Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus : Series latina"

See other formats 


Digitized  by  the  Internet  Archive 

in  2011  with  funding  from 

University  of  Toronto 


http://www.archive.org/details/patrologiaecur88mign 


^ 


PATROT  OGIM 

CURSUS    Cu.uLETUS, 

SEU  BIBLIOHIKCA  UNIVLRSALIS.  INTLGRA,  UNIFUH.MIS,  COMMODA,  OECONOMICA 

OlllNlllSS.PATRlM  DOCTOKIM  SCRIPTOIlDliJlS^  FCCLKSIVSTICOIUM, 

sivii  i.MiNoiti  M,  MVK  r.ii,t;(;(iiiiM, 

oit  M!  Evo  .\i>osTOLu:o  \ii  rEMiHm.K  co.sciui  Titn)i:.\ri.\i  i.i.\xo  i;ii;;)  /-«o  i.ATiyis, 
ET  (:om:iui  ri.oiiLsriM  .iaa  u39i  i'ho  ohaccis  flohuehll^t  .• 

RECUSIO    CHRONOLOGICA 

OMNILM  OU.K  ICXSTITKHK    .AlOiNUMKNTOItUM    CATIIOI.IC.I':    TKAHITIONIS    PKR    gLINOlCCIM    l'KIMA 

KCCI.IiSI.K  SiECdLA  ET  AMI'LIUS, 

JUXTA   EDITIUNKS   ,\(;CUK,M'1SS1M,IS,  INTICH   SE   CU.MUUK   NO.\.<i  ULIIS  CODICIHUS   MANU9CR1PT1S   COLLATAS,  PEIIQUAM    DILIOKNTEn 

CASTIGATA  ;  DISSERTATIONIBUS,  '  .OMMENTA IIIIS,   V\HIIS'Jll;    LECTIONIIIUS   CONTINENTER   ILI.rSrRATA  :  .>MN1BUS.  JPERIUUS 

POST   AMPLISSIMAS     EIIITIONKS     .JU/E    THIUUS      NOVISSIMIS    S^CULIS      UKUENrUH    ABSOLUTAS,     llETECTIS,   AUCTA  ;    INDI- 

CI8US   PARTICILAmUfS   ANALYTICIS,  SINGULOS   SIVK    TOMOS     SIVE    AUCiTORES    ALICUJUS    MOMENTl    SUBSEQUKNTIBUS, 

DONATA  ;    c;aPITUL1S    INTRA   IPSUM     TEXIUM    BITE   rilSPOSITlS,    NECNON  ET    THULIS    SINGULARUM     PAGINARUM    MAR- 

GINEM    SUPERIOREM    DISTINGUENTl  BUS  SUnJECTAMQUK  MATEHl  AU    SIGNIFICAN IIHUS,    AllOnNAT.^;    OPERIBUS    GUM 

nUBllS,    TUM      AP"CHYPIIIS,     Al.KlUA      VKRO      MiCToniTATE     IN     onniNE      AII     TB  ^DITIONEM      EC.CLESIASTICAU 

POLLENTIBUS,    AMPLIFICATA  ; 

DtCENTIB   ET  AMPLIUS   LOCUPLETATA    l.V  UICIBUS   AVCTOUUM    SICUT   ET  0  PEIIUM ,     M.IMIABKTICIS,    CH  BONOLOGICIS,     STATISTICIS, 

RYNTIIETICIS,    ANALYTICIS,    ANALOGICIS,  IN  QUODOUR   REI.IOinNIS   PUNCTUM,    llOGMATICUM,     MORALE,     LITURGICUM,    CANU- 

MCI  M,     DISCIPLINARE,     MISTOBICI- M,    Kl    CU.M.IA    AI.IA    SINK    ULLA    E.XCEPTIO.NK  ;    SKD     l'R«SKRTIM     DUOBUS   INUICIUIS 

IMMKNSIS    ET    CENEBALIBUS,    ALTEBO   SCILICKT    REHU.M,    QUO    CON3ULT0,   QUIDQLID    NON     SOLIJM    TALIS    TALISVK 

1'ATEH,    VEKUM    ETIAM    UNUSQIISQUE    PATRUM,    NE   U.NU    QLIDEM   OMISSO,    l.V    IJUODLIBET   TllEMA    SCBIPSEHIT, 

UNO    INTITTU    CONSPICIATUn  ;     ALTERO     SCRIPTlIR.l:;     SACR.E,     E>i     oro     LECTORI     COMPKRIBE    SIT 

"UVIUM    QLTNA.M    P.VTHES    ET    I.N   QUIULS    01'EHUM    SUORUM  LOCIS   SINGULUS   SIM;ULURLM   LIUROBI  M 

S.   SCRIPTUB.t;    VERSUS,    A  PRIMO   OKNESEOS    ISQIE    AD    NOVISSIML  M    APOCALYPSIS, 

CO.MMENTATI  SINT    : 

KDITIO     ACCUHATISSIMA,       C«  lEBISQUE     OMNIHUS     FACILE     ANTEPONENDA,     SI    PERPliNllANTUR    :    CHARACTEHUM    NITIDITAS, 

GHART.C     QUALIT.AS,     INTKORITAS     TEXTUS,      PEBFE';TMi      CORRECTIONIS,       IIPKBU.M       BECUSORUM     TUM      VAHlKrAS. 

TUM    NUHERUS,   FORMA   VOLUMINUM  PERQUAM  COUMOOA   SIUIQUE    IN  10  10    PATBOLOl.l,fi    DECURSU   CONSTANTEB 

SIUILIS,    PBETll    EXIGUITAS,    PB,esKBTIMQUK    ISfA     COLLECTIO     UNA.    MKTHOUICA    ET    CHRONOLOGICA, 

SEXCENTORUU        FRAGMENTOBUM     OPUSCULOBUMQUE      IIACTENUS      IIIC      ILLIC     SPARSORUM, 

PBIMUM    AUTEM    IN  NOSTRA    RIBLIOTHECA,  EX    OPERIBUSET    MSS,  AD  OMNKS  «TATES, 

l.OCnS,    LINGUAS    FORMASQUE     PERTINENTIBUS,    COAPUNATORUM , 

SEHIES  LATINA  PRIOR, 

INyiA  l'RODELNT  PATRES,  DOCTORES  SCRIPTORESIJUK  liCCLESLE  LATIN.i: 

A  TERTULLIANO  AD  LNNOCENTIUM  III. 

ACCURANTE     J.-P.      MIGNE, 

ISibliotliecse    Cleri    iiniverste, 

SIVH     CLRSUUM     COMPI.ETOIIUM      IN     .SINGUI.OS     SCIKNTI.F.     R  CCLESI A  ST I  C«      RAHOS     EDITORB. 


1L0i;IA,      AD      INSTAR     IPSIUS     ECCLESI.t,      IN     DUAS      PARTES    DIVIDITUB,     ALIA      NE.MPE     LATINA,       ALIA      nR,ECO-LATIN A. 

.JAM    PEMTU3     E.KARATA,    QUOAD     1'BIMAM    SERIKM,     VIGINTI-QUINQUE    ET     DUCENTIS     VOLUMI.MBUS    MOLE    SUA   STAT, 

.■Vli    \OST    PERACTOS    INDICES    STAUIT,    AC   QUINQUE  VIGINTI  CENTUM  ET    MILLE    FBANCIS  VEMT.   GB,EC.\  DUPLICI   EDll  lONE 

PIS    MANDATA    EST,    PP.IOR    GRJiCU,M    TEXTUM     UNA     Cl  M     VERSIONE     LATINA   L,\TERALIS     AMPLECTITUR,    ET   AD    NOVE.M    ET 

CENTUM     VOLUMINA     PERVENIT,    SED   SINE     INDICIBUS   ;     POSTERIOR     AUTE.M     HANC     VERSIONE.M     TANTUM     EXHIBET,     IDEuQUE 

INTRA    QUINQUE    ET    QUINQUAGINTA      VULUUINA     RETINETUB   ;    UTRAQUE     VICESIMA     QUABTA     DIE     DECEMBRIS      1860     OMNINO 

APPABUERAT.    UNUMQUODQUE  VOLUMEN    GR.ECO-LATINUM  OCTO,    UNUMQUODQUE     MERE    LATINUM     QUINQUE    FRANCIS     SOLUM- 

MODO    EMITUR    :    UTBOBIQUE   VERO,   UT   PRETII    IIUJUS    BENEFIOIO    FRU.VTUR   EMPTOB,  COI.I.ECTIONEM  INTEGBAM  SIVE  GRyECAM 

SIVE   LATI.NAM,   3"2G   VOLUMINIBUS    PRO    AMPLIORI    EDITIONE    ET    iH   PBO    MINOBI    AESQUE  INDICIBUS   CU.NSTANTEM,  CO.MPARET 

NECESSE    ERIT,   SECUS    ENIM    CUJUSQUE   VOLU.MINUS   AMPLlTUniNEM    NECNON    KT    DIFFICULTATES    VARIA     PBETIA    ,EQUABUNT. 

ATTAMEN,    Sl    QUIS    EMAT    INTEGRE   ET    SEOUSIM    COLLECTIONEM    GR/ECO-L.VTIN AM,    VEL   EAMDEM    EX    riH.«:CO    LATINE    VEBSAM, 

TUM   QUODQUE  VOLUMEN    PBO    NOVEM    VKL    PHO    SEX    FHANCIS    OBTINEBIT.   IST,«    CONDITIO.NES  SERIEBUS    PATR0LOG1.E  NONDIIM 

EXCUSIS    APPLICANTUH. 

P.iTROLOGIyE  L.A1I.\.€  TOMUS  LX.WVlll. 


VENANTIUS  FORTUNATUS,    DEFENSOR,    EVANTIUS,   ARCULFUS,   ADAMANUS, 
CRISCONIUS,   TRES   INCERTI  AUCTORES,   etc. 

EXCUDEBATUR   ET  VENIT  APUD  .1.  P.  MIGNE  EDITOREM, 

IN    VU.   DICTA    D'AMBOISE,    OLIM    PUOPE    PORTAM    LOTIiTI.E    PARISIORUM    VULdO  D'EiSFER 
NOMINATAM,  SEU  PETIT-MOiSTROUGE,  NUNC   VKRO  INTRA   MffiNIA    PARISINA. 

1862 


•TME  INSTITUTE  CF  MEDIAEVAL  S7lL.i-3 

1?  CLMf  L?:Y   Ft  ACE 


DEC  -5  1S31 


4 


Sjt:CULUM  Vlll.   ANNiS  700. 


VENANTIl   FORTUNATI, 

l-IGTAVIliNSIS  EPISCOIM. 

OPERA  OMNIA 

JLXT.\   MEMORATISSIMAM   AMPLISSIMA.MQUE   EDITIO.NEM 

D.    MICHAELIS    ANGELI    LUCHI    RECENSITA. 

SEQUINTLU 

DEFENSORIS  MONACHI,  EVANTIl  ABBATIS, 

SANGTORUM   ARGULFI    ET   ADAMANI, 

NECNON 

CRISGONII   EPISCOPl  AFRIGANI,   TRIIJMQUE  AUCTORUM, 

QVORUH  UNIS,   VBRO  LATEMB   KOMINB,   MAGISTER  AIOIT,    AI.II    AITEM  PRORSUS  SUST  A>ONYMI, 

SCRIPTA  QU.^  SUPERSUNT  UNIVERSA, 

NOV\  NUNC  ET  ACCUHATIORI  EDITIONE  DONATA. 
TOMUM   t.LAUDUNT 

MONUMENTA   ECCLESIASTICA 

S.ECULORUM  VII    ET  VIII    QUASI   INTERMEDIA, 

AGCURANTE  ET  DENUO  RECOGNOSCENTE  ,I.-P,  MIGNE, 

BIBLIOTHBC.C  CLERI  U.MVERSyK, 

SIVE 
CUBSUCM    COMPLETOROM    IN   SIHGULOS    SCIENTI*    ECCLESIASTIC/E     lUMOS    EOITORE. 


rOiMUS  UNICUS. 


VENIT   8   FRANCIS    GALLICIS 


EXCUDEBATUR  ET  VENIT  APUD  J.-P.  MIGNE  EDITOREM, 

IN  TIA  DICTA  ffAMBUISE,  OLIM  PROPE  PORTAM    LUTETIiE  PARISIORUM  VULGO    0'£Af£fi 

NOMINATAM,  SEU  PETIT-MONTROUGE,  NUNC  VERO  INTRA  MQENIA  PARISIW. 

1862 


SA<:ciiLUM  vni.  annvs  im. 


ELENCHUS 


AUCTORUM  ET  OPERUM  QUI  IN  HOC  TOMO  LXXXVIII  CONTINENTUR 


VENANTIUS  KORTUNATUS. 


col. 


Eiiistola  (lcdicatoria. 

Pnefalio. 

Vitn  Yrnantii  Vorliinati,  Piclavinisis  episcopi. 

Opkblm  pahs  prima. 
Miscellaneoruni  Libri  undecim. 
De  Vita  S.  Maviini  Libri  (iualuor. 
De  excidio  Tliuringife  Libri  ires. 

Opehum  pars  secunda. 
VilaS.  Hilarii,  episcopi  Pictavieusis. 
Vita  S.  Germani,  Parisiensis  episcopi. 
Vilu  S.  Albini,  episcopi  Andegavensis. 
Vila  S.  Paterni,  Abrincensis  episcopi. 
Vita  sanct;e  Radegundis  regin*. 
Vila  S.  Amantii,  Ruthenensis  episcopi. 
Tita  S.  Reniigii,  Rlicmensis  episcopi. 
Vita  S.    Medardi,    episcopi    Noviomensis  ei 

Tornacensis, 
Vila  S.  Marcelli,  episcopi  Pariensis. 
Vita  S.  Leobini,  Carnotensis  episcopi. 
TitaS.  Mauriiii,  episcopi  Andegavensis. 
Passio   SS.   raartyrum    Dionysii,    Rustici    el 

Eleutherii. 
Kxposiiio  Fidei  catholicae. 
Versus  inediti. 


<) 

'J 

10 

ii7 

43'J 
453 
479 
487 
497 
513 
327 

533 
541 

549 
.563 

577 
583 
591 


DEFENSOR,  LOCOCIAGENSIS  MONACHUS. 

Notilia:.  595 

Sciatillarum  liber,  sive  Locorum  communium 
et  Senlentiarura  per  capita  80  collectarum 
ex  sacru  Scriptura  ol  SS.  Palribus.  597 


EVANTIUS  ABBAS. 

yntilitr.  "rn 

Kpistola  contra  pos  qui  san>(iiinem  aniniaiiuin 
inununduni  judicant,  et  carnem  mundam 
dicunt.  719 

SS.  AUCULFUS  ET  ADAMANUS. 

Notitiir.  721 

S.  Adamani  deVila  sancli  Coluniba"  Libri  Ires.  725 
Ejusdem  de  Locis  Sanctis  Libri  Ircs,  ex  Rela- 

tione  .VrcuKi,  episropi  Galli.  779 

Ejusdem  Canones.  815 

CRISCONIUS,  AFRICANUS  EPISCOPUS. 

Notilia.  815 

Breviarium  canonicum,  seu  Canonum  Concor- 
dia.  8i9 


AUCTORES  INCERTI. 

Regula  ad  Monacbos. 
Rcgula  ad  Virgines. 
Sermones  de  decem  Virginibus. 

VARII. 

Monumenta  ecclesiastica  sspculoruni  vii  et 
VIII.  —  Postremoruin  regum  primie  stirpis 
Francorum  ecclesiaslicae  et  pise  Donationes 
ultimfe. 

Donaliones  ac  Testamenta  pia,  Fundationesque 
episcoporuin,  abbatum,  majorum  domus, 
ducum  Francia-  Franeorumque  illusiriorum, 
usque  ad  finem  stirpis  socund». 

Indices  Reruni. 


944 
1053 
1071 


1079 


1155 
1319 


l'»ri»iis    —  K»  Tyi.i»  J   1'    MIGM!. 


s* 


EPISTOLA  DEDICATORIA. 


Illuilrissmo  ac  reverenilissimo  donuno  D.    Xicolao  Anlonio  Jusliniani  tx  Benedictino   Cnsinenti   monacho, 
epitcopo  Paiaviito,  Michael  Anijelus  Luclii  ejusdem  soUaliiii  monachut  S.  P.  D. 
Tibi  omnino  tujque  noiiiini,  pr^esul  illastrissime  ac  reverendiitsime,  hcc  operis  debebatur  :  qiiod  si  nuuc  pu- 
blicam  in  lucem  prodit,  tibi  prorsus  acceptum  est  referendum.  Tu  enim  illius  cum  aygrediendi  et  inchoaudi   mihi 
auctor,  tum  in  absolvendo  perjicieiiiioque  adjuior  el  auspex  omni  tempnre  exstilisti  :  non  solum  curam  et  sollici' 
ludinem  impendcns ,  scd  etiam  suppedKans  sumptus  necessarios.  Quaihobrem,  eisi  nulla  nt  a  [orle  essel   eausa 
ob  quam  luo  nomini  hic  meiis  ldb'or  nuiicuparetur,  salis  illa  una  omnbus,  sallein  eequis  rerum   ceilimatoribus  , 
jutla  el  contenlanea  viderelur.   Cuin  autem  eodem  acce.lal  ut  iniii  iiisignia  lamque  illuslria  ornamenla  sive  (a- 
iniliiB  el  generii,  siue  gradvs  et  digailalis  ,  sive  animi  et   ingenii ,   ad  le  cohor.^standum  exlollendumque  mira 
Ciniensione  conspiraverint,  quanta  difficile  in  ullo  alio  homiiie  reperire  qnis  possit,  vel  optaiiduin  mihi   fuit 
lummopere  ul  auspiciis  tuis  el   pnlrocinio  hoe  qualecunque  opus  meum  et  lnbur  decorarelur.  Ac  snne  si  genus, 
el  familiam,  o  qua  ortus  es,  spectare  vclim,  heec  inler  Venelas  patriciui  dnmos  velustisuma,  et  nobilissima  ru- 
meralur,  a  qito  et  reipublicai  gercndce  gravissimi  sapientissimiqiie  moderatores  omni  tempore  dati  sunl;  et  Eccte- 
liii  admiiiislrandis  navi  et  industrii  priesutes;  el  ciilo  plures  heroes  nati,  egregia  pielate,  et  rellgione   conspicui. 
Si  vero  diynilaiem  luam  et  lociim  considerem  ,  illi  prcees  Etclesice  quce  meriio  toi  atiis  spleiidore  ,  veiuslale , 
pastarum  icrie,  virlute,  nuniero,  prmrogativisque,  cceterii  prmlucel  et  antecellit,  ut  proinde  eam  digiiilalem,  qiue 
vel  aliii  Ecctesiae  prineipibui,  tive  pasloribus  communis  lecum  est,  illius  quam  lenes  sedis  amplitudo  splendidio- 
rem  itt  te  facial  quodanimodo  ,  atque  augustiorem.  Poslremo  animi  lui ,  el  ingenii  orn:imenta  cuin  editi  a   te 
/i6ri ,    omni  liberaliore  disciplina  referli ,   et   induslria   perpoliti ,    twn   imprimis  ia   Ecclesia  lua   regenda 
pascendoque  grege  solliciludo,  diligentia,  in  pauperes  tiberalilai,  etin  ainpl  ssiino  xenodochio  Palatii  e.istruenda 
iludium  el  munificentia,   iiitis  probant  et  ostcndunl.   Qiia;  profeclo  sinijuta   ejumodi  sunt  ut  psr  ic  sola  cunl 
veram  solidamque  laudem  libi  parianl,  lum  tel  alleri,  qui  ttio  fruatur  pa'roci.iio,  pluriinum  lucis  el  fruclus  ai 
commendationem  laboris   el  ingenii  affeire  possinl.  Hisee  illud  etiain  adjungitur  quod  Yennulius  Fortunaius , 
cujtts  poemata  scriptaque  alia  hitce  duobtis  voluminibus  comprehensa  edimus  ,   Uuplavili  oilus  [qui  locus  ad 
luam  diiecesim  perlinel]  te  palronum  et  auspicem  quodammodo  desiderare  videalur,  ut  qui  oliin  vivens  in  Gatliii 
Creijorio  Turonensi,  doctissimo  viro,  et  amicissiino  suo,   Hinc  teinporis  piimariae  sedis  aniislili,  poemata  siia 
dicaral  et  iiiscripierat,  idem  post  fala  tanquam  rciivisceni  nova  Operum  suorum  Ediiione,  le  palronum   mcril<i 
efjlagitel  et  eiposcat ;  cujus  ditioni  el  aiutoritati,  ob  sedis  quam  tenes  amplitudinem,  nalale  ejiisdem  sotum  sub- 
\icitur.  Qute  cum  ita  sint,  hoc  opus,  quod  luo  nomi:.e  iiwgmtiim  piiblicam  in  lucem  p^odit ,   sic  excinias  veliin 
tit  el  lanquam  debiium  libi  munui  retpeclcs,  el  una  offerentis  aniimnn  amplectaris;  qiti  ctim  mullis  nominibus 
obsennnliie,  obsequii,  devotique  animi  obs'rictus  tibi  sim,  lumvet  illa  majoris  oUicii  causa  accedil ,  quod  idem 
Casinense  sodalitium  me  educarit ,  insiituerit ,  confo.erit ,   cujus  tu  quoqite  familiiB  olim  adiiumerabaris  ,  ticet 
postea  pro  vitoe  innocentia  ,  et  meriio ,  ad  majiis  Clirisli  nice   reipublicie  bonuin ,  Ecclesiis  TorceHenii  primum , 
deinde  Yeronensi,  ac  postremo  Patavinw  reyendis  evocatus,  moiiasterii  sileiitiiim  ac  soliludincm   cum  freqiien- 
tissimarwn  Ecclesiaruin  atque  tedium  spleiidore  ct  celebritate  commulaveiis.  Ego  vero   ctim  aliquo  lestiinomo 
tnetm  erga  le  observanliam  necessiliidinemque,  ex  iis  qtias  dixi  causis  profectam,  contesliri  jampridem  exopUi- 
rem,  hoc  aptissimuin  visuin  esl,  quod  liileraruin  monitmentis  expressum  ,  el  in  vulgus  ediium,  nec  latere  qiiein- 
quanlpns.fel,  el  nostris  temporibus  supcrstes  vel  ad  seram  posleritalcm  perv  niret.  lali-rea  quanivis  procul  ai' 
lim  corpore,  longis  lcrrarum  spitiiis  dissitus,   lai^en  prcesens  animo  ,  sacras  tibi  munus  obse juenlissiine  de- 
(nculor. 

fioinir,   NonisJuliis  nHS. 


PRiEFATIO. 

Cura  novara  lianc  Yeuaniii  Portuniili  Opcrura  Ediiionem  aggressl  ruerimiis  illuslrissimi  ac  reverendissimi 
doniinl  Micolai  Antonii  Justiniaoi,  ex  monaclio  Genediciino  Casiiicnsi  episcnpi  Paiaviiii,  jnssii  ac  coiisiliu, 
qiixnara  causa  clarissimura  ac  dociissinium  Tirum  iinpulerit  ad  novain  procurandain  Furtunati  Operiiin 
Rditionem,  baud  erit  alieniim  paucis  liic  referre.  Ac  primo  neminera  laiet.qui  vel  paulnlum  in  sludiiK 
aiitiquitaiis  rersaius  sit,  quanium  subsidii  ac  lumiiiis  e  scriptis  rortunaii  ad  histnriam  vi  s:ECuli ,  nc 
pisecipue  Ecclesise  regnique  Galli:e,  illustrandam  pelere  oiiines  consueveriiit.  Vir  eniiti  ille,  et  docirina, 
ei  pieiate  su.^e  aftatis,  clari»sinius ,  cum  prsccipiiis  G»lli«  pissulibus  qui  aut  sanciiiale  aut  envlitione 

PiTROL,    LXXXVIll.  1 


II  rnOl.ECUMENA  AD  VF.NANTll  IION.  CI.E.M.  FOUTLNATI  OrERA.  1« 

|ir«.siilerum,  pr.rlerea  eiiw  pliirilnis  aliis  regni  illius  procoribu»  »c  priiicipibus  viris  conjunct.is  auiicis-ini» 
Kraii»,  quin  ciiaiii  ip^is  regibus  qni  lunc  Uinporii  in  Gallia  reruin  poiiebaninr,  ac  regiis  eorum  fduilils. 
4Sraius  acccpiusquc,  niulu  lie  bis  aiqiie  ad  bosce  tcripsil  sive  toluia,  sivc  meirica  oraiione,  quae  el  ti 
privaias  illoruin  res  ae  rurluiias,  ot  ad  publici  neguiii,  ac  tdiliin  regni  siuiuiii  illiisiraiKluin,  pcniiiereiit. 
(Juocirca  tuio  illuJ  aflirinare  pnssim  ,  plurium  j;un  sive  episcoporuin  illius  teinporis,  sive  proceriim 
regni  Calli:B,  noniina  ac  res  gi-siae  perpeiua  in  oblivioiie  j;icuisseiit ,  nisi  e:idcin  suis  liUcris  Forl.inalui 
serai  posieriiati  prodidissct.  Ilnjuscu  carinina  cum  curum  niiniina,  ac  sedus  ab  oblivioiie  viudicariinl,  lum 
aJ  noiaiidas  signandasqiin  toinponim  iMiiones  qiilbiis  aut  ipsi  viicrunl,  anl  alii|uid  inemoria  dignuni  in 
eoruin  urbibus  ac  provinciis  aceldlt ,  plnriinuni  luminis  adjuineniique  alTdriiiit.  Ilinc  mirum  esse  noii 
(lebet  ex  lioc  fonle  oinnes  fere  hausisse  qui  de  Gallia:  rebus  deiiiccpt  uila  x'tate  scripseruiil.  Jam  Trro 
iiec  pauca,  nec  parva,  aiit  obscura,  e.)  sunt  q\ix  ad  rdigionis  ipsius  dogmaia  conflrnianda  et  vindicandi 
ab  beicrodoxoruin  ingeniis  ac  novis  cominemis  e  Fonunaii  Opcribns  stiini  possuai  :i|ux,  haud  santf 
conteiiineiui:e  aniiqnitaiis  lesiimonio  cl  aucitiriluie  comprobala ,  ad  rcrclleiidas  eorumdem  calumnlas 
valere  pluri:iium  debeiit.  Adde  bis  culiioris  elegan:ic  vcnnst.iiem,  qux  passim  In  ejusde  ii  Furiun:iti  scii|>llt 
expressa  deprelienditur,  ut  non  uiia,  sed  pluribus  dc  causis  non  mininiiim  inte'sit,  si  cujuspiam  alterios, 
rcrie  vel  Foiiunaii  ipsiiis  Upera,  quain  Geri  poiest  maxime,  iliuitrala,  emendata  et  aucia  publicain  iit 
liicem  proferri. 

Cuni  autrm  pliires  ea  in  re  elaboraverint,  ac  szpe  saepius  eaJem  cdlia  ac  novis  aicessionibus  aiiria 
fuerint,  nescio  lainen  quomodo  majus  illa  lumen,  omnium  pene  voiis  ac  judicio,  desider^ire  videbaniur, 
Ac  prufecto  qux  piiinuin  Editio  Operuin  Fonunali  Calari  in  i>ard:nia  anno  15*3  perfecta  est,  nibil  contnet 
aliud  quam  rjusdeni  byiniios,  Cassandri  opera  emeiidatos,  ac  pristin.v,  ut  is  pronteiur,  rcdditos  inlegriliiti. 
Exemplar  vero  Operiim  ejusdem  item  CaUiri,  conscquenle  anno,  opera  ac  studio  Jacobi  Salvatoris  Solaiii, 
lypis  Nicobii  Caiiyelies,  editum  est,  octo  in  libros  distributum;  vcriiin,  doctissiiiiuriim  hominum  juilicio, 
inanciim  illud  ac  niutilniii,  luiii  iniiiimeiis  prope  niendis  depravatum  et  coirupuiin.  Quud  in  Venetam  qnoq-ie 
Ldiiionem,  apud  bxredes  J.icolii  Siiiibciiii,  an.  1378,  translatum,  iisdcm  atque  eliam  pluribus  iiiendis 
inrectiiin  ac  ileronne  prudiit.  IJcm  rursus  Calari ,  an.  iSb;4,  ei  Colonix,  an.  1600,  reciisum,  addiiis  etiani 
Exposiiionibus  in  Symbolum  ct  Uraiionero  Duiniuicam,  nihilo  defo^caiius  ac  piirius  cisiitil.  Haec  iiiter 
Parisiense  cxemplar,  quod  in  tonium  VIII  Uibliotheca;  veierum  Ecclesix  Patrum  insertum  est,  e(  editum 
Parisiis,  cxieris  omnibiis  llbroruni  nnraero,  anleibat;  id  ipsuni  tamen  multonim  poeuiatum  iactura 
laceruin  ,  ac  muliium ,  et  perversa  viiiosaque  leciioiie ,  pluribus  in  locis ,  deprav.ituin  ,  diligentioreia 
atictioremqne  Editioneni  poscere  videbatur.  Ilanc  aggressus  cl.  vir  P.  Cbristophorus  Brmverus,  e  socleiate 
Jusu,  perfecit  aique  edidii  Moguntio;,  aniio  16U3,  lypls  Balihasari  Lippii;  ti  e:imdem  rcnovavit  emenda- 
viique  nn.  1C17,  item  Moguiiti:c  edil:im  suinptibus  fiernardi  Gualibcri,  bibliopuLu  Culoniensis,  excudeiita 
Joanne  Volmario.  Uxc  ccrlc  Edliio  Operum  Fortunali,  c^teris  omnibus,  qna;  antehac  elaborai.e  fueraiit, 
aiictior,  diligcntior,  et  ornatior  apparuit.  Is  enim,  ope  mss.  Codicum,  et  plura  qux  antea  ediia  non  rueraiil 
cxeiTiplari  suo  addidil,  et  qux  inmimcris  pene  scatebant  erroribus  diligenler  emondavil.  Quam  ad  rum 
tribus  prsecipue  mss.  se  usuni  tcstalur,  lide  dignissimis  :  Trevirensi  uno,  aliero  (oui  is  plus  quain  c:ctcris 
preiii  iribiiii)  ex  abbaiia  San-Callensi,  ac  lertio  ex  abbatia  Sigebergciisi ;  quin  ei  fragmeniuni  ms.  Codicis 
iiem  Trevirensis  Ecclesi»,  el  aliiid  ms.  fragniontum  Cusanum  referi  in  manibus  se  habuisse.  Pr.Tterea 
exemplar  suum  conlulit  cum  Edilis  Calaritano,  Veneio,  Parisiensi  in  fiibliothcca  Palniin,  Ccorgii  Fabricii 
in  Poelis  Sacris,  addidiiquc  veius  ms.  ei  rarse  noise  Friderici  Tiliobrogx,  et  llbrum  ms.  Theodori  Pujniaiiiu 
Craneburgii,  ab  ipso  Tlieodoro  cum  anli^uis  libris  diligcnier  collatnm,  ac  descripium  an.  1570,  ci  varias 
leciinnes  ad°  margincm  expressil.  ilanc  autcro  EJitioncm  suam  Biowerus  cnni  elucubrata  a  sese  ViU 
Foiiunati,  tum  prolisis  noiig  exornavit,  aique  auxit,  ut  ve.re  is  de  Furluiiato  nostru  prxclare  merllns 
dici  €1  haberi  possil.  Browcri  exenipljr  ouin  Vlla  Foriunati  recusum  fuit  deinde  Lngduni  an.  1077,  iii 
r.iblloilieoa  veleruin  Pairuin,  nonnuUis  lameii  niendis  (ut  ipsc  ex  collatione  cum  exemplari  Broweriaiio, 
eJiio  Moguniia:  anno  1617,  cngndsceie  potui),  lypograplioiuin  incnria,  passim  respersuin. 

Porro  eisi  Broweriana  Ediiio  ca-leris  oninibus  qux  ad  illud  usque  lempus  pruJierant  felicior  et  absolutior 
fueril,  erant  tamen  adhnc  iionnulla  qux  cldem  addcnda,  aul  einend3nd.i  ,  aut  aoouraiius  ni>landa, 
videbantur.  Nam  et  cjniiiiia  qu^cJain,  qiioc  Browei-i  aslaie  eitilit  igiioia,  aui  oertc  in  ejus  nianiis  miniiue 
perveiieraiii,  posiea  in  lucciii  prodiere,  qua},  bac  illac  allenis  iii  operibus  dispersa,  colligondi  fnerant,  ac 
lirowcrianx  Editiuni  attexenda  ;  tuin  pleraqiie ,  suluta  soripla  oralloiie  ,  qnu:  liruwerus  Edilioni  tu» 
adjungenda  nun  censnil,  cx>teris  Foriunati  Operilius  meriio  adJenda  videbaiilur,  ut  quoii|uoi,  sive  caraiine, 
sivc  prosa,  ab  eodem  clucubrata  aoccpimus,  iiiio  opero  universa  oonHirehenderenlur.  Jam  vero  nxn.t  ili« 
ijtiibus  iilein  Browerus  Venantii  Fortiinali  soripia  ornanda  el  illusiranJa  uxisiiinavil  qnamvis  dociJI 
plerumqiic  et  erudiisc,  e:udein  tainen  qua  nimiuiii  prulix.e,  qua  vcro  iiiaiiOsB  ei  jejuna>,  aiil,  temponiu 
nutandurum  crrorc,  ac  pcrlurbaiione  rerum,  falsai  iiilerdinii  ac  roendos«,  tlteriut  luanam  ei  dillgtif.Um 
iHlagilabanl. 

liiscc  iiaqne  de  causit  illustrissimus  ct  revereiidissiuius  (quem  sApcrius  coiiiiiie:iioravi)  Nicolaus  Ainohiat 


IS  IRAIFATIO.  n 

JtisiiiiiaDus  novam  Openm)  Portunaii  Ediiioncm  procnrandam  censuil,  aiquc  id  muneris  milii  demnndavit, 
qitaleecunque  demum  »d  illud  perficienduni  vires  afferre  potuerim.  Ilinc  enim  cum  iuiliiaiis  iilurimuin 
ac  fruclus,  ul  supra  innui,  ad  religionem  conlirmandam,  et  illius  (emporis  memoiiam  illustrandam, 
ad  liltera»  denique  ipsas  ornandas,  piovenluruin  exislimavit,  lum  ralavlnae  Ecclesia!  (quara  egregia 
sollicinidine  ac  diligenlia  pascii  ei  regil)  non  minimum  decoris  el  luininis  accessuruin  e^t  arbiiratu's, 
c«ijos  ad  dioDresim  pertinet  Duplavilis  qiiam,  nalivum  esse  Fortunati  solum  ceriissima  et  gravissiina 
monumenta  (ui  ejiisdein  in  Vita  oslendemus)  confirniant. 

Kunc,  m  bboris  inei  et  operis  quod  in  confereMdis,  illuslrandis,  augendis  Venantii  scriptis  posui  reddam 
rklionem  aliqnain  ,  ac  quanidam  totius  Edilionis  quaiu  sum  aggressus  faciem  seu  formam  ob  oculos 
poiiain,  Broweriaiii  quidein  exemplarls ,  ac  laboris  quidquid  erat  reiiiienduin  ac  servnndum ,  reiiiiui. 
lioc  s»M  pcr  nie  cl.  viro  sil,  ut  erit  semper,  noii  vulgari  laudi,  quod  tot  Fortunaii  poeniala,  qu%  anica 
oinnium  in  ignoraiione  versabantur  in  veterum  bibliothecaruin  latetiris  el  oceuliis  recessibus  investigarit, 
emendaveril ,  protulerii,  quxqiie  jam  fiieranl  edita  ad  mss.  Codicum  auctorilaiem  ct  lidem  probaril, 
castigaverii,  correxurit.  Quamubrem  Browerianum  exemplar,  quod  is,  iit  siiperius  dixi,  ad  opiim;c  not» 
OoiJices  mss.  exegcrat,  in  noslram  hanc  Editionem  integrum  transtulimus,  rati  eorum  Codicuin  lectiones, 
quas  ipsi  in  nianibus  habere  non  puiuimus,  satis  iii  illo  indicari  el  exprimi ;  si  quid  vero  fuii  quod 
miniis  placeret,  el  aliunde  meliiis  supplereiur,  maluimus  adnolare  quain  Broweriano  in  lextu,  secus 
Mque  cdiium  faerat.  aliquid  immutare.  Qnocirca  Edilio  lixc  nostra  duplex  veluti  e.xciiiplar  contiiici, 
ci  quod  priraum  Browerus  edidii,  et  qnod  nos  ipsi,  mcliores  leciiones  indicando,  adjiinsiuius. 

Ocinia  siquidcm  Fortunati  Opera,  qiiie  primo  voluuiine  continenlur,  cum  tribus  mss.  Codd.  V.ilicaiiis, 
olim  bibliotliecae  P^latibai!,  ut  iis  intcgirs,  quam  poiuimus  diligenter  coiitulimus,  quiis  circa  nonum  fere 
sxcuinm,  aul  decrttiuui,  ipxaraiot  fuisse  conjecimus.  Quin  et  ex  laccris  derosisque  membranis,  si  quod 
Forianaii  poeroa  dut  fetum  alium  prae  se  ferre  visae  snni,  quidquid  varium  iii  leoiione  fiiil  excerpsimus, 
ac  suis  locis  tedulu  subscripsiinus.  Cum  auloiQ  in  tribus  iig  qiios  conimcmoravi  niss.  CodJ.  oiiinibu! 
desiderarenliir  carinen  6  1.  viii,  ei  qiaiiior  libri  de  Viia  samti  Marlini,  b,x'c  nobis  siijipcditavit  aiiut 
iion  inferioris  &iitiquitiitis  Codex  iiem  bililioilieox  Vattcanx  ad  quem  ipsn  conferre  puluimus, 

Qnin  eiiam  Ciilaritiin*  Edilionis  exemplar,  quod  Veneliis  edilum  est,  ut  superius  diximus,  anno  1578 
per  haTcdes  Jacobi  Simbenii,  ad  Broweri  exeinplar  ilenim  conlulimus,  ^jiijsque  al»  eo  minus  animadversa 
ac  notata  fuerani,  cum  cxteroqnin  «ligna  animfiilversione  nobis  visa  sini,  adnotaviinus,  ciim  ab  iiinunieris 
prope  ineiidis  quibus  illa  scatct  Rdiiio  diligenter  eadem  secre'>is8emas.  Ncquc  vero,  &i  in  ulla  Ediuonealia 
vnriiim  aliqiiid  invenimus,  negligendiira  existiniavirnus 

Jani  vero  qua  ad  noiiiiam  nostram  pervchire  poiuertmi,  poemaia  Forlunati,  qiixque  deerani  in  Browe- 
riaiia  Ediiione,  huic  nostrae  adjnnximiis.  Ita  i.  ii,  c.  10,  aHeXirmus  bymnura  a  Forlunato  no^tro  scriptu;ii 
jn  saiKUim  Dionysium  martyrein,  primum  Paris  ensem  pontiflccm  ,  qnem  edidit  cl.  Dublelius  in  Anliqui- 
lallbus  San-Dionysianis.  E  dcm  1.  ii  adjiinciura  est  carmen  8  in  sacrnm  bapiisraiim,  et  9  in  laudem 
chrismatis,  ilein  Sfripla  a  Foriunatn,  uli  sas  locis  adnotavimos ;  tuni  carmen  21 ,  scriptura  in  laiidein 
sancti  Mjriialis,  primi  Lemoviciiii  eplscopi,  qui'd  ad  iioc  u6q<ie  tcmpui  Ftereniiip  in  Laurentiana  biklie- 
tlieca  exaraioni  iii  Codice  saecnli  xii  inMiniis  deiituit,  ac  primum  Romx  cdiiuin  esl  an.  1783,  in  Anecdolis 
lill.,  vol.  IV,  excudcnie  Anionio  Fulgonio.  Prxleiea  duos  hymnos,  qtiibus  Eccle^ia  utiuir  in  Fesiis  b«at,e 
Marise  virginis,  qiiorum  iinils  incipit  Quein  tenu,  ponlus  ,  i^llieta,  alier  vern  Ave,  marh  Stella,  ex  Ilymnnriu 
cl.  card.  Tomasi  exsciipsiraus,  in  quo  sub  nomine  Venaniii  Fortunali  legunlur  ;  el  lih.  viii,  siib  capp.  4  ei 
6,  inserniinus.  Eidein  libro  addidiinns  carmen  8,  qund  in  nno  Cod.  Val.  exstabal  al  ralcem  Operum  Foriu- 
nati ;  quod  quia  siylum  ei  indolera  Foriiinati  ipsiiis  in  scribendo  sapere  visum  csl,  in  iiOstram  hanc  Edi- 
lionem  duxiraus  transferendum.  Qiianqnam  illod  pluribns  mendis  ex  imperitia  amanBensium  aspersnm  y.x 
emendari  posse  videhatur ;  ac  revera,  qunmvis  pleraque  integritali  sua;  resliiota  a  ine  sint,  adliuc  sunt  ali- 
qna  quihus  coirigendis  nulla  conjeciiira  proliabili»  atferri  potaii.  Item,  c.  9  1.  x  addidimus  Carinen  scriptHin 
■n  laudem  Cbildeherti  regis,  quod  cl.  Mabillonius  ediderat  veternm  Ansleei.  (.  I,  pag.  560,  et  in  (ine  lib.  xl 
adiexuinius  poeina  recitaiom,  uii  videtur,  a  Foriunaio  in  conventu  mo«ialiuM  mnn.  Pittiv.,  (orie  eo  die 
quo  episcopus  inauguraUis  csl  :  quod  nobis  suppedilavit  derosa  sclreda,  adj*cia  uni'e  Godd.  Vat.,  Bli  suo 
luci)  iiidicaviinii<:. 

Altera  viro  Ediiioins  nostfGC  pnrs  complecliittr  Vitas  sanciornm,  qiias  a  FonunaK)  elucubraias  veteruin 
leslimonia,  ac  siyli  aflinilas  prodiJci  unt ;  qu:cque  h.ictenus  varioS  apud  traeiatores  dispersse,  nuht  priinuin 
(qtiod  qoidem  egb  sciam)  cum  caeieris  Foriunaii  Operibus  collecisB  in  lucem  prodeunt.  H:irum  slins  ex 
Actrs  sancioium  ordinls  sancli  « ■nedrcii  sumpMinu»,  a'ias  Collandisla',  sive  auciorcs  alii ,  nobis  siip- 
pediiarani,  uii  suis  locis  dilig^^nter  indicavimus.  Qain  ei  dOEiissimas  notas,  qulbas  «sdem  aiiclas  et 
oriiatas  a  clariss.  Ediioribus  inveninms,  subscribere  visum  est;  aliquas  eiiam  rie  nostro,  ubi  OTtpuMnrinnt 
videbalur,  adjecimiis.  Addidimus  et  Acia  passioiiis  sancli  »i(,nysii  episcopi  Parisieiiais,  quje  edidit  cl.  Bd- 
sqnetiis  in  llislor.  Eecl.  Gallis,  p.  2.  ei  nna  proluliinus  raiiones  quibus  Adrianus  Valesins  aJversusLau- 
noiin»  os^endere  conuiiir  fUisSe  illa  a  Forlunaio  elncnbrala. 

Posiremo  loco  posuimus  Symbolum,  volgo  Alhanas  anuui,  ac  scriplam  in  illud  cxpositioiieiu  quani  cJ. 


»5  PROLECOMENA  AD  VF.NANTII  IIOiN.  CLEM.  FOIITINATI  OPKRA.  it 

Huraluriut  Anecd.  t.  II,  p.ig.  '21-2,  proiiilil,  cx  nieiiibraii»ceo  CuJice  Lililioilieca:  Ainbiosianx  eriilam,  e 
qiiibus  alierulruiii  ipsc  Foiiuiiatu  iiosiro  allribiicinluin  furle  cciiset,  ac  moiiicnlu  quibus  ideiii  opinioiieiii 
iiiiin  tuctur  aituliiiius,  et  qiiid  scnlireiiiiis  ip&i  ostcndinius. 

Ouod  vcro  nitiiiei  ad  iiotns  ISroweri  iii  pocmatn  Fortunati,  erat  i|uidein  iii  aiiiino  integras  easdein  ad- 
dt-re  liulc  nostrx  F.ilitiniii ;  sed  riiiii  iiiniin  cnruin  cl  sxpe  iiiuiilis  prulixitas  atisii-rruit,  luin  errores  in 
ijuos  inierdiini  la|isus  dcprclieiidiiiir,  ab  illo  cuiisilio  iios  plaiie  avucaruni.  Satius  itii<|ue  diixiniiis  e  Hru- 
uero  ea  scligcre  qu«  ab  criorc  rrnnl  renioia,  el  qiise  ad  lucem  aliqiiain  rebus  alTcrciidniii  op|ioriiina  visa 
tunt,  a  viri  cl.  erudilionc  prolecia,  qiiam  proniiscuu  onmia  sulijiccre.  Quibus  aiilein  in  Incig  sivc  Biowerus 
ipse,  autqulspiain  alius  falli  visus  csi,  judiciuin  nusiruni,  ul  piUuiinus,  declaraviinus,  eanidom  operain,  si 
qliid  vcl  ipsi,  ut  lioniiiics,  lialluciiiaii  liierlums,  bono  aniiiio  abaliis  exspcctaiites. 

Ac  qu.d>|uid  ad  Foriunaii  ipsius  Opera  illuslranda  pcrtincre  puterat,  et  ad  scientiam  nostram  pervenil, 
undique  liausiinus,  ct  etcerpsiinus,  singuloruiu  nomina  a  quibus  mutiiati  siiinus  aliquid  lideliier  nc  sine  Ir- 
vldia  ascribeiitcs.  Quain  ad  rein  Greg.  Tur.  in  priniis,  noslro  Fnriiinato  coxvus,  tiiiii  alii  reruni  Gall  caiiini 
(cripiorcs  niagnani  opeui  nobis  attuleruni.  Ilrowcrus  eiiain  ad  Ccrmaiiix  loca,  qnorum  ineiniiiii  Fiiriiin:ilU!i, 
notand.1  et  dcsignnnda  pluriniuni  ailjiimcnti  coiitulil  ;  cujus  aiictoiitali,  quud  ille  iis  ipsis  in  locis  cuin  illa 
scribclat  vcrsarctur,  plurimuin  iribuimus,  atque  idco  non  dubiiaviinus  iiiiegra  ejusdein  tesiiinonin  aliquando 
CNScriberc. 

Ilic  .lutem  erat  locus  roilasse  ut  ea  expenderemus  qiix  in  Operilius  Foriunati  dubin  intorduin  et  obscura 
occurrunl  ;  sed  mnluinius  .singula  siiis  iii  locis  rcvocarc  ad  cxamcn  ,  nc  <iuid  de  ipsU  seiitircmus  prurerre, 
qnani  iiiJe  logenies  absiraliere,  ei  ad  loca  alia  nmandarc. 

Illud  potiiis  iiidagandiim  modn  videiur,  quaenam  cx  bisqux  a  Forlunaio  eliicubrata  accepimiis  Operibus 
temporis  injuria  deperdiia  sint,  aui  qu.vnain  diversis  tilulii  oniata  a  veleribus,  alia  cuiquam  videri  possuut, 
<|inm  qiix  iii  manibus  jani  lialieiiuis,  liccl  non  iisilcm  i-::iyfM<futs  inscripla.  Paulus  Diacoiius,  liist.  I.ung. 
lib.  II,  nuin.  15,  narrnt  hymnos  sin^ularum  f'e&liviinluni  n  F'oriunaio  luisse  ccnciniiatos;  ac  Tritheniius,  iii 
lib.  dc  Scripior.  ecclesiasticis ,  lexens  elencliuin  Opcrum  Forliinaii,  liymiios  ixxvii  enumerai,  colligaios 
iiiiuin  in  Tiilumcn,  quos  ab  ipsu  Furtunalo  scriptos  luisse  commcmorai  :  quoruin  primum  punit  illum  qui  iu 
iioslrn  Ediiiunc  exstal  cnp.  5  l.b.  viii,  quiquc  incipit  Agnoscat  oinne  saculam,  elc.  At  nos  perpaucos  aduio- 
duin  hymiios  quos  qiiidem  a  Venantio  conscriptns  iioverimus  liabemus,  alque  ilios  passiin  diS|icrsos  inler 
caUi-ra  Furlunnti  Opera,  ul  eosdem  miniine  esse  judicandum  sit  de  quibus  Paulus  Diac.  et  Tnllieiuius  lo- 
quuntur.  Quocirca  veiuslale  illos  deleios  fuisse  judicanduin  esi,  aut  incogniios  adliuc  uspiam  jaceie,  aui 
vero  illos  aliciiis  sub  noininibus  vendilari.  Drovvcrus  tameii  nullo  modo  asscniiiur  lot  a  Veiianiio  cuascri- 
pios  hyinnos  fuisse  qnot  re<:ensel  Trithemins,  cuin  universi,  ait,  quos  Ecclesia  per  aniium  recital,  xtii,  aui 
noii  mulio  plurcs,  sinl,  quuruni  plerosque  ad  suos  auclures  tiilo  referre  licet,  perpaucos  ad  Furlunatum. 
Pcrinde  atque  iion  tempore  Pauli  Diaconi  passim  iu  Gallia  hyrani  plures  a  Vt^nantio  nostro  elucubraii  ad 
sanctorum  fesia  cclcbranda  et  deiiiceps  adbiberi  potucrint,  quorum  in  lucum,  ut  sxpe  fil,  alii  sufTecii  sini, 
aui.  ab  aliis  casligaii  ct  rcstaurati,  dici  Fortunati  apud  plerosque  desierint,  qui  collecti  a  quopiam  unum  in 
volunicn  ,  .id  Triiheniii  iisque  xtatcm  permanseriiil.  Cerie  liymiius  scriptns  a  Fonunato  in  sanctum  Diony- 
•iuni  mariyiem  (de  qiio  snpra  luciiii  siiiiius),  consciiplus,  ul  videtur,  ad  usum  Ccclesix  Parisicnsis,  is  dciii' 
reps  obsolclus,  et  expuncius  cx  liyuinorum  caialogo,  omiiib:is  ignuius,  tandiu  jnciiil  in  pulvcre  ac  leuebris 
quoad  clar.  Duhlelius  cum  eriierei,  atque  ederei  in  Antiq.  Saii-Diuiiysian..s.  Iiem  vetuslus  Cudcx  cl.  caril. 
Toinasi  iluos  hyninus  scriplos  in  laudcm  beatx  Murix  virginis,  ac  perpetuo  usu  ab  Ecclcsiu  usurpatos  M 
rcieiitos,  Furtunaii  es.-.e  osicndil,  ut  supradixiinus. 

Sigibertus  ciiam,  in  lib.  de  Scripi.  Eccles.,  cap.  4S,  mcniionem  facil  llodocperici  Forlunati,  qiiud  opa- 
Eculuiu  incertum  esl  uiruni  nc  perierit,  an  unum  sit  ex  iis  aliqiiod  qux  ex^taiil,  et  iii  (juibus  Fonunaius 
ipseiler  ulluin  suiim,  vel  qund  ex  ilalia  in  Galliain,  vel  per  Galliain  quopiaui  atit  Gerniani.im,  conti-nderat, 
descriliii.  Illud  ipsum  Hodoeporicoii  indicnre  vidctur  Paulus  Diaconus,  ciiin  arfiriiiat  s.Tpiiis  ciiatu  loco  Ve- 
nantium  suis  in  carminibiis  iler,  quo  in  Galliam  profccius  esl,  iiarrure.  Nisi  is  lurte  illani  carininis  parteni 
voluit  innuere  qua  Foriiinuius,  lib.  iv  Vitx  saiicti  Murliiii,  liliellu  suo,  quein  c  Gallia  mitiens  in  lialiain, 
p(<etico  more  alloquiiur,  itcr  quod  lenere  dcbct  oiilcndit,  ea  ipsa  lucu  jier  i|u«  ipse  ex  It.iliu  in  Gilliain  per» 
gens  transierat  coii\ersa  raiioiie  cummonsiran^.  Ac  prufecto  noniinu  civiiatiiin  ac  regioiiuin  quas  illic  cuin- 
iiiemurantur  liis  apie  respoiident  qiix  Paulus  pcrceiiset.  Vcl  Tritlieiiiius  iiicinorai  lluilucporicuin  Furtunuii 
cuin  hoc  titiilo  :  Uodoeporkum  vice  tuic,  liber  i,  atque  illiid  n  lili.  iv  Vil;e  saiicli  Marlini  videlur  sejungere. 
1'otest  aliquis  tuspicari  lloJneporicon  illud,  de  quo  Triihemiiis  et  Siijibertus,  essc  carmen  tO  lib.  i,  in  qu« 
is  prolixe  iicr  qiio  Mctias  perveiierai,  ad  Childeberlum  regem.  ct  inde  digressus  uiia  cuin  regia  familia  el 
coinilatu,  Moscllainqiie  et  alios  fluving  ingrciisus,  circunipusiias  nrbes  et  oppida  lu^iruverui,  enarrii  :  qua 
suspicio  haud  videiur  esse  iaiprobanda.  Bruwcriis  piitai  indicari  a  Triiheuiio  caimeH  27  I.  xi.quodesl  scripiuiii 
od  Agiiciem,  el  Itadcg.,  quiKli|iiu  insrribiiur  de  iiinere  <»o.  Ouan(|iiam  niiniiu  cuiqiiaiii  vidrri  puUsl  lani 
bieve  carmcn  libri  noniine  cciKcri.  At  Giraldus,  in  llist.  de  1'urii'i,  diil.  5,  lluduepur.  Fori.  vidrliir  roii- 
runderc  riim  pocinuli^  quod  ipso  scripsit  ad  Jii.>>liniiin  inip.  cl  Su|ili.  Aug,  iiuiinno  Ka<lri;iiii>riii.  Nuin  ciini 
is  intcr  Opcru  Kuriiinaii  rrcensiiisscl  rarnieii  du  KiLcid.  rhiiriiig.,  siibdit  uuiii  scripsisso   i/iiifti<jioiiiNm   miv 


W  ni.CTATIO.  Ig 

suitnd  Jusiin..m  juniorem  imp.  et  nd  Sophiain  .ingustam.  Qiiin  el  Vossius,  dc  llist.  Lat..  lib.  ii,  et  t.  Alber. 
F:.bric.,  iii  Bibl.  Lal.  mediaB  et  infims  jeiaiis.  iilem  carmeii  cilani  sub  eodcm  lilulo,  ul  suspicari  liceai  iii 
qiiibiisdam  Mss.  illud  inveniiim  fiii-se. /yorfoeporiron  iiiscripiiim.  Aiifortequod  illud  innquam  vim  comes 
daium  iis  essei,  quos  Radcgundis  misil  Consianlinopolim,  graiias  Jusiino  ei  Soph.  Augg.  actuios  pro  ligiio 
sancl»  crucis,  eidem  Radegundi  domo  niisso,  et  defcrenles  munuscula  ,  uti  refen  Baudonivia  in  Viu  8a:i- 
ciae  Radcgundis,  num.  20  ? 

Idein  Giraldus,  in  Histor.  de  Poetis,  dial.  S,  iicmque  Plaiina.  in  lib.  de  Vilis  Ponlificum,  in   Viia  Joan. 
III.  mcn.ioiiem  racinnl  libri  de  Regm  gubermndo,  quem  aiui.i  Venaniium   scripsisse  ad  Sigibertum  regera 
fcn  Plal.na.  yerh»:For,ur,atus  vir  singnlari,  litteraturm  et  etoquentim  Callo,  ad  mitiorem  tultmn  redegii  srri- 

fibLJrrTrll  9  if '''''*' •'""'  't'"'  """"'  *■'''"'•  '•"'"'""degnbernandoRegnoperscripsit.Anfonehic 
cZZn^L      ,  "•■.'"  TH  '^»'-"'"'""*'  Sigiberti  virlutes  laudans.  ostendit  qualis  is  esse  ddie.t  qui 

cum  ,rnper«,c*ter>s  praes.del?  Quod  sialius  ille  libellus  esi.  ut  verisiniilius  videtur.  aul  laiere  adbuc  dicL 
ous  e«t,  aui  periisse  veiuslaie. 

Jam  vero  sancti  Severini  Vilam,  episcopi  Burdegalensis  (de  quo  Gregor.  T.iron.,  lib.  de  Gloria  Confess.. 
cap.  45)  a  Foriunaio  scripUm  fuisse.  lesiis  esi  idem  Gregorios  his  verbis  :  Viiam  huju,  (sancti  Severini). 

r*!!"'  '■"""  »^">f'""'.    0  Fortunatopresbylero,criptamcognovimus.  lUuc;,ulctn\it.^demdii»M 

es^  Browcrus  cap.   5  V.l«  Fortunati.  el  alii  affirmant.  nec  ego  reperlam  a  quopiam  aut  e.litam  iuve.iiro 

inSLTuslt'?!  r'"'""'"""""-  "'"?  '"'"'''''  ''"' ''''  "'''''"''  "^«^0'"'»  «""""«.  1«»  aul  plane 
ZZTJ  T'  '"''J'''''"'  "^P'="»  delilescenlia,  ac  tenebris.  si.uque  obsita.  altcrius  diligenlia  e  cnra 
.  .Iucemahqaandoproerent..r,  idque  ex  hominis  ingenio  et  facu„dia'coniicio.  Aiq.ie  «tin  m    I    i    im  ! 

p  lic        rrat^L       "'"  '"'''";•  '  -'^'«"'«<'-.  E'"'-'-  "'-  --  0  enim  For.unati.  qu... 

coZLlc^     l  "'  '^"'"'- ''"  ^"^'-  ^•='='"-  '•  "•  P"'"'»  nu^m  Chris.ophori  Broweri  Ediiion».a 

r-r  ™/.?.  T'"  'T  '"""""'  "''"""'"'  ^''f^'^^^^'^ocis,partimlop,m.not.Cod:^, 
ZlZuTc  '         *  '""""""''  """"  *^'"'  "'"''"'''  Prelojamdudum,  cum  se  dederit  occasio,  para.a 

funcTo  n.  "^*"  ■""^'"''  ""''  "'''""'"•  ''^'"^  ^'''^'  «"livinare;necveroc..i,.sinma„,.s,eodemvi.a 
S  nuamTs!;'"'  ?  ,'""  '''?  '''"°  ''  ""'''  '''''  '""""^^^  P'°«'«'"'-'  1-'nvis  omnem  adliibueri.nus 
n„  :!  ,  •  '^''''"'.P'""'"'"'-  '»  e^n-  spe-  veneramus  quo  ille in  loco  decesserat  eadem  fortasse  re.crir. 
posse.    s  vero  Par.si.s  obiii  an.  lGf.7.  Sed.  ci.m  li.tcris  datis  imuisivisseraus.  et  ad  eam  rcm  ope  a  f.  i 

ionsdes  Jisuues  dePan,  lors  de  tcur  destrucHon  et  de  la  vente  de  teurs  biens  et  e/fe.s  mobiliers,  en  1762    et 

opu^^aZ"  'e7mi  '"  '""""^  ''"""'"•  ""  ''  "^''-  ''  ""  '^'  ""  ""«  '"  ""P'-'  --«'  P'""* 

A.que  hsec  de  scripiis  Foriunati  qu3e  amissa  iure  meritoque  conquerendum  esl.  Q.ioJ  veroad  eiusde-.. 
doc  nnam,  el  .ngenium  e.  in  scribendo  faculla.em.  a.tinet.  non  omnioo  videtur  hoc  loco  prx-tereu,.dum. 
heet  al.as  occurret  ment.o.  Cum  i.aque  iheologicis  in  rebusaple  crudiius  et  doctus  videtur  (quod  i,.  prin.is 
Expos.i.oo,usde«  in  Orationem  Dominican.  declarat),  tum  Gr:scorum  etLatinorum  poerarum.  sive  aliorum 
scnptorum,  m  lec.one  apprime  versatus  fuisse  oswnditur,  qui  Homerum,  Menandrum,  Aratum,  Sappl,,, 
Pyndarum,  .lemque  Ca.onem.  Py.hagoram,  Cbrysippum,  Platonera.  Clean.bea. ;  ex  Laliais  vero  Virgiliu...' 
Iloraiium.  Ov.dium,  Tullium,  ciiet  nominaiim,  et  celebriores  inter  Laiinos  GriBCOsque  Paircs  commemoret* 
qu,.rum  omn.um  idemidem  leporcm  acdocirinam  inscribendo  secutusesseet  expressisse  ali.iuid  deprehen* 
ditur.  lllud  aulem  offendii  Donnullos,  quod  falsorum  numinum,  qus  csecaquondara  aniiquilas  venerabaiur 
nomina  non  dubiiarii  aliquando  usurpare.  Ac  jam  inter  caetera  ejusdem  carmina  in.igne  esi  id  generis  illu.J 
quod  etsu.  I.b.  VI,  cap.  2,  in  quo  idem,  canens  epiibalamium  SigiberU  Auslrasi»  regis.  et  Brunicl.ildis 
Dupliis,  Cup.di„em  ac  Yenerem,  poeiico  more  .  inducii ,  proprias  utriusque  laudes  celebran.es.  Veruro  et  e,» 
tempore  scribebat  Fortunatus  quo  minus  erai  periculi  ne  homines  deorum  ejusmodi  errore  deciperentur 
ubique  Gall  ar..m  Cl.ristiana  religione,  piissimis  principum  curis  ac  diligen.ia.  clarorumque  pontificum  do- 
crina  et  virtut.bus,  floren.e ;  el  minirae  mirum  esse  debet  Fortunatum  eumdem,  adhuc  iuvenem,  ea  prasertim 
in  rc  quae  fesiivius  orationis  genus  postulare  videbatur,  paulo  liberius  genio  indulsisse,  et  ornamenti  ac  lepo- 
ris  causa  induxisse,  olim  elhnicis  poetis  familiaria,  deorum  colloquia  ;  qui  malurior*iate  ei  consilio  faclus 
non  modo  a  nug.s  ill'S  abstinueril,  sed  etiara  gravioribussiudiis  dedideril  sese  peniLis,  ac  versus  nonnisi 
raro,  etab  amicis  lacessiius  (iit  ipsede  se  profi.etur  lib.  ii,  cap.  J3).  conscripserit. 

Idem  non  vulgarem  t.isioriae  el  geographiae  scieniiam  prxse  feri.  non  solum  quod  speeia.  ad  eas  regiones 
quas  ip,ie  peragr.ivii,  quasque  praescns  cognoscere  poiuii,  sed  e.iaro  quoad  illas  quns  ipseadiora.  nunquam 
Ml  lli»pania.,loii,.';que  Oiieniis.  Ilinc  tol  nuniinum  desci ipiioncs ac  civiiitum  nomina  etge.i.ium  barbararum 


19  rnOLECOMENi  AD  VENANTil  IION.  CLEM.  FOniUNATI  OPERA.  20 

feilcs  re»que  gest*.  ci  id  g.mis  alia,  q\m  oiiradem  iit  ici  liiiioria,  ita  et  in  geograpliia,  iioii  moJo  ua;i  ruJcm' 
hed  eiiain  diiulnm  fuissti  el  oruililuni  ostcndiiDl. 

Quiil  vero  de  |iliysicis  studiis  dieam?  in  quilnis  ipsum  non  mediocriler  exerciiatiim  fiiissc  el  lam  *arla 
lierbarum,  arliuruiii,  lapiduin,  geuimarum,  aromatuin,  produnt  gpecies  ac  iioiiiina,  qiiilius  crebro  iititiir ; 
ei  ab  ipso  invcsiiaata!  q(ixsit;eque  identidem  rerun»  ii)ilur;iliuin  caiisae,  qneio  idinidiiin  (iit  alia  laceain  loca) 
lib.  IV  Vilx  saucti  Martiiii,  causam  inquirens,  poetarum  inore,  qiia  ratione  Marlinus,  Crlla  iiiclusus,  inona- 
cbiim  ad  rncuni,  nudaio  iiignini*,  sedeitiem  conspicero  ei  objurgare  pniuerii,  bxc  profert  : 

Qiiid  fuit  boc?  «locti  vos  diciie,  qiiaeso,  !in|>bisla>.  Et  s'etil  iiicoluini.s  rapido  suspensus  in  ictii ; 

Marliiii  inlc  oculos  pari>!s,  quasi  linte:<  luci,  Nobilis  aut  aries  ociilorum  et  marniora  Iraiisil, 

Aul  quasl  tilo  agiles  cniilt^iil  aranea  tcli'i,  riarior  ac  visiis  |>or  cuiicta  obsiacula  pei'K<l? 

Kelia  vcl  ncjis  per  rar»  r^ramiiia  rilis?  rcnnigor  aii  claiisi  volilavil  ail  ora  niiiiistir, 

1'udc  liic  t»m  leiuiis  slriieiura  patescit  liinlca?  Ac  (ler  oiicriuiii  aperil.et  in  invia  iiuiilius  iiilrat? 

Au  se  saxa  leviint.  ac  red^lunl  scissa  rt'n>'s(raui,  An  qiiia  liiincii  cral,  loluiu  forls  intus  lialielial? 

Seu  duri  lapidi'S  lculo  se  ftluline  solvuul?  ('arnc  scilentc  lnco,  velnx  an  spintus  iii»l? 

Au  casj  m:iteria)  vilreose  raargine  paiulll?  ('aiidite.iloi iiloipii.compreheiidite  clausa  discrli, 

An  speciilare  dedit,  quo  sauctus  luniiiie  iransil?  (Jui  ouuieris,  atuiiiis,  ralione  poiesiiSi  el  o(e. 
Ad  levior  paries  i  cvoluto  cessit  iii  aicii, 

Qiiamvis  aulem  eo,  qno  dixi,  ingcnio  :<c  doctriiia  esset  Fortiinatiis,  minime  tainen  illiiJ  inficiandtim  cil, 
cumdem  viiiis  iuterdum  nonnullis  io  scribendo  labofassc.  Nam,  ut  barbaras  omittam  el  vix  Lalinas  voceg 
quibus  utilur  aliqnando  (qiiarum  elencbum  Browerus  texoii,  ad  e.Mreinuina  iiobis  buic  Editioiii  iiostrx  aJ- 
jiciendiim),  idem  obscurus  persxpe  ci  implcxus  est,  ac  ina.xiiiie  cuin  soluta  scribit  oraiione,  saeculi  siii  vili:< 
refert,  longss  duceiis  p^^riodos,  miuinie  uaturali,  s^d  iiimis  ariiticioso  ambilu  el  ornatii,  qiii  totus  in  luxu* 
riosa  ac  redcndanie  verborum  copia,  ad  grandiloquiB  e!oi|ueotix  speciem  connesnrHin  ac  iiilerdum  syllab:)- 
iMn  parililate  sibi  respondenliuin  cnnsisiit;  iinde  el  obsciir;i;is  giguilur  orationi,  et  iu  eadem  omaiida  deli- 
calioribus  auribus  niinime  fcr(.nda  curiosilas  ac  sedulitas.  Sed  jam  hoc,  ul  dixi,  commune  fcre  vihuni  e£t 
leniporum  illornm,  iit  e.x  aliorum  scriptis  qui  cadeo)  qua  Fortuuaius  xtate  Sorucruni  persplci  puiest.  Idem 
lair.eu  in  eipositioniLius  quasscripsii  in  Syiuboluin  ei  Ur-^tiouoiii  Domiiiieam  (quas  is,  jain  crcatus  episcopus, 
rccilasse  ad  populum  videliii),  pl.mior  ac  racilior  est;  tteiuque  in  Vitis  sanctoruin  non  ideni  arliticium  e( 
euriosiiatem  in  texenda  oiaiione  alVect;ire  coiisucvii,  quam  tu  epistotis,  forte  coruin  gustui  indulgens  aJ  quos 
icribebat,  studiose  adliibere  deprcbenditur. 

Suisvero  in  carminibus  iilom  modo  cultior  ct  elegantior  quain  ut  ;cias  in  quain  iiicidcral  ferre  viJcalur, 
nrodo  agrestior  cl  incomptior  est;  qu  >d  inaxiiiic  in  iis  accidisse  earminibns  dicendum  cst  qiLe  aut  alii's 
distentus  negoliis  (ut  in  ejiisdcm  Vita  dicetur)  prope  fudit  ex  temporc,  aul  qu;e  oscitaiiler  scriliciis  ad  raini- 
liarissimos,  uii  Grcgorium  Turonensein,  perpolire  iieglexii.  Cxteruin  iii  singulis  mira  ejusdeni  in  puesi  ia« 
ciiltas  atque  i:>cilitas  ostenditiir,  ac  luiic  maxime  cutn  regionis  alii^iijus,  aut  agri,  aut  fluminis,  sitiitii  ac  na- 
liirain  describit,  quain  ingeniosus  ipse,  ei  eleg-ans,  festivusque  est!  ut  s.Tpe  in  ejusdeiR  carniiuibus  el 
thscriptoi  finearum  oridiies,  el  veronnles  fioribus  canipos,  cl  (lovesccmet  ariilis  iegeles,  cl  jfucluantes  lierbm 
comis,  el  perennis  uqitce  (untes,  iioii  solum  lcgere,  sed  etiaiii  oculis  cernere  viJeaiis.  Quod  si  is,  xstu  iiigenii, 
seu  potius  rerum  qiias  caimine  cnmplcciitur,  in.ije.^lale  ubreptns,  iiiuiieri  aliquiindo  et  coininuiiiiiin  poeseus 
leguni  obliviscitur,  bnc  illi  vel  cum  cxteris  fere  Clirisiiauis  puetis  comiiiuneest,  iil  Aratori,  ul  Sadu^o,  qui 
lebus  mngi.s,  ct  euruiu  dignitati  dc  qiiibus  agebant,  quain  n<iinet'i$,  niore  pociarura  etlMiic«rnm,  sibi  ii»ser- 
viendum  arbiiraliaHtur.  Ali|ue  liajc  de  Uperis  uosiri  prnpoiito,  deipie  scrtpiis,  et  ingenio.,  ac  Joctrin.t,  F  r- 
tunatisaiisdicta  existimo. 

Ut  autem  vel  eoriiin  nicntioncni  aliquam  faciaui  qiii  de  liac  Ediiioqe  piarclaic  stteriti  sunl,  ei  atl  !|ksjtm 
incboandain  aul  perllciendatn  opis  et  adjuincnti  qliquid  coiitiiJere,  primaf.  certe  issibi  vindicai,  quein  Mifro- 
rius  conimemoravi,  illusirissiiniis  ac  reverendissimiis  Mculaus  Antoniiis  Justiniani,  raktvintis  episc<t{<iis . 
Iiujiiicc,  iili  diximus,  Ediiionis  procurandx  aiictor  ei  adjuior.  Item  illiisirissiiaus  ac  revereitutssimua  Sie 
plianus  Ui>rgia,  sarrae  congregalionis  de  I*ropaganda  Fide  a  secretis,  vir  clarissimus  ei  eruditissimu.s,  cuin 
ine  swpejiivil  con^ilio,  tum  duu  carmina  iinlicavitqux  Bruw.  Editioni  addidi,  lib.  ii,  capp.  8  ei  !>.  Postreiiiu 
rlarissinins  et  di>ctissimus  vir  Hambaldus  de  .'Vizoiiiis  advocaiu;i,  Tur\isii>.i!  E<clesix  c;<iiouicu-:,  quu^tfcMu 
inonuiuenta  iiiilii  lieiiignissime  communiravil,  uli  suo  loco  iiidii,'a.biinu.^.  Juiiu.  vero  sudalili^  iioiiiiri  luu- 
iiaclii  suaiii  milii  scdiilit.iicni,  operaiii,  diligeiiliani,  Iiaiic  Kditionem  adujii;ijiti,  saipe  .nuitulissiiue  pruisb- 
terunt. 

VITA  VENANTH  HON.  CLEM.  FOUTITNATI 

lilMSCOPt  PtCTAVIENSIS. 


t.  Vnnaiitiiis  llonorius  Cleinenliaiius  FortunaUis  ,  tolal,  quinium  libiraet  aliuJ  aitribiifre  viil«hir,  ui 
episc.opiis  Piflavieiisis,  originc  »c  iiaiioiie  llalus  fitil.  •niniaJveriil  vir  erwliiissliuu»  Joaii.  Josepliu*  Llruii 
I  i.eler  b«ec  qu.iiuor  iioinina,  quibii»  f*ienolior  eii«      in  Opere  quoj    iuicripsil  ;  NnltMi  tiiiU   V»i«    a 


episcopi   Burdegalensis,  iib.  iv,  cnp.  9,  sic  iiluin 

•lloquitur  ad  exlremum  : 

HJec  libi  parv»  nimis,  cum  lu  merearis  0(irm3, 
Carinina  Tbeodosiot  prapbet,  amore  luus. 

Nisi  dicendum  rurtasse  Fortunaliim  scripsisse  car- 
meo  illud  alierius  sub  persuna  ac  noniine,  praeser- 
lim  cum  aliiinde  non  conslet  eumdem  id  iiominis 
prxler  ea  ifuibus  noius  esl  liabuisse.  Sanc  boc  Tacti- 
talum  a  Fortunato ,  ut  poem;ila  siia  altcrius  per- 
sonx  inierdum  coaimodaret,  cx  pliiribus  ejusdpm 
carminibus  intelligcre  possiimus;  ac  ne  alie^iinus 
longius,  quod  sequiiur  inox  ciintum  carmen,  lib. 
IV,  cap.  9  ,  scriptum  in  fitnus  Lcoiitii  jiinioris , 
episcopi  item  Biirdegalensis  ,  baud  miilio  seciis 
concluditur,  Placidiiix,  Leontii  quondam  uxoris , 
kiducta  persona  ac  nomine,  hoc  modo  : 

Punerls  ofScium,  magni  solamcn  amoi  is, 
Uulcis  adluic  cineri  dal  Placidiiu  tilii  '. 


51  VITA  VEN.\NTII  FORTUNATL  2« 

opere  sctiue  da  Leiterari  del  Friuli,  vol.  I,  cap.  12.  A  nati  vocabulo  et  sua  el  consequenle  aelale  fueiii  fer* 
Is  namque  scribeiis  epiiaphium  Leoniii,  anterioris      noiior. 

5.  Erat  autera  eidem  soror,  Tiiiana  nomine,  <le 

qua  is  mentionein  raeii   jib.  xi,  cap.  6,  scribeiis  ad 

Agnetem  abbatissam  bis  verbis  : 

Te  mibi  non  aliis  ofulis  animoiine  fnisse 
Oujmsoror  ex  ulcrotu,TiiiaD3,  fores. 

Iliiic  porro  conjicit  cl.  Liruii  Fortunatuni  babuisse 

Patreiii  Titiuin,  seu    Titianum,   ei   velere  scilicel 

I\nm.  more,  quo  solemiie  erat  eisdem  lllias  paierno 

ex  noiiiine    appellarc;   atque  addit  illud  propriutn 

geiieris  seii  familix  ex  qua  is  ortus  luerat  nomen 

exslitisse.  Sed  miror,  si  illud  erat  propriiiin  famili.i; 

cogiiomen,  ex  illosororem  poiius  quam  Forlunaluni 

vocatum  fuissc,  nec  saltem  utrique  fuissc  conimune. 

g  Qiiamobrcm  Sirmoiido  assentior  ,  qui  cilalo  supra 
loco  ex  lesiimoniis  veterum  monumenloruin  osten- 
dii  pislerioribus  sxculis  hanc  impnnendorum  no- 
minum  consuetudinem  viguisse  :  Ul  tum  propria 
cujusque,  lum  adjuncla  ,  scu  cognomiiin,  seu  prono- 
mina  {quce  oninia  in  singutis  prope  capilibus  varia- 
banl),  a  parenlibus  ulplurintum,  eognaliiquc,  patri- 
bus,  pnruts ,  atii»  ,  proavis  ,  reliqni^que  ajfeclibut, 
muluarenlur . . .  Neque  enim  cerla  et  stala,  ut  olim, 
gencris  el  [amilix  vocahula  in  usn  tuiic  (nerunt,  qum 
el  matribus  communia  essenl  ct  ad  posteros  trans- 
irenl,  ut  cum  Cornelii  aut  Julii  omnes  riicebunlnr  qni 
0  yenle  Cornelia  aut  Julia  naii  cssent,  et  Scipiones 
ilini,  aut  Ciccrones,  qui  in  domo  el  familia  Scipionum 
aiit  Cicjrouum,  sed   omnia  mox  cuin  occasu  reipubl, 

C  mulari  sensim  ac  labi  ccepcrunl,  ul  quanquam  inilio 
antiqui  moris  aliqiia  hwserinl  vestigia  in  gentiHtiit 
nominibus,  quie  a  nonnullis  faniiHit  retinebantur. . . 
postmodum  tamen  hoc  ipsuin  quoque  neglectum  fuit, 
udeo  ul  nultum  landem  familim,  nullum  generis  cer- 
lum  nomen  fueril.  Filii  eliam  a  patribus  el  fralribus 
inier  se,  onmibvs  tmpe  nominibits,  aul  fere  amniius, 
ditcreparini. 

6.  Quod  vero  attinet  ad  patriam  Fortnnati,   is 

Tarvisino  in  agro  natus  est  eo  io  loco  qui  Uuptaoilit, 

sive   Duplatilis,  aut   Duplavenii  nominabatiir,  idque 

coiisiat  ex  apertis  cum  Fortunati  ipsiiis,  tum  alio- 

rum,  tesiimuniis.   Is  certe,  lib.  iv  Yita:  sancti  Mar- 

lini,  librum  suara,  quem  ex  Gallia  iii  Iialiam  mitle- 

bal,  alloquens   poeiico   more,  se  Duplaviti  nalum 

esse  tesiatur,  his  verbis  : 

Qua  mea  Tarvisus  residet,  si  molliter  iolras, 
Illustrem  socium  Felicem,  quseso,  require. 
Per  Ceaetam  gradiens,  etamicos  DupIavileDses, 
Qua  nalale  solum  est  mibi  sanguioe,sede  parentum, 
Prolis  origo  patrum,  maler,  soror,  ordo  nepotu  r, 
Quos  colo  corde,  lide,  breviler,  peto,  redde  salulem, 

Paulus  quoque  Diaconus,  lib.  ii  Hist.  Longob.,  rap. 

15,  euradem  naium  Duplavili  diseite   proliietnr,  iii- 

quiens  :  Fortunalus,  natus  quidem   in  loco  qui    Du- 

plavilis  dicilur  fuil,  qui  locus  haud  longe  n  CeiiiUnsi 

caslro  vel  Tarvisiana  dislal  civilale. 

7.  Iiaque  Fortunatus  Tarvisino  in  agro  n:itu$  est 
Dupiavili,  sive  ille  pngus  aut  oppidum  rucrii,  sive 
regioiiis  traclus  aiiquis,  ad  Plavim  fluvium   expor- 


2.  P.  Chmiopborus  Browerus,  in  Vita  Forlun., 
cap.  1 ,  ccnsel  eumdem  nomen  Venamii  a  saneio 
Vcnaniio  Biiuricensi,  qui  magna  quondam  in  Cal- 
liis  sanctitatis  laiidc  floruit,  muiuaium  fuisse,  item- 
(|ue  noroen  Foriiinali  a  s;incto  Furttinatu  ,  Aqui- 
leiensis  Ecclesiae  mariyre,  quem  ille  prxcipun  sem- 
per  pietaie  ac  religione  fuerit  prosecutus.  Sed  hnec, 
ei  id  genus  alia,  qnae  cariosius  Crovterus  invesitigal, 
haud  vacat  pluribus  exquirere. 

3.  Porro  ex  hoc  nnminum  qnibus  Forlnnatus  prae- 
ditus  ruit  iiumero,  suiit  qui  conjiciant  (  Lirul.,  loc. 
ci(,)  eumdeiii  ex  piisca  Ronianorum  genie  ac  siirpe 
orium  ruisse,  cum  id  veleribus  Romanis  solemne 
fuerit,  plura  sibi  nomina,  cum  ad  familix  insigne, 
luin  ad  virtuiis  alicujus  et  babitus  signincalionem, 
usurpare,  de  quibus  Appiamts  Alex.,  in  Prxr.  ad 
Uella  Roin.,  hxc  scribit  :  Nomen  olim  cuique  Ito- 
mano  unvm  erat,  ut  eatteris  hominibus ;  post  accestil 
alterum,  nec  ila  dudum  etiam  terlium  coeplum  ett 
addi  quibutdam,  quo  magis  agnoscerenlur  ex  aliqua 
nota  corporit,  aut  virtute  animi ,  qucmadmodwn  et 
Crteci  aiiquot  nominibus  adjuncta  habebant  cogno- 
mina. 

4.  Elsi  autera,  ndhucstanie  Rom.  rep.,  cam  plura 
assumebant  singuli  ooroina,  lioc  quod  primo  pone-  n 
batur  loco  (ui  animadvertit  vel  Brow.)  vocaretur 
prxnomen,  quod  inde  proprium  essei  gentis  aut 
lamllix,  tertium  cognoinen,  et  huic  inlerdum  quarto 
loco  agnomen  addereiur,  ciieriore  tamen  xvo  lixc 
promiscue  adhiberi  coeperunl,  ac  plerumque  qiiod 
ullimo  ponebalur  loco  prxnominis  vim  habebal , 
sive  quo  a  cxieris  ejusdcm  domus  ac  gentis  liomini- 
bus  siiiguli  secernebaniur.  Qua  de  re  legere  prxslai 
cl.  Sirmondum  ,  in  diss.  prxTixa  Op.  Sidonii  Apnl- 
lioaris,  in  qua  de  roorc  iiiferioris  xiat  s  homiiium 
iii  assumendis  pluribus  nominibus  disseril  rusius. 
Kx  liac  ipsa  coiisueliidine  raciura  est  ul  hic  no- 
sler,  quamvis  muitis  nominibus  sii  insignis,  Furtu- 

•  Vide  quae  diximus  in  nors  ad  car.  9, 1.  iv. 


fl  rROLECOME.SA  AD  VENANIU 

leoius,  a  quo  eli.iiu  uonieii  vi.lelur  acccpisse.  Ilo- 
(lieiiue  ii*  in  loci»  pagiis.  sive  oppiduiii,  jaccl,  (piod 
»ulgari  serinoiie  ValJebiadeiia  noniinalur.  Hoc 
siki  Foilunaiun»  nosirum  ut  civem  suum  et  iu- 
digenam  vindicai,  honesiissimorum  »irorura  domi- 

ciliuiu. 

8.  Cluterius,  l.  1  lial.  anliq.,   cap.   18,   censet 
Duplavileni  eo  in  luco  fiiisse  ii6i  nimc,  iiniuil,  oppi- 
dum  in  edilo  leco  co>isp'cilur  ad  lavam  amnis  tipam, 
tulgari  appellniwne  S.  Salvadore.  Sed   vir  eriidilis- 
sioous,  ornaiissimiisque,  comes  Rambalkus  de  hiio- 
iiiis ,  Tarvisin»    Ecclesise  canonicus  ( qnem  alias 
l:iudavi),  in    dissert.    in   qiia   Ven.    Foriunalura 
pairia  Tarvi>inura  esse  ostendil  (quamque  milii  bc- 
nignissime,  ui  etiam  alia,  commodavil),  gravissimls 
inomeniis  evincii  Dnplavilem  liauJ   poiuisse   eam- 
dem  esse  ac  oppiiliim  iiliid  do  q\m  Clnverius,  cum  For- 
lunatus,  nbi  libro  suo  iler  ex  Gallia  in  Italism  com- 
munslral,  ex  Aqnileia  Concordiam,  atque  inde  Tar- 
visium,  tum   Ceneiam  et   Duplavilem ,  veniendum 
oslcnd^l,  Palavium  versus   proficiscenli,  iil  proinde 
Duplavilis,  pairia  Forlunali,  non  essel  media  Tar- 
visium  inier  ac  Ceneiam.  scd  nllra  Ceneiam,  Paia- 
vium  versus,  iler  ageiif,  cujusmodi  non  est  oppi- 
duin  illud  S.  Salvadorc,  q«nd  ulriiinque,  Tarvisium 
scilicel  ac  Ceneiam  ,   inierniediiim  j:icet.    Deinde 
istuJ  oppidum  nuUum  erat  saeculo  vi  et  ad  annnm 
iisqne  1445   solus  ac   deserius  nionlis  clivus  per- 
mansil.  Qiiocirca  miiiiffle  is  dubilal  qnin  Duplavilis, 
in  qua  naiale  Forlunati   solum,  eadem  sit  ac  qn* 
Valdcbiadena  vulgo  appellalur,  posila   in  Tarvisino 
agro,  cum  et  simililudo  nomiiiis  (iit  ex    aniiquis 
mooumeniis  qu»   ab  ipso  proreruninr  magis  con- 
ftal)   biiic  senieDii»  admodum  faverc  deprehen- 
daiur. 

9.  Ai  Joan.  Joscphus  Liruti  cum  assentiiur  Cla- 
verio  liac  in  re,  lum  illnd  de  suo  addii,  Duplavilem 
nonnisi  aviiiim  aul  paternura  Fnrliiiiaii  praidiura 
fuissc,  in  quod  ejus  parenies,  aut  avi,  civcs  (ul  ipse 
opinaiiir)  Aqiiileicnscs,  secesserant,  quo  Altil»,  ac 
fspierorum  Barbarorum,  qni  siiis  saepe  exercitibus 
Aqiiileiam  iiife.«tarunl,  immanii.iiem  ei  arinorura 
furoreiii  decliii.ircnl. 

iO.  Sed  hnuJ  scio  quanlum  liuic  singulari  viri 
rxlcroquin  dociissinii  opinioni  iribiicndiini  sil,  ccin  f) 
lam  perspii  uc  iu  allaio  siiperiiis  c:irinine  Forinnatiis, 
nmi  solnin  Tarvisum  tunm  es^e  dical,  cl  uwieos  inier 
Duptamlinses  valnle  solum  hssc  sibi  sanguine  sede 
Varenlum  ,  sod  eliam  proj/i  originem  palrum ,  quo 
lianJ  scio  an  eviJentius  aliquiJ  aj  pnlriam  ciijus- 
que  regioneni  inJicandam  possil  proforri. 

II,  Itliid  lamcii  liaud  invitiis  dem,  enmilrm  hauJ 
dlu  palerii:!  in  doino  ac  rtgione  fnlscdi>se,  qni  pi  i- 
iiixvis  ab  annis  spatium  liiiiporis  aliquoJ  ,  vcl 
Aquileia!,  pnlentissimx  qiiondani  civiiaiis,  vixisso 
dcpichenJ.iiiir,  ni  ipse  de  sc  allirmai ,  lib.  iv  Vit.e 
sancii    Marliiii,  iiisce   verbls  ,  qiiibiii   ilcin   libruiu 

•  Vide  Viiam  RnlVjii  prjellxam  »ju%d«m  Op.  Edit. 
Voion.  ITlti,  I.  I,  n.  5. 


IION.  CLEM.  FOKTUNATI  OPEBA. 


21 


A  suiim  alloquens,  inquit : 

Aiil  Ai|ullpienscm  sl  forle  «ccosserls  urhcra, 
Cassianos  Pomiiil  niinlum  vcniTcri»  aniicos  : 
Ac  l'orlunall  bcoediclam  inartjris  urnam, 
ruotiHcenuiue  pium  Paulom  cupienler  adora 
Qui  ine  priinxvli  converli  optabal  ab  auiii:! 

12.  Ilisre  poslremis  e  verbis  infert  Joan.  Joseph. 
Liruli  Fortunaliim  Aquileiae  a  Paulo,  ejus  iirbis  pon- 
lifice,  bapiismum  accepisse,  quod  seiilenti:s  siix, 
qua  illura  civein  Aquileicnsera  opiaaiur  fuisse,  in 
primis  siiiriagari  arbilratur. 

13.  Veruin,  ul  illud  oinillam,  ex  eo  qiioJ  Paiilus 
optarul  Forlunalum  a  prinixvis  annis  converli,  hauJ 
posse  concliidi  vel  fuisse  conversuin,  illud  milii  mul- 
10  verisimilins  videtur,  Paulura,  Aquileiensera  Anti- 
ttiiem,  iJ  optasse   poiins,  ut  idero,  puer  iidhiic,  vel 

g  adolescens,  abjeclis  cxterarum  rerum  curis,  mon»- 
slicam  vitain  Aquileia;  amplecieretor,  cura  lamen  is, 
ob  illam  forle  causam,  quod  Uavennam  profici&ci 
cogilaret,  ut  ea  in  urbe,  tanquam  scienliaruro  ora- 
niuni  Lycaeo,  studiis  liilerarura  daret  operaro,  voti» 
poiitilicis  niinime  obsequendum  censiieril.  Certe  iJ 
erat  usilaiura  iis  lcniporibus,  ut  qui  monasticen 
amplccieretur,  is  dicerelur  convcrli.  Ac,  ui  oniiiiara 
sancti  Bened.  c.  18  Reg.,  el  sancli  Gregor.  magni 
testiiuonia,  lib.  ii,  episi.  i  ei  66  Edii.  Paris.,  Bau- 
donivia,  coxva  Foriu:.alo,  ac  s:inclimonialis  mona- 
sierii  Piciaviensis,  in  Viia  bealx  Radegundis,  num.  3, 
sic  de  ipsa  loquiinr :  Poslquam,  inquil,  operanU 
divina  polenlia,  a  rege  lerreno  discesiil,  quod  sua  vota 
poscebanl,  dum  Sucedns  in  villa,  quani  ei  rex  dedetal, 

C  residercl,  in  primo  anno  conversionis  sum,  elc.  Jain 
vero  certum  est  RadegunJein,  Chrisliana  io  pielaia 
ab  cnircma  pueriiia  educat.im,  cum  a  Clotario  rege, 
conjugesuo,  discessissel,  ul  infra  diceinr  (For/iin  , 
in  VitaS.  Had.,n.  12),  confesiim  Noviomagi  a  beaio 
MedarJo  episcopo  raonasticum  veluin  acceiiisse, 
alqne  hic  proinJe  annus  ejut  conversionit  primus  a 
Baudonivia  appelialur.  llauJ  «ccus  Forlunaius. 
lib.  IV,  cap.  23,  loqiiens  de  quodara  Jnliano,  qui 
amea  mercalurani  excrcnerat,  tum,  hac  rclicl»,  se 
lotum  Dco  consccraverai,  parla  tribneus  eginis, 
iiiqnil  : 

Mercaior  qoonjam,  coriversosline  healo, 
Kaptus  ali  lioe  nainrt"  crimine  lilier  liomo. 

CollHgil  niiiiiuui.  sed  spaisil  eaenliliusaiirum, 
Pra-mitlii  cuncias  quas  sciHerelur  opes. 

li.  Erai  aulem  pcrceJebre  Aqnileixinonasleriinn, 
vel  ipsa  Uufini  xtaie,  qni  nion.ichn8  in  co  vixerat, 
cum  inlerea,  si  unum  Vercellense  excipUs,  ahuJ 
fere  in  Italia  essel  nullnm  •.  Credibile  iiaque  csl 
ad  hoc  Aqiiileiense  nionasicriuin  Forlunalum  lun--  a 
p.iulo  iiivilalum  fuisse,  quo  forie  el  dero  (qui  fere 
seiiiper  atljunciim  luiic  icmpmls  nionasiio*  ^iiw 
profes-ioneni  hubibil)  asfiiu»,  majora  Jeiiice|>« 
Aquileien»!  Ecclesia  nf.lcia,  pro  illa  qua  er»t  vil» 
iniiocenlia,  el  iiii^enii  aiic.  Fnsiarei  *. 

lii.  QHnnquain.  rnin  illud  aniinadverlo.  Pauluin, 
sive  Pauliiium  (de  qu.i  |  luru  Uglicllus  in  lialiu  Str^) 

h  Vidc  Ruin  ,  Inprtvf.  Op  S.  Crfg  Tur..n.  55. 


K  ViTA  VEMNTII  FORTUNATf.  96 

Aquileiensis  £€01051«    seJem  iinii  anle  tenere  crc-  A  alins,  ccrieTlieodtTicu?,  i|uamTis  iiUerdiim  sxvua  sc 


p'sse  quain  anpo  558,  vel  55:^,  fiieile  aJtliicor,  iil 
crcdain,  Forliinniiiin  non  tain  iininuiiira  ceiate  Aqui- 
leiae  commoraiiiin  fuisse  *.  Nain  si  ipse  natus 
crediiur  circ:i  annum  530,  jamiiue  senex  Piclavis 
ob  il,  fxciilo  sepiimo  fernie  iiieunle,  is  vigesimiim 
ociavnm,  aiii  uiidoirigcsimum  aniinm  agebat,  cunt, 
sub  Paullno  ponlllice,  Aqiilleix  ii.ibilabal  ^  .  Quod 
fii  idem  narral,  quod  priiiia'i'u  ab  annii  se  inviiarit 
Paiilus  ut  converierelur,  aiit  id  poeia  srripslsse 
dicendiis  est  eo  spectaio  lempore  quoillos  de  saucii 
Marlliii  Viia  libnis  cuiiscrlbcbai,  aiile  annum  videli- 
rel  .S76  *,  aul  vcro  Paiilus,  auteqiiam  Aquileiensis 
poniifex  essei  creatus,  cum  idem  tamen  fone  Eccle- 
(ixillius  clericus,  aut  iiiouacbus  esset,  ad  parem  viix 


veliemeiis,  ctim  ilociis  lioiiiiiiibus  favit,  lumipse  litie- 
raniin  stiiillosissiiiiiis  lult.  Ul  eiiim  is  de  se  profitetur, 
scriliens  ad  Cassiodiirum  :  Grains  est  nobis  eorum 
iemper  asperlus,  qui  noslris  aniiuis,  gloriosis  uclio- 
nilHts,  insed.  rnnt,  qnoniam  pcrpetuum  obsidem  detle- 
ruiil  amoris  sai,  qui  upud  nos  psobali  sunl  sUidere 
virluli  (Epist,  £8,  /.  iii).  Ejusdcm  vero  in  cnlcnilis 
liiierarum  siiiiliis  diligeiiii.iin  t-l  assidultatein  Aiha- 
larlctis,  qul  illniii  iii  regno  exccpit,  commpiidat,  liis 
verbis  scribeiis  ad  eiiiiiileiii  Cassiodornm  :  Cum 
esset  publica  ctira  vacualus,  senlentias  prudenluni  a 
tuis  fabulis  exigebat,  ut  faclis  propriis  se  wqunrzt 
antiquis.  Slellarum  curfW,  muris  sinus,  fonlium  mira- 
eula,   rimator  aculissimus,  iuqvirebat,  i((,  rerum  na- 


rationem  amplccicnJam  Fortunalum,  adliuc  puerum,  B  turis    diligentius    perterulatis,   quidam    purpuratus 


Tel  adoleseenlem,  dicendus  invilasse. 

16.  Neque  lamen  in  eo  repugnem,  Aquilei*  For- 
liinalum  in  pielnte  et  earuiii  rerum  scieniiu  qii:u  .id 
colendain  reiigionem  periincnt  proruere  poiuissc, 
ac  Paulini  opcra  ad  eam  rem  usum  fortasse  fuisse. 
Quod  vero  ejus  rei  indicium  illuil  profert  clariss. 
Liriiii,  qtiod  Exposilio  Symbnli,  qiiam  ed!dit  ipse 
Fortnnalus,  plane  semciiiiis  congruai  cuni  illa  qiiain 
Ruriiius,  Ai|uileiensis  Eccle.six  prcsbyier  ac  inona- 
chus,  anle  eiliderai,  id  nillii  dcclarare  viiletur  poiiiis 
(uldicam  suo  locn)  Forlnnainm,  cuiii  ejiis  in  inanus 
iila  Uiifiiii  Expnsilio  Symboli  venis^el,  eanulein  ad 
Ecclesiue  Pictaviensis  plebeni  erudieiiJain  acciimnio- 
dasse  qii.im  ul  inde  cvinci  pnssit  ulrosque  eadem  in 
Ecclesia  prinia  Clirisiiaiiie  rcllgionis  rudlmenia 
acrepisse.  Prxsertim  cum  Symliulum  Aqiiilciense 
(iili  lesus  est  Ilnfiniis,  lib.  1,  liivcci.  in  saiictuin 
ilieronymum)  exEiclesix  illiiis  iradlilone  et  con- 
sueiiidlne  baberet,  et  earnis  biijiis  resurreciionem, 
cujus  verbi  indiciuin  nullum  in  Symbolo  quud  expo- 
iiil  Fortunaliis. 

17.  Is  itaqiie  (ut  eo  unile  dcne.ximus  revcrtamur) 
Paiili  voluntaii  ac  votis  ininime  acquievil  ub  cain,  iii 
d  xi,  eausam  verisimiiiter,  quud  ipsu  aiiud  slbi 
domicilium  ac  sedeni,  in  qua  litlernruni  studiis 
Itbeiius  ct  opporttiiiius  vacare  possel,  cngiiarei. 
Eral  autem,  ea  xtate,  aptissima  inler  cieieras  illam 
ad  rein  Ravenna,  celcberrima  civitas,  in  qita  jam- 


videretur  esse  pliilosoplius.  Quocirca  minime  miran- 

diim   est  sub    talibns    regibus    scieiitiaruni  siudia 

Rnvenna!    in    piiinis   floruisse,    eaque    pnblicis   iii 

gymitaiiis  pra'Clare  cnnsiilula,  vel  ad  ciicrlora  lem- 

pnra  piTvcnire  pnluisse,  ad  qux  aildiscenda  boniiiies, 

I.lu-rarMin  cupidi,  uudiqiie  cnnvcnirenl. 

Iti.  IIiic  ilaque  sc  Forlunaius  contitlit,  ibiJcmqne 

laiitliii  commoraiusest,  quoad  uberein  pretiosamqne 

liber::liiim  arliiim  supellcctilem   indc  cxpnrlarcl.  Ut 

ctiiitt  de  ipso  scribit   Paiilus  Diac.-,    lib.  11,  cap.  13. 

Ilisl.  Loiig.  :  (lavennm,   inqiiit,  nulri:us  el  doclus  ia 

arle   grnmmalica,  sive  rlielorica,    seu  eliain   metrica, 

clarissiinus  exstiiit.  Ipse  eliain,  modestissime  de  Sis 

loiguciis,  quibus  arlibus  in  piiiiiis  Ravennx  sindiie- 

rit,  niirrat  lib.  1.  dc  Vita  sancii  Martiiii  liis  verliis  : 

Ast  ego  seiisus  Inops,  Ilal.-e  qutit:i  porlin  lingiis? 
l'':i'fe  (jravis,  sormone  levis,  r:iliuiie  |iigresce:is, 
tleiile  heln's,  arle  carens,  usii  riiJis,  ore  nec  expers, 
Parva  graitiiiialica;  lainbens  renitaniliia  guUfe, 
Rhplorlca;  e>;iguum  iiro^lihaiis  giirgilis  h:ius  um, 
Cole  ex  juriiiica,  oui  vix  rubigorecessii, 
Qmp  priiis  ailitidici,  dediscens,  el  cui  lantam 
Artibits  e^  illis  oiior  esl  iii  Darihus  islis  : 
Non  prsetPM.1  mihi  riiiibl  log»,  pennula  nulla; 
Jam  mea  uuda  fames  siiperesl  de  paupere  liiigua. 

19.  Ilinc  opiiialur  Browerus,  c.  2  Vii»  Fort.,  iM 
illuin  leiiler  tiiteris  imbulum  fuisse,  ul  neque  togam 
prretexlam,  publice  geili  niuneris  insigne,  unquam 
adeplui  sit,  neque  pennulain  dt,cendi  causa  swnpseril. 
Ai  mulio  vcrisimiliiis  est  Fnriunatum,  prx  anlmi 
ntodeslia  ac  proposilx  viix  insliiulo,  ultro  ab  illis^ 


pridem  llonoritis,  Occldentis  imper.,  regiam  sedem  p  si  qui  eiant,  bimoribus  absiitiuissc.  quam  liominem 

iinn  vulgarl  iiigenio  nec  nteiliocri  ductriiia  prxsian- 
tetn  illa  bonorum  insigiii:i,  qna:  plerisque  palebant, 
pru  scienlix  lennilaie  et  liilerarttni  inopia  n.ssrqiii 
iioii  potuisse.  Pr.^eieriiin  vero  cuiii  .illuiide  consiet 
eumdeni  laudes  suas  cxlenuandi  seiiiper  studiosissi- 
iiium  fuisse,  ut  propierea  urtraiidiini  noii  sit  id  qnod 
suo  qiiodam  inslitulo  et  aninii  senlenlia  adipisci 
neglcxis.^^et,  ad  illam  qux'  de  ipso  eni  ingenii  fauiain 
et  doctriii.-e  imniinuetidam  traduxisse. 

20.  Is    igitur    Itaveniioc    ciim     qrammalicce,    sive 
rlicioiicte,  sive  metrica:  scdulo  operain  iiav;ivii,  ciijus 


cunstiluerni,  luin,  Roinaiiis  victis,  nc  pulsis  iinper., 
0;Ioacer  rex  Goilibrum,  nc  rursns,  hoc  pulso,  Tlieo- 
doricus,  Gotliorutn  una  ei  Romait.  rex,  ei  nlii  dein- 
ceps,  sua  doniicilia  babtieruiit.  Solettt  vero  regi.TS 
clviiales  cum  cxierarum  rcnim  opportutiis  ropils 
abundare,  tum  fere  vel  litteratorum  bominum  nunic- 
ro  ac  scieiitiarum  culiiira  ca^ieris  aniecellcre,  quos 
nimiruin  regum  liberaliias,  ci  Itonoriim  aiiibltlu,  et 
commoda  alla  ex  omnibus  fere  lerris  accersere  con- 
sueverant,  pra;-eriiin  veru  si  is  qui  reruin  suminam 
lenet  non  abcnus  a  litteris  videatur.  At  si  quispiain 

•  Lege  Paginm,  ad  ,in.  .^59,  n  9,  el  Miiral.,  nd 
an.550  et  570;  Pjulnm  D  .ic,  1.  11,  de  Ikll.  Lon';  , 
C.25. 


*>  Auctor.  Hisl.  Litier.  Franror. 
<:  Lege  qua;   ailiioiavitniis  ad  I.  iv,   Viiae  saticti 
Mariuii,  jiai,'.  470. 


S7  PROLECOMENA  AD  VENANTll 

deinde  arti»  ope  |>lura  icripsit  prxclare,  si«e  soluia, 
ftive  ligata,  orutionc,  luui  ne  juris  quiiiiMit  ti-ieiilix 
expers  fuit,  quamvls,  pro  «iiigul.-iri  fn»de$iix!>iii(l.o, 
illa  se  aiti^itine  leviter  taniuuiinodu  ac  veluii  deli- 
hatse  fateaiur. 

H.  In  Lisce  vero  sludiia  habuit  Fortiinauis  (qund 
peiie  er»i  neeessc  in  illo  litieraruiu  doniicilio)  alios, 
cosque  scieiiiia  et  iiigeiiio  claros,  socios,  qiiiis  ipse 
iiulversos  iiivitaiis  nd  sancii  Manini  liironeiisis 
poiiiificis  Uudes  cclelirandas,  sic  per  liliGlluin  suum 
affaiiir  : 

Proiiipliiis  aflecln,  precor,  imle  requirc  sndales; 
Si  socii»  loqucris,  n^njam  iielale  iiieriTi«. 
('(irri^ii  niateri.iiii  ^uilins  hanireso,  ut  ore  rotuiido, 
Martihi  geslis  florenlia  cariiiiD»  pangunt, 
Klclaro  iiigeaio  lexaiii  fp:irgeii'la  |ier  orbem, 

li.  Porrocuin  ipse  adlmc  esset  Itaveniix,  graviler 

oculis  laliorare  ca-pit,  iil  jain   coruin  liiinen  sciisiin 

prope  amitierei.  Erat  ea  in  uibc  liasilica  sancioruiu 

niartyrum  Joanris  ei  Pauli,  iii  ipsaque  altare  iii  quu 

memori.i  eolebauir  sancti  M  rliiii,  episcopi  Tiironeii- 

sis,  toto  jam  orbe   r.inia   eanciiiaiis  et    prndigioriim 

splendore  percclebris,  ac  in  pai  ieie  ejus  imago  eral 

depicla.    lianc  iu  basilicam    cuni  is   resiiims,  opein 

imploralurus,  venissrt,  ac  rnrte   lyclniiis,  ad  ali.ire 

posilus  sub  quaitam  fenesira,  ard'  rol,  lit<s   ex  oleo 

lychi  i  oculis,  illa  spgriluJine  ronreslim  esl  liberaius. 

8ed  pr.neslat  Fortunalum   ipsiim   audire,  rem  loiaiii, 

ut  gesla  est,  enarranieni,  supra  cilato  libro  iv,  Ylt:e 

saucii  Martini,  hisce  versibus  : 

Inde  Ravennatem  pbcitam  pcle  dulcius  nrbem  : 
El  pele  Hartini  loculum.  quo,  jurn  saceli, 
Jam  desperalumlunien  mibi  redJidii  auilnr, 
Munera  qui  trihuil,sa!tem,  rogo,  verha  repeode, 
E^l  ubi  basiiicxculmen  l'au  i  atqiie  Joninis, 
Mic  paries  retiuetsanrti  sub  ima^^ine  formani, 
Amplcclenda  ipso  Mulci  pielura  colore. 
Sub  pedibus  justi  parie<  habet  arie  (eneslram  : 
Lychnus  adest,  cujiis  vitrea  iiatat  ignis  in  nrna. 
lluc  ei.;o  ilum  propero,  valido  lorqueiile  dolore, 
DilTugienle,  gemens,  oculorum  luce  fenesiris; 
Ouo  prorul  ut  teli|:i  beiieiiicto  lumenolivo, 
)gneus  ille  vap-r  marcenli  fronle  reressit, 
Kt  pr.TseDS  niedicos  blaiidu  fngat  unguine  morbos. 

S3..l}iia  cum  Foriunain  Fulix,  ejusdem  familiaiis, 
et  in  sludiis  litterarum  socius,  cum  el  ipse  siiiiili 
a?griiudine  ociilorum  laborarei,  ev  saiicti  Mariiiii  pa- 
Irociiiio,  ct  ejns  olei  virluie,  tibcratiis  esl.  Ui  ciii°n 
narrat  de  uirisque  Panlus  Diac.,  tib.  ii,  cap.  15, 
Hislor.  Lniig.  :  Uie  (Fonunaius)  oim  oruloTum  do- 
torem  seltemenlisiimum  pateielur,  «I  nthilnminus  Fe- 
lix  itle,  ij»iut  tociut,  puri  moito  oculos  dolerel,  uler- 
que  ad  batilicam  keatorum  Pauli  alque  Joannii,  qu(e 
inlia  eanidem  urbem  sita  esl,  perrexerunt ;  in  qua  eliam 
atarium  in  lionorem  beali  Mnrlini  con[etsorit  conslru- 
clum  propinquam  liabel  [entttram,  in  qun  tucerna,  ad 
cxhilendum  tumen  esl  conslilula,  de  cujus  oteo  niox 
ttbi  itti,  Forlunalut  tciticel  el  Fslix,  dolenlia  tumina 
telige)unt,itlico  dolore  (ugalo  ,  taniialem  quam  opla- 
bani  udeplisunt.  Idem  narrat  Greg.  Turon.,  I.  i  do 
Mir.  tancti  Mariini,  c.  15. 

24.  Ilicille  Felii  fuit  nnu  multoposl  crealiisTar- 
vi»in'js  episcopus,  Alboino,  Lon;;ob.irdoriiiii  regi, 
cuiii  magois  copiis  iii  lialiani  iiTiiropcnti,  ad  Plaviiii 

•  Vidc  Pag.,  ad  an.  501.  cl  ad  an.  I>(i7,  ii.  'J.  Lcge 


IION.  CLEM.  FORTliN.VTI  OPERA. 


98 


A  fluvium  obviain  proce.iisii  :  Kique  .Mboinut  (uii  ciu> 

lu  loco  relcrl  Pauliis  Uiaconus),  ut  erat  laryiftsmut, 

oinnes  Ecclesia:  luit  facultalet  poslulanti  coneetiit,  tl 

per  luum  prammnlicum  potlulala    prmuxil.   Iliijlisce 

Felieis  iiientioneiii  facil  Foriunaiui  lib.  iv  Vila  «ancii 

Martiiii,  lils  verbis  : 

Qua  mea  Tarvisui  residel,  si  mollite r  uil:-a% 
lliiislrem  sociuin  Pelicein,  quaeso,  requlre, 
Cui  niecuni  lumen  Mariinus  reddiilil  olim. 

3.S.  Ei  liiijusce  autem,  qiind  iinpetraveral,  bene- 
fu-ii  mngniliidine  et  gratia  Fortiiiiatus  inajure  quani 
anie  pieiate  ae  religione  in  beatum  Marlinuin  coopU 
rxardcscere,  nc  Ruiiin  in  r.alliam  iter  iiiediiari,  quo 
ipsius  divi  Mariiiii  &ep<ilcrim)  adirei,  ac  prrsens  ve- 
iierareiur,  volaque  exsolveret.  Ul  eniin  de  ipso  nar- 
rat  Pauliis,  loco  s»pius  ciiato  :  Qua  de  cauta  Fo^ 
"  lunalus  in  lonlum  becttum  ManinHm  teneratut  rtl,  ut, 
relicia  palria,  paulo  anle  quam  Longobardi  Itoliam 
imadirent,  Tuionii  «d  ejuuicm  beati  viri  tepulcrum 
propcraret.  Eaiiidem  ei  ipsc  iiiiieris  suicaiisam  fuisso 
rcferi,  lib.  i  dc  Vila  snneii  Martini,  paulu  post  ini- 
lium.  Iiiierea  vcro  et  bellicos  tuinulius,  qui  undiqua 
jam,  miserx  lialiae  ex  Barbarorum  armis  iinpende- 
banl,  aut  quibiis  dudum  vexabatiir,  exiiuni  aliquem 
habiiuros  sperare  poiuii,  ut,  reddiia  deinde.  iraii- 
quilliiate,  et  pacatis  rebus,  ad  patriaio  regionein 
aique  ad  suos  remigraret. 

'iS.  Quem  vcro  ad  annuro  Forlunalus  Ilalia  di- 
gressus  sii,  et  profectus  in  Galliam,  iiun  una  esl 
omnium  senleniia.  Broweriis  eumdem  atino  i65  is 
f,  Callias  pcrveuisse  .iriirroai.  Idem  sentit  Pagiiit,  iu 
iioiis  ad  Raron.,  ad  an.  5b4.  Certe  is  niiB  multo  aii- 
lequam  Longobardi  Intliam  invaderent,  profeclus  esl 
iii  Gallias,  uti  tesiis  esi  Paulus  Diac.  locu  txpiiis 
citalo.  At  Loiigubardi  in  lialiam  irruiere,  ad  an. 
5li8,  endem  Paulo  Diac.  lesle,  lib.  ii  ilist.  Long., 
cap.  33, 

27.  ILfc  vero  sunt  qu;c  Broweri  el  Pagii  senlen- 
liaiii  coiilirniure  videnlur.  Forlunaius  quippe  erat  ik 
Gnllia,  cuui  Sigiberius,  rex  Auslrasix,  nupsll  Uru-. 
nicliildi,  AtUanagildi,  regis  Goihoriim  iii  llispaiiia, 
filide,  quippe  qui  iisdem  cecinil  epitlialaiuium,  quod 
legere  est  cap.  i,  lib.  vi.  At  Sigibertus  iuiit  bas  nu- 
piias  anno  quiiiio  rcgui  sui  cuin  an.  561  regoare  co&- 
pissel,  Cluiario  patre,  eodcui  anno,  viia  1'hiicio,  ut 
])  lestis  cst  Gieg.  Turon.  lib.  iv  Hist.  Fraoc,  c.  il. 
Quocirca  aii.  5l>6  erat  jam  in  Gallia  Fortunalus,  ac 
frucbalur  regis  Sigiberi  p^iirncimo  et  graiia   ». 

i8.  Prseterea  ideiu  1'tctavis  jain  babiiabai,  cuio 
Gelesuinllia,  KiuuieliUdis  soror,  illac  pertransiii, 
Cliilperico,  frairi  Sigiberii,  nuplnra,  de  qna  idein 
h:i'C  scribit  lib.  vi,  cap.  7. 

Po*  sliqnas  urbes,  Piclavis  aiiinu  srces, 

r>L'i;:ili  pomia  priitercuiito  viam. 
Haiic  eito  nriiipe  nnvuj  tHinspcii  i>r«lereualea«, 
Mulliter  argenli  lurre  rouiiie  tehi. 
Al  h»  iiuptia!  ad  aniium  aUerum   poslca  quaiu  Slgi- 
bortns  duxerat  Urunichildem  relVruiitur,    cuiii  q»i- 
dem  Foriuiiaiu>  noii  aiile  Piclavuiu  fuissei  |irv>feciii* 
quam  aliquod  leiiipus  apud  Sigiborluni   viii»»«t.  ae 
el  Aiin   Fr4iio.  piaiUkos  0,>.  Grcgor.  Tur. 


89  VITA  VENANTII 

Fuum  votiim,  Turonis,  ad  sopiiicruni  sanctl   Msrt.  A 
exsulvisset  {Paulus  leco  saphis  cilato). 

29.  Addit  Browerus  laiiil:iri  Sigibertiim  a  Fortii- 
nato  I.  II,  c.  17,  quod  is  basilicam  sancii  Medardi, 
a  Ololario  coeptam  exaediflcari,  sunimo  ttudio  com- 
(ileret  atque  eidem  fasligiiim  j;im  iniposuisset.  Ipsum 
cnini  saueiuni  Medardum  alloquiiur  poeia  ad  exlre- 
iiiHm  canninis,  hoc  modo  : 

Eq  tui  lemfjla  colit  Dimio  SlgiUerlus  amore, 

Fnsislens  Ofipri  iirnui|  ttis  amore  tui. 
Culmina  cus'oJi,  qiii  lempla  inculminc  diixil, 

Prolege  pro  meniis  qtii  tihi  lempla  ilfdit. 

At  credibile  esl,  inqnit,  Si;;ibertum  nnn  ivmlto  pnst 
Clotarii  obitiim  in  illud  «peris  inciibuisse,  de  i|Uo 
patrem  laui  soiliciium  et  ejusdeni  perliciendi  stiid  o- 
sutn  nnverat,  el  quo  io  leco  btim:iri  volnerat. 

30.  Al  cl.  vir  Joan.  Josepbus  Lirnii  a  lirowero  ali-  B 
quid  en  Pagio  dissenlit,  duiu  vull  adventuin  Fortuuaii 
in  Gallias  ad  an.  567,  tniiiimum  vero  aJ  ^66,  esse 
referoftdum.  Ne(}*te»lienuin  esl  !iuji>sce  scnieuiiam, 
quaiii  vt>l  aliis  communem  essQ  vtdeo,  paaeis  e.vpen- 
dcre,  qiuo  ad  eam  rem  dc  qua  agimus  i!lit>traii<|ara 
liiiiunis  aliquid  aiTerrepiSsunt.  Ipse  igiiiir  dtibilat 
primum  ulrumne  Forlun.itiis  paulo  aiitcquam  Loti- 
gobardi  italiam  invadercnl  in  Gallias  prolicisci  po- 
tueril.  Nam  cum,  eoJeni  Paitlo  Diacono  lestc,  Felix 
socius  Fortunaii,  et  qutdem  (ni  ipse  existimal)  itine- 
ris  socius,  creatus  j.im  Tarvisinus  episcopus,  Alboi- 
no,  rcgi  Longobardcrum,  »d  Plavim,  lUsupra  dice- 
bamus,  occurrerit,  vix  fleri  poiait  ui  lam  perbrevi 
spatio  Felix  iret  iu  Galliam,  ac  inde  in  Italiam  rever- 
teretur,  tum  cieatus  Tarvisiutis  episcopus  Alboino 
obviam  procederet.  Quociicaopiiiaiur  Paulumin  re- 
bus  a  sua  pr.tseriim  aetale  remolis  nai  randis  soepe 
minus  diligeniein,  vel  li:ic  in  re  a  teroporum  vcritaie 
alierrare  potnisse. 

31.  Sed,  ut  iiilul  bic  Paulum  Diac.  purgem  et  de- 
fendam,  cerienon  erat  eur  l.iiidaitisscriptor  propier 
eam  causam  quam  afTert  de  ejiisdem  diligeiiiia  aul 
fidc  dubitaret.  Ntillo  qui4)pe  e.T  tesiimonio  aut  liite- 
rarum  monumenlu  consiat  (qiianluin  equidem  asse- 
i|ui  polui)  Ft-licem  una  ciiiii  Foriiinaio  iii  Gall  as 
|>rorcctum  fuisse  :  tiou  Paulus  Diacunus  id  afnrmat, 
licel  narret  uiritmqiie,  Feli<:em  sc  Forluiialuiii,  ei- 
dem  oculoruin  a^gritudine  afflicios  fuisse,  el  siniili 
niodo  ex  patrocinio  D.  Mariini  liberaios;  sed  polius  n 
dc  Furtuuato  el  ejus  vnto  iii  Gulliam  proflcisceiidi 
ila  loquitur,  ut  Felicem  plane  sejungere  videalur; 
iion  Gr«g.  Tiiroiiensis,  licet  eamdem  rcin  narret 
quam  Paulus  Diac,  lib.  i  de  Mirac.  sancii  Mart.,  c. 
15;  postrenio  noii  Foriunnius  ipse  id  uspiam  iiidi- 
cai,  licet  saepius  locus  in  ejiisdem  scriplis  ac  tem- 
pus  id  signiflcnndi  (si  quideiii  aciuni  coniigcritt )  iii- 
cidissei.  Quiiiimo,  in  episiola  ad  Gieg.  Ttir.,  Ilb.  i, 

c.  I,  iiullum  se  Itabulsse  iliiieris  swi,  quod  ex  Italia 
in  Gailiani  coincnderai,  socium,  saiis  declarat  iis 
verbis  :  Quid  inler  liiec  extenta,  vialica  eonsulte  dici 
potueril,  eemor  ipu  mensiira,  ubi  non  urgebal  vel 
•netus  exjudice...  iiec  invilubel  favor  ex  comite,  clc. 

32.  Quod  vcro   idv;m  addii,   iiiioinic   rredcndum 


KOIUUNATI,  Sft 

esso  Felicein,  xqualcm  Fortunato,  aiqne  adeo  juve- 
nili  xt.ile,  iis  tcinpuribiis  cteattim  fuisse  Tarvisiniim 
episcopiim,  qtiibus  ad  ilUiiii  supremuin  bonorls  gra- 
diiin  nuimisi  malura  jam  xt.itc  asccnsus  peiietenliia 
pcr  omncs  bunoruui  gradus  patebai,  ul  nibil  diram 
de  illorum  lempnrum  discipliii.i,  i)iiibus  sxpe  virtus 
magis  qiiam  aeias  speclabatur,  ut  pluribus  exemplis 
possem  osieiidere,  iit  illud  ciiam  conced.im,  Feli- 
ceiii  plane  sequatein  rortnnaii  fuLise,  liinc  poiins 
evinritiir  bunc  haud  ita  juvcn  10  in  GaPias  migrasse, 
ut  is  si,  ui  crcditur,  anuo  circiier  550  Haliis  cst,  an- 
nuin  ageret  trigesiinum  quintiiin  ,  aul  irigcsimum 
sciium,  cam  in  Galliamest  prorcctiis. 

33.  Ciir  autcm  iler  Furlunaii  iii  Galliam  ad  an. 
567  referenduin  sit,  Itac  raiione  potissinium  virclar. 
duciiur ,  quod  narret  Forlunatus  sc  liinc  notium 
Pictavis  fuisse,  cura  illac  periraiisiit  Gelesuiniha , 
Cliilperico  niiptura.  Id  vero  aniio  contigit  567,  ut 
sopra  iiidicavirous.  At  siatim  alque  Fortuiiatus  per- 
venit  in  Galliaiii,  aJ  sancii  Martini  sepulcrujii  per» 
rcsisse  dicendus  esi,  iiide  vero  slatira  Pictavuui 
venisse,  qui  (ut  de  ipso  scribit  Paulus  Diac.)  post- 
quam  Tnroms  juxla  votmn  proprium  advenit,  Pictavis 
perlransiens  iHic  habitavit.  Quocirca  Forluiiattis  iioii- 
nisi  an.  567,  aut  minimum,  an.  566,  ia  Guliias  per- 
venit.  Ilxc  ille. 

31.  Veruni  non  video  cur  bac  Pauli  aDctoriiaie 
raoveri  vir  cl.  debeat,  qui,  ipso  teste,  in  rebus 
referendis  ab  state  sua  remolis  nonnunqiiain  errore 
iabiiur,  ut  si  is  in  deUniendo  teiiipore  quu  Fortunatus 
in  Galli.trn  prufectus  circiter  est  crraie  putuerit, 
inullo  Diagi>;  in  stituendo  quandonam  i'ictavum,  ut 
illic  liabiiaret,  conce.sserit.  Sed  ul  lioc  oiiiiitaraus, 
cum  illud  credibile  est,  Foriunatum  non  continu» 
post  adventum  suiim  in  Gailiam  Turonis  perrexiss», 
sed  temporisspatium  alii]iind  apud  Sigiberiumrcgem, 
Meitis,  aui  Rliemis  (quibus  in  urbibus  sedebaot  reges 
Aiistrasia*)  substilisse,  quippe  ciii  cpitbalamium  ce- 
ciiiil,  et  a  quo  iiineris,  quod  per  Galliam  erai  susce- 
plurus,  comilem  (ni  infra  Jiceiur  ),  et  ducem  acr.d- 
pit ;  limi  ex  illo  Puuli  lestiinonio  noa  videtur  saltera 
luculenler  ostendi  posse  Forlutiatuffl  stalim  atque 
Turonis  abscessit  Pictavum  venisse,  cum  id  solum 
Paulus  asseveret,  enmdeii),  posteaquam  Turouis  vo- 
tuiii  suum  jam  ab.^olverat,  Pictavuin,  itineris  causa, 
accessisse,  al4|ue  illic  babitasse,  quin  cerium  sla- 
tuai  tempus  qiiod  titrumque  iiiterl>jcrit.  Jam  veru  ei 
illud  iiicertum  e>t,  quanium  lemporis  Tunxiis  per- 
maiiserit,  cuni  erga  saiicli  Martini  cineres  pietatis 
ac  religionis  cau^.a,  luin  vel  Euphronii ,  episcopi 
Turon.  (cui  ipse  conjunciissimiis  fuii),  offlciis  et  bu- 
manitate  delenlus.  Qiianqnam  quid  vel  illud  probi- 
bcl  scripsisse  Fortunatum  sc  iiuic  novuni  fuisse,  cum 
illac  Gelesuiiitlia  per;raiisiit,eospectato  lempure  qju 
funebre  caimeii  scribebat  iii  ejiis  mortem,  qti:B  sarii! 
aliquaulo  post  accidit  ?  Quod  vero  magniiiu  bis  mo- 
iiienlum  addit,  illuJ  est,  qiind  ante  aiiuuiii  507  iic- 
cessaiio  in  Gallia  Furtunatus  fitii,  qiii  et  nuftias  Si- 
giberti  cuni  Brunicbilde,  an.  5G6,  ui  sarpiuadixiuus. 


*•  PROLEGOMKNA  AD  Vr.NANTII  IIO.N.  CLtM.  FOnTUNATI  OPEUA.  5t 

iiiiias,  tarinine  celibrarit ,  e(    nnn   Nirelio   Trevi-  A  P"/a,    bTunutli   sub   frigore,    Uina  hoiiaiile,   uetcio 


reiisi  e|iiscopo  coiijuin  tiis  nmiriiia  rnerit,  ail  i|iicin 
aJliuc  8ii|>er!>ii(eiii  scri(isit  cjriiieii  II  lili.  iii.  J.iin 
vero  iSireiius  an.  rirciler  SUti  iiheiiic  obiit,  ulconji- 
cit('oin(iu$  ad  liitnc  aniuim,  n.  CO. 

35.  Ki  liis  igitur  oinniliiis  siaiiiendiiin  videturitcr 
Foriunali  in  Calliani  iii  annuni  5GS  conjicienduni 
es.se;  cerie  nrc  an(e  anniiin  Stit,  ncc  pnsi  56G,  e.<se 
ponendiiin.  Qutim  auicin  ip.<ic  viain,  iu  Gallias  pruli- 
eisceiis,  teiiucrit,  qii%  Inra  adicrit,  saiis  iileiii  rnar- 
rai,  srriliens  ad  Gieg.  Tur.,  lib.  i,  cnp.  1,  his  ver- 
bis  :  PrcFieriim  quod  eyo  iifipirifus  de  Hnveiina  pro- 
^rediens,  Paduiii,  Athesiin,  Driiilliam,  Plavem,  Li- 
quent  iiin,  Tiliameiitunique  tranans,  pcr  Alfiem  Juliiim 
pcndutus moiitaiiis  anfraclibus,  Draviim  yorico,  (Eniiin 


geliJa  mutjis  an  ebria,  nuvus  Urphcus  Lijritus  tUta 
vocei  ilubiim,  tilva  reddebat.  \  barbarig  eliain  c( 
agresiilius  lioniinilius,  pcr  i|iiiis  iicr  raciebai,  iiiviia- 
tus,  et  linspliiu  ciccpliis,  ciirinn  sa-pa  iii  ronviviis 
carmina  ruiidebal,  ubi,  ai(,  sola  sa'pe  boinbicans  bar- 
bnroi  leudos  liarpa  relidebiil.  A  que  is  lianc  in  causani 
lerert  cur  iiuxdain  sua  pneinaia  niiniis  clegaiiler 
S(rip(a  essciil,  ac  minus  liniaia  el  perpolita.  Quiil 
enim,  in(|iiil,  tibi  affubre  diclum  sit,  ubi  quis  sanus 
non  creditur,  niii  secum  pariler  inianitur,  quo  gralu- 
lari  magis  est  si  vitere  licel  posl  bibeicJ 

38.  Atque  in  lioc  ipso  per  Gernianiam  ei  Galliam 
itiiierc  cuiii  nobilissirais  ac  vir(uie  et  honure  prx- 
standbus  viris  amiciiiain   iiiire,  ac  eoriim  sibi  gn- 


Bieoiiis,  Liicam  Dojaria,  Danubium  Atemannia,  Rlie-  "  liani  proraereri,  facile  po(iii(,  ciim  ob  vi(x  innocen- 

num  Itermania  transienx,  ac  posl  llu»tlaiii,  ilosam, 

Axonain,  et  Sequanam,  Ligeriin  ct  Caromiiam,  Aqiii- 

tanice  maxima  fluenia,    Pyienais    occurrens ,   Julio 

mtnse  nivoiis,  pene  aul  equitaiido,  aul  dormitando. 

conseripserim.  Brevius  adliuc    Paulus  Di;ic.  Iioc  iter 

Forlunati  cnniplcciiiur,  ini|iiieiis   :  Qui  sibi  (Fordi- 

nalus),  «I   in  snis  ipse  car.niiiibtis  refert,  iluc  prope- 

rnnti  per  flueniilia  meiili  [Forsan,  fluenta  Tiliaincnti] 

il  llounam,   perque   Osupum,   et  per  .4/p;'m  Juliam, 

perque  Agunluin    Ciisirum,   Dravuinque,  el   Byrrum 

ftuvios,  el  Brionet,  el  Auguslam  eiiilalem,  qtiam  Virdo 

et  Lech  (id  es(,  \.ndoei  Lijchus)  liucniani,  iter  fuisse 

describil. 

56.  Ez  liis  igi(ur  perspicunm  est  rumdem,  Ra- 
veiiiia  digrcssuni,  Paiaviuni,  coiiiiiiu.i(u  iduere,  aiqiie 
iiide  Tarvii-iuni,  veiiisse  (cuin,  u(  veri^iuiile  es(,  Du- 
plaviliin  diver(i»se(  ad  suos  iiivisendos),  luni  per 
Alpes  Niiricas,  Gerroaiiiam  iiij;ressuin,  liinc  iii  Gal- 
li»8  (qiind  (unc  erat  iridim  e(  usi(a(um  iii  rrgiiuin 
illiid  i(cr)  (rajecisse.  Quocirca  idcm,  lib.  i»  Vi(ae 
sanc(i  Mardni,  libellu  tu  i  eannlein  viain,  e  G^il- 
lia  in  Ualiam  profici^ceiiti,  coniinonstrai  bis  ver- 
bihus  : 


Sl  llbi  bnrbaricos  concedKDr  ire  per  amnes, 

U(pl3Cide  Klienuiii  transniiKFre  p^ssi^etHislrom, 

Pirgisail  AoRuslam,  quam  Vnidi.,  Lycusque  llueuljint, 

Si  vacai  ire  vbm,  neiiue  le  Bjjoarinsobslal, 

yua  vicina  sedonl  Breoniim  loc»,  |ierj;e  per  Alpein, 

Ingredlens  ra|ii<lo  qua  Ruigile  volvilur  UUiius. 

Inde  Valentiiii  Bene  tlcti  Ipinpla  miulrc, 

Noricj  rora  pelens,  ubi  Birrus  vertilnr  uiidl». 

Per  nriviiin  i.ur  iier,  qnase  casloila  supinan(. 

Hic  monlina  sedens  iii  Ciile  Superbil  A>:"iniiis. 

Hinc  pele  rapte  vias,  nbi  Jnlia  paiMitur  Aipcs, 

Alliusassurgens,  et  iiions  u  nubila  poigii. 

lode  l''oro  Julii  de  iioniiiie  principis  exi 

Per  rnpes,  Osope,  lujs.  qua  jahiiur  iin:lis, 

Et  siiper  iiisui  aiuis  lleuiiia  nii.inieuli. 

Ilinc  Venpiuiiisallus,  caiiiiuslri:i  prrjtc  per  arva  (etc), 

Aui  Aquileienscm  si  fnrie  accesscris  iirheiii  (elc  ), 

UU3  mea  Tarvisiis  re»i'lel,  si  iuollilcr  iiiiia-, 

Per  r.cnolam  sradiens,  el  ainicos  Dnplavcnenses  («.lc  ), 

Si  Haiavina  lilii  paleai  via  pergis  ad  iirlieui  (elc); 

1  de  Ravenna.um  placilain  pe(e  dulcius  urbein  (elc  ). 

37.   Iloc  autem  iiineris,  quod  pcr  sola  pleriiniijiie 

ac  deseria  Inca  laciebai  Foriuiiadis.carininibng  pau- 

gcndis,  qiiasi  qundani  Musaruiii  cnndiiiiciid)  ac  leiii- 

|>iratione,  solabiitur.  Id  de  se  pruliiedir,  srrihens  ad 

Greg.  Turon.,  lib.  i,   cap.    1,   iiiquieiis  :  Inier  Ihir- 

b.iros,  longo  traclu,  yradicnt,  aut  via  (ttius,  aiit  ira- 


(lani,  ac  iiiiirnni  suavi(a(ein,  (um  ob  laudeni  lidera- 
riini  e(  ingeiiii,  in  priinis  vero  ex  quadam  Mucarum 
cdiLiiiienJaiiiine,  quoe  vel  peregrinus  el  ignotos  bo- 
iiiiiies  exieris  iiationibus  probare  semper  coiisucvii. 
Ccrie  quainpliirimi  occiirruhl,  de  quibus  Forlunaius 
suis  iii  c:irminibus  meiKionem  facii,  qui  eumdeni 
per  Gernianiam  bospiiio  excepisse,  el  sua  amicida 
dignnm  juJicasse,  ei  orficiis  aliis  proserud  esse, 
vidcndir  :  qiius  iiiter  eininenl  Lupus  et  Gogo,  prin- 
cipes  aptid  regem  Auelrasix  digniiaie  viri,  .Magnul- 
phus,  Lupi  rratrr,  Joviiius  pra  fecius,  l)odig'Silus 
dux,  el  alii,  quos  in  Germania  se  vidisse,  e(  apud 
cns  fuisse  diveisaluni,  iioiinunquain  (es(a(ur.  Ilique 
ad  Liipuin  scribens,  lib.  vii,  cap.  8  : 

Cum  peri>grina(ail)meos  tennit  Germania  visus, 
Tu  paier,  et  p:ilriae  consulidirus  eras. 

Cons^rui  quud.  s  veslrosermone  loi|Utlas, 
Oedidi  iu  aii.brosiis  oie  recubare  rosis. 

Idem  scribens  ad  Jovinum,  cap.  12,  inqnit  : 

Kon  ila  rebar  ovaD<,  poslquam  GermaDia  oostros 
CoiUulerai  visus,  ulrcailirel  aiiiur. 

o9.  Sigismunduin  qiioque  e(  Arrgi^iluin  Tratres  In 

se  libeiales  ac  beneficos  iis   in  Incis  Tuisse  dsdiiur, 

quiis  propierea  non  dubi[a(  pareii(]bu$  suis  pro  clia- 

riia(c  ac  beneHcenlia  exxquare.  Sicenim  ad  cosdeu 

sciibii,  lib.  VII,  cap.  21  : 

Nomina  amicorum  mihidulcls  epistnla  panhi, 
Uinc,Si.!<imuiideiiileDs,  liiuc  .Aregi.^le  diceus. 

Pu<(  Italas  tcrrasmiuis  milii,  Itlieue,  |>areule!>; 
Adveutu  Iralruni,  nun  per egriuus  eru. 

D  40.  F.x  bis  auleiii  pruclive  csl  conjicerc  cuindem 
nlii|uod  spaliuiii  leiiiporis  in  Geiniauia  ei  provimis 
regioi.ibiis  coinninratuiii  ruissr,  qiio:id  sciliect  ila- 
rissiiiius,  i|iius  sa'pe  suis  carininibiis  cclrhral,  vinis 
iuvisere  ei  cumniode  adire,  et  rrei|ueiiiibus  ulficiis 
ei)ruin  in  se  ainiciii:iiii  coiicili.ire,  )H>ssel,  lol  pra:- 
icrea  nrbes  cl  rcgiiuies,  i|nariiin  dili^ens  ei  accuraia 
in  rjusdeiii  poeiiiadbusdcscripiiouccurril.cognusce- 
rel  ar  peragrarel. 

41.  I'i.rr»  Forluiiaiuin  in  Gullias  fcnienieni  exc«- 
pil  is  ciijiis  s:i-pe  II  rniiiiiiuus,  Sigilirrliit,  Auslrasix 
rex,  ac  onini  liberulitaie  el  olficio  esl  prosecutn», 
riiui  plurimorum  ,  ui  rrcdihile  esl,  pne.^^iaiidiint 
digiiiiaio  viroruin  (quos  tibi  per  Gerinaniain  d«>- 
viiixciai)  liticrii  ac  leaiiutouiis  loiuiiieiidudiui,  luir 


W  -VITA  VENANTIl  FOUTLNATK  U 

cx  ii.geiiii  docliinxriuc  iiM  salis  iiisigiiem  elcogni-  A  prudentia  ac  sermonis  sii.vilale,  prscsianlem.  Oiiam 

ciim  impetinssel,  eidcni  nupsit   icgia   pompa  ct  ap- 
laraiu,  loliusque  regni  cum  sunimu  laHilia  ac  gralu- 


liiiii. 

42.  C.  vir  Join.  Josepiius  Liruii,  quxreiis  ac 
s.ciiin  ailniiraiis  qua  fierl  ralione  poiuerii  ul  is  tol 
reguiii  ac  principiim  virorum  aniicitiam  iiiire.  aiqiie 
eorum  animos  sibi  devincire  poliieril,  arbitralur 
eain  qua  erai  prse.litus  generis  ac  stirpis  nobiMatem 
in  causa  fuisse  ciir  ad  principiim  aiqiie  regiiin  amici- 
tias  facilis  eidem  adiius  paterc  poiuerit.  U<<a  in  rc  ut 
vel  ipse  aperiam  quod  sentio,  plane  diflicile  inilii 
videliir  liominem  qui  huniili,  iiec  saiis  celebri  in 
loco  (Uuplaviii  dicn),  paleriiam  sC'lem  ac  dnmum, 
quin,  ul  ipse  de  se  proliietur,  niajorum  originem 
liaberel,    nullum    publicum  gossissct    magisiratum, 


latlone  (Greg.  Tur.,  l,  iv,  c,  S7).  Ilisce  nupliis  epi- 

ilial^imiuiiicucinit  Forlun:ilus,  de  quo  supra,  n   54, 

loi  uli  sumus;  iilcmque  scribeiis  ad   Goguiiein,  rem 

rctens  gcstam  declarat  liis  vcrbis  : 

Nii[icrabHi^paa:s  permula  pericula  lerris, 
Li^regio  regi  gaudia  sunima  vcliis. 

i5.   Cbilper!cus,   Sigiberli   fraier ,  ejuS  nupiias 

xmiilaius,   niisit  el  ipse   iii   ilispaniam   qui   Gele- 

suiiiiliam,  Uninicliildis  sororcm,   sibi   peierent,  cul 

nuberei,  qiiani  aiino  fere  post  qtiani  Sigibcrlus  Biii'* 

nicliildeiii   ^ibi   cnpulavcrat  duxit   uxorem,   Frt-de- 

giinile,  ciijus  amoribus  lencbatur,  inlinii  geiieris  ac 


nullum  cerlura  hoiioris  ac  dignitaiis  ii.sigiie  fuissei  ^  ^^^,,.,;  ^^  eoiidiii..ne  muliere  rejecta.  At  non  uiulK, 

pi>st,  cum  Gelesuinllia,   Cliilpcrici   pcrlidia   offensa. 


adeplus  (ul  superius  declaraviinus),  lam  claiam 
gloriosam  geneiis  iiobilitaiein  nancisci  potuisse,  qiia 
iion  soluro  in  lialia,  sed  cliam  in  Germania  c\lre- 
maque  Gallia  inelarescerei,  pra;sertiin  ciim  turbu- 
leniis  adeo  leinporibus,  quibus  jjm  bellis  ac  scdiiio- 
iiibus  omnia  miscebantur,  vel  noliiiinrum  virDnim 
generi,  iiisi  quoruni  opera  in  bellis  administrandis 
aui  gcrcnda  domi  rep.  prxstitissei,  tcnebrx  ofTuiidi 
facile  potiiisseni,  Maliin  itaqiie  cum  llincniaio  sen- 
ttre,  qui,  iii  pra  f.  ad  Vitani  sancti  Remigii  scribil  de 
Fortunaio,  quod  a  multis  poienlibus  et  honorabilibiis 
xirii  in  fti»  Gallicis  et  Ddgicit  re(jionibus  per  diiersa 
loca  luiic  ritw,  ac  scienlice  stt(e  merilo  iiivitabatur. 

io.  Uiionlam  vero  m.ngiia  ei  pra!cipua  Sigiberii 
in  eunidem  humanitatis  ac  bcneliceiitix  oflici:!  exsti- 
lere,  de  ipsoque  el  fuii,  el  erit  sirpius  senno,  bnud 
aiieiium  sil  de  eodem  ejusque  regno,  ncc  non  regia 
siirpe  ac  coguatione,  aliquid  Iioc  loco  dicere.  Is 
itaque  niius  fuitClolarii  I,  Francoruni  regis,  omninDi 
sua  xtaie  potenii^siini,  qiii  |<ost  Clodovei  pairis 
obitiim  regiiare  roeperal,  paierno  regno  arquas  in 
fiaries  diviso  cum  tribus  fratrilus  (Greg.  Turon,, 
I.  III  Hisl.  Franc,  c.  1) ;  quibus  vita  funclis,  univer- 
suin  silii  Fraiicorum  imperium,  partim  lixrediiate, 
pariim  arinis  ac  pnteiitia,  vindicaverat.  Ipse  vero 
Clotarius  moriens  qiiatuor  posl  se  lilios  rcliquii, 
Cliariberlum,  Guntramnum,  Cliil|icricum,  Sigiber- 
tum,  qni  regnum  inter  sc,  jacta  sorie,  diviserunl,  ac 
Sigiberlo  (ut  verbis  ular  Gregorii,  1.  iv  Hist.  Franc, 


reditum  in  liispaniam  pnnrct,  ejus  jussu,  diim  in 
lectulo  cubaret,  inlerfecta  est ;  atque  piiucos  post 
diesCbilpericus  Predegundein  recepit,  ciijus  deiiide 
fraude  ei  insidiis  cum  Sigiberius,  lum  Cliilpericus 
ipse ,  uccisi  suiii.  Gele^uinlbam  ,  perlraiiseuiilein 
P.ctavis,  vi  iil  Purtiiiiaius,  cum  adliuc  ea  in  urlie 
novus  esset,  cl  ejns  funus  acerbissimura  lugubri 
carmine  e.\prejsil,  quod  ligere  e-i  I.  vi,  c.  7, 

46.  Sigibirtus  iiaque  (ut  ad  id  uiiJe  dellexiinus 
revenamur)  nubilissiiiius  iis  lemporibiis,  ac  pruden- 
tissiinus  rex  (cujiis  viiiutes  pnssim  celcbrani  Fur- 
lanaius  ct  Creg.  Tur.,  aliique  plures)  eumdeiti  For- 
lunatum,  in  Gailiam  vcnientem,  perhoiiorilice  ei- 
C  cepit ,  atque  ilii  Sigoalduni  comitem  pro  socio  ac 
duce  iiiiieruiii  qiix  per  Galliam  ageiida  ipsi  fiierant 
dedil,  quo  sciiicei  operam  sunm,  ct  a>siduiiaieni,  ci 
tutclam  eiilem,  sive  Tuionos  adeunti,  sive  urbes 
alias,  ac  rcgiones  Gallix  piTngraiiii,  proistaret.  Il<>c 
ex  ipso  nuvimus  Forliinalo,  qiii,  I.  x,  c.  20,  ad  Si- 
goatduin  scribit  bis  verbis  : 

Finibus  Ilalise  cum  primum  ad  rcgn^  venirem, 
Tl-  luilii  coiisUluit  rex  -  igiberius  0|  cm, 

Tulior  ulgraJerer,  lecnm  coinilaiido,  vialor, 
Alqiie  pararftur  IjIiic  equus,  inderibus. 

Implesti  oQicium  (elc.) 

n.  Euindem  vero  Tiironis  confestim ,  cum  per 
regem  Sigiberlum  licuil,  ad  saneii  Jlarlini  scpiilcriii:i 
venerandum  perrexisse  ,  credcndum  est,  ut  quein 
Uaveiiiiae  lam  prxclare  de  se  ineritum  noverat,  cu- 


c.  22)  regmim   Tlieuderici  (Clotarii  fratris)  oiCsi',  j)  jusque  causa  in  Galli;im  adveiieial,  ejus  ciiicres  prx- 


tedemque  habere  Rliemensem.  Porro  regum  Auslrasi», 
qui  Rliemis  scdebant,  imperium  vel  in  Germaniam 
longe  procurrebat;  de  qun  lege  Forl.,  lib.  vi,  c.  2, 
ei  Ruin.,  in  nniis  ad  Greg.  Tur.,  I.  iv  Hist.,  c.  22. 

44.  Interca  Sigiberius,  cuni  fralres  siios  reges  vi- 
dissei  infima  et  servili  condilione  mulier.bus  nu- 
(isisse,  oblllos  generis  ac  dignitaiis  siit,  regio  ipse 
aiiimo  et  consilio  oxorem  regali  e  stirpe  dnceiidani 
eeiisuii.  Qiiam  ad  rem  legatos  misii  in  llispnniam, 
qui  Brunichildem,  Athaaagildi  regis  in  Ilispania 
filiam,  sibi  peterent  ad  nuptias,  puellam  cum  forina 
torporis,  tum  industriaet  morum  boncstaie,  consilii 


sens  coleret,  ac  votum  suuni  exsolveret.  Praeerat 
tunc  lemporis  Ecclesix  Turoiiensi  "  Euplironius , 
nepos  saiicti  Greg.,  episcopi  Lingonensis,  vir  cum 
geiiere  nobilissimus,  tiim  sanciilaie  clarissiinus, 
quem  deinceps  Forlunato  singulari  bciievoleniia  et 
amicitiae  necessitudine  fuisse  cunjunclum  ,  lesiantur 
liujusce  ad  illiim  scriptx  epistolae,  I.  iii,  c.  1  et  2. 
Eumdeni  ilnque  tunc  convenissc  Forlunalus ,  et  ejus 
amicilix  fundainenia  quxdam  jccisse,  qu.x  postca, 
routuis  officiis  culla  cl  aucta,  eo  perveiiii,  ut  ips« 
illum  parenlis  in  loco  haberet,  dicendiis  est. 
48.  IntereaTuronisdigressus,  cum,  iiineris  causa. 


"  Malo  Brow.  in  'Vita  Fori.  ponil   lunc  lemporis  Tiiroiiis  scdisse  Gregorium,   qiii    noniiisi   an.  S"?* 
illam  sedem  est  adepius. 


55  PHOLKC.OMENA  AD  VENANTII  IION.  GI.UM.  FORTUNATI  OI'EUA.  S» 

(•ictavum  venisscl,  ei  in  urbe  doiiiiciliuro  «amn  ac  A  ex>nlveral  ((|ax  prxcpiia  (ueni  cuusa  ei  ilalU  io 
sedeni  c.uHitiiiii.  I<i  cuin  ex  Pauli   Piaconi  testimn 


iilo  ()i!>ciiiius,  tiini  Ipse  Furlunatus  de  se  proQlelur, 
I.  VIII,  c.  1,  ^ic  RTJbeng  : 

Fnuiinjliis  r|j;o  Itliic  liumlli  prccp,  Toce  s.iluto  : 

Iiiill:«  g>>ni|iiiDG;illlc4  riira  leuunt. 
Piclavis  ro!ilJt!iis,  qua  sancmi  HiUriiis  ollm 
N:Uus  iu  iirbe  fuit,  uotiis  iu  orbe  l'aler. 

Qiiininio   id    deiiiceps  protnoruil ,    ul    illius    Urbis 

clero,  quiiiuvis  advein,  ascriberetur,  ac  sacerdotiu 

iiiiliareiur,  quod  sane  magno  est  illius  virtuiis  ac 

viix  iiilcgriiaiis  et  iniincenilx  argiiinento.  Quo  vero 

anna  1'iciuvieiisis   Ecclusix   presliyler    laotus  sii, 

liainl  ila  facile  cst  sialucre.  Taulus  Diaoonus,  diini 

tiarral  de   eodein   quod    notiiiiimt  in  eadem  civilate 

( scillcei  Piclavis)  primuin  prefl<yter,  deintle  episeo- 

pu$  ordinaiut  tit,   videliir  ad  eiireiniin)  ojus  xtatig  B  liax  de  se  loi|iiiiur : 

leinpus  id  facluni  rererre.   Al   cuin  Gieg.   Turoii. 

Fnriunaium  siiis  in  libris  presbyieruin  pas:>im  ap- 

pellcl,  aliter  videlur  judicanduin.  Nam  1.  i  de  Mirac. 

sancti  Martini ,    c.  13  ,    euindeni    aperte  conservum 

tuum ,   FoTiiinaliini    prnbyicrum  vocal.  Al   C.regor. 

Turon,  libros  deMirac.  sancii  Martini  conscripseral, 

antequain  Fortunatus  suos  illos  iv   de  Vita  sancii 

Mariini  vcrsibus  exararci,  cuin  in  cpistola  illis  prse- 

flxa  sciihat  Gregorio,  ui,  cuin  jussisset   epus  illvd 

_qu»d  ipse  Gregorius  de  virtutibus  sancii  Mariini  ex- 

plictterat  vcrsibiis  exprinii,    sibi  illud  Iraiisniitieret, 

quod  carmine  compiecicretur.  Jain  vero  Forlunaius 

etucubravii  libros  iv  du  Yita  sancll   Mariini,    sancto 

Gerinaiio,  Parisiensi  antistiie,  adhiic  supersiile,  qui 

an.  57C  supremum  diein  obiii,  uii  adiiotavimus   ad 

)ib.  IV  \it.  sanc  i   Mnrtini,  p:ig.   470.    Ex    qiiibiis 

coiiGcilur   jam  ex  illo  lemporc  Foriunaiuni  presby- 

leruin  fuisse.  Qiiin  ul  bac  in  rc  quod  scntio   prn- 

fcratn,  videiur  mibi  Foriunatiis  jain   tnnc  cltriciis 

fuisse,  cum  ab  lialia  es,l  prnfeclus;  idque  ex  eo  con- 

jicio,  quod  abejns  coaevo  Grcg.  Tur.  Presbyter  h<i- 

licus  passiin  noniineiur,  quera  tittiluni  Tel  ejns  opera 

prac  se  rerunt. 
49.  Mulio  vero  diriicilius  est  sintiierc  qunnam  lein- 

pore  idem  ipse  liospiilo  usns  ruerit  Agricolx,  scu 

Agroecula;,  episw>tii  Cabillonensis,  sivc,   ut  verlsi* 

inilius  videtur,    Nivernensis,   sicut  adnoiavinius  ad 

cap.  ^4  lib.  111  Op.  Fort.  Isenim  scribens  ad  eunilem, 


GaHiain  vciiieiidi),  adbuc  «ubsiileril  in  Gallia ,  (lec 
ad  SU08  reme.-irit.  P.  lirowerus,  cap.  2  de  Vila  F.-'r> 
tunati,  ejiis  rei  causain  rciert  in  bellicos  luuiullus 
quibiis  lialia  l.ongobardofnm  armis  lunc  m.ixime 
ainii  la  esi.  Quo  sane  tcmpore  Tarvisium,  Foriiiuaii 
pairia,  ci  pr(ipinqu.e  legiones,  positx  in  ipsiusGcr- 
inaniie  ore  ac  hiucibiis,  liostilibus  excursioiiibus  et 
injur.is  in  priinis  patuere.  ts  inlerra  sibi  iii  Gallla 
snbsidendum  doxit,  donec,  pace  et  iranqnillitaie 
liali.v  reddiia,  tulo  palemam  ad  regioncin  atqae  dn- 
ninin  remigrare  pnaset.  Sane  haud  ipse  xqiio  aiiimo 
in  Gatlia  coinmorabatur,  nee  propierea  videturex 
aniiiii  proposiio  alienain  reijioneni  pairiie  ae  ttrii 
aiiteposuisse,  qui  scribeus  ad  Lnpuni,  lib.  vn,cap.  i. 


Ei:sul  ab  llalii  nono,  puio,  volvor  ia  anDO, 

L,llloris  Oceani  contigiunte  salo. 
Tenipora  tol  fugiunt,  eiaJlinc  per.^criplapareDtuin 

Nullus  abeicluslsme  recreav ii  apex. 

Adliuc  vert)  miserabilius  suum  ab  lialia  digressum 

lame^ilaiur  lib.  ti,  cap  10,  bis  vcrbi»  T 

'I  risiiiis  erro  nimis,  patrii^  vagus  exsul  »b  ofis, 
Quani  tit  Apolloiiiiii  iiaufragu s  liuspes  aquis. 

51.  Neque  altera  piaetereunda  cuusa  estob  quain 

i.i  in  G;illia  permanseiit,  nec  ad  suns  amplius  re- 

vcrsus  sit.  il;inc  auteiu  ipse  Hobis  dcclarat  lil».  tui, 

cap.  I,  inqiiicns  : 

Uaninum  cupiens,  voto  Radegundis  ailhesi, 
Uuam  geuuit  ccelo  lerra  Turiuga  sacro. 

idest,  cum  eo  cunsilio  in  Gulli.im   venisset,   quo 

saiicti  .Marlini  sepulcrum  inviserei,  ac  suae  erga  illuni 

pieiaii  satisfaceret  ,  nadegundis,  piissimae  reii>tn:r, 

precibus  ac  voiis  reieiitus  est,  (juoniinus  in  Italiniii 

revcrtereiur;  ac  inde  riciuin  ui  in  Gallia  retii|Uuni 

vilx  sux  spatium  tradiuerel. 

H.  Quoniam   veio  de    Radcgiinde   menlifi    est 

Tucia,  cujus  maxiine  «pcra  id  prtesiiium  fuil,  ul  Kur- 

luiiatus    in   Gallia  reuianerel,   quein(|ue  illa  culiiil 

scmper,  atque  oinnibus  liberaliiatis  et  beiievoleniiae 

ofnciis  esi  |irusecuia,  baud  erit   alicn  im   de  regio 

ejus  geucre  ac  furtuna,  nec  non  de  cgregia  vinuio 

nc  saiiciimoiii;!,  iioniiulla  d:cere,  cquibus  ad  Vitam 

Forlunati  et  pleraque  ejus  poemaia  illusiranJa  plu- 

riiniiin  lucls    addi   possit.   Fuii   itai|ue  Radegnndis 

Pei  tliarii,  regis  Tliurlngorum,  filiJ,  i)uoni  cuiii  Ucr- 


non  soluni  $e  cum  ilto  vixisse  prsese  feri,  sed  etiaiii  jj  nienefiidus,  gcrniaiius  ejusdcm  fraier,  oppressissel, 
»b  optiiiio  cjusdein  pareiite  doctuin ,  instruitum  .nc 
p»sinm  fuis  e,  lestatur  bisce  versibus  : 


Oim  mea  lerra  roaiiu  m(>ruit  gcnitoris  arari, 

\\>  (IJ  iiur  n  .li  VI  nifre  cult:>  sui. 
Njiii  puler,  aneituOulcl,  ineniorabil  sorbi, 

Me  voliiM:uni  unu  luvii  ainore  iluus. 
Orde  |>aren«,  pisiu  niitrix,  lionnsere  inagi^ler, 

I)le>it,  roluil,  rexii,  b^nesta  deitit. 
lll)>  iMOsindio  suU.ala  nuvalia  sevit: 

(Jnud  Pater  vlVuJit,  lioc  inilil  g.  uien  ale. 

Iluc  iiaqne  bospiiio  usiiin  crcdidcrim  Foitnnainm 
anieqn:un  Itadcgundi  (de  qua  mnx  crit  scrmn  )  ei 
rjns  negotiis  ccnnciemlis  se  peiiilus  darel,  s  qna 
di-iirde  haud  diuUns  viilciur  abfuissc. 

SO.  Iltud  Tcro  hoc  luci  quxri  sulel,  «luibusnaiu  lie 
catisls  Furluiiaiiis,  posieaq<nin  vuluin  shuiii  Tiir>inis 


Radegnndi-i,  adliuc  puclla,  paire  orba,  patrui  iu  lu- 
teU  relicla  est  (Greg.  Turon.  iii  llitt.  Franc,  t.  4). 
Postea  veru  lleimenerridu  ipso  a  Fnncuruiu  regi- 
bus  Glolariu  cl  Tlieodurico  su|>eralu  ct  deviclo, 
radem  in  Galliani  adducta  cipiiva  esl;  de  qua  cuni 
Tbeoduricuin  intcr  uc  Glolarlum  cuiiianlid  fuissel 
cxoiia,  tilri  uxor  ublingerel,  vivit  Cluiaiius,  ac 
1'iilcni,  siaiiiii  aique  per  xiaieiu  pue  l.e  licuii,  nupsii, 
cum  eaui  interea  regia  in  villa  cducandain  ac  nu- 
trieudam  custudibus  tradidisset  {F»rt.,  »,  i  Yitm 
liuJ  ).  Veruin  reg:ilcs  nupil«  delici0i)ue  uuIjj  po- 
tenti-siniu:  illiid  pioiatis  ae  rcli^iun  §  .'^iuiliuui  quud 
iii  puellula  j.iin  elutt-rai,  loiia  luit  inanibus  imaia 
uliaiiuni  paric:ii  ierg(Te,   ei  pticioruin  choios,   dl- 


57  VllA  VE\ANTI1  FORTUNATI.  58 

vinas    landes  celebranliiim  ,    diicere  ,  niliil    immi-  A  ""o  retident  loco,  te  liabtre  gloriutu  est.  Ad  peiitioiiem 


nucnitit  sed  pokiiis  illu^traruiii,  ui  jain  diceretur 
jloiario  ti  suis  aulicis  habete  eum  poliux  jujalem  mo- 
nacliam  quam  reginam,  unde  erai  iii  illam  nonnun- 
qiiam  asfverinr.  Inierea  vero  Rjrieguiidis  fraier,  iii- 
jnsle  a  Cloiario  occiditur,  ex  aul  coruin  fraude  ac 
licrfidia.  Ilnc  illa  lenipus  et  occasionem  nacia,  sibi 
a  Cloiario  recedendum  censuit,  ac  inOiiasiicain  vi- 
tani,  cnjiis  studio  in  primis  icneliatHr,  cogiiavii  ani- 
plecti.  Itaque  ad  bcatum  Medardum,  Noviomensein 
antistiieni,  directa  »  rege  conjnge,  cum  venisset,  ab 
eodein  ctepil  contendere,  ut  sese,  muiata  veste,  Po- 
niino  consecrarel.  Qirod  ille  prinio  rccnsans,  veriius 
ne  Ctoiaril  indlgnaiionem  in  semet  excilarei .  pos- 
iremo  cesslt  precibus,  ac  veliira  ejus  caiiiii  impobuit. 


tanctw  misit  imper.  legatarioi  cum  Evangeliis  uuro  et 
gemmis  ornalis. 

55.  lljec  auiem  occasio  fuii  Furlunalo  iil  liyinnns 
nonnullos  et  poemala  alia  elucubraret  iii  Iioiioreni 
saiicta;  criicis ,  i|u,Te  inier  ccleberrimuin  illuJ  esl 
i]uod  iiicipit  YexiUu  fifgis  prodeunl ,  Ecclesix  ipsius 
usu  jnmpiideni  coiisecratiiin.  Ideni  prxlerea  scripsit 
prolixuui  poenia,  quo,  liadegiiiidis  nvmine,  gralias 
agii  Jusiiiio  et  Sopblae  Augg.  pro  inissis  ad  se  pre- 
liosissiuiis  niuneribus,  quihus  lotnm  Occidenieni  il- 
lusiratiim  et  ornaium  fuissc  afliiuiai. 

56.  Qii«  vero  et  qu;inta  Forinnatum  inter  et  Ra- 
degiindcm  Agnclenaque  inieressct  sunimse  pietalis , 
benevulentix,    cliariiatis,    necessitudo,   eaque   a(i 


quoeani  sanciimonialem  declararet.  lUa  auieio  inde  D  oiiini  aliena  pelulaniiie  suspicione  ac  periculo  ,  ipsa 


digressa  Turnnis  nd  basilicam  lancti  Martini  venit, 
lum  Suedas  accessil,  villaul  agri  rictnviensis,  atque 
illic,  Bionaslerio  exstmtio,  ad  extremuni  usqiK  vtiic 
diem  sanctissime  vtxit  (Fott.,  ibid.,  t.  12).  Dc  qtia 
utl  scribit  Grcg.  Tur.,  lib.  iii  Hisl.  Franc,  cap.  7  : 
Uvtaia  ttste,  monasicrium  sibi  inffa  ficiavienscm 
tnbem  eonitruxit ;  quoe  itraiionibui  ^  jtjuniis ,  tigiliis 
niqne  eleemosgnis^  ptiCdiia ,  in  ttinium  emicuit ,  ut 
mtigiia  in  popuHs  habeteiur. 

53.  In  hoc  auieni  Pictavlensi  tnonaslerio  Agnetftm, 
virgiiiein  singulari  pielaie  ac  viriuie  prxsiantem, 
quain  olim  aiRillam  habuerat,  et  quam  a  prima 
artale  loco  filice  (ut  ipsius  Radegundis  verbis  uiar) 
cotuerat ,  et  educaveioi ,  abbatiisam  constituit ,  ac  >e 
posl  Deum  ejus  ordiiialioiii  regulariler  obedituram 
commlsit.  Id  eniin  de  se  i;isa  falttur,  apud  Greg. 
Tor.,  lib.  IX,  cap.  42.  Quocirca  canil  de  illa  For- 
iuna:iu$,  lib.  viii,  cap.  i  : 

Kpgia  ljctiDeocomniii'aiis  pnliia  cultii, 

Viiioi'«6<Mll«B  vesii»  aiiiiiii  ie:<ii. 
Slilfcnilida  serraco  quoudaii  subvecla  superlc, 

NiKic  leril  obs'  qiiio  plaiila  mndcsla  lultim. 
QiisD  phus  inserlj»  ooiiiala  est  dexira  sniaragilis, 

.Servil  iiiOjS  lamulis,  seituliiatu,  suis. 
Aiilae  celsa  regens  c|unn(laiii,iiioilo  jiissa  ininislral, 

yua?  dumiiiiiudo  prius,  uuuc  fanmiaoJo  pliicel. 

Jdem  scribens  ad  Agneiein  ,  lib  viii ,  cap.  i,  sic  c:tin 
alloquitnr : 

Sed  libi  prjD  reliqnis  Maie:  pia  charior  instal, 

Eligil  excelso  coiisociare  cltoro. 
Res  ptcliBl  ifisa  tanicn,  t|uonia;n  q»«;  filia  oonslas, 

Te  matrein  voiis  opiai  haliere  suam; 
QuuniQue  suis  genibuscharam  Duii^ivil  alumoan], 

Prelkil  ecce  suo  conslilueiida  loco. 
Et  fpisE  te  semper  baculi  moiJeramine  rexit, 

Proiupla  sub  imperio  vult  magis  esse  tiio. 

54.  Sumnia  vcro  Radegundi  facullas  et  opportu- 
niUs  fuii,  pro  regia  ejusdem  cognatione  ac  gene- 
re,  illiid  sunni  Pictaviense  inonasierium  preiiosis 
iiiuneribus  ditare ,  iiiter  quae  ea  pra;cipue  nunieran- 
lur  qnse  ipsa  a  Jusiino  imper. ,  anno  circiter  569, 
missa  ad  eiimdem  legatione  ,  impetravit,  plurimum 
conferenle  ad  eani  reni  Sigiberli  opera  et  gralia. 
Scilicet,  ut  de  ipsa  scribit  Baudonivia  io  ejus  Vita, 
nnm.  8  :  Quod  sua  vota  poscebant  obiinuit,  ut  beatum 
lignum  ci-ucis  Domiiii ,  auro  el  gemmis  ornalum  ,  et 
viuttas  sanctorum  rcliquias,  quas  Oiiens  relincbat , 


iinliis  Fortunalus  testis  sil,  lib.  xi,  cap.  6,  scribcRS 
ad  Agneicffl  liisce  versibus  : 

Maicr  lionore  mitii,  soror  anlem  dulcis  amore, 

Oiiain  pleljt",  BJe,  pectore,  rordc  colo, 
Coilesti  ahcctti,  non  crimine  corporis  ullo, 

Non  ciro,  sedbuo  ipiod  S;  iiilus  optal,  aiiin. 
Teslis  adesl  Clirislus,  Petro  Pauloquc  minislrls 

Cumque  [liis  sociissTncia  Maria  vlil>'t, 
Tti  uiihi  noo  alijs  ocutis  anitnoque  fui  s  -, 

Ouam  sorof  ex  uierolu,  Tiiiana,  fores, 
Ac  si  uno  paHu  inater  Hadp^unili»8iroi|U8 

Visceriltus  caslis  progenuisset,  erain. 

57.  Suani  vero  pixcipuaiii  cliariia.ein  iii  Rad,'- 
giindom  declarut  lib.  xi,  c:ip.  2,  bis  veisiliiis,  (jui- 
bus,  cum  illa  te  includaiet  (ut  infra  diccniur),  suuru 
iii  ipsaiD  desiderium  expriinit ,  iiiqu'eiis  : 

Quo  sine  me  mea  lux  oculis  errantihus  abJil, 

Nec  palitur  visu  se  resersre  inpo? 
Omnia  coiiS|iicio  simul  Kihera,  flinitiiia,  lerrsrii; 

Cuin  te  con  viiieo,  sniil  niilii  cuncta  (larum. 
Quanivis  sitca'liira,  nehula  fiigiente,  serenum, 

Xu  celaotc,  wihi  s^al  slne  M\e  dies, 

58.  Ilaruin  vero  iii  se  miiiiiHceniiara  .ic  liberaliia- 
lein  suis  s.rpe  c.irniinibus  celebrat,  quibus,  pro 
missis  inunusculis,  iisdein  gratias  agii  ;  qnod  quain 
ciebro  herct,  saiis  indicant  liacc  ejns  verba,  qiiibus 
ad  Agnelcin  scriLii,  lib.  xi,  eap.  9  : 

Poriiior  ad  lanlus  missus  non  snOick  «tius, 

Lassaruul  tolies  (lui  reiliere  peJcs. 
Singnla  nec  refero,  quia  meiua  nmiiera  viircunt  (fttc). 
Idein  se  pluries  convivio  ab  eisdem  cxcept«Hi  ac 
lanic  pasliiiii  fuisse  significat,  ac  int  r  cdctera ,  lib, 
XI,  cap.  II,  prandium  coniinemorat ,  ac  describil , 
quud  sibi  ab  Agncte  instri.ciuni ,  ac  v.iriis  floribus 
D  ct  froiidibus,  ad  speciem  liorli  viridanti.>;,  picium  et 
omaiuin  fuerat ,  ex  quibus  illaiuni  erga  Furtunaiiini 
«liligcntia  ac  seduiitas  perspici  potcst. 

59.  Ilacc  vero  inter  ilios  nniiua  chariias  «i  neces- 
siludo  Dionct  tit  quseramus  qiio  nniciu  maxime,  geu 
Diunere,  apud  religiosissiinas  feintnas  Fortunatng 
fnngeretur.  Sed  ante  qna-diira  nntanda  sunt.  Ac  pri- 
Riuin  iMud  animadverto,  singtilare  sempcf  Radegun- 
dig  sludium  iii  his  colendis  et  audieiidi.<  exstilisse,  a 
quilms  ad  pietaiem  ac  religioneni  instiiui  povcrit : 
quae  ,  ul  scribit  Fortunatus  in  ejiis  Viti,  nTim.  8  : 
Ad  ejus  opixionem  si  quis  senarum  IM  visus  [uissei , 
vel  per  ie,  vel  Voealus,  cccurrere,  videres  illam  eeete- 
letiem  h&bere  fcmiiiam  .  .  .  sequenti  die  ruram  doiiius 
eommillens  credilariis  ,  ipsn  se  lotnm  oerupnba'  jVila 


59  PnOl.ECOMENA  AD  VENANTII 

tiri  jiitti  verba  circa  lalutit  imtiiuia,  el  eirca  ndipi- 
icciiila;  vitte  ftt/cslii  commercia  relcnlcbatur  per  ilicsj 
Aii|ue  lixc  (lc  nadcgiiiide  ,  duiii  ea  iii  rt-gia  aula 
adliuc  viverei. 

60.  Deiiide  mulia  jain  eraiil  Pictavien!>is  mona- 
slerii  sanciimonialibiis  negulia  gerenda,  sive  quae  ad 
privaias  caruin  curas  el  ollicia  siicctarcnl,  sive  qnai 
all  liilius  nionasierii  rcin  ac  slatuin  perlinerenl,  qni- 
bus  in  |irucurandi>alicriiis  quicxlra  monasterii  scpla 
vivcrcl  diligoiitia  dcsidcrahatur  ac  lidcs.  Ita  ,  qno 
uiiuni  aut  aUcruni  excinpluni  |>rurcrain ,  cxstat  apud 
Gregor.  Tur.,  lib.  ix  llistor.  Fr.inc,  cap.  42,  csem- 
plar  epistoki!  quam  Riidegundis  miitit  ad  episcopos 
Galli.c,  qiio  illoruni  palrociniiiin  et  aiicloriiatein  ad- 
vcr^us  eos  qiii  mnnastcrii  riciuvieiisis  jiira  vel  buna 
Lcdere  voluisseni  ali<|iiid  iiiipelraret.  Item  ,  cap.  50, 
legilur  quoddam  rcscripliiiii  episcoporuni  ad  Hade- 
gundeiii,  iii  quo  nioiii:ile!<  illae  (eriuulur  anaibematc, 
qux  unquain  e  monasiciio  egiedi  aut  iiubcre  voluis- 
senl.  Ilxc  itaqiie ,  ct  id  gciiiis  nlia,  s.Tpo  cuin  epi- 
scopis,  aul  regibus,  el  aliis  principibus  viris,  coin- 
n)unicaiid.i ,  et  per  ipsos  inierdum  iransigenda  ,  ali- 
qucin,  pixstaiiteiu  consilio  solcrtiaquc  virum  requi- 
rebaiit,  qui  cadein  gcreret  ac  procurarct. 

Gl.  Qux  cum  ita  sinl,  illud  iiiilii  vidcor  prinio 
ariirinare  posse  lladigundcin  ct  Agiielem  lulius 
vila;  moderalorem  ac  prxteptorcin  Fcrtunaiuin  ha- 
buissc  ,  cujus  jiidicio  .ilquc  consilio  cum  in  rebus 
£uis  privatis  dirlgeiidis ,  tum  iiionaslerii  lotius  di* 
sciplina  teiiiperanda  nterentui'.  Qiiod  sane  et  tant;e 
iieccssiludini,  quantam  inter  ipbum  et  illas  inier- 
fiiiise  ostendiiims,  conscnfaiieuni  videtur,  ei  For- 
luaaii  rcligioni ,  doctriiia;,  prudciitiu!  ;  idqiie  Rade- 
gundis  illa  vota  fuisse  faciie  dixerim ,  quibus  Veiian- 
tius  ipse  sc  adhwtiise  faielur,  quoininus  ad  suos  in 
lialiam  rejrederclur.  Aliiue  cliain  adsiinl  indicia 
aliqua  ex  scripiis  Forlunali  qux  lioc  ipsuin  confir- 
meiii.  lia  lib.  xi,  "ap.  4,  aucior  csl  RaJegundi  iil 
ad  stomacbum  conoborandum  ac  recrcandum  vini 
atiquid  sunierel,  prorcreiis  Aposioli  exempluiu  ei 
auctoritaiem  ,  Tiinoilicu  ad  ipsum  suadentis.  Ileni , 
cap.  7,  ad  Agnctcm  scribeiis,  rngat  ut  quod  ipse 
olisequium  seu  faiiiulatuin  absens  Kadcgundi  iiniieii- 
dere  non  polorat ,  pio  se  ipga  prx-siarct.  Idem ,  c:ip. 
8,  gratias  agil  Agiicii  quod  moni.ilibus  cpuluni , 
rogntii  suo,  indulsisset,  el  opiat  ad  exireinum,  quo 
Agnes  el  Kadpguiidis  diu  cssciil  supcrstiles ,  quo 
cai  uni  (reiio,  seu  aiictoritiite,  Pictaviensis  niunastcrii 
siatiis.sive  discipliiia  ,  diu  lliirerel  ac  siarei  iiico- 
liimis.  I'ostrenio,  lib.  viii,  cap.  17,  scribcns  ad 
Grcgor.  Turon.,  cum  grave  scaiidjluin  ad  dissidiuin, 
posl  obitum  sancia;  U:ideguiidis  ,  iii  endcm  Picta- 
vicnsi  nionasteriu  exciiaiuin  liiisset ,  cidem  cuusaiii 
abliaiissx  commendal  liis  verbis  :  lUmor  sit  com- 
mendalionii  bcalcc  dvmiiie  iiicai  {iiuc ,  vel  jain  matrii 
vtiircc  ,  doinnce  lladegumla  ,  pro  loci  sui ,  vel  perso- 
iia;,  loiiiitque  regulte ,  ilabilitate  quod  petiit ,  et  ver- 
buriiin  vel  tiiicrruni  tuppliealione  cummiiil ,  ilii  prat- 
rip'nl/1  infuliijabiHler  liibornre ,  qualilir  ipse  vvb.t  in 


IION.  CI.EM.  FORTUNATI  OPERA.  40 

\  relril)utione  iempilenia  reslitudl^  qui  proridel  ausi- 
lium  iiidi(ienlibus.  Quibus  ei  verbis  polcsl  iiilelligi 
(|uii  iii  locu  is  essel  apnd  Uadcgundem,  cl  Agiiu- 
teiii ,  et  qua;  iisdem  uflicia  praislarel. 

02.  Aique  eiiam  ex  iiiiieribus  lain  fiequRiiiibus 
qiite  Foriunaiuni  per  Galliam  Germanianique  lia- 
liuisse  CDniperimus,  coiijiccre  licet  plura  ad  mona- 
sicriiim  1'ictavieiise  spccianiia  negoiia  per  ipsum  so- 
lila  iiansigi.  Iia  lib.  xi ,  c.ip.  27  el  28  ,  scribens  ad 
Agnetrm  ct  Radegiindcm ,  suu  qii:uJam  ilinera  euar- 
rat,  quoruiii  iii  alirro  diu  procella  jaciatus  fiieral , 
uiide  in  gravc  viia:  nmilteiida;  discriuien  veneral ; 
in  altero  vero  hiemale  frigus  ac  piiiinas  te  perpes- 
siim  fuissc  describil,  cum  nive  cl  glacie  late  uiunia 
lenereniur.    Alque   ipse  iiidicat  quxdam    haliuiise 

B  qux  prxseiis  cuiii  illis  conferrel,  nec  tuiu  episiulx 
comniitierct ,  iis  verbis  : 

rosl  refcreuda  slinul  murinrra  corde  lego. 
liem  lil).  VI,  cap.  10,  cum  Meliin  accessisset,  nar- 
ral  lintrcin  quo  vebebatur  a  regiu  coquo  sibi  fuisse 
abduclum  ;  cumqne  venissel  Nauciacum,  vcl  Natiuin, 
a  Sigiljerio  rcgc  perllberaliter  excepiuin,  nccnon  ub 
ejus  minisiris  i'apu!o  el  Gugone,  cum  liniicin,  lum 
cxteras  copias  ad  iier  suum  prosequendum  necessa- 
rias,  referl  se  accepisse.  Idem,  lib.  x,  cap.  10,  iler 
suuin ,  aliudquod  circa  Rlienum  ei  Musellaro  confece- 
rat,  dcsci  ibii  ciim  quidcm  regix  doraui,  id  esi,  Cbilde- 
berto  et  c]us  uiairi  lirunicliildi  ubvius  faclus,  et  al) 
ip^is  relenius,  el  e^ceptiis  perliuiiianiter,  eosdeui 
deinJe,    regia    poiiipa   el   aiparain    iier   facientes, 

^  luissel  piosecuiiis.  ilaud  inverisimile  ilaque  esi 
Fortiiiiatuui  istbxc  loca,  iion  tam  solatii  sui  causa, 
aul  privaii  iicgi>lli,  adiisse,  scd  ul  earum  vuluiiiaii 
ac  sollicitudini,  quibus  se  et  operain  suam  addixe- 
ral,  saiisfaceret. 

(>3.  Ex  bisce  auiein  iiineribus  (quxcunque  landem 
eoruin  suscipicndorum  causa  ct  ratio  fuerii)  per 
magnam  ipse  nacius  opporluiiitaiem  esl  percelebres 
Gallix  ac  Gcrmanix  episcopos  adeundi,  et  co^o- 
scendi  qiiiliuscum  amlcissima  benevolentia  conjun- 
clns  fuisse  cx  ejusdem  carminibus  passim  deprebeu- 
ditur.  Atque  ul  ex  iis  nonnuHos  commcmorem,  quo- 
rum  ex  amiciiia  el  coiisiieludiiie  iioii  vulg:iris  coni- 
niendatio  iniiocentix  ac  virtulis  Fortunali  suini   po- 

_.  tesi,  s.iiictus  Germami>,  cpiscopus  Parisieiisis,  pro- 
pensissiina  in  eiimdcm  volniitate  ac  benevulcutia 
exsiiiit,  ut  conslai  inler  cxlcra  es  lib.  viii,  cap.  8, 
Op.  Forlunati ,  qui  cum  ad  cuindem  prnncisci  vellet, 
et  a  UaJegiindc  reiinerelur,  lixc  inqiiil : 
M(^  viiral  iiiJu  palrr,  raJiaus  Grrniuiius  iu  «jrlie, 

lliiic  reliupt  maler,  ii>e  vocat  iiide  paier. 
Uulcj!!  uiprque  iiubi,  voio  auiplecluMtp  rubirell; 
rieiius  uuioie  Dei,  Julcii  uurque  uilbi. 

Ilic  ille  fiiit  Gcrnianus  a  qiio  Agiies,  P.etav.e:isis 
mnnaslerii  abb:ilissa,  cuusecral.i  esl,  ul  consial 
ex  Iestinion'o  Uailegund  s  apud  Gregor.  Turon.,  lib. 
n,  cap.  l-*,  01  qiio  inielligi  potcsl  inagnain  iiide  iie- 
crssituJinis  ac  benovolenti.e  ruusaiu  vel  cuui  Kortu- 
naio    iiiierfuiise. 

<it.  Felicl  ciiani,  eplscopo  Nin:nelOQSi,  virocnin 


41  VITA  VEiNANTIl  FOHTlNATI.  41 

iioUliiate   generis  ,    lum  virlule  aoimi    conspirno,  A  sleriuiis  j;icnisseiii.  Quaiili   vero  Cregorius   facercl 
iicceptus  in  priniis  ac  jiicundus  fiiil  :  idiine  iiiJio:Mit 


scripta  ad  illum  Forlunati  carmiiia,  el  itlius  ad  liiiuc 
liiierae  quas  legeie  esi  I.  iii,  cap.  i,  5  et  scq.  Idem 
apiid  Leoniium,  episcopum  Biirdigaleiiseni,  ei  Plnci- 
Uigain,  ejus  olim  uxorem,  mulierein  ex  iniperainria 
famili»,  in  piimis  vero  singularis  pieialis  laude 
prxslantem  ,  non  infimum  locum  lenuil  benevolen- 
liae  ei  gratix,  nl  aperie  lesiaiilur  carin.  15,  10  el  17, 
I.  I.  Libro  vero  iv,  cap.  10,  exstal  poema,  quod  ipse 
scripsit  in  funus  ejusdem  Leoniii,  in  quo  ipsius  ge- 
ueris  nobiliiali,  ac  virtuli,  el  in  gregem  suum  seduli- 
lati,  lum  apud  reges  auctorilati  ct  graiio:  refert 
egregiiim  teslimonium. 
6£.  Quid  vero  de  Euphronio  dicam,  anlisiite  Tu- 


scripta  Foriuiiaii,  ac  (|iianli  iiiiercsse  arbiirarelur 
eadt-m  puhlicam  in  lucem  profciri,  inde  inielligi  po- 
ti'si,  qiiod  non  leviier  cuin  ipso  agendo,  sed  obte- 
slando  ei  adjurando  ab  eo  coniendcrit,  quo  caruiiua 
Bua  et  alia  Upuscula  in  uniim  volunien  colligaia 
evulgarei.  Id  ex  ipsius  Fortiiiiati  teslimoiiio  disci- 
mus,  ila  scribentis  ad  Grog.,  lib.  i,  cap.  1  :  Unde, 
vir  apoilolice,  pnidicanile  papa  Gregori,  quia  viriliter 
flagilat  ul  qtiwdain  ex  oputcuUs  imperilia:  mex  titi 
irtnsfereiida  projerrem,  mearum  nugarum  admiror  it 
amoreseduci;  ac  rursus  :  Sed  quoniam  humilem  im- 
pulsum,  alacriur  acrius  Temtenlem,  sub  teslificatioiie 
divini  myilerii,  et  sikndore  virlulum  beatissimi  Mar- 
lini,  conjurans,   horlaris  sedulo  ut  eontra  pudorem 


ronensi  ?  quid  de  Nicetio,  episcopo  Trevircnsi,  aul,  B  nicum  deducar  in  pubticum,  eic.  Libro  vero  v,  cop. 

5,  se  item  ab  co  ad  scribendum  incilalum  scr^bit  iis 
veibis  :  Instigns,  Pater  optime,  teria  curiosilate,  sin- 
cera  lamcn  dukedine,  carmine  eHngiiein  proloqiii.  et 
currere  pi.ngiiem  lersu  pedeslri.  Eadein  fcre  scnLit, 
\.  IX,  c.  6. 

C9.  Atijue  hxc  iiiter  carmina  qux  tunc  edidit  For- 
lunatiis  plura  siinl  qux  ad  Oretjorium  ipsum  srrip'a 
fucruiii,  atqiie  ejiis  virlntum  laudem  et  couiinendn- 
lionein  complectuiilur.  Ac  inter  cxtera  illud  eminet 
iii  primis,  quod  cxstat  lib  v,  cap.  3,  scriptiiin  ad 
cives  Tiirtinenses,  qno  iisdcm  Venantius  graiulaiiii, 
quod  Gregoriiis  Ecclesioe  illius  episcopus  creahis 
fuissei,  ac  bona  iis  cmnla  ex  pontlliris  sui  adventu 

,  ac  prxsenlia  oniinaiur. 

'  70.  Qua  vero  in  se  munificenlia  ac  liberaliiale 
idem  Grrgorius  esset,  passini  suis  in  carmiuibus  de- 
clarat,  aique  ui  de  cxteris  lacoam,  lib.  viii,  cap.  2.">, 
mcmoral  sibi  ab  illo  agetlum  prxsiiium  fui-se  ail 
alimoiiiam  ac  cateros  sumptiis,  in  quo  munificcn- 
liain  ejiisdem  confert  ciim  liberaliiaic  sancii  Mar- 
liiii,  ciini  liic  de  parie  clilamydis  snx  nudum  et 
egeiiiem  ciiiiiexit,  liis  versilius  : 

Mim.Oci  reparniis  Martlni  gesia,  Oegon, 
lexilul  ille  iialiilii,  nosalis  ipse  cibo. 

It  clilamydeiii  llle  pnus,  siclu  parliris  agelliim; 
llle  legeiido  pol.ens,  luqne  fovendo  deceiis. 

Cujus  quidem  agelli  situm  el  amoeiiitaiem  descri- 

bens,  c.  24  ejusdeia  libri,  lixc  ait  : 

In  qua  sorle  loci  faria  est  colIa:io  doni, 
Qua  Vigeiioavrocax  liiiore  frangit  aquas. 
)       Lapslbus  el  tumidis  dum  ferlur  naiiia  car:nis, 
Jugera  culla  videt,  quaiido  celeuina  canit. 

71.  Ejusdem  vero  in  secollata  munera  ac  benefi- 
cia  summatim  compleciens,  1.  viti,  c.  25,  eoruiii 
magnitudincm  ac  iiumenim  exprimii,  inquiens  : 

GurKiiis  in  morem  si  liiigua  (loeiita  riparet, 
Turhiue  torreiH,is  vel  raperelur  aquis, 

Arl  tua  prEcipue  prsconia  suiuma,  Gregori, 
Diim  MOD  esplerem  fluiniiie,  guita  lurein. 

Munillcuiiique  Pairem  ajquarel  iiec  Miisa  Maronis, 
Fers  boua  quania  inibl,  quisvaleiore  loqiii! 

72.  Quid  auicm  reliquos  eiiumercm  quiis  sul  amicos 
ac  patronos  babuit  in  Gallis  Foriuiiaius?  Regcs  dico 
ac  principes  viros,  quilius  lara  acceplum  atque  omiii 
lenipore  jiicundum  et  cbaruui  cumdeni  fuisse,  per- 
nuignuiii,  incu  quidem  judicio,  cum  iiigeiiii  ejus  et 
docirinx,  tum  vii*  iulegritatis,  aiqne  eliam  cujus- 

2 


qui  illum  excepii,  MagneriPO?ad  quos  singulos  ex- 
ttant  scripix  Forinnatl  epislohe,  scu  carmina,  I.  III, 
capp.  1,  2,  5,  H,  12  et  13.  Ncc  vero  prxiereundus 
sanclus  Martinus,  Gallicix  episcopus,  ille  qui  Sue- 
vos,  Galliclx  incolas,  a  paierua  superstiiiune  ad 
r.liristianam  religionem  amplectend.im  convertit,  ad 
quem  iiem  Fortunatus  epislolam  scripsii,  plenam 
a<nicissiini  desiderii,  el  pociiia,  in  quo  ejusdem  vir- 
lutcs ,  el  erga  gregem  suum  merita  commendat. 
Ilabcs  illa  1.  v,  c.  1  et  2. 

66.  Addendus  liis  Avi:us,  e|iiscopus  Arvcrnensis, 
a  quo  Gregor.  Turon.  ad  sludiiim  divinaium  reriMH 
se  exciiatiiui  fuisse  ac  provocaluin  conimein»rai  tn 
Hbro  de  \  itis  ratrum,  c:ip.  2.  Is  igllur  iii  prinils  dilexit 
Forlunaiuin,  uii  j:im  coiijuiicta  uiriqtie  cumGregorio 
neccssiiudo  cfflagltare  videliatiir.  I'orro  ciim  .\viius, 
sacro  Pentecosies  die,  plusquam  quiiigeutos  Hebrxos 
ad  Cbrislum  convenissel,  bnc  cjus  facium,  prolixo 
carmine,  prosecuius  esi  Furtiiiiatus,  Cregoni  bor- 
laiu. 

67.  Sed  iie  siiigulos  commemorcm,  qui  Furtuna- 
iiiin  benevoleniia  et  ofliciis  huinanitatis  complexi 
fuisse  deprebeiiduntur,  sit  unus  pro  ornnibus  is,  de 
quo  supra  meiitlonem  fecimus,  Gregorius,  Turonen- 
sis  aniistes,  vir  cum  sede  ac  loco,  tum  pietate  ac 
doctrina  clarissimus.'  Quam  vero  ipse  diligeret  For- 
lunatum,  ac  quanta  iuler  utrosque  amicitia  ac  fami- 
liaritas  intercederet,  lam  mulix  el  crebrx  ad  illuin 
scriplx  liujusce  liilerx  scu  cariiiina  declarani  in  qui- 
bus  is  baud  secus  quain  in  parcutem  se  aflecium  esse 
usiendit,  ac  vicissim  illius  prxclpiium  erga  se  slu- 
dium  et  beiicvo'entiam  cuniesi:iiur.  Cum  autcm,  re- 
gionum  iniervallo  sejunctus,  niinus  quain  vellel  ipsi 
adesse  et  ejus  pra;seiilia  frui  posset,  desiderium 
siiuni  litlerarum  fiequeniia  cunipen^abat,  Ut  eniin 
ipse  de  se  proliletur,  U  v,  c.  14,  scribens  ad  eum- 
dciii  Gregorium  : 

Jugiter  oplo  libens,  sacer  ampleitenrte  Crcgori, 
tieriiere  vos  oculis,  quaerere  lilterulis. 

Dulce  videre  niilii,  ac  si  deslt  copia  cerni, 
Spes  eril  oraatl  vel  dare  ver..a  Pairi. 

68.  Iliijus  suasu  plura  scripsit  aut  edldil  Fortu- 
iiatus,  qux,  nisi  ejus  buriatus  et  impulsus  accessis- 
sd)  furiasse  perpeiuis  in    lenebris  ac  ub'.ivionc  po- 

Patrol.  LXXXYIil. 


«S  rftOLEf.OMKNA  AD  VENAMll 

daiii  iii  rumiliari  cuiiiueiiiiline  urlMiilialis  *c  lcsti- 
\iiaii?,  f."!  lesliiiionluiii.  Sii|ira  juiii  dikiiiuis  quaiu  is 
Sigiliei  tt>i  re;ii  Aiisir:isia>,  gr.iuis  cssei  cl  jiicunilus  ; 
lui  «(MeiiJi  cju.<deiii  Iriitrcji,  Cliuriberius,  GiiDiraiii- 
!ius,  CliUpericus,  ei  Sigilieni  lilius  (t|iji  poslca  Au- 
sirasije  resuum  lcnuii),  Cliildebcrliu,  tiiin  rcginis 
fniis  BTUiitcliilJe,  Gelesiiiolli.i,  Predcgiiin'';.  ac  re- 
gis  raiiiiliis,  apud  qiius  Furuinj(uin  in  |i<iiiore  ac 
|iretio  rnisse,  lol  dc  liis  alque  ad  ips»s  tcripU  poe- 
tiiaia  passiir.  (e>ianiiir. 

75.  iaiii  Ncro  praier  Cogoneui,  l.iipum,  Magiiiil- 
|iliiiiii,  Jouiinin,  e(  alios  dc  qiiibu.s  supra  iiicinioiuin 
icci,  Muinniulenus  eiiani,  vlr  illis  i  Miipoiibus  digiii- 
laie  praefilaiis,  ci  in(er  suos  iiobili.ximns,  aiiiK-issi- 
iiius  Foriuiiaii  TuK.  Ilic  illiiiH  cgr>>gie  laudal  I.  vii, 
r.  14,  ac  I.  IX,  c.  2,  stribil  ad  Ctiiiideiii  consolaio- 
liani  episiolam  pro  uiorle  pueila!  lil  x.  Ileni  Papii- 
liis,  vir  ajiud  Sigiberluni  |M)teiiiissiinus,  lierulfiis, 
Coiidit,  Gundoarius,  Boso,  Galacloiius,  Clirodinus, 
Muiiiiiiohis,  et  alii  cum  vif  ti  le  ac  dignitaie  prKcel- 
lenics  viri,  luin  a^ud  reges  tuos  bonorati  ei  gra- 
tiosi,  pra-cipua  bcnevoleniia  eumdem  prosecuti  de- 
prcheiiduiitur.  Qiiod  aiKeiii  ad  ejus  coinmeDda(io- 
neiii,  uieo  quidein  judicio,  valere  plurimuiii  debct, 
illuj  esl,  qiioil  cuin  i:lorura  quos  Doniinavi  plerique 
varia  rorluna  usi  iiiierdtiin  sini,  ac  nonnulli  vcl  io 
rcgos  ipsDs  cniispiraverinl,  aui  ab  iisdeni  defecerinl, 
aiii  gravibiis  dc  causis  suspecii  c(  olTensi  locuin 
suuni  et  graduiii  aroiscritit,  e(  exsilio  aut  niorte  inul- 
laii  iniserrinie  iuterierint,  uiius  pene  Foriunatus, 
iiiiila  unquam  de  causa  acccrsiliis  aul  suspecius  le- 
giiur  fuisse,  uec  eoruui  quos  aniicissimos  ei  coitjun- 
ctissiiiios  babcuat  caianiitas  illi  qua  apud  Keges 
Iruebaiur  gradje  oUccit  aliquando  :  qitod  magno  iii- 
diciu  esi  ita  eunideni  nobilissimorum  viroruin  ami- 
ciiiag  coluisse,  ui  idem  alienis  a  persona  sua  et 
grudii  ncguiiis  scse  non  iniiniscerei,  atque,  ab  onnii 
pariiuiii  sliidio  alicnus,  quod  suuin  erat  opus  perse- 
qiieretur,  pacis  atque  utii  amicus. 

7i.  Spaliuiii  vcro  leiiiporis  aliquod  babiiavit  For- 
luiiaius  in  ea  Briianni:e  ininoris  parte  qux  ad  Ocea- 
liuin  posKa,  ejus  lUiclibus  aliuilur  ac  cingKur.  Sic 
eiam  ipse  scribii  ad  Felicem  Namnetcnsein,  I.  iii, 
rap.  4  :  Uscitante  tne  prope  finitima  petugi  blanliiiiento 
valuralis  turpuris  in  lecto,  pj  titiorali  diuiius  in  mai- 
yiiie  decubante ,  iubit»  per  undifragot  leslri  fluclut 
tloquii,  quasi  scopulis  incurreiilibux  elita,  sul  s  spar- 
gint  me  coniiijil  irrorari,  Idein  scribeiis  ad  Drucuncm 
Uiac,  lib.  III,  cap.  33,  bxc  ait  : 

Nos  niaris  Oceani  unniduiD  circiiiufluit  xqiior, 
Te  quoque  l'arisiiis,  cli^re  sn  la<i<,  liabel. 

Seqiiani  lu  reljiiet,  aus  uiidu  lliuaiiiiica  ciugit. 
Oivisos  lerris  :illigut  uiitis  aiiior. 

tiun  turar  h  i;  l'ob^'i  vulliiiii  iiiilii   ^ubtraliit  illuin, 
Nec  Borcas  luierl  nunieii,  .iiiiii,',  luuin. 

75.  Uu:erendiiin  antcm  videiur  quanam  inaxime 
de  causa  idcni  iii  oras  illas  ac  litiora  seccssissci?  Qiia 
iiire  si  licct  conjiccic  abqiiid,  illiid  priiiiuiii  aiiiiuad- 
Tcrlo,  soleinnn   tuiic  Irinporis   plerisque   viris  rcl*- 

"  Lejja  \)rx(.  ad  ii;ii  c.  I,  n.  I  H 


IIO.N.  {.l>:.M.FOI»TUNATl  OPKRA.  44 

A  gio-issimis  (nisse  iit  per  aniniiH,  .'h:  sacrs  fnaiiiue 
qiiadr:igesiiiiiili  teii>pori-,  iii  locuin  qiieiiipiain  ab  li»- 
iiiiiiiiin  Ircqunilia  reniuium  gecedercul,  in  (|uo  pre- 
ribus  nnlisacjcjunils  vacarenl.  Iia  de  sinclo  Senocb 
iiairat  Greg.  iur.,  lib.  de  V  lis  Palrum,  cap.  15, 
qiiod  a  ilie  .«aiif  li  Mariini,  usqiie  ad  Naialcm  Cliristi 
d.cin,  cl  ruisus  i{itadiagiiila  anie  Pascba  diebus  cel 
liila  vivebat  iiicliisus ;  iieinqiie  de  Uereciindo  ',  pnn 
liliie  .Ambiancnsi  narr.ti  muciot  Gregorio  coxvus, 
(|iinj  secreium  iii  locum  recedebai,  ui  sacro  quadra- 
g''siniali  tempiire  divinarum  rerum  conteinplaiiiini 
Nacaret  Jmpcnsius. 

7ti.  Porro  eam  ad  rem  aptitsimx  occiirfebani  in- 
sulx,  quic,  mari  undique  circunifusx,  frequeniitircs 
boiiiiiiuin  arcebaiK  accessus.  H  nc  de  Palladio,  San- 

"  tonehsi  ei  iscopo,  narrat  Gregorius,  lib.  viii  Hi!.!. 
Franc,  cap.  45,  qiiod  ipse  Quadragtsimce  lempure  in 
iniulam  meris  ,  orafionis  causa ,  secefsitsel.  Saniltis 
Marculfus  eiiam,  abbag  Nanlensis,  in  i|«:iradani  iii- 
Milaiii  qiiolannis  confiigieba(,  quaienut  ibi  super  iltuii 
tacTum  lenipus  quudrngenarium  corput  rigidiut  tilito 
mactraret ,  el  >/««  ab  hominum  tontpeetu  etsel  remo- 
tior,  eo  ad  vigilias ,  oralionem,  jejuniaque  exercenda 
aptior,  aique  expediiior  esset,  uilcgiiuria  ejusdem 
Vita,  n.  ii,  qux  relaia  est  sac.  i  Beiied.,  pag.  iiS. 
Porro  vel  8e(.i(e  divi  Aii.brosii  quam  freqttentari 
iiisiibe  soleient  ab  liis  qui,  pie(a(is  causa,  sula  ac  se- 
crcta  in  loca  cupiebant  secedere,  indicat  ipse  Ani- 
brosius  in  Hexuin.  I.  iii,  c.  5,  iis  verbis  :  QuM  enu- 
menm  insu'at...  in  quibui  ii  qui  se  abditant  intem- 
pernntice  sacularis  iUecebris,  jide  cominentia:  prcposiio, 
eligunt  mundo  laiere,  et  viite  hujut  declinare  dubiot 
unfractut  ?  ilare  esl  ergo  secrelum  tempeanlice,  exer- 
tiiium  continentice,  gravilatis  secessus,  portui  secun:»- 
lis,  Iraiiquillitas  ttseuli,  mundi  hujus  sobrietai,  lutn 
fidclibus  viris  alque  devolis  incenlirum  detoDouis,  «I 
cuiM  untiarum  leniler  alluentium  sono  cerlent  cantut 
psallentium,  plaudanl  insulw  tranquiHo  fluctuum  san- 
etorum  clioro,  hyninis  sanctorum  petsoneni. 

77.  Qux  cuni  ita  sinl,  adducor  iil  credain  vel  For> 
tunatum  in  quampiam  iiisulam  srcedere  aliqnaiidu 
consuevisse,  idqiie  lorle  sacro  Quadrage^iina:  lein- 
pore,  in  qua,  ub  humintim  turba  r«iiioius,  aique 
oiiiiiibus  vacuus  negoiiis,  jfjuniis  ac  precibiis  s:u- 

iv  dii  sius  in^tarel.  Quod  eniiu  ipse  in  alK|ua  in^ula 
Tixerit.  ex  ejusdem  verbis  inlelligi  potest,  quibus  ad 
1'lacidinain  scribil,  lib.  i,  cap.  17,  hoc  n<odo  : 

Muncra  parva  ulinls,  pij,  suscpe,  qujpso,  litienter, 
ijux!  iiia,;is  i|>sa  duceus,  muiius  io  orbe  wicas^ 

Flui  tibus  e  inediis  liu  c  ut  darei  iusula  vuliis, 
Uceauus  (uinidis  luunuure  pru^^lal  tquis. 

78.  Quaiiquam  vel  ea  fortasse  fuii  causa  cnr  For> 
luiiatus  iiisulas,  sivu  alia  inariiiina  luca,  peieiri 
aliquundo,  quoJ  is  sanclissiinoriim  honiinuiii,  qui 
illis  in  regioiiibus  hahilaveraiil,  ac  leruiii  ab  iisdeiM 
geslarum  nionumeiita  qiKvrcrcl,  quibns  cum  ad  pie- 
taiem  acceiulerelur,  et  acueretur  aJ  iiiiilaii«nem  si> 
iniliiudiiio  exeinplorum,  luiii  ucias  ab  ilsilein  Viius 
cuiisciibcret.  Qiiod  iii  priniis  sidciuue  eid«ii'.  fiiisse. 


J5  V1TA  VENANTlt  FORTUNATf.  « 

c.mi  101  al>  ipso  eluci>l*alx  Viije  sanLlDrmn  (esian-  A  dimn  lesiaiiir  idem  Forlunatus,  de  illa  scribens,  lii». 
tnr,  iuni  liaec  ejus  ■verlw  confirmanl,  quilius  ipse  de      wii,  cap.  0  : 


&e  prolitelut-,  lil>.  u,  c»p.  12  : 

Laudibus  liumanis  reliquonim  cc^da  resiilteiu, 

Al  mihi  de  juslis  comiiiemorare  (lacel. 
Nam  pielads  opus,  victores  lexere  libri^, 
Admoiiel  ingenium  res  ralinue  duplRx. 
Un»  qund  e^-l  babilis  de  magiils  niagua  laleii, 
Nam  bOTia  qui  rclicel  cr:ininis  auclor  eiii. 
Altera  innsa  monel,  quoniam  siiccesus  amatur, 
£t  ineliora  cupii  i\m  sua  facta  legil. 

'9.  Ac  sane  non  obscurum  rjus  rei  indicinm  ipse 

Roliis  prxstai  Forlunatns,  I.  i,  c.  17,  ad  Placidinani 

«cribrns  lilsce  verbis  : 

Ou»  loca  dum  volui  prrperans  aguoscere  poDi.i, 
A  Uorea  venleos,  reppulit  unda  fureiR. 

Prosperilas  ut  veslra  tameu  be  pleiia  probaret, 
Oblulit  in  terris  quod  peiereiur  aquis. 

Quibus  posiremis  versibus  id  iiiihi  maxime  indicasse  g 

videiur,  quod  cum  co  consilio  navigaret  ut  reiicia 

quibusdam  roariiimis  in  locis  a  piissimis  viris  pieia- 

(is  siix  ac  sanctimonix  vesligia  cognoscerel,  inde 

rejectus  lempeslate,  el  ad  Placidiuam  delaius,  in 

ejus  persoiia  ac  viiae  ordine  id  exjressum  repereril 

quod  aliis  iii  locis  navigando  qnxrcbai. 

KO.  P.  Orowerus  (cui  cl  cl.  vir  Joscph.  Liraii 
asseiiliiur)  arbitratur  Radegundem  secuiam  Forlu- 
natum  fuisse,  ac  iii  eadeni  cuiu  ipso  aut  cerie  proxi- 
ma  insula  interea  habiiasse.  F.a  vero  ratione  ducilur, 
quod  scribens  Fuitunatus  ad  Felicem,  episcopura 
Namneiensem,  in  eadein  epislola,  iii  qua  dicit  se 
vsciiari  prope  finitima  pelagi,  refcit  ipsius  Felicis 
verbn,  qiiibiis  anlea  ad  sese  scripseral  :  Ipium  Rade- 
gundis  muro  charilatis  inclusum  vivere, 

81.  Sed  id  milii  taoii  esse  non  videlur  quamobrem 
credamus  Radegundem,  ejus  regulx  ad  quara  niores 
suos  confnrmaverat  ac  sui  propositi  oblilam,  unquam 
e  monasterio  egressam  esse,  ul  alio  concederet.  Ipsa 
siquidera  regulam  sancti  Cxsarii  Arelatensis  episcopi 
sequebaiur,  in  qua,  arl.  5  rccapit.,  diserte  cautum 
fueral  :  Ut  nutla  exvobis  (raonialibus)  usque  ad  mor- 
tem  suam  de  tnonaslerio  egredi  permiltatur,  ant  per  se 
ipsam  pra;sumat  exire.  Ilinc  de  Radegumle  scribil 
Caudonivia  in  ejus  Vila,  num.  28,  quod  instiiueral 
ul  iiutla  vivens  foras  monasterii  januam  egredereiur. 
Qiiin  ipsamel  Radegundls,  iii  epistola  ad  eiiiscopos 
(iallix  (quam  legere  esl  apiid  Greg.  Tur.,  I.  ix  llist. 
Franc,  c.  4-2),  imploral  eorum  auctnritatem  adver- 


Concipiente  fide  t.lirisli  Rjdpgnndesamore, 
Cssarii  lambit  roguU  quidquid  babel. 

Cujiis  ponlificis  refliienlia  peciore  inella, 
Colligll,  et  rjvos  iiisatiata  biblt. 

83.  AdJil  Browerus  eumdem,  raore  veteruiii  ana- 

cboretarum,  fiscellas  lexere  solituni,  e  quibus  unain 

miltens  ad  Radegundem  et  Agnetem,  I.  xi,  c.  13, 

sic  eas  alloqiiitur  : 

Ista  meis  manihus  fiicella  esl  Timiiie  texta, 
Cretlite,  mi  cbarx,  inater  et  alma  soror. . 

Itcm  endem  iu  libro,  c.  17,  aliud  operis,  suis  mani- 
bus  confecium,  ad  casdem  mitlit  liis  verbis  : 
Compnsui  nianibiis  propriis  hor  munus  araoris, 
Sed  tibi,  vel  domiax  sit,  rogo,  dulce  mex. 

Qiiis  autera  ignnrat  id  maxime  iiionachorum  pro- 
prium  fuisse,  ut  manibus  suis  quotidiano  operi  io- 
starenl,  ac  liscellas,  vcl  id  genus  alia,  elaborarcu 
aique  coiitexerent? 

84.  A  qiie  bis  Broweri  conjectiiris  vcl  il!ud  addere 
placct ,  qiiod  a  cl.  Ruinart  aniinadversum  est  in 
p.'xf.  ad  Op.  Gicg.  Tur.,  n.  35,  iiiquientc  :  Mwa- 
slicus  ordo,  jam  tempore  Gregorii,  ila  crat  clericatui 
conjunclus,  ul  idem  fuerit  monachum  esse  ac  ctericum. 
Aliqu;ini  etiam  ex  eo  conjeciurain  facere  possumus, 
quod,  cum  is,  lib.  iv  Vitx  sancti  Mariiai,  ie  1'aulo, 
Aquileiensi  episcopo.,  scribat : 

Qui  rae  prim.-eiis  cpnverti  oplabal  ali  annis, 
inn'.iere  videlur,  se,  eisi  non  primcvis  abannis,  po- 
stea  lamen  couversura  fuissc ,  id  est,  moiiasticen 
p  fuisse  amplesura,  ut  oslendimus  siipra,  niira  13, 

85.  Sane  Radegundis  prxter  illud  siiinii  nion.isie- 
rium  mulierum,  quod  Agneti  legendum  tradideral, 
ei  in  quo  ipsa  vivebat,  aiiud  virorum  apud  Turoiiop 
exstruxerat.  Quin  et  Piciavis  basilicx  sanctx  Rjde' 
gundis  aliud  raonasierium  virorura  adjunctuin  fuisse 
constat  ex  Raudonivia  ,  lib.  Viix  sanctx  Radeg.. 
num.  19  et  31,  in  quo  crcdibile  est  Fortunatum 
eiiam,  sive  exemplo  ac  imiiaiione,  sive  inclament') 
et  liortatu  Radegundis,  monaclium  egisse  ut  et  illi 
pncsto  essei,  si  quid  cjus  consilio  et  opera  indige- 
rei,  et  vitx  consucludine  ac  institulo  ad  cjus  viia: 
sJmilitudinera  propius  accederet. 

80.  Quamvis  autem  plurima  exstiterinl  Fortuiiaii 
oflicia  in  Agneteni  ac  Radegundein,  quibus  nunquam 


siis  moiiiales  illas  quoe  exira  regulam  exinde  (e  mona-  ^  *"]"*  diligenlia  ac  soUiciiudo  vidciur  defuisse,  non 


sterio)  egredi  ler.tavissent.   Posirenio  eadem  in  libro 
de  Excidio  Tboringix  sic  a   Fortunato  loquens  ad 
llaraaiefredum,  patruelem  suum,  induciiur  : 
Sacra  monaslerii  si  me  non  clauslra  tenerent, 
Improvisa  aderam,  qua  regioue  sedes. 
NuUo  iiaque  modo  credibile  esl  Radegundem  un- 
qnam  a  monasterio  recessisse,  quo  Fortunatuin   se- 
queretur,  sive  religioiiis  ac  pietaiis  gratia,  sive  ulia 
alia  de  causa  loca  raariiima  peientem. 

82.  Porro  ex  illa  qux  Radegundcm  inter  ac  For- 
lunatura  inierfuit  necessitudine,  Drowerus  conjeit 
cumdem  inonasiicem  aniplexuin  fuisse,  ac  foriasse 
rcgulam  SJiicii  Cxsarii,  episcopi  Arelateiisis,  seculum 
cs^c,  iii  qiiam  {uaecipuum  exstiiisse  Radegundis  siu- 


niinora  taincn  pielatis  ac  sedulilalis  oflicia  Ecclesije 
Pictaviensi,  ciijus  clcro  (ut  anie  diximus)  ascriptiis 
fuerai,  prapstiiisse  dicendus  est.  Neque  vcro  sine 
prxclaris  illam  in  Ecclesiani  meriiis  vir,  praLsertim 
advena,  supremam  ipsius  Ecclesix  sedem  aliquando 
adipisci  potnlssei. 

87.  Mirandum  est  autem  nnnnullos  cxstitisse  qui 
snDciaii  siiit  Venaniium  Furtimatura  episcopura  fiiis- 
se  unquam,  aut  aliura  Fortiinatiim  cnmmiiiiscaniiir, 
ad  quera  muniis  illud  delatuin  luisse  asserant,  a  no- 
stro  plane  diversum.  Qui  ea  maxime  ratione  ducuii- 
tur,  qiiod  Gregorius  Turonensis,  quoties  ejns  inen- 
lionem  facil  nonnisi  preibyterum  illuui  nominei.  Ai 
duo  gravirsima  ac  cerlissima  moiiumenta  evincuui 


i7 


PROLfc"OOMi:NA  AO  VKN.VNTil  IIOiN.  CLLM.  FOIlTUN.Vn  OPEUA. 


48 


F  rUKiaium  MOilriiiii  p()isc<>|>iim,  ei  iinulom   l'icla-  A  i"  <>allias,  :ic  irii^inia  (iiialtior  alios  evegeril  in  lioc 


«leiiseiii  riiisse.  Nani  priino  Itauilnnivia,  iiionialls 
uiunasleiii  Piciaviensig ,  cnxva  Foriiiniio,  sic  de 
ifiso  scribii  in  prolog.  Viia:  saiicix  Itadogiiiiilis  : 
l^ionea  riuie  vir  apmtoticui,  Foriunalui  eiiiscopu^,  rie 
htattc  Vila  compoiuil  iteramiis.  Quis  aiilein  asseral 
Vitam  bcal:n  ltailegiiii(li'i,  i|iiie  alicri  S('ri|ii.i>  a  Uau- 
f!onivia  solel  prxligi,  a  niusiro  Venantio  Foriunaio 
ii.in  fiiisse  coiiscripiani?  Deindc  Paulus  Diac,  lil).  ii 
llisl.  Long.,  cap.  13,  sic  de  ipso  scribil  :  Novittime- 
que  in  eadem  eivilaie  (Pieiavis)  primiim  pretbyier, 
deinile  episcopm  ordinalus  esi.  Jam  vcro  Paulus  dia- 
roniis  a  Cnroio  ilagiio,  |iosl(|iiain  liic  Longobardu- 
rum  regniim  iii  llalin  cxsiiiixeral.abducliis  in  Gallias, 
cum  et  Piciavum  ad  luintiluin  Fartuiiaii  vciiinsei, 
cx  ccrlis  moiiumcntis  rein  uiiinein  discere  poluil. 

88.  Quod  vcro  Cri.'g.  Turoncnsis  iioiinisi  presbyle~ 
Tiim  eum  api>cllci,  iiiliil  negotii  ea  res  facii,  cuni 
Fnritinaliis  iionnisi  cxtrenio  vilx  sux  lcinpore,  ut 
infra  dicvniiis,  Piciaviensis  ci.iscopus  cieatus  sit, 
qiio  tj^rnpore  (Ircgoiius  non  siiliini  cdiilcrai  liUios 
siios ,  sel  ciiain  vita  riinCiiis  riicral,  ui  sno  loco 
ustenilcmns.  Ai(|iic  istb;rc  fuit  cnnsa  ciir  cjns  opera 
<jrrgorio  Tornn.  nuncupaia  presbyieri  luilici,  non 
episcopi  Picluvieiisis,  nninen  pnefer.uit. 

89.  Qiio  vero  aiiiio  Forlunaius  sedem  Piciavien- 
sein  consceiiilcrii,  diflicile  est  defiiiire  ».  Quoscihcet 
lciiipore  deccssit  Itadi^gundis  (■luae  cbia  an.  587, 
K"Sie  Cregor.  Turon.,  lib.  ix  llisi.  Frjnc,  c»p.  2) 
PicUiviensem  Lcclcsiam  adhuc  rcgebai  Mauruvens,  /.> 
ex  lestiiooiiio  ipsius  Cregorii,  qtii  cap.  136  lib.  de 
Clcrla  conf.,  lestaiur  se,  Mauroveo  abscnte,  curassc 
lunus  ac  sepultuvani  licatae  Rudegundis.  Mauruvcum 
eicepii  Plaio  nn.  !J92,  qui  ad  illam  sedem  cvectiis 
vst,  adhucsuperstite  Gregorio,  cujus  fucrai  discipu- 
Ins.  Hinc  quo  die  Plato  Pictavicnsis  cpiscopus  con- 
siiiutus  est,  sic  de  illo  ceciiiil  Fortunaius  lib.  10, 
cap.  18. 

Gaudia  Ixla  paret  praesenlia  saocta  Gregori, 

£l  geininas  urbek  adjuvet  una  lides. 
Qui  modu  discipulo  Platone,  iiitisiile  sunimo , 

Solemuein  Kcclesiae  bic  dedit  esse  dieiu. 

Sunl  qui  huicPlaioni  Placidum  suffecium  fuisse  assc- 
runi  in  sede  Piciaviensi;  sed  liic  noii  alms  fuil  a 
1'latone  ipso,  ui  adnolat  d.  Ruin.,  ad  Op.  Greg.  Tu 


rcgiio,  aiiieijuam  episcopns  lierei,  consial  ad  illiini 
pervcnisse  dignilatis  graduni,  cuin  jani  devexus  essei 
ad  seiiecluteni. 

*JI.  Locoin  illuin  adeplus  Forlunalus,  cum  vil» 
iniioceiiiia  ei  vinuiuiii  exemplo,  lum  doclrina  pluri- 
niuiii,  gregi  suo  profuit.  Exsiani  jam  ejusdem  Ex- 
pusiliones  in  Symboluin  et  Oiaiionem  Oominicaiu 
(/..  X,  c.  I,  2),  quas  i!le  ad  eiiin  hneni  eluciibrassr 
vidctiir,  ui  eas  pleld  siix  recilarei,  quaruin  in  aliera 
lixc  nit  inlcr  caiera  :  Inde  rclinenti^s  ejus  (Orationis 
Doniiniox)  wyileria,  et  quam  multa  sinl  in  bret<iliilr 
collala,  propler  ocdificatlonem  Ecclesiit,  puHtis  doce- 
nitir  explicure,  qitia  lunc  notis  melius  ptacebunt  audilu, 
cum  palueiini  iiuelteciu,  liaque  ad  ipsum  veniamux 
°  sancUv  Oraiionis  sermonem  ,  eic.  Quibus  in  verbis 
Pasioris  gregem  suum  instituentis  persona  ulis 
ostendlliir. 

!)2.  ^on  nitiltos  vero  annos  Pictaviensi  Ecclesix 
prxfuit  Forlniiaiits,  cuin  eidein  jain  dcmorluo  suc- 
ccsscrii  Caregisilus,  ei  bunc  Ennoaldus  exceperii, 
qiii  ad  an.  i)l5  Piciavieiisem  Eccle.-.iam  regebat,  de 
quo  legciidiis  Cointius  ad  liunc  annum,  iium.  H. 
Fortun.iius  iiaque,  sepiimo  iiieunle  sxculo,  e  viia 
excessisse  dicendus  esi ;  ac  Pictavis  m  basilica  sancii 
Uitarii  (ut  narrat  Paulus  Diac.  loco  sxpius  cilalo) 
digno  tumutatus  honore  quiescil.  Ciijus  ad  luinuluin 
cum  idem  Paiilus,  veneralionis  ac  pielatis  causa,  ac- 
cessissci,  sequcns  epilliaphiuni,  rogaiu  Apri,  ejut  loei 
abbaiis  (ui  ipse  refeit  de  sese)  (cri/>ent/iini  coKtexuit : 


Ingi^nio  clirns,  seosu  celer,  ore  suavls, 

Cujiisdiilce  inel.is  pagiui  luulta  c^un. 
ForiuDalus  upex  va>um,  veoerabdis  aclu, 

.\usuiiia  geuilus,  bac  luiuubtur  humo. 
Bii;ii'>  -'t>  <»<i  sacro  ^ant^iurum  gesla  firiurum 

Discimus  :  liaec  uionsti  aiit  carpcre  lucis  iler. 
Felii,  qux  tautisdccuraris,  liallia,  geiiunis, 

J.uiiiiDe  Oe  quaruin  nux  libi  telra  lugll. 
Hos  niodicos  pruinpsi  |.lebcio  canuioe  versus, 

Ne  tuus  iu  populis,  suncie,  lateret  lionor, 
Redde  viceiu  misero,  oe  judice  spero^r  ab  aM)uo, 

E.viuiiis  merilis  poace,  beate,  prccur. 

U3.  Porro  Fortunaius  cum  ob  pietatem  ac  sancli- 
inoniam,  luui  ob  ornamenta  ingenii  aique  docirin  i , 
commendari  plurimuin  consuevii,  ut  lot  pene  babue- 
rit  virtutis  su.c  prxcoiies,  ac  lesies,  quui  dc  illoscri- 
psere.  Ccrie   lot  in  Gallia  Gernianiaque   clarissimi 


ron.,  Iib.  IV  de  Mir.  sancii  Martini,  cap.  32.  Platoni  p  sanctilate  viri,  inier  qiios  celeberrinii  illius  seians 

iin'|ue  viia  functo,  nnn  alius  siiccessil  quam  Furiu- 

ii:iius;  ciimqiie  obilns  Plaionis  refcraiur  ad  aniium 

ciiciier  591»,  eodein  ferme  lcinpore  Fortunaius  epi- 

scopus  Piclaviensis  creatus  fuisse  dicendus  est,  cum 

Greg.  Tur.  ad  an.  51)5  diem  suum  jaiu  obiissel. 

110.  Exsiat  lib.  iv  Op.  Forl.,  cap.  i'\  poema  scri- 
ptiim  :ib  co  iii  fuiius  Tlicudecliildis  regiiix,  qu:e  ad 
an.  J)98  falo  exstincta  esl,  ut  ostendit  cl.  Pagins,  ad 
.lliim  aiinum,  num.  4.  Nbn  niulio  itaque  posiqiiaiii 
illiid  epilhapbium  acripsit,  renuntialus  esi  episcopus 
Picinvieiisis ,  jain  iiiclinaia  ad  senecluiein  atale. 
Cuiii  enim  is  unnus  circiter  irigim*  sei  nalns  vcnerit 

"  Vide  Pag  ,  ad  an.  590.  Le;;e  Creg.  Tur..  de  Gl. 
conf.,  c.  'J6.,  ci  I.  IV  d«  Mir.  S    Mariini,  c.  W;  ei 


episcopi,  cum  Forlunato  inliina  auiicilia  ac  raniil.a- 
riiaie  conjuncli,  in  primis  vcro  Radegundisct  Agneiis. 
qiix  tain  singularis  pietatis  laiide  illisiemi^oribustlu- 
riieiuni.lanta  cuiiiFurtunaio  necessiiudoelcliariias, 
saiis  declarani  qua  is  cxisiiinaiiune  csset  in  Galliis, 
quxque  de  cjusdeni  virlulc  esset  oinnium  opinio. 

i)i.  Iiaque  iiiiranduiii  non  sit  Baudoniviam  apott»- 
liciim  illuiii  viruin  appcllasse ;  Paulum  Diaconuin  , 
ciiin  vciiisset  in  Gallias,  ejusdeiu  luninluiM,  ul  i\K,e 
de  se  prolliclur ,  oruliunit  causit  iuvisisse ,  siqti* 
euindcin  laiiduiM  ei  iciiiiiin  in  illo  cariniiie  i|uud  mI 
«•jiis   sepulcruni  clucdbravil  iiomiiias.>e ,  *c  impltt- 

r.oiiil.,  sd  an.  b9i,  n.  3;  ct  Ruin.,  iii  noiis  ad  Grff . 
rur.,cil.  Icco. 


i9  VITA  VENANTll 

rasse  iit  sibi  apiid   aiquum  juJicem  eximiis  meritis  A 
palTocinnreiiir.  Kx  qiiilins  inieliigi  pn(e!>t  e:in)  qii% 
(iinc  de  Fur(uiiati  saiiiUiiute   n|iiii|ii  in   Galliis    fuit, 
vel  ad  posierio:es  xtaies,  perpe:ua  liiiiuinuin  coiisen- 
sione,  perveni.ise. 

S5.  Ipsnm  deinrie  Fordinaiiini  intcr  iinagines  san- 
rlornni  Angustanoruui  relanim  legimiis  iis  verbis  : 
Saiiclut  Forluiiatus  ex  presbijtero  llatico,  episcopus 
Piclaviensis ;  qucm  lionorein  eideui  tribiitum  ccnseiit 
niicnulli,  quod  eani  ad  iirbein,  in  suo  illo  per  Ger- 
maniani  iiinere  ,  aocesserii,  nt  cineres  sanclsc  Afrae 
ibi  conditos  veneraretiir  ;  ac  fortc,  spaiiuin  teniporis 
aliquod  ea  in  civila(e  cnmmora(us,  egregia;  virtulis 
specimcn  aliqund  (lederil  {L:i  Vil(e  S-  Mari.).  Idcin 
invocatur  in  litaniis  sancti  Cypriani  exira  murns 
rictavienses,  »t  e.x  illius  Ecclesia;  sacris  nionuinciiiis  " 
usteiidit  Andreas  Suassaius  ad  calcem  Marlyrulngii 
Callicani.  Qiia  de  re  Ifgeiulus  Coinlius,  ad  aii.  599, 
nuin.  28,  et  Pagiiis,  ad  an.  5U8,  nuin.  i.  Iii  vetustis- 
simis  eiiam  precibus,  seu  llianiis,  solitis  a  Carolo 
Calvo  recitari,  Inlor  capieros  sanclos  epis>:opos  vcl 
Furinnati  noinen  exprcssum  reperitiir  liis  verbis  : 
Sancte  Fortunaie,ora  pro  nolis,  iili  apparel  e\  anii- 
qiiissimo  Ms.,  qiiod  cdidil  Stcplianiis  naluliiis  in 
app.  ad  Cap.  Regnm  Franf.,cap.  9i.  Postrciiio  ejiis- 
«lein  Fesium  in  Ecclesia  Piclavirn^i  siib  ritu  duplici 
celebratiir  ad  diem  14  Oeccinbris,  ut  referuiil  S;iin- 
irarthani  in  Gall.  Cbrist.,  t.  II,  p.  1151.  Legenduset 
Suassaius  in  Mart.  Gall.  ii,  p.  13,  Kal.  Jan. 

96.  Aique  bxc  exlcriia  sunt  ile  pietale  ac  religinne  /-■ 
Foriunati  teslimonia.  Si  auiein  ejus  icripti,  sive 
prosa,  (ive  versu ,  elucubrala,  leganlur,  nibil  fere 
aliud  illa  qtiam  egregiam  in  Dcum  ac  bealam  Mariam, 
Divosque  omnes,  pictalem  ei  revereniiam  prae  se 
reruiit,  tum  in  viriulibiis  boniiniim  ac  prxclaris  nie- 
ritis  celebrandis  alienuni  ab  omni  invidentia  singulare 
studium  ac  scdulitaiem.  In  iisdein  tibiqiie  digna 
Clirisiiauo  homine,  ingenuitas  ac  niornm  simplicllas 
apparet,  in  colendis  ainiciliis  singularis  iniioceiilia 
ac  (Ides,  lum  prsecijiuus  aequiiatis  boneslatisque  amor 
ubiqiie  expressns  perspiciiur.  De  se  quoiies  loqnilur, 
non  niodo  verbis  non  effen  ea  oriiainenia  qiia:  alii  in 
ipso  admirabantur,  sed  etiam  totus  est  in  eisdum  oc- 
cultandis,  aut  «xienuandis,  idem  in  cseieiis  ornandis, 
qiios  ulla  virtuiis  laude  prxslare  cognoverat  facilis  ac  J) 
liberalis  osienditiir. 

97.  Ejusdem  vero  in  seribendo  pieiaiem  Ecclesia 
tcsiimonio  siio  ac  facto  comprobavit,  cum  plu^es 
byiniios  ab  ipso  coiiciiiiialos  ad  divina  ufficia  et  san- 
rtorimi  fe^ia  celebranda  adhibuurit,  et  usu  suo  con- 
secrarii,  quos  permultos  fuisse  (quamvis  alii  furiasse 
adliiberi  desierint,  alii  auetoris  sui  ex  incuria  liomi- 
num  et  oblivione  uomeii  amiserint)  ex  Paulo  Diac. 
et  Joanne  Tritliemio  disccre  possumus,  quoruiii  alter 
hiimnossingularum  [esliiilalum  composilos  a  Fnrtuiiato 
fiiisse  refert,  alier  liymiios  ab  codciii  eliiciihraios 
septuagitila  scptcm  eimmcrai,  (luorimi  primus  illc 
tlatuiiur,  qui  imipil  :  Agnosciu  umiic  skcvIuiii ,  ctc, 
qui  exsial  lib.  vm,  cap.  5,  Op.  Fort. 


FOUTU.NATI.  50 

98.  Quud  vero  altinet  ad  iiigeniuin  ct  doctriiiani 
roriiiiiaii,  etsi  illud  dcin,  ejusdem  pdcinati  iis  li-po- 
ribus  ac  veiiusiaiibus  lita  sxpc  non  apparere  quas 
delicaiuli  iioniiulli  persequi  ac  desiderare  consueve- 
runl,  imo  et  quaindam  iiiteiduin  barbariem,  ex  (eiii' 
poriiiii  iiidole,  pra;  se  feire  conced.im,  idein  taiiieti 
illiid  aflirmo,  cuiii  apiis  cunciniiisque  seiilenliis  toi,'> 
fere  illa  contexla  esse  (qiiod  plur  ini  faciendum  esi, 
n  III  solum  iii  soluia  oratioiie,  sed  eliam  iii  poesi), 
tum  ne  rude  quidcm,  sallem  in  locis  pluribus,  aui 
inipoliium  dicendi  gcniis  ab  eo  adhiberi,  quiniino 
tale  quod  iiiierdum  vel  delicatiores  aiires  delectare 
possit.  Idtm  iii  affeciionibiis  animi,  pro  (emporum 
ac  personarum  naiura,  cxprimendis  (quod  iii  primis 
aitis  et  ingeiiii  vim  osiendit)  niaxinie  aniecellit;  net 
salis  qiiidem  et  leporis  expers,  cuin  locus  expostulat, 
deprehendiliir. 

99.  Quod  si  quis  fnrte  id  dcsiderai,  ut  clcganiim- 
iiiterdum  ac  diligentior  esset,  idem  memiuerit  opor- 
tei,  ea  in  lempora  illum  incidisse,  qiiibus  diuiiiiis 
bellis  ac  froqueniibus  Bnrbaiorum  iiicursioiiibus  noii 
soliim  llalr;i,  in  qiia  doctus  et  educaius  fueral,  sed 
etiam,  in  qua  deiuceps  vixii,  Callia  vexata  elafflicia 
saepius  fuii,  ul  miraiidum  poiius  sii,  si  quid,  ea  acla- 
le,  luin  Cilcris  in  rebus,  luin  in  Musis  ac  lilteri^', 
barbariem  ac  ferilaiem  iion  redolerel.  Si  quid  vcro 
aliud,  Musae  certe  quieleni  el  oiium  desiderant,  ac 
quamdara  vacuilatem  ab  angoiibus.  Qiiocirca  quid 
landem  festivum,  ac  Ixtuin,  el  suis  absolutum  nu- 
meris,  canere  is  poterat,  qui,  anxius  ac  sollicilus. 
illud  saepe  qnaereret  : 

Si  gravis  arnia  lenens,  Itaias  teril  bospes  arenas? 

quique  ab  lialia  diu  exsul,  secum  illud  et  cum  aliis 

conqiierebaliir  . 

Cur  mihi  tam  validas  Innectis  cura  querel.is? 
Trislius  errn  niinis,  palnis  vagus  eisul  ab  oris, 
Qimii  sit  .\pulluiiiis  uaufragus  liospes  uquis. 

100.  Ilisce  adde  quod  is  pleraque  carniiiiuin  iion 
domi  scripsit  otiose,  ui  eadeni  seria  cura  ac  diligciiiia 
chicubrare,  ac,  si  quid  itiinus  commode  exciderai, 
refingerc  ac  liinare  subiilius  posset,  sed  in  iiinere, 
aut  navigaiis,  aut  eqiiitans,  fere  clTiidil,  aul  iiiier 
barbaros  homines,  invitatus  ad  convivia,  ex  icmpine 
profiidit.  Ui  ciiiin  ipse  de  sese  scribit  ad  Cregor. 
Turon.,  lib.  i,  cap.  1  :  Pncseitiin,  iiiqiiil,  cum  cgo 
iniperitus  de  Ravenna  proyrediens  Padum ,  Alhesiin , 
e\c.,  trenans ,  pendulus  monlanis  anfruclibus,  Pyie- 
naiis  occurrens,  Julio  mense  nivosis,  pene  aul  crjuilundo, 
aut  dormitando  conscripteriin.  Vbi  inter  Barbaros  lon:jo 
Iraclu  gradiens,  aul  via  fessus ,  aul  craputa  bruniali, 
aul  frigore,  Musa  liertaule,  nescio  gelida  magis  nn 
ebria,  novus  Orphcus  Lyricus,  silvic  voces  dnlitmi,  silaa 
reddebal.  Qiiibus  propierea  se  excusat  ad  Gif^oriuwi, 
qunniinus  carmina  sua  ederet.  lieii:  in  alia  episiula 
ad  eumdem  Gregor.,  qux  pi'a.'n\a  esi  quaiuor  libris 
de  Vita  saiicti  Martini ,  siiiim  quoddam  poema  ad 
ciiindem  dii^it  milleie  :  tfuod  in  opcre  inessiun:,id  esl, 
in  ipsa  iiiesse,  ail,  ul  prwsens  explicure  pmlilor  poteril, 
nee  expedire  licuil,  nec  tentare  iinijuUi.  El  addit  :  To- 
lum  illtul  oinis  (ueinpe  qualuor  Ibius  de  Viia  saiicu. 


Sl 


rROLEGOMENA  AD  VENANTII  UOS.  CLEM.  FOKTDNATI  OPERA.  « 

Mariiiri)  ffl.su  m/f«  htc  iimenre  $p*imtH,  audax  mn-  A  Oomiiii  sciipluin  esl,  salis  osiemJlt  quani  h  »ftri.iiti» 

essei  lii  lli«..lngici8  discl()liiil8.   is  laineri  viileliir  liii- 
juscc  scicnlJ*  lauJein  a  se  reinovero  ,-8cril)en»  ad 


(lit  {/uuiR  liiiiuiix,  nee  efficnz,  eur$im  tt  iiiipolile,  iiiler 
frirolu^  occupaliows,  iulcati.  Uem  vcnlani  rog.it  ad 
cvtremuni,i|uoil  ningiiaiii  liiurain,  lii  nipsse  scrilnnli, 
pluvia  snpcr^uilisset.  Item  proliium  poema,  (|uoJ 
i'X5tat  l'b.  T,  cap.  5,  scriptuni  rogalu  ejusdeni  Gre- 
giirii  In  Luiilein  Avili,  poniificis  Arvernpnsi»,  iiiira 
liios  nec  inlpgros  dies,  se  absolvisse  scriliii,  cum 
■»U/flH«  porlilor  (iit  ipse  ail)  per  verba,  tigillalim  hiaiili 
fauce  cadeniin,  quaii  t/ravit  exneior,  non  in  me  lani 
ftnera  tolvere  cogerel,  quam  pentare. 

101.  Ex  qiiibus  ricile  perspici  poiesi  Fortimauim, 
dum  alils  fi-re  negmiis  disilneretur,  aui  cuin  preine- 
retur  temporis  angiisiia,  poemata  sua  fudisse.  QuO' 
ciica  liinc  qnlsque  facile  conjecturam  facere  debet 
.IHalis  et  qiiauius  poeia  exsliiissei,  si  melloribus 
leiiiporibiis  luisset  natus,  ac  vacuus  negoiiis  Slusas 
il'inii  colere  otiose  potuisset,  cuin  in  lania  barbarie 
viiaque  lam  occupaia  non  modo  non  vulgaris,  «ul 
mediucris,  sed  plane  bonus  poeia  ae  sua  aciaie  facile 
{irinceps  evasnril. 

tt2.  Qiiid  auiem  reteres  spnscrint  de  ingenio 
diicu-iiiaque  Fortunati,  ei  eorum  tesiiraoniis  inielligi 
Volesl,  qu.-c  suo  loco  a  nnbis  ponenda  sunt.  Hic  solum 
>jiii;dein  amicissimi  et  aequalis  Gregorii  Turonensis 
leslinionium  liceat  afferre,  qui  in  epislola,  quam 
•  iiraiiexil  quatuor  libris  de  viriuiibus  sancii  Manini, 
cum  tanio  operi  qiiod  aggrofsus  fuerat  perficiendo 
seniel  iinparem  dixisset  :    Viinam,  ait ,  Heverus  aut 


Martinuiu  Gallicia:  episiopum,  bb.  v,  cap.  \,  bis 
verbis  :  Plalo  ,  Aiitlotelet ,  Chryiippui,  vel  Pillaciii, 
cum  mihi  vix  opiniiyne  ueti  tunl ,  nee  tegenli  llilariut, 
Cregoiius ,  Ambiosius  ,  Auyutlinut ,  quoi,  si  tel  in  »i- 
tioiie  Holi  /iereiil  doimilanti,  nec  ego  vere  toguoseerem. 
Sed  qiiid  inirandura  est  boniinem  laudes  suas  oceul- 
taiidi  sagacissimum  haec  scripissead  Marlinuni,  qui 
iii  sua  quadam  ad  euiiidem  epistola  scripseral  de 
Fortunalo  quod  post  tioicam  peripalelicamque  cen- 
surain  iheotogicB  ac  llteorite  tludio  mancipalut  fuiisel  t 
Cerie  Is  presbyter  primum,  deinde  vel  episcopus  re- 
nuniiatus  ,  diulius  illa  scientia  carere  oon  poiuii  aJ 
quam  sibi  coniparanJaiii  vel  eiemplo  Radegnndis 
incendi  polerat,  dequa,  ulreferl  Baudonivia  iii  «jus 
Viia  ,  nuin.  9,  assidua  renini  divinarnm  in  niediia- 
lione  assiduaque  leciione  diu  nocluque  versabalur. 

lOi.  Idem  etiam  (ut  ceaset  Joan.  Joseph.  Liruti) 
Crxcarum  litteraruin  expers  oon  fuii  quas  lorie  Ra- 
vennas,  iii  illo  scienliarum  omnium  Lyca'o,  didicerat, 
ac  in  Galliam  deporiarat.  Ejus  vero  rei  arguinentiiin 
ab  ipso  profertur,  quod  is  scribens  ad  Felicem,  Epi- 
scopuu)  Namneiensem,  cujus  eloqueniix  admiratione 
se  perculsum  fuisse  narrat ,  ha^c  dicai :  Credebam 
quasi  sono  Pindarico  compacio*  lelritsirophot  pedeslri 
gluiiiic  tuggilalos  (  Epiilo'a  praefix.  tib.  i  Viice  S, 
Mait.).  Ac  profecio  is  qui,  scribens  ad  Gregor.  Tu- 
Paulinus  viterenl,  aut  cerle  Foriunalut  adenel,  qui  Q  ron.,  sic  exordilur  episiolam  :  .ipud  pietL.tis  animum. 


isla  deicrilferent.  Idem  Forlun.ilum  adjuravil  sub  tes- 
ttfitaiione  divini  niijsierii,  ei  tptendvre  mnuium  bealis- 
simi  Mariiiii,  ut  poemaia  sua  in  anuin  collecia  volu- 
meacdeiei,  utique  pluriiiii  Interesse  eiisiimans  ne 
diutius  iii  silenlio  ac  lenebris  lalerenl,  sed  In  com- 
iiiuncm  fructum  proferrenlur.  Eidem  addendusFelix 
iNainiietensis  episcopus,  qui  scripserai  ad  Foriuna- 
tuni  ejut  vocem  nec  aeclamalione  laudnm  tnperatam 
i.t  ullimo  orbis  angulo  personaste.  0i''''U8  ex  verbi» 
iulclligl  poipst  qiiaenam  iii  toia  Gallia  essti  de  infe- 
nio  ejus  ac  litteris  CDmmuiijs  fama  et  eiistimatio. 

i05.  Neque  vero  ejusdem  opera  in  carminibus  pan- 
gemlis  tantiimmodo  aiit  sanciorum  Viiis  describcndis 
pixsiiiit,  sed  ideiii  iie  a  ibeologiiis  quidem  siudlis 
-.•lieiiii?;'  fuit.  Sane  ejusdein  in  Oraiioiiem  Doininicim  D 
cvplanaiio  pru:  cxleris  declaral  quo  is  sensu  ac  jii- 
liicio  cssei  theologicls  in  rebus.  Iiem  cannen  7  lib. 
VIII,  quod  in  lauilein  tanclis  Marim  virgiiiit  ei  Malrit 


quod  opere  minus  insctibiiur ,  dilectionis  intuiiu  dila- 
lalur.  Aa.-;»  EniXEIPUM.VTA  AEZIC  ilAEPEClC  HAPil- 
NECIC  el  teliqua  oraioiibnsel  dialeclicii  ^ermittantur, 
eic. .  Iiaud  videiur  Grxcarum  litterarum  ignarus  fuis- 
ee.  Posiremo,  qnod  meo  judicio  maxinie  facit  ad  rem, 
plura  sunl  in  ejus  scriptis  quic  Grxcum  dioendi  le- 
porem  nc  modum  pa-$!m  referani.  Merito  itaqne 
reprehendeiidus  llilduinus  abb.is,  qui,  in  epistola  ai 
Ludoviciim  Pium,  Idcirro  illum  de  iiationc  Dionysii 
Areopagil;e,  de  quu  bymnum  pulcherrimum  tcripseral, 
et  erdinalione  epiicepatui  menlioiiem  non  fecisse  iiar- 
rat ,  quia  Gra-ce  linyuae  penilus  expert  (uil.  AlqUC 
hxc  de  pieiaic,  tum  scicntia  Furtunaii  et  ingenio, 
saiis  a  mediciaeiistimo. 

Dl  auiein  iila  qii:«  in  ejus  Vila  relurnnus,  vel  tio- 
minuin  dociissimurum  qui  d<>  Foilunato,  onini  fer* 
oelate,  aliquid  scripserunt  auctoriiaie  ae  leslimoniis 
comi  robentur,  plaocl  liic  elenelmm  eorum  subjiceto. 


TESTIMOiMA  VIRORUM  ILLUSTRIUM 

DE  VENANTIO  FORTLNAIO. 
Creg.  lur.,  lib.  v  Uitt.  Franc,  cap.  8. 


Si  quis  sireiiuus  vlrtuies  illint  (  sancti  Germani 
Parisiensia) ,  quas  in  corpore  fecil  ,  «olliciie  vull 
iiiqiiirere,  librum  vilae  illius,  qiii  :i  FiMluiiaiu  presby- 
tcrii  roniposi.iis  est,  Ingens,  cuncia  repcriei. 

|(/r/i    tib.  I  <t«  Olor.  mai/yr.,  cnp.  ii,  njirHi  dt  Um- 


plo  saneti  Laiiriuiii  apuU  UrioHat,  el  tle  irabe  qme 
j),r  iiiiri.ii/uiii  i/.i'irii/,  eic,  qua  ftusta  excidebanlut 
ad  morbos  i-uru/ii/os  .' 

«  QuMt ,  «ii ,  Foi  iiinalus  prcsbyter  bit  tertibtM 
proSi^ruiu.H  est :  Laurt-iiiii  iiioriio,  eir,,  iiiiilio  plurck 
etiiide  M-ripsii  virsiciilus,  qiuM  rgu  pr.tirnHM), 
h  >t  laiiiiim  pro  l«»tiiuouiu  veri  seiibvus,  «lc.  * 


83 


VITA  VKNaNTII  FOftTUNATI. 


5i 


Idem  iii  ei^hiola  pralixa  lib.  //iiaiKor  de  virlulibut      A  a.leo  qiiaedam  solci  ler  eum  inveslig.use ,  rum  ci  cou- 

"     ■    ■  leinporalis   exislens  »ir  prudens  ot  sclioliHlicissinius 

Foriuiiaiiis,(iuipIura  ei  frenueiiter  ad  eimiscripscral, 

Hymnum  rhylliniii-aeconipositioiiis  pulcherriniuirt  de 

isto  gloriosissimo  mariyre  compnsueril.  lii  quo  omri. 

memoral  euui  a  bealo  Clemente  desiinaium,  sicul  iii 

Laiinorum  paginig  didicit.   De  natione  aulem  cjus  ct 

ordimMion>;  episcopalns   mentionem  non  facil ,  quia 

linguae  Gra;c:e  pcnitus  expcr»  fuit. 

llincmaruSyin  Vila  $ancli  Hemigii  episcopi  Rhememit 

in  praf. ,  num.  2. 

Egidiiis,  posi  beaiuin  Remigium ,   qnartus  islius 

civitatis  episcopus  qnenidam  virum  rcligiosuni,  no- 

iiiine  Forlunatuin  ,  metricis  versibns  insigneni,  quia 

multis  pntenlibus  et  bonorabilibus    viris,  iii  iusGal- 


sniicti  Mailini 

liiiiani,  iiiqiiii,  Sevcrus,  aul  rauliiius  vivereiit,  aut 
rerii;  Foriiinaius  adessel,  qiii  ista  describerent,  elc. 
/)«  ,'odem  Foriunalo  vel  aliis  in  locit  menlionem  facit. 

Buudonivia  sanctimonialis ,  i;!  prologo  ad  Yilam 
tanclm  liadegundis. 

Non  ea,  quae  vir  apostolicus  Forinnalus  episcopus 
de  bcai*  Viia  compnsuit,  ileramus,  elc. 
Vaulus  Diaconus,  de  Geiiis  Longobar.,lil>.  \\,cap.  15, 

Sane  quia  hujns  Felicis  fecimus  menlionein ,  libet 
qnoi|ue  canra  nns  de  venerabili  et  sapienlissimo  viro 
Foriunain  rciexere,  qni  hunc  Felicem  suum  asseve- 
rnl  sooium  fiiisse.  Denique  bic  ,  de  qiio  loqiiimur, 
FOitnnaius,  natus  quidem  in  loco  qui  Duplavilis  di- 


citnr,  fiiit  :  qni  locus  haud  Innge  a  Cenitensi  caslro,  g  ijgi^  ^i  yelgicls  regionibus,   per  diversa  loca,   lunc 


vel  T.irvisiana  disial  civitate  ;  sed  tanicn  Kavcunre 
nntrilus  et  docius,  in  arte  graminaiica  ,  sive  rlieto- 
ric»,  sive  eii:im  metrica,  clarissimns  exstiiit.  liiccnm 
oculoniin  dolorem  veliementissiinuin  patiTeiiir,  el 
nihilominus  Felix  isie,  ipsins  socius,  pari  niodo  ocii- 
los  doleret,  uierque  ad  ba-ilicam  beatorum  Pauli 
alqiie  Joannis,  qnac  intra  eair.dcm  urbem  sila  est, 
perrexerunt  in  qiia  ctiam  altariu<n  in  lionorem  bcati 
Marlini  confessoris  con^truetuin  pri'pinqnam  habet 
fenesiram,  in  qua  lucerna  ad  exhibendum  lumen  est 
eonstituta  ,  de  ciijus  oleo  mux  sibi  isii ,  Fortiinalus 
scilicel  et  Felix,  doleiiiia  Inmina  ieligerunt :  illico 
dolore  fiigaio  ,  sanitalem  ,  quam  optabani ,  adepii 
sunt.  Qua  de  causa  Forlunatus  in  lantum  beatuiu 
Mariinnm  veneraius  est,  ui,  relitta  patria,  paulo  an-  C 
lequam  Longoliardi  lialiain  inv^derenl ,  Turoiiis  ad 
cjusdem  beaii  vlii  sopiilcrum  properarel.  Qui  sibi , 
ut  in  suis  ipse  carniinibus  rclert ,  illuc  properanti 
per  fluentilia  menii,  et  llounain,  perque  Osopum,  e( 
Al|^em  Juliam,  perque  Agiintum  casirum,  Dravuin- 
que  ,  et  liyrnim  Oiivios ,  ac  Brinnes  ,  et  .\iigitstam 
civit»tein,  qnam  Virdo  et  Lech  fluentani,  iler  fuisse 
destribii.  Qui  postquam  Turoaum ,  juxla  volum 
proprium,  advenit,  Pictavis  periransieDS  ,  illic  habi- 
lavii ,  ei  inuUoruni  ibideni  sancioruai  gesls  ,  parlini 
prosa,  pariim  iiieiraii  oratiune  ,  conscri[isit ;  novis- 
sinieque  in  eadeni  civitaie  iinninn)  |:resbyter  ,  deinde 
('pisiopusordinat(ise$t,aique  in  eodem  loco  digno  tu- 
niulaiusbonoreqniescit.  Ilic  beaii  Mariini  Viiam,  qua 


viiiL' ac  scieiitio;  sure  nieriio  invil:ibatur,  petiiide 
eodeiu  libro,  eotliamo  Gallicano  dictatn,  aperio  ser- 
nione  aliqua  iiiiracula ,  quae  in  populn  rccilarentur, 
excipere,  elc. 

Jnler  inscriptioncs  benti  Flncci  Alcuini  in  qnodam 
mnnaslerio  (Forle,  Nobiliacensi)  sequcns  carmen  lia- 
beiur  inscriptum : 

EPITAPHICM    F0BTU»\TI    POET/S   CIIRISTHM. 

llac  quoqne  prae-enti  praesul  reqiiiescit  in  aiil.i, 

Fortunaiiis  enim  vir,  decus  Ecclcsi^e  ; 
Plurima  qui  fecit  sanciorum  carinina  nielrn, 
Concelcbrans  saiictos  laudibus  hymnidicis* 
Qiii  sermone  fuit  nilidns,  sensuque  fidelis 

Iiigenio  calidus,  promptus  et  ore  suo. 
fta  reperitur  allatuin   poenia  in  Edit.  (kaiisb.,  aa. 
1777,   adornata  per  illustrissiiimm   el  reverendis- 
simum  virum  FroLeniuin  S.  U.  1.  principeni,  el  al». 
ad  sancliim  Emmeramum. 

Flodoardus,  Hisi.  Rliem.  Eccl.,  l.  ii,  c.  2. 
Fortunatus  Italicus  apiid  Galljas  in  iiietnca  insi- 
gnis  babebatur. 

Aimuinus,  l.  iii  Hiti.  Fraffc,  c.  13. 
Fortunatus,  qui  in  ibctorica  nieiricaqiie  arte  fa- 
mosiis  babebatur,  ab  Hespcria  in  Gallias  iransiens, 
Pictavis  episcopus  ordinatur.  H  ic  niulloruni  Vilas 
passioncsvesaiictorum,  partiin  prnsa,parliin  melro, 
composuii,  ad  ainicns  quoque  singula  disticba  ele- 
g:ins  oralor  conscripsii.   Unde  Sigiberto  regi  elegia- 


luor  in  libris,  beroico  in  versu,  co.itexuit .  ei  rnulta  D  «""'"''«''_ «^'"■n'«"'  coiigratubiis  ei  in  nnpliis   lirii- 

alia,  tnaxinieque  liyniiios  singularum  fesiivitaium,  el 

pra?cip:ie  ad  siiiguius  ainicos  versiculos,  Miilli  poeia- 

runi  secundus,  suavi     t  diserto  sermone  composuit. 

Ad  ciijiis  ego  luinuliim  ,  cuin  illuc,  oralionis  graiia, 

adveniassein  ,   hoc  eritaphium  ,  rogaliis  ab  Apro , 

ejiisdem  liici  alib.'ile.  i  ./ibendiim  coiiiexui  eic.  (Vidc 

/(01-  carmen  in  \'ila  Fort.,  num.  92.) 

tJilduinus  abbas,  in  epistola  ad  Ludovicum  Piutn,  apud 
Surium,  diod  Ociib. 

Cacleruin  parcendum  est  sinipliciiaii  viri  religiosi 
Gregorii  Turonensis  episcopi,  qui  niulia  aliter  quain 
&c  veriias  habeai,  sesiiiu:ins,  non  callidilalis  aslu,  scd 
b<-ni!;nilalis  ac  siiiiplicitatis  votn,  litteris  coniinen- 
davil.   Palenler  et  qiiidcm    noscere    possuinus,   non 


nicliiKlis.  Qiiem  cam  sors  libriim,  ad  diversns  ab  eo 
sibi  raniiliares  coiiscriptuin,  manibiis  inliil  s-ct  nieis. 
ineo  feciiii(Iiiaicni  viri,  dulceinque  aiTaliiliiaiein  siiis 
adinir:itns  siiin. 

Regino,  in  Chren.,  l.  i. 
Forliiiiatns  poeia  in  G;iiliis  insignis  habelur. 

Sigibertus,  in  Cliron.,  ad  an.  i)7S. 
Fortiiiiaius  poeia  veiiieiis  ab  Italia  claret  in  Calli.i. 

Idem,  de  Script.  Eccl.,  c.  iS. 
Fortiinalus,  naiione  lialus ,  liberalibus  artibiis 
eruditus,  a  dolore  oculorum  virtute  .Maniiii  Tiiro- 
nensis  episcopi  sanalus,  et  pro  hac  causa  ad  TnronfS 
veiiii;  el  ad  Pictavns  progressus,  primo  ibi  presby- 
lcr,  deinde  cpiscopus conse;  ratus cst.  Seripsii  ineirice 


u 


raOLEC^OMENA  AD  VENANTII  IION.  CLEM.  FOnTtNATl  OPERA. 


56 


IhKloepericum  suuiii ;  srripsit  melricequalunr  lihros  A  noliii  consignare.  IMiirii  eiiim   epilaphia  cl  versiis 


iJe  Vita  saiicii  Miriliii,  ec  niulia  aiia,  ei  niiiiinie 
liymnns  singularum  rcslifitalum.  Ad  aingulos  aiiii- 
cos  coniposuii  versus  suavi  et  diserto  sermMie. 

Vineent.,  Sfiec.lib.  ixii,c.li6,ex  Uug.Ftoriac. 

Forlunatus  vir  egregius, 

higenio  clarus,  sensu  celer,  ore  sdsvIs 

Qui  ab  lialiii  Turonos  ailveniens,  actus  beali  Mnr' 
tini  IV  libris,  liernico  coiiiexuii  meiro.  Verum  iiide 
assumptus,  Pictavorum  ordinaius  est  episcopus. 
Scripsit  auiem  eliam  Vilam  benti  ililarii  Piciavien- 
si<,  et  Vilam  beati  Maurilii  Andegavensis.  Hujus  est 
Ula  senleniia  brevis  «t  ulilis : 

Pjuper  ia  aoguslo  regnat  babeado  Deum. 

(L  jfilur  l.  VIII,  c.  (>,  V.  596.) 

Pelrutde  Natali''M,  incatat.  Sancl.,  tb.  n,  fap.  03. 

ForlunaUis,  episcopiis  Piciaviensis,  claruit  teni- 
pore  Justini  imperaloris  jnninris.  Qiii  natione  !tiilu«, 
prinio  poeta,  deinde  in  prxfntx  urbis  episcnpaium 
sublimnius,  vir  egregius,  in;;eiiio  clarus,  sensu  celer, 
ure  suavis. 

rialina,  in  Viin  Jiannis  Tertii  papce. 

Forlunatus,  virsingularis  litieratiirxeteloquentix, 
Callos  ad  mi:iiireni  cultnm  redegit  scripiis  et  eiem- 
plo.  Ad  Sigibertum  enim  eorum  regem  libelluru  de 
giibernando  regno  pcrscripsil,  ac  beati  Marlini  vitain 
cloganier  composuit. 
Joaimes  Triiliemius,  lib.  de  Seriplor.  Ecelesiasticit. 

Forlunatus  episcopus  Piciaviensis  ,  nailoiie  lialus, 
vir  in  divinis  Sciipiuris  dociiis ,  et  in  sxcularibus  Q 
lilleris  erudi'issiiDUS,  ingenio  subtilis,  elor|uio  di- 
sertns  ei  nilidus,  carmine  et  prosa  eiicellens,  inter 
ciincios  sux  setalis  doctores  non  minus  sanciitate 
conversalionis  qnam  srieniia  erudilionis  clarus 
efTiilsit.  Ilic  viriule  sancii  Martini  a  dolore  ocnloruin 
liberatus  pro  agenda  graliaium  aciione,  Turonein 
ad  ejus  sepulerum  venit ,  et,  Piclavos  progre.^sus, 
primo  prcsbyier,  deinde  episcopus  ibidem  ordinaius, 
magna  doctrina  ct  religione  claruit.  Scripsit  eleganii 
v.armine  mnlta  utilia  ei  devota  opuscula,  de  quibus 
rgo  lanluin  vidi  subject.n. 

Ad  sanclam  Radogundem ,  regis  Tburiiigorum 
nllinii  liliam,  et  regis  Franconim  capiivam,  posiea 
Pictavicnsis  coenobii  abbaiissam,  versu  liexainelro : 

Excidiura  Reg')i  Tliuriiigoruin,  1. 1:  toHt/ilio />«//(  «ri- D  Oi/tnrfiu»,  Oiti»  «flfri  et  profani  Htutirati  parl 
tlis.  Ad  Jovinuni  de  Radegunde,  I.  i:  Aoniai  avdo, 
qui  tiimb.  Ad  Jusiinuin  juniorem,  I.  i :  Gtoria  tnnima 
Piiiris,  iValifue.  Ad  Sopbiam  Augiistam,  lib.  i:  Cui 
meriiis  compar.  1d  persona  Radegundis,  I.  i :  Potl 
pairice  cineret.  Iii  laiidem  Martini  episcopi,  I.  i:  Lu- 
nien  apotiolicttm.  De  Leoulto  venerabiti  episcopo,  I.  i : 
/nl«r  fuof  9«Huil.  De  eodem  taiidis,  I.  i:  Agnouat 
oinne  stecutum.  Ilymnoriim  septuaginta  septsm,  I.  i: 
.^gnoteat  omne  «a-cu/um.  l)e  miraculis  sancii  Marliiii, 
I.  IV.  Vila  sancti  Hilarii  Pictaviensis,  I.  i.  Ilodoepo- 
lieoro  vix  siia;,  I.  i.  Vila  saiicii  Maurilii  cpiscopi,  I.  i. 
Kpiil.  ad  di\eriias,  I.  1.  Cunuiiium  ad  amicosl.  i: 
fltx  rcgivnit  (i/icx,  tic.  Alia  i|im<|iio  niulta  conipii- 
»uii ,  iiux  (um  brcm   i-int,  bub  l;bruium  iiuiiuiic 


breves  sciipsii,  quos  vidi.  Claruit  sub  Justino  juniore 
Aug.,  an.  Domini  570. 

Petrus  Criniiut,  tibro  quinto  de  Poelit  Lutini» 
Venanlius  llonorius  FortunMtus  iiiicr  Christianos 
poeias  relaius  esi  j  et  cuin  ingenio  ,  atque  iiioribos 
lungc  prxstarct,  RavennxeruJitus  iraditur,  magiia- 
que  diligentia  in  Latinis  littcris  insiitutus.  De  hoc 
Fortunaio  rcferuntnr  permulla  apud  eos  auclores 
qui  de  gestis  Callnrum  annales  coinposuerunl.  Neqne 
desuiit  qui  scribant  illum  diu  versatum  iu  Gallia,  et 
ob  egregiam  eruditionem  optimumque  infeuium 
pontiilceni  Piclavorum  rartum.  Plura  ac  varia  opera 
edidil,  quibus  ingenii  facilitatem,  luiniineque  iini>a- 
rcm  doctrin.im,  demonstrai.  Leguniur  adbuc  ejiis 
"  puemaia  ct  bymni  complures,  qui  magnopere  com- 
mendati  suiil  a  nosiris  grammaiicis.  Sed  ei  libroa 
quaiuor  fi-cit  de  gesiis  divi  Martini  versibusbexame- 
tris,  prxfaius  tali  opere  se  imiiari  Cbrisiianos  poe- 
t:is,  ut  Alcbimuro,  PruJeniium,  Juveiicum,Paultuuui, 
et  alios  pliires.  Idem  Forlunnius  maxiino  afTeciu, 
singularique  benevoleniia  prosecutus  esi  Gregoriuii) 
pontificem,  Euphronium,  aique  Felicem  ,  ut  alius 
omittamus.  In  pervetu^iis  exemplaribus  additum  esi 
iiomenClementiani,  quod  ab  bis  probari  puterit,  qni 
paulo  accuratius  aniiquiialem  perscrut.iri  volueriui. 

Hieronymut  Botogni,  in  eleclis  etegiacit   es  /tfrro  xii 
promitcuorum ,  num.  iZ. 

Fortunate,  tibi  vallis  Duplabilis  orlum 

Id  Tarvisina  est  qux  regione,  dedil. 
Nasceiili  Musx  riserunt,  risitApolIo; 

Ingenio  addenies  munera  digna  tuo. 
Nec  mora,  Pindaricos  superis  coblestibus  byiutK». 

Scripsisii,  et  variis  myslica  sacra  moitis. 
Sc  ripta  quoque  est  versu  Martini  Vita  beali 

Cum  tibi  Turonos  visere  cura  fuil ; 
Piciavi  didicere  pios,  te  irxsule,  mores, 

Qua  tandera  positiis  rite  quiescis  bumo. 
Sese  Aponus  siella  aul  Flacco  ne  jaciet  ab.imnift 

Urbs  adeu  fasiu  quo  Patavina  tuiret. 
Tu  neque  prxdoues,  audaei  classe  furentes» 

Nec  Veneris  fceda  probra  pudenJa  canis. 
Per  te,  sed  quanio  prxstant  divina  profanis  ! 

Tarvisio  niajor  gloria  pana  luo  est. 

II, 

»a/.'i. 
Viro»  prxsiantissiraos  (Tarvisius)  genuii,  itqua 
in  iis  maiiiiie  excelluerunl....  Veiiantius  Fortutii- 
tus,  episcopus  Piciavieusis,  Christianje  poeseos  ni>- 
bilc  decus,  qui  se  Tarvisio  oriundum  liisce  cariniul- 
bus  iiidicat  : 

Oua  moa  Zarvisus  residet,  si  molliter  iDlri»,  elc. 

Joanuit  Anloiiius  Otiia,  Tarviiiiiut  Utiionice  artitl»- 

rum  r-clor  .  'n  oratioiie  d*  laudibut  pairiiM  recilala 

un.  1357,  cx  Ut.quousut  ent  doclittimut  fl  erudiui- 

iliHUi  ti  r  Haiiibaldut  d  ■  A»»<mii«,  Taivitin»  Kalt- 

siat  ciiiionicut,  a  quo  lioc   HHimoiiium  acepimu». 

Ilaud  esl  sileiilio  involvendus  Foriunatii»  TarvUi- 

i.us,  ipsiiiS  K.  licis  «oeiiis  ,  qiiem  merito  ForlUMtun» 

ceuicwub,  ryihjg.'r.\>eniin,  illo  piiiiius  pbilosophi» 


57  TESTIMOMA  DE  VENANTIO  FORTUNATO.  58 

nuncupalor,  iiitcr  plurima  qn»  liumniio  generi  salu-  A  dam  mogislrum  ,  et  coryphaeum  mnsicorum  modnla- 

nilnuni,  respexit  omnis  seiiiienllum  poel;irum  chorus. 
Card.  BeUarminus,  in  lib.  de  Script,  efcl.,  ad  an.  570. 
VcnanliusFortunalus  episcoiius  Piciaviensis  floriiit 
doctiina  el  sanclitate  temporc  Juslini  juniuris,  eic. 


berrima  dociimonta  prxcepii,  prscsenim  monet, 
Ueuin  religjone  coleiidum  esse,  aiiiiniim  disciplinis 
excolendum  ,  qiiaRduo  sociali  nodo  connexa»,  procul 
ilubio  fient  beaiiiudinis  elTectrices  ,  quippc  religio, 
\Uiorumexpiilirix,  Deo  nos  conciliat,  et  vinculo  piil- 
clierrimo  coiinectit.  Docirinavero,viriulisindagatrix, 
imo  ipsa  virtiis  animos  nostros  exornat,  et  alit, 
veiiustat,  fovet,  ac  moderatur.  Hlcuiriusque  adini- 
rabilis  culior  ila  rcligioni  dediliis  fuit,  quod  eo  epi- 
scnpo  Piclavoriim  gcns  in  Gallia.jure  optimo,  gloria- 
tiir  ;  iia  eliam  doctrina  decoratur  ,  quod  inler  elo- 
queiitissiiiios  oratores  suavissimosque  poeias  non  po- 
stremus  liabealur. 

Card,  Baroniut,  ad  an.  825. 

Sed  qiiain  male  gloriantur  de  majoriim  consiietu- 
dine  (qiii  sncris  imaginibus  adversaiitur),  sat  erit  si 
le^liOcatione  fancUs$imi  virl  Mjriini ,  et  assertinne 
Venaniii  Forlun:iti,  viri  qiiidem  saiicii,  doclique  Pic- 
laviensisepiscopi,  qui  aiiibo  Gallicanam  Ecclesiaiii, 
illuslrarunt,  perspiciie  dcmonsiremus  receptum  anti- 
quilus  Denque  gratuin  esse  cultuin  sanciarum  imagi> 
num,  etc. 
Gaspar  Bartliius,  in  adversariis  Comment. ,  l.  v,  c.  ii. 

Is  poela,  Vciiantium  dico  ,  miriflco  et  admirabili 
ingenio  fuit,  temporibus  et  geniibtis  eloquenlix  ini- 
quissiinis  editus,  ut  fere  fit,  magnitudine  ingenii  ser- 
inonem  etiam  pejus  corrupit  qiiain  unus  el  alter  non 
pari  relicitate  naturx  editi.  Miilia   tamen  habei    va- 


Anlonius  Godeau,  Hiil.  Ecd.  t.  IV,  lib.  li,  postquam 
Fortunali  palriam  relulil,  et  ejus  iter  in  GaWi.is, 
Itcec  subdit : 

Sa  principale  profession  dans  les  premieres  an- 
nees  de  sa  vie  fut  la  poesie  latine,  el  si  oncunsideie 
la  barbaric  de  soii  temps,  il  est  digue  de  qiielclm 
loiiange ;  il  cst  vr;iy,  que  Ton  accuse  d'avoir  loiiii 
Fredegonde ,  Urunebaud»  e  d'antre8  Priiices,  qui 
elaieni  pliltot  digues  de  censure,  que  d'eloge.  Mnis- 
il  faut  1'exciiser  vivaiit  alors  dans  leiir  Cour,  ou  il 
'  ne  subsistoil,  que  par  sa  pluinc. 

Yostius,  de  llisl.  Lat.,  l  b.  \t,  cap.  22. 

Fi)rtuiiatus  pneia,   proiit   tempura  illa  eranl,  iio- 

bilis  fuit. 

Andrcas  dd  Sttutsay.in  Mfirly.  Call.,  parl,    ii,   Mit 
Kal.   J-aiiunr. 

Beatus  Venaiiiios  Foriiiiiaius  Pictaviensis  episc  ■ 

pus,  vir  iii  quo  anibigimr  niagis  iie  dncirina  et  piil- 

cbriludo  ingenii  quam  viiae   sanctitas  prascclluerii, 

ulqiii  entomiasles  sanciorum   suo  avo  prsecipuiis» 

eorumdeinque  studiosns  imitator,  ac  oinnipoienti  u 

sapernse  majesiaiis  prjeco  perelegans,  operumquu 

Dei  in  sanctis  mirabiliuin  eiiarntor  grnvissimus , 

exacla  in  umiii  pictaiis  studio  et  aclu  a:tate,  »eiiio 


riam  leciionem  argiientia,  et  non  mediocrein  eniili-  C  non  lam  quam  sanctis  exercit;itiiinibus  fractus,  quaiii 


lioiiem,  quare  non    plane  nobis   insuper    habendus 

vtdetur De  eruditione  auleui  liiijiis  praesii- 

l!s,  qiioddixi,  facile  auciorcs  probani,  qiins  noniiiia- 
tini  ciiat :  Homerus,  Meiiaiider,  Aratus.Cato,  Pyilia- 
goras,  Clirysippus,  Plaio,  Cleantes,  Ovjdius,  Virgi- 
lius,  Horatius,  Cicero,  Piiidaius,  Sapplio  ;  denique 
quicunque  celebriores  inier  Groecos,  Latiiiosque  Pa- 
tres,  quorumtam  genliliiim  quain  Chrisiiaiioriiin  noii 
solum  nomina  ponit,  sed  phrasim  sscpius  exprimii, 
doctrinanique  numeris  concludii.  Addenon  vulgarem 
liistorix  el  geograpbiae  eo  tempore  tioiitiam  ;  adde 
physices  iion  infclix  studiuin,  ut  ex  herbariiiii ,  gcni- 
niarum,  arborum  ,  aromalum  speciebus  conslai,  de 
quibus  commode  et  crudite  loquiiur,  etc. 

Idem  lib.  xlvi,  cap.  5. 
Qiii  Venantium  Foriunatom  ediderunt,  multum 
gra^iac  promernerunt  ab  omnibus  ,'elatum  Cbrislia- 
narum  lectoribus.  Infinila  eiiim  suiit  adclarorum  vi- 
rnrum,urbium,  populorum,  morum  cl  historiae  illiis- 
iratioiiem,  ulilissima  in  illo  maximi  ingenii  vate,  nec 
infeliciter  ab  i.sdemex  parte  enarrataaiqueexpusiia. 
Tamen  non  sine  nota  properaii  niniis  operis  ,  qnx 
ad  intellectum  ejus  pertinent  qiioad  genera  dicendi 
ei  siylura  ipsum,eliam  loca  mendis  inquinataparuin 
cidam  cnniulerunl.  Atque  talis  qui  in  hunc  poeiain 
notas  eUboraverit  ,  non  solum  ipsum  ,  scJ  omiic 
ipsiiis  sa!culnm,  cani  universisscquciiiibus  adjuvciit. 
AJ  liUMC  cnim  Fortnnaluin.velulad  CalliopiMm  quom- 


ciim  iii  assidiia  sacii  inuiieris  cxsecuiione,  lum  iii 
ChrleiianK  sa(i:eiiti,e  culiu  et  egregiorum  operiiin 
exaiaiione  suhiii,  liiie  heiio  consuminaiur,  atque 
ad  laureani  coelestem  progreditur,  ab  aniicis  illis 
seierna  in  taberiiacula  excipientiiis  qii"S  sibi  non  (Ic 
iniqiiil^itis  niaiiimona,  sed  ex  doiii  scieiiii*  penii, 
graiiaqiic  ac  piciatisfeiiore  justissiuio  comparavii... 
quo  liliilo  sancti,  el  si  niinime  recensetur  iii  Hagiii- 
logio  Roiiiaiia;  Ecclesia;,  inerito  tamen  diidiim  iiiier 
sanclus  connuineraiuin  soleriissimi  sanciomm  iiida- 
gatnres  lesiantur.  El  rcvera  pridein  iu  Ainiitani^i  ho- 
uoribus  sanclis  qui  heatis  deferuntur  ccleliraius  csi. 

Coinlius,  ad  an.  6911, 
D  Fortunaius  ut  ei  udiiionc,  ita  pietaie  cmicuii ,  in- 
vocaturque  in  litaiiiis  inonasterii  sancii  Cypriani  ex- 
ira  muros  Piciavienses,  iit  ex  sacris  Ecclesiae  Picta- 
vion!,is  iiioimiiicntis .  rcfert  Aiidreas  Suassaius  ad 
calccin  Mariyr.  Gall. 

Dupiiiius,  m  nova  BMie.licctt  auctorum  eeci.,   i.  V. 

Fortunat  a  passe  cn  son  teinps  pour  un  exrelUiit 
Orateur  el  poiir  nn  bon  Poeie  :  et  ce  n'esl  pas  sans 
raison  :  car  non  seulemcnt  il  siirpassc  tous  les  »ii- 
tres  Poeies  de  son  siccie ,  inais  il  approche  de  ceun 
d'un  meilletir  non  pas  a  la  veriie  par  la  purete  dcs 
expressions,  ni  par  la  beaute  des  vers,  niais  par  le 
lour  poetiqne,  et  la  faciliie  nieiveilicu;e  avec  l» 
(jucllc  il  cstrit  en  vers. 


S9  VKNANTII  HON.  CLEM.  FUUTlilNATI  OI*KUDM  l'AUS  I.  66 

Huratorius,  AitccdiUurum  Liilinoium  I.  II.  A  <»»"i>i<>  teinporibds  a-qiilles  alios  scriploras  supt*- 

ForluiMliis  liiu  iiienioraliij  uliiis  a  KurtuiiaU)   iion       raveril. 


est,  queiii  liirdUe  Plt-iavieiisij  Riclesi:?,  qiioin  Cliri- 
stiante  poelices  nriianicnta,  aBieriiiiate  doiixrunt  : 
plura  ab  00  profrcta  iiiKenii  ac  crudilionis  innnu- 
ineiita  ad  noslrani  utque  a>tateni  serv.ita  sunt  non 
siiie  inagiui   iUius  coiuiiieiidatiooe ,    qmul   barbaris 


Cittitlmut  C«t<f,  iit  Hislorin  liileraria  Scriplorum  rftle- 

niatticorum,  Coluni(e,  AUvbro^,,in  itec.  Ealfehiaito. 

Multa   coii8eri|i»it  (Koriunaius)    partim  poetica , 

pnrtiui  bistorica.   Viin   illius  pneiic.ini  sic  dilaud»t 

Bartliiiis,  Adv.  I.  iv,  c.  7>.  Maximi  ingfnii  vate$,  etc. 


VENANTII  HON.  GLEM.  FORTUNATI 

riCTAVIENSIS  EPISCOPI 

OPERUM  OMNIUM 

PARS  PRIMA, 

«ROWERIANAM  EDITIONEM  COMPLECTENS. 


MISGELLANEA. 


DOMNO  '  SANCTO  ET  DOTE  MERITORUM  SACUIS  AI.TARIBUS  ASCITO  PARIT1;R,  ET  EDUCTO, 

GREGORIO  PAPyE  t,  FORTUNATUS. 

[Fortunains  Gregnrin,  Tnroneiisi  aniistili,  qiii  m»giiopei'c  a  se  contemlerat  et  adjuraverat  iii  carniiHa  sua 
in  unuiT)  cnllecta  Vdliinien  ederei,  liac  se  epistola  e\ciisai,  ei  iiiiperiti:iin  >uam  ac  negoiia  pr:i<teiiillt,  ^iii- 
bus  dlstentiis  eadnni  iniiiU';  perpolire  potutr.it.  Ad  extrenium  cedit  iioseenii ,  et  ejus  in  se  beiievo  eiiiiani 
ac  vnliinlatein  Kravjoreni  declarat  ruisse,  qiiain  timureiii  suum  et  verecuiidiam.  Daia  oecasione,  iter  qiiod 
ex  iialia  iii  Galliam  eoiitenderai  descnbit.] 

Acuminiimsuurum  hiculenla  veteris  xtatis  iiigenia  B  £'■*>'>«  *  operibus  celebratiira  ,  ac  posteris  slupore 
cnrum  <:  qiii,  natura  rervidi,  ciiraiura  rulgidl,  usu '^  laiidanda,  reliquere  vestigia  :  certe  illi  inventioae 
uitriti ,  ausu  securi,  ore  facuudi ,  niore  fesiivi,  prae-      providi,  pariiti  >ne  surii,  disiributione  librali ,  epilo- 


«  In  CTemplari  Calariiano  sic  legilnr  hic  litulus  : 
Viro  apnstelico  et  priedicando  papte  ;  eit  Brow. 

>>  H;i'C  episinla,  qiin  Operilius  Fiirtunati  iirxligi- 
liir,  dedicalori:e  Incuiii  liabet.  Scribiliir  eaileiii  ad 
Grfguriiiiii,  punlificein  Tuntiieiiseni,  ainicissiinuin 
ilisins  Fnrtiinati,  iit  linjus  in  Vii»  diximus,  ii.  67  ei 
scq.  Nonnulli,  tiliilo  decepii,  opinati  sunt  huiic  osse 
M:iKnum  Gregnriiini,  Unin.  pninilicein,  iii  priiiiis  a 
veiilate  aberranles.  Naiii  ul  pr;etereaiii  aliundc  niui 
coti>.t3re  ullaui  cum  Furiunato  ct  Grc^nrio  M.  aiiii- 
riiix  iiecessitiidiiiem,  aiil  liiteraruin  u^uni  iiiterce':- 
sisse,  cum  e  cuiitra  tantani  amiiiiia!  coiijuiiclioneii) 
ei  vit:«  totiiis  consuetiuliiiem  eidi'm  ciiin  (iregorio 
Tiironeiisi  interriiisse  certiim  omiiiiiu  sil,  a  quo  ad 
brriliendiim  sxpius  e«sliiiiiilaluin  su  luisse  proliie- 
iiir,  si>e  polius  invitaiinn  uniiciiia:  ipsiiis  jiiie,  uc 
iKiiiiine,  ul  illud  utiaiii  pr.eteieaiii,  Grfguriuiii  M. 
pene  (:\trem0  Vilae  Fnrluiiati  leinpore  Knniaii:iiii 
feilem  coiiscendisse  ei  lciiiiisse,  ccrle  ubtesialiu  qiia 
Gregnrlus  acljural  Kortiiiiatiiiii  siib  lestilicalione  di- 
tiiii  imjMiii,  i(  ipleiidoie  liriiilum  beutistiini  iliiriini, 
ut  scii|ita  a  se  poeiii:ila  edcret,  s:Mis  derlar:il  einn 
i|ui  bicadjurabal,  nuii  lluui.  puuliliceui,  gcd  iuru- 
nensein  lu.sso. 

Neqiie  vero  insnlens  erat  iis  lemporibiis  iit  alia- 
rnni  qtiiiqiic  KiTlcbiariim  episcupi,  |ir;»ler  siiin  |Uiii- 
tiUcciii,  pa|iic  iioiiii'iC  dccurureuliir,  qnin  ct  iipiniu- 


D 


tici  nomin:irentur,  ut  satis  ostendit  ipsius  Foriunaii 
rpistnla,  qiia  srribens  ad  Eupliroiiiuni,  episcopimi 
lieiii  Turoneiiseiil,  sic  incipit  :  Domno  sAncl»  «>  me- 
rilis  apc»l8'iro  domno  ,  ei  duplici  Pulri  Kupironi^ 
yapte  Forlunalus. 

Qiiaiiiv.ft  aiiteni  sedes  oinnes  eplscopales  epostoti- 
ciK  noniiMareiiiur,  cuiu  id  lamen  siiiipiiciter  ei  adsn- 
Inie  eiiiiiiii:ili'iur,  quiii  privai.v  Gcclesio;,  auI4«dis, 
vel  rpisco|ii  noiiieu  aildn^ctur,  Itom.  pouiifi-x  sole- 
Li.ii  iiidicari.  iia  Gh:iribertiis  rex  cnin  ad  eum  Nun- 
cujiatus  presbyler  venisset,  Leoiilii,  liurdrgaleiisis 
rpiscoi'i,  ejiisque  coinproviiirialium  iiuininr,  »tqu>i 
iia  ruindeiii  suliaasset :  Sedes  apottolica  emineiilitr  iuib 
siiluiem  iiiiilii  uberrimdin.  respoiidil  rex  :  iVMii'iHtJ 
Hoinunum  aditli  urbem,  ul  papiit  iilmt  nobis  suluiein 
dfjeras?  iit  rrlerl  Crrg'>rius  ruroii.,  Iili,  iv.  llisl. 
Kraiic,  c:ip.  ^I>.  Atqiie  ut  Koin.  srdes  per  exrellon- 
ti.<iii  iird<-s  apiistulica  nnmiiiabalur,  usu  unud  FrHii' 
C"S  rereplu.  ita  pupai  iioineii  per  aiiliiiioinasijin 
Itiiiii.  puiitiliri  iribuebatiir.  Srd  de  bis  plnra  Gniii- 
iliis,  ad  aii.  fiti^i,  II.  10  ri  II.  l|.ro  auiem  episiola  all 
Grogor.  Turoii.  drsiderilur  iii  >eii.  Cdil 

'  Urosl  «ariim  iii  duub.  Gndd.  Val. 

"^  In  duob.  lioiM.  Vai.,  m.su  ir.n,  auso  Mi'tiijr' 
(leii,  vrl  puliiis,  aiiso  i.'i'uri,  ore  (reii. 

•  In  unu  Cudd.  Val.,  operibu»  ttUtrMi». 


6t 


MISCELLANEA.  —  PRULOliL 


62 


goriim  calce  jiiciinJi,  chI.-e  "  funle  profltii,  cortmiaie  A  viriliier  llagiias ,  ut  qiiaDdnm  ex  opiiscnlis  iiuperiii;»! 


siicciio  venusii,  ttopis,  paiadiginis,  ''  periodis,  epi- 
cherematibus  corr.nali  pariler  el  «  coilmrnali,  lale 
sui  canenies  dedei  unt  tpccinieii ,  ut  adliuc  nnsiro 
lempore  quasi  sibi  postiiuini  vivere  credantur,  et  si 
iion  carne,  vel  carmine.  Quibiis  ^  licei  sors  [mors] 
riiiem  lulerit,  lamen  cnm  dicia  ■  permanent,  vivacis 
nicniorii£  de  niorliiis  aliquid  mors  reli(|iiit ,  nec  to- 
tuin  usi]uci|ua  |ue  sepelivit  in  tuniulo,  cui  reiitat  libe- 
ruin  ut  vel  lingua  vivai  iu  mundu,  lioc  nesciens  avara 
mors  aulerrc  cubi  lunere  ,  quod  per  ora  viventium 
(lefiinclum  f  videt  e  currcre  si  non  pede  ,  poemate. 
Iii  lioc  taiiien  nieliiis  superata  inors  iiivida,  si  ser- 
inone  sen:erit,  et  inercede  se  bis  viclim.  Sed  sicut 
lii  (|uos  clara  lingujc  j.ictiiai  liix  illusircs  ,  quoium 


niCE  tibi  Iransrerciida  prorerreii),  niigarum  rnoaru'ii 
admiror  te  amore  seduci.  Qu:e  cuin  piolaix  fuerint , 
nec  mirari  polerunt,  nec  aniari.  Prap.seriirn  quod  eg<> 
imperitus  ■■  de  Itavenna  progrediens  Padiim,  Aiiie- 
sim  ",  Briniain  ,  Plavem  P,  Litiueiitiam  i,  Tiliamen- 
luinque  '  iranans  per  Alpeni  <  Juliam  pendulns, 
monioiiis  anfraclibus,  Orauum  *,  Norico ;  CEnuin  " 
[Sreonis,  Liccam  ^  fiojoaria  ,  Danubium,  Alemania, 
Rbenum,  Germania  iransiens,  ac  post  Musellam  *, 
Jlosam  T,  Axonani  ',  et  Seqiianam  »•,  Ligcrim ,  ei 
Carnmnam  ,  Aquilani;c  maxima  lluenla  ,  transniii- 
lens,  Pyrenxis  occurrens,  Julio  mense  nivosis,  pene 
aut  eqiiil.indo,  aiii  dorniilaiido  conscripseriin.  Ubi, 
inicr  Barbaros  longo  traciu  gradiens,  aut  via  fessus, 


dicia   celari   fueral  apcrle  dainnum  ^"  pati,   et  qiii  B  aut  crapula  bruinali  sub  frigure,    Musa    liortaiiie. 


pnmposx  facundiie  florulenia  gei  inina  nisi  misissent 
in  piibliciim  ,  feceraiit  peculatum  '  ,  merito  famae 
radioB  per  qiixqne  Iraxeninl,  ui  peragranteg  omiiia, 
qn;eciinqiie  inag  s  )  carmine  liica  iiinolcscerenl,  l.uis 
aiigereliir,  iia  lit  els  cnnsuliius,  si  occulaninr  tnciti, 
qtii  f.isiidiri  polerniit  k  revelali.  Nec  tantuni  [tani] 
cxprobratiile  esl  nesciri,  qiiod  liurreal,  qiiam  patere  ' 
(|uod  ural;  minorisque  dispeiidii  cclala  videalur  m- 
sciira  qiiam  prolaia,  quia  illic  obsiat  putlor,  ne  pru- 
dalur  Dolitia,  bic  audacia  prodiiur,  iit  ingerat  noiam. 
Unde,  vir  apostolice  prxdic.mde  papa  Gregori,  quia  ™ 

"  Calarit.,  scholw,  ut  refert   Broweriis.   Cola  vern 
fil,  cum  lententia  sensum  praslal,  ted   aiiliue  aliquid 
4e  senlenticc  pleniiudine  superest,  el  mediam  dmin-  _ 
ctioiiem  toramus,  quod  punclum  ad  niediam  Ltliram  ^ 
ponimus.  Papias,  nis.  Bitiir.,  aptid  f)nfres. 

*>  Haec  vox  p^riudis  defsl  in  itno  Coil.  Vat. 

=  Umis  Cod    Vut.,  paitfer  tl  Cothuriii. 

<*  Liius  Cod  y^i.,  quoilicel  fine  tulerit.  Alius,  ijuos 
licn  sois  ftne  liilirit. 

'  Edil.  Pans.,  eoriim  dictn. 

'  Unus  Codd.  Val.,  defanctos  videl  currere. 

•  lidii.  Paris.  delunctus  vidiliir. 

^  Uiius  nis.  Cod.  Vai.,  quo  (iitrul  daninum  piiti, 
4icla  celari;  alitK.  quorum  fueral  aperle  damiiitm  ce.; 
leriius,  (ucta  cdari. 

'  Eilit.  Paris.,  abditum  ffceranl  peculiiim. 

i  Duo  Codtl.  \' M . ,  quidquid  magis  cannina;  ter- 
tiiis,  qwdqiiid  magis  carmine  locis  iiinolcscireiii. 

k  Unus  Cod.  Vat.,  poiueruni  revelaii. 

1  Tres  mss.  Cmld.  Val.,  quam  patesci. 

»  Tres  mss.  Cudd.  Val.,  viiUim. 

"  Tres  mss.  Codd.  Val.,  impos. 


nescio  gelida  magis,  an  ebria,  novus  Orpbeus  lyriciis 
sllvie  voces  dabaiu,  silva  rcddebat  '>'>.  Quid  inter 
liaeu  exiensa  viaiica  consulie  dici  potuerit,  censor 
ipse  mensura,  ubi  min  iirgebai  '^  vel  meiuset  judi- 
ce,  vel  probabal  iisiis  ex  lege,  nec  inviiabat  fav.irex 
comile  ,  nec  einendabat  lecior  ex  arte?ubi  inilii 
taniumdem  valebat  raucum  ge^iiere,  quod  catiiare, 
apiid  qiios  nibil  dispar  ■i'  erai  aut  slridor  anSLris, 
aiit  canor  olori8;sola  saepe  bombiians  ,  barbarns 
lcudos  *«  liarpa  relidebat  f '  ul  iiiier  illos  egnmei  iion 
niusicus   poeta  ,  sed  inurkus,  deroso  "  flore  canni- 

ris  nnmine  insigni. 

'  Draiiiis  Duvitis  in  Norico,  seu  Alpibus  Noricis 
ortu',  iii  Danubiuin.se  cvnlvit. 

"  (JEiin,  sive,  ut  Cluverius,  C.  S.  Viiid.,  ei  Nor., 
piitat  esse  legeiidum,  JEno,  Vindelioos  a  Noricis  sil 
Orientein  disierminabai.  Additnr  Breonis,  propit-r 
Breunos  popiilos,  qiii  illiid  flumen  accolebani,  do 
quibiis  Pliniiis,  lib.  iii,  cap.  20.  ilirum  meiiiiiiii  et 
Traiiquil.,  in  Tib.,  c.  9  et  Hurat.,  lib.  iv,  od.  14. 
Iliiic  idem  Fortuuaius,  in  Viia  sancii  Marlini,  lib.  iv, 
iiii|uii  : 

Si  vaoai  ire  viam;  oeqiie  te  Bajoariiis  nbslat  : 
yua  viciiia  setieiil  Breoiium  !oca,  perge  per  AJpes, 
liigrediens,  rapidoqua  gurgiie  volviiurOEiius. 

■»  Licca  Bojaria,  scu  Lrcho,  niimen,  de  qiiu  Egi- 
nartlus  iii  Viia  Cartili  Mauni  :  Leckus,  aii,  jlumns 
Uttjoiirios  nb  .\lemanis  dividit.  lii  uno  CoJ.  Vnl., 
Liccain  Baivnria. 

^  .Vlosella  jliivius  Callice  ex  Monle  Voseijo  orlus , 
haud  procid  ab  Arnris  (onlbus  per  iled'omatrices,_ 
Thendonis  viilam,  Augustam  Treverorum,  et  Confluen- 
tia,  in  llheiiuni  iii/7iii(,  ut  legilur  in  notis  ad  Aiison., 


Aibesis,  etBrinta,qu3e  et  Meiloacus  minor  appel-  D  tdyl.  10,  opera  Juliani  Flnntli  C.in.  Caniot.  editi 


talnr,  ab  Alpibus  Bheticis  exnrli  fliivii,  in  sinum 
Adiialicum,  per  diversa  ostia  illabunlur. 

p  Plavis  fluvius,  ullra  AUinum,  ei  Tarvisium,  c 
proximis  montibus  precipiU  cursn  delabitur,  tuin 
sequalo  Quiuine  In  siiium  Ventiuin  se  evolvii. 

'1  LitjueiUia  flumen  esl  ultra  Upiiergiuin,  Tarvisi- 
niitii  agruin  a  Forojulieiisi  piuviiicia  dividens. 

'  Tiliameiiiuiii,  aninis  In  Veueturum  CarHorumque 
(inibus,  de  quo  Cluver.  In  llal.  anliqiia. 

B  Cluverius,  llal.  ai>lii|iiai  lib.  i,  c.  20,  aiiimad- 
verlil  Alpes  Norityis  noii  rtcie  a  Foriuiialo  et  1'aulo 
Diacono  Alpes  Julias  iiomiuari,  cum  hce,  inqtiii,  apud 
Fonlcii  Friif  di,  Nauporiique  amnium  fuerint  inler 
Carnos,  et  Pannoniain.  Censel  igilur  boc  vucabulum 
indilum  Alpibus  Nuricis  ab  hnminibus  aevi  poslerio- 
)'is,  cx  propiiiqui  oppidi  noiiiine,  quod  Julinm  Carni- 
euin  acpellabatiir,  vel  ex  aniiqua  inscriptione,  qii:e 
cxslal  m  ipsi»  fjucibus  .Alpium  Nurii.aruin,  C.  Ca;5a- 


y  .\los:i ,  llliomorum  inter  el  Treverorum  iirbes. 
(leQ  lit,  uirainqiie  diiBi:csiui  disjuiig^ns.  Cadem  itt. 
Oceaiiuni  Geriiianicuni  se  exoneiai. 

'  Axona  Cainpaniu:  Catalauneiisis  Hiivius  est.qiii,^ 
Suessioiiibus  irngatis,  Isarx  aduiisceliir  juxta  uppi- 
duin  CuMipeiidiuiii. 

■"•  Ligeiis,  vulgo  Loire,  noiissimus  Galli;p  fluviu<; 
ilem  Set|u;iiKi,  d  (jaromna,  de  qiiibiis  ali.is  Furtuii. 

'"''  F.dit.  I'aris.,  silva  per  Echo  reildebal. 

<:=  Uiius  Cod.  Vat.,  ubi  me  non  urgebat. 

^^  lii  uno  Cod.  Vat.,  niliil  dispar,  aut  in  ulin  disparal. 

e«  Leudus  cainiieiia  est  ex  GeriiKniico  lied.  For- 
luiiatus,  liu.  vii,  cap.  ii,  eadem  vocc  uiiiur  iii- 
q;iiens  : 

Nos  libi  versiculos,  denl  barliara  carniina  leuilos. 

Vide  ei  Taciiuin,  lib.  de  .M.nibus  GermaniX,  el 
Paiil.  Diaciinuin,  Ilist.  Lfiiigub.  Iiti.  1,  cap.  27. 

'l  in  IribllS  Codd.  Va;.,   harpa  rclirteiis.  Ucilder» 


«.1  VENANTII    HON.  CLEM.  FOIlTUNATI  OPEULM  PARS  I.  6* 

iiis,  pocnia  iinn  caiicreiii,    sfd  gairireiii,   i|iio  rrsi- A  gnsli  sctisiis  iiigiMiiuin  fc  men^iirei   ccnsore,  (|iioil 

est  miltiMiiliini  ^uli   jiidice.  Scd  i|iiniiiain   tiuitiileiii 


deiites  aiidittires,  iiiler  acernea  iiociib  taluie  liilicii- 
les  iiisana,  li.icclio  jndice,  deti.iccli.ireiii.  Qiiid  ibi 
alTitbre  ^  dicliiiu  sit,  ulii  qiiis  s:iniis  vix  crediiur, 
iiisi  6ecuni  |»ariicr  «^  insaiiitiir?  t|uo  gralulari  niagis 
esi,  sl  vivere  licet,  post  biberc ;  de  q>io  convivain 
thyrsiciim ,  non  ralidiium  licet  exiie,  scd  raiuuiii, 
cuiii  qiiaiitiiin  :id  iiiei  sensiis  intcili;;cntiain  perlinel, 
quia  se  pigrain  tioii  explicai  bnita:  anini»!,  ipsa  jejii- 
iiia  siiiit  ebrin.  Miiic  est  qiind  laiens  opiisculuni,  et  si 
tniiius  viilciur  *  laniosnni  ',  plus  cst  lilicruiii , 
i|iiia  de  exaiiiinarniiie  '  iion  babet  qiiod  tain  Irepi- 
(lel  privaiiim  qiiam  publicuni ;  unde  neccssarie  an- 

est  repcrcniere,  repulsare.  Uliiur  hac  voce  alias 
Koriiinaitis. 

"  Derose  flore  rcddiliim  est  ei  veiere  mss. 
Galli,  de  roseo  flore,  ut  oliiii  legebatiir,  cxpnncto  a 
Urow.  Faveiil  liiiic  lecliuiii  ei  Codd.  Yat. 

h  llnus  Cod.  Vai.,  qiiid  ibi  [abre? 

'  L'ii.  C"d.  Val.,  ii;,si  sfciiiii  iiisniiiiur. 

■^  In  diioli.  Cutld.  \al.  ridelur  e.-se  /Vimofum. 

■  Edil.  Paris.,  videlur  esse  fornio-uin. 

'  Uiius  Cod.  Val.,  quia  dt  examiiit  aliui  non 
dabit. 

«  Llnus  Cod.  Val.,  arbitrem  idcm  conpteniem. 


inipiilsuni  al.icriler  acrius  relincntem  siib  lestilica- 
lioiie  d  viiii  mysierii,  et  »plendore  virtuiuin  beaiis- 
simi  Martiiii  conjiiraus  linrtaris  seJiilo  ut  cntiiia 
piidorein  meiiiH  dediicar  in  publicum,  me  iii  iiicis 
frivolis  arbitru  k,  scabrosi  operis  ignnranliam  coii- 
lllciic  i>,  i|iiod  aliis  |>o$ceiiiiliiis  paleiarere  distiili, 
obediendo  cedo  virtiiii  ,  baiic  saltein  obiemperaiidi 
vicissilndinein  '  rcpeiisiirus,  ut  qiiia  lixc  ravoie 
magis  dcleganiur  I,  quaiii  judice,  aiil  libl  lanluni  i* 
innolosceiitia  relegas,  niii  iniimornm  auribus  aniica- 
liter  ',  quxso,  collaiura  "  coniiniitas  ". 

■>  Edil.  Paris deriucani  me  in  publieum,  me 

arbilrum....  eanfileniem. 

'  Duo  Codd.  Vat.,  vicissiliidinem  repeniu»  %ti, 
mendose. 

i  DuoCodd.  Val.,  deleclanlur. 

^  lii  unoCod.,  aul  til^i  lanluminodo. 

'  Ibid.,  teciim  amicnhililcr. 

•"  In  iino  Cod.,  qudso  consolulura.  C.ollnlura  pro 
cunrercnda.  ut  siipra,  ciirafuia  prii  ciirxn.la.  Kaiiii- 
liare  lioc  Foriiinaio,  ul  aiiimadverlil  1*.  Ilruw. 

"  Edil.  l'aris.,  repenilas. 


LIBER  PRIMUS. 


CAPUT  PRIMUM. 

Ad  Viialein  '  cpiscopuin  Havennentem. 

[Basilicam  sancti  Andieac,  a  Viiali,  Raveiiii«iisi  eiii- 
scopo,  a^dificiiain  ac  tledicatain,  relRri  lioc  c:ir- 
iiiine.  Deilicalionis  ip-siiis  celebriialem  ac  sing:i- 
lare  pnpuli  in  Vitalem  siudiuai  et  bci>evoleiiti:ini, 
CDinuicinoial.] 

Aiiiistes  dotiiini,  meriiis  in  saecula  vivcns, 

Gaudia  qui  Chrisii  de  grege  paslor  liabes, 
Cum  le  Viialcm  voluil  vocitare  veiiisias, 

^overat  X'i  rnuiu  le  ineruisse  dieni. 
Dignus  apusiolica  praeUilgens  iiicnie  sacerdos, 

Uui  saecr  .\iidre»t  taiii  pia  lempla  locas. 
Qujin  bene  pro  tiieriiis  doiiiini  ^  c.oiisedit  in  aula, 

Pcr  quein  digna  Ueo  est  xdificala  domus. 

■  Hic  Vitalis,  eisi  iniiiiiiie  occiirrat  in  catalogis 
episcoporuin  Itaveunaiiiin  (ut  iainpridem  animad- 
vertit  P.  Uroweriis),  is  ccne  Ecclesi*  Kaveiiiiensi 
circa  id  teinpus  pr:i'l'uisse  dicendiis  esi,  qiio  Forlii- 
naiiis  Raveiiiise  degehai,  ubi  illuin  aliqnandiu  vixi^ise 
dixiinns  in  ejus  Vit:i,  iiinn.  17  ei  sei|.,  cujus  Vilalis 
siiasu  rorie  ei  consilio  liasilic^e  ab  eudeiii  exs^irucUe 
dedicatioiiein  buc  poer.iatc  rueiil  pruseciiliis.  Al 
Urow.  existimat  Vitalem  Peiro  licniuri  stiriicieiidum 
esse,  qiii  tion  iiisi  anno  5118  Uavciincnsis  episcopus 
creaiiis  est;  t|uo  jam  teiii|inic,  ipKiiis  Brnweri  testi- 
inonio,  iii  Galliaiii  perveiier:it  Forlunatus.  De  liuc 
Vilali  quid  i|>se  censeam,  iiilra  ostendam. 

•>  l)n.  Cnd.  Val.,  cum  Domini  sedil.  corr. 

<  Aliug  Ciid.  V:il.,  lu  facis  tpie  viam, 

^  lliid.,  pro,<;>crila.i  securu  probal. 

*  P.  lirnweiiis  upinaliir  lns  \erbis  exarchuin  in- 
dicari  qni  ciiiii  Niiinupliylacc  deilicalioni  hasilic» 
inteiriieril.  At  cuiii  ex.irclil  iionnisi  »n.  5GX  Itaven- 
iix  sedere  cflRpcrinl,  qiiuruni  priiiins  riiil  Loiigiiiiis, 
rerie  «xarcliiis  nuii  piiliiii  iiiieiense  rcclesix  dedi- 
cationi.  cuiii  adliiii'  iiavuiiii:L>  ussol  Fortiiniiliis  ;  qiii 
«II.  5U5,  aiil  ad   suiiiiiium  3CG,  pruluclua  liierai  iii 


Sumpsisti  a  Onmino  culmen,  cui  culmina  cnndis, 

Qui  libi  iligna  dcdil,  reddis  hoiiore  vicem. 
C  Eniicat  aiila  pntcns,  solido  perrecia  metallo, 

Qiio  sine  nocie  niaiiet  coiitiniiala  dies. 
Inviiat  lociis  ipse  Deiiin,  sub  liicc  pereiini, 

Gressiliiis  iit  placidis  iniret  aiiiaiidu  lares. 
Qiti  luca  das  populis,  Domiiiuin  quu.seniper  adorcni, 

Ll  capiani  veniam,  tu  racis  '  esse  [ipse]  viaiii. 
Cratia,  iiiens,  auiiiius,  boniias,  dileclio  plebis, 

Ei  gradu^i,  el  pielas  le  dedil  esse  pairem. 
Prosperilas  "^  sc  vertra  probal,  qua^gaudia  supplcns, 

Intulil  egregios  ad  tua  voia  viros. 
Dux  *  iiitet  hiiic  arniis,  praerecius  legibug  illinc; 

Vcnerunt  per  quos  creseere  resla  solenl. 

Galliam,  ut  ipse  Rrow.  r.iteliir.  (.\«(a  primce  cnrir.) 
—  Ducem,  qni  commemuraiur  a  Fortiinaio,  hoc  iii 
cannine,  inlerlui^se  iledic:itioni  basilic:e  S.  .Andre.)-, 
j)  a  Vitali  llaveiiiiensi  ex:cdilicaia;,  sive  lesiaurata*. 
Narsetem  comiicm  esse  crediderim,  qui  a  Jusiinianu 
iiiip.,  ul  nulissiiiiiiiii  esl,  missiis  in  llaliani  an.  S.M, 
ad  O^trogoihos  dehrllandos,  Kavciina!  residere,  ei 
Rasilirx.  de  qiia  hic  sernio,  dedieaiiuiii  inierrssa 
coinuiude  polu'l.  Mem  Nar^es,  revocalus  Conaianli- 
iiopolim  ost  aiinu  Til-lS  vel  5(>7,  uii  censei  Piigius 
ad  liuiie  aiiniiiii  :  qiiein  excepit  Long.iiius  ,  qiii  pn- 
niiis  mi^siis  iii  llaliuiii  csl  cuiii  lilulo  el  huiinro 
exarchce,  el  Kaveiuvj»  resedit  annu,  ut  videlor,  M'i8, 
quo  Longubanli  iii  llaliain  irriqu-re.  Ex  ipiibus  in- 
lelligitur  leinpus,  quu  Narses  iii  Italia  vixil,  opiiiiia 
cungniere  cuui  eo,  t|uii  el  Fortunaius  Kaveiin»  de|;e« 
bal  :  qiio  pr:rseiiie  cii»linianius  hasilicaiii  Kaveii- 
neiisein  dcdicalam  luisse.  Ipse  Narsos  Du*  llahm 
iiuiiiiiiaiur  a  Cre^.  Turoii.  I.  v.  Ilc^lvii.r  Fmntoiiiiii 
cap.  '£0  :  ciijii»  pruiiide  peisuna',  el  i'igiiil:iii  ea  r«>u 
vcniiiiil  i|u.i'  liic  a  Fiirtiiii.ilo  de  illo  ciiiinneinurati- 
tur  :  Uu.i  uittt  lnnc  unmt,  eic.  (Si'i'i:i<i<ir  tnrir  »(>(ii.t 


«5 


MISCELLANEX.—  MH.  l. 


68 


Ni!  lilii  (Ifijit  linnor,  pn|iiilimi   Onis  .iiixii  npimum,  A  U"o  veiiftrainl.i  pii  reqiiiescunt  visceia  Pelri, 


Uiil  vidil  seiisuin  lioc  vnliiisse  liiiini. 
ritysieriiim  ridei  cumplevit  voia  peieiuli, 

Feftix,  ciii  (lominus,  c|u.r  ciipis,  ipsa  veliil. 
riiirinia  divinu  celebres  siileiiniia  duiio, 

Atque  Bei  nnrciis  teiiipb  lorando  colas  ". 

C.\1>UT  II. 

/>«;  templo  •>  domni  Aifdrea;,  quvd  adificavit    Vilalis 
Episcopns  Raveniias  [UaveiiiieiisisJ. 

[Eamdem  snncti  Andre.n  basilicam  a-dincattim  el 
brevi  lempore  ah^iohuain  fuisse  narrat  sunimn  Vi- 
lalis  siudiu  ac  Liberalltale.  Sacras  reliqiiias  quibus 
eadem  iiisignis  erat  recenset.] 

Qnisquis  ad  hxc  sancti  coiicurris  limina  templi, 
Si  veiii.is  snpplex,  liic  prccc  sumis  opcm. 

Qiium  sacer  aiiiisies  Viialis  cnndidit  nrceiii, 
Cnlinine  qux  ctclo  ^-  esi  tempore  ducta  brevi. 

Fundavit,  siruxlt,  dotavit;  deinde  dicavit, 
Kt  ineruit  lenipli  solveru  vola  sui. 

*  Edit.  F>aris.  : 

Atque  Del  laudes  tctnpla  co!end:i  loces. 

'-•  lii  uno  Ccd.  Vai.  legiiiir  sic  liiulus  iste  :  Vmi(.<; 
(le  lemplo  saiicli  Aiidrew ;  wdifiiavit  Vilaiii  episcopus 
Jlavenna. 

«  l>uo  Codd.  Vatic,  cuhnine  qiioe  Celso. 

*  Maturius  atqiie  Slseunus  inarlyres  fiiere  e  lc- 
giono  Felici,  dicii  inariyres  Agauncnses,  de  quibus 
plura  iiifra,  lib.  ii,  c.  15. 

*  Cl.  vir  liaccbinius,  in  agnellum  Ravenn.,  in 
observ.  ad  Vitam  sancii  Maximiaiii,  ceiisct  Joan- 
nem,  de  qiio  bic  Fortunatiis,  Kavennaiem  cpisco- 
l»ini  fuisse,  illum,  qui  proxiiue  sedit  posi  Petrum 
Seniorein.  Ipse  Haccliiniub  iiibuper  opinjiur  Viialem, 
a  quo  Basilicain  sancli  Anlreue  exxdiiicatam  bic 
referl  Foriunatus,  non  qiiidem  episcopuni  Raveiinx 
fiiisse ,  sed  suluin  Ravennatom  patria ,  et  episco- 
pum  eujuspiam  ex  dioecesibus,  Raiiemtati  metropo- 
iiux  sttbjectis,  qui  et  ipse  divo  Aiidic(e  xdem  egre- 
giain  condidcril,  dedicaritque,ela  melropolila  obiinue- 
rit  reliquias  enarralas,  eaiumque  soiemnem  in  suos 
locutos  translationem  ,  intervenientibus  Raveiinatis  po- 
pu/i  proceribus,  magnaque  finitimorum  (requentia,  ce- 
lebrarit.  Euni  vero  iiietrupnliiam ,  a  quo  Vitalis 
reiiquias,  in  isio  carinme  relaias,  oblinuit,  luisse  Ip- 
suin  Joannem,  qui  pusi  Peirum  Seniorem  lciiuibse 
sedeni  R^ivenneusem  iegiiur. 

Veruin  et  ego  minime  lortasse  recusarem  in  eru- 
diiissimi  viri  ire  senteiiiiaio,  si  aut  verisiinile  vide- 
leliir  Fortunaiuiii  noininasse  Viialera  potius  ex  pa- 
iria!  quam  ex  sedis  quain  tenebjt  nomine  Ravenna- 
iein  episcopuiii,  reclainaiite  lotius  Teiustaiis  (quaa- 
uim  ego  quidein  assequi  potui)  consueiudine,  aut 


Qni  meruit  solns  clave  ligare  polos. 
Paulus  aposlolica  simul  liac  retineliir  in  aula, 

Scductor  quondam,  qui  mudo  doitor  ovat. 
Ilanc  sacer  Andreas  propriani  sibi  vindicat  arcem, 

El  cum  fiatre  pio  panicipata  regit. 
Ha-c  siia  lecla  replel  Laurenlins  igne  sereno, 

Cui  pia  flainma  dcdit  luce  perenne  dieni. 
Vii.ili  domus  isia  placet,  qui  viviis  areuis 

Defossus  itieruit  perdere  mortis  iier. 
Siint  lora  Martini,  qui  texit  vesle  lonantem, 

Ne  magis  algeret,  se  spoliare  dedit. 
Ecce  Vigili  arx  est,  quein  rustica  turba  peremil : 

Unde  mori  voluil,  mors  magis  ipsa  fugit. 
Incolit  haec  pariter  Maturius  ^  alque  Si>ennus  : 
B      Quos  genus  atque  fides,  et  tenet  una  salu». 
Saiictus  Alexander  felixque  Cecilia  pollent  : 

Qnos  meritis  omncs  uiia  corona  raanel. 
'  llaic  bonus  aniistes,'  Viiali  urgente,  Joannes, 

sibi  et  soror  viverei,  et  lunga  nepotum  scries  cnai 
lainen,  exclusi  bclluriim  tuinnllibus,  nihil  ad  ipsuni 
Iiitfrarum  novcMi  annorum  i.patio  inisissent.  Oeindi; 
lioc  in  carmine  Fortun.  se  non  iiidiiat  abseiuein 
esse,  qiind  illi  solcnine  alias  fiiit,  iiec  absenies  coni- 
pellat,  et  eos  liuic  dedicaliiiiii  Inteifiii.-se  dicii,  qui 
mirum  si  absens  nosse  puluit  quod  interessent. 
Postrenio  boc  poeina  laiiii  noii  Csse  videiur,  quain- 
obrem  ex  Gallia  in  Italiain  illud  mitieret  sive  de 
industria,  sive  invitaiui  ab  aliqun  amicorum. 

Quocirca  eo  senlentia  propendeo,  ut  putem  bunc 
Vilaloiii  Ravcnnenseni  episciipuiii  non  aliuni  Cuisse 
a  Maxiiiiiano,  qiii,  an.  itHi,  creatus  episcopiis  Ra- 
Q  veiciensis,  sedit  usque  ad  an.  5j5,  quique  ba.^ilicain 
saiicti  AndreiE  resiaurasse  ab  Agiiello  Raven.  narra- 
lur,  ui  inrra  diceiur.  Ac  cum  is  [ut  relcrt  ideni 
Agnel!us|  veiiissct  Constaiiiinopolim,  ut  corpus  san- 
cii  Andreie  auterrel,  ac  Kaveiinam  develierel,  nec 
potuisset  ab  imperalore  Conslaniinop.  iinpetrare, 
barbam  de  corpore  ejiisdeni  .sancii  Aiidrcai  secuii, 
ac  Raveniiam  detulit  cum  aliis  pluribu»  sancioruin 
reliqniis.  Neque  vero  insolens  ui  uiius  idcmque  vir 
et  Vilalis  et  Maximiaiius  appellaretur,  pnesertim  ea 
aiUite  qua  singuli  plura  sibi  nuinina  usuipab:iiil,  ut 

aniiuadvertiniiis  iii   Vita  Fort., 3  et  i.  IJ  au- 

leiii  ui  sciiii;im,  iiiovet  iii  priniis  ipsius  Agnelli  lesti- 
iiioiiinin,  qul  addit  .Maxiiiiiuiium  ecclenam  beatt  An- 
drex  apostoli  cuin  onvti  diligenlia  columnis  niarmo- 
reis  suffulsisse,  abluiisque  vetusiis  liyiieis  de  nucibus 
proconisis  decorasse.  Al)  eo  iiaque  et  dedicatiuneni 
b.isilicae  sancii  Aiidre*  celcbiaiam  verisimile  esi,  de 
qua  bic  Fortunatus. 
Quod  vero  atiiiiet  ad  Joannein,  de  quo  lioc  loco 


u^tendi   posset  lioc  poema  scriptum  fuisse  a  Forlii-  "  sermo  esi,  noii  Ravennensein  aniistiiein,    sed    Ro- 


iiato  cum  jani  degeiet  iii  Gallia,  quo  pervenerat  an. 
505,  vel  ad  sumnmin  an,  5b(j,  ut  ostendi  in  ejusdem 
Vita,  niiin.  2G  et  seq.  Joannes  vero,  qui  seilit  pust 
Peirum  Senioreni,  non  rexii  Ecclesiain  Ravennen- 
seiii  aiite  aii.  b'ib,  ipso  ailirmanie  Baccbinio.  Ai 
jHofecto  credibile  nun  est,  prxcipue  tain  procello- 
sis,  ac  lurbidis  leniiionbus,  a  qun.|uaiii  amicuruin, 
in  Italia  degenliuui,  coinpellatuin  luisse  Furtua:iliiin, 
iii  carinen  scriiieret  iii  di-diculionem  basilicac  illiiis, 
pr;eseriiiii  tuin  ipsa  ab  llalia  diu  e\sul  illud  secuiu 
vuiiquererelur,  1.  vii,  c.  11  ; 

Exsul  ab  Italia  uono  puio  voltor  ab  anoo, 

Lilloris  Oceaoi  cuiiliguanie  saio. 
Tempora  lolfugiiinl,  eiadbuc  per  seriptapareoluDi, 
Nullusab  cxclusisuie  recieavil  apex. 
At  verosi  i|Ui's  liltens   Foriunaiuni  s.dutare   ab- 
seiitem  debehat,  is  rnisset  quispiani  ex  pro|iiii<)iiis  ; 
prusertim  cutn,  ui  alio  lucu  iiarrat  idum  ipse,  Uuier 


inanuin  fuisse  crediderim,  tortasse  liujusee  iioininis 
lertiiiin,  a  quo  Vitalis,  episcopiis  jani  Kavennensis, 
sacia  llla  Lip>ana  imputrarit,  iii  basilica  saiicti  An- 
dreae  condenda.  Porro  id  iii  more  fuisse,  ul  a  Kom. 
pomiQcibus  leliquix  s:incloriiiii  ad  leiiipla  dilanda 
posiulaieiitur ,  satis  declarat  velus  carniun  ab 
Agnello  relaluin  in  Viia  Jiiannis  episcopi  Raven., 
qui  nionasterium  sanctoruiii  Marci  ,  Marcelli ,  ei 
Feliculai  exstiuxerai  :  quud  c:iriiien ,  supra  v:il- 
vas  dicli  iiionasterii  !Ubcripluui,  bxc  liabet  iiiicr 
cxtera  : 

luclila  prsefulgcul  saiiriorum  limiiia  templi 

Marci,  Marcelli,  Keliculieqiie  biiiiul. 
Pontiiices  lios  Uoma  copil,  liaec  manjr  balieiur; 

Hurum  Gregorius  dal  p.pa  relliquias  : 
Quas  petil  auiisle*  ineriiis  aiiiihoi|UU  Jnannes; 
1'arvula  (iro  suiumis  reild.re  dona  parai 
'  In  uiio  Cod.  Vai.,  Viiule  iiryenie,  ei  supcitcii 
pluiu  roijame. 


VliNANTII  IION.  OLEM.  KOUTUN.VTl  OPEKUM  l'.\RS  l. 

A  KnMil  cniii»  iftnis,  cflKli  inr.ol.i  s:rpe  solebal 


67 

Conilidil  ejjrogio  rl.scora  santia  liiC'i. 
U  nim  uiii  felix,  .■«leriiui»  in  lnnien  lUirfl, 
Ciijus  viU  siio  prolicit  ista  Deii  [in  slndio]. 
C\WI)T  III. 
De  basilica  tlontni  S(epliani. 
ISaiicli  Siepliani,  proioniartyris,  in  nMirie  sulieuiula 
iiro  Clirislo  liiunipliimi  et  glorian»  ilesoribil  ;  cn- 
jus  in   lueinoriam   1'alladuis   basilicaui  ileUicave- 

rat.] 
Gloria  celsa  pios  Doinini  circumdal  aniicos, 

Qiioriiin  diQiisuin  vivii  in  orbe  decns. 
Pertiilii  liie  inartyr  pro  Christo  orieiilis   in  axe> 

Eice  sub  occasii  tcmpl-i  bcaius  b;ibet. 
Fniidatuf  viriMie  Dei,  de  mi)rie  tiiumphans 

Kxcepil  lapidos,  cui  peira  Chrislus  erat. 
Gens  Judicalernx,  Steplianuin,  quein  perd«re  ciedis,  g 


69 


Et  si  carne,  tinnen  nescii  honore  mori. 
Ille  leiiei  p:Umain  iiierilis,  tu  iTiinine  pffiiiam, 

fossidcl  ille  polos,  tu  masis  im;i  pelis. 
llsc  sacra  Palladius  »  Levitae  templa  locaTit 
Unde  sibi  sciat  i>  noii  peritiira  doiiius. 
CAPUT  IV. 
De  basilica  tancli  Martiitl. 
[Basiricam  in  honorem  sancti  Martini  a  Fauslo  epi- 
srop'iereetain,  el  celebrein  religioiie,   hoc  ca>-' 
luiiie  illusirat.J 
Eiiiicat  aula  dicens,  vencrando  in  culuiine  ducta, 

Nomine  Martini  sanclificaia  Deo. 
Ciii  vila;  mciilo  (iducia  lania  coruscai, 

Ct  populis  tribiiat  quod  pia  voia  rogant. 
Exiulil  lianc  Faustus  '  dewto  corde  sacerJos; 
Rcddidit  et  Domiiiu  prospera  dona  suo  <*. 

CAPUT  V. 
In  eclhilam  sancii  Martim,  ubi  pauperem  vestivit, 

roijaiile  Gregorio  epiicopo. 
[Sancti  M:irtini   Turoiiensis   liberalilalem    in   detra- 
lieiida  sibi  lunic.i,   ati|iie  imle   vesiiendo  egeno, 
celebrat  bnc  carmine,  uiiaqueloci  in  qtio  id  actuin 
bierat  religionein  cuinmendal.] 
Qui  cclerare  paras,  iter  liuc  deflecte  viator, 
Ilic  locus  orantem  cautius  ire  docet. 

•  ralladius,  episcopiis  Sanionensis,  llorebal  aelale 
For.niiali,  cujus  ssepe  nientionem  facil  Gieg.  Tur. 
in  Itist.  Kraiic.  Ipse  iii  t>asilicam  sancti  Euiru(iit, 
vetiisiaie  collapsani,  ac  prisiino  decoii  rcsiituiani, 
cjiisdein  sancii  poiiiilicis  cineres  iiiiiilerat,  ac  iu 
loco  qiiem    ad   id    paraveral  de(M)buerat,   ul  narrat 


Clausiis  Mariiniis  binc  apcriie  polos. 
M>\e  sub  liac  haliitans,  erenii  sccreta  lenebat, 

Pcr  inc<)iiifi  popnlos  anachorela  potens. 
llie,  •  se  iiiiilalo,  tnnica  veslivit  egeiinm, 
Diiin  tegii  algeniem,  plus  calet  ipse  flJe. 
Tiiin  vili  tunica  vestitur  et  ipse  sacerdos; 

Proccssiiquo  inopi  tegniiiie  suininus  hotior. 
Qiii  taiiien  aliaris  sacra  dum  niysleriit  Iraclal, 

Signando  calicem,  signa  beata  dedit. 
Naiuiiue  viri  sacro  de  veriice  namina  rerulsit ; 

Ignis  el  innucui  surgil  ad  aslra  glubus. 
Ac  brcvibus  maiiicis,  fierct  ne  iiijuria  deiirae, 

Texoruiit  gemm»,  qua  caro  nuda  ruic. 
Drachia  itobilium  lapiduni  fulgore  torutcant , 

Inque  loco  lunicx  pulchra  sniaragdus  erat. 
Quam  btne  inercaiur,  qni,  dum  vestivit  egeiiuiu, 

Tegminc  pro  tunic«  brachia  gemnia  tegit. 
Tu  quoque ,  qui  coelis   babiias  ,  Martine  precalor, 

Pro  Forluiiaio  fer  pia  verba  Deo. 
liiiperiis  parere  '  luis,  pie ,  cliare  sacerdus , 
Quaiituni  posse  valet,  plus  mibi  vetle  placet. 
CAPUT  Yl. 
De  batilica  sancli  Martini. 

[Lcontii  Rurdegalensis  episcopi.in  b:isilica  sancii 
Marlini  exsiruemla,  et  PlaciJina;,  ejus  ornii  uxo- 
ris,  iii  eadem  ornaiida  libcraliiatein  ac  religionem 
commendat;  tum  loci  in  qiio  luerat  iila  inaediUcala 
anioeiiitatem  describit.] 
Qui  cupii  xierna  sociaii  «  in  sede  bcaiis, 
f,  llos  sibi  pariicipes  per  pi.i  vula  facit. 

Nec  patitur  dillerre  diu,  quod  oportel  agendo, 

Cura  bona  quce  dederil  lixc  sua  Iiicrn  puieL. 
Condidiicrgo  arvis  delubra  Lconiius  *>  atma, 

Talibus  officiis,  intrcl  ul  ipse  polus. 
Martini  lueriiis  et  no:iiine  fulta  coruscani ; 

Quem  cerluin  est  lerris  sigita  dedis.u  poli. 
Qui  leprx  maculas  ■  raedicaia  per  oseula  purgaiis, 

Pacis  ab  amplexu  niorbida  bella  tulit. 
H;rc  tamen  ingoiiio  sunl  xdilicaia  perilo, 

Matisconeusi  ii  inierfuit  an.  hS">.  Ilic  idem  e&se  vi- 
detur  de  i|ii»  hoc  in  lnco  Fortuiutiis. 

■*  Unus  Cod.  Vat.,  prospcra  liona  sua. 

'  Sulpicius,  dialog.  lib.  ii,  cap.  t,  iiarrai  boc  fac- 
tum  coiitigis^e  in  sucreiario  eeclesijc  :  quem  iii  lo- 
cum  se  abdere  Marlinus  coiisueverat ,  doiiec  in  po- 


GreK.  Tiiron.,  lib.  i  de   Gluria  iiiartyruni,  cap.  36.  \)  pulum   prudeundum  esset  ad   rein   sacram   facien' 


An  hic  Idem  ipse  fiiil  a  quo  Furtuiiaiiis  basllleain 
kaiiiti  Siepbaiii  exsiruclain  fuissc  lelert  iii  huc  car- 
mine  1 

At  Urowerus  mavult  liiinc  Palladium  fuissc  epi- 
»ci>puni  Itlturieensein,  cuiii  duo  Palladii  iii  catalo^o 
«•pisiop.  ttituricensiuni  recenseantiir,  quurum  altur 
f.;i'Culu  qiiarlo,  allcr  sjecnlo  quinlu  lluruisse  (liciliir  a 
liiun^s.  Saiiimartli.,  in  (■allia  Cliristiaiia.  Curie  lli- 
iiiriKis  leniplum  erat  vel  a;late  Gre)-.  Tiiion.,  saneti 
Mupbani  iiienioria  conseeralum,  illudque  religiuiie, 
:tc  luagiiillcentia  insigiio,  ciijus  liiitia  describit  tdeiii 
Gieg.  Iib.  1  llist.  Fi;ine  ,  cap.  29. 

i>  Al;eiia  maiiu  i.laiiiui  l'(icr»l,  iit  referl  Drnw.  ex- 
Hei  ut  iiid«  iif>i.  F.x  probalis  libris  ah  Ips»  re,>iisltiiiii, 
uiiile  sibi  siiat.  Iii  Veiiet.  hilil., undi!  libi  seriial,  l.dil. 
Paris.,  Untle  sibi  fial. 

•=  l.reg.  Turiiii.,  Iib.  viil  llisl.  Fr;iiie.,  c.  ^i.  ine- 
niuiat  Faustum  cpi8C0|iuiii  Auscunscni,   qui  syiiudo 


dam.  Plura  diiinius  In  oolis  aJ  Vitain  saDcil  llar- 
tini.,   I.  III. 

'  Disiicbus  posircmus  a  superinribus  sejungitnr  a 
qiiibiisdain    cum    hoc    titulo   :    liem    ad    eumJein 
llrow.   In   nno  Cud.   Vat.   tegiiur  cuiu  liuc  litulo 
itli  tluo  versus  suiit  ad  Cregorium. 

K  tii  uno  Cud.  Vai.  ,  lori^ie  te  iii  setle  beutis  , 
corriiple. 

■>  Leoiiilus,  de  quo  hic  Fortunatus,  erat  episcnpvs 
Burde^alensis  ,' vir  ciim  pieiate  ac  vntuie  aniiiii  < 
Uiin  geiieris  nobllltatc  elarlssiinui  ,  satis  uolu»  <x 
carniiiiibiis  Fortunati  ,  ct  e\  lesliiiionlis  Gregoiit 
Tiiroiieiisis  ,  qii.c  legeie  est  passini  in  Hist.  |i>.mc. 
Obiil  aiiiio  ciiciler  ;>t>7,  ae  proiiule  iion  dlu  »u- 
peisies  fuii  piisi  adveiitum  Fnrtunali  in  GitliJiii. 

>  Narrat  Sulpii  iiis.  Iit>.  de  Viia  saiictl  Uarllnl,  cap. 
('.),  i|uoil  Mailiiius  apiid  Tarislos  ,  ruui  urbls  illitts 
poilaiii  iii^iedeieitir ,  ubviuiii  babuil  viru;ii  lepru- 


69 


MISCELLANE.V.  —  Lin.  l 


70 


Qiio  »  iiih:l  egregius  gloria  lauiii»  eget. 


AJJiiiir ad  S|)eiiiiien  lociis  ^  ipse,  qiiod  eniitici  arvis, 

Elaioqiie  jngo,  colle  lunienie,  pilcl : 
AUius  ediiclo  sub  se  leiiet  oiuiiia  dorso, 

El  quacuiique  peiit,  deliciosa  videt  : 
A  ionge  veiiiens,  °  oculo  vicinus  habeiur, 

Jiiiigiiur  aspectu,  dissocianie  loco. 
Quo  fessus  rapiliir,  visii  inviunie,  vi.ilor, 

Si  peile  defeceril  <*,  luinine  irarnis  adil. 
Qu;e  Piacidiiia  •  sacris  oriiav^l  ciilniina  velis, 

Aii|iic  '  siinul  certaiit,  iiic  facii,  illa  culil. 

CAPUT  VII. 

Jiblionorfm  bnsilica!  iwicli  ^fartnti,   quam  ddificave- 

fHiil  Basitius  et  Baudegundes  [lUude^uiidisj. 

[Tenipliim  in  honorein  sai)Cli  M^wlini,  a  B.isilio,    et 
f?;iii(lcgiinde  ,  cjU'  ciinjuge,  renovainci  el  resiiiu-  n 
riiuiii   ciiniiiieniorat  ;   aqiiis  i|u:e  a:dilicli    lucuin 
obiuluin  lenebaiil  alio  deilnclis.] 

Disciie,  8  inorlales,  lcrris  nihil  esse  quod  obsiet 
Cum  sacra  templa  Dei,  fluiiiine  lixa  iRanent, 

siim,  hnrriliiliicr  defornieni,  euinqui;  osculo  sana- 
vil.  Fiicile  crcdideiiui  hoc  Miriini  facliiin  in  Dasillca 
Leoiilii  potura  alu|ua  expressiini  exsiilisse.  Cerie 
id  iiioris  fuisse,  ut  Tenipl;\  sai  ris  picluris  dccoraren- 
tur,  s:itis  fideiii  nobis  facit  ipsi?  Forluiialiis  (ul  alins 
pliires  oniitlam)  cum  :illas,  lum  lib.  iv  Vilu:  suiicti 
M  iriiiii,  ubi  narrat,  oleo  lychni,  qiii  ante  piciam 
iinagliiein  sancti  Martini  iii  b:isilica  sanciorum 
Jo;innis  et  Paiili  Rnveniif  lucebat,  oculorum  a;gri- 
ludine  se  fuisse  s;iiiaiuin. 

»  lii  duuh.  Codd.  Vat. ,  quo  nitxgregius  ,  gloria 
Uudis  agel  qnod  placel. 

•>  Idem  Foriunaius,  cap.  19  et  20  libri  liiijuscc 
primi,  describil  villani  Vcrcgiiiis,  et  villaui  ['roeinia-  ' 
ciiin  ,  sitas  in  agro  Bunleg  ilensi ,  qiias  Leoniius 
xdiliciis  ex<'rii;ivei'at  mngnilicenlissimis.  naruiii 
igiiur  in  aliernira  vei  isiniile  est ,  h;iiic  sub  Pairoci- 
niit  :ic  noniinc  sancti  Mariini,  Turoiieiisis  Aniisiitis, 
spdeiii  fiiisse  ex!>triiciaiii  prccseriiui  cum  iilarum  vil- 
laruiii  siius  .  pnsiiaruni  In  culle  leniier  devexo  ,  ac 
prospicieniiuiii  aincenissiinos  agros  ,  ei  respondeat 
loc<i  in  qiiu  Basilic.ini  sancli  Marlini  iiixdiUcatam 
fiiisse  idein  Foriun;ilus  liic  describit.  Quod  auleni 
nioris  fueiii  piissiii:is  illius  xtaiis  episcopis  viilas 
i>u:is  deliibns  orinre,  ac  rellgione  quodammudo 
ciiiiimunlre,  salis  oslendiiur  exeinplo  Kicetii ,  epi- 
scopi  Trevireiisis  ,  tujiis  vilhini  desciibens  Forluna- 
tus,  s;icelluin  Ibi  positum  declarai  aperle  liisce  ver- 
tibus,  lib.  III,  cjp.  ii  : 

Turris  ab  adverso  quae  conslilit  obvia  Clivo, 
Saocloruin  lucus  est,  aroia  leneaiia  yiris, 

<^  In  Cod.  Val.,  a  longe  adveniens. 

<•  Edil.  Paris  ,  defuent;  in  iiiarg.,  defecit.  ' 

'  Placidina  Leontii  uxor  fuerat,  religiosissiina 
ac  plissima  mulier.  Erat  illa  ex  iiiipeialcriu  genere, 
ni  dicelur  inlra,  c»p.  13  biijiisce  libri. 

'  Tres  Codd.  Vai. ,  ei  Ven.  edit.  ceriantesque 
timul. 

n  lu  Ven.  edii. 
Di&ciie,  njotules,  niljil  est  quodobstet  amanti. 

i"  Fortuiialiis  in  funus  hiijiisce  Basilii  scripsil  Epi- 
tnptiium,  qiiod  e^slai  lib.  iv,  c.  18.  Inier  caleras 
ejus  virtutej,  rellgloneiii  quoque  ac  liberaiitateQi 
ejusdem  in  sacris  ;i:dibus  ditandis  cuniraeiidat  his 
versibus  : 

Ecclesias  dilans,  loca  sancta  decenler  bonorans; 
Pauperibustribuen<;,  divesad  jsira  subit. 

.\n  vuro  hic  fuerii  fta^ilius  ille  civis  Piclaviensis  de 
qiiQ  Creg.  Tnriiu.,  Ulst.  Franc.  lili.  iv,  cap.  4(i, 
qm,  cuiii  siaiei  a  pnriibus  Ciiilpi;rki,  ei  Muinmulutu 


A  Pnlclira  per  aiigusios  ut  surgeret  auln  meattis, 

Et  si  mdiis  veiuii,  prx-buii  uiida  locuiii. 
Ui  fainulareiur  Domui  vaga  limpha  gupernx, 

Cursibiis  aniiquas  ars  nuva  subdil  squas  ; 
Cum  Baudegunde  quo  incnte  Dasilius  ^  una 

Hoc  renovans,  priscum  reddit,  et  auget  opus. 
Sic,  Marline,  luus  honor  amplns  ubique  merstur, 

Ui  loca  niilla  iicgent,  quo  >  tibi  festa  sonani. 
Talibiis  ofllciis  pac.iltis,  opime  sacerdiis, 

Qiiorum  J  vota  vitles,  redde  beiiigne  viceni. 
CAPUT  VIIL 

De  basilica  sancti  Vinceniii  '^  apud  Gaiumnam  '. 


Sancti  Vincentii  mariyri<  Agiiiuensi^  certiinen  el 
gloriain  descriiiil.  Leunlii  episcopi  Burde:;alensis 
in  ejiis  liasillca,  sita  prope  At;innnm,  nrnanda  el 
niuiiicnda  siauueo  tecin,  liberalitatem  cotomen- 
dai,  J 

Tcnipore  vita  brevis,  meritis  Gi  longior  alinis 
Aiigusiosque  dies  tendil  honore  lides. 

pro  Sigiberto  adTenientetn  cum  eierciiu  ab  urbi» 
ingressu  vellet  proliibere,  victus  ab  eodein  esi. 
plaiie  incciiuiii.  Eitm;lem  fuis.se  lone  conjectur.im 
ex  0(1  alii|uaio  IW'era  po~suinus,  quud  lib.  iv,  c.  18, 
a  ForiiiiiJiu  dicatur  in  Hlspanium  missus  fuisse  re- 
gio  nnmine,  iis  verbis  : 

Hunc  coBSullaiuem  legati  sone  freiini  Dter, 
Misit  ad  liispdDiisGallica  cura  viius. 

Es  quibus  conslat  eiiiu  puldicis  tieguiiis  (ungi  sn- 
lituiD,  et  »pud  suos  illii-.iri  ln  locu  luisse  Jaui  vi^ru 
si  cujiisqiiani  erat  legaios  in  Hispaniani  miiic  e, 
certe  td  eiat  maxiinc  Chilperici,  qui  ei  Alhaiiag  Idi, 
1  Gollioriiin  in  llispania  regi^,  liliam  duveiat  uiiurcni, 
'  qiiamvis  infellci  uuptiariiin  evilu,  ui  relulimns  iii 
vita  Furiunali,  ii.  45.  el  lili:im  su:im,  Itignnttiem, 
Keccliaiedo,  regi  ilem  Hispauiaruui,  Aihan:igildi  tte- 
poli  det^pundeiai;  quaiuvts  jaui  iter  in  Hispaniaiii 
iiigressa,  ad  illas  iiuplias  pervetiire  hnud  putuerit. 
Haud  iiiverlsiniile  ilaque  Cliilpericuni  usutn  ISusllii 
opera  ac  diligentia,  litii  leganone  pro  se  a:>ud  llis- 
panos  fungerelur,  euiiidcmque  pro  Chtlperiii  parli- 
i)us  adversus  Mummulum  stetisse.  Cerie  is  regis 
amor  noininalur  a  For;uiiato  luud.  carmiHe  iS, 
lib.  IV.  (PrimtB  cur<B  nola.)  — Reccaredus,  iit  alibi 
aiiQulavimus,  l;lius  fuil  Leuvichildi,  seu  Leuvigildi, 
qul  .Aihanagildn  patre  vita  funclo,  rgnum  adepiu» 
fuerat  cutii  Leiiva  fraire  suo,  ei  Leuva  inorie  cx- 
siiiicto,  lotum  ipse  leguum  solus  tenuii,  ut  legiiur 
inepiiuin.  liisliir.  Fiaiic.  ii.  03.  A  Leuvigildo  iia- 
que  procreali  Herineuegildus  ,  qui  pro  catliolico 
dugmate  martyr  obiii,  a  Paire  suo  interfecius ;  el 
Reccarcdus,  qui  puleriiutn  regnum  adeptus,  genteni 
W.isiguiilioruiii  iii  Hispunia,  ejurata  Ariana  tmpleiate, 
ad  caihullcuiii  de  Filii  divlnitate  dogma  atnplecteii- 
dnra  converiil;  de  quo  hic  sermu  esi.  (iiecuitdce 
curoe  noia.) 

'  lii  unu  Cud.  Val.,  quod  tibi  fesla  sonant. 

i  Ibid.  deesi  ultimus  versus. 

^  Suticius  Vincentiiis.  Aginiietisis  civiiaiis  martvr 
fiierat,  e  Levitarnm  iiumero,  ut  releTl  Greg.  Turun., 
Ilb.  I  de  Gluria  inariyrum,  cap.  tUo.  Brnw.,  iii  i.olis 
ad  Furiunaluin,  carpil  Uarouiuni,  quud  is  Vincen- 
tium  Agiiittensem  cum  Vincenliu  Ca;saiaugusiani> 
cunluderit,  ad  an.  5bl  ,  aperte  reclam.iiilitius  tam 
aperiisGreg.  Turon.  el  Forlunati  ipsius  lesliiiionils. 
Uic  errur  Baronii  vel  aliis  plurtbus  coaniiuiiis  fuii, 

qui, 


'  TresCqdd. 
Iii  Ven.  Edii.  : 
Oaroniia. 


Vat.,  ultra  Garonnn,  vel  Garomnam 
De  basilica  sancti  Vinceiitii  tiiuti  dt 


71  VENANTII  HDN.  CI.EM. 

ro^l Rimu  sine  lliie  injnei  um»»  dodliai  '■  (^lnisio, 

Ijiiquttiis  tuibani  lioiinnuiii,  slat  social»  D<.'0. 
Ibc  ope  suffollui  Viiiceiitius  eistal  in  Kvuni, 

Cloii:i  luartyrii  cujus  opinia  virei. 
Vcrticc  succiiio,  rapuii  qui  e\  morie  triumplium, 

Kt  nova  de  tvrris  proles  ad  asira  volat. 
CrcJiilil  unJe  nrceiii,  t^ancto  dcdil  lioslis  honorem, 

Pcrcussori)ue  inagis  morie  perenne  jacei. 
\icerat  ^  ille  iniser,  huiic  si  jugulare  nequisset ; 

Nani  abstulit  unde  caput,  contulit  inJe  poluin, 
llijiis  aiiiore  novo  pia  voia  Leoiitius  cipleiis, 

Qiio  '  sacra  incmbra  j.^^ceiil,  stanrica  lccla  dedil. 
Lt  licet  eniieal  nieiiiis  veiierabile  icinpliiin, 

Aitamen  ornaium  pr.^liuil  iste  siiuin. 
rrapiiiia  succedant  opcranli  loiii;a  saliitis, 

lliijiis  ut  obsequiis  culinina  sancta  luicenl. 
CArUT  IX, 
De  baiitka  sancii  ViH^niii  Vernemelis  [Viriiiineiis]'!. 
jliasilitam  in  memoriain  saiicii  Vinceniii  Aj-iiinensis 

a  Leoiilio  positam  iii  loco  Yerncmeie  viilgo  appel- 

laio  celebiai ,  ae  inaliim  spiriiuiii  ex  eiierguiiieno 

piilsiiiii  ad  ejusdeiii  basilicie  dedicaiioneui,  lelert.J 
Ciilioris  Oumiiii  lulo  sonus  exiit  orbe, 

Nec  locus  esl  ubi  se  gloria  celsa  negct. 
Sed  ciijus  inerituiu  sciinus  percurrere  miinduro, 

lliijiis  ubiqne  viri  surgere  templa  decet. 
Kcce  beala  niteiit  Vincenti  culmina  summi, 

.Muiiere  niarlyrii  qiii  colit  aslra  poli. 
rroiiiptiis  amore  pio,  qux  papa  Leuntius  olim 

Condidil,  eximio  consolidala  loco. 
.Noniine  Vernemetis  voluit  vocilare  veiuslas, 

Quiid  qiiasi  raiium  °  ingens  Uallica  lingua  rererl. 
Aiistiicii  pr;eniis$a  fides  erat  anle  '  fiitnra, 

Ui  modo  celsa  domus  staret  honore  Dei. 
Ilic  eiiam  sanctus,  Domini  sulTullus  amore. 

Virtutis  summx  sigiia  Iremcnda  dedil. 


B 


qui,  decepti  nominis  similitiidine,  Vmcentiiim  Ca;- 
saraiigustanum  pro  Ai;iiineiisi  coluere,  ac  ei  rore  la- 
lius  iiiariante,  Basilicx  sub  lituio  sancti  Vincenlii 
Aginiii.nsis  olm  dedicatic  (ul  censeiit.  viri  eruJili) 
seiisiin  Vincenlium  Ca^saraiigiistaiiiim  uaiionuiii  ade 
pla-.  suiit.  Vide  cl.  Kiiiii.,  iii  iintis  aj  Grei;,  Tiir., 
I.  I  dc  (>loi'ia  iiiarlynim,  rap.  1U5,  Lege  et  Scaiig,, 
lib.  VI  lie  Eiiieiiil.  teiiiporniii. 

"  lii  Veu.  Ed.,  meiis  reildila  Cliristo. 

ti  lii  uiio  Cod.  Vat.,  vinceret  iile  misei .  Ii  Cod. 
Vat.,  Slagnea  lecla,  iteni  iii  Vfii.  Ldil. 

<•  ll;ec  saiicti  Viiiceutii  hasilica  prope  A;^iiiiiuin  " 
sita  er.it  in  l<ico  Pompeiacu  dicto,  iii  quu  Vinceiiiiiis, 
Clirisiiim  confes^^us,  capiie  plexus  ruural.  ISarrat 
Creg.  Turcin.,  lib.  vii  llist.  Kranc,  cap.  Tiii.ei  lib.  i 
ile  Clnria  Marlyruin ,  cap,  10  > ,  haiic  basilicam, 
a  Giinlrainiii  niilitibus  Tuisse  viulataiii,  iit  lliesaiinis 
accolarum  illic  depnsilos  raiiereiit,  boc  euriini  laci- 
iiiis  coiilinuo  ulciscente  Numine.  Scaliger,  lib.  vi  du 
cmeiid.  tenip.,  opinaiur  tireg.  Turuii.  ea  iii  re  lial- 
luciiiiiiuiii  fui^se,  qui  basilicam  lllaiii  prope  Agiii- 
iiuiii  sitain  exlstiinaveril,  ciiiii  eadeiii  piojie  Lu;;du- 
iiuiii  Cuii\eiiai'uiii  pusita  (iierit,  i|iialm>r  Jieruiii  iier 
al>  A(;iiiiio  disians.  Stul  Greg.  Tur.  egiegic  vindica- 
liir  a  cl.  Kuui.,  in  iio  is  ad  caput  5j  IiIi.  vii  llisl. 
Fraiic. 

<>  Lt  si  igiioremus  uliinam  vere  esset  hic  locus, 
Veriiemells  viiigo  iinriiiiiatus,  lacile  lainen  creJiiiius 
iis|iiaiii  iii  agro  lliirJcK  ilciisi  posiluiii  riii.<se,  ciiin 
s  iii;>  aiiKeiiii.iic,  liiiii  religiuiie  conspicuuiii,  ut  ex 


OKTUNVTI  OPI  Rl)M    PAK!j  I.  « 

\  Nam  ciiin  teiiipla  Dei  pr.i'siil  de  tuorc  dicavil, 

M.iriyris  adveniu  d:eiiuinis  ir»  liigli. 
Kedditur  iiiculiiiiiis  quidam  de  parte  *  inaligiia, 

Ciii  vidisse  pii  leinpla,  medella  fuil. 
Emicat  aula  poieiis,  diviiio  pleiia  sercno, 

U(  merilo  pl.iccat  liic  habitare  Deo. 
Nuiic  specie  suadenle  loci,  ac  viriutis  honore, 

Kvocai  >>  hic  populos,  hinc  decus,  inde  salus. 
Qui  plebein  accendit  venerandic  conditor  arcis, 

Talibus  oriiciis  prxinia  jiisla  metil  >. 

CAPUT  X. 

De  domno  Nazario  i  muriyrc  Clirisli. 
lUasilicam  in  menioriam  saiicti  Nazarii  inarlyris, 
■teiii  a  Leuiiiiii,  Iturdegalensi  episcupo,  e  fuuda- 
ineniis  excilatam,  vetuslinre,  qua:  eiat  angusiior, 
dejecia,  cuiiiiiiemorai.  Martyris  ipsius  triumphuin 
et  gloriain  desciibii.] 

Culmina  conspicui  radiant  veneranda  Nazari, 

Ciijiis  iiiembra  poliiin,  spiritus  aslra  tenet. 
Kemiiie  tcrrigeno,  lerrenis  iisibus  exsors, 

immorlule  bonum,  pulvere  uaius  hoiiio. 
Nil  carnale  vuleiis,  sed  Christi  praMiiin  pnscens. 

Sanguine  Je  proprin  victiina  dign.i  Deo. 
Il.xc  lilii  lein|ila  sacer  devota  Leontiiis  ofTerl, 

.Majoremque  suam  liinc  cupit  esse  doinum. 
Iliic  prius  angiisto  fabricata  est  macbiiia  gyro, 

Quo  nequc  tunc  poierat  plebs  vcneranda  cap. 
Dejcclamque  solo  nirsus  rundavit  ab  imo, 

Ei  dedit  hxc^  qux  nunc  aniplincata  placenl. 

CAPUT  XI. 
De  basilica  domni  Dionysii  ^. 

[Rasilicam  sancti  Dionysii ,  episropi  Parisiensis  ,  ei 
inartyris,  iiem  a  Leoniio  rellditam  ainpliorcai, 
comiiiemurat,  non  anie  vetere  dejecia  quani  novi 
construcia  ruisset.  Ipsius  martyris  laudes  celebrai.  | 

Qui  cupis  egregii  slruciurem  noscere  templi. 
Tam  pia  non  palijr  vota  latcre  libi, 

hoc  ipso  carmine  possumus  coiijicere.  Illc  qnippe 
viJetur  spectasse  ad  diwcesim  Leontii ,  qiii  in  basi- 
liea  sancti  Vlnceiitii  etsiruciida  etoruanJa  lam  aiu- 
iiilicus  exstiterai. 

<"  lii  vu'gaiis  legebaiur  favuin  ingens,  quara  leciio- 
tiem  emeiKiavit  Itrow. 

<  Tres  Codd.  Vat.,  arce  [ulura.  In  Von.  Edit.  si<! 
leciiiir  iiileger  versus  : 


Auspiciis  pr.-einissa  GJes  erai  arce  futura, 

e  Diio  Codd.  Vat.,  de  petle  maligna. 

^  Kdit.  Veii.,  eiiociit  hinc  populus, 

'  Uiiiis  Cod.  Vat.,  nwiei. 

i  liicertum  quis  ruerit  bic  Nazarius,  ciiin  ires  siih 
liuc  nnniine  celebreiitur  die  ^'i  Juud.  Prituus  pas^ii* 
t'Si  Mediolaiii  cum  Celso  puero,  quorum  corpura  a 
saiiciu  Ambrusio  iiivenia  suiit.  Alter  Kbroduni ;  ter- 
tius  Koui:c ,  cujiis  cur|>iis  Jelatuiii  iii  (•alliam  oper:^ 
C.lirodcganJi  ,  cpi.sropi  Mctieii^is,  an.  7l>'>.  Vide 
Kuiii.,  in  ntitis  aJ  Greg.  '1'ur  ,  de  (iluria  murlyruiu, 
I.  I,  cap.  (il,  iiiiJe  liiec  haii^iuius, 

Saiicti  ^a/.arii  relli|ui»;  colobaiitur  in  agro  Nain- 
iieiicu  lenipore  Gregoril  Tuioiiensis ,  ul  vi,ler«  «t 
lucii  siiperius  citalo. 

^  Saiiciiis  Dioiiysiu^,  episeopiii  Parisieiisls,  a 
Grog.  Turoii.,  Iib.°  i,  eap.  '28,  liisi.  Kranc,  passus 
refcrtur  an.  '^■tO  aut  eti.un  post;  sed  alia  iiM.iuiuenla 
osteiidiiiit  euiii  a  bcalo  Cleiiioutd  iii  Galluin  luls- 
suiiiluisse;  iiiiJe  cjus  iii.irlyiuiiii  ad  sa'c  iluiu  sr- 
o<iiidiiin   essoi  rej  ciciidum.    Le^c  Kuin  ,   In   lioiis 


73 


MISCELLANEA.  —  LIB.  I. 


74 


L»ngiiis  liinc  olini  sacra  cum  Jelubra  ruissent, 

Kt  (ilcbj  ol)  spalium  sxpe  liineret  iter, 
Esigiiain  Jcderat  liic  pr^esul  Ainelius  ■  arcem, 

Cliristirolani  populuni  nec  c:<pieiiie  loco; 
Qiio  vitx  clauJenie  dieui,  deliinc  prule  gi'adui|ue 

Venit  ad  li:eredein  lioc  opus  alque  locus. 
Fuiidavitque  piam  baiic  papa  Leoniius  *>  aulani , 

Obtulit  et  duinino  spleiidida  dona  suo. 
Quaiu  venerandus  lialjei  propriam  Dlonysius  xdem, 

Nomine  sub  cujus  s:inctifica(a  nitet. 
Qui  rervenie  (Ide,  Cliristi  sulidatiis  ainore, 

>erlice  suppusito  c:illa  secanda  dedil. 
Hi-nibroruin  cnnteinptur  erat,  cupiendo  coronain, 

Vile  putaiis  quidquiJ  ferrei  amoie  Dei. 
Ut  inoriiura  caro  duiiuni  Imniuriale  pararet, 

Vulnera  dilexil,  sed  caritura  nece. 
iiostili  occurreiis  gladio,  se  misit  Olyinpo; 

Uode  luori  voluit,  vola  salutis  babct. 


A  Nec  angusta  '  prius  subtraul  fana  sacerJus, 

llxc  nisi  perliceret,  qua  inodo  culta  [factalplaceut 
Assidue  in  priscu  peragens  ceriinonia  lempto, 
Donec  rile  seqiiens  consolidasset  opus. 

CAPUT  XII. 

De  busiliea  '^  tancti  Bibiani. 

[Casiliram  sancti  Uibiaui,  Samonensis  episcopi,  ab 
Kusebio  coeptam  a:dilicari,  sed  nilnime  perfeciaui, 
Louiitius,  episcopus  Burdegalensis,  precibus  Eme- 
rii,  episcopi  Santoneiisis,  compleverai,  iion  niiiii> 
inum  ad  eain  rcm  vel  Placidiua ,  Leontii  uliiii 
uxure,  conrerenie.  Horum  itaque  pietatein  ac  mu- 
iiilicentiani  Furiunaiiis  coiiimendai.] 

Digna  sarerdutis  Bibiani  '  teiiipla  coruscaDt, 
Quo,  si  jiista  peiis,  dat  pia  voia  '  lides. 

Q<ix  prxsdl  fundavit  nvuns  Eusebius  t  olira; 
"      Ne  laoien  expleret,  raptus  ab  orbe  fuit. 

Ciii  luox  Emerins  i*  successit  in  arce  sacerdos, 
Sed  coepiura  '  ut  strueret,  ferre  recusat  onus. 


ad  Greg.  Turon.,  lib.  i  de  Gloria  martyruin.  cap.  72. 
Lege  et  ea  qiuu  adnuiavimus  ad  Acia  iS.Uinn.,  p.  ii 
Op.  Fort.  1'ercelebris  erat  S.  Dionysli  basilica  prope 
Parisios,  de  qua  sxpe  Gregor.  Turoii.,  ei  de  qua 
fuse  Adrianus  Valesius,  iii  part.  li  Defens.  suJi  cun- 
tra  Launoiuro ;  altera  vero  Anibasciuci.  At  bxc,  de 
qua  boc  locu  Fortunaius,  Burdegalx,  aut  in  Uurde- 
galensi  agru  sita  luisse  videtur,  ab  Auieliu,  Le«utii 
decesiore,  primitus  exsii  ucta. 

*  Uic  Auielius  in  Burdegalensi  scde  antecessit 
Lenntium  1,  decessoreui  bujusce  nustri  Leoniii.  (Pii* 
»i(C  curte  nota.) — Pusuimus  Amelium  st^disse  proxime 
ante  Leuiitium  eeniorem  in  sede  burdlgaleiisi,  quod 
iiiter  Cyprianuiii,  qui  an.  50!i  inierfiiit  concil.  Aga- 
tbensi  et  Aureiianensi  prinio,  et  inier  Leoniium,  q 
qui  an.  541  inlerUiit  coiicilio  Aureliauensi  iv 
(ul  ostendit  CoinliusaJ  an.  541,  iium.  ()5),  nimium 
spatii  iuterjectuiii  sii,_quainobreniCypriaiio  cuniinuo 
Leontium  sufliciamus.  OiUeiiartus  tamen  (ut  refert 
Cuiutius)  in  Noiiiia  uiriusqiie  Vascunix  ,  lib.  iii, 
c.  7,  pusi  Cypriaiium  punit  uirusque  Leontios. 
Roberius  veru  Leouiiu  primo  successisse  relert  iii 
seJe  burdigal.  Callicinum ,  liuic  Aineiiuiu,  tuin 
Cyprianum ,  tum  Leontium  juiiioreui.  Nus  duos 
Leuniios  sejungeiidus  nou  iluxiuius  ,  quod  cum 
Leoniiusi  sub»crip»erit  synodo  Aureiianensi  iv,  an 
541,  et  Leoiilius  junior  sedere  coeperit  aiite  an. 
54^,  quo  |>er  legaluiii  subscripsit  syuoJo  Auretiaii. 
V,  liaud  videniur  disjungendi. 

Sauimaitbaiii  vero  in  (jallia  Cbrisiiana  Amelio 
Leontium  1  bubrogant :  inter  buiic  vero  et  Leoiitium 
juniurein  Cyprianum  sedisse  referunt.  Nec  proban- 
dum  videtur  quud  ipsi  idcirco  pusl  Aiiielium  velint 
Leoiiiium  1  sedisse,  quod  Foriuu.,  c.  11  I.  i,  referat : 

Eilguaiu  dederal  liic  praesul  Amebus  arcem 
Clirislicohm  po[>ulum  uec  c;ipieme  luco 

Quu  viix  cbudeme  diein,  deUiuc  prole  graduque 
VeuiL  ad  bxreJem  boc  opus,  atque  locus. 

Fuiidavilqije  plaui  bauc  papa  Leuuiius  uulaui,  etc. 

tum  iion  asserat  Fortunaius  istud  operis,  ab  Amelio 
angustum  et  iiicommodum  reliciuin,  ad  euin  qui 
proxiuie  loci  ejus  el  gradushxres  fuitampliricandum 
ac  reuuvandum  pervenisse;  e  conira  illaomniavel  de 
LeoniioMoptimeaccipi  possini,qui  etsi  nou  proxime, 
bxres  lamen  Ainelii  in  sede  Burdigaleiisi  fuit.  Quu- 
circa  et  huberius,  qui  laudatur  a  Cointio,  illa  est 
Fortuoati  verba  de  Leooiio  juiiiore  interpreiaius. 
I'r;eseriiiii  cum  Furiunaius,  qui  toius  erat  in  Leontii 
junioris  laudibus  exiolleudis,  ejusdem  studium  in  ba- 
silicis  qua  reliciendis,  qua  exaediiicandis  saepius  os- 
leaderii :  iiibH  vero  ejusmodi  narraiil  de  Leoiitio  I, 
;ujus  epitapbiuin  scripsit,  quod  exsiai  I.  iv,  c.  9. 

Patbol    LXXXVMl. 


At  Laiiiioyns  in  Dis^.  de  duobiis  Dionysii:;,  c.  C, 
observ.  6,  ccii«et  basillcam  de  qua  liic  Foriunalus, 
iiuii  iiiBurdigalensi  dloecesi,sed  Lutetla;fuisse:quam 
prinium  Amelius  aiitistes  Parisiensis  erexcrit  aJ  au. 
circiter  530,  quo  Anielliis  pHrisiensem  regebat  Ecclu- 
siani,  quainquc  Leoniius  Burdigal.poniilex  exstudii», 
et  religioue  erga  D.  Diniiysium  amplificarii,  ac  refe- 
cecil.  Veruni  prxlerquaiu  qiiod  iiulli  liic  meiitio  fit  :i 
Fiirtunato  quud  buic  basilica  esset  Parisiis,  eaqiie  ab 
episcopo  Burdigalensi  refccta  fuisset,  cerie  Anieliuiu 
n<>n  Parisienseni  iintisiiieui.sedUurdigalenseinruisse, 
satis  inde  perspicilur  quud  Forlunatu^  Lconlium.uti- 
que  Burdignl.  episcopiim,  Aniclio  sticcessissc  iu  illa 
sede  refcrat  lib,  i,  cap.  11,  liis  vcrbis: 

Ciuo(Ainelio)vil.'ecUudcntedlem,debincprolegraduqoa 

Yeuil  aJ  buiredem  tioc  opus  alque  locus. 
Fuodavilque  piani  haucpapa  Leott'ius  aulain,  etc. 

(Secundce  curte  nota.) 

^  lnGalliaCliri$iian;i,aSamii>aitli.  ediia,  bocoperis 
tribuitur  non  Leonliu  II,  qul  fuil,  aetule  Furlunali,  iii 
Gallia  Burdeguleiisis  episcopus,  sed  ejus  decessori 
Leontio  I,  quod  Jemlror. 

'  Edit.  Ven.  et  Paris.,  nec  con(jeita  priia.  Iieiu 
unus  Cod.  Vat. 

<i  llaiic  saucii  Dibiani  basilicaui  in  suburbio  San- 
tnnum  (uisse,  apparet  ex  lestiiuuuio  Greg.  Turuu., 
lib.  de  Gloria  confess.,  cap.  5S. 

«  Sanctus  Bibiaiius,  sive  Vivianus,'in  vulgatisCala- 
logis,  secniiilus  urbis  Sanlooenjis  cpisciipus  ponitur. 

(  ISarrat  Greg.  Tur.,  supra  citatu  luco,  quod  liber 
in  vulgi  manibus,  et  oculis  versabaiur  suo  teinpore, 
ijm  violem  viriutum  tancti  Bibiani  continebat. 

s  llic  Eu~ebius  Cnierii  decessor  fuit  in  sede  Sanlo< 
D  nensi.  Inierfuit  conc.  Aurel.  ii,  aii.  535,  et  v,  an.  549. 

>>  Uic  Emerius,  jEmulus  appellatus  ab  infanlia, 
is  fuit  quein  Leontius  una  cum  episcopis  corapro- 
viiiciallbus,  in  synodo  convocaii»,  depulerat  de  epi- 
scopatu,  quippe  qui  impetraverat  a  Clotario  rege 
ut  absque  ineiropolitani  comilio  benedicerelwr,  ut  iiar- 
rat  Greg.  Turon.,  lib.  iv  Hist.  Fraiic,  cap.  SU.  Vi- 
deiur  itaque  Leuntiiis  basiliram  sancti  Bibiani  ab- 
solveiidam  .■-uscepisse,  anteqiiam  iii  synodo  euiu 
deponeret,  aut  cerie  postquam  redieral  ciini  ipso  iii 
gratiain.  Cliariberius  iiinrirum ,  Cloiarii  Filius,  ve- 
lieiiieiiier  iu  Leontiuui  et  ejiis  coiuprovinciales 
exarserat,  quod  pairis  ejus  facium  rescidisseni,  iii- 
bil  se  consulto  ;  luin  clericuiii,  judicii  illius  nuntium, 
plaustro,  spinis  siralo,  iinpo^iium,  in  exsilium  eje- 
ceral;  ac  Leomius  ipse,  nonniji  persoluta  certa  aori 
sunima,  effugere  potuii  coiuniunera  caeteris  episeopis, 
qui   convenerant  iii   illaiii  syiiuduiu ,  calauiiluieir. 

1  EJit.  Paris.,  sed  compium. 


75  VENANTII  IION.  CLEM.  F 

Qui  precibu»  commisit  opiis  iil)i,  |>np:i  l.eonil, 

Cviju»  ad  lioc  voliiiii  jiigiler  iiislal  .■uiinr. 
llliio  tile  decus  libl  se  servavii  agenlnm, 

Nee  nisi  lii  fiif  ra'!,  qiii  loca  sacra  ilaros. 
0  iiieriimn  ju>li,  iiiansurum  iu  luc(!  pereinii, 

Per  quein  >e  cupiuni  lcinpla  vereiida  coli. 
Saera  sepulcra  legiiiil  Biliiaiii  argciiie:i  tecla. 

Uuanimi»  lecuiii  qu«  riacidina  dedit. 
Qiio  siiper  effusuiu  rulilans  intcrinical  aurum, 

El  spargunl  radios  pura  inelalla  siios. 
Ingenio  perfecla  novo,  ciliulata  corusc;ini, 

Arlinceniquft  «  puies  ^  liic  aniinassc  feras. 
Sed  cui  »08  aninio  ilonaria  lanta  dedislis, 

llic  agal,  ul  vobis  slel  (iiiiiiirna  sahis. 
Nec  Jubiieni,  qui  digna  ferunl,  sibi  niagna  rependi. 

rremia  duin  proprils  '  reddal  ••  opima  Deus. 


•Idin  niore  fuisse,  ut  fornices  teniploriim,  ac  pa- 
tifies,  a  priscis  illis  leinporibus,  belluarnm  allonim- 
qiie  aiiimantium  figuris,  sive  piciis,  sive  sculplls, 
exnrnarcnlur,  conjicere  licei  ciim  ex  moiiiimeiills 
:iliis,  lum  ex  oral.  19sancli  Gregorii  Naziaiizeni,  qiii 
pairem  suum  laudans  moruium,  ac  lemplnm  de^cri- 
beos  ab  ipso  exaediRcalnm,  iiiler  c;eter:i  relcrl  :  illiid 
Ktovwv,  x»t  $Mwv  xaMsai'  St'opo(j)eov  sif  i^o;  atp6,usvov, 
/.'A  TOtf  v-Ksp  auTwv  7rXa(7.tiaiTtv  ou  \st.KOuiiiot;  rn! 
fxiuioji,  slve  (•.olumnii  ct  ammanlium  (ormis  perpul- 
i7iiis,  per  cameras  in  sublime  eliUum,  et  picluris,  siv^ 
figmeinis  ,  natiira:  non  cedeiitibus  ,  pulclierriinuni  , 
m:  magniricenlissimiim  fiilsse.  Fnrtiliialus  iiein  iii 
|iroxim.>  carniine  idem  iiarrai  de  Basilica  sancli  liu- 
iropii,  bisce  versibus  : 

Hie  vculplreCamerae  decus  inlerPDsilependel, 
yuo^  picuira  solel,  ligni  dedepe  jocos. 

Sumpsil  imagineas  paries  sii.ulaiido  Itgflpas, 
yii»  neque  lecia  prius,  ha;c  nioJo  picla  nitent. 

Iliine  auiein  morem  ornandi  parieles  oi  fornices  lom- 
ploruni,  sive  piclis,  sive  sciilpiis  iiiiagMiilnis,  ortuin 
arbiiror  ex  i|>so  ornalu  Salniiionici  templi,  quiMii 
expressiim  legiinus  lib.  III  Regum ,  op.  vi,  liis 
verbis  :  £l  omnt's  parieles  templi  ver  circuiiumscu- 
psil  vnriis  C(r/ali(ris,  el  lonio;  et  fecil  in  eis  cherubim, 
et  patmas,  el  picluras  varias,  quasi  prominenles  de  pa- 
rieie,  el  eyediciies. 

b  In  duob.  Coild.  Vat..  arlificemque  pulas. 

'  tli.,  dam  quuqiic  pro  parvis  reddil. 

■1  Edit.    Venei.  : 

Diinique   siiiiul  proprius  [F.,  propriis]  reddit  opiin» 

LDeus. 

«Sancins  Einropiiis,  ui  narrai  ('.reg  Tiir.,  lib. 
1  de  (;iori;i  inariyr.,  cap.  .'iC.  in  Galliani  a  I).  Cle- 
inenle  dirtRUS,  el  ab  eodem  consccialns  episcopiis, 
ibideni  a  piganis  oppressiis  est,  illisO(|iie  capile  in- 
lerill.  (jiiaiii|iiHiii,  (|iiiid  Eiilrdpiujn  a  1>.  (^lemeine 
missum  in  (lalliani  ait  C.r.g.  Turi)ii.,  id  iii 'gis  ex 
vulgari  opinioiic  relniit  qiiaui  ex  liisiori:ii  verlhiie.  iii 

aiilniadvertil   cl.  Kiiiii..  m  iiolls  ad  c|i;ii (Jie^orll 

lociiui.  Porco  saiicii  Eiilrop.l  nieinoriaiii  o\  p.iiio 
inierinorliiam  in  G:illia,  resillnil  C.illad  iis,  epis.  (iinis 
Santoneiisis,  cad;ivcre  illiiis,  ciijus  iii  capiie  acllnie 
iiiiisia  cicalnx  cerneb.ilur,  coinpertci.  ac  in  ii"v;iin  |ia- 
sllicam,  sub  ejiis  iiiulci  dedicatam,  illaio.  Vide  Greg., 
li»co  supra  citaio. 


ORTIJNATI  OPEKUM  PARS  \. 
\  CAPUT  XIII. 

De  batilica  sancli  Eutropii  '. 


76 


'  Ilauc  b»sillcam  a  Leoiillu  lliirdii;aloiisi  e|iisci>po 
reslauraiaiii  ei  ornalain  esse  eamdi^m  ciediderini,  iii 
qiiani  PallaJiiis,  Saiilnnuni  eiicsi^npim,  po.slea  i^jus- 
(leiii  s.incti  Eiilropli  cadav.  r  a  ,su  iiiveiilnin,  iii  (ilji, 
inlulll.  Cerlo  Greg.  Turoii  ,  lili.  I  de  (^lurla  m.iri., 
cap.    bl),    basl!  fv    illius,  iii  i|ua  Kinclna  stiiii  «acra 


[Itasillcain  item  sancii  Euiropii,  episcopi  Saiitonen- 
sis,  j.im  culiabeiileiii,  a  I.eontioiiislaurataiii  fulsse 
el  exoriiatam  relerl,  iioii  siiie  divlnu  adnioiiiiu  e( 
coiisiliu.J 

Quanliis  anior  Dominimaneal  tibi,  pnpa  Leonti, 

Quem  sibi  jain  sancti  lempla  novare  '  mnveiil  m 

Eulropil  [Eulropisj  ''  illa  eteuim  veiierandi  anilsliiis 

[aula, 
Corruat  '  et  senio  dllaceraia  suo. 

Nudatasque  irabes  paries  vacuatus  babebai, 
Pondere  non  tecli,  sed  male  pressus  aquis. 

Nocte  sopore  levi  culdam  veniente  ininislro  i, 
Instauratorem  te  dncet  cssesuuni. 
"  Pro  mercede  tui  ineruit  magis  ille  nioneri; 

0  Felix,  de  quo  fit  pia  cura  Deo. 

Lip^^ana  Eutropii,  menllonem  facit,  ut  ejus  quae  jam 
pt^rfectact  absuliitafuerat,  nuc  ullani  in  eo  operam  a 
Palladio  iinpeiisain  coiiiiiiemorat.  Lecintius  vcro  Saii- 
lonls  (qiKC  civilas  Burdigalensi  Ecclesi;K  ut  provin- 
claiis  meiropolilanx  subjlciebalur)  plura  ejiismodi 
rellqulsse  pietatls  su:eei  inuniliceiitias  monunienla, 
saiis  tcsiaiiir  ipsc  Ftcrlnnaiiis,  cap.  15  bujusce  libn, 
iibi  cle  Leonlio  loi|iiciis,  iiii|uit  : 

Noii  solum  liic  (lturdigal:e},  sed  uliique  micant  tua  lein- 

[pla,  sacerdos  : 
ititer  qux  pluudeus  Saiietonus  illa  dooei. 

Ntiu  recie  iiaq.ie  Rroweriis  eain  basiiicam  a  Pal- 
lailio  posiiaiii,  a  Leonilo  iiovis  oueriliiis  refcctam, 
et  iii>iaiiiataiii  liilsse  opiiiatur.  Leoiilius  quippe 
;i-taie  P:.llailiiiiii  antecessll,  ut  nilrer  si  vel  Saiilo- 
P  iienseni  rpiscopiun  illuin  uiiqnam  vldere  poluerit. 
Leoiillus  ti;iuipe  prima  juvecilute  (iit  referl  Foil., 
cap.  15  bnjusce  libn)  secntiis  esi  casira  Cliildeberti 
regis  iii  llispaiiiain.  E;i  vero  expedmo  fjcta  est  .i-l 
an.  S3I.  Vlxii  aulem  annos  circiter  :  4  nl  idem  For- 
tun.  affirncat  iii  carmiiie,  qiiod  scnpsit  In  fuiiiis 
ipsiiis  Leontii,  lib.  iv,  cap  .10,  ul  b.iud  sciani  an  per- 
vcnire  potueril  ad  an.  570.  Palladius  viro  lerlicis  fuit 
In  scdc  Saiiloiiensi  eplscopus  post  Fmeriuin,  queiii 
l.eontiiis,  iit  s  cpra  dixitiius,  in  synudo  depusueral 
ad  aci.  5  3.  vel  5lJ-i.  1'alladius,  ad  aii.  5fl7,  adliiic 
praeerat  Lcclesia:  Santonen:.! ;  qiiu  tempore  a  Gregu- 
rio  Magiiii,  !(•  P-,  sacras  rellquias  impetravi:  per 
Leuparicum,  presbyterum  suum.  Sed  videsis  Coiu- 
tiuiii,  ad  aii.  51)7,  iiuiii.  26. 

{iujf.  cuiii  iia  slnt,  qiii  pnlii  t  Leoiitius  b:)$illcain 
a  Palladio  Eedilicatam,  vetnst.ite  cullabuniein  ,  ;ic 
prope  dirulaiii  (ut  bic  relert  Kiirlniialus)  lest.iurare, 
ac  reslitiiere?  Aiite  Palladiuui  it»i|ue  ei  ipsiiin  Luon. 
liuni  stabal  veliis  teinpluiii  iii  liuiiorein  s;incti  Eii- 
I)  tropii  dedicatum  ;  cujus  prcnnde  meiiionain  a  l'al- 
ladio  ea  siiUkii  e\  p:tile  renovalaiii  ceiiseiidum  esl 
ex  Gregor.  Tnr.,  qiiod,  aiitec|uam  ejiisdem  cad.iver 
invciitiiin  fnissel  a  falladlo,  chra  cicairice  i..sigiic, 
iiiai  tyr  fiiisse  itiiiorabnur.  Qiiaiii  :id  reiii  adil.'t  iii.  - 
iiieiciiim  aliqiiod  vel  sileiilliiiii  Po<  touali,  q:ii  iiiis- 
(|iiaiii  lioc  lii  c:irmiiic  Eulropliiiii  inarlyreiii  luisso 
i'umii>eiiiunii,  qiil  c;i!u-roi|>iiii  ruiii  illaiii,  pi'»'.suriiiii 
diviiiitns,  ui  iiairat  ibld.  (in^^ur.  Turuii.,  contiriua- 
lain,  iiuii  |iiain  t;i('iliis  pra-ieriiilslssei. 

1  Uiio  Godd.    Vidl.,    tempta    not'in'<!   moneiit    item 
Edil.   Veii. 

1'  Iliius  Cod.  Val.,  Elropiiis  enim  venerandi, 
'  Uiio  C.oild.  Val.,  curruiTOI  scnio,  i|iiiid  leiien. 
1  Itiiivveciis,  iii  icoiis  'i<(l  liuc  caruieii.ait  ;  l.ttmtium 
per  ((uiflciii  uilmi^iiiluiii  funse  Je  inneii  Eutropti  Itmpii* 
tes.li\nrando,  ciim  l:iiii  aperle  Fiirinn.iliis  •>!  cu'daiiirx 
minlsiris  ejiiv  ciuiiiglsse  iliviinius  alllrmel,  «  i|>  o 
postna  l.eoii>ius  adiiioiierctur. 


77 

^iinc  iiieliiire  via  \iriiit  renovata  vcliist:is 

Ei  lafs*  fjbric*  (los  rediviviis  lulii. 
iClas  aciessii,  tanien  »  li«c  juvcnescil  lionore, 

UiiJeseiiex  lieiei,  juiiior  inde  rcdil. 
Kic  scalpuc  [Ms..  sculpiac]  camerae  decns  interruile 

[pendet, 

Qiios  piclura  solet,  ligna  dedere  jocos. 
Siimpsit  im;igineas  paries  simulando  liguras, 

Qu.TC  iieiiue  lecia  prius,  baec  modi)  picta  nitent. 
Urbis  Sanclonicae  priraus  luii  istesaceidos, 

El  tibi  qui  n'p;iras,  jure  priora  •>  dedil. 
Cum  BU3  lempla  tenet  sanclus,  habilando  quiele, 

Instauratori  reddit  liunnre  '  vicem. 

CAPUT   XIV. 

De  calice  <*  Leoniii  episcopi. 

{Calicem  a  Leonlio  et    Placidina  aedi  sacrx  oblatunt 
coiiiiiieniorat.] 

Summug  in  arce  Dei  pia  dona  Leontius  offert, 
Volis  juncta  sacris,  et  Placidina  simul. 

Felices,  quorura  ■  labor  est  altaribus  aptus, 
Tempore  qui  parvo  non  peritura  ferunl. 

C.XPIJT  XV. 
De  Leontio  '  episcopo. 

[Leontii  nobililatem  generis,  episcopalera  grarlum, 
mnninceniiam  in  teiupla  cclebrat  hoc  cannine, 
eidemque  Placidinae,  Leoniii  ollin  uioris,  laudes 
adjiiiiglt.] 

Inier  qnos  genuit  radians  Aquitanicus  s  axls, 

li^egiis  ineriils  culmiiia  prima  tenes, 
Civlbuses  [e(j  Gallis  supercminet  alia  poiesias, 

Tu  potior  reliquis,  et  libi  nemo  prior. 
Praecedis  mulios,  nulli  ininor,  atque  secundiis, 

Nec  superest  aliquid,  qnod  dare  possil  honor. 
Qui  cum  se  priinum  •»  vestivit  flore  jiiventus, 

Parvus  eras  annis,  etgravilale  senex  '. 
Versus  ad  Hispanas  acies  cnm  rege  sereno  I , 

Militioe  crevii  palma  secunda  tu«. 
Ciijus  primitisetanto  placuere  relatu, 
Ut  meritis  esset  debiius  isle  gradus. 


MISCELLANEA.  -  LIB.  L  78 

A  Nec  poterant  subiio  libieu^mina  cclsa  p.irari, 
llxc  nisi  digna  tuum  promeruisset  opus 
N'ibi!itale  polens  proecellis,  papa  Leonii, 
Clarus  ab  antiquis,  si  niunerentur  avi. 
^ani  genus,  elproavi,  vel  qiiidquid  iii  ordinedicam, 

Pcr  procercs  celsos  rurrit  origo  velus. 
Tempora  d  frugiuiu,  ei  slai  lamen  auia  parentu:n : 

Nec  patiiur  lapsuni,  le  reparante,  dunius. 
Nobiliias  loiigos  non  incliiiavlt  iii  annos  ; 

Ciii  magis  ascensum  proles  oiiiina  dedii. 
Iiiclyia  progenies  ornavit  hicc  priores, 

Haeredis  radio  splendiH  origo  patruni. 
De  radice  sua  vestita  est  Qore  veiusias; 

Quara  merito  vestra:  laudis  obumbrat  honor. 
Qiiamvis  non  aliquis  potior  niodo  possii  h:>bcri, 
B      Tu  tibi  prxcedis,  amplilicaiido  palres. 
Emicai  alius  apex,  generosa  $ieninial;i  pandens, 

Cujus  apud  reges  unica  palma  paiet. 
Ecclesiae  nunc  jiira  regis,  veiierande  sacerdos, 

Altera  nobilitas  addiiur  inde  tibi. 
Pontilicalis  apex  quaravis  sil  celsus  in   iirbc  [orbe], 

Poslquam  te  meruii,  crevit  aileptiis  liDiior. 
Aula  Dei,  el  pastor,  vtcibussjLi  pr.cinia  reddunt, 

illi  lu  ornatum,  spem  dedit  il!a  lihi. 
Muiiere  diviiio  pariter  florelis  iiiriquc, 
Tu  iiiercede  places,  illa  decore  iiiiel. 
Tertius  a  deciino  huic  urbi  aDilsies  haberis, 

Scd  primus  meritis  enumerandus  eris. 
Templa  veuisla  Dei  revocasti  in  culminc  prisco, 
Postqiie  suum  lapsum  nunc  meliora  placenl. 
Flore  juvcntulis,  seoio  fugiente,  coruscani, 

Ei  libi  laeta  favenl,  quo  renovante  vircnl. 
l't  lu  plus  ageres,  ineendia  tecta  creinaruni, 

Et  nunc  laude  liia  pulchrius  illa  micani. 
Nullai|iic  flammicrerax  senserunl  danina  ruin», 
Qu3e  modo  post  ignes  ''  lumine  plena  niient. 
Crcdo  quod  e<  sese  voluissent  ipsacremari, 

Ut  laliOr  ille  tuus  bxc  meliora  darct 
Post  cineres  consumpta  suos,  tenuesque  f.iyillas, 

Sic  solet  et  Phoeiiix  i  se  renovare  senex. 
Instauraia  eiiam  sacri  est  baptismaiis  aula  "<, 
Quo  maculas  veieres  fons  lavat  uiius  aquls. 


»  Duo  Codd.  Vat.,  accessii,  sed  ha'C.  E<lit.  Veii., 
accessii  sed  ei  hocc. 

■>  Hisce  verbis,  jure  priora  dedii,  declaraiur  Leon- 
liiim  melropolitam  fuisse  cujus  dioscesi  eral  coin- 
proviiiciitlis  Saiitonensis  Ecclesin. 

"  Tres  Codd.  Valic,  reddit  amore  vicem. 

"*  Hiijusce  calicis  ineniionem  iierum  facere  videlur 
Forlimatus  seq.  cannine,  illis  versiculis  : 

Muneribusque  plis  dotasli  aliaria  Christi, 
Cum  tua  vasa  feruul  viscera  saiicia  Dei. 

'  In  Ediiis  legebaliir  qnorum  esl  attaribvs  oplus 
iiterque;  resliiuiiim  a  Brow.,  ex  veiere  Ms.,  quorutH 
tahor  esl  atlaribus  oplus. 

'  Hic  Leontius  successerat  in  scde  Burdegaleiisi 
alieri  Leiintio,  cum  ip.^o,  ui  videiur,  generi»  iifce-si- 
tndine  cnnjiinclus.  Iloruui  siirpem  et  nrigini-m  refert 
Brow.  ad  prosapiani  Paulinorum,  coiijecluiain  facieiis 
ex  nundam  Sidonii  Apoliinaris  loco,  lib.  vni.  epist. 
<2.  Cerle  Leonlius  ille,  de  quo  Siilnnius  facile  pri- 
muf  Aquilanorum  dicilur ;  aique  liiiic  Leontio,  de 
qiio  Iiic  Fonuiiatiis.  videtiir  origine  et  fainilia  fuisso 


finiiimus,  quemadmodum  et  villas  quse  a  Sidonio  et 
Fortunaio  cnrainenioranlur  domus  iilorum  ac  familisE 
proprias  fiiisse,  similitudo  earura  evincit,  ut  suo  loce 
D  indicahimus. 

K  L'nus  Cod.  Vat.,  Aquilanius  axis. 

^  Uiius  Cod.  Vai.,  qui  cum  te  primo. 

'  Uiius  Ciid.  Val.,  et  gravilale  senis,  ac  perpelnum 
est  fcre  in  hoc  Codice  senis  pro  senex  ponere,  quod 
semel  notas^e  sudiciat. 

1  Refert  Gregorius  Turonensis,  Histor.  Fraiiq.  lib, 
III,  cap.  10,  Childebi:rluin  regem,  Hispaniatii  ingrea- 
sum  cum  exercitu,  ejusdem  ,  occiso  rege,  poiitum 
fuisse.  Ha:c  itaque  castra  secuius  fuisse  Leontiu»  di- 
cendus  esl,  jam  iiinc  aelaie  puhescens.  Illa  autem  ex- 
pedilio  conligil  ad  nn.  551  circiler,  uti  liixiinus  sn- 
pra,  in  iiolis  ad  carm.13  htijnsce  liiiri.  Childuberl.mn 
itaque  sub  nomine  regis  sereni  ininime  dubiio  ddcla- 
rari,  ciijus  religioneni  ac  pielaiem  siepe  laudat  For- 
tunatiis,  sed  prxcipue  lib.  vi,  cap.  4. 

■^  Uiius  Cod.  Vat.,  per  ignes. 

•  Uiius  C.id.  Vai.,  tic  floret  et  PAariiix,  corrupte, 

■"  Bruwcru?,    in    notis  ud   bunc   locuin,  ostendiC 


19  VENAMII  HON.  CLKM 

Kccrt  beaU  «acrx  fundasU  lenipl.t  Mariar, 

Noi  iibi  vicia  faglt,  «einper  liiibendu  dieni. 
Liiinine  pleiia  micaiis,  iiniiata  esi  aii'a  M.iriain, 

llla  nlero  liiccni  claiisii,  i>t  isla  dicni  '. 
Nec  soluni  liic,-»cd  ubique  i*  inicanl  in:i  u-inpla,  sa 

[cerdos. 

Ihier  qiix  pl.iudens  Sanctonus  illa  docet  ''. 
Qiii  lura  das  pnpulis,  iibi  Cliristuni  jiigiier  orent, 

Unde  salus  veniai,  le  rucisesso  vi.im. 
Fcclesineqiie  doinus  crej-cenie  c:icniniiie  pollet, 

Rt  probai  esse  liiiiin,  quod  niodo  ciilta  placel. 
Kccisii  ut  libeal  cunctos  liuc  currcre  cives, 

Kt  dunius  iina  vocet,  quidquid  in  urbe  manet. 
Ornasti  patriam,  cui  dona  percnnia  pr.xslas, 

Tu  qiioqne  dicendus,  niirdegalense  deciis. 


FOItTUNATI  OPEKUM  PARS  I.  80 

A  llire  possessor  haliei,  quidquld  transniiteril  anl«, 

Sola  lenet  >•  secnii),  qiix  priiis  ire  facil. 
Ilxc  libi  teinpla  dabunt,  el  vasa  sacrat»,  sacerdot, 

El  qiiidqiild  rcliqnum,  nec  nunierare  queo 
Ecclesix  coluineii  lculinenj  per  tempora  longa  gii» 

[bernes, 

Et  niercede  pia  rnictus  ubique  iniccs. 
Cogor  ainoru  eiinin  Placidinx  paiica  referre, 

Qnx  libi  tunc  conjui,  esi  moJo  chara  sorur  '. 
Lunieii  ab  Arcadio  veniens  geniiore  refulgei, 

Qun  innnct  augiistiim  germen,  Avile,  luuin  : 
Imperii  i  fasius  [fasces]  loio  qiii  rexii  in  orbe ; 

Ciijiis  adhuc  pollens  jura  senatus  babel. 
Iliiniani  generis  si  ciilinina  priiiia  requiras, 

Seinine  Cxsareo  ^  nil  snperesse  poiest. 


Quanlum  intcr  reliquas  capiit  lixc  ^  super  cxlnlit  "  Sed  genus  ipsa  suum  sensiis  modoraniine  vicit; 

[urbes, 

Tantum  Pnntifices  vincis  lionore  grados. 
Inferiora  velut  sunt  nuinina  cunrta  Garumnx  *, 

Nou  aliier  vobis  subjacel  omnis  .tpei. 
niienus  ab  Alpe  means  neque  taniis  spumai  babenis 

[areiiis], 

Porlior  Adriacas  nec  Padns  intrat  aquas; 
U.intibiiis  par  esi,  qui  loiigius  egcral '  undas  : 

llxc  ego  Irnnscendi ;  judico  nota  niihi. 
Muneribusqne  piis  doiasti  altaria  Christi, 

Ciim  lua  vasa  ferunl  viseera  saiicta  l>ei. 
Nam  cruor,  el  corpus  Domini  Iib:iinina  summi, 

Rite  ministerio  [ininisterinm],  te  tribuente,  venil. 
V  fclii,  ciijiis  dilal  pia  templa  racuUas, 

Cui  res  i^la  mngis  non  periiura  nianci. 
Roii  xriigo  lerct  s  inordaci  dente  tjlentuin, 

Nec  coiitra  bxc  fures  arma  dolosa  inoveiit. 
El  daia  res  vivit,  facitei  bene  viveredantcm 

Cuni  moritur  terris,  ducilur  inde  polis. 

Iinptisteria,  veteris  Ecclesix  more,  ei  osn,  (ere 
seorsiin  a  basilicis  exslrui  solita  fiiisbc,  quoil  iieni 
e\  boc  testimonio  Foriunaii  coiilirniaiiir.  Saiicius 
Creg.  Tiir.  eiiam  lib.  x  llist.  Fraiic,  cap.  51,  inler 
ceifta  opera,  qnibns  ipse  Ecclesiain  Tiironensem 
ornaverat,  b.npiisterium  recenset,  qiiod  prope  basi- 
lic;ini  curaverai  a^diflcanduin,  imjuiens  :  i  Baptisie- 
rium  ad  ipsain  basilicaiii  xdiflcari  prxcepi.  •  Item 
liaplisieridin  Mogiinti;i!,  quod  a  Sidoiiio,  cjus  nrbis 
episcopo,  exsiriictiiin  fiierat,  propriam  .lulani  ba- 
buisse,  a  basillcx  xdiliciu  sejunciam,  conjici  poiest 
ei  Foit.,  c.  M,  I.  II.  Denique,  nostia  bac  xtaie 


Ciijus  ab  eloquio  diilcia  mella  nuuiil. 
Chara,  sTena,  deccns,  solrrs,  pia,  inilis,  opinia, 

Qiix  bona  cuncla  geril,  qnidqiiid  lionore  placel. 
Mnribus,  ingenio,  ineritorum  luce  coruscans, 

Ornavit  scxum  mens  preliosa  suum. 
Pliiriina  cnr  referam,  quantis  sii  prxdiia  rebiis, 

Qiix  potuil  votis  nupta  placere  tuis. 
Augeat  hoec  vobis  vitani,  cui  templa  dedisiis, 

Culminibusque  suis  culmina  vesira  legat. 

CAPUT  XVI. 
nynmut  de  Leontio  epneopo. 

[Cum  quidam  ambiens  locum  Leuiilii,  episcnpi  Bur- 
de^a  ensis,  enimlein,  alisenlein  jaiu,  fa!so  murie 
exsliiictniii  fuisse  divulga^sct,  qiio  inorliii  in  l<i« 
'  ciiin  sufftccretnr,  ac  Leontitis  ex  insperato  reversus 
ex  iiinere,  sese  incolumcm  gicgi  suo  osleiidisset, 
Foriunatus ,  seqnenti  carniiiie,  reditum  ipsins 
felicissimum  gratulatur,  qneni  lanlo  jucundiureiii 
accidi.-ise  artinnat,  qiiod  iii  eum  inciderai  dieni 
qiio  is  primo  sedem  Burd  jalensem  couscenderat. 

'  Ea;  scilicet  qiix  uiorum  in  loco  erant  ante 
episcopaium,  hocce  digniiaiis  graduauctis  hubeban- 
tiir  pro  sororibus.  Neque  eniin  secus  cnm  illis  ac 
cuni  sororibus  vivi-bant,  tlioro  plaite  sejuncii,  ex 
canonum  decrciis,  et  prisca  Ecclesix  coiisuetudine. 
Ninc  Constautius  presbyter,  iii  Vita  Geriiiani  Aiiiis- 
siodorcnsis,  cap.  -  :  uxor,  inquit,  in  sororem  ex  cou- 
juge  mulalitr.  Sed  vide  Sinnon.,  in  nolis  ad  SitlO' 
nium,  episl.  IG  lib.  v,  ubi  plnribus  hxc  lllustrai. 

i  lliiiis  Cod.  Val.,  imperiit  factui,  corr. 

^  Avitiis,  Cxsarea  digniiate,  gciius  siiuin,  ca-tcro- 
quin   iiobilissimuiii,   inultu  augusiins  aique  clariiis 


veterum  basilicarum  baptisteiia,  fero  ab  ipsis  basi- " '"•='''''"«"'•  '»   Arvernis  orius   Aniciani  ex    genle, 
lieis  seorsim  posita,  veierem  illam  consuciudinem  ac      "*'"*  «'  pro^^"'»  '""8»  swc  iHustres  honoiibu»,  ac 


inorem  satis  dechiraol. 

■>  Fortunatus  lnc  indi&ire  videtur ,  basilicam 
snncix  Marix,  xdilicatuin  a  Leontio,  vitrei.'i  fene- 
stris  oculuiam  fiiisse,  sicut  idem  de  Parisiaca  lu- 
quens  ecclesia,  lib.  ii,  cap.  II,  pari  mudo  dixii : 

Prima  rapit  radlos,  vitieis  oculata  feDfstris, 
Aniliclsque  uiauu,  cLiusil  io  irce  diem. 

b  Vide  qux  supra  dixirous,  ad  c.  H  et  13  biijusce 
lihri. 

"  Edit.  Paris.,  moiiel. 

*  Unus  Cod.  Vat.,  caput  exsuper  exiulii. 

•  Cod.  Vat.  Caroiiiiiv ;  Item  Edit.  Veii. 
'  Edil.  Paris.,  tgeiit. 

K  Kdit.  Vqii.,  noii  irru^a  tenet. 
''  lii  Kdit.  Veu.  dcsuni  hi  duu  vertus  :  lola  lenel 
«11  iim,  et  seq. 


patricio  oidine  insignes  enuuienbat.  De  quo,  ul 
caiiit  Sidoiiius  Appullinaris,  in  panegyrico  quciu 
Ronix  recila\il  eidem  Aviio  (cujus  llliaiu  Siduuii» 
ipse  uxoreoi  duxerat),  ait  : 

Itulit]  cui  miiinia  dnilum 

Stemniita  cuni|ilexuui  geriiie»,  i  iiliiiat*  cucurrll 
Per  |iroi«(iii,  Kenlisque  sua',  le  teole,  Pbilagri, 
Pairicius  res|iluudel  a|iei. 

Qiianquain  ipse  Avitus ,  ]am  adepius  linperium , 
poslea  in  co  regciidii  ininus  fclit  luil.  Nain,  cuin  iii 
udinin  sen:iiiis  iiicidisaci,  extulare  cugiinr;  quo 
leiii|<oro  idein  ruMlur  Placenlix  episcopiia.  Veruiu 
et  iiido  proru|;leiis,  i|Und  se  undique  cuiitiulii  seiill- 
rcl  ad  ncceni,  ciiiu  peierrt  Galiiain,  iii  ilineri^  obiii, 
dA  quo  vide  Gieg.  Tuiuii.,  lib.  ii  llisi.  Frauc., 
rip.  i  I 


81 


Dala  occisione,  plura  e(1<s$eri(  adversus  eos  rjui  A 
cpiscopalem  lioiioreui  aique  graduin  anibiuiil.] 


Agnoscat  "  omne  sxculum 

Antislilem  Leoniium, 

BurdegaieDse  prxmiuin, 

Dono  superno  rcildituin, 
Bilinguis  ore  caliido 

Criinen  fovcbat  inviduin, 

Pereiis  acerbuin  nuiiiiuin, 

llunc  jara  se|<ulcro  condituui. 
Celare  se  non  pertulit, 

Qiii  (risle  funus  edidit. 

Etsi  nocere  desiii, 

Tasana  voia  prodidit. 

Dcceptus  arte  noxia, 

Cassala  >>  deRet  crimina, 

Dum  quo!  pulabal  tristiit, 

Convcrsa  sunt  in  gaudia. 
li^xcropla  sxva  protulit, 

Calcaiida  cuncto  tempore, 

Ut  jam  sibi  conscriberei 

Decrela,  vivo  antistite. 
Fucata  °  res  bxc  contigit, 

Vilanda  casto  peclore, 

Supersiite  ut  prxsunieret, 

Posi  Taia  quod  vix  debuil  [defuilj. 
Gravat  sacerdos  ordinero, 

Qui  episcopatum  sic  pelil, 

Prxcepta  qui  complectitur, 

Fugit  honoris  arobilum. 
Iloc  si  tai  ^  sit  debitum, 

Coactus  ascendat  gradum, 

Non  se  petenie  callide, 

Sed  dante  Cbrisii  munere. 
Ineptus  est  quis  ■  ipse  se 

Praererre  vult  Ecclesix ; 

Nain  rera  sacratam  sumere> 

Edectiu  divina  sil. 
Kaiiis  '  sacerdos  ordinem 

llilarius  non  arobiit, 

Harlinus  illud  elTugit, 

Gregoriiis  vix  sustulit. 
Leges  refulant  ambitum, 

Invasor  oiniiis  pellitur : 

Quod  respuunt  prxtoria, 

Vilet  E  nefas  Ecclesia. 

Haligna  erant  »  cerlamina 
De  sede  non  tamen  sua, 

*  Primi  versus  in  colis  snnt  acrosticbides,  per 
■Ipliabeii  iitteras  ordine  digesii,  ut  jampridem  ani- 
nadveriit  Browerus. 

•>  Unus  Cod.  Vat.,  catta  deflel.  Edil.  Paris.,  in 
margine,  eautata. 

*  Edil.  Paris..  (ugata. 

*  Ven  Edit.,  Iioc  ri  qui  juttii,  debilum. 
'  UnusCod.  \al.,qiuiptete. 

'  Ven.  Edit.,  et  Paris.,  Charut  tacerdot, 
t  Unus  Cod.  Vat.,  tital  nefat. 

*  ibid.,  maligna  eiunt. 


B 


MISCELLANEA.  —  LIB.  I. 

Qux  nec  pali  dosiderat, 
Non  iiifert  incns  improba. 
Ncc  longiore  lempore 
Vers^ntur  in  boc  miirniure  , 
Diiin  cogiUinl  succedere, 
Kedit  sucerdos  qui  fuii. 

Uranlc  plelie,  proiiiius 
Dum  neino  crcdit,  reddilur. 
Quai  conauunl  per  ■  iristia. 
Majora  sunl  b:i:c  gaudia. 

Plausu  favehat  civil».<:, 
Cui  redit  feliiitas, 
Orbata,  queui  dcfleverat, 
Paireni  recepit  anxia. 

Qnum  vix  putabat  reddiiuin, 
Prxveiiia  voio  prospero, 
Ites  iiiira  quaiido  cernitur, 
Solet  stupere  visio. 

Recolligii  1  reclor  gregem  ; 
Errore  caplum  suscipit  ■< ; 
Pasloris  arre  cognita, 
Gavisa  suni  ovilia. 

Sumpsit  graduin  ipiu  teuipore, 
Regressus  est  eo  die. 
Quis  non  superno  munere 
Uoc  conligisse  prxdicet  ? 

Tanlum  nec  anie  prxmiura 
Plebi  fuil,  cum  lactus  est; 
Lxiata  quanlum  tunc  fuit, 
Quaiido  recepit  prxsulem. 

Venlte,  cives,  plaudiie, 
Et  vola  votis  addiie, 
Quo  facia  sunt  roiracuij, 
Serveiit  euni  coelestia. 

Xrislus  sereno  lumine 
Circumvolet,  quem  reddidit, 
Ut  Irina  crescat  graiia, 
Uercede,  viia,  gloria. 

Yinnum  cancndo  concrepet, 
Quisquis  Deo  non  invidet, 
Laus  ejiis  est,  qui  prxsulem 
De  roortis  ore  reirabit. 


82 


Zelante  fido  pectore, 
Tam  vera  dici  non  piidet : 
Hxc  parva  nubilissimo 
Papse  damus  Leoutio. 


'  Ibid,,  pott  Iriilia. 

i  In  Edit.  Ven.  sie  iegitur  sequent  colon  : 

Rccolligit  rector  gregem, 
Errore  diictus  seinitK. . 
Pastoris  voce  cogoita, 
Gavi&a  sunt  OTilia. 

k  In  uno  Cod.  \at.  et  Edil.  Paris.  sccundus  ver» 
Bus  coli  sic  legitur  : 

Errore  captnm  s(!initx; 
Ct  in  margine  ejusdein  tdil.  Paris. 

Errorem  pellil  semita. 


&  /FTNANTII  IION.  CLEM 

CAPBT  XVII. 

A'l  1'laciii  nam,  mnirem  "  Ltonlii  episeopl. 
[Fiiriiiiialii»  exiiisula  ((uaiii  incolctim  initiil  (|iiieil;im 
a<l   riaciJiiia-ii    iiHiiiuscula,    -tc  narrat  se,  cuiti 
iiavii-:iri>t  adverso  B<irea,  aJ  lerram  rejectuu»,  ad 
flai-idiiiaiii  ip^ain  appulisse.] 

lluiiera  parva  iiiiiiis,  pia,  suscipe,  quxso,  llbenler, 

Qu»  iiiagis  ipsa  deceiis  muiius  in  orbe  micas. 
Fluclibus  e  inediis  liaec  *>  ut  darct  insula  vobis, 

Oceanus  <  tuniulis  miinnure  prxstai  aqiiis. 
Qux  loca  diim  volui  properans  agnoscere  ponti, 

A  Biirea  veniens  reppulit  iinda  Tnrens. 
I'ro$reriias  ut  vestra  ,  ^  lumen  se  plcna  probaret, 

Ubtulil  in  lerris  qiiod  peleretur  aqiiis. 
CAPDT  XVIII. 
De  Biisono  [Ristonno]  villa  BiinHgalens!. 
[Bissoiii,  vill;c  iii  agro  nurrfigalensisita^^aniuenitnieiii 

describit,  el  uii.-»   aedilicia  quic  veiustaie  cnllapsa 

Leoiitiiis  rcfeceral  ei  exornaverat  comuieiiiorai.] 
Esl  locus  ',  icstifero  quamvis  sit  tempore  fervor, 

Quo  virel  assidiic  llore  refectus  ager. 
nespirant  cniceis  depicla  coloribas  arva, 

Fragral  odoriferis  blandlor  herba  coinis. 
Incula  Bissoiuim  vocat  himc  de  nomine  prisco, 

Millia  scptem  iirbs  hinc  Bur^digarensis  abest. 
Quo  poisessor  amans  prsfttOTia  '  grata  Fi)cavii, 

rariihiis  aique  trihns  purtiens'  «qua  stibit. 
Straverat  ipsa  solo,  senio  rspientft,  vetiJstas, 

Perdiderat  vultum  r»rnia  decoraMum. 
Ilunc  B,  meliore  via,  revocal  labor  iMo  Liionti, 

Quo  prxsente  domus  >>  niill»  ruina  preinit. 
Nunc  quoijue  prosperius  velui  aula  sepulla  resurgit, 

Et  favet  auctori  vivificata  suo. 

*  An  qu»  olim  uior  Leontii  foersrt ,  eju«dem  ma- 
ler  hoc  loci  appeltatur,  ob  egregiam  ejnsdeiii  in 
Leonlium  charitatera  ac  prssiaiitem  virtiitem?  An, 
•jHOd  verisiinilius,  pro  sororis  noniine.niatris  nomen 
irrepsit !  Cerle  Brow.  nega»  »n  Ms.  saHcMGalli,  mairis 
nomen  reperiri.  Iteiu  deesl  in  Codd.  Yat. 

•>  Umis  Ood.  Vai.,  u(  hwc  darei. 

>=  E<\.  Ven.  : 
OceaDus  lumidas  iniirinure  pra>bet  tqois. 

FA  diio  Codd.  Vat.  tumidas  preestai  aquas.  Ed.  Par. : 

OceaDusluniiJuni[P.  tuinidus]  murmure  pre.s.sila(iuas. 
El  in  mnrgiiic,  tumidaa. 

'•  Viile,  tiiun  dixi  in  Viia  Fnrt.,  iiiira.  79. 

"  Sidiiniiis  .Apolliiiaris ,  cariii.  i2,  villam  deseri- 
bit  ['until  Lenniil,  Burgiim  itoiiiiiic,  sitamad  Ciruin- 
iiam  iii  ripaDuraiiii,  ^eu  Dorononia*  :  qii:e  saiie  villa 
situ  siio,  ac  descriplioiic,  lum  .itilificionini  cleganlia, 
ac  balncoriim  fippordiiiiiale,  una  eit  liis  e>se  vide- 
liir,  quas  Forlunaliis  hoc  carniiiie;  18,  it  diiohiis 
tequeniihii»' ,  relerl,  i|u:iinv'S  sul>  (liverso  liuniine. 
Legc  inicgriiiii  illiid  rarMicn 

l'ru-iiiiia  appeli;ili.Miiiir  mv<  siimptiipse  ac 
niagnilica?  iii  auris  oxsiiiuiu;;  foilu  (^itnil  publica 
a^difiiia,  seii  pafalia,  iiiolc  S(i.i  iH  siriiclura  e<  rqnare 
videieiiiiir.  Sucion.,  iii  Viw  CiitlgMf.e,  «»n.  57,  liaic 
liahet :  In  exstntciioiiibus  piirtoiioriiiv,  a!i]iie  viUarum, 
nmni  potihabila  riitioiie,  niliit  tuin  eHiierii  coiicupitce- 
tiK,  iiuaiii  quod  {•IJici  poae  iteijarelur. 

t  Iluo  (  odd.  \M.  el  Kdii.  \uti.,  It«c  meliore. 

'•  Kilil.  Paris.,  (/('iiKU. 

•  lii  iiiio  (;od.  Val.  mrtiliini  r^prrinir  lioc  car- 
lucn  ,  &icuii  OJ  -<>,  ac  dcei»  iniegfwm  »fl(j«en:i 
pnciun. 


FOBTUNATI  OPKIUJM  PAUS  I.  84 

A  Itcddidii  iiiicrea  prisco  iiova  balnea  ciillii, 
Quo  recreaiil  fossus  hlanda  hivacrn  viios. 
Ilic  referuni,  '  nutrisse  lupos,  deseria  teiieiilet 
Intulil  hio  i  buiniiies,  exputit  unde  '^  fcras. 

c.wvr  XIX. 

De  Vereginit ,  villa  Burdegalenii, 
[Veregiiiis  vill.ne,  iicin  iii  agro  Burdegalensi  posiia-. 


situm,  descripiionciii,  xdilicia  a  Leoiitiu  iiisiau- 

raia,  celebrat.J 
Interopima  ferai  qiiavolvitur  unda  C^iromnx, 

Vereginis  ripis  vernai  anioenusager. 
Ilic  brevis  ascensiis  leni  suhit  aggere  clivuui, 

Carpil  et  obliqua  iiiole  '  viaior  iter. 
Altior  a  planis  arvis  minor  eminet  altis ; 

Nccve  ™,  humilis  nimiuni,  iiecque  superbit  apex^ 
Q  Colle  sedei  oiedio  domus  setnHcata  decenter, 

Cujus  utrumque  laius  binc  jacet ,  iiidc  lumet. 
Machina  celsa  casx  iriplici  suspendiliir  arcu, 

Quo  Pelagi  picias  currere  credis  aquas. 
Exsilit  unda  lalcns,  vivo  generaia  meiallo, 

Diilcis  et  irriguo  funte  pereanis  aquse. 
Qiio  super  accumbens  celebrat  convivia  ptstor, 

Inclusoipie  lacu,  pisce  ■■  natanfte,  bibit. 
Nunc  "  renovanda  venil  papx  meccede  Leonii, 

Quem  Domiiium  longo  tentpwe  rult*  cupit  p. 
CAPUT  XX. 
Pe  Preemmeo,  vHla  BnTdegalenai. 
[Forliinalus  iiV  iiinere  PraBmioeuin,  Leentii  villani, 

periraiisiens,   eiusdeui   situui   el  pulcl:riiudlnein 

celebrat  carmine,  eamque  a  Leoulio  xdiGciis  au« 

ciam  et  ornatam  taiise  decfarat.T 
C 

Quamvis  instet  iter,  i  retrahatiiue  volurnine  curae, 

Ad  le  pauca  ferens catmma  ',  flecto  viam. 

i  Ed.  Ven.  tn'u(i(  Aim:  ;  Auc  deest  in  uno  Cod.  Val. 
i"  Edii.  Paris.,  inde, 

•  td.  Veii.,  molle  vimor,  Etfit.  Pari».,  carpil  et 
obliquum  colle. 
■°  Uiius  Cod.  Vat.,  nee  humilit. 
»  Solemne  fuisse  veieribiiS,  m  prope  flumina  do- 
mos  in  agris  e;istrttereiii,  iMHte  et  ruria  amceniiate, 
agrorumque  loiigo  prospeclu,  ei  una  j^iscatione  fruc- 
rcntur,  ut  alia  oiiiiilam  exempla,  ex  Sidoiiio  iiiiel- 
lii;i  poicsi,  qiii,  cariii.  2i,  viltam  Barguin  describeii» 
inier  c;ciera  h.TCc  liahei  : 

Flfiteris  ad  l»v,iin'?  Te  porlicus  accipit  auipla, 
Dircclis  curvata  vils,  ubi  luai^iue  sunimo 
1'eiidel,  el  arot:ilis  sui  saxc-a  siita  coluniuis, 
Alui  vulubilibus  i<aivt  binc  coeiialio  valvls, 
l-"usilis  Kiiripus  piopier,  cailil  umla  supeme 
Aiilii  forcs  pendeiUe  laeii,  venamque  fefuli, 
Liidosa  iuvcnludl  [uniei  c(cuacula  plsces. 

Iicm  Fortuiiaius,  c.  9  I.  s,  villaui  describens  Cliitde- 
berti   regis,  tilii  Sigiberti,  hasc  referl  inier  caetera  : 
Deniipie  dum  pr.-esnnt  regcs  in  seditHis  »«1», 

.\i:  nieiisLe  ollicio  praudia  lesla  coiupt. 
Kelilius  i!is(,'iel;uri|»o  salmo  lascc  levalnr. 

E(  uuiiicriil  i  isi.es,  cum  sii  iii  arce  Si>UciiS. 

Rcx  lavet,  iiiimcnst  reiiihl  duni  |iiseis  ab  unJt. 

Al>\ue  auimos  rcllcil,  (\uud  sua  |<rai!da  venit. 

"  Ihid.,  iiiiiif  reiN«unii<i. 

r  Kilii.  Paris.  : 
Oiuiii  Douiluus  ciilum  tempora  loiig*  cupll. 

1  Itroweins  edWeral  piinio  :  r«triiA«iij«i»  vtlumin* 
riiia»  ;  poslea  eJidil  :  relriiharque  tttumme  ruur , 
iiirain  scijni  m.i»i*,  sfftsus  inirjer  est.  V»l.  Codd. 
faveiil  piiiii;e  loi  li<tiii. 

'  UiiosCud.  Val.ei  Vcn.Erti4  .  iH'm»w /»*»(♦  wrtui. 


D 


85  MISCIiLLANEA.  —  LIB.  I. 

Captiis  amore  iui,  BUivqiiam  nicinor.inda  lai:ebo.         A  Languidiis  .irenies  fugiens  vix  explic:il  iin.las, 
Te  neqiie  piieiereo,  prajiereuiulo  locum 


86 


Qui  "  ciini  digiia  loiiuar,  si  syllaba  quaii.i  lecedat, 

Pra-niiacuMi  pollens,  piauniia  iionien  liabes. 
Delifiis  obsessus  agcr  viiidanlibus  arvis 

hx  naluralis  gratia  ruris  inesi. 
Condita  quo  donius  est,  planus  tumor  exit  in  allum, 

Nec  saliselalo  verlice  regnat  apex. 
Qii:i  super  liicumbens  locus  esi,  devexus  in  ainneni. 

Fliirea  geinmaio  gramine  prala  vireni. 
Lruiicr  appulsus  quolies  insibilal  Cunis, 

Flexa  siipinatis  fluctuat  lierba  comis. 
Hiiic  a\\A  de  partc  seges  Oavescii  aiistis, 

Pingiiis  ei  alirlcem  palmes  opacat  huniiiin. 
Piscibiis  innumeris  non  deficit  iiiida  Garoninx>  >>, 

Eisi  desit  agris,  fruges  abundat  aquis. 
Sed  le  quxrebaiit  b.TC  niunera  tania,  Lennli, 

Solng  defuiTas,  qui  bona  plena  dares. 
Nain  quod  pulchia   domus,  qnod  grata  lavacra  ni- 

Consolidaiorem  te  cecincre  suura.  [tescunl, 

Ul  tamen  acquirant  el  "  adhuc  f.ibricanda  decorein, 

Teniporibus  longis  lixc  tua  dona  regas. 
CAPLT  XXI. 
De  Egircio  *  fliimiiie. 
[Egircii  llumiDis  indolem  ac  varietatcs  describit.] 

Laus  libi  furie  miuor  fuerat,  generose  '  Caromna, 

Si  non  exiguas  alier  haberct  aqitas. 
Lnhricai  liic  quoniam  teiiuato  yEgirciu^  '  baustii, 

Prserurt  n  divitias  paupere  fonle  tuas. 
Uenique  dissimilem  si  comparet  ullus  ulruuniuc, 

ilic  ubi  nt  rivus,  tu  puto,  Nilus  eris. 
Te  fainulaiis  iulrai,  sed  huc ''  lua  regna  refrenaiii, 

Gallicus  Euphraies  tu  Quis,  isie  laiel. 
Nam  quantum  Oceaiiuni  luniidus  (u  cursibusauges, 

Istc  tuas  tantum  crescere  praestat  aquas  '. 
Torrida  pp.fsertim  cuin  terris  incubal  a^sias, 

Ac,  siiienle  solo,  irisiis  anheiat  ager, 
Cum  Tiian  radiis  fervenlibiis  exarat  arva, 

Et  calor  ignifero  voiuere  flitdil  huinum,^ 


Ei  cuni  pisie  suo  pal|>it:ii  ipse  siiiiui. 
Fluiiiine  subduclo  vacualas  lambit  arenas, 

Sedibus  in  propriis  exsul  oberrai  ai|uis. 
In  limn,  migrante  lacu,  consumitur  J  amnis, 

Terra(|ue  fit  .slerilis,  quo  fuii  nnda  rapai. 
Dcnciiiiit  usto  solaiia  cuncta  rigore, 

Niiniiiie  cuni  proprio  iristis,  el  aeger  egei. 
Fiuie  vialor,  iler  gradiens,  noii  invenil  liaustus, 

linde  alios  reireet,  qiii  sitit  ipse  Sibi, 
Se  ciipit  iiifundi  fluvius,  si  porrigis  undas, 

Si  tamcn  esi  fluvius,  quem  made'aciat  '  lioino. 
Curgiiis  iinpressas  labens  [Ms.,  lamheiis  ]  rota  signa 

[aienas  ' 

Ali|iie  resiidanies  orbiia  sisiit  aquas. 
"  Si  veiiias  equiiando  viani  ■  sub  teinpnre  cancrl, 

Vix  lanien  insidi.ins  "  iingula  mergit  eqiii. 
VidiiHus  exiguuin  de  limo  surgere  piscem, 

Qiii  rciinenle  luto,  nau!ragus  errai  huuio. 
Ncc  lluvius,  n«c  campus  adest,  nec  terra,  nec  unda 

Piscibus  inhabiiem  nullus  arare  polest 
Sola  palude  natans  querulos  dai  rana  sutiirros, 

Piscibus  exclusis  advena  regnat  aqiiis. 
At  si  forte  fluat  tenuis  de  nubibus  i-mber, 

Vix  plnit  in  terris,  jam  iiiniei  iste  minax. 
Iiigeutes  nnimos  parva  de  nube  rosuniit  : 

Fit  subito  pelagus,  qiii  fuit  ante  lacns. 
Tiirbidiis  incedcns,  undis  eget  ipselavnri, 

Semper  inxiiualis,  cui  °  niliil  aut  satis  esl. 
C  Non  ripis  contentus,  agil  compendia  cursiis,. 

Qiiod  de  monte  bibit,  pcrsata  pleiia  voniit 
Voriice  torreiiti  rapilur,  quasi  morte  P  lyranni, 

liidignalos  iter,  munera  vastat  agri. 
Disciirril  seges  in  flovium<i  slat  [Ms.,  sedj  piscis  i» 

Ordine  perverso,  iiiesse  natante,  jacel.        [agro  • 
Qux  fuerant  ovibus,  dor.antur  pascua  rauis  ', 

Praia  lenenl  pisces,  et  traliit  uuda  pccus. 
Ohlinet  expnisus  '  siabuluin  campestre  silurus, 

Plus  capitur  terris,  quam  modo  piscis  aqiiis. 


»  Unus  Cod.  Vat.  et  Ven.  Edit.,  cuique  diyna. 

*>  Unus  Cod.  Vai.,  Gtironna;. 

'  Anie  adhuc  deest  et  \n  uno  Cod. Vat.  Edii  Paris. . 
altamen  acquiranl  ut. 

>>  In  Ven.  Edii.  perpetuo  diciiur  Gircius  fluvius. 

'  Edit.  Paris.,  generosa. 

'  Egircius,  ait  Browerns,  clarissinios  Aqniiano- 
ruin  Auscos,  Novempopiilanae  proviiici*,  iiuiic  Vas- 
coniae  metropolini,  alluit. 

K  Edit.  Paris.,  profcrt. 

^  Monet  ad  buiic  locum  Brow.  perpetuum  fere 
morem  esse  Forlunali,  ut  titteram  II  habeat  insiar 
fortis  consonantis,  qux  non  evanesrat,  sed  synalcepham 
iiuoque  prohibeal.  Beda  {ail  idem)  hoc  animadveriit 
{de  arle  metrica  in  synatrephe),  cum  in  podarum  ar- 
bilrio  esse  scribit,  utrum  H  consonanlis,  «n  aspiratio- 
nis  nolam  impleat,  prcesertim  ubi  hac  littera  sermo 
sequens  inchouverit.  liujusraodi  oxempta  passini  in 
jMieiisaliis,  que  hic  apponere  siipervacancum  duco. 
Liceai  solum  adnotare  in  disticho  qiii  inscriptus  le- 
gitur  cruci  Vaiicana;,quani  Jiisiiiius  Junior  et  Sopliia 
Aug.  urbi  Ruiiiaj  niuneri  miseriini;  quamque  illu- 
siravit  cl.  et  dociissimus  vir  Slephanus  Bor^ia  sac. 


fnngreg.  de  Propag.  Fide  asecrelis,  itein  liiteram  II 
jnsiar  coiisoiiantis  haberi  : 

Lignum  quo  Christus  humauum  subdidit  hoslem... 

'  Edit.  Paris.  : 

Tantum  le  lymphis  e.xcilat  iste  suis. 

i  Edit.  Ven.,  subducitur  amais. 

^  Ibid.,  madefaclal  humus. 

1  Edii.  Paris.,  habcnas. 

"  Edii.  Paris.,  diem;  in  margine,  viim. 

"  Edit.  Veii.,  vix  inmen  insidiens.  Uiius  Cod.  Vat., 
vix  tamenins^dens. 

"  In  Edit.  Ven.,  qui  tvihil. 

P  Edit.  Paris.,  inoiv. 

1  Edit.  Ven.,  in  fluvio. 

'  Brow.  postea  eraendavU,  q«K)d  bis  ediderat,  in 
agro,  siilliciens  iii  arvo,  qiiuinodo  in  VeH.  edit.  legi.- 
tiir.  At  in  (^odd.  Vat.  nibil  animadverti  simile  hiijus 
emendatioiiis. 

•  Uiiiis  Cod.  Vat.,  pascua  remis. 

«  Edit.  Ven.  : 
Oblinet  expulsos  siabulum  cairpestre  slluros. 

Edit.  Paris.    silvcttre  lilurus.. 


W  \ENANTII  IION.  CLEM.  FOIlTUN.UI  OPEUt.M  l'AUS  I. 

Sarcitla  qaos  foderciit  »gros,  iii.ila  •  reiia  niiscenl,     A  Sufliciat  n^grare  «ibi,  sur  addo  vaporesT 


Figilur  bic  rauiui  *•  qiio  tieiit  anie  palus. 
Sor«  uiia  est  piscls,  sicceiU,  aut  numiiia  crescani, 

Nuiic  retidet  liiiio,  nuiic  jacei  exsul  agro. 
SeJ  cur  iritta  diu  loquiinur  de  gurglie  purvo? 

VrUnr  el  «erbis,  nec  recreatur  aquis 


Aiqoo  Itii  a:dtivuHi  creseere  leuipus  igoT 
Unica  sed  laiideiu  daniiis  lixc  tolaiia  laiulU, 
Ouod  iribuit  pisces  evacuaius  aqui«. 


•  Wnm  Cod.  Vat.,  male  relia. 

••  Edii.  Vcn.,  figiiur  hic  hamut.  Unuj  Cod.  Val.  habet  ftanu»,  corrupte ;  forle  Aamw  legi  debet. 


LIBER  SECUNDUS. 


CAPUT  PKIIIUM. 
De  ciuce  •  Doinini. 


[Cnicis  Domini  diguitaiem  et  vlrUilcni  laudibus  pro- 
seqiiilur.  ] 

Crii\  licneilicia  *  niiei,  Doininiis  qua  carne  pependit, 

Alqiic  criiore  sun  viilnera  iinslra  bvat  '. 
Milis  ainore  pio,  pro  nobis  victima  facius, 

Traxit  ab  ore  lupi  qua  sacer  agnus  oves. 
TMnsfiiis''  palniis  ubi  niundum  a  •  clade  redeinii, 

Atque  suo  clausii  fuiiere  inoriis  iter. 
Ilic  mnniis  illa  lult  ciavls  confixa  criientiii, 

Qox  erijuiii  P.tulum  criniinc,  morie  Peirum. 
rcrtiliiale  potens,  o  dulce,  et  nobile  ligniim, 

Qiftnilo  tuis  rainis  tain  nuva  poma  geris ! 
Cujiis  odore  novo,  defuncla  cadavera  surgunl, 

Et  redeunt  vitx,  qui  caruere  d>c. 
Nullum  uret  xstus  sub  rrnndibus  .irlioris  hujiis, 

Ltina  nec  in  nociem  ',  sol  neque  meridie. 
Tu  planlata  micis,  secus  est  ubi  cursiis  aquarum, 

Sp.irgis  ei  ornalas,  florc  recenie,  comas. 
Appeiisa  cst  viiis  inter  lua  Irachia  ,  de  qiia 

Dulcia  saiiguineo  vina  rubore  fluunt 

■  Qu.'«  fuerit  caosa  et  nrca«io  Forttinalo  eur  ip<^e 
hnscc  bymnos  ei  alla  popmaia  in  lionorem  saucix 
crucis  cluculiraret,  jnin  sigiiillcavimus  iii  Viia  ejus- 
dem,  n.  55,  juvat  lamen  ei  hic  eanidcm  rero  breviier 
aiiingere.  Kaileguiulis  ,  scilicet ,  sanctimonialis  fe- 
miiia,  qii:e  e  regioTliorin^iorum  geiierenaia,Clnt»rii 
Francorum  regis  uxor  (ucrai  (mulier  de  ipso  Foriu- 
nalo  nosiro  qii»iii  optimc  nierita),  oblinuerat  a  Ju- 
slino  imp.  et  Sophii  Augusta  frustuin  ligni  sauctai 
crucis,  qiio  suuiii  Pictavieiisc  monasteriuin  diiarel, 
iniraculis  posiea  cel<  berrimiim.  Id  itaqiie  iii  caiisa 
fuit  quamobreni  Fortuuatus,  Radegtindi  ipsi  ei  Agneli 
abbatis^x  addiciissimiis,  s:i'pe  carmina  ad  celelirau- 
tlam  saiicix  crucis  prxsuniiain  viriuiemque  pxn- 
geret. 

*■  Legiiur  hic  hymiiiis  vel  in  llyiniiarin  cl.  card. 
Tomin:isi ,  siib  noniiue  Foriunail. 

<  Unus  Coil.  Vatic.  tl  tJlil.  Ven.  vulnera  noilia 
mvii.  Itcm  iii  llyinn.  cl.  Toiiinvisi. 

'  Edil.  Ven.,  trautfisus  patmit. 

'  In  llyinn.  cl.  Tnniin.  doesiu. 

'  Ibid.,  luno  nee  in  nocte. 

■  Libel  liic  subjicere  Jacotii  S  rmnndi,  viri  crudi- 
lissinii,  jiidicinni  da  hoc  liyniiiu,  qiiud  prulerl  lii  iio- 
li*  ad  epist.  3  lib.  iv  Kpisl.  Sidoini  :  Ai/iiu((iriit  (  vn 
ejus  verba)  hoc  loco  leholiatlei  quidam  /ii/niiiuiii  (  de 
i|u<>  nimiruni  In  cpistola  sua  ad  Clauiluiiiuiii  scrlpta 
ineiillnncm  facil  Sidoiiius)  lignificari  illum,  cvjnt  ini- 
lium  fil  :  Pa.ncr,  i.incua,  cuiriosi  PK.eLiiiM  ci.nT.iNi- 
MS.   t'.l  guiilem  ilyluin  ruloltt  ctiUioieiii  ijuim  tntiu- 


CAPUT  II. 

/n  honorem  tanclee  criicit,  hijmntu. 
n      Pange,  (  liugua,  gloriosl  prxlium  leriaminis,. 
Et  super  crucis  tropxo  dic  Iriumphum  nobilem  , 
Qualtier  Redempler  orbis  iinmol.-iiiis  vicerit. 

De  parentis  prutoplasti  fraude  facia  i>  rondolens, 
Quando  poiui  nnxialls  morsu  iii  inoriem  '  cnrrull, 
Ipse  ligniim  toinl  notavit,  damna  ligni  ut  solvervt. 

Iloc  opus  nnsirx  salutls  nrdo  dep<  poscerat, 
Mnlliformis  proditnris  "  arle  ut  artcni  fallerci, 
Et  iiiedellam  ferrei  inde,  bosiis  uiide  Ixseral. 

Quando  venit  ergo  sacri  pleniludo  temporis, 
Missus  est  ab  arce  Patris  naius  orbis  conditor, 
Atque  ventre  virgliiall  carne  facius  prodlit. 

Vaglt  infans,  inier  arcta  conditus  prxsepia, 
Merabra  panois  Involuta  vlrgomater  alligat, 
Et  pedeS,  manusque  '-,  crura  slricla  cingit  ■>  fasc». 
C     Lusirjsexquijam  pcracia.tempusimpleDscorporis, 
Se  volente,  n:itus  ad  hoc,  passioni  dedilus, 
Agnus,  in  cnicis  levalur  immolandus  siipiie. 

Ilic  acetum,  fel,  arundo,  spuu,  clavi,  lancea, 
Mlle  corpus  perfnrntiir;  sanguis,  unda  profluii, 
Terra,  poiitus,  astra,  muodos  quo  lavanlur  numiiie. 

na(i  eue  toleat,  eui  tamfn  illum  tribuuni  antiqui  etiaiK 
tcriptores  el  Codices.  In  eum  praHerea  uite  eadunl 
omnia  quce  laudunlur  a  Sidoiiio.  Scri))lus  etl  tertibus 
Irochaicis.  quibHt  inierli  uliquando  pyrrhichii  numeri : 
eomiiialicus  esl,  crebris  af.tisque  commatiit  incitui, 
tenleiuiit  non  iHterrupiit  ,  ted  molliler  cum  vtriu  ca- 
denlibut.  Denique  Qaudiano  carincn  hoc  vindicat  non 
solum  velus  scholiatlet,  quem  disi,  verum  eliain  Cen- 
nadius,  non  quidem  prout  editut  etl .  sed  prout  in  Co- 
dice  caenobii  saxeli  Uichaelis  de  Tumba.  vulgalii  au- 
f.  ciior,  in  Claudiani  incnlione  leqitur  hii  verbit  :  i  Scii- 
'^  ptil  ei  alia  nonnulla,  inltr  quie  el  hymnitm  dt  patiiont 
Doinini,  cttjui  principiuin  iil : Pance,  li.xclu.  ('.Loniosi. 
Fuil  auiem  fraicT  ilaiiterli,  Vifnneiijii  epitcopi.  > 

llxc  cl.  Sirinniidiis.  Auclnres  iicin  delF  Hiitoiit 
lilliiaire  de  la  France ,  hnc  poeina  Fnrliiiiato  eri- 
pliiiit,  ei  tribiiiini  eidtfiii  LUiudlanu.  Faveiit  taineii 
Foritinain  fere  oiiinis  veiusiinr  aniiqiiii:is  ,  ei  Codi- 
ciini  lere  oiiiniuiii  aucloHias,  luiii  eruditi  viri  quaui- 
plurlin  .  In  llynin.  cl.  Toiiiinasi  lejtilur  cun»  hoc  li- 
tiilo  :  V.  C.  Forlunali  etiucopi  Pictavieittiu  Iteiu  in 
ni.-^s.  Codd.  Vai.  Vciiantio  ascnbitiir. 

■>  lii  Hymii.  cl.  Tomin.,  (roudt  (acior  (ndoltns. 
Itcin  iinus  Cod.  Vmic. 

'  Ibid. ,  iMoriu  morie.  Iiem  F.dit.  Ven. 

i  lii  llynin.  cl.  Toiiini.,  tuHc. 

■>  lii  iiMO  Cud.  Vai.,  tiiu/<i|°arini(  perdilorit, 

I  Ibid.,  et  niaiius,  pedetqut,  ciuia. 

•>  Duo  Cuild.  Vul.,  piiijii  ftitaa. 


89  MISCELLANEA.  —  LIU.  11. 

Gfux  (IJ(  lis,  inier  ownes  arbor  «na  iiobills,  A  Qnodqiie  ferus  ser[>ens  infecil  fcllc  veneni. 


Nulia  laleui  silva  proferi,  (lore,  froii(Je,*germine  ■. 
Dulcc  lignuui ,  dulces  "  cluvos,  dulco   pondus  susli- 

[  nens. 
Flecte  ranios  arbor  alia,  lensa  laxa  viscera, 
Et  rigor  ieniescai  ille,  qaein  dedit  naiivitas, 
L't  snperni  iiiembra  regis  miti  tendas  stipilc. 
Sola  digna  lu  fuisti  ferre  pretiuni  sxculi  [J/s.,sxcli 

preiiuinj 
Atque  portum  prxparare  nauta  mundo  nnufrago, 
Qiieai  sacer  cnior  peruniii,  fusus  agiii  corpore. 
CAPllT  III. 

/n  lionoTtm  <  saneia:  cruch  et  oratorii  «  doniut 
ecclcsite  apttd  Turonot. 

[Cmcis  Domini  virliiiein  nc  pretiiim  reicbral,  et 
Gregorii  Tnronensis  in  e:iiiidem  crucein  religin- 
nem,  luni  in  ornando  apud  Tiirones  oraiorio  iiiu- 
nilicentiam  ac  liberaliieni  commendai.J 

Virtus  celsa  cnicis  loium  recie  occupai  orbem, 

Ha:c  quoiiiam  '  mundi  perdiia  cuncta  refert. 


Clirisii  saiiguis  in  liac  diilce  iiquore  l.-)val. 
Quaeque  lupi  fueranl  raploris  prxda  fcrocis, 

In  cruca  restitiiit  Virgiiiis  agntis  oves. 
Tcnsus  in  bis  ramis,  cum  plantis  bracbia  pciideiis 

[pandcMj, 

Ecclcsiam  stabilit,  pendulus  ipsc  criice. 
Iloc  pius  '  in  ligno  rcparans  deperdita  pridem, 

Quod  veliii  iigni  poma  lulere  boni. 
Addita  quin  elium  virtulum  (lamma  coriisrat, 

Dona  quod  obseqiiiis  crux  parat  ipsa  suis. 
Ueuiqiie  sancia  cruci  hsec  lempla  Gregorius  nlTert, 

Dum  pallas  s  coperil,  sigiia  ^  gereiido  criicis. 
Q  Dona  repeiite  dedildiviu^  potcniia  Cbristus, 

Hox  fuil  el  vnii  causa  sccula  pii. 
Pallia  nam  meriiit,  sunt  qii»  cruce  lexile  piilcbra, 

Obseiuiisque  suis  crux  habel  alma  cruces. 


«  Uiius  Codd.  Val.,  genninal. 

i>  Ibid.  ,  dulce  ctavuin.  In  alio  Coil.  Val. ,  dulcem 
clavitm. 

c  Tiiulus  liiijus  carininis  in  Ven.  Edil.  sic  habet : 
/n  lionore  sanefs  critcit,  tel  oralorii,  eic.  llein  iii 
duob.  Cndd.  Vaiic. 

d  De  hoc  apud  Turone-  nralorio  mentionem  facit 
Greg.  Turon. ,  lib.  i  de  Gloria  rairiynim  ,  cap.  15  , 
inquiens  :  Apud  Turonicom  vero  urbein ,  dum  m  ora- 
lorium  alrii  beali  ilarlini,  ipiius  prtecitrsorit  reliquias 
eollocaremus....  ferunt  autein  in  hoe  oralorio  a  lyclino 
oleum  ebuUire.  Ilabeniur  tnim  et  ibi  reliqui<e  tanclce 
crucit. 

'  Edil.  Ven. ,  hcecque  modo  mundt.  Edit.  Paris. ,  C 
htec  quando,  in  margine,  quoniam. 

*  Edit.  Parig.,  hoc  opun. 

*  Edit.  Ven.,  fallia  dum  copetil.  In  uno  Cod.  Val., 
ditm  palla  eoperit, 

•■  lirowerus  xsiuat  plurimuni  in  hoc  ohscorissimo 
loco  explicando.  Eo  tainen  propendet ,  ut  credat  per 
hunc  versiculum  : 

Dum  pallas  coperit,  sigiia  gereado  crucis, 

vel  eas  pallas  indicari  quibiis  contecla  fuerat  palla  nb 
llierosolymis  delata,  niiraculoruin  effecirix,  aui  lem- 
plum  ipsuni ,  quod  Gregoriiis  in  ejus  pallae  bonorem 
el  uiemoriam  erexerat,  qun  condiia  illa  ,  ac  veliili 
cooperta  lectaque  fuerat.  Hoc  autem  templum ,  vel 
nraiorium  a  Gregorio  dedicaium  (uisse  opiiiaiur,  an- 
leqiiam  episcopus  Turonensis  crearetiir.  Deum  ita- 
qiie  ejusdem  pietatem  ac  religionem  in  cruce  deco- 
randa  iioVi  illius  operis  mulitione ,  ornasse  episco- 
pali  pallio,  cui  purpiirex  cruces  eraiit  inlexlx,  idquc 
ileclarare  sequeiiles  versus  :  U 

Dona  repentc  dedil  divioa  polealia  Cbrislus, 

Mox  fiiil  et  voli  causa  secula  pii. 
Pallia  nam  mt>ruii,  sunl  quae  croce  lexile  piilcbra, 

Obsequiisque  suis  crux  habet  alioa  cmces, 
Serira  qu»  niveis  suDl  agiiava  blaiiea  telis, 

Cl  texlis  crucibus  migaiticatur  upus. 

At,  si  licet  conjecturse  aliquid  vel  a  me  in  re  obscu- 
rissima  itfferri  (qiiod  lamen  tntum  erudiiiorum  judi- 
cio  peniliu  submilio,  atque  decernendum  relinquo), 
videiur  dicenduin  Grrg.  Tur.  illud  siium  apud  Turo- 
nes'  oraiorium  in  bonurein  quidem  sancta:  crucis  ob- 
tnlisse,  nc  dcdictsse;  aut  drdicaium  jam,  novis  mu- 
neribus  auxisse ,  el  exoriiasse ;  quocirca  versiculuni 
illum  : 

Dnm  pallas  coperil,  signa  gereiido  crucis, 
ita  crediderim  csse  intolligendum,  ut  pallarum  no- 
miiie  ca  signiliceniur  pailiuln  quibus  temploi^uiu  pa- 


rieics  insigniri,  ac  velnri  solebanl :  quorum  meminit 
Grc^'.  Tiiron.,  lili.  de  .Mir.-ic.  saiicti  Juliani,  cap.  20, 
ulii  narrat  ftirein  qiicmdaiii  ingressiim  bnsilicnm  san- 
cti  Juliani,  iinciu  eamdein  coiiipilasse;  delractamqut, 
inqiiil,  a  siimmo  unnm  ij{'mmis  e^iruscanlibus  erucein 
ad  lerram  dejecil,  coUectiique  velulis^,  ac  fAltioUs,  de 
eircuilu  pariilum  pendeulibus,  unum  volHcriim  faeit. 
Videiur  iiaque  Grcg.  ejiisinodi  veliilis  ac  palliolis 
oraioiii  illius  Ttiron.  parieics  cxoriiasse,  quoe  cruci- 
biis  texilibtts,  aliisque  ad  speciem  ei  ornatum  «peri- 
bus,  picia  esseni,  alque  iniersiincta,  idqiie  en  versu, 
qiiem  superius  reluli ,  licet  ubscurius,  indicari,  u( 
dixi,  crediderim. 
Qux  vero  sequuntur  : 

Dooa  repeotc  dedildivioa  poteiitia  Uiristu.% 

nnn  ad  pallium  arcliiepiscopale,  ut  putal  Krow.  et 
ciiiii  co  alii,  referri  malo.  quam  ad  pallain  illam 
iiolosericani,  quain  niiraculorum  efTeciricein  Greg. 
ab  advena  qiindam  se  accepisse  lestatur ,  Ijb.  i  de 
Gloria  niariyrum  ,  cap.  0,  qua  palla  cnicem  Domini 
llicrosolyniis  involiiiaiii  riiissc  ille  afririnabat.  ilxc 
prnfeclo,  qiise  toi  clariicral  prodigiis,  digiia  eral  qua? 
piis  Gregorii  voiis  iii  ornando  oratnrio  apud  Turones 
iii  honorein  sancia*.  crucis  respnndfrei,  el  illa  essent 
doiia  qu.^e  darel  divina  polenlia  Christut.  Sane  versns 
qui  conseqiiuiitur  eaindein  rem  cunlirmare  videnlur, 
quibus  ait  Forlunatus  : 

Sic  cilo  pontlfici  dedit  devola  voluntas, 

Atque  dlcala  cruci,  condila  vela  placent 
Unde  Silulirero  sigoo  libi,  clare  sacerdos, 
Hoc  cui  complacuil,  reildcre  nugiia  taleU 
I 

Qux  sane  quomodo  apte  ad  pallium  archiepisco- 
pale  referri  et  accomiiiodari  pnssiiit  non  video.  Niliil 
autem  verisimilius  qiiam  ut  hxc  boloserica  palla 
textilibiis  crucibus  pro  eo  cui  inservierat  usu  esset 
picta,  atque  distincia,  exque  cruccs  ei  purpureo  et 
candido  colore  esseiil  permistx,  quod  indicare  vide- 
tur  sequens  versus : 

Serica  qo»  oiveis  suiit  agnava  blattea  lelis. 

Elsi  bic  veisus  pcrobscunis  evadat  maxime  ex 
iguoraiione  grrniani  sensus,  qui  subesl  voci  agnava. 
Nam  quod  Broweriis  censet  vocem  agnava  pro  Grxca 
«.•fiaft  tisurpari,  non  proiio.  Cum  et  vox  istlixc, 
palaiii  Crxca ,  a  Latinis  (qiiod  qiiidera  ego  sciam) 
nsii  triia  non  sil,  ei  sen<us  qui  eidein  subest  huic 
liico  niiiiinic  rcspniideai.  "Ayva^a  eniiH  idem  sonal  ae 
miitime  purgata  a  fullone.  Mallein  Jlaqiie  legcre  ad- 
tliiii,  iiisi  vercrcr  vuci  iiiiiiiam  viin  inlcrre. 


M  VENANIII  UO.N.  CUtM.  FOUiDNArj  Ol^LRUM  PAIIS  I. 

Serica  quK  niveis  siinl  i.giiava  [igiiinaj  ',  blailea  \  x      \uy,a  .lic:.ia  .nici  r..iidiia  c  vela  pliiceiil. 

ilctis.  Lii.le  sitiuUreru  n^no  tibi  cljro  saCKrdug, 

Et  lexiis  crucibuj  niagnilicatur  opus.  tioc  cui  coiiipUcuit,  reiUere  magna  Talet. 

Sic  cilo  Pontilici  dedit  bx-c  devuia  voliiiiias, 

CAPUT  IV. 
Iieni  de  signnriilo  iaiulir  iriiris. 

DlUSArExCARNEEFriNGBNSGENITALiikl.  IHI 

VITAI.  ITEIlR.t    Kl.  OMP    INC    ITSANCVlNECLUTKN 

luciferaxavrxsanimantesaffluitillic 
conditubeniXansadamfactOrisadinst&r 
EXILUITPROT.lPl.  asuasoloHesnobilisdsu 
diuksinahbithIoradia  n  Tiluminededinc 
exuembrisadaevasfittvuuirginisneuae 

CAnNRCnEATAVIRlD    E    II    iNCCOPULATUBEIOEH 

VtparadissiacobE  nf.  I.  AetareturinrohtO 
SEddeseubpiapepV  L  I  t  TeuerabilegdttVB 
SbBpentissuasupOu  I  s  VcoatrapropinAnS 
InsAciatriciuuhT  I  f  a  MesacciditilIiinG 
GAViSuRUSOBnoccA  c  L  I  FluisahceloCatoR 
NasciPromobisuiS  e  r  a  RisetulcerEclatI 
iNCRCCEr.  onficitA  l  i  h  Ai.  aguateiNunctiS 
VnasaluSNOBISLIGNOAGNISANGVIneveniT 

lUCDNDASPFCieSlN  T  E  P  I  ABKACHIAGURISTl 
AFFIXASTETERANTE    T    P    A    LUAPIABILISiNHAC 

Car&caropoenasiN  u  i  t  EsustulituadstV 
ArborSUAVISAGRITE  C  VMNOVAVITAPahaTdB 
ElectaVtvisusicE  c  r  dCisoroinePulcbrA 

LDMENSPESSCUTDUGBREBl»LIV»RISAftICTV 

IuuoBtaledfcusnB  c  eiVstilaetapaBastI 
VnaOmneuvitausiCc  rii  XtuacausarigAuiT 
luBnECRUENTAPioV  e  l  iSdasnauitaporTiBI 
TBistiasuu  mersoM  dn  d  AstivulnbraclaVO 
AhborddlgisagriBoraNsecorticenectaB 
rauisdecuiusvitA  l  ia  Ciirisuatafbagkant 
excellenscultudlvaontdfdlgidafructu 
deliciosaclboetperromasdadislndmbha 

ENRtCISMAGNlGaUU    A    N    S    E    TNOBILESIGNDM 

udrdsetarhaVi ri sv ikt  uslVxaraprecatu 
pandeben-ignevianviuaxetfertileluhkh 
tdhheuuraDferoprunobisrgeBiiimboatid 
iNCRUCEREFIXVSIV  DEZCVMPBAB  e  r  i  to  r  B  I 

[Visum  esl  aeroslichon  fstml  rfsolntnm  Mc  suhji-  l^  Carne  creaia  viri  (tehinc  eopulattlf  eidem, 
cere.  levanJi  labori.i  caus.i,  si  furlc  qi.ispiam  cur-      ui  paradissiaco  bfne  laelarctur  In  borlo. 


n 


siin  illud  legere  velit ,  quiii  lixre:it  singulis  in 
liiterii),  cum  ideni  ex  superiore  structura  indus- 
triam  snlertiiiinr|ue  poeiae  in  liucce  .trdiendo  car- 
uiliie  ,  ac  tanijiiam  licia  lelx  iiiier  se  npie  ciin- 
lexendo  ,  uc  veluti  c.iloraiulo,  ad  uuius  u;xliu:i: 
compagem  el  ordiucm  ,  admirarl  po^ii.  llabe 
ita.|iie    lllud  :] 

Dius  apev,  c;irnc  .sffiiigens  genitalia  limi, 
Vilali  (errc  coiiipiiigit  san^uine  gliiieii, 
Luciferax  auras  aiiini.intes  aniuit  illic; 
Con.lilur  enixaiis  Adaiii  (aclurl.4  ad  Instar  : 
Exiluit  prniO|ilastna,  s.ilo  n-s  nobilis  ii<ii, 
Dives  in  arbilrio  radiaiUi  lumiiic  ;  deliiiic 
Lx  membris  Adx  vai  (it  tuin  virginis  lluvie; 
•'  In  uno  Cod.  Vat.  sic  leijiiur  vcrsiis  : 
Surica(iuii:  nivois  oniuu  blaltca  telii. 

^  Dlttttea  vox  dtrivata  e.\  blalla  Ycriniculu,  <|uo 


Sed  de  sede  pia  pepulit  leraerabile  guiiur, 
Serpentis  suasu,  pnmi  siico  aira  propinans. 
Intjciairici  morii  rames  ac«idit  illinr. 
Cavfsurus  rb  bnc  coeti  Duis  arce  locBtor. 
^asci  pro  iiohi&  mLseraris,  ei  ukefe  el»«i 
Iii  cruce  conligi  :  lali  nialagmate   inunclii 
Uoa  salus  nobis  ligno,  agni  saiiguine  venit. 
Jiicuudaspccios,  lo  le  pia  bracliia  Cbricli 
Arttxa  sl4»i(rant,  et  paluia  piabilis  in  li*« 
Cara  caro  pwnas  inmites  susliilit  bauslu. 
Arbor  suavis  agrl,  locuui  iiuva  viU  paratur. 
Klecla  ui  visu,  sic  e  crucis  ordioe  pulcbra, 

piirpiira  tiiigcbaiur ;  pusica  vero  U  pro  ip»a  yurpura 
vul  piirpurco  colore  nsurparl  consuovit. 
"  Tres  Codd.  V..I.   ct  Edlt.  Ven  el  Pirii.,  r»^i- 

l.iu  t'(/ll. 


95 

Luiiien,  spes,  sculum  gereris  livoris  ab  ielu 
Iminorlale  decus,  nece  jusii,  l.iia  parasti. 
Una  onineni  viiam  sic  crnx  lua  causa  rig.ivil, 
Iinbre  cruenia  pio  :  velis  diis  navila  porluin  : 
Trisiia  submerso  mundasti  vulneraclavo. 
Arbor  dulcis  agri,  roraiis  e  corlice  nectar. 
Rainis  de  cujus  vilalia  clirismala  fragraiil  ; 
Kxcelleiis  cullu,  diva  oriu,  fulgida  fruciu, 
Uelicioba  cibo,  ei  per  poma  suavis  inumbra. 
En  regis  inagiii  geniinans  ei  nobile  signum  ; 
Murus,  el  arma  viiis,  virlus,  lux,  ara  precalii. 
PanJe,  benigne,  vinn,  vivax,  el  fertile  lumtn  : 
Tuin  meinor  ;idfer  opem  nobis,  e  germiiie  David 
In  cruce  rclixus  jiidex  cum  prx erii  orbi. 

Vcrsus  qni  constat  ex  luteris  prifais  singulurum 
Tersuum,  liic  esl  : 


MISCliLLANEA.  —  LIB.  H.  >4 

\      Dulce  ilecns  ^igni,  via  coeli,  viia  redempii. 

Q  'i    vero  ex   ullimis   singulorum  versuuin    lit- 


teiis  : 

In  cruce  mnrs  Cbristi  ruravit  mortua  mundi. 

Yer^us  qui  r.iucem  iii  medio  describuiit  ,  bi 
suiit  : 

Crux  pia,  devoias  Agiiea  (ege  cum  Radegunde, 
Tu  Fdrlunatiim  fragilem,  crux  sancia,  iiiere: 
Yera  spes  nubis  ligno,  Agni  sanguine,  clavo, 
Arbor  suavis  agri,  tecum  iiova  vita  paratur. 

Animadverte  quod  singiili  versus  constant  liileris 
triginia  i|uinque,  ciijus  numeri  siini  versiis  quibus 
loluin  puema  oonlexilur.  Hoc  acroslichon,  siciiti  et 
seqiieniia,  deerani  in  vulg.  Ldiiionibiis,  desiint  r4  in 
Codd.  Vatic.  Exscripsil,  ac  primiig  prolulit,  P.  Bro- 
werus  ex  Codd.  mss.  sancti  Galli  et  Treverico. 


CAPLT  V. 
De  laneia  cruee, 

EXTORODBTnoCSORTEDEIVGNIASII.  ESIGNCM 
BlJSTlCOLASLAUOF.  SVIVE.NTIREDDEREFLATV 

IniequiregitireLuTcMplashabilenuheN 

P0RTr0VIVE;<TlIMCi:RATlOFAUSTAUEDELLAE 

ExclusorgulpaEtriNitaSkffusacreatoB 
cuiusdonorlumeniusglorlarbgnar.  oae  ve 


R 

B 

D 

B 

N 

« 

E 

S 

P 

I       P 

D  I 


H 


M 


T 

E 
M 
P 
Ii 
A 
D 
E 
I 
G 
R 


C 
R 
I 
S 
T 
E 
T 
V 
O 
f  R 
V  B 


EXFIDEIMERITO»ACNUMPIEREDDISABaAHAM 


M 


D 
E 
C 
V 

8 
A 
R 

nt 

A 
S 
A 
li 
V 
T 
I 


E 


E 
T 
V 
E 
L 
A 

M 

E 

N 

A 

D 

O 

B 

A 

N 


II 


G  O 
E  V 
4  E 
T 
V 
R 
C 
A 
V 
S 
A 
R 
E 
A 
T 
V 


SICPATERETGENITDSSICSCSSPIRITUSVNUS 


lloc  qnoqueaetowicbofl,  ut  soperins,  primus  edidit  D 
Itrfiwerus,  ex  Oudd.  mss.  saiMjtf  Galli  ei  Trcv«rieo. 
Ilabe  et  boc  resoliiium  : 

Extorquel  hoc  sorte  Dei  veniabile  signum, 
Rasiicalas  l.wdes  viventi  reddere  flaiu, 
In  me,  qui  regil  ire  lutum  plasraabile,  Numen 
Porliio  vivonium,  curalio  fausia  medella!, 
clntor  cBfpse,  Trinitas  effusa,  creator  : 
iijus  lioiior,  liimen,  ji;s,  gtoria,  regna  coseve. 
Ex  (idci  merilo  inagnum,  pie,  reddis  Abrahain: 


Sic  P.iter,  et  Geniiu.s,  sir  Scs  Spirilus  unus. 

VecsD»  a  lat«ribus  poMlr : 

Eripe  credemtes,  fidei  rfecus,  arma  salutis  : 
Munere  Crisle,  tno  removetnr  causa  rcalug. 

Versus  qui  crucem  describuflt  in  medio  : 

Dulce  mihi  lignum,  pie,  niajus  odore  rosetis, 
Diimosi  ciilles,  lignum  geiicrastis  liDiioris, 
Ditans  teinpla  Dei  erux,  et  velamen  adornans. 


VENANTII  IION 

CAPUr  VI. 

Dt  tuH<-ta  rriiic 

■  VI.ASASAI.VS 

LASAT  ASAL 

g  A  r  n  T  A  ( 

TRERT 

HF.CER 

F.  C  I  C  K 

cinic 

H  I  U  I  n  I  II 

VI  H I M I  n  ev 

Wt  IM  X  Hl  MBC 

e  V  F  F.  R  I  n  I  U  XVX  M  D  O  M  I  N  I  M  R 

V  F  E  R  I  II  I  M    XVRVX    I>  O  H   I   N    I    H 
F  I.  R  I  n  I  M   XVRCKVX    D    0   M    I    N    I 

V  F  E  n  I  II  I  M   XVHVX    II    O   U    I    N  I   H 
G  V  F  e  R  I  II  I  E   XVX    .;  1)  0  H  I  N  I  M  E 


CLEM.  FOUTIJNATI  OPERLM  PAnS 


96 


icv  sF.  X  Es  urc 

VI  T  S  E  ST  CV 

II  QT  STQ  II 

VQTQV 

A  V  (}  V  A 

U  A  V  A  M 

SN  A  M  S 

ESMSR 

MESEM 

r  M  E  H  P 

EPM  l>E 

A  REPER  4 

0  DARER A  DO 

ORODARADOII  O 

CAPUT  VII. 

Hmnnut  in  Iwnorem  tancia  crucit. 

Vexilla  regis  prodeuni, 
Futget  crucis  mysterium, 
Quo  carne  cariiis  conditor 
Suspensiis  cst  patibulo. 

Confixa  "  clavis  visrcr.t. 
Tcndens  manus  vesiigia, 
Reilcmptioiiis  gralia. 
Ilii'  iminolata  est  linsli.i. 

Qno  k  vulneralus  insupcr, 
Mncrone  diro  °  lancex, 
lU  nns  lavaret  crimine, 
Manavit  iinda  '^  saognine. 

Iropleta  siint  qiijp  coneinil 
David  Hdeli  <  carmine, 

] 
■<  lUuis  Cod.  Vat.,  confixut  clavis, 
)■  \bu\.,iiiiod  vulneratut. 
'■  Uiid.,  dire  lancew. 
<>  In  uno  Cod.  Vai.,  ei  sanguine. 

•  In  llyinn.  cl.  Tom.,  David  fidelit  carmine. 
'  In  diiob.  Codd.  Val.,  dicendo  nationibut.  Iiem  in 

pervetusu  sclieda.  »c  pena  derosa ,  adjecta  uiii  ex 
Codd.  mss.  Vat.  in  qua  repcrliur  hoc  porma. 

*  Wxe.  verba,  regnauit  a  iigno  Deut,  leguntur  in 
psal.  icv,  juxta  ver>ionein  I.VK  ,  quain  leciioneni 
plerique  Latini  Patres  seciiii  siini.  Qiianqiiam  lii 
<:ndd.  Vat.  ct  Alexandr.  desuntill»,  ac  solum  legiiur 
0T(  Ku^co;  iSaatXt\tot. 

i*  In  uno  Cod.,  pradttmqut  tnlil. 

'  Ibid.,  aroma  fundit  corlice. 

1  Iii  uno  Cnd.  Vai.,  vincit  laportm  neetarit.  Itcm 
in  llymn.  cl.  Tom.  Rrowrrus  lamen  afllrniat  leciio- 
ii9in  lianc  a  mn.  Codicibui  iqici,  cam  vcro  piobari 


A  Dicens  '  :  lii  naiiunibus 

llcguavit  (  a  ligiio  Deus. 

Arbor  dccora ,  et  fulgida, 
Urnata  regis  purpura, 
Elccia  digno  siipiie 
Tam  saiicta  ineuilira  langeie. 

Rraia,  ciijus  tiraclilis, 
Pretiiiin  pcpcndit  sxculi, 
Statcra  facla  estcorporis 
Prxdam  ^  tuliiqiic  Tartari. 

Fundis  aroma  ■  coriice, 
Vincis  sapore  1  nectarc, 
Jiicunda  fructii  reriiti, 
Maiidis  triuinplio  ■■  nobili. 

Salve  ara,  $.ilve  victima 
B  De  passionis  gloria  >, 

Qua  ■°  vita  moriem  perlulit» 
El  morte  vitam  reddidit. 

CAPUT  VIII. 
/n  tacrum  baptitmuni. 

Tilii  ■■  laus  perennis,  auctor 
Itaptismalis  sacrator, 
Qui  sorte  passioiiis 
Das  pr;vniiuin  balutis. 

Noi  clara  plus,  et  alma, 
Quam  luna,  sol,  et  astra, 
Qu»  luminum  corona 
Reddis  diem  per  umbram.    TiU. 
f,  Dulcis,  sacrata,  blanda, 

Elecla,  piira,  pulchra, 
Sudaiis  bonore  mella. 
Rigans  odore  chrisnia.    Tibi. 

In  qiia  Redemptor  orbis, 
De  morte  vivus  exit, 
Et  quos  caiena  vinxit, 
Seputius  ilte  solvit.    Tibi. 

Quain  Chrisius  aperuil 
Ad  geiitium  saluieiu 
Ciijus  satubri  cura, 
Redit  novaia  plasma.    Tibi. 

Accedite  crgo  dignt 
Ad  graliam  lavacri, 
Qiio  lonta  recreati 

D 

quam  ipse  sequiiur.  Nec  dubium,  ait,  quin  Fortuna* 
lus  scripserii  vineii  lapore  nectarr  ut  niembra  in  c«r- 
iic<et  neeiare  conciiiant.  In  uno  nis.  Cod.  Val.  iieiii 
leiiitur  :  vincit  inpore  nectare. 

k  Edit.  Ven.,  olaudis  iriumphum  noHlem.  Unus 
Cod.  Yatic,  mendose  :  plaudii  iriumphum  nohili. 

I  In  llyinn.  supra  laud..  de  paiiionii  hoitia.  Ad 
cstreniiiiii  additur  0  crux  ave,  ipo*  unica,  ut  babetur 
in  vulgari  cnicis  liyrono. 

">  lii  uno  Cod.  Vat.,  quia  vita. 

o  lliinc  hyinnuin,  sive  rithinuin  edidit  cl.  Edinun- 
dus  Marieiie.  de  antiQ.  Eccl.  Kitibiis  .  lib.  i,  r.  t, 
art.  t8.  oid.  V,  deproiuptuin  ex  poiitiflrali  Eeclesiia 
Piciaviensis  an.  80U.  Ipse  exisliinai  e»ii«  Forluiiaii. 
cui  lucile  asscntiatur  qui  alUniuieui  ic  siiniliiudinem 
rjusdrin  ruin  siylo  Foriun.  attrndrril.  Nuor  priniuiii 
r.i>tcrii  Eortuiiaii  Upcribut  adjuiicius  iu  luccai  uf»- 
dil. 


97 


IIISCELLANEA.  —  LIB. 
A 


nefiilgeaiis  agni .    Tibi. 

Hic  gurges  esl  fitieles 
Pargans  liqiiore  mentes. 
Uuiii  rore  corpua  sudai , 
Peccata  tergit  unda.    Tibi. 

Cauiletc  candidali, 
F.lec(;i  vasa  regiii, 
lii  niorte  conse|i:i!li, 
Cbrisii  fide  reiiaii.    Tibi. 

CAPLT  IX. 

/»  laudem  elirismalu. 
0  Redeinptor  °  sume  carmen  temel  alia  conciniien- 

[liuin. 
Audi  judex  roortuorum,  iin»  spes  n)uri:>liiMn, 
Aiidi  voces  proterentuiii 
Danum  pacis  prxviuni.    0  litnl. 

Arbor  Tela  alma  luce , 
lloc  sacrandum  proiulit, 
Fert  lixc  prona  prxsens  turba, 
S.ilvator  sxculi.    U  Hed. 

Stans  ad  arara  iroo  supplex, 
ln(ulalus  poniirex, 
Debituni  persolvit  omne 
Consecraio  cliri.smate.    0  Rud. 

Consecrare  lu  dignare, 
Rex  pereniiis  patrix, 
lluc  olivuro,  signura  vivum , 
Jura  conira  dxmonum.    0  lled. 

Ut  novetur  sexus  omnis 
Lncliune  chrismatis, 
Ut  saneiur  sauciaia 
Digniiatis  glnria.    0  Red. 

Lola  meiiie  sacro  foute, 

■  llTmnum  snpra  allatiim,  qiio  iitiinr  Ccclesia  in 
conreciione  sacri  clirisinatis,  esse  Fortiinati  reium, 
iinlicat  Codex  Ritualis  bxclesia:  [tisuntin»;,  s:rculo  xi 
con&cripius ,  et  asservatiis  iii  arcliivio  cailiedriilis 
rcclesix  Veliternx ,  in  qiio  lcgitiir  suh  lioc  lituli) : 
Versut  Forlunati  iu  laudem  clirismalis  ,  luin  sljlus 
afnnis  admiidura  siylo  Foriunati.  Euni  edidil  cl.  Juanl 
Cliryso^t.  Trombellius,  in  t.  II,  tract.  de  ijacr.,  pag. 
2o5,  in  App.  cuin  sequentibus  iioiis. 

V.  1.  In  noniiullis  CoUicibus  et  libiis  lypis  cditis 
incipil  hymnus,  sive  rliytlimns  isle  n  versic.  Audi 
judex  morluorum  concincnlium.  Rit.  Bisuiit.,  Codex 
Uon.,  Ponlif.  fr.  Alberti  Casteilani,  etc. 

V.  i.  Una  ipe$  credenlium.  Ponlif.  Innoc.  Ylll.' 

V.  5.  Pro/erfH/ium.  IVii.  l)isuni.,Codex  Bon.,  Pon- 
lif.  Castel.  FiJ.  an.  1743. 

V.  4.  Donum  pacit  pra;mium.  Kitiiale  Bisunl.,  Cod. 
Bon.,  Ponlif.  Iniioc.  VIII.  Al  Uomini  pacis  prwmium 
b.ibet  Ciidex  Bon.  Kespicii,  ut  puto,  ad  ranios  oliva- 
ruin  quibus  Cliristo  Oomiiio  Jtrusolyiiiain,  antei|uain 
pateretur,  celebriier  ingredienti  obvia  turba  facia 
est.  Consule  preces  qnas  boniiiiiia  in  Palmis  (in 
Palinariim  ranioruinqueUliva:  lieiiedictiune)  saccrdos 
canii,  id  est  pieces  qu£  exurdiuin  ab  bis  vocibus 
sumiinl  :  Petimus  ,  Domine;  Deus  qui  dispersa;  beus 
qui  miro  disposilionis  ordine;  Deus  qui  per  olivw  ramum 
paeem  terris  columbam  nunliantem,e^c. 

V.  M.  Slam  ad  aram  liumi  supplex.  Ponii.r.  Innoc. 
VIII.  At  Immo  supplex  Cudex  Uonon.  Ilanc  leciiunem 
reliquis  praifero  ,  ei  ex  ea  derivatam  suspicor  vulgu- 
lam  lectiuneni  imo  supplex.  Siatadaram  Itit.  Ri.siiiit. 
Infultttus :  consule  qujc  tradit  ad  vocc»  Infulo  ei  ln- 


II.  sa 

AufMganlur  cnntina  ; 
Uiictn  fonte,  satrosancia 
liin<iunl  clirismala.    U  Red. 

Corde  naius  cx  pareiitis 
Atvun)  implens  virginis, 
Prxsia  lucem,  claude  niorlem 
Clirisinatis  coiisortibus.    O  Red. 

Sit  ba'c  dies  festa  nubis 
Sxculoruin  sa!Culi- ; 
Sil  sacrata  dlgna  Inude, 
Nec  senescai  tempure.    U  Red. 
CAPLT  X. 
Hymnut  ''  tn  in/ic{iim  Dionytium. 

Fortein  tidelein  mililcm , 
Cieli  secuturo  principem , 
B  Dinnysium  maityrem 

Plebs  corde,  voce  personei. 

Clemenle  '  Rumn  prxsule 
Ab  Urbe  missus  adfuit, 
Verbi  superni  seminis 
Ll  frncius  essel  Gailix. 

Opus  sacratuni  ronstniit 
Fidem  ducei  bnpiismalis; 
Sed  audieniiuin  cxcilas 
Miniis  lepcllii  seminis. 

instniiie  sacro  antisiiie, 
Errore  plfbein  solvere, 
Dtiin  speni  salutls  initerii, 
Turmenta  nioitis  incidit. 

Tenetur  a  gentilibus 
^  Cbristi  placciis  altaribus  : 

Amore  tanix  {<loiix, 
Poeiias  libenter  excipii. 

Ununi  quod  illi  defuil, 

fulalus  Gioss.  med.  ei  infim.  Laiinit.  Diican. 

V.  [T,.  Pertolvat.  Ponlif.  Urixiense  (saeculi  xiii , 
aiit  XIV). 

V.  15.  Conservare.  Ponlif,  1572.  Hoc  signum  olivie 
rivum.  Cod.  IJon.  et  Poniif.  innoc.  VIII.  Vulgaiam 
lcciiunera  prxfeio.  Pontif.  Brix.  :  Hoc  oliva:  signum 
vivwii. 

V.  18.  Contra  jura  divnwnwn.  Ponlif.  Innoc.  VIII. 

V.  20.  El  tanelur  saitciata,  Cod.  Uoii.;  medetur, 
Pontf.  Bt\\. 

V.  23.  Oesunl  in  Cod.  Bononiensi  bi  versiculi  • 
Lola  menle...  au(ug...  Uncta...  in/luunl.. 

''  lliijii^ce  byiijiii  meiiiioiiem  fecerat  llildniniis  ab- 
D  bas  iii  episuil:!  ad  Ludovicimi  Piiini  Angustuin,  qux 
exslat  apud  S;irium  ail  diem  9  Uctobris  liisce  verbis : 
Coniewporalis  Creg.  Turoii.,  et  tclwlatticissimus  Fnr- 
tunalus,  qui  ptura  et  frequenler  ad  eum.  scripserat  hnm- 
iium  rhyilimiciv  compositioiiis  pulclierrimuin,  de"iflo 
yloriositsiino  martyie  composun,  in  quo  commemorat 
eum  a  tan-lo  CUmente  deslinntum,  ticut  in  Laiinorum 
paginis  didicit,  eic.  Ilitiic  deindc  iiyinnuiu  edidit  prl- 
niiis  Jacubus  Uubleiiiis,  lib.  lAutiq.,  uiide  aiii  illnro 
suinpsere;  et  inler  lios  kdiiorcs  Upfrum  saticii  Dio- 
nysii,  tdii.  Ven.  an  1756.  Reperitur  et  in  Vindiciis 
Areopagiticis  P.  Laurentii  Cozzae,  edilis  Romne  an. 
1702.  Ai  .loan.  Launoius  in  disseri.  de  iluobus  Uioti., 
cap.  18,  iiegat  biinc  byiniinm  esse  Furtun.,  seil  reni 
non  eviiicii,  qii<>circa  iion  iluliilavi  illuiu  edt:re  siib 
Foriunati  iioraiiie,  prxseriim  cuui  et  siyliis,  optimua 
tesiis,  id  suadcat. 

'  Lege  qux  adnntivinius  ad  Acia  pnssionis  paiicii 
Dionysii.  qux  cssianl  ad  cnlctni  Upcruin  Furtuu.. 


99 


VEiNANTII  IION.  CLEM.  FORTUNATI  OPEIIUM  PAUS  I.  100 

j^  Pestiimu  niens  lioniinum,  diri  nov.i  Iteiua  nionsln, 

Nuc  lauri  indomili  surUcit  iru  tilii. 
Natiini!  rabid.c  loritalcni  adjungen!  nosli ; 

Quod  pcr  se  iiescii,  te  slimulaiilc,  furil  ^ 
Tiirlia  cruenta,  noceiis.  Inijus  le  vuluere  perdis  "^, 

Et  si  non  illi,  parcere  disce  tilii. 
Ilic  i  ferus,  impaiieiis,  iiiox  curv.t  |:er  avui  rapiiis. 

Passim  memlira  pii  fuiidil  in  urhe  viri. 
Tiiin  niulier  collegit  ovaiis,  et  coiidid<t  artus, 

Sola  i  una  fainula  [miraculaj  paitici|iaiilc  sibi. 
Ilxc  fuit  iiisigni  rapicndic  causa  corona:, 

Gloria  niartyrii  sic  celebraia  ^  niiei. 
Ante  sepulcra  pii  dantiir  modo  dona  salulis, 

Et  corpus  l.icerum  corpnra  multa  fovet. 
Dic,  ubi,  inors  inimica,  jaces?  ubi  vict:i  recumliis, 

Qiiando  vides  sancti  funere  voia  dari? 


B 


Pni  Brge  cnlla  tr:ididit  : 
Uilectioiiem  peiiori^, 
Cervire  cxsa,  prodldil. 

Magiiui  sacerdos,  i|ui  datial 
Tompli  sacrnta  munera. 
Fnso  bi'ato  s:)Mgiiiiic, 
Esl  factiis  ipsi!  victinia. 
Feli'\  [lio  de  vuliicre, 
Qire  piKiia  palmaiii  pra:biiil ! 
Qui  iiiuric  inoriein  conteris, 
Nttiic  rcgiia  cirli  pos^ides. 

r.lora  sit  UeoPatrl, 
filoria  Unigcnito, 
l'na  cuin  sancin  Spiritu, 
In  sempitenia  s»!cula. 
C\PUT    Xl. 
De  doivno  Saturmno  ». 
[Saiicti  Salurniiii,  priini  Tnlos»  c(iiscopi,  martyrium 

ac  virtuiem  scpulcri  describii.] 
Janiia  celsa  poli,  terra  pulsante,  patescii, 
Et  recipit  natos,  quos  geiieravit  bumiis. 
Adiuiranda  i"  liaec  est  occasio  facla  saliitis, 

Utdeinorte  sua  prxmia  lucis  einanl. 
Saiuniiiiiis  eiiiiii  cupiens  se  nectcre  Cliristo, 

Carnali  iu  babiiu  noluit  esse  diii. 
Vincula  corporei  dissolvere[dissoIvi]carccris  opians, 

Pleiiius  ui  Domino  se  sociaret  liomo. 
Tempore  matiiro  cum  jatn  spes  esset  adulta, 

Sumpserunt  pretiuiii  vola  beata  siiuin. 
Duiiiqiie  sacerdotio  frucreiur  in  urbe  Tolosa, 
Et  populis  Cbrisium  panderel  esse  Deuni, 
Osteiidens  verbis,  addens  miracula  factis, 

Lt  quod  seriiio  daiei,  consequeretur  opus. 
Geniiles  animas  rapieiis  de  fauce  tyranni, 

Subdebai  regi,  qui  deJit  arnia  sibi. 
Sed  vitiata  malis,  el  plebs  infecia  venenis, 

Curari  eflugieiis,  a"gr;\  jacere  voSkjiis. 
Coniprendit  <  male  sana  virum ;  ad  capiiclia  diixii, 

Aiqiie  suo  tnedico  vu'nera  plura  dedil. 
Pro  pieiaie  *  dotuiii,  pro  inelle  veiiena  repeiideiis, 

Coiitra  lulorem  nnxia  bella  inovci. 
Sublig.it  "  iiiiloiniti  sanciuin  et  '  vestigia  lauri, 
El  siiiuulai,  fierel  nc  fiiga  tarda  fcri 

•  Sancius  Satiirninus  a  Greg.  Tiironcnsi,  I.  i  Hisl. 
Franc,  cap.  28,  iiistitutiis  diciiur  Tolnso;  cpiscnpus, 
Decio  et  Graio  coss.,  id  osl,  aniio  iSO.  Qnoil  idein  D 
etcl.  Uiiiiian.  sullVagio  suo  conlirniat,  idiiiic  ex  ip- 
siusmet  Satiiriiiiii  Aclis,  qiiie  siurera  esisllni.it.  Iduiii 
Greg.  Turoii.,  Iib.  i  de  Gloria  maiiyr.,  cap.  4.S,  a  se 
ipso  disconlaiis,  refert  :  Sciturninum  iiiurii/ivm  ab 
apotfooriiiii  discipHlU  ordinatunt  in  urbem  Tolosaiiuin 
(u<s$e  direclitm ,  in  q>\a  tameii  viil^i  opinionciii  se 
.sei|iii  saiis  pruduni  ea  ipsius  verlia  guie  interserit  : 
v(  ferlur. 

•>  llnus  Cod.  Vat.,  admirat>dtf. 

«  Uiiiis  Cod   V;it.,  comprehendii. 

'  In  Ven.  Kdii.  post  bunc  versiim  pro  pieiaie,  etc. 
{lesiileraiilur  qiintuor  versiis  coiiseqiieiitv^. 

'  Saiicti  Saluriiiiii  inariynuin  ilu  describil  Greg. 
Tiirnii.,  lib.  i  de  (.luiia  iiianyriiiii,  c.  4it  :  Qui,  iii- 
qiiieiis,  iinpulsu  paganorum.  bovis  petulci  reiiiialui 
leiiiiiis  per  grndus  C<i;iilu/ii  piiTi  i;ii/alMj,  )>ri('ii<ul(-iii 
/iiii|ii<  vitam  rapili»  comp.ige  dispersa.  Iliiic  sic  do 
eodcin  canit  Sidonius,  lib.  i\,  rp.  10. 


Quem  '  malc  credebas  nbitu  Uiiire  saliitem, 

Dat  viiam  inultij,  ei  tenet  ipse  suani. 
Huc'"  capiiva  cubas,  quae  te  regnare  putabas, 

Invadendo  peris,  teque  furendo  nccas. 
Te  lua  pcena  preinit,  lua  te  fera  vincula  iori|ueni, 

Qiios  dare  vis  gemiiiis,  ipsa  ferendo  geiiiis. 
Martyr  ovans  coelos  retinei,  tu  livida,  iristis, 

Mors,  iiiiinica  tibi  Tartara  iiigra  colis. 
Florigira  nunc  sede  manet  siiie  fine  bea  us, 

Iiiter  odoralos  ■■  thure  calente  [thiira  adoleti|uu! 

[cliurus 
Non  aliquas  metiiit  placato  judice  cansas, 

Prxmia  sed  miles  victor  babenda  pelii. 
Bigna  triumphaiilem,  qux  restai  palma,  seiinctSr, 
'      Pro  le,  Cbriste,  raori  est  gloiia,  vita,  (juies. 
CAPUT  XII. 

De  Launebode    qui  cedificavit    lemplum    $ancti   Sa^ 
tiirnini. 

fStiidium  siium  in  ornandis  ac  crlebrandis  gestis 
sanctorum  mariyniin  declarai.  Sancli  Saiuriinii 
niariyriiiin  describit.  Lauiiebodem,  ducem,  (|iii 
basilicam  in  ejusdem  menioriaii),  quo  loco  vinctus 
a  Uarbaris  fuerat,  exstruxei  at,  iiec  noii  ejus  uxo- 
rem  Dereiliriidcm,  coniinendat,  qu.e  in  eaiiideiii 
bu^ilicam  liberali-.  cxsiiterat.  Ca:ieras  quoque  piis- 
siuia:  niiilieris  virtuies  cominemnrat.] 

Laiidibus  buiiianis  reliqiioruin  corda  resiillonl, 
Al  mihi  de  jusiis  comineinorarc  vacet  *. 


E  quibiis  primiiiu  inlbi  psallat  hymDus, 
Qiii  Tolusaluin  lonuit  callieilrain, 
De  gradu  .sunnnu  Capilolioruin 
l'ra;ci|iil»lum. 
Quem  Dogaiorem  Juvis  >c  Minervie; 
Et  crucis  ChrUli  boiiu  conrueiilttui 
Yiiuilad  laun  lilns  iiiiu>;au 
IMetis  luribuudu. 
Ut  ppr  il>ru|iUim  t>ove  cniioilaln 
SpatKerel  cursus  larerum  cadavcr, 
Cautlbus  tiuctis  calnla  sululi 
l'uUeccrt?bri. 

'  Edil.  Paris.,  ad. 

K  In  iiiio  Cod.  Val.,  (r  iiiiiiN'(in(«  (acit. 

^  Kdil.  Paris  ,  proJin:  iii  iiiarg.,  pnUis. 

'  lii  Codd.  Vai.,  Iimc  jVrus.  tlciii  Edil.  Voii. 

1   Diio  Cod.  V.1I.,  NH<i  sed  fdiiiulu. 

!>  Edil.  1'uiis.,  cetebranda. 

'  Fdit.  Puris.,  </u(r, 

"■  lii  uiio,  Aic  ciiplivH. 

■  Kdii.  Paiis.,  udorntos;  iii  niarg  ,  oJorttu*. 

•  Edil.  Pari».,  Iicct. 


101 


MISCELLANEA.  —  LIB 
A 


IL 


m 


Nuin  pielaiis  opus,  viclores  lejicre  libris, 

Admonei  ingeniuin,  res  raiione  iluplex. 
l'na  quod  esl  habilis  *,  de  magnis  magna  faicri, 

Nam  bona  qiii  reiicet,  criminis  auctorerit. 
Alteracausa    monei,  quoniam   siiccessus  i"  amaiur, 

El  meliiira  ciipii,  qui  sua  facta  legil. 
Salurninus  eniin  iiianyr  veiierabilis  orbi; 

Nec  lalet  egregii  palina  beata  viri. 
Qiii  cum  Romana  properassei  ab  urbe  Tolosam , 

El  pia  Chrisiicoli  semina  (erret  agri  <:, 
Tunc  vesana  coliors,  Domini  conipreliendil  amicHm, 

Institiiilquc  pii  inembra  terenJa  tralii, 
Iniplicitus  tauri  pcde  poslerinre  pcpeiidil, 

Tracius  io  obiquum  dilaceraiiis  obit. 
Ilac  npe  de  leriis  aniniani  iransmibil  Ulyni|io; 

0  relix  cujus  fuiiere  mors  morilur. 
Sed  locus  ille  qnidem,  quo  sancius  \incula  sumpsit. 

Nuir.us  tenipli  fulius  boiinre  fnil. 
Laiineb'ides  enim  pusi  saicula  loiiga,  ducainm 

Diim  gcril,  instruxit  ciilmina  sancia  loci. 
Quod  nullus  veniens  Romana  gunio  fabrivii, 

Hoc  vir  barbarica  ■*  prole  peregil  opus. 
Conjuge  cuin  propria  Cereilnude  ',  clara  decore, 

Peciore  qux  blaiidu  clarior  ipsa  nitot. 
Cui  genus  egicgiuni  fulgei  de  stiipe  poieniuqi, 

Addidil  ornaiuin  vir,  veneiaiulo  Deuin. 
Qii;e  maiiibiis  piopriis  nliinonia  digna  iiiinislral, 

Pauperilnis  trihuens  se  sallare  oii|iii. 
IndefcsssT'  speni  [lidem]  Clirisli  per  uinpla  requirit, 

Jugiier  excurrens  ad  pietaiis  opus. 
Nurtos  veste  legil,  silienli  pncnla  prnferl, 

Sc  inagis  «lerno  feinina  fiinie  replei. 
rrolicil  hnc  eliam,  quidquid  gerii  illa  mariio, 

Anxia  pro  ciijus  vola  saluie  facit. 
Diix  iiieritls  in  gente  sna    (|ni  |<ollel  opimis, 

Celsus  ubi:|4i<:,  niicans  nobili  alis  (i{ie. 
Scil  qnanivis  :iUuni  lciieai  de  siirprt  caciimcn. 

Mo-ibiis  ipse  suos  aiiiplllicavii  avus. 
£rg<.  pari  vulo  inaneaiil  in  sirnila  jnncli, 
Ei  inlcei  anibobus  cuiisolidatus  amor. 


■  Diio  Codd.  Vai.,  iiahlem;  ilcni  rdii.  Veii. 

^  Diio  Coiid.  Vatic.  ciiin  Ven.  l^dit.,  qiioniam 
succeiiiut  ainoie.  Lnus  Code.v,  quoniam  successus 
iimure. 

^   fMlii.  Paris..  C'/<  'nlkol'\s...agrU. 

i  Hinc  fniijicit  lirov\eiiis,  Lauiiebodem  nrigine 
Cciicniii  fiiiiSB-  cnni  non  fuerll  in  iiiore  Forlniialo 
C:illi>s,  tuiic  icrinij  iloinlnos,  barliaros  appellare, 
qiiin  p-iiiu^  ensileiu  lloinaims    nnniihcl. 

'  Foisan,  pruprio  fc't'(t'l/irud<;s.  Iliijnsce  nereilinulis 
niciillt.iiein  lacil  r.n-j;.  luron.,  Iil).  ix  Hist.  Franc, 
cap.  r>5.  cnjns  mois  videliir  referenda  ad  annum  J4, 
Kegni  Cliilileberli,  sive  ad  annuin  o89.  Narrat  ibi 
di-m  Cregorius,  i|n  d  caiieiii  inoricns  :  Filiam  suam 
limedem  iiuliluil,  reliwiuens  quifpiam  vel  monasienis 
pueilarum,  qiiee  ipm  uisii/ueiMi,  lel  ecclesiis,  sive  ba- 
silicis  co  :[ei,soihin  sunclornm,  qusi  opiiine  com  bis 
coMCordaiil  (|uai  de  llla  pr.rdicantiir  a  fuilunato. 

'   Kilil.  Paiis.,  iitilefcssa  iiiopes. 

*  Unii';  (;od.  Vat.,  ei  iv.ul  uicuiio. 


CAPUT  XIII. 
Ad  ctcrum  Parisiacnm. 

[Se  jampriilem  desnesse  a  scribendis  carminibiis  de- 
cla  al.  Piovncatus  lanien  hoe  in  biiidem  deri  Pa- 
risiaci  carinen  eliicubrat,  cjus  ordinein  iii  psalinn- 
diie  assidnilale  el  puriiiam  comniendans.  Laudat 
vero  in  priniis  Germani,  antislilis  Paris>ciisis, 
lidem,  pieiaicm,  et  iii  Ecclesia  regenda  pastura- 
lem  diligeiitiam  ac  solliciiudiiiem.J 

CoDlus  hnnorincl  decus  el  gradus  ordinis  ampli, 

Qnos  colo   corde,  fide,  religione  paircs, 
Jaiii  dudum  obllli  desuelo  caimine  pleclrl, 

Cogiiis  antiquam  me  rcnovare   lyram. 
En    siiipidis  digiiis  stimulaiis  fsimulaslis]   tangire 

[i  bordas, 

Cum  niibi  non  solilo  currai  in  arie  manus. 
Scabrida  niinc  resonal  niea  lingua  rubigine  verba. 

Exii  el  incompto  raiicus  ab  ore  fragor. 
Vix  dabit  In  veteri  feriugine  coiis  acninen, 

.Aut  fumu  infecio  ^plendet  in  sere  coior. 
Sed  quia  dulcedo  pulsans  qiiasi  malleus  insiat, 

Ei  velut  inciide  8  cura  relisa  terit. 
Pcctoris  aique  niei  succendiiis  igne  caminum  '', 

linde  ministratur  cordis  in  arce   vapor; 
Obsequor  hinc,  qui  me  veluli  fornace  recoclo, 

Anis  ad  officiuin  vester  ariegit  aiuor. 
Cclsa  Parisiaci  cleri  •  reverentia  pnlleiis, 

Ecclesiae  geniuin  i  gloria,  niunus,  lionor. 
Carmine  Davidico  divina   pnemala  pangens, 

Cursibus  assidnis  dulce  rcvolvit  '^  opiis. 
Inde  -^accrdoies,  Levliicus  liinc  inicai  ordo, 
(l      Illos  'aiiities,  hns  stola  p-.ilclira  legii. 
illis  pallor  inest,  rubor  hls  in  viiltibus  errat. 

Ei  caiident  riililis  lilia  niisia  rosis 
!lli  jain  seiiio,  sed  et  hi  bene  vesiibus  albeiTt, 

lll  placeat  suiniDO  picla  corona  Deo. 
)n  medio  Cermanus  adest  i  aiiiisies  linnore, 

Qui  regil  hinc  jiivenes,  suhrigil  inde  senes  ■». 
Lcvita)  preeunt;  sequitnr  gravis  ordu  dncatiiin  [la- 

iieninni], 

IIos  gradiendo  iiinvel,  bos  mnderamlo  iralilt. 
Ijise  tarnen  sensiin  inccdii,  velnt  alier  Aaron, 

Non  de  veste  niieiis,  sed  pieiaie  plaiens. 
Nnii  lapides"  coccuscidafini,auriiin,  pnrpura,  byssus 
E.^ornaiit  huineros,  sed  inicat  atina  lides. 

•■  Edil.  Ven.,  igne  cacumen. 
D      i  Cniis  Cod.  Vat.  et  Ven.  lidit.,  deru^. 

i  Ecctesiw  geniuni,  jirave  premium  in  Viilgalis. 
IJsurpaliu-  gemum  pio  ingenio,  ul  aniuiadverlil  Urow, 
ad  hniic  loruill. 

1"  f'.illl.  Paris..  revolvis. 

t  Oliiit  saiiciiis  Gerinanns  .in  S76.  iit  conslal  ex 
Greg.  Tiir.,  I.  v,  cap.  8,  anle  qneni  aiinum  huc 
pmiiido  rariiicn  conscriplniii  fiiil. 

"'  Unus  Cod.  V:itic.  el  kdjt.  Paris.,  tubregit  inde 
scnes. 

"  lliigo  Menardiis,  in  nnlis  ad  I.  S.acratnent.  saiicii 
Gieijoril  papae  ita  cmendal  huiic  versuin: 

Non  lapides,  crocus,  clarum  auruoi,  pur|iura,  byssus, 
ex  anti'|iio  Ms.  sancti  Gcrinani  a  Pratis,  in  qno  scrip- 
tuin  legitiir  cidar.,  sed  «i  vnci  eadeni  fcri|iiiita  legi- 
lur  superpositiTiu  ctar,  linea  vocabnlo  cidnr  siilidiirl.i 
ail  erroris  iioiain.  Ilinc  o\  ctiir  se  fecisse  relert  cla- 
rum.  Edil.  Paris.,  cidarion. 


lOt  TENANTII  ilON.  CLEM. 

UlA».ilis  iiielior  vi-tcii  i|u»iii  le;tu  &acer(lo.>, 

llic  qiiin  vcra  colit.  qu«d  (iriiis  iinibra  ruil. 
Magiia  fuiiira  pulaiis,  pia-seiiiia  cuiicta  refellen», 

Aiilea  cariie  carfiis,  (|iian»  c.iro  liiie  rueiis. 
Sullicitus,  queiiii)!  aiii  ne  ilcvurei  iia  luporuiii, 

Ciilligii  ad  caulas  pasior  opiiiinsoves. 
Assiduis  nionilis  ad  pascua  salsa  *  vocalus, 

Grex  vocem  agnosceiis,  ciiriu  .nnioreseqiiax, 
Miles  ad  arma  celer,  sigiiuin  mox  liiinil  iii  aures, 

Erigil  enciissi»  inenilira  •>  sopore  lnro. 
Advolat  anle  alios,  niysicria  saera  rcqnireiis, 

tiidiqiie  quis>|ue  suo  lempla  peteiid.i  luco. 
Flagranti  siudio  populnin  doinus  irrigat  omiiein  < 

Certaiimque  iin.neiit,  quis  prior  ire  valci. 
Pervigi'es  noctes  ad  priina  ciepuscula  jungens 

Construit  angellcos  turl«  veiciida  clioros. 
Gressibus  exerlis  in  opiis  veiierabile  coiistans, 

Vim  factiira  polo,  cantibus  arma  movel. 
Sianiiiia  psalierii  lyrico  niodulamine  texens, 

Versibus  ordilum,  carn;en  aimire  trabil. 
lliiic  piipr  cjiguis  '"  atiempcrat  organa  cannis, 

liide  senex  '  largam  riiclai  ab  ore  luliam. 
Cynibalicie  voces  calamis  miscentur  aculis, 

l)ispiirilius(|ue  iropis  fistula  dulce  sonat. 
Tynipan  1  r:iuca  seiiuiu  puerilis  libia  inulcel, 

.\lque  liomiiium  reparant  verba  canora  lyiam. 
Leniter  iste  iraliii  modulu.s  r.ipilalacer  ille, 

Sexus  el  xiaiis  sic  varialur  upus 

•  Vulgo  pascua  «m/io,  sicut  et  in  Ven.  Kdil.  legilur, 
el  iii  uiio  Cod.  Vat.  Sed  geiiuiiiam  tecuoiiem,  luqiiit 


tOUTUNAll  OPERIJM  PAIIS  I.  «04 

A  Tritircns  frugcs  fcrvciis  leril  area  Cbrisii, 

llurrca  i|iiaii(lo  qiiideiii  coiisiruitura  Dei. 
Vdce  Cienliiris  reniiiiisccns  esse  bealui, 

()iios  doninus  vigiles  ',  dum  redii  ipse,  videl. 
lii  quoruiii  nierilis,  aninio,  virtuic.  tidei|iie, 

Tcgmine  corpureo  luiniiia  qiiania  laienll 
Poniilicis  inooitis  clerus,  plebs  psallil,  el  infaiis, 

Liule  Ijbore  brevi  friige  reidendus  eril. 
Sub  diicc  Geriiiano  felix  exercitiis  bic  esl, 

Moact  )>'  leiide  inanus,  et  tua  castra  juva. 

CAPUT  XIV. 

l)e  eecletia  Parisiaca. 

[Celebial  basilicam  Parisiensem,  in  bonorem  sancin 
crucis  dedicaium,  ei  ejus  biudes  supra  iciiipluir 
S^ilumoniciim  exiollil.   Cbildeherti   r.  gis   iii  eam 
B      basilicaui  liberalitaieui  ac  siudiuin  ccmuiendat.l 

Si  Salumoniaci  memoretur  machina  templi. 

Arie  licel  par  sit,  pnlclirior  ista  fide. 
Nam  quxcunque  illic  veteris  Telaroine  lcgis, 

Clau^a  fuere  prius,  bic  re«craU  paleiil  K 
Fluruii  ilia  quidem  vario  iiiteitexta  nietillo, 

Clarius  liic  '  r.brisii  sanguine  tincia  iiiiet, 
Ulaui  auram,  lapides  oroarunl,  ccdrina  ligiia, 

lluic  venerabilior  de  cruce  fulget  lioiKir. 
Cuustilii  illa  veius,  ruiluro  strucia  J  tak-nto, 

Uxc  preiio  inundi  siat  solidala  doinus. 
Spleiidida  '^  iiiannoreis  atiollitur  aiila  coluniuis, 

£i  quia  pura  uiauei,  gratia  uiajor  iiiest. 


(subdit    Fortun.)   mirabalur  mulier  liominrm   tiottio 

_.  ... .,  limpore  iii  fiyura  Moijtit  potuiise  contpicere.  \d  Uoc 

Brow.,  osiendebal  ili.  Trev.,  addiio  gtottemaie  :  Vot  C  iiaque  factuiu  spectare  videturideiu  For(unatus(quud 


eilis  sal  lerrce. 

bNarralFortunaius,  in  Vita  sancti  Germani,  cap. 
12,  qiiod  ipte  se  fieqiieiilibut  exercebal  vigiliii,  iiide 
coniiiimiit  mncerabal  inediis.  Pernoclabat  atgida  se- 
neclut,  fcr  Itiemem  lutlinent  dupliciier  frigui  celalit, 
ei  lemporit,  quod  nec  toterare  postenl  poiutenii  juve- 
nes. 

<  Edit.  Paris.,  omiiis. 

<»  Itelle  bic  Fdriunalus  tenucs  puerorum  vocescin- 
nis  urgaiiorum  exiguis  compar.il,  seuum  ver»  gravio- 
res  inbis :  quibus  perniisiis  suavissimus  ad  auies 
coiiceiitus  resonabat.  Iluiic  eiiiiKlcm  coiicentum,  .|ui 
solebai  in  psalnuulia  adliiberi.alibi  expriineiis  Foriu- 
lialus,  lib.  III,  cap.  (>,  iiiipiic 

Cicriis  ccce  cliorls  resoual,  |.lcbsjude  chorjulis, 
(Juisqu.>  luuiii  V(>lum  qua  solul  arle  cduil. 

Pueios  ad  hunc  usum  ia  canendo  enidiri  solitus  cx 
vcleie  Ecclesia-  consueludine,   aiiiiiiadvertll  Uiovvc>- 


ei  Urow.  aniinadvencrat),  carmen  ad  extremuiu  sie 
coiicludens: 

Uoses  teode  maous,  el  lua  caslra  jura. 

Ed.  Varii.,  juret ;  in  marg.,  juiin. 

^"  Umis  C(i(l.  \-H.,reteraiaplacenl. 

>  lu  Viia  sancti  Oroctnvei,  ut  exsial.  ssec.  i  Bt- 
ned.,  sic  legiiiir  liic  vcrsus : 

CUruil  liLcc  thristi  sauguiue  uiicta,  nitcns. 
Iiein  iii  uiio  Cud.    Vat.,   clarius  hax  Chriui,  Edil. 
Paris.,  siiHQiitiie  cincia. 

1   Uiius  Cod.  Val.  ruiltiro  fiilta  meiatlo. 

<>  Anoiiymus  auciur  Vii^e  ^aiicii  Dioclovei  ab. 
(qui  auctur  tliiruisse  videtursxc.  ix)  ita  n<  bis  bujusce 
basilica;  initia  ac  siruciuram  desciibii,  nuiii.  8,  9  et 
40.  Cum  rex  Childeberius  una  ciiiii  Clniario  in 
liispaiiiaia  exerciluui  duxissel,  ac  Ca;saraugiisiani 
obsidiuiiH  cinxisset,  urbis  illiu.<  cives,  ut  calainiiateiii 


rus  iii  iKilis  ad  buiic  locuiii ;  Idqiie  c«  inullis,  iiciupe  D  a  se  suisque  leciis  religione  pro,iulsa>cnt,  qui  huina- 


cuiicil.  Tolciaiiu  IV,  AquisKraiiensi  tub  Luduvico  Pio, 
ci  ex  Viia  Gieg.  M.,  a|iud  Jiian.  bi:(Conuiii,  lil..  ii, 
ciip.  (>,colligi  ii.irral.  Addil  quod  liiijusniodi  pucrus 
Viciiir.,  lib.  III  de  Vandal.  Peisec.  aipeltasse  vidclur 
infamvlos,  (}uuii  caNCiii/i  peritos,  una  cum  leiti^ribut, 
inier  eos  confestorei  cetebral,  ifui  Catlliagiiie  retegali 
cuin  cwiero  ctero  marlyrii  patnium  deiiiUe  odepti  suiit. 

'  Uiius  (^od.  Sa\.,-inde  ienit. 

'  Edil.  Paiis.,  viyilani. 

s  Unus  COd.  Val.  el  tdil.  Paris.,  Uoyiet.  Narrat 
Foriuiiaius,  in  Viia  sancii  Cciinanl,  cap.  7,  quod 
cuin  18  iii  (ioiiiuin  bbionis  ciijusdaiii  veiiissci,  Aniia 
■iiatroiia,  cjusdeiii  cmijiu,  exclainavil  rcoi  su  inira- 
bilciH  videre  ;  cumqiic  luisscl  iiilerKigala  a  viroquid- 
iiaiii  c»'riicret,  rcS|iiinilil :  Eicc  bealua  Germaiiiit  eor- 
tiuta  facie  milii  vidilur  iiuedcre  :  iiuod  petie  rix  rateo 
aul  iiilueri  tuniine,  aiit  lermone  loiiferre  laiicium  vi- 
tum,  nocu   more   coriiibui   iiiitiuiiteni.  CoHiUnuilaijiie 


nis  (ipiliiis  diriidebaiil,  lunicaiu  sancti  Viiiccnlii.uiar- 
lyiis  C.c!>aiaii(;ustaiil,  per  niccnia  circuiiifeiie  ctiepe. 
ruiii,  cjus  paliociiiiuiu  adversus  busies,  publica  illa 
su|>plicaliuue ,  iiiiploiaiilcs.  (Jua  specie  pcrculsi 
busies ,  cum  quid  agerelur  lescisseiit,  aique  ie>  ad 
Cbildebcilum  luisset  dclaia,  illo  cuiiiiuuu  ciiki  cxer- 
ciiu  discedeiidum  ceiisiiii.  nc  ad\ei>us  sujierus  de- 
ccriaie  ccgerciur.  Uiscessii  iiaque,  siula  saiicii  Viii- 
(Ciiiii  a  civibus  accepia  pro  uiuneie.  (Juain  i  uui 
Paiisius  atliilisset,  basilicaiii  in  eju>  buuuiciii  (pijui 
cclcriiiiie  a;dillcaiidaiii  ciiraMl.  Idcni  |H.Blca,  v.clu 
Ainaleiico,  (.oiburuiti  rcge  iii  lliS|iaiiia,  e\  rololaiia 
urbe  asporlivil  cruiem  aureaiu  pretioait  yemmii  r«- 
litmituifi,  cainque  iii  basilicain  sai.cii  Viticenlii  iiilu- 
llt ;  ex  quu  lilnlus  suhcm  Crucis  bai>llicai  llll  adhjtSU; 
quu!  nuiic  iiaiicti  (•cruuini,  in  sulurbio  Pxi  isi«iisi, 
ub  condllus  illic  ejusdeiii  cinerrs,  api>ell«tur. 
tjut  vcru  busilicu:  tlcscnpiioiieui  lu  uuli»   tradit 


m 


MlSCEIXANEA.  —  LIB.  li. 


loa 


Prin).t  cipit  radlos  viireis  oculala  fenestris, 

Artificisque  manu  |iiiuiius]  ciausil  iii  arcc  dieni. 
Cursibus  "  auroru;  vaga  lux  laqueari»  cnmplet, 

Atijtie  suis  raJiis  ei  *>  sine.sole  mical. 
ilsec  '  prins  egregiu  rex  Cliildeberlus  ^  ainorc, 

Diiiia  suu  populu  non  niorilura  dedit. 
Tolus  iii  alTeclu  ^  divini  cullus  adliierens, 

Ecclesl»  jiiges  '  ampiilicavil  opes. 
Ilelchisedecli  nosier  nieriio  rex  atque  sacerdos 

Coiiiplevil  laicus  religionis  opus. 
1'ublica  jura  regens  et  celsa  palalia  servans, 

Unica  puniilicum  gloria,  iiorma  fuil. 
liinc  iiliiens,  illic  mtTilorum  vivii  honori', 

liic  (|uuque  geslorum  l.iuJu  perennis  erit. 

cAPur  XV, 

De   bapiHterio  Moguiuice. 
[Biiptisierium  a  Sidonio,  episcnpo  Moguntix,  aeJili- 

prxfaiiis  aueior  ,  nnm.  10,  ciijus  verba  ,  quod  inde 
non  miniiiium  Uiniinis  ad  hoc  Kurlun^ti  carmen  illu- 
stranJiiin  possii  accedere  ,  visiiin  esi  exscriberf , 
atque  hic  referre  :  Cralin  igiitir,  inijiiii,  vivifim  crac  s 
eeclenam  sanclissimi  mariiiris,  iibi  ipsam  ciim  atiis 
preliosissimis  ornimenlis  deleqavit  Childeberlus ,  in 
modum  crttcis  CEdificare  disposuit.  Cujut  basiticce  opus 
tnirificum  describere  nobisvidetur  super/liium,  quatiler 
tciticel  disiincla  fenealris,  quibus  pretiosissimis  mar- 
morum  [utta  columnis,  quove  niodo  ciispnnte  eamera, 
compla  aiiratis  liiqnearis,  nec  non  parieies,  ul  Cliristi 
decebat  autam,quo  decore  niiebanl  piclura  anrei  cotoris, 
slralo  inferius  putcliro  einhleinale  pavimenti.  Teclitm 
vero  ipiius  bauticie  cooperlum  appriine  de  aiiralo  cu- 
pro  (cre,  repercutsum  solit  juOure,  sic  fiammiyero 
rulitabal  (utgore,  qualcnus  inliienliiiin    aciein  reverbe- 


A  catum,  pliirinuim  ad  eaiii  rern  conrcrpnie  IttTihoa- 
r»,  Tlieodeberli  rv^is.  lili.i.  celebr.ii.  Ilac  nccasiunft 
iioiinulla  ile  Aihe  peccalo  iic  biiplisiiii  viritil» 
c.iiiii  ju,\l.'i  Ecrlftsiae  (locirinain.  Posiremn  i|isiu< 
Uerllioar;i;  el  'I  heoJeberli  1'alris  laudes  aJjiiiigii.J 

Ardtia  sacrall  baplisiiiaiis  aiila  n  nuriiscal, 

Quo  delicta  AJx  Chrislus  in  amne  lavai. 
Ilic  paslore  D;;»  iuiris   grei  niergitur  undis, 

Ne  iiiaculala  diu  vellura  gesiet  ovis. 
Traxilorigonecem  deseiiiii.e,  sed  paier  orbi< 

Purgavit  medicis   criiniiia    moriis  aqiiis. 
Ilanc  tamen  aiitistes  Sidonius  "  eiliilil  arcem. 

Qui  Domiiii  cultuin  lcmpla  novando  fovei. 
Striixii  Dertlioarae  '  voto  cimiplenie  sacerdos. 

Quae  decus  Ecclesiae,  cordis  ainore  placoi 
p  Cailiolica;  liJei  splenJor,  pietaie  coruscans, 

Temploruin  culirix,  proJiga  paiipcribiis. 

celcbriialem  et  ainpIiiuJinem,  sive  ut  distinguereinr 
a  hasilica  sancice  Criicis  Piciaviensi,  quara  ex  eo  qiiod 
tali  vocabulo  indicetiir  nnn  eam  esse  sancti  Vinccniii 
hasilicain.  Necrerert  quoj  Childeberiiis  eam  mona- 
cliis  Irndiderit,  utdivinuiii  serviiium  in  ea  perage- 
reni,  ciim  propterea,  popiilus  ab  ejus  ingressu  et  usu 
noii  fiierit  exclusiis. 

"  Unus  Cod.  Vat.,  curribus  Aurcne. 

»•  Edii.  Paris.,  hic. 

'  Unus  Cod.  Val.  : 

Hic  pius  ejfregio  rex  CliilJeberliis  hr.nore. 
Unus  Coil.  Vai.,  /wc  pius. 

"i  Hic  Childebertiis  Cloiarii  frater  fuit,  CloJovei 
filius.  Childcbertuin  egregie  l.mdat  FnrtHnatus  in 
Vita  sancii  Cermani  Parisiensis  episcopi,  cap.  13, 
ejusqne  pietaiein,  et  in  sublevaiida   p  xiperum  iiiopia 


ror^i  niinia  clariiudine.    Vnd»  prm  nimie  decore,  non  C  p^dens   sludiuin     commenJat.     EjusJein     prxieiea 

in  tuenJa  ecclcsiastica   Jisciplii.a  sollicitudinem,  in 

leinplis  sive  exslruendis,  sive  oi  nnnJis  ac  dilanJis 
religioncm  ci  liberaliiaiein,  revereiitiam  '-n  sacerdo- 
tes  lot  iiioiiiiiiienli  lestaiiiur,  ul  iio«  fncUe  reperiiit 
(ail  Valesius ,  lih.  viii  Reruin  Frniicic.)  eujus  pierim 
el  de  suminis  tccletice  rebus  sotliciludn  tnuliit  et  magnia 
experimentis  testalior  fuerit  quam  Ckildeberli.  Miiiline 
proinde  miruin  esse  debel  euniJein  a  Forlmiaio 
Melcbisedechum  appellari,  sive  el  regein  et  sacer- 
dolem,  quippe  qui  et  regiam  sub  una  persona  digni- 
laiem,  ei  sacerdotalem  vigilaiiiiain,  ac  studium  erg« 
res  sacras  complecieretnr.  Cliildeberius  in  eadem 
sancti  Vincenlii  hasilica  iiihuinatus  luii,  ut  refett 
Creg.  Turiin.,  lib.  iv,  Hisi.  Franc,  lib.  \x,  ciijus 
de  tuinulo  piura  viJe  in  AppenJ.  Operuin  Greg.  Tu- 
ron.,  II bi  Jisserilur  de  Reg.  abb.  sancti  Geriuani  h 
Praiis  prope  Pari.sios. 

•  !ii  Viti  iiincii  Ormt.  ciijus  adcalcem  legitur  boc 
carinen,  isle  versiis  sic  cireriiir : 

TolUj  Iq  airecluiii  Jiviui  culius  iohKreas. 

'  lliiJ.,  ecclesicB  viles. 

K   Vide  quje  dixiinus  iii  nuiis  ad  carinen   13  lib.  i. 

i»  Exsiai  lib.  ix.cap.  9,  curmen  Foriunaii  ad  hiimi 
Sidoniuiii,  episcopum  Mogiiiiiiniiin,  in  quo  ejus  reli- 
gionemaclargiiatem  in  pauperesegregielaudal.  Ejus- 
Jem  vero  sludium  in  lemplis  resiaiirauJis,  quae  in 
ruiiiis  Mnguiilia!  diruta  jaceb  int,  oslendil  his  versibu»  : 
Teaipla  vetusia  novaus,  speciuso  fuUa  decore. 

'  Theodeberius  duas  uxores  liabuit,  Deuieriam  et 
WisigarJein.  Deuieria  liliain  suain  (qiiam  eadem 
vensiiiiililer  ex  alio  viro  pepererai,  auiequam  iiube- 
rei  Tlicoileberio),  plaiisirii  imposiiam,  e  ponie  in 
lorreiiteiii  Jej«cii,  iie  rex,  ejus  illecius  pulchritudine, 
sibi  eainJeiii  ali()iianJoaJ  iiuplias  appeteret.  Porro 
Thei.d  •btirhis  repudiaia  Deiiteria.Wisigardem,  quain 
anteajaiii  sibi  Jespoiisaiu  habuerat,  duxit  iixorem; 
e  qua  dicendum  vidclur  Bertlioaram,  de  qiia  liic 
scrmo  est,  susce|iisse. 


immerilo  olim  ipsa  domus  per  mctaphoram,  iiiaiirati 
Germani  aula  vocabaiur  vulgi  ore.  IJem  deinde  ad 
majorem  eoriim  qiue  narravit  ndem  prnfert  carinen 
Forlunati,  de  quo  hic  agiiur. 

Sed  Adriaiius  Valesius  ,  in  disp.  adversus  Lan- 
noiiim  Je  l>asilicis  Galli^e,  coniendit  basilicain  Pari- 
siacam  de  qua  bic  Forinnatiis  non  esse  basilicani  sancli 
ViiiCeiitii,  cum  isthsec  basilica  seinper  iiidicetur  sub 
iioniine  saiicti  Vincentii,  aut  sanctissimx  criicis,  non 
simpliciter  ecclesiae  Parisiacae  noinine  censeutur.  Jam 
vero  qiise  Je  sancta  cruce  liic  narraniur  coinmnde, 
ail,  cuicunque  alteri  basilicse  convenire  possunt,  in 
qua  hoiior  crucis  etreligio  viget,  ac  ex  rederopiiunis 
pretio,  sangaine  Cliristi  nilere  vere  dici  poiest ,  ut  a 
Salamonicu  lemplo  secernatur.  Deinde  Fortuiiaiiis, 
inqiiil,  loqiiitur  Je  ecclesi.t  a  Childeberto  ex^lructa, 
et  daia  populo  Purisiaco,  cuui  illa  saiicti  Vincenlii 
exlra  Parisios  posiia  in  siibarbanis  ,  non  lam 
populo  quam  miinachis  dala  fuerit,  a  qiiibus  di-  j 
viiiumgerviiium  peragerelur.  Jani  vero  Childebertus, 
etsi  exsiruxeril  b.isilicam  sancii  Vinceiiiii  ct  ditaverit, 
idem  lamen  an.  17  regni  sui  (si  regio  diplomaii,  aii, 
fides  habelur)  qucedam  eecletiae  Parisiaete  pro  mercedis 
sutB  augmenio  concetsit,  ita  ul  noii  falso  dicatur  a 
Foriun.  Childebertum  ha>ilicx  illius  npes  ainplifica- 
visse.  Posiremo  citai  sux  fmitnujt  lautores,  Jacn- 
buui  Orolium,  et  Juaiiiieiu  Tiliiiui,  t|ui  ecclesiain 
Parisiacam  »  ChilJebcrio  evsiruciam  fuisse  seiiiiiini. 

Veruni  liaud  video  qui  facileinliciari  possimuseam 
basilicaiii  prxcipiiu  sanciae  Crucis  litulo  ei  ciiliu  Jedi- 
Cataiii  fuissc,  cujus  honoiem  ac  preiiuin  iiiaxime  ex 
eruce  hic  re,  etit  Fortuiiaius,  prajseriini  cum  noit  ita 
certuni  sii  Parisiacaiii  m.ijorem  ecclesian)  a  Childeberio 
exsiruclain  fuisse,ut  illa  fuit  certo  qua;  pustea  saiiciae 
Crucis  appeliaia  esi;  ut  inalim  dicere,vel  lianc  sancti 
Viiieentii  basilicain,  salteui  a  Foriniiau,  noiiiiue 
ecclctiae  Parisiaca;  signilicaiam   fuissc,  propler   ejus 

piiROL.  Lxxxvm. 


101 


\KN.VNTII  IION.  CLKM.  lUUTUNATI  01'LUIM  l'AI'>S  I 


Scnruiai.vmtlemeiaitruges,  spargemlo  "  recoiideus.  A 

Terreiiis  opibHsnoii  inoritura  paril. 
Filia  digni  pairi,  le,  Tlieoclebeiie  ^,  reforniaiis, 

nexitli  palriani  qui  pielate  p:ilris. 
Et  coiiiilante  lide  revocasii  ex  liosle  "  triuinplios, 

Sed'c.ipii  pretio  mox  redierc  tuo. 
Ecclesiacfultor,  laus  regni  "*,  pasior  egentnin. 

Cura  ^acerdutum,  proinpius  ad  oiiine  bontini. 
Cnjiis  diilcc  jiigum  iiullus  gerauisse  fateiur, 

Vivis  adliuc  meritis  rex  in  amnre  tuis. 
CAPIT  XVI. 
De  liaiiUcii  sancii  Georgii, 

[Sancii  Georgii  niariyris  liasilicam,  a  Sidonio   ilPiii 

episcopo  a-iHricatiiin,  (Oinmciiiorai,  ejiisqiie   niar- 

tyris  gloriani  et  cclcbrem  in  Uccidente  ineinoriain 

cominendat.] 
Martyrisegregii  pullens  micat  aula  Georgi  ', 

Cujiis  in  hnnc  nuindiini  spargitnr  aldis  lioiior. 
Canerc,  ca;de,  faine,  vinclis,    site,  frignre,   Haminis 

Coiifessus  Clirisinni,  duxit  ad  asira  capul. 
Qiii  viriute  poiens  Oriciitis  in  aie  sepullu^, 

Ecce  sub  oceidiio  cardine  prsbet  openi 
Ergo  niementii  preces  et  reddere  dona,  '  viaior, 

Obtiiiei  hic  nieriiis  quod  pciitalina  fldcs. 
Condidit  antistes  Sidonins  isia  decenler, 

iVnliciant  animic  qux  nova  tenipla  siia*.. 

CAPUT  XVII. 

De  oraiorio  Trasarici  (Trisarici,  TrasericiJ. 

ITemplum,  sive  oratoriura  a  Trasarico  in  hiinurem 
sanctorum  Petri  el  P^iiili,  saiicii  Mariini  Turonen- 

•  Edil.  Paris.,  se  arcendo. 

>>  Theodeberiuin  piieclare  laiidat  Greg.  Turon. 
lib.  iu,  lli^t.  Franc,  cap.  25,  liis  \eibis  :  trat 
regnum  cum  justilia  reijens,  sncerdoles  venerans, 
ecclesins  munerans,  pauperes  relevans,  et  mutta  mullis 
beneficia  pia  ac  dutcissima  accommodans  voluntale. 
OmnelTibutum,quod  fisco  suoab  ecctesiis,  in  Arvernis 
titis,  reddebalur,  clementer  indulsii.  Idriii  taineii  iiiiii 
reiicel  ipsius  vitia  in  lib.  de  Vitis  Pairuin,    cap.  17. 

<=  Idcm  Theodeberins  pluribus  vicioriis  nobilitatiis 
esi,  vir  in  beilis  gi  rendis  relicis>iiiiiis.  Forte  hoc  locn 
Venantins  eani  e\|<editioiiein  speclalqiri  Tlieodeber- 
tns  ipse  a  Puirc  suo  Tbeoderico  adversiis  Gotlios 
niissus  esl  :  qui,  cum  post  Clodovei  obiium  miilia 
repelissent  qua^  eodem  regnaiiie  amiserant,  victi  a 
Tlieodebeilo  ac  superaii  sunt;  cuinque  iii;ijiireiii  se 
iisdeni  cladem  illainrum,  iiibi  cessisscni,  fuisset 
ininitatus,  ulirn  ejnsdein  iiiipeno  sese  subdidere,  iit 
iiarrat  Gregor.  Turon.,  lib.  iii,  Hist.  Franc,  cap.  il. 


108 

sis  et  aancti  Iteiiiedii  luc:ituin,   carmine  prose- 
quiiiir.j 

Lucida  pcrspiciii  iiiluerunt  liiniiia  leinpli, 

Ouo  t  capit  haud  dnbiam  spein  veneranda  fldos. 
Ilaec  est  aula  Peiri,  cuclos  qui  clave  catenal, 

Sub»titilet  pelagiis  )>  quo  gradienle  lapis. 
Sedilius  his  habitat  Paulus,  tnba  gCHiibus  una, 

Et  qui  prxdo  prius,  hic  inodo  pra^co  manei. 
Martiiii  domus  est,  Chrisiuin  qiii  veslii  eK>'iii6iii, 

Higeni  liro  tegeiis,  ct  hnmo  jiire  Deuin. 
Ecie  sacerdolis  sacri  inical  aula  Remedi  ■, 

Ijm  tenebras  mundi  liqiiit,  et  astra  tenei. 
Ciiltor  opinu:  Dei,  Templiim,  Tras.irice  i,  locas  i, 

llas  ciii  persolvis,  reddii  ''  aiiiaior  opes. 

CAPIT  XVIII. 

]<  De  sunclt  Ayaunensibus  ^ . 

[Saiicli  Maniicii  et  socioruni  ejns    iriuniplium  caiiii 
hoc  carniine  Forlunalus. 

Tuiiiine  sub  niuiidi  cuin  perscqnerentur  "^  iiiit|iii, 

Clirislicolasque  darei  sscva  procclla  neci  : 
Frigore  depulso,  sixcendens  corda,  peregit, 

Rnpibus  in  gelidis  lervida  bella  fldes. 
Quo,  pie  Mauiici,  dnctor  "  legionis  opiin:r, 

Traxisti  foncs  subdere  colla  viros. 
Qnos  "  positis  gladiis  armareiit  f  dt.gmata  P.nili, 

Nnniine  pro  Clirisii  dulcius  esse  inori. 
Pectore  belligero  poterani  qni  viiicere  ferro, 

Invilant  jngnlis  vnlnera  cliara  suis. 
Uortanics  se  clade  4  sua  sic  irc  sub  uslra, 

Aller  in  alierins  cscde  iiat:ivit  heros  '; 

^  qnique  Sirniium,  Pannonix  capiil,  tenebal,  posica  a 
Theoilerico,  lialiae  rege,  dovictiis.  Ilinc  conjici  potesi 
qua  ex  gentc  cssei  Trasaricus,  de  quo  hic  Fortuna- 
ins.  Cdii.  Pavis.,  Trasaicuni  habei  semper 

i'  Unus  Cod.  Vat.,  reddel. 

>  Sanctiis  Mauriiius,  et  socii.dicti  lei;ionis  f  «/ici.i, 
seu  Thebwce  niiliies',  passi  sunt  .innoi^Si;,  sub  Maxi- 
niiaiio.  Eorum  inartyriiim  a  sancto  liluclierio,  episco- 
po  Lugduncnsi  descripiiiin,  edidit  cl.  Knin.,  iiiler 
Acla  siiicera  iiiariyrinn,  nag.iTi,  Edit.  .Xinsieledatni 
an.  1713,  ex  urilcina  Wotsteiiiana.  Iideiu  Agaunen- 
scs  apiicllaii  sunt  ex  loco  iii  qiio  sunt  pa>si.  Agauni 
qnippe,  qiind  oppiduiii  iii  Alpibns  est  prope  Rhoilani 
flueiiia,  (.hrisiiini  confes^i,  iiiartyno  curoiiali  sunt, 
cutn  quidein  Maxiniinnus,  Bagaudarum  molns  cona- 
lusqiie  repressiirus  in  Gallia,  eain  legionem  illnc 
accivisset.  Sigismniidus,  tinrgundix  rex,  Agauni  ba- 
silicam  exstint'iid.im  ciiravit  in  inemuriani  iiiariv- 
ruiii,  et  mona^leriuin  psalieniiuin  a!>sidue  inon:icho- 


<>  In  Cod.  Vat.  et  Ven.  Edit.,   laus  regum.   Iii  niio  D  r:iiii  instiinii  ainiu  5IG  circiier,  ut  legera  est  apinl 


Cod.  Vat.,  laut  regnum,  U  regum 

'  Sancins  (><-orgius  pa^sus  refertur  an.  281,  quo 
anno  in  Chroiiico  Alexandrino  seu  P:ischali,  passiis 
ilicitur  siib  Cariuo  ii  et  Numeriano  c>ss.  Alii  iiialnnl 
sub  Dccio.  Vide  Kuin.,  in  iiutls  :id  Greg.  Turuii.  lib.  i 
de  Gloria  inanyr,  cap.  101. 

'  Unus  Cod.  Val.,  voin  vwlor. 

»  Unus  Cod.  Vat.,  (fuod  capil. 

^  Edil.  Veii.,  Peluqi.  Uinis  Cod.  Val.,  peliigis  quo 
giadienie  lacus. 

'  Sancius  Reinedius  jdeiii  esl  ac  sancius  Remi- 
gius,  ei'iscupii'>  lUiciiiciisis,  ciijus  Viiaiii  scnpsit  niier 
CiBleros  llinLiii.iiiis,  i-juxlcui  snccessor  iii  sede  Hln"- 
inensi  saTulu  ix.  Obiit  sanciiis  Heiiiiging  au.  .°>ri'<, 
ruin  unnos  l\\  ciiciicr  scdissct.  Vide  iiilra  ejns  Vi- 
iJin  script:iiii  a  Furlnn. 

i  Ab  EniiOdiu  in  1'aiicgyr.  rcKis  Thcudcrici  inen- 
liu  fil  ciijiitUani  Trusarlci,  qiii  rcx  (ii-pida-utii  f'iii, 


Greg.  Turun.,  Iib.  iii  llisl.  Franc,  c.  5.  Uieiii  cun- 
flrmat  lib.  i  iicdloria  iiiartyruiu,  cap.  75. 

Sanctus  Euclicrius  siltini  .\gauiii  iia  describil  : 
Acaunui  seiaginta  (erme  millibus  a  Genavensi  urhj 
abesl,  quatuordeciin  vero  millibut  distat  a  eapiie  Lt- 
manni  lacut,  queni  inftuil  tiliodanut.  Locus  ipse  jaiit 
inler  .Alpina  juyn  iii  tiuJ/<!  sttus  etl  ;  ad  guem  p.rgenli' 
luts  difficili  Iransitu  usperum,  algue  urctuiH  Krr  |MnJi> 
lur...  evictis  iransmissisiiue  unquitiarum  (uucibut  («• 
bilo  nec  exiguus  inier  nwniium  rupet  campus  ap*- 
ritur  m  quo  legio  Sancta  conteJeil. 

"■  Unii^  Cod.  Vatic,  cuin  peisi.-jkebanlur 

'■  UnnsCdil.  Vat.  et  Edil.  1'arls.,  ^uui  Jd<;li>r/t'^iiiN<«. 

"  Eihl.  Paris.  : 
(lueis  positis  k;l:idii4,  suiil  arma  cdOKn).<te  l'auli. 

P  Uiiiis  Cud.Val.,  arinuttent. 

M  Eilil.  I'aris.,  ca-Je. 

'  Edii.  1'ari».,  fri4i 


109 


MJSCELLANEA. 


LIB.  II. 


m 


IViljuvil  °  rapiJas  lllioilani  fons  sanguinis  iindas. 

Tinxil  ^  et  Alpinas  ira  cruenia  nives. 
Fali  line  polos  lelis  exercilus  inlrans, 

Junctus  aposlolicis  plaudit  honore  clioris. 
Cingilur  "  angelico  superastra  beala  senain, 

Morsfuit  unde  priiis,  ius  fovel  indeviros. 
Ccce  iriuinphanlum  ductor  ^  furtissiine  lecnm, 

Quaiuor  •  Iiic  proceruin  pignora  sancta  jaccnl  '. 
Sitb  lutco  luniulo  laiiiat  rflelcsic  lalentum, 

Divitiasque  Dei  vilis  arena  tegit. 
Qui  faciunt  s.icruni  paradisi  crescere  censuin, 

Hseredes  Doniini  liice  perenni  dali. 
Sidereo  chorus  isie  thronociim  carne  locandus, 

Cum  veniei  jiidex,  arbiier  orbis  erit. 
5io  pia  turba  siniiil,  fcstinans  cernere  Christum, 

Utctfilos  peieret,  de  neee  recil  iter. 
Forlunatus  eniin  per  fulgida  dona  Tonanlis, 

^e  tenebris  crucier,  quxso.  feratis  opem. 

CAPUT  SIX. 
De  tnncto  llilario. 
[Snncii  Hilarii  Piciaviensis  episcnpi  in  dpfendenda 
adversus  Arianos  cailiolica  de  Filii  divinilale  do- 
ciriiia  et  exsilio  pro  ea  tuierando  consiantiuin  lau- 
il;it  lioc  carinine.] 

Si  llilarium  qua-ris  quis  sil  e,  cognoscere,  lector, 
Allobroges  "■  referunt  Pictaviis  geniium  '  . 

Cum  populum  rogerel  divina  menle  sacerdos. 
Servabat  iegis  fcedera,  sollicitus. 

•  Filit.  Ven.,  nudivil  rnrr. 
*>  lliid..  Iraitl. 
'  Unus  Cod.  Val. 
Cingitur  angelicoplus  exercitus  aslra  beaiLi  senalus, 

mendosissime.  Edii.  Paris.  : 

Cingitur  arigelico  virtus  trabeala  senalu. 
■*  Ibid.,  doclor  (orlistime. 

•  Tres  videliret  praecipui  piissimx'  hujusre  Irgionis 
duces,  seu  pr.tfecii  nunierantur,  Mauricius,  Exupe- 
riiis,  et  Candidus.  Mauricius  piiinecerius  erat  ejiis- 
dem  legionis,  qiiae  digniias  proxiina  erat  loco  tribnni 
inililiiin.  Kxiiperius  crat  cainpiductor  ;  et  Candidus, 
senator  milituin,  nt  ibidem  narrat  Euclieriiis.  Viclor 
lero,  qui  qiinrto  loco  adnumcrari  solet,  nec  prrefecliis, 
nec  miles  illius  legionis  eral.sed  alierius  legionis 
/iiiles  veieranus ;  qui  cum  casii  illac  transisset,  ubi 
iniliies  Maximiani  epiilabantur  laeti  mariyrum  spoliis, 
iioliiit  invitatus  coiivesi  i ;  unde  agnitus  Cliristianus, 
ibidem  inierfeclus  est. 

'  lii  basilica  etiam  Turonica  ,  quam  a.se  renova- 


B 


A  Improbus  ut  vidil  plebes  quod  scinderel  error, 

Graecoruin  i  virus  prutiilit  iii  iiie.liiuii. 
Vipereo  promuiit  semper  qiii  e\  corde  veiiena, 

Filius  ut  dicant  quia  cst  riealura  "^  Oei. 
Queis  niagi!>  auxiliiini  prsestai  sapienlia  inundi, 

De  ingenito  geuiuim  qnae  negat  esse  Deuin. 
Quam  male  coinplexus,  cupiens  calcare  proplietas, 

Arius  infeiix,  cum  retinet,  crepuit  i. 
Egregius  doctor,  veterum  monimenta  secuius, 

Queio  Siephanus  vidil,  comprobat  esse  Deum. 
Viiictus  °'  nmore  Dei,  contempio  prinripe  ■  muiidi, 

Interoerata  fiJes  pertiilit  exsiliuin. 
In  Patre    »,  qui  omnipolens  Deus  esi,  cngnosre  e 

Divinis  tantum  vncibus  insinuat.  |Naium, 

Perpetuum  lumen  Cliristum,  Dominumque  Deumqiii-, 

liissenis  f  populos  cdocet  esse  libris. 

CAPUT   XX. 

De  $ancio  Medardo  i  ep.scopo. 

[.Sancii  Medardi,  episcopi  Noviomensis,  sanciiiaiein 
vit.-E  ac  sseciiii  fugam  lioc  carmine  celebrat  :  iipin 
miracula  percensei,  quibus  ejusdem  pietas  iiici:»- 
riierat ;  posiremo  commeniorai  basilicam  qiiani  in 
ejusdem  memoriam,  a  Clotario  coeptam  exx-dificjiri, 
Sigibertus  compleverat.] 

Jnter  Christicolas,  quos  actio  vexit  in  asira  ', 
Pars  tibi  pro  meriiis  niagna,  Medardr,  p;<ifl. 

Qui  sic  vixisti  lerrenis  bospes  in  oris, 
Ut  coelum  patriam  crederis  »  esse  tuam. 

natus  iit  Arianorum  de  Filio  Dei  pcrversiiin  dogmn 
expriniai,  meiricarum  lignni  oblivivcitur,  corripieiK 
Ci  primum  a  in  vore  creainra.  Pra^clare  advertil 
Brnwerus,  niale  a  Fabricio  pro  crealura  piuii  geni 
lura,  ul  f.let  ineiri  r.ilio  cuni  lioc  vocabiilmn  noii 
iiiagis  Ariniioriiin  seiitenliam  qiiain  Calliolicnruiii 
referal.  .\c  pro.Vcio  Fortiinaius  ipse  paulo  post  ail  : 

yueis(Arianis)  iiiagis  au\iliu'n  praeslat  sapienlia  moiidi, 
De  ingeniln  ^euilu:»  1401;  negat  esse  Deum. 

Voleliani  scilicet  Ariani,  ul  ait  Severus  Suloiciiis. 
lib.  II  llisior.,  ex  niliilo  iii  subslnnliam  novam ,  alqve 
alleram  (aclum  Dominum  novum  allcrumque ;  (itisse 
aulem  tcmpns  qnn  Filius  non  (uisset. 

'  Elfiisis  scilicet  iiiier  egercnJum  visceribu'!,  ni 
notissiiiiiiiii  e^I. 

■n  DuoCodJ.  Val.,  vicliis  ainore. 

"  Hic  fuit  Cohstanlius  ,  Magni  Conslantiiii  filiiis 
Arian.rum  faulor,  subqiin  in  exsiliiim  acius  sanctu-i 
Hilarius  esi,  ac  relegaiiisinPbrygiam,  nt  narrat  S»l- 
picius  lib.  11  lliNt. 

"  Uiius  Cod.  Vat.  et  lidit.  Paris.,  i'i   Patre  quiqiie 


\j\m  narrat  Greg.  Turou.,  lib.  x  Hist.  Fraiic,  cap.  D  pot,ns.  In  ali.  in  palre  quisque  poleniem  Deus  corr 
51 ,  sanctorum  Ag:iuneiisiiiiTi  sacra  lipsana   serva-  "  "  "    ' 

baiitiir  :  qu.e  forie  dicemlus  boc  carmine  celebrasse 
Foriunaius  pro  illa  nuae  ipsum  ei  Gregorium  Turon. 
iniererat  neccssitudine. 

»  Uiius  Cod.  Vat.,  qui  sit. 

"  Allobroges  erant  populi  qui  cis  lliiodani  ripain 
habitabaiit  ad  Luiain  nioniem,  et  Lemanum  lacum, 
tit  refert  Brow.  Hi  passini  pro  Gallis  suiniintur. 

'  Sancium  Hilarium  Pictavis  naium  iradit  Fortu- 
naius  et  alibi  suis  in  carmiiiibus.  Ita  I.  vm,  c.  1,  de 
se  ipso  ioquens,  inquit  : 

Piciavis  residens,  qua  sanctusllilariusolim 
Natus  ia  urbe  fuii,  nolus  in  orbe  fater. 

jtem  Uieron.,   in  praefat.  ad  Paulam,  ei  Eiisto- 
ibiuni,  lib.  II  Comment.  in  Episi.  ad  Gal. 
J  DiiO  Codd.  Vat.,  Groecorumque  viros. 
^  Unus  Cod.  Vat.,  ut  dicant ,  en  creat         Forlii- 


r  Saiictus  llieronyin  ,  in  1  pistola  83,  qii.^e  est  ad 
Magnum,  oratoreni  urliis  Roiii:r,  scribii  Je  llilario  : 
Hilarius  meorum  confemor  lempu-ium,  et  episcopus, 
diiodecim.  Quinliliani  libros  et  siijlo  imilaiiis  cst,  et 
numero. 

1 S inciiis  Medardiis  Vironiaiidi'nsis  episcipu'- 
crealus  fuii,  iit  diserlc  docel  Forlnnaliis  in  cjiu 
Vita,  num.  9.  Sed  is  postea  episcop.nlHin  «(deiii 
Iraiistiilit  Noviorauni,  ut  narratur  in  Vila  ejusdeui, 
a  RadlioJo  episcopo  Novioinensi  et  Toriiaceusi  coii- 
scripta,  quse  exsiat  leriioloco  apiid  UoHauJ.  ad  dieiii 
8  Junii,  ubi  et  causa  illius  translatioiiis  fuse  descri- 
bitur. 

•■  Tres  Codd.  Vat.  cl  Veo.  Edil.,  in  astris  ;  apud 
Bnllaiid.,  in  nuras. 

'  l)nus  Cod.  Vat.,  ut  exlas  pattiam  redderet.  Edii 
Ven.,  M(  e(B/!im  p«irio  crtditur  esse  tua.  Alius  Cod. 
Vat.,  redderis  e:se. 


411  VGNANTll  ilON.  CLEM 

Exsiliiim  libi  luuniius  erat,  coenoita  cuveiai, 

E(  moito,  (a  gaudet  cive  manente  puliis. 
Ctutus  tenebris,  veatiiu*  legmine  lucis, 

Post  obitum  *  frueris  liberiore  die. 
De  lellure  catut,  factus  possessor  Olynipi, 

E(  inairein  linquent  *>  cum  pa(re,  l;e(a  tenes. 
Ilntn.iiii  viclor  viiii,  super  astia  triumphas, 

Atque  cremans  carnem,  das  animie  requiem. 
Te  inter  muodanns  vepres  gradienle,  ratenuir, 

Calcatls  spinis,  promeruisse  rosas. 
Tloro  refectus  '  ager,  suaves  tibi  rundii  <>  odores, 

Dalsama,  thura  repleni,  qu»  paradisus  liabet. 
Caut')  per  angustum  (igens  vesligia  callcnt, 

Sic  dedu  jrcia  (ibi  semi(a  tucs  iie<-. 
I.ata  Tolup(a(uii)  via,  qux  submergit  Avern», 

Dulcia  carnis  alens,  inorlis  amara  parat. 
Iloc  nunquain  sacros  Qeiisti  (ranii(e  gressus. 

Nec  po(uere  luos  prava  tenere  pedes- 
Uuruin  iter  ad  laudes,  gravior  °  via  ducl(  in  alium  : 

Quo  bbor  es(  po(ior.  gloria  major  eril. 
\iux  prius  iiicipiam  sacri  iniracula  racti, 

Cuiii  quidquid  racias,  omnia  prima  miceul? 
Duro  fuit  [rugit]  ad  superos  humano  in  corpore  vita, 

Ex  oculis  fugiens  Inx  libi  cordis  erat. 
Si  caecus  venit,  rapuit  palpando  salutem, 

In  niediis  tenebris  Tulsit  aperta  dies. 
Qiii  voluit  rnrli  caus:is  penetrare  lalentes  ', 

Te  religante,  s«det;  le  reseranie  fugit. 
Fiir  itine  perreciu  s  voio  deceptus  inani, 

Orania  resiituens  crimina  rraudis  habet. 
r<ain  semel  u(  mollcs  carpseruul ''  palmitis  uvas, 

Nnn  valnere  gradus  inde  rererre  foras  [roris]. 
Nec  potuil  raptor  pedibus  snbducere  pra:dam, 

Raptori  abduxil  sed  sua  prxda  pedes. 
Ergo  I  suis  laqueis  coepit  miser  esse  ligaius, 

Venerat  ut  caperat,  captus  at  i  ipse  fuit. 
Nec  letigit  mustum,  sed  iniqua  oienle  roiatur, 

Antea  quam  biberel,  ebria  lurba  jacet. 
Incoepit  servare  magis  quam  ^  ferre  racemos, 

Ct  datus  est  costos,  qui  cupit  esse  rapax. 
Donec,  sancte,  tois  verbis  tu  jussisses  Abire, 

Vl  rurlura  implerel,  ductus  ab  hoste  redit 

■  Sancti  Medardi  oliiium  Cointius  rerert  ad  an. 
54S.  Valesius,  ad  an.  560.  Lcge  Gointium,  ad  an. 
fiiS,  iium.  9,  ubi  causam  aOert  barum  discriininis 
tentenliarum,  el  suam  conflrmat. 

k  Non  dubiio  quin  iutprpungendum  sit  post  el 
tiiatrem  lin^uein,  ut  seiisus  sit ;  Medarduin  lerrain, 
dequa  satiis  ruerat,  linqucndo,  cum  Patre  [>eo  Itria 
UKtre.  Loquitur  enim  Kortun.  de  ejns  siatu  t>ost  uli- 
itiiin. 

*  Apud  notl.,  flort  re(erlu$. 

*  Unus  Cod.,  infundii  od«reicotr. 

*  Edii.  Ven  ,  grave  temet  diicil  in  aflum. 

'  Apud  BollaitJ.,  [urti  tausa  peneirare  lalenler. 
Qiiam  lectionein  probo. 

I  Ikid.,  tin<  profittu ;  ilcin  iii  uno  Ciid.  Vaiir. 

^  Eortuiiatus,  in  Viu  sancli  Medardi  uiiuni  tan- 
tiiiiimodo  rurcin  ejusdein  vineani  in|;rnssiini  fuiiue 
n»rr:U.  Qitud  ergo  pi)si<«a  relcrt :  <f*ria  lurka  jini-l, 
piielico  iiiore  lociKns  fuissc  lenseiidui  esi. 

'  Kilil.  I'aris  ,  etce. 

j  Kilii.  Vcn.,  cafiut  ip^e. 

^  lii  iino  Cod.  Va(.,  ^iinm  aiifene  ratem»». 


FORTUNATl  OPSnUM  PARS  I.  II) 

A  Uux>  maiiei  hdic  animi  pieias,  sanclistiuic  praesul, 

Lxdcniem  auxilio  qui  facis  ire  tuoT 
Tiniinnum  '  rapit  alier  inops,  inagis  improbus  iUe  ■>■, 

Qui  jumetitorum  colla  tenere  solel. 
Absconditque  sinu,  roeno  prxcludit  liiaium, 

El  tonet  ipse  matiu,  ne  manifeslet  opus. 
Tu  veniente,  sacer,  caiisas  pairfecii  opertas, 

Tinnilii  incipiens  jam  quasi  furia  luqiii. 
Nil  valet  abscondi,  nil  claudi,  nilve  leneri, 

Facundo  sirepiiu  prodidit  omne  maluin. 
Pandebat  propriam  veluti  sub  judice  causam, 

Nil  de  lure  timens  liberiore  soiio. 
Indicat,  accus:il,  convincit,  damnal,  sccrbal : 

Te  prxsenlc  tamen   non  licet  esse  reum. 
Absolvis  furem,  solit'*'     pietalis  amnre, 
^     Addenset  monitus,  cautus  u(  in(ret  iier. 
Prxcipiens  querulam  secum  por(are  rapinain, 

Ne  vacua  tristis  spe  remearet  inops. 
ilinc  laiiien,  ui  polero,  cum  raplus  ab  urhe  *  fnisses, 

Qua;  dederis  populis  signa  verenda,  loqunr. 
Cum  pia  composiio  veherentur  membra  ferciro, 

Subtracium  meruit  cscus  habere  diem. 
Anxius  Hle  sacra  lumen  susccpit  ab  umbia. 

Et  loa  mors,  illi  lucis  oiigo  fuii. 
Dumque  sepulcra  dareni,  oculi  rcdiere  sepuhi, 

Et  sopor  ille  tuus,  bunc  vigilare  facll. 
Cum  fogis  a  mando,  datur  illi  Inmine  roundiis, 

Te  linquenie  diem,  hunc  rugiimt  tenebrar. 
.Antiqui  vultus  lucem  siupuere  modernam, 

Ct  veteri  fabricx  prima  fenesira  venH. 
^  Coinpedibns  f  validis,  alier,  manicisque  ligiiliis, 

Mox  letigil  templum  <i  ferrea  Tincla  cadnni. 
Tam  grave  rragmeniuiu,  dolor  est  vel  cernere  peenaro, 

Pondera  tot  miseros  sustlnulsse  pedes. 
Si  connexa  roient ,  elephan(em  '  solvere  possent, 

Nec  poteral  rigidos  ipse  ir.overe  gradus. 
Nun  minus  est  illi,  qux,  subTertente  procella, 

Liiloribus  Libycis  anchora  rracia  Jacel. 
Poena  quidem  gravior  cecidit  cresceiite  triumpbo  ; 

Vincere  rem  sxvam  gloria  major  erau 
Non  babuit  lot  vincla  pati  miser  ille,  ligatus, 

Sed  tua  quo  vlrtus  plus  niereretur  opus. 

'  Narrat  Radbodus  in  Vita  sancti  Mcdardi,  cap  4. 

furem   illuin   non  soluro  tiiuinuabulum,  ted  eiiam 

pecus,  scu   laurum   abUuxis:>e,   et  lioisitu  ditinitut 

D  Tuisse  protliiitm. 


magit  improkus.  HIm. 
taniie  pietatis  amore. 


"  Bolland.  corrlguiit 

"  In  uiio  Codd.  Vatic. 

'  Edii.  Ven.,  tfr  orbe. 

V  S.  Greg.  Turun.,  lib.  iv  Hisl.  Frjnc,  np.  II, 
referi,  ad  sandi  Medardi  sepulcrum  c.tieitMS,  «iqM 
conipedes  disruptos  jacuiise,  quee  ni^iM  Uoiti*,  ail, 
in  leilimonium  virlutit  tju»,  ad  iptum  tvHi  itfnltrmm 
reservaniur.  El  lili.  v,  lap.  ri,  narrat  d»  quodaM 
Mndeiio  fabro,  qul  iiinoceot  icneluiiur  iu  c»rt«N 
inler  duos  custudcs,  viiiclu'«  cjlcnis,  ci  roiupedill 
ei  Is,  iinploriiio  saiicii  Hedardi  pairucnio,  repealt 
conrratiit  viiiculi:»,  e(  usiio  reseraio,  liber  tululut- 
qiie  ev.itit. 

<i  lii  uno  Cod.  Vat.,    ihos  ii(   Ulii;i<  pepium  COfT 
Edii.  Parii.,  paiiicr,  utinifiii. 

'  llDllaiid.  rorng  iil  ttfphat  nec  tolvtrt  pMlfl. 
iiiiu  Cod.  Vaiic,  flepkitnitm  »<•(  nttvert  p^tttnt;  fuT' 
san  tletfhai  ntc  tolctie  ponti. 


415 


MISCCLLANEA.  —  LIB.  IL 


m 


Cuin  sondaieaiiir,  non  sic  strepuerc  caiense, 

Ceu  linnivenini,  cum  crepuere  ferae  ». 
^ux  fuit  illa  prius  nimiis  male  vincta  catenis, 

Jam  tibi  qni  solvis,  libera  dexlra  Tavet. 
J^ignea  vincla  gerens  alter  conlugil  ad  aulam, 

Qu»  simili  mcrito  scissa  repente  cadiint. 
Ncc  mora,  vix  tetigit  sacraii  >>  limina  lempli, 

Fit  lunilrus  '  coelis,  arma  ferendo  libi. 
Grandia  divisi  ceciderunt  pondera  ligni, 

Et  qui  gessit  onus,  corruit  ipse  slmuF. 
Expavil  subilo  de  libertaie  recepla, 

Aiqiie  magis  limuil,  qnando  solutus  eral. 
Quae  raiio  fuerit,  cecidit  cur  proniis  in  arvis, 

(iaudia  magna  quidem  ssppe  timere  goleiit. 
Dum  ^  stupet,  unde  salus  laceris  est  reddiia  plaiitts. 

Admirantc  auimo,  membra  soluta  fliiunt. 
Inde  vctus  inulier,  pariter  nascente  periclo, 

Vuliiere  naturse  mortua  niembra  tulll. 
Inclusos  digilos  *,  morbo  numerante,  lenebat, 

Mec  poterat  ducto  '  pollice  nia  dare. 
Secuin  naia  quidem,  sed  non  sua  dextra  pepciidit, 

Corpore  juncta  suo  res  aliena  fuii. 
Tem]K)re  sed  tardo  esi,  cum  jam  spes  fracin  ja- 

[cerel, 

Anle  tuos  tumulos  (  vivificaia  nianus. 
Sic  inopinatura  commendat  graiia  votum, 

Desperaia  salus  dulcior  esse  solei. 
Mobilis  ergo  venit  digitis  lorpenlibus  bumor 

El  dispensalus  fluxil  in  ungue  vigor. 
Arlda  nervorum  sese  junctura  ictendil, 

Agiiovilque  suum  vena  solula  Incum. 
Apta  ministeriis  incoepit  palnia  inoveri, 

Serviiium  discens,  libera  dextra  fuit. 
Nec  lantum  profugos  pietas  tua  reddidit  artus, 

Reddidit  et  vicluin,  pensa  irahente  manii. 
Eripnisli  aliam  simili  de  peste  puellam, 

Alembraque  resiiiuens  plus  anim%  tribuis. 

*  Edii.  Ven.,  eum  crepuere  fores.  Boll.,  fer(e. 

>>  Auclor  Viio:  sandi  Medardi  qu;e  secundo  loco 
ponitiir  a  Uolland.,  Sucssioiiensis.  sieculi  ix,  ila  re- 
feri  lioc  faeium,  cap.  2.  n.  17  :  Vi  crgo  sacrw  Aidis 
limina  fide  af/lalns  altigit  (viiintus  ligneis  viiiciilis), 
rcpeMitiio  fragore,  uno  eodemque  momenlo,  el  cmlum 
inlonuit,  et  vasla  eompedum  vincula  dirupta  lon</e 
diniliunt.  Ilomo  peropiaue  reddiius  liberlaii,  stupore 
uttonitus,  solo  prosternitur . 

'  Uolland.,  /il  tonilru  in  cailis. 

<*  in  uno  Cod.  Vat.,  cum  stupet. 

*  Boll.  reslituit  : 

Inclusos  digiio  morbos  uumeraDie  tenebai, 
scilicet  digiius  nuinerans  idein  est  atqiie  indcx. 
'  In  unoCod.  Vat.,  doclo  pollice. 

*  Edit.  Paris,  tuum  lumulum. 

^  Hoic  puella  iiiniinim,  qux  nnpiiis  dcsiinata  fue- 
rat,  sanciimnnialis  facta,  uc  posiea  abbitiss.T,  iit 
videlur,  adepla  graduin,  uieri  steriliiatem  fecun- 
diore  ac  feliciori  sobole,  pariis  Cbristo  virgiiiilnis. 
cooipensavil.  Bol.,  (Aa/ami<  Christi.  Ed.  Par. ,'liiilnmo. 

I  Bolland.,  deperdit  onusli. 

i  iii  am  Cod.  VaU,  naluni  quee  non  habuit.  Cdii. 
Paris.,  pariter,  quie. 

'  Duo  Codd.  Vat.  el  ^oW., Infantk  parva-. 

l  Ibid.,  miserw, 

"  EJit.  Paris.,  longaque  nox. 


A  Desponsata  viro,  moriali  lege,  jacebal, 

Nunc  llialamis  •■  Clu  islo  virgo  Jicaia  micat. 
Sponsa  quidem  radiai  cum  virginitaie  modesta, 

Spe  meliore  fruens,  nnpta  lenenJa  polis. 
Nec  fructus  uieri  sierilis  deperdit  bonesli  «, 

Flore  pudiciliae  mater  habenda  placet. 
Acquirit  cunclos,  iiaium  quoqiio  i  noti  habet  uiiuin, 

Progeniemque  sibi  gignit  amore  Dei, 
Inile  pari  morbo  deOenda  infantia  parva  <•, 
In  lucem  veniens  membra  necaia  iraliii, 
Mors  et  origo  siinul  inisero  '  processil  ab  alvo, 
Exsiinctam  generans  mater  anhela  manum. 
Ciiinmendaia  tuo  rediit  medicata  sepulcro, 
Quod  dc  inaire  perit,  de  lumnlo  recipii. 
Dum  jacet  aller  innps,  visu  caligine  clauso, 
B      C.ecus,  nec  misero  lumine  lumen  erat. 
Longa  nocic  ■»  oculos,  quario  jam  mense,  prennbaf, 

lii  luce  "  obscurus ;  vivus,  imago  neeis. 
Vocibus  litiiic  medicis  '  monuisti  leinporu  soiiini, 

Tenderet  iit  velox  ad  tua  leinpla  gra.lmn. 
Mox  venienie  die,  sed  non  sibi  forfice  prcssa 

Enituit  P  Chrisli  verlice  loiisiis  oves. 
Detraliit  hic  1  crines,  nilidos  iii  liaberet  o^-cllos, 

E(  niercaiite  coma,  munera  lucis  emat. 
Qui  lilubante  gradu,  iracius  pervenii  ad  aulani, 

Per  biduum  recubans  anie  sepulcra  fuil, 
Tertia  lux  rediens  nociurnas  solverat  umbras, 

Et  caeco  occurrit  sic  revocaia  dies. 
Uudique  linitae  '  cccidere  a  fronte  tenebrae, 
Sanguinis  unda  rigat,  luminis  atra  lavat. 
**  Sicca  lucerna  novo  flagranie  refulsil  olivo, 
Obtinuitque  suuiii  lux  peregrina  locuin. 
Quid  referaiu  ',  niutisqui  verbo,  verba  dedisti? 

Quod  graval,  ejiciens,  quud  juvai,  omne  locans  *. 
Cuiicia  nec  enumcro,  tua  me  prxconia  vincunt, 

El  si  nuii  poiui,  velle  fuisse  vide. 
En  tua  templa  "  colit  nimio  Sigebertus,  amore  ^, 
Insisleiis  operi,  promplus  amore  lui. 

Edit.  Ven.,  iii  lueem. 
"  lii  iino  Coil.  Vat.,  vocihus  liunc  medici. 
p  lluiic  versuin,  qui  sic  aniea  legcbatur, 
Enltoit  Chrisli  verlice  tonsa  coinis , 
reslituit  Brow.  vetustissiini  Exempl.   Anluerpieiisis 
ope,  in  quo  legebalur  : 

lCnilult  Chrisii  vertice  tonsus  oves. 
0  Quam  lectionem  babent  et  Codd.  Vat.  Oves  auietn 
pro  o»is  ponitur,  ut  apes  81  apis  dicitur.  flollandista» 
le;;unl  tensns  homo. 

Porro   liic  Foriiinatiis  indicare  videliir  ca>ci>  illi 
iii  somno,   iion  honiinis   inanu,    scil  npera   divinn. 
comain  deionsam  fiiisse,  quu  facio  nionacbus  :iut 
clericus  diviniiiis  designalialur;   ei   illud  taniuam 
pignus  recipiendi  postea  visus  accepit. 
1  In  uiio  Cod.  Vat.,  dclrahit  hinc. 
'  Edil.  Ven.  et  I  Cod.  Vau,  limaia;.   Boll.,  limala. 
'  Uiius  Cod.  Valic,  quid  multis  refeiam. 
'  ibid.  ei  Edit.  Paiis.,  omiit;  locas. 
"  Clntarius ,    ciini    sancliim  Medardiiin    >'()vio:ni 
aigrum  jacere  audissct,  illiu'  veiiii,  ut  eiiiu  iiivise- 

ret; 

•  Rollaiid.  legeiidiiiii  pulaut  hoiioie,  iie  h.ec  vox 
amore  s:i>piu$  re|teiatur,  aique  ut  tcmpli  decor  de- 
clarelur. 


tis 


VtNAMIl  IION.  CLKM    roUTUiNATI  ()»'EUl]M  1'AKS  I. 


116 


C>iliniiia  *  cuilodi,  qui  leinpluni  in  culniliiv  duxii, 
Troirge  pio  nierilis,  i|ui  libi  tecta  dedii, 

ii;t'c,  pie  '',  pauca  ferens  ego  Foriunaius  amore, 
Aiixiliuu)  posc»,  da  niilii  vota,  precor. 

CAPLT  XXI. 

bc  ionvio  iVariiali  '  epitcopo  Lemovicino. 
JSiiiicii  Marli»lis,  prinii  Lcniovicini  episcnpi,  egregia 
iiitTila  canit,  et  iisileiii  celebramlis  nullain  parein 
liiiguani  aul  caJMuuin  csse  profiteiur.] 

Cliiisic  [F.  Ciirlstiis{  piiiicipium,  flnis,  lux  csl,  via 

[Clirisius , 
Noniiiie  eujus  iii  iilniilico,  seniperque  beaio, 
Mariiali  '  resouanl  bic  sanciissima  gesla. 


A  Uuis  hoiiiiuuin  digne  v;ileai  dociissinius  uiiquani. 
Quaiili  sit  nieriii  pra-clarus  apottulus  istc , 
liirere  vel  prosa,  »cl  pulcliri  caniiine  iiielri, 
Ouu  saltein  iiiudicis  dccoretur  pagina  verbis? 
Tullius  atipiu  Maro  vcniant :  sii  liiigua  'racunda. 
Vcrsibus  aut  currens,  aut  prusx  vellera  u-xeiis  ', 
N»ii  lua,  saucte  Paler,  poterii  deproincre  gcjia. 
Tellus  te  Ruiiiana,  quibus  lc  Callica  tcllus 
I^osl  Petruin  recolunt  juniorein  (  parte  sccunda, 
Cuin  Pelro  recolunl  xqualem  foric  priori. 
i3eiijan)ita  tribus  lc  gessit  saiiguine  claro. 
Urbs  le  sic  retinet  Lemovica  corpore  sancto. 
Iliiic  tibi  sil,  Itex  niagiie  Dcus,  laus,  gloria,  Clirisle. 
Chrisie  capui,  linisque  cluens,  pax,  lux,  via.Clirisie. 

rci :  peiiiiqne  iii  corpus  ejus  post  obilum  Sueisionas  »  apotioli  Chrisii.  Iloc  ipsiim  poema  anle  nos  ediderunt 
dcporiare,  aique  ea  in  urbe  liuniare  silii  liceret.  Romse  Auct.  Anecd.  Edil.,  an.  1785,  vol.  iV,  p.  433. 
VLiiia    inipeiraia,   Cloiarius  niorlui   corpus   niaRiia  •*  Sancti   Mariialis   in   Gallias    inissionein   ref.  ri 

Greg.  Turon.,  lih.  i  llist.,  cap.  38,  ad  an.  250,  sub 
Decio  sciliccl  et  Crato  coss.  Iilein,  lili.  de  Gloria 
conf.,  c.  37,  ail:  Qtiod  sanclus  Slariialit  cpitcopus,  a 
Romanis  missus  episcopus,  in  urbe  Lemovicina  prtedi- 
care  exorsus  esl ;  eversisque  simulacrorunt  rilibus ,  re- 

flela  jam  credulilaie  Dei  urbe  ,    tMii;rat'i<  a  soeculo. 
psius  Atta,  (|u;e  circiinireruiitiir,  ci  epistohc  ab  eii 
scriptx,  nullius  aucioriiatis  a  cl.  Ruiiiart  babcntur. 

■  Addidiinus  voccm  facunda  ducii  iiiiiiis  liliera- 
rum  quae  erant  in  Codice,  quaiiivis  iiiatuisseiiius 
ponere  diserla  ,  cum  priiiia  syilaba  in  voce  facunda 
lunga  sii ,  qnx  deberel  brevis  esseut  iiielruiii  staret. 
Id  tameii  iiiinus  religio.>e  in  eo  pocta  attendenduni 
duximus ,  qui,  uli  alibl  adiiotavinius ,  ea  s.%pecorri- 
puii  qiix  eraiit  producenda ,  qujrque  corripieiida 
erant  produxii.  —  Eodem  ipso  in  carinine,  vers.  15, 


citiii  iiouipa  el  apparaiu  Suessiiuias  transiulit ;  atque 
liiterea  tiigurio  viuiinen  supra  cjusdem  tuniuluin 
exsinicto,  regia  inuiiificeutia  ac  liberaliiate  insignis 
Hasilica  inaedilicari  coB|)it  :  quani  cum  Clotarius 
morie  ocnipatiis  absolvere  non  potiiisset,  S'gibertus 
paii  studio  ac  religii:iie  in  culnien  adduxit.  Id 
porni  iion  aiiie  roniigl»se  videiur  qnam  Sigibertus, 
III  Cliilpericuin  frairein  ariua  inovens,  Suessionas, 
sedein  regni  Cliilperici,  occupavii,  ac  iii  suam  ditio- 
iieiii  redegit,  quod  contigii  ad  an.  561.  Lege  Viias 
baiicii  Medardi  npiid  Bolland.,  iii  quibiis  saiicii  Me- 
dardi  iranslatio  Suessionas  luse  describitiir. 

Siiessio  porro  urb<  erat  apud  Axonain  (luvium,  in 
ficliiiea  uliin  Secunda.  In  ea  ei  Clolarius,  el,  ipso 
viia  liiiicto,  Chilpericus  regiam  sedem  liabuerunt. 

"  Edit.  Ven.  et  Uull.   culmine  cuflodi.  lidem  car- 


piiiit  Velseruni,   qui  legendiiin  pulat,  huic  rcfuiem  _  posuimus  sic ;  vel  allerse  lauicii   placel  lectio,  hic  , 
^^rffj/a,  cuin  requies  adhucvivis  nonsil  precanda.     ^  prasserlini  cuiu  Fnrtunatus  liiieraui /«  saspe  babeat 

instar  lortis  consonautis,   ui  adnotavimus  ad  cap. 


•i  Doll,,  li(ec  perpauca. 

<=  Hoc  poeuia  Foriunaii  de  saiicto  Martiali  profe- 
riinusex  Codice  5  Plutei  xx  Bihliutherse  Laurentian,!: 
meiiibranaceo  sxculi  xii  iiieuntis,  contiuente  Passio- 
naie  sancloriim  exscripiuiii  iii  quo  bunc  tltuliim 
t.r^lerl :  Versu»  Forlunaliin  vilasunctitsimi  Mariialis, 


21 ,  lib.  1. 

'  Ms.,  nutla  retexens. 

>  Scilicei  Peiro  junioreii)  a;tHlc,  et  prsrrogativa 
apostolatus;  xqualeni  vero  tuiie  priuri,  q.iodrjusdciH 
cum  ipsoparlieeps  glorise. 


LIBER  TERTIUS. 


CAl'UT  1'R1MU11. 

Ad  Euplironium  "  einscopum  Turonensem. 

[\cccplis  ab  Euphroii.io  liticiis,  qua  iiiile  Isetilia 
:>tTeclus  fuerit,  usleudil  siiaiii  erga  eimidcni  obser- 
Yaiitiaui  ,  et  grali  uiiinii  scnsiiiii  deelar.il;  iiii- 
lain  ejusdeni  in  deniisse  seniieiidn  de  se  ac  snis 
viriiiteiii  extollii,  et  ud  cxtreinum  ejiis  bc  precibus 
cuiiiiueiidai.J 

Douiino  saiicto  et  inerilis  apostnliro,  dvuiiio  ci 
(luplici  Patri,  iLiiphrunio  p*p<t-,  lOriiiiiauis. 

.\iiie  pauciiruiii  dicruni   voliiliilliaic  ^' irau^iirvj, 

"  Saiieliis  Luphroiiiiis,  deecssur  Giegorii  iii  seilo 
Turuiicnsi  fuii,  vir  cx  sciiiinriu  geiiere,  sed  iu  |iii- 
inis  egregia  pielate  ac  religioiiK  clarissiiiius,  Ncpiis 
liierat  s:iticti  Grcgorii  cpiscopi  Liiiguneiisis,  dc  i|uii 
Greg.  Turoii.,  lib.  de  Vilis  Palruni,  lap.  7.  Obiit 
saiictus  ■Lupbriiiiius  aiitio  1:2  regis  Sigilierli,  sive 
uniiii  iuci,  iit  rclerl  Gieguriiis,  lib.  it  ilu  Miraciilis 
Miicti  Martiiii,  cap.  1.  is  deeiinus  nciavus  Tiiiooeii- 
kis  KcclesiKi  ciiincopus  poiiiiuraliip.su  Greg.,  I.  \ 
llisiuri:i!  Kratic.  ,  c.  31.  Dutessit  scpiuageiiarius, 
tuu!  aiiiios  XVII  «edissci. 


defereiiie  prtEsentiuin  °  poriitore  *'  vciierabilis  ons 
vestri  saluiare  collu(|uiiiin,  a  nie  ■^  (a^lcsli  pro  niu- 
ticre  signitieo  fuisse  pncceptuui ;  quod  ea  avidiiaie, 
(osio  leruiii  Crcatore,  complexus  suin  qtta  el  ve- 
,.  strum  piissiiiium  aniniuui  circa  nicam  liumiliiaicin 
jiigiler  approbavi  profusuin,  ei  iiie  suppliieitt  inultis 
repleium  '  beiieliciisii  agnosco  devoiuiit.  Q\i\,  qiiatii- 
vls  in  ulicra  cuiumurcr  civiiaie,  tiuvii  Deua  quia  vobis 
ahNCiis  suiii  laittutiiiitudo  luto,  iiou  aitiinu  ;  ei  quo- 
ciioqiie  [iibicitnquej    fueru ,    inira   lut;   vos  clatisos 

''  Edit.  Veii,,  i<o/uii(i«ileiu  (raii>riii't<inii<«^«rrn(<tiii. 

'  hldii.  I'aris.,  Iitteraruiit   praisctiliiiiii. 

•  Umis  laid.  Val.  ct  Vcii.  tdil.,    purlilur^m. 

■^  lii   uiio  Cod,  Vat.,   /lumaiii'   eatlesli  pro  tiiMM«r#. 

'  Uiiiis  Cod.  Vat.,  tnufiii  ref><<lui'i  copiotiim;  (at- 
sati,  copione. 

s  Cuiii  priuium  Portuiiaiiis  Turoiic»  veuil  ad  »()- 
|iiiU'iiiiii  s.iiicli  M.iriiiii,  »t>(lclial  Kuplirtniius,  urbis 
iiiiiis  cpiscopus ;  a  ipiu  Kfriiitiaiiiiti  peibuiiiatiiicr 
liii  se  CMc;  luin  e\  lilseo  ejiisilciii  vciliis  cuiijicrra 
p>'S  uiiiiis,  i|iiibus  sc  ab   l-aijtbtottio  mullit  rfpitlum 


I!T 


MISCELL!VNEA.  —  UB.  III. 


ItS 


li»(jcbo  ».  \ere  dico,  Don  esl  illuil  cor  cariieiim,  ubi  A  condiiiim   et  reclusuin  ".   Qiiis   enim    luac  pieiaii 


vvslrae  animx  non  recipiiiir  miranila  dulcedo,  sed 
est  marmore  durior  *>,  si  iani:e  charitalis  noii  ani- 
plectilur  blandimenio  °.  Nam  quis  de  le  lam  congrua 
prxdicel  qiiam  mens  verc  sancla  deposcit?  Aut  quis 
suo  sic  sali^facit  ariinio,  iit  veslruin,  sicut  le  conde- 
cci,  digiie  prodat  affecium,  qui  iii  tcrra  sic  liumilis 
es,  ui  habites  ereclus  in  coelis;  et  inclinando  ad  in- 
llina  <i,  sublcvari  le  Facias  ad  eicclsa,  ul  jam  agnns- 
caris  ',  qui  Christi  huniililatem  libenler  '  ample- 
cieris,  de  ejus  «  regni  *  muiiere  quid  liabebis  ?  Quo- 
niain,  sicut  ipsius  mandaia  sunt  qui  se  parviilum 
inter  humincs  vult  viderl,  iiiagniriciim  se  elatus 
rcspiciai  -  in  supernis  iinusquisque  qualiter  desiderat 
el  esponat  j .  Ego  vero  graliilor,  in  corde  domiii 


[charitaii]  p  peculiaris  non  redditur,  in  qna  [quo] 
tant;e  bonilatis  beneficia  cnnlinentiir?  aul  queiii 
ad  tiiain  dulcedinem  non  duc.is  [indueas]  invitum, 
cujus  probavimus  animum  inefTabili  ekaritaie  profii- 
snm  [perfusum]?  Qua  aiiiem  illiid  admiratione 
complectar,  cuni  le  sic  video  cunclos  diligere,  ac 
si  unnraquemque  de  proprio  visus  sis  latere  gene- 
rasse?  Quis  vero  fllionim  siiperbus  desiderei,  ubi 
te  pairem  ei  dnciorem  tunlx  liunillitatis  agnoscil? 
aui  qiiis  4  suiiimu  noblliiatis  '  oesceiidens  de  cul- 
mine,  cuni  le  sic  respicit  supplicem,  non  se  tuis 
vesiigiis  in  lcrn  provolutiis  extendct  [oslendei]  '  ? 
Vere  dico.  8i  liiniiduin  superbia  dejicil,  mulluiii  esl 
laudabilis  bumililas,  quae  vos  erigil  <.  Quis  denique 


Euphronii  dileciionem  Domini  inei  sedisse  ^  Marlini ;  B  inj^  ^^^^  p^sgji  jracundus,  aut  lurbidus,  ubi  sacer 


qiiapropier  mulliplici  meprece  aposiolatui  et  sanclae 
charilali  vesirx  cominendans,  rogo  per  ipsuni  dum- 
nuin  Mariinum,  cujus  frueris  participato  consortio, 
Hl  apiid  eum  memor»ri  prxcipias  me  famulum  et 
dcvotnm,  quatenus,  quid  apud  eum  meritis  praeva- 
letis  in  inex  '  humiliiatis  proieelione  jiigiler  osten- 
dalis.  Ora  pro  me,  domne  sancte  et  Apostolice, 
pcculiaris  donine  el  pater. 

CAIUT   II. 

Ad  eumdem. 


dos  el  poiitirex  tam  placidus  est  inventus?  Scit 
eiiiin  tulus  sine  rapaciiaie  grex  vivere,  ubi  vivciidi 
Iraiiquillitas  discitur  a  paslnre.  Quid  de  rebus  reli- 
quis  reteram  ,  in  qiitbus  le  sic  iinppiidis  in  sin- 
gulis,  iil  lauderis  a  cunciis  *■  7  Qua:  tamen  et  si 
iinitari  nun  possunius ,  vcl  vidisse  quod  iniitari 
dcceai  congaudemiis.  Qu.ipropier  dominaiioiii  ei 
sanctiiaii  veslrx  peciiliariler  ine  coiiiiiiendans . 
rngo  et  oblestor,  sic  ille  doinniis  mous  Marlinus 
sua  intcrcessinnu  ohtineat,  ut  ciiin  ipso,  juxta  ine- 
riia  vestra,  in  hice  perpciua  vos  cojlocet  divina  nii- 
sericnrdia,  ut  pro  me  humili  filio  el  scrvo  vesiro,:id 
ejus  beaium  scpulcruin  orare  digneris  [dignemiiii] , 


[Kiipliroiiii  siiigiilaria  in  se  bcnernia  ac  nieritj  pr;c- 
(lical,  ac  snam  in  illiiiii  ineiiioriam  ei  cliaritaiein 
tleclarat.  Pluribus  deiiide  virtutes  Cupliroiiii , 
quilius  vcl  ra.'ieris  er.ii  e.vemplo,  pi'iisei|iiiuir;  ad 
exlieinniii  pio  siiis  noxis  ul  ad  l>atreiii  ipse  de-  q  >"  P""»  peccaiorum  meorura  remissione  pius  imer 
prccator  cxistat  suniiiie  exorai.J  cessor  acccdas  '.   Eos  vero  qiii  vesiri  sunt,  omne» 

Domiio  sancto  miliique  in  Deo  ">  peculiari  pairoiio      domnos  et  dulces  [duces]  mens   reverenler   saluto  : 

Kuplironio  papx  Fortuiiatus.  doinnum  nieuin  peromnia  dulcissiinumtiliiimvesirum 


Copiosam  et  superabuiidanlein  pectoiis  vcri  dul- 
icdinvm ,  quam  ciica  devotinnem  persnnDC  niex, 
«'estram  leatitudiiiem  ,  Paier  amantissime  ,  fateor 
impendisse,  quis  illaiii,  ul  digiium  "  esi ,  vel  cnrde 
possit  concipcrc ,  vel  sermone  valeat  explicare? 
Qux  tanto  me  sibi  viiiculu  adiniraiida^  cliaritaiis 
asiriiixil,  ul  ne  unius  Iiorie  spatiu  ab  illo  mihi  videar 
separari  consp«ctu,  qiieiii  et  si  proeseniem  non  vi- 
deo,   atiatnen   iiitra  pecloris   babitaculum    relineo 

beneliciii  testaiur,  quod  sane  disertiiis  scqiieiis  epi- 
titola  ostendit.  Is  deiiide  Pictavos  se  cuntulit,  et  iii 
ea  civiiaie  babitavit ;  quam  hic  indicari  iis  vcrbis, 
f/ui  quanwis  in  allera  commorer  civitale,  ciiin  Browero 
crediderim.  Vide  qnx  diximusiu  VitaFort.,  nuin.47. 

"  Edit.  Ven.,  ctausos  Itabeo. 

^  lliiu-  Cnd.  Vai.,  iiiaimore  duriiis. 

'  Edii.  Ycn.,  blanitiinenluiH. 

'^  Edil.  Veii.,  inclinaiido  ad  infirmilatem. 

•  In  uiio  Cod.  Vat.,  ul  jani  ugnosceres.  Iteni  Ven. 
Edil.  Paris.  Edit.,  ugnoscas. 

'  In  uiio  Cod.  Val.  deest  iibenler. 

I  Ibid.,  de  cujus. 

•>  Ihid.  deest  rtgni.  Ileiii  iii  ali')  Cod.  Vat. 

'  Edil.  Ven.,  respiciet. 

i  Uiius  Cod.  Vai.,  et  exponaiur, 

*  lu  uiio  Cod.  Vai.,  semisse. 

1  Uiiu.s  Cod.  Val.,  prwvaUtis  in  me. 

"  Uiius.  Cod-  SjiI.,  inOumino. 

"  In  uno  Cod.  Val.  posi  digniini  dcesl  csf. 

»  Edit.  Ven.,  i«f/fl«8«»i.  Iioiii  duo  Ccdd.  Vat. 


'  Eventiuin  pro  me  multipliciter  supplico  salulari. 
Dnmiio  ineo  Felici  ?  episcopo  si  per  vosvenii,  nie 
benigno  aiiimo  coinmendari  deposco.  Ora  pro  ine. 

CAPUT  III. 
Ad  eumdeni. 

[Sancti  Enphrnnii  virlntes  celeliral ,  ac  iii  priinia 
pasinraleiii  ejusdem  sollieiiudincin  et  diligentiaiii 
commendat.] 

r  Ibid.,  in  Ven.  Edit.,  tua  pielate  in  quo. 

1  Kdii.  \en.,ant  quamvis.  Itein  duo  Codd.  Vat. 
D      '  Edit.  Veii.,  descendat. 

'  Diin  Codcl.  Yal.,  exlendit.  liein  Edit.  Ven. 

'  Duo  Codd.   Vat.,    vos    muttum    esl quod 

erexit. 

o  l''dii.  Ven.,j'i  ciiiicii-.  Item  duo  Codd.  Vat 

»  lii  uiio  Cod.  Vat     accedat. 

»  Duo  Codd.  Val.  ei  Ven.  Edil.  Aventiuni.  Pul:il 
Drowenis  liunc  Eventium,  sive  Evanliiim,  fiiisse 
illum  dc  quo  Greg.  Turoii.,  lib.  viii  llisior.  Fraiic, 
cap.  3'J,  iiiii  crealus  episcopiis  Viennensis  oliiii 
aniio  iiii'leciino  regni  Childebcrti,  sive  ann.  5S(i. 
Alier  Exentius  meinoratur  a  Gregor.lib.  x  llistor. 
Fraiic,  cap.  "2,  qni  leg;iui>  inissus  Coiibiaiilinopoliiii 
a  i:iiilpcrii:n,  delaliis  Cartliagiiiem  ilii  psi|>iilari  iii 
sediiioiie  est  iiiterfeclns,  iit  iiarrai  Greg,  citaio  iii 
Inco.  Liter  sit,  an  poiius  nculor,  de  quo  hic  Fortu- 
naliis,  iiiciTliim. 

y  llic  Fclix  noii  esse  vidctiir  aluis  qnam  Namne- 
teiisis  episenpus,  de  quo  infia. 


119 


VENANTII  HON.  CI.K.M.  FORTUNATI  OPERUM  PARS  I. 

A 


m 


Quairvi»  pigra  milii  j^cpnt  sine  foiniie  liiij;ii»  , 

Nec  vtleain  digiiis  ■  rndJirro  digna  virls, 
AUamen,  alme  Pal«r,  Clirisii  venerande  tacerdos, 

F.uplironi,  cupio  solvere  parv.i  libi. 
Delteo  inulu  quidein,  sed  suscipe  paura  Ubenier, 

Sil  veniale,  precor,  qiiod  tiius  eilil  ainor. 
Kcclesix  lanipas  stib  le  radiante  coruscat, 

Lumine  pomitlcis  fulget  iibique  ndes. 
r.raiia  prxcellens  sincero  in  pcclnre  vernat, 

Qiio  iiulliis  (lolus  esl,  Israetita  vir  es  [virens]. 
linmaciil.ils  lilii  reliciter  aciio  currit, 

Ui  ppHPtres  cocltis.  Iia!c  via  pandil  iier. 
nulci.i  collnquii  sine  iiico  diri.i  rofundis ; 

Non  sic  inella  inihi  quam  tiia  verba  placent. 
Qiitdquid  liabet  sensus,  hoc  lingua  serena  rcbxal, 

Perlnre  sub  vestro  fraus  Inc^  niilla  tenet. 
Qiii  sine  Telle  manes  in  simplicitate  columbx, 

Nec  serpens  in  te  dira  venena  fovet. 
Advena  si  veniat,  |>.-)iri:)in  lii  reddis  amatam  , 

F.t  per  le  prnpri:is  bic  liahel  hospes  ^  opes. 
Si  i|nis  iiiiqiia  gemil,  iristis  hinc  tiemo  recedit 

Sed  lacrymas  rcinovens  IxiiPicare  facis. 
Martinus  incrilis  h.ic  vos  iii  sede  Incavit ; 

Dignus  eras  li.rres,  qiii  sua  jussa  colis. 
Ille  tenel  coeliim,  largo  dansemnia  voto; 

Chrislo  jutictus  '  eris,  hunc  imilando  vinini. 
Non  perit  hic  vesirum  qui  grex  ad  ovile  reeurrit, 

Candida  nec  spinis  velicra  perditovis. 
Non  lupus  ore  rapit  prxdara,  pastore  vigenie , 

Sed  liigii  uxclusus  non  lacerando  greges. 
Ilrec  tibi  iux  maneat  longns  venerande,  per  imnos, 

Aique  fuiura  dies  Iiicidiora  feral. 

CAPUT    IV. 

Ad  Felieem  <*  epUcopum  Samneiicum. 

[Forlunalus,  acccplis  a  Felice  lilieris ,  earum  U- 
cundia  et  grandi  elnqnio  narrai  si>  fiiisse  per- 
ciilsum.  Miilia  scribit  in  laiidem  Felicis,  ac  quu>- 
dam  ab  hnc  scripla  de  se  peramaiiier,  et  honori- 
flce,  extenuare  prae  inndestia  conatiir,  ac  posiremo 
eadem  referl  in    Felicem  ipsum  ;  ad  extremua 

"  Kdit.  Paris. .   di«ji(ij. 

>>  Tres  Codd.  Valic.  et  Venel.  Edii.,  exsul. 

«  Tres  Codd.  Vat.,  junclu»  eris  Chrisio. 

*  Hic  Felix  episcopiis  Namnetirus  rnii;  oliiit  vero 
annosepliino  regisCliildeberli,  id  esi.  annn  58:2,  oiim 
«edisset  annos  xxxiii,  ex  tesiimnnio  Gregnr.  Turoii., 
lib.  VI  Hisior.  Franc,  cap  l.i.  Gravi;i  inler  se  et 
ipsuin  dissidia  inlerfuisse,  iiarrai  iJein  Gre'^.;  qnin 
is  plnribus  in  locis  ejnsilem  iiiMnon  nbsciiral.  Id  ta- 
inen  non  iinpedivil  qunininits  Fi-li\  a|iiid  Namnn- 
lensps  iili  i^anrtus  colerclnr,  rjnsque  iiiemor.a  apud 
ipsosclara  fuerii  ei  in^-ignis. 

*  Vide  nna>.  dixiniiis  iii  Vila  Furliin.,  iiuin.  74. 
'  UniisCod.  Val  ,  iii  leclo  /iroDocalo. 

r  Edit.  Paris.,  decumbenlem. 
^  Edil.  Paris.,  a<i(/i(aii«. 
'  In  nno  Ciid.  Vai.  deusi  vetirorum. 
I  lOdil.  Veii.,  jubar. 
^  Kdil.  Ven.,  renideniit. 

t  Ihid.,  ab  occidenlali  paile  se  loqHente  tol  nusci. 
tiem  itnns  Cnd.  Val. 
'"  Ibid.  et  Kdii.  Paris  ,  i/H.xi  soplio  Pind. 
"  lii  uno  Cod.  Val.,  comtmclnt...  tugiiillttlut. 
'  lii  Vcn.  Edit.,  leiietiri  iilutme  tuqiiillalui. 


ejiisdein   praraenli»    ac   cnnsiteludinis    se  qiiaiii 
sludiosissimum  osieiidit.| 

Domnn   sancto  et  apnsinlira   scde   dignissiiiio , 

domtio  et  palri  Felici  papa;,  Fnrluiialut. 

Osciianle  *  nieprnpe  Unitinia  pelagi,  lilandiinento 

naluralis    tnrpnris  in   lecin  ',  et  liUurali  diutiiis  iii 

mnrglne  decubanie  n,  subiin  prr  undifragos  vrsiri 

fliictns  eloi|nii  ,  qiiasi  scnpulis  incurrenlibus,   elis.t 

sal.s  spargine,  iiie  cnnligit   irror.iii,  sed  ad  prinios 

evi);ilaiiili  ^  stimulos ,  indtndi  poiernm,   nnn  iami,-n 

exciiari,q<ii  adhucinnre  solitu  graviter  obdormitans, 

Uindem  aliquatidoinler  crcpiiantia  verborum  vestro- 

rnm  '  tonitrua  vix  siirrexi.  Igilur  cum  cnnsiderarcin 

dict.t  siiigula,de  more  lubarum,  clangenie  sermoiie, 

prolala,  et  sidereo  qoodammcdo  splendoro  perfusa, 

B  velaicoruscaniiuoiradiorum  perspicabililumine.mea 
visiestis  lumina  perstrinxisse,  et  snporanies  oculos, 
quosmihi  aperuistis  iiinitruo,clau?istis  corusco ,  lan- 
lus  enim  cxercitati  claritate  colloquii  vestrx  linguai 
jubare  i  elfulsit,  tanla  se  '■'  renidentis  eloquenli.v  lux 
vibravit.iil  converso  ordine  mihi  videreinr  Terbis  ra- 
diantihiis  abnccidentali  parte  l  sol  iiasci  te  loqiiente. 
Credebam  rnim  quasi  sono  >"  Pindarico,  rompactos 
■■  leirastiophos,  pedesiri  *  glutitie  siiggillalos,  ct  ac 
si  entliymematum  parluriens  caienatnm  vinculuni, 
fecunda  fluxisset  oraiin  ,  spiiis  interlexia,  sophis- 
mate  peregrino.  Denique  quanium  ad  profundiia- 
lem  vestrx  dictionis  attinet,  feceratis  ignorantem  per 
sermonum  coropita  p  velul  intercaules  i  Echinadiim 
olierrare,  nisi  a  vobis  ipsis  lampas  vialrix  '  ilineris 

^  orrnrrissel.  Quod  vero  vesiris  inseruisiis  epistolis, 
voccm  roeam  nec  acclamatione  laudum  superaiam, 
in  uliimo  orbis  angulo  personasse,  hxe  ipsa  dum 
rrlego,  coepi  me  mirari,  ve^tro  subilo  crevisse  col- 
loi|uio;  qiii  favorem  proprio  non  mererer  ornaiu, 
gavisus  usqiie  adeo  afl°eciii  fauiori«  erigi .  qui  me 
recognosccrem  ingeiiii  qualiiaie  subsierni.  0  quan- 
tuin  charilas  prxvalel ,  ciini  illud  lingua  laudan* 
lis  adjicit  quod  laudanti  *  vena  suhducit  I  Optan- 
dum  est  siquidein,  ulderae  bumilliino  laii  lesii  po- 

P  Ibid.,  p<r  germonum  compitot.  Iiem  in  unoCod. 
Vat.  In  alio,  eompletot  cnrr.  Edii.  Paris.,  per  »em«- 
num  anfractus;  el  in  marg.,  compita. 

1  Vulgo  ,  inier  caute  se  inclinan'em.  Brnw.  ei 
Ms.  Trevir.  restiluil  ul  modo  ligiinr;  cui  lectioni 
D  favent  vel  Coild.  Vaiic.  cl  Ven.  Kdiiio,  nisi  quod 
hxc  Jialiet  Echinadat  pro  Eehinaium.  lu-mduoCod. 
Val.  :  Echinadet  {addil  Broiv.)  dicunlur  iniulie  in 
Epiro  coutra  .4if  traliiiiii  tiuum,  natit  Aeheloi  impetu, 
arend,  limvque  eum  iii  locum  conreclis ;  de  qnibus 
Plinins,  I.  ii;Thiicvd.,  I.  it  Hisi.,  ad  liiiem  ;  Uvid. 
Mplaniorph.  viit.  Do  bis  Dionysiui  iii  descripliune 
(rliis,  V.  150  el  seq.  : 

Tflf  (AvSuvh.-)  3'  Ojci»  U  Njtov  tioiv  uni  oxoitiii» 

'.^vSfiv  AJtwXwv  iriSiov  ui-/a,  ToO  Jii  /tiaav 
j:'ij3iT«i  oXxov  «Y**"  'A/jXi.oc  «/«ytoJivaf, 
T.ivxxiq;  irtl  ttovTOv  cXioffo/itvov,  Jiii  ,u««»»»» 
\i,auv    i:  xaXiouciv  'Gj^ivMitii,-,  i!»iv  0(iOujj«i» 
'f.',itixui  iXXviJi,-  -/X)8<  Kl^«/Xiivkiv  itTOAut^a. 

'  Duo  Codd.  Vul  ,  luiiiriiK  pr,i  viii(ri.i .  tleiu  Fllll 
Ven. 

•  Uiuis  Coil.  VmI.,  lauli  i  furle,  (tiN^iHi. 


lei 


MISCELIANEA,  —  LIB.  III 


iil 


lius  credaiur  qusm  anc.ori.   Non  ciiim  Polydeucen  A  saucliias  vcsira  cnnqneriinr,  ine  Invenio  Tur  ''lis 


•  sux  cnminenJasset  vcnx  Balieiitis  uberias,  uisi 
Smyrnei  fnutis  fatidico  laiice  fuissct  iiiiactiis  *>.  Illiiil 
iiaque,  quod  ditiuis,  in  uliinio  nrbis  angiiin,  qnasi 
veslrani  liabliare  prxseniiain,  satis  lioc  Geri  jusiuni 
est,  ul  dc  vobis  inilii  credatis ,  qui  de  me  vobis 
rredi,  l^landius  suadetis.  Quouiam  loca ,  quamTis 
regionc  ullinia,  te  cive,  sunl  prima  ;  nam  si  persona: 
inerito  urbes  '  sibi  vimlicaiii  principaium ,  iiulli, 
l>er  vos  ,  est  ille  lociis  infeiior  <'  ubi  qiiidquid  de 
l.nude  requiritur,  P'elix  actlbus  ponlifex  est  asser- 
lor  [esse  asseritur].»  Dcnique  non  Caueasi  nive  ',ra- 
liidx  nec  ursx  siius  [«iilus]  rrigoribus  inlertexius 
respiral,  sed  pcr  vos,  inntntis  sedibus,  assiduo  favo- 
Dii  sibilo  modulanief,  vernal  ^.  iloc  eliaiii,  quod 

•  Duo  Codd.  ct  Edit.  Ven.,  Poiideochen,  el  vulgo 
Pclydeaehen,  Urow.,  qui  inlilii  quiid  Ms.  Trevir. 
1'ollueem  refeiebal  iii  inargiiie.  Yideiiir  liuc  iu  loco 
iiinuere  Fortunaius,  {'nlydeuclieii,  seu  Polluccin,  nou 
lam  ex  se  clarum  exsiitisse,  qii.tin  ex  lesiinionio 
quud  llonieriis,  a  nonnullis  Sinyrnxus  p.itria  credi- 
liis,  de  ipso  reddidit.  sive  alias,  sive  In  liymiiu,  qui 
iV  Aioa-xo/iovf  inscribiiur,  qui  .ic  inclpit  : 

'A;  ?{  Aioo-xopouf 'titxun^sScj.EVTTiTe  MoOvxt 

Tuv3«f  t8«f ,  An5«;  -/«IXio-yupoi»  u.yt.a«  rimv., 

UuTzopa  8'  «iTTroSaixov,  nai  i;*war;TOii  noiuoiiixea. 

Uiide  Tlieocritus ,  Idill.  2'2  ,  quod  iiiscribilur  Ati- 
c  •.mfm,  inquit  : 

"Tfttv  xuSoj,  KvaxTiri  lizTiffaTo  yh;  «oioo; 

'Tftvrlffaf  npta,uO(0  TioXtv,  zat  vnaf  hyftt.iSfj, 

'iXiaSuvTi  itii.ya!,  ^Ky^Ckna  ti,  ^iupyov  ouTnf. 

*>  Edii.  Ven,,  fuissei  lacun. 

«  Edil.  Paris.,  meriio  «r*js. 

^  l)nu»  Cod.  Val.,  locut  intcrior. 

«  Edil.  Ven.,  ass«ri<.  lu  uiio  Cod.  Val.,  requiniur 
Pontifex  assertor. 

'  Vulgo  nliiii  legebaliir,  lesie  Drow.  :  Deniqne 
non  cceca  hieme,  rabidaoe  aura.  In  Kdit.  Veii.  :  Deni- 
que  no»  secum  rabid(g  ursa;  silus  ,  frigoribas  inlerlcx- 
iNt,  retpiral,  sed  per  vos,  elc.  Brow.  resliiuil,  iit 
bic  legilur,  diirliis  litlcranim  inilii^,  i|U.'i*  iii  .Ms. 
qundaiii  se  legisse  aliirmal,  Edll.  i'aris.  :  Denique 
von  tibi  sub  rabido  Leone  Tilanit  fervet  cauma,  nec 
ws(e  situs,  ote. 

■  Etlil.  Paris.,  modulantis. 

^  Veu.  Eilil.,  vernntur.  Iiem  in  uno  Cod.  Yal. 

'  Edil.  Paris.,  pr.lixiiaie  inierfuisse  cotloquiis. 

I  Duo  Codd.  Vat.,  ti  uosiri  amici.  Uciu  Veii,  Eilil. 
Paris.  Edit,,  si  nostra  in  parles. 

k  Edil.  Veu.  :  Quis  enim  udore  suaiiiim  rosaiuin 
offlalus,  vel  tatialns,  quundoque  se  judict,  sto. 

'  Diio  CodJ.  Val. ,  diurnius.  Edil.  Paris.,  d/tiriiis. 

■"  Kdii.  Vcii.  Iiabel  :  posi  ni/u7omin«i  lanio  ma- 
git,  ele. 

"  Viilgo  legeb:ilur :  Si  deqerem  vobiscum.  ul  noiat 
Diuw.,  curriifilo  iiotissiiiii  Unniiiiis  nomiiic,  ciijiis  ab 
ostiii  noii  abc.-it  procul  urlis  Mainneiiiiu  ,  clur.i  ornii 
sciles  diiijum,  iiti|ise  relerl.  Edil.  Vcn.  ilCin  corr.  si 
legerem  cob.uum ;  ad  iiouieii  luuieii  tluiuiiiis  projiius 
uccuiiii. 

•  Ed  t.  Paris.,  flaiibus. 

P  Edit.  Vcn. ,  Namiietas  oecnrrisiem.  Et  unus 
Coil.  Vat.,  A'amiie/i7m.  C;ciera  in  Veii.  Kdil.  corru- 
piissime  :  iVoij  quidem  le  tnilii  iiinuboclierucis  adcer- 
sicttlibus  myoparonem  prcepetein.  caplus  arle  hnrmo- 
nica,  tutus  inttr  sympUonias  nwrde.ilts  txisse  et  si  res 
ixigeret,  clausus  crep  ns  eqo  poelnm  Tliiriiiliacum, 
Pmdaro  spiranle ,  puUnssem.  U>'iu  iii  >Us.  VjI.  cor- 
rupiissiiuti  b  c  lotii*  legiiur.  Edil.  P;iris.,  IhyriHliuco 
CM  1'indo  iu  Pindaro. 


B 


parva  prolixiiale  polilam  .'e  fuis-e  colltiqniii  ■,  ciiin 
iiie  e  coiitra  pudcal  iii  brtvi  spalio  prodidisse imsciiiaiii 
ei  laiere  lanti  graiiam  poniilicis  acqnisilam.Taiiien, 
si  nostrai  amiciiiaR  I  parles  coiisiderare  veliiis, 
qiiamvis  proiraclo  spaiio  aspeciu  vesiro  fruerer, 
iiicilari  poterain  ,  uon  espleri.  Quis  eiiim  sua- 
viuin  k  semel  afQatus  odore  rosarum,  vel  satiaium 
quandoquescjudicei,  vel  paiiaiur  reddere  fastidien- 
tem?  Cum,  si  diniuniiiis  '  fiiissemus  cominus  ", 
tanto  magis  dilectione  succeuderer ,  quanio  plus 
agnoscercui  quein  aiiiirein.  Qnod  biiiiu  iiituli&ii  ; 
•  Si  Ligcriin  ■■  vubiscuin  ascendissem  secundls 
lliiclibus  ",  ei  Namiielis  P  occunissem ,  i  novi  qui- 
dem,  le  mihi  Canobu,  Clieriiscis  accerseutibus  myo- 

Dioweriis  cum   intcgram  lcciionem  restiiuli,  tiim 
vel  gcrmanum  linjusce  nbsciirissimi  loci  sensum  co- 
nalus  est  prufcrre,  Ail  ilaqne  Clieruscos  Geriiianiai 
populus  fuisse ,   circa   Alblii   nuviiim   iiabiiantes  la 
Saxonia,  iiiore  piratariim,  est  prxdls  ac  latrociniis 
viveutes  :  liinc   promiscue  acrepil  pro  Saxoiiibus, 
qui  sxpe  in  Galliam  irrumpentes,  suis  arniis  ac  la- 
irociiiils  eaiiidcm   iiifestaniiii:   de  quibus  Sidoniiis 
Appoll.,  scribi-ns  ad  Nainmaiium,  lib.  viii ,  epist.  6, 
Inqiiltur,  liiqiiiens  :  Sed  rcce  dum  jnm  epislolam,  quee 
diu  garrit,  claadere  optarem  ,  sub  tus  a  Santonis  nun- 
tius...  coiistanier  asseveravil  nuper  vos  classicum  in 
classe  cecinisse,  atque  inter  olficia  nunc  naulte,  modo 
uiililis,  liltortbut  Oceani  cnrvis  inerrare  contra  Saxo- 
nwn  piindot  mtjoparonet,  quorum  quol  remiges  viderit, 
totidem  te  ccrnere  pules  arcliipiralas.  Ilosce  in  primis 
royopuronum  celeriiaie,  ac  iiavig.indi  solertia  prsc- 
stiiis^e,  pluribus  ex  nioiiumenlis  nstendit  Browcriis, 
„  quibus  addere  placel  quod  de  iisilem  scribit  llegesip- 
^  pus,  lib,  V  de  Saxoii.  :  Validum  genus  hominum,  et 
prirstaiis  cateris ,  piralicis  lantum  niyoparonibus ,  non 
viribus  niiilur;  uii  legitur  apud  Sirniond.,  in  nuiis  ad 
eplsiolam  0  Sidonii ,  llb.  viii.  Idcm  Drow.  adverlii 
Canobum,   sive  Canopmn ,   .Menclai    gubernaiorem 
fuisse,aquo  in^ula  luaris  Mediierranei ,  qii3  Mli 
tistio  (quod  Cauopicuiu  appeltatur)  obvi»  est,  iinmeii 
suum  acceperil.  Jam  vero  Syniplegadas  (quas  Bruw. 
i|ise  pro  eo  quod  .Mss.  Symphcras,  Calar.  Sympho' 
nias,  referebaiit,  ductus  iion  iiiverisiiiiili  conjeciura, 
lestatiir  ^e  posuisse  )  iiisulas  esse  adnioiiet  conlrj 
Duspboruin  Tbracliiin  :  de  quibus  Plinius,   lib.  vi, 
cap.  13,  etPnmp.  Mel^,  lib.  xi,  de  quibusqiie  passiui 
apud  scriptores  al  os  occurrit  luentio.  Jam  iiolum  est 
quid  de  illis  poelx  liiixerinl :  quod  iiiniirum  exdcm, 
Cyanes,  sive  Cyauiia! ,  aniea  Ulcia;  a  colore  oariiin 
fusco,  sive  ciciuleo  ,  se  iiiutuo  coinplodentcs,  naves 
pra?lereuiilej  ioierciperciit ,  atque  collideronl.  Navis 
pnuiuiii  Aiguiiautaiuiii,  duciu  Miiiervx,  vul  Juiioiiis, 
D  rupes  ilias  suspes  evasit,  ac  deinceps  ab  illo  conciir- 
.^u  aique  conlliciu  cessarunt.  Sed  lege  llom. ,  Udys. 
lib.  XII,  iibi  easdera  describii ,  et  Uvidiuin,  lili.  xv 
Mci.  ,  c.  7.  Ilic  ilaque  est  sensus  verbuium  Forlii- 
naii  :  quod  is  sibi  polliceaiur,  Felice,  tanquam  Ca- 
nobu  alteru,  duce,  Saxoiiuui,  vel  Clicru^coriiin,  uno 
iilii|ijii  niyoparoiie  consceiiso,  vel  ipsas  Sympliga- 
dum    anguslias  lelictler  ^e    enaugMiiniiu;  e.t  ^iio 
navigandi  casu  deniqnesispes,  cuin  plnnsu  Cmdaricon 
aliquod ,  tanquam  bolenon  ,  caneret ,  siciii  ille  prin- 
ceps  Lyricorum  (W.lam  ,  viontem  llcrculcuin  ,  sive  Ty- 
riniiiniin,  inler  Ihessaiiam  ,  el  Macedoniain,  sepulcro 
llerculis  canlulum ,  melicis  snis  eliam  moqii  exlulil. 
UEia,   scilicet,  Tynniliia   appellatur  ub  tierculeiu. 
ibi  srpiiUro  culiiliiuMi ,  qiii  iii  iirlio  1  yrinllia  prnpo 
Argiiiii  liierat  educ.iuis;  de  quo  piuiiidu  caiiit  Vy 
lades  Tbeog.,  Iib.  v  : 

Diclus  :tb  allrice  e;;!  idem  ■lyrini.liius  ui tj.', 
yiia  ryniif  Argis  ( irxiiiKi  lena  luil 


m  VENANTII  IION    CLEM.  FOUTU.NATI  01'LRllM  PARS.  I.  IM 

|i:ti'oiieiii  pra^pelem,   calns,  et  arle  arnionira  liiiiiti  \  vns  '  prxdeslinalos  siia  racdinis  esl  in  Inoe  consor- 


iiitcr  siinpli'i;adas  se  niordeiites  exiisscin  ;  et  si  rcs 
exi|;erct  phuisu  crepercglco  |  iiiisti  cre|icrico ,  fel 
crepeni]  "  OEtun  Tlijriiiliiiain,  euiii  1'indarospirante, 
pnlsas^eiii.  Qifi  vero  avidit:ile  illiid  ine  creditis 
perlegisse  qiiod  vos  inierti;xcre  i>  mcra  cliariias 
iniperavit,  quod  dixistis  :  <  Nec  si  ulcisci  venis- 
seiit  <,  iii  solatio  inc  vubis  arripere  >*  valuissenl?  • 
(Tediie,  quaniuin  mens  aninius  inspicii,  ipsa  mihi 
vix  Roma  "  tintuin  dare  ad  auxilia  poterat,  quan- 
tuin  prcstilislis  in  verbo  [verla] ;  iiec  npud  me  plus 
aliqiiid  est  Tactis  iinpendere  qiinin  voia  voluniaiis 
offerre;  nam  alloquii  rellncnle  dulcedinc,  nihil  opus 
cst  plus  egere  '.  Quod  vero  faceiiis  addidistis  : 
<  Nisi   sollicii.-itus   laudibus  ,  rusiictis  calaintis  noii 


tcg,  ut  me  in   saniiis  oratioiiibus,   pielatis   iiitiiilii, 
digneinini  meniorarc.   iMagniim  eiiiin  erit  spei  m#« 
auxiliuiii,  a  vobis  obliiierc  qinid  posco. 
Si  veniaiit  lingux>,  parilcr  Graica  atqiic  Latina, 

Pro  iiieriiis  neqiicuiit  solvere  ciincla  tnis, 
Laudlbiis  ubscssus,  votis  vcnerandus   liaberi<, 

Pelix,  qui  eensus  luce  pereiinis  eris  ■>'. 

CAPUT  V. 

Ad  ennidem  ex  nnmine  tuo. 

[Fpliceiii  impen^e  Liinlat,  ciijiis  opera  ac  fide  arm!» 
liritaiiiiicH  liigaia  ac  regiii  jura  deleiisa  et  coiiser- 
vaia  iiarral  ruisse.j 

Fida  salus  pairix,  Felix  spe  ,  iiomine,  corde. 

Ordo  sacerdolum  quo  radiaiite  mirat. 


tornassct  [turnasset](.  i  iicct  talis  cultor  Clirisdcula  B  Uestituis  tcrris,  quod  publica  jura  pelebant, 


feraci-isima  jugcra  sxpius  exaravii,  aitamen  iiiiper 
illum,  id  est,  iiios  ■>  conlitoor  ludos  '  llbypliallicos, 
Ainphionio  baibilo  rebonsse.  Iloc  quoque  quod  de- 
lectabililer  adjecisiis :  i  Me  duinux  nicie  Rliadiguiidai 
muro  charilatis  inciusum  ,  i  scio  quidein  i  qiiiu 
non  ex  meis  meritis ,  sed  e\  iillus  consuetudine, 
(|uain  circa  cunctos  iiovii  liiipeiidere,  colligaiis.  Ki 
qiiantum  iii  mea  persona,  p:iiiegyri>  iiin  poetlce  i  n- 
gitiii,  lantr.m  lii  cjiis  laudis  listiiri^iiii  rclulislis.  Ta- 
nien  iii  vesiris  li  verbis  illud  relrgere  merui,  qiiud 
in  ejiis  graiia  jain  percepi,  ;ed  qui  de  iiie  parvo 
magna  depingitis,  quxso,  de  magois  inaxima  pr:i'- 
diceiis.  Quapropter  duminatiuni  et  sanctitati  vestr.i; 
iiie  liumili  supplicatione  commendans,  deprecor  per 
Dnininum  Itedeinplorein  animarum    noslraruin,  qui  ^ 

liliid  ad  clariorein  loci  nbsciirissiuii  explanntionciii 
pru  conjectura  addere  lubel,  quud  narral  Greg.  Tu- 
inii.,  lib.  II,  c.  19  :  Saxonas  niinirum  qiiasilam 
insulas,  quae  dcindc  a  Fraiiris  capiae  ac  subversa: 
siiiit,  habitasse  :  quas  iusulas  :id  Ligeiim  pusiias 
fuisse  censei  Coinlius,  ad  ann.  477.  Ilaace  Saxones 
arcibus  inunieranl,  ut  si  mliiiis  pruspere  res  rcssis- 
seiit ,  liberam  in  Oceaniini  cnavigandi  potesialem 
haberrnt.  Itaqiie  facile  credlderiin  liusre  Saxones 
liic  a  Forlunatu  iiidicari,  ut  qni  ox  illa  inlcriiriioiie 
et  cl:ide  reliqui  rueranl,  aul  l.ilruciiiils  Vivrrem,  aut 
<i|verain  suaiii  iiavlglis  per  Ligerlm  deiluceiidls  pr:c- 
slarenl,  quuiuiii  alterulruiii  iniiiraiit  fortasse  li:cc 
Furluii.ili  verba  :  Cheruscit  accersentibus  iHijopuio- 
nem  prwpelem. 

<■  lii  Codd.  Val.  Iiic  locus  corruptissime  lcgiiur. 

''  lii  duob.  Cudd.  Vai.,  iiilex<'re. 

'  Kdlt.  I>aris.,  quimiam  si  Vutsci  veHissenl. 

"i  Vrii.  Kilil.,  abripere. 

"  Kilil.  Veii.  :  Ipsa  lex  lijmnuii  Uinluin  milii  diire 
ad  auxilia  poteral,  elc. 

'  lliid.,  uijere. 

K  Kdil.  Faris.,  nocluriwtxel. 

•^  lii  uiiu  Vat.,  ii/  csi,  vus  con/iteor. 

'  Ludos  liliy|ilialllcus  se  re|>usiiis-e  trst:itiir 
Druw.  ex  Tiliubru^:c  libru,  sllii  proliatlssiiiiu.  Kdllio 
Veiiet.  quui)iie  liulr  lavei  leclioiii,  rrrernis  :  tillu- 
men  nuper  illum,  id  est,  liios  coujiitor  ludas  liiiplial- 
licot  .impliijuiieo  barlnjlo  [l''ursaii.,  ftai/<i  o|  rr/iuiisit'. 
Idriii  liruw.  rcn.sei  Furtuiiatiini  lioc  locu  liidus  llliy- 
plialllrus  ,  4|iii  cx  sua  iiistituliune  ct  origiiie  ad 
omiiein  lasrivi:iiii  ac  |iriiilanliaiii  eraiit  leuiis^i,  voce 
«111«,  nuii  iialtaiiin  recessu,  iiitelligeiiliai|iir,  u>ur- 
passr  ,  .scu  piilius  vuliiisiie  iiiulri  xciiiis  rxpriiiirru 
qiiod  Uliypli:illiriiiii  ap|icllabatur.  U  '  qiio  lcrriilla- 
lius  Maiiru.s,  in  lib.  dc  .Mrliib  : 


Tcmporilius  nostris  gaudia  prisca  ferens. 
Viix  proioruin,  lumen  gencris ,  defensio  plebif, 

Naufragium  prolilbes,  h  c  nbi  portus  ades. 
Aucior  aposiulicus  ",  qui  jura  Briiannica  vincens 

Tutus  iii  adversis,  spe  crucis,  arma  fugas. 
Vive  drcus  patriae,  fidei  lux,  auctor  lionoris, 

Spleiidor  poiiliflcum,  iiosicr  el  orbis  ainor. 

CAPUT  VI. 

.4'/  Felicein  ep':scopum ,  de  ded  CLlioiie  '  eccUrae  suiv. 

[  Felii  is  in  cxstriiriida  ac  dedirauda  bnsiliea  iii 
hoiiorriii  sanciorum  1'ctrl  et  Paiili  .sliidiuiii  :ic 
sollicliiiillneiii,  ri  i|!sius  drdicatioiiis  celebritatrui 
acriuiiii,  canil  hoc  larinine.] 

Cuiii  Saloiiion  coleret  generosi  enca:iiia  leinpli, 
Israeliticus  p  fecit  adesse  viros. 

l  hyphallica  porrodicarunt 

Musiri  poela', 
Qui  luUrica  cnrmlaa  Baccho 

Versibiis  petulcis 
Graio  cum  conice  Phallo, 

'f res  iiab:inl  f roclisos, 
L  t  nomine  lit  sonus  Ipso, 

Bacche,  Itacche,  Bacclie. 

I  l'ii.  Cod.  Val.,  scio  quid  est,  quiu,  etr, 

^  Ibid.,  iii  rerbis  vettrum. 

'  Krl.  Vrii.,  qiii  pradestinalos. 

■"  lii  iiiio  (^od.  Vat.,  perennit  erit. 

n  Narrat  Crcg.  Turon.,  lib.  v  iiistor.  Franc., 
rap.  52,  Biitaiiiios ,  aii.  579,  urliis  Nainnetica;  ri 
Rliedonlcie  agriim  priccipiie  inrestasse  ;  Fcliceiu 
vcrn  ,  Namneiciisem  puiitilicem,  inlsisse  legatiuneiu 
ad  ipsus  ;  qna  pennotl,  polliriti  suni  sese  emeiidatii- 
r'<s  qiiiil(|uid  jaciurx  ei  iiicotniiiudi  armis  suis  iiiiu- 
Irraiil,  iirc  tanirii  eos  stctisse  proiiiissis.  Videliir 
aiierle  Kmluir.uiis  hoc  Fellrls  1'aciuui  speclare,  ac 
pKiiiilr  iior  porm:i  srriptiiiii  (arile  crediiteriiu  circa 
pi:rraliim  uiiiiuiii  570.  Idrm  Fortunalus ,  cap.  S 
liiijiisre  liliri,  ranli  iicm  dc  Kelicu  : 

Insiitiitorrs  rciiiuves,  vIkiI  nrlo,  llriuiinos. 
Nulliiisaniiii  valtiiit  quod  lua  lin^ua  lncil. 

"  ('.oiiitliis  leiiipli  hujiisre  dediraiiunem  rererl  ad 
aniiiim  MiH,  qii;iiii  iii  llrrvlariu  Nainiitileusi  ait  la- 
clain  relrrri  priilie  Kal.  Orlubris.  Idein  asseril  viv 
serius  (llllrrri  polin-sc,  ciim  Kiipliruniiis  pust  qiiiii- 
qiieiiiiiuiii  viliu  siiii'  ruisiiiii  absulvrrit,  quem  ceituiii 
e.st  Kiipcrstilem  vi\is>e  Doiiiiilaiio,  episcopu  Aiidc- 
(;:iveiisi  :  qiiciii  linlr  dediraliunl  iiilrrrulsse  appaivi 
(  \  huc  pociiiiitr  Kiirliinatl,  liiio  ol  H  udiKitiu  l>uiMi 
li;iiil  sii>(ti'.soii. 

I'  Kdli.  Vrii.,  hruel  eleclot  fecit.  ruii>  C\iii.  Vul. , 
hiacliiut  iit'i  cos  fctii,  meiiduso. 


i2S 


Levilas,  proceres,  pyeros,  juvenesque,  scnesqiie, 

Uiidique  certatim  regri  pompa  traliil. 
Macianlur  vituli,  lauri-jugulantur  ad  aras, 

El  populi  iu  votis  gnudia  cxdiserant. 
Nunc  vero  assurgil,  liiu  placitura  beato, 

Tempore  de'curso,  jnstior  ara  Deo. 
Prospera  quse  populis  Felin  modo  fesia  ministrat". 

Exsuperaiil  ^  rebus  gesta  priora  novis. 
(^onvocat  egre.iiios,  sacra  ad  snlemnia  patres, 

Quo  slat  vera  salus,  el  fugit  uinbra  veiiis. 
Docti  clave  Petri,  coelos  apei  ire  pelenii  <^, 

Ac  monitis  Paiili  nnscere  clausa  poli. 
Ne  lupus  inlret  oves,  nec  mnrbus  vulnerct     ngnos 

Ilinc  sunl  custodes,  inde  medella  gregis. 
Quorum  vox  refluens,  populo,  de  fonte  s.nluiis 

Ut  bibat  aure  lidem,  porrigit  ore  salem. 
Inler  quos  medios,  Mariini  sede  sacerdos, 

Eiiplironius*  fulgel  melropolita  saccr. 
Plaudens  in  sancta  fi-ntrum  coeunie  corona, 

El  sua  membra  videns,  forlior  exsiat  apex. 
Lxtius  inde  capul,  quia  sunt  sua  viscera  secuni, 

Ecclesix  juncto  corpore  crescit  lioiinr. 
Dnmitianus  ',  ilein  Victorins  «,  aiiibo  ^  cnlumnae, 

Spes  iii  uirisque  nyinens  pro  rcgionis  ope. 
Domnulus  '  liic  rulget  meriiis;  Maracharius  i  inde, 

Jure  ^  sacerdotii  [sacerdoii]  cultor  uierqiie  Dei. 
En  speclat  ',  veniat  qnae  nunc  ■»  menioranda  per 

[xvum, 

Votis  plena  piis  fulgei  in  orbe  "  dies. 
In  qua  promeruit  sua  gaudia  cernere  pastor, 

Officioque  sacro  reddere  vota  Deo. 
Tempore  qui  longo  adveniu  pendebal  in  isto, 

Despiciens  aliud,  hoc  erat  omnis  anior: 
Omnia  tuta  limens  suspecto  in  iramite  vilx, 

Ne  prius  iret  iter  quain  duret  ista  Deo. 

•  Un.  Cod.  Vat.,  ministrans.  Iiem  Editio  Ven. 
i>  lliid.,  exsuperai,  Idem  Edil.  Yeii. 
r  EJit.  Pari<.,  potcnti. 
<^  Unus  Vat.  Cod.,  invulneret ;  (.,  inuUeret. 

•  De  Eupliroiiiii,  episcopo  Turon.,  viile  qiia;  dixi- 
nius  siipra,  cap.  {  liiijuscc  libri. 

f  DoinitiaiKis  liic  cpiscopiis  Ciitalaiinensis  fiiisse 
existimatur  a  Brow.,  et  a  Coiniio  episcopus  Ande- 
gavensis,  qiii  iiiierluit  coocil.  Tur.  ii,  celebraio  an. 
560,  vel  567,  cui  postrenio  subscribimus.  N:im(  Do- 
luitianiis  nequidem  occurril  in  cataiogo  cpiscoi>oruin 
Cataluneiisium,  ui  in  xtatein  Foriuiiaii  incidere  pu- 
luerit. 

t  llic  Viclnrius  nnn  alius  fiiis<ie  videturqiiam  Vi- 
ciorins,  seii  Victurius,  episcopus  R^.doneusis,  ciijus 
ineiniiiil  Greg.  Tiiron.,  lili.  viii,  cap.  52,  llist. 
Fraiic  ,  qiiique  eidem  concil.  Turon.  ii  interfiiit,  ac 
subscripsit.  Non  video  cur  P.  Brow.  velit  liunc  esse 
Viciorem  episcopuin  Trirassinuni,  vel  ipsi  uomini 
ijini  apertam  \im  inlerendo.  Piaesertira  cuni  et  ipse 
llrowerus  ex  Baronio  con(ite>tiir  uos  qui  liic  a  For- 
tiiiiaio  nimierantur  episi-opos  fere  oinnes  inierfuise 
coiicilio  Tiir.  li  (qnod  idein  fal^o  refert  celebraloin 
tirca  aiiniiiii  570),  nec  inier  eos  qui  concilio  illi 
siibscripsere,  us|>iam  Vicior  Trcassiiius   appareat. 

^  Unus  Cod,  Val  ,  ainbo  columbai. 

•  Hic  Doniiiulus  fiiii  episco|ius  Cenomaiiensi*,  cu- 
jus  iteni  iieiiien  expressum  reperitur  iiiter  episco- 
pos  qui  pi  aefaio  coiicil.  Turoii.  iiiterfuere.  De  boc 
Creg.  Turnn.,  lib.  vi  Hibl.  Fraiic,  cap.  9. 

I    Maracbarins    episcopus  Ecolisincnsis  fuil,   dt: 


MISCELLANEA.  — LIB.  III.  12« 

A  Sxpius  occulians,  suspiria  lassa  (raliebai, 

Cedcrei  iit  Dominus  boc  properare  decus. 
Anxius  iiicerto  curaruni  fascc  laboraiis, 

Dum  votniii  speciat,  pnndera  tempus  erant. 
Sed  jani  fesius  adesi,  solvaiur  sarcina  curae, 

Lxtitioe  cumulus  irisle  repellat  ouus, 
Prospera  daiis  pnpulis,  ct  gaudia  larga  per  urbem, 

Fclix  felici  cuin  grege  pasior  age. 
Iliiic  te  ponlifices  circumdant,  iiide  minisiri, 

Cingii  te  toium,  biiic  boiiur,  iiide  favor. 
Clerusecite  °  choris  resonat ,  plebs  iiide  clioraulis  P  ; 

Qiiisqiie  tuuiii  voiuin,  qua  valet  arie,  caiiii. 
Tarda  fiiere,  libi  qiiia  lii  niora  semper  ainantl, 

Hes  siiblimis  enini  tarda,  sed  anipla  veiiii. 
Nuiic  Domini  laudes  iiiter  tua  classica  canta  i, 
"      Et  Trinitatis  '  opem  inacliina  trina  ^  snnei. 
Ailde  medullata  iii  teinplis  boloransia  s^acerdos, 

Quo  diuliirna  mices,  hostia  pura  Dcu. 

CAPUT  VII 
In  honorem  eorum  quorum  ibi  reliquiie  continenlur, 

[Eorum  merita  ac  iioraina  celebrat,  qunruin  sacra 
lipsana  in  Namnetensi  liasilic.i  leposila  fuerant, 
Mirabilcra  ejusdem  basilicje  siruciuram  et  uri:a- 
tuin  describit.J 

Siderei  monies  *,  speciosa  cicuniina  Sion, 

A  Libano  ^emini,  Qore  coinaiite  cedri. 
Cceloruni  porti',  latl  duu  luniina  mundi; 

Ore  tonatPaulus;  fulgurat  arce  Petrus. 
Iiiier  apnsiolicas  radianti  luce  coroiias, 
p      Dociiar  Iiic  monltu  ",  celsior  ille  gradu. 

Per  huiic  corda  liominum  reserantur,  et  astra  per 

lillum; 

Qiius  docel  istestylo,  suscipil  ille  polo. 
Pandii  iter  coeli  liic  dogmaie;  clavibus  alier  [ille]. 

Est  via  cui  Paulug,  jaoua  fida  Pctrus. 

quo  Gregor.,  lib.  v  Hislor.  Franc.  cap.  37.  A  Coin- 
lio  legiiiir  Ro:iiachariu3  episcnpug  Constantieiisis ; 
quem  videsis.  Itein  in  Ven.  Edit.  ei  Paris.,  scribilur 
Homachorius,  ei  in  uiio  Cod.  Vat.,  corrupte,  Rioma- 
churius ,   in  alio,  llomacharius. 

^  Edit.  Paris.,  tuce. 

'  Edil.  Ven.  :  En  speciat  adjula  novum  memo- 
ronda  per  cevum.  Un.  Cod.  Val.  corr.  :  En  speclaln 
diu  dicla  nunc  mcnwranda  per  ivvum.  Idem  aliiis, 
iiisi  quod  bibel :  dala  sunt  niemoranda,  etc. 

™  Edil.  Paris.,  inspectata  diu,  data  nunc,  elc. 
n     "  lii  Ven.  Edit.,  t/i  urbe.   Iiem  in  tribus   Codd. 
"  Val. 

"  Edil.  Paris.,  in  margine,  clerus  el  ecce. 

p  Cheraules  suniptus  est  inierduni  pro  capiie 
Sclioia3,  iioiiniiiiqiiain  pro  Symphoniaco.  Vide  Glos- 
sar.  Caiigii.  Foilunalus,  in  Yila  sa:icl3B  Radegiiiidis, 
n.  56,  nairal  de  ipsa  quod  cuni  noctii  inler  clioniu- 
ius  et  cilharas  circa  monasterium  a  stecularibus  mullo 
fremilu  cantaretur,  inieiita  pr.ecibiis  iilliil  audnTii. 
Mde  nux  supra  dixil  Fortiinalus,  lili.  li,  cap.  II,  de- 
scriliens  psaliiiodiain  ecclcsiae  Parisieiisis. 

1  Cud.  Val.,  canlat. 

'  Eilit.  Paris.,  deitatis. 

'  Autunial  Brow.  iriplicis  inacbina!  noinine  basi- 
licx  figurain,  ac  ile^cripiiunein,  in  crucis  rnrinam 
sinif  la;,  de.-ignari.  Quod  clarius  iii  sequente  poeiiiaie 
expriinil.ur. 

'.  Edil.  Paris.,   iiieHlis ;  in  rnarg.,  Hiojilt'*. 

"  Edit.  Paiis.,  meiiiliii;  In  niarg.,  moiiilM. 


m  VENANTII  IION.  CLEM. 

Hic  |>eir.i  finna  m»nfliis,  llle  arcUitecius  habelur, 

Surgit  in  his  lemplum,  quo  ■  placft  ara  Deo. 
Uiiii  fijuic  |iare'«,  meilical.i  flueni.1  ri^.uiies, 

Itesiingiiunt  avidam,  diilcc  liiiiiore,  siiiin. 
Korlia  bella  gerens  >>,  quisquis  ciipll  astra  tenere, 

Res  dedil  bot  proceres  inililis  esse  duce.-;. 
C:illi.i,  plauile  libens,  miltil  tibi  Roma  s.iliiti-m, 

Kiilgor  apostolicus  visiiat  Allobrog.is  : 
A  facle  bnstlll  duo  propiignaculi  pra^sunl, 

Quos  Gdei  lurres,  urbs,  ca|iiit  urbis,  habei. 
Ili  radiinc  ociili  preiio;o  in  corpore  Christi, 

Lumine  qui  proprio  csetera  membra  regunt  '  • 
Munere  "  Felicis  cocli  cape,  C:illia,  fruges, 

Ponilficisque  tui  vola  beata  cole, 
Ciijiiscasiusamor  dedii  hanc  in  lionore  superiio  •■', 

Gcclesia;  nuptx,  doie  perenne,  domnni. 
Voriice  sublinii  pulet  anla;  forma  Irirnriiils  ', 

Nomine  apostolico,  sanciiflcaia  Deo. 
<}uanlnin  inier  saiicios  meritnm  supereniinet  illis. 

Celsiut  lisec  lanluni  culinina eulineii  b:iiteiit. 
In  medinm  lurritiis  apci  Mipcr  ardua  leinlil. 

Qiiadraiiimqu<>  lcvans  crista  roiundal  npiis. 
Aliins  nt  stupeas  arce  asi^ciidente  per  arciis, 

Instar  montisagens,  xdis  ^icumcn  habcl. 
Illic  expositos  s  fucis  animaniilius  artiis, 

Vivere  picturas,  ario  i>  rellanie,  puies : 
Sol  vagus  ut  dederit  per  staiinea  >  tecta  colorem, 

I.actea  lus  resilii,  cum  rubnr  inde  ffrii. 


FUnTUNATI  UPERUU  1'ARS  I  iH 

A  iit,  redire  vides,  radio  crlspanie,  liguras  I 

Aique  iaciinar  agii,  qiiod  maris  unda  sole  , 
Fiilgnrem  asironim  iiieilllanlur  lecta  metallo; 

Gt  splendnre  suo  ciilinina  sidus  habeni. 
Liiiia  coronato  qnulies  radiavcrit  oriu, 

Alter  ^'  ab  xde  sacra  surgii  ad  astra  jubar, 
Si  nocte  iuspieiat  hanc  prxtereomlo  viator, 

Et  terrain  stellas  credei  '  haber«  siias. 
Tol;i  c:ipit  ■■  radios,  paiiilis  oculjla  fenoslris, 

Gt  quod  mlreris  hic  roris,   intus  liabes. 
Ti^iDpore  quo  redeunt  icnebrx,  mibi  dicere  fas  sit, 

Mundus  liabet  nocteiii,  dctinet  aula  diem. 
Dexlera  p»rs  templi  meriiiii  ■  prxfnlgei  Hilari, 

Compare  *  Maitino  consociante,  graduni. 
Gallia  sic  proprios  dum  fundit  r  ubique  patronns, 
"     Qiios  hic  terra  tegii,  lumina  mnndus  habet. 
Altera  Ferreoli  parg  est,  qiii  vulnere  ferri, 

Miiiierc  martyrii  geinma  snperb»  i  nitel. 
Ubtulit  li.iic  Felix,  ut  sil  magis  ipse  sacerdos, 

Cliriste,  luiim  templum,  qui  libi  templa  dedit, 

CAPUT  VIII. 
Ad  eumdem,  in  laudein-ejus  et  regiomit  Armorict  '. 

{Laiidat  Felicem  cuin  ob  Tetiistatem  ac  nnbiliuiem 

generis,  tum  ob  virtutem  ac  in  tuendo  grega  cu- 

rain  et  solliciludinera.] 
Illuxil  fasiiva  dies,  me  gaudia  coguni, 

l't  qiiod  plebs  poierat,  sulus  amore  loquar 
llliima  quamvis  sit  rcgio  Armoricus  in  orbe, 

Felicis  •  raeritis  «  cernttur  esse  prior. 


•  Uniis  Cod.  Val. ,  qnod  plaeet, 
''  Fdit.  Ven.,  bella  gerit. 

'  Oniis  Cod.  Viil  .  menibra  le(}ttnl. 

^  ibld.  muiiera  Fclicis.   Gdit,    Paris.,    fei.ces.   Iii 

mari!.,  (t(iei$. 

*  Edii.  Ven.,  in  hanore  fupremo. 

'  Clarius  liic  expriinii,  quod  superius  dixcral 
pocla  : 

Gt  Triniiatis  opem  michina  triua  sonet. 

R  In  iino  Cod.  Vai.,  iliic  expositis  tnoi  aiiimanlibut. 

''  IhiJ.,  arce  reflaiite. 

'  Un.  t:nd.  Yai.,  itagHea.  Iteiii  Gd.  Ven. 

i  Eiinidem  nrnaiiim  l'iii$s>f  lllnis  basilica',  qnam 
Lenutius  in  hdnnreiii  sanrti  Uibiaoi  Suiitoiiis  ex- 
struxeral,  vidimus  cap.  li  lib.  i,  tibi  le^'e  qiia:  ad 
illum  loruin  adiiotavluiiH.  Sidonius,  a  Browero  i|uo- 
que  laudaius,  sir  busilicn  n  Lii^-iliiiicnsem,  a  Paiienie 
epi^copo  e%a:diiicatain,  ct  orii:Uam,  describit.  lib. 
II,  epist.  1U. 

^descelsa  nilel,  necin  siiiisinim, 
.\uldextruiri  tnliitur,  shiI  :irca  rroiilis 
Urtum  prospjcil  ii'(|uiiioc(ialeiii. 
lalus  lux  niicat,  alqiie  bractiutuin 
Snl  sic  sollicitalur  ad  laciiii:ir 
Kulvo  ut  concolor  erret  iii  nieiallo. 
DKiincliiin  varionitori-  iniiinor, 
l*er<  urril  Mnipram,  suliim,  lenestric, 
ActiiU  ven>ii.nloiil>us  ligiiris 
VernsiLS  lieiliiili  criiitta  Sa|i|iliir*ta8 
Klectit  per  prasinuin  virum  lipilkxi. 

'   Kilit.  Taris  ,  ult-ium. 
'   Kilil.  Ven.,  fri^dit  liabeic. 
■n  UnusCod.  Vat.,  (o(a  ropil. 
"  Edil.  Vi!ii.,  moiiilit  pr(r\ulgel. 

•  rbid.  ruin  pafre  Mortiiio.  Iluiii  in  unn  Cod.  V.il. 
P  Ibid  ,  fudii.  Itcm  iu  uiio(k)d.  Val.  Ed=l.  rarii., 

pr^prtii  di/fuuJil. 

1  Ldit.  Veii.  ,  g4mma  supenitt 

•  Aicinoricus  rc|;ionis  tijciui   c»t  tn  Calli.i ,   ad 


p  Ocenniim  occidentalem  posilx,  qux  etiam  appella- 
batur  Rrilannia  rainor,  quod  Briianni  eam  Gallix 
p.incin  olim  incoluerint,  aquibus  Leiavia  ,  sive  liito- 
ralis  iiominaia  est,  ui  rererl  auclor  ViUe  sancti 
Gildae,  abbaiis  nuyensii,  nuiu.  16.  Eadem  dicia  rnil 
Aremorica  quasi  ad  m.ire  siin,  dncia  voca  niiiiirum 
:ib  ar,  quod  sonat  luprr,  et  nior  mare,  ul  hsbel  ll:i- 
billonius,  iii  notis  ad  prxfatam  Vitam  sancti  Gildx 
sxc.  1.  Beiied.  Tracius  vero  reglonls  ille  a  priscls 
extrema  orbis  ora  aiqoe  regio  vocata  esi ,  qiiotl  eam 
Uccanus  leriniiiarcl,  qiii  Brilanniain  majoreni,  exlru 
liunc  nostrum  orbem  j:icenieiii,  ni  anliqui  censebani, 
a  Galliis  dividit.  De  Areinorici  imperli  iiicreiiicniis 
ac  decremeiiti!,  variisqiie  geiilis  illius  vicissitudl- 
nibus,  plura  liahet  Bruwerus,  qnx,  quod  ad 
propnsltiim  iiostrum  noii  faciani ,  prxterinittenda 
duximus. 

•  Credilile  est  Felicein  buiic,  ciijns  geiius  clarissi- 
iniini  celebrat  Foriuiiatus,  fuisse  e  stirpo  Fe!icinni, 

—  quos  iii  Ai|uitaiiia  nobilissimos  quoiidaiii  ac  polen- 
"  lissinios  florui.>se  memorix  prodiium  est.  Gxsiat 
Sidonii  Apullinaris  carmen  ad  Feliceiu  IJ:ignuni,  qul 
crat  prxferliis  prxtorli  el  palricius,  Felicis  Magiii 
cunsulis  lilius,  in  quo  ,  ciim  ille  jam  a  se  coii- 
lendissei  ut  poemata  sua  ederel,  sic  eum  all«>qui- 
tiir  : 

Dic,  dir,  quod  p«to,  Magof ,  dic  aniaho, 
Felix  uoiiiiDe,  nieule,  liouuru,  fania, 
Natls,  c^ujti;;»,  Tratribus,  (lareute, 
(•eriiianls  |(eDltori«,  ili|ue  matris, 
Kt  nimnio  patruelluin  l^inillo, 
OuU  uuKaM  lriu«rarias  aiiiici, 
OuH  sparsil  toiier»'  jocuh  juvent;f, 
lu  ruruiaoi  rrdigl  jut^os  hbelli? 

Exslai  vel  epislula  Conslaniini  Aiigusti  ad  Folicc:n. 

prslefluni 

*  lii  uno  Cod.  Val.,  f'«Iii'is  mri(o. 


129  MISCELLANEA.  —  LIR.  III. 

Miserunt  siniiles  Orlens,  el  G.iHi.<  soriRs,  A  llla  tibi  prolem  pepcrii,  scil  rnrpore  virgn. 


150 


lUa  inicai  radiiit  solis,  et  isia  tiiis. 
M.im  spleiidore  nnvo  siia  inunera  quisrjiie  ministriii, 

Tu  feriOceiiiio  linnea,  e(  ille  rubro  ", 
Deniqiie  si  sensus  clara  pro  i.impade  fulget, 

Ingeiiiuin  vestram  luminis  instar  babel. 
M:ixima  progenies,  liiulis  oniaia  veluslis, 

Cujiis  et  n  proavis  glnria  celsa  loiiat. 
Nam  quicunque  potens  Aqutlaniea  rura  subegil, 

Exsiitit  ille  tuo  sangiiine,  liice,  parcns. 
Germinis  anliqui  Tenerabile  culmen  in  orbi>, 

Landibus  in  cujus  miliiat  onine  ilecns. 
Flos  generis ,  liitor  pairix,  corrcciiu  plebis, 

Eloqiiii  Dumen,  fons  salis,  iinda  loqiiax. 
Semiia  >>  dociriiiie  ,  jiiscausx,  lerniinus  ^^  irx, 

Cujiis  in  <*  ingeiiiiim  buc  '  nova  Rnma  venii. 
Illiequiid  polerat  per  plures  illa  dncere, 

Tc  coiitenia  suo  Gallia  cive  placet. 
OrnaiDenla  geris,  geiniiio  liilgentia  dono, 

Et  te  concelebraiit  liinc  opiis,  inde  genus. 
Sed  qui  lerrena  dc  nobiliiate  iiilcbas, 

Ecclesi.tm  nunc  spc  nobilioie  '  regis. 
Ciijus  ad   aralrum  [odoraiiim]  s  lione  culmr  jii);iier 

Ut  jam  niulta  Deo  splcndida  dona  dares.    |iiistas, 
Nupsisii  Eccle6i:e,  felicia  Tola  jugasii, 

Hanc  qui  niatronam  dote  potente  i'  reples. 
Ciijus  iii  ainplexu  ducis  sine  eriminc  vit  m, 

Altera  nec  mulier  corde  recepta  fuit. 
Hanc  ocolis,  animo  reiines,  el  corde  pudico, 

(liide  tibi  nupsit,  casiior  inde  inanet. 

priefectiim  prxtorii,  qnam  refen  Sinnomlus  iii  app, 
Codicis  Theodiisiani,  qnam  viile.  Tlieodericus  vero, 
liall:K  reiE,  apud  Cassind.,  epislola  i,  lib.  ii,  scribens 
ad  Anastasiiim  im|ieratorein,  ac  loquons  de  Febcis 
Consnlatu  :  FeHx,  inquil,  a  consule  sumnl  nnnus  aus- 
pieium,  porlamque  dierum  tati  uomine  dicalus  annu$, 
tempui  inlroeat,  [aveatque  retiqute  parti  forluna  prin- 
cipit.  Qatd  enim  nobis  eredi  potiil  optalius  quam  ut 
alunmos  proprios  ad  ubera  sua  (ioma recoUigat ,  el  in  ve- 
tierando  nominit  ecetu  tenalum  ai.numeret  Gallicanum? 
Afineteat  curia  Transnlpini  sanguinii  decut ,  quoe  non 
leniel  coronam  fu<e  nobililnlis  ejut  flore  vestivil.  Nuvil 
inler  reliquos  [ascei  virot  inde  sumere  contularei,  qiii 
longo  tiemmalt  duclo  per  Irabias ,  leae  lempornm, 
originarius  etl  honore.  Ct  epistola  ii  ad  ipsmn  Feli- 
ceiii  g<  ripta,  qua  eumdera  consulem  declarai  :  iVo/i 
relinqui,  ail,  inylorioi  palinittr,  qui  generis  claritate 
pra-dicantur  :  currat  quin  imo  honorum  gralia  pzr 


Et  populuin  grcmio  fiidit  [fiinilit]  aiiiiiia  t'.io. 
Ecce  luos  nalos,  divina  ex  cunjnge  suiii|iii)s, 

Etmodn  te  gaudcni,  (|ii<>6  pairis  iimbn  iej;ii. 
Prnqne  saluie  gregis  pastiir  per  coinpita  curris, 

Exclusoque  lupo,  tola  '  tcnctur  ovls. 
Iiisidiatores  remoTcs,  vigil  arie  liritannog  i  ; 

Nulliiis  arma  valenl,  qnod  lua  lingua  facil. 
Tu  quoquA  jejunis  cibus  es  i',  lu  panis  cgenli, 

Qux  >  silH  quisqiie  cu|iii,  bic  sua  voia  videt. 
Divilias  prnprias  in  paiipcris  ore  recondis, 

Largas  ineiidici  Teiilre  reponis  opes. 
Tcmpnre  quo  veniel  Cbristus,  tunc  oinnia  Tnbi» 

Judicis  in  facie  sacculus  isle  rcfcrt. 
Sit  tibi  fiii  salus,  numeroisos  anipla  pcr  nniios, 
Perpetuus  felix  numinc,  menle,  ndc. 


R      - 


CAPDT   IX. 

Ad  Felicem  episcopum.  de  Pasi  liaie  resurreclionit 
Domini, 

|P:iscbalia  fesia  et  gaiiilia  cclebrai,  aiqiio  ex  veris 
aiixEiiiiaie  ('pnni,  orcasionem  ii.-icliis,  fusius  de- 
scnliii)  lciiipiiris  illius  felicitatem  ac  divina  qii.i! 
cclebranuir  mysteria  coiiimendtii.  Ad  extremniti 
Felicis  Nainneiensls  iii  liicnnda  gente  Saxnnpm  <t 
ad  Cbristuiii  coiivericnda  diligcntiam  et  opcraiii 
consecrat  carinine.] 

Teinpor.i  "  norigcro  ruiilani  distiiicia  sereiio, 

Et  majore  poli  luniine  porli  p:iiet. 
Altius  ignivomiim  snleni  cocli  orbiia  dncit , 

Qua  *  vagus  Ocennns  c\it,  el  intrat  ni|u:i$. 

)  Viile  qiix  dlximus  ile  Felice ,  ad  c.  5  hnjnsci! 
libri.  itrowerus  vult  cgregiam  Felicis  operam  iii 
removcndis  a  grege  suo  Pclagianis,  i|uiiruni  princeps 
Pelagius  natione  nriilo  fuit,  exsiitisse,  »ti|iiu  illius 
ea  iii  re  inetiium  Iiic  indicaria  Fortuiiaio.  SeJ  potiiis 
crediderini,  Felicis  iii  repriniendis  arinis  ac  licciiiia 
Britaniioniiii,  quoininiis  N:imneticiim  agruin  pnpul:i- 
reiiiiir,  ad  viriuieiii  ei  sngacitaiem  hiinc  locuiii  esso 
relcrendiim,  iilque  cliirius  ez  coiii^equente  versiculo 
signilicari  : 

Nullius  arma  valeiit  t|UoJ  lua  lingua  facit. 

'  Edii.  Paris.,  ac. 

>  |lnusC.'d.  Val.,  qii<e  si  quisqite. 

■"  Browerus  indicai  iii  niargiiie  adnolaiidam  hanc 
leclionem  aliaui  perpeiuo  ad  ver.^um  ultlmum. 

"  In    Edii.  Parisiensi   ati.  1Gi4,  ct  Lugd.   apnd 
Joaii.  Tornxsiuin,  ct   Gul.  Gazcium,  an.  ISGI,   in 


C 


parentet. . .    redit   per  le    Transalpince  [amilim  loii-  D  1"*    !";"  poenia  aitcxitiir  Op.    Lattantii ,    iniMim 


tulalus,  el  arenlet  laures  midi  geriniHe  renovasti. 

"  Ibid.,  et  iste  rubro, 

■>  Edil.  P^iris.,  lemiiia. 

c  Narrat  Greg.  Turon.,  lib.  i»  llisior.  Franc, 
cap.  'i,  Chan:iiinem,  nritnniiorum  comitem,  cum 
rrntres  iuterfecisset,  ac  qiiartum,  Al,icliavui»  no- 
miiie,  vcllel,  iiem  de  medio  lollere,  per  Felicein 
Nainneieiisein  ab  illa  cxde  coliibitum  fin^se,  qnod 
ejus  faciuni  hic  a  Foriunaio  signiilcari  piito. 

<*  Ingeiiium  et  eliitiuentiam  Felicis  vel  supra  com- 
mendavit  Foriun.,  in  epistola  ad  eiiiiHlum  scripta, 
cap.  i,  biijusce  libri. 

«  lii  uiio  Cofl.  Val.,  hie  novn  Roma. 

'  Unus  Cud.  Val.,  nobilitate  reyis. 

s  Ibid. ,  cujus  ad  ornalum  beiie  cultor.  Iiein  Edit. 
Veii.,    euJHs  ad  ornalum ,  et  dun  alii  Codd.  Vat. 

<>  Edii.  1'aris.,  le  paiienle;  in  itiaig.  date  poienle. 

1  EUil.  Vfii.  ei  Paris.    '«la  leneiur  ovis. 


carminis  stiiniiur  a  ilu<d>iis  versibus  qiii  firow.  Edit. 
sunl  n.  o9  et  40  :  Salva  [eita  dies,  eic,  quibus  in 
Edil.  Paris.  continitu  subduntur  alii  duo  positi  niini. 
51  et  5i  :  Ecce  renascenlii  leslatur,  elc  ItPiii  iii 
llyninario  cl.  Tomm.  Quan(]uam  in  illo  muiiluiu 
reperiiur  lioc  pocnia,  citiii  posl  diios  illoa  disticbos 
carmen  prusei|uatur  :  Namque  triumplianli  post  iri- 
siia,  etc,  siiperiuribus  prxiermissis ,  et  dempiis 
duobus  dislichis  qui  |K)st  seqnuniur  :  liinc  tibi  iilra 
comis,  eic,  si  libi  uunc  avium,  etc,  liiin  canncn  ilc- 
sinat  ad  versus  illns  exclusive  :  Addilwr  ae  Fciix, 
clc  Augusliis  tiuchnerus,  ia  nolis  ad  hoc  carincn, 
ceiisei  distichum  Satve.  (csia  dies,  eic,  esse  t  gcti- 
duni  eo  loi  o  quo  posait  llrow.  Id  quod  el  reruiii 
consequenlia  postuiare  videtur. 

"  Unus  Cud.  Val.  et  Ven.  Edil.,  qui...  oceniint^ 
in  alio  Cod.  Val.,  qiia...  ocennai;  in  lertiu,  qui.,, 
«ceaiiut. 


ni  VEMANTII  IION.  CLEM.  F 

Armatus  r.idiis,  oleinniiia  liqiicmi»  liisirans, 

Adhuc  iioilcLirevi  leiiilil  in  orbe  Jieiii. 
Splcndida  sinceruni  protluciiiit  3>lliera  vulium, 

Lxtitianigue  suain  sidera  clara  prohanl. 
Terra  fjvens,  vario  fundit  nmnuscula  felu; 

Cuin  hene  vcrnales  "  reddidit  annus  opes. 
Miillia  purpureuin  pinguiit  viularia  campuin, 

Prala  virenl  liorbis,  ci  inieat  berba  coniis. 
rauiatin)  ^ubeiint  stillanlia  luuiina  >>  flnruin, 

Arriilenlque  '  oculls  graniina  lincln  suis. 
Semine  doposito,  lacians  <' segns  etilit  arvis, 

Spoiidens  agricols  viiioere  posse  raineni. 
(;:iudice  desecto  •  lacryniai  siia  gaudia  palnie», 

Unde  meruni  triliiiai,  dat  niodu  viils  aquain. 
Corticede  matrls  tenera  laiiugine,  surgens, 

Pr.-eparat  ad  partuin  turgida  geiiinia  sinuni. 
Tenipore  '  sub  liieiiiis  folioruni  crine  revulsn  i, 

Jain  reparal  vlriduns  frondea  lccta  neniiis. 
Myrlaii^salix,  abies,corylus,  siler,  ulmus.accr  '  nnx 

Pbudit  quxque  suis  arbor  amcena  coiuis. 
Constructura  1  favos,  apis  "^  liinc  alvcaria  lini|Meiis 

Floribus  insirepiians  i  pnplite  inella  rapit. 
Adcanlus  revocatnr  aves  ",  qu«  carmiiie  claiis.<i, 

Pigrior  liiberno  (rigore  niiiia  fuii. 
Ilincphllonicla  sui>  atiemierai  organa  caniiis, 

Ftlqiie  repercusso  dultior  aura  melo. 
Ecce  renasteniis  testatur  graiia  niundi, 

Omnia  cum  Domiiio  dona  redisse  suo. 
Namque  triumphanli  posl  irislia  tartara  Cliri.^lo 

Undique  fronde  nenius,  giainina  flore  faveni. 
Legibus  inferui  oppressis,  super  aslra  iiieaiiiein, 

Laiidanl  rile  Deum  lux,  polus,  arva,  freluin. 
Qui  crueifixus  eral  Deus,  ecce  per  oiiinia  nghai, 
Uantque  Crealori  cuncta  creata  preccin. 


OnTUNATI  OPKKL.M  PARS  I.  1SS 

A  Salve  fcsla  dies,  loio  venerabilis  xvo ; 

Qiia  Deus  iiilernuiii  vicil,  el  asira  leaci. 
Nobilitas  ■>  anni,  iiiensium  deciis,  alina  dierum, 

lldrarum  splendor,  scrupulu  <>  puncla  fovci^. 
Ilinc  tibl  silva  comis,  lilnc  i'  plaiidit  caiiipus  ari-iis. 

liine  grates,  taclio  palniltc,  vitisa;;il. 
Si  4  tlbi  iiuiic  aviuin  resonaiil  virgulta  susurni, 

Has  inler  ininimus  passer,  amore  canu. 
Cbrlsie   salus  rerum ,    bone    conJitur,    alr|ue   re- 

[ileinptor, 

Uiiica  progeniesex  deitaie  Pairis. 
Irrecilabillter  inanans  dc  corde  Parenlis, 

Yerbiiin  snbsisiens,  el  peiictrare  '  poiens. 
^i|uali<,  concuis  *,  suciiis,  cuin  Paire  coxvut, 

(Ju(i  siiiiipsil  iniiiidus  principe  principiuin. 
^  yElliera  suspendis,  sola  congerls,  xquora  fuiidis, 

Qiiieqiie  locis  babitant  quo  '  modcninte  vigenl. 
Qiii  goiiiis   bnnianum  cernens  nicrsuin  "  esse  prn- 
.  [lundo. 

Ut  boininein  eriperes,  cs  quoqiic  factiis  boin  > 
,      Nec  viiluisti  T  eteiiiui  lanlum  le  corpore  ii.iscl, 

Sed  caro  qu»  nasci  perlulit  atqiie  inori. 
Fiiiieris  exsequias  paierls  viiae  aiicior,  et  orbis, 

liitrans  moriis  iier,  dando  salutis  opem. 
Trisiia  ce.-seriinl '  infernac  vincula  legis, 

Expaviiquc  cliaos  lumlnis  ore  pienii. 
Dcpereuni  lenebr*  Chrisii  fulgore  fugat;e, 

Ft  terrx  }'  noctis  pallia  crassa  raduni, 
Polllciiam  '  sed  redde  flJein,  precor,  alin»  pote^ias, 

Terli.i  lux  rediit,  surge,  sepulle  meus. 
Non  decel,  ut  huiniii  ""  tiimulo  lua  nieiubra  ti  ganiiir, 

Ncu  ^^  precium  mundi  villa  saxa  premant. 
Iiidlgniim  cst ,  cujus  clanduiitiir  cuucla  pugillo, 

Ui  legat  inclusum,  uipc  vetaiiie,  lapis. 


•  In  praif.  Edil.  Lugd.  : 

Cum  beuevernarit,  redilil  el  aiiiiusO|ns. 
>•  Ibid.,  itellantia  lumina  (lorum. 
'  Ibld.  : 

Floribus  jrrident  gramiii.a  cuncla  suis. 

^  F.dil.  Veii.,  Inte  seRCS.  Ilem  in  Ed.  l.iigd. 

•  Ibid..  et  iii  Ven.  Ed.,  cauJice  deserlo. 

t  \n  iino  Cod.  Val.,  cotpore  iub  Uiemis,  corr. 

'  lii  Edit.  I.Uijd.,  fiiie  refuiO, 

■>  Ibid.,  miftii  .siif.M',  Cnrr. 

>  lii  uiiii  Cod.  \al.,  tilmus,  (iceruus. 

i  \n  unn  Cuil.  V:il.,  riiiislrui.ura  (aiot. 

^  In  uno  Cod.  Val.,  apes. 

I  Edlt.  Paris.,  iiicr^pilans. 

"  Edil.  Ven.,ai'is. 

■>  In  Eilit.  Lii!:d..  iiiobi/iias  anni.  memrrm  d  cns. 
Ilem  Edit.  Veii.,  ni«)isiim.  Iii  unn  Codir.  V:i|.,  iii.'ii- 
tiim  decus,  arma  dierum.  \n  alio,  metnnm  ilecus ; 
Mietisum  tcilicel  pro  nifiisiiim  per  synalu-pbeii.  Ila 
Ovid.,  Fasl.  v,  187  : 

Cum  noii  sinl,  cednDtque  liln  conflnla  moiisuin. 

"  lii  Ed.  Liigd.,  el  Ilyinn.  cl.  Tom.,  slridulu  ciiii- 
cta  faveni.  Ven.  td.,  siriduta  puticia  fovetis.  Iii  ilunU. 
Codd.  Val.,  irripufa.  Ul  auiciii  U-giiur  lii  Eilil.  tlrow., 
scrnpiiluni  sive  scirptuliiiii,  viresima  uiieiie  parscsl, 
pro  iiilnulis  aulein  qniliusqiie  rebiis  usurpari  solci. 
Adiiolat  laiidalus  Bucliiierus  lile  xriplu/a  piincia  diri 
a  Forluii:il<i,  quoinodo  apiid  Virglllum  melru  retba, 
cl  apud  Pli.edrum  ieil<n  moiiila. 


Priscianiis  Fannius,  iii  lib.  de  nummis  ei  ponde- 

rilius  :  Obolu.t,  ail,  dicitnr.  ut  Dardanul  docet ,  teri- 
pulus  esse,  id  eit  xe.i:  siliqute.  Plura  ad  hniic  Fannii 
iocum  adiiolal  Ellas  Vlnelus,  qiii  ait  scripiiliiiii  » 
Cra-cis  ypxij.iii.-x  iiuiiiiiiatum  luisse  juxia  liuiic  disli- 
cliuiii  : 

Seniioboli  duplum  est  obolas,  qiiem  pondrre  dopli, 
rr«|i|t«  vocaiii,  scri|.lum  ooslri  dixere  priores. 

P  lii  Edil.  Liigd.  : 

Hinc  tibi  silvj  cniiiis,  plaudit  quoque  campus  aristi*. 
Iii  iluob.  Codd.  Vat.,  plaudit  hio. 
D      1  Ibid.  : 

Hinc  lilii  niinc  avinm.... 
has  iDter  ninilo  pa^s«r  aniore  canit. 

'  Ibid.,  et  patris  ore  poitns. 

■>  lii  uiio  Codic.  Valie. ,  (iv/uaiit  eotiiors. 

•  Ibld.,  quai  mnderala  rige^it. 

"  Tres  (^odd.  V:il.,  mersisse.  Idem  Ven.  Edil. 
<  llyuiii.  (I.  Toiiiin.,  el  Kdll.  Lugd. : 

Nec  noslro  laniuni  voljisli  e  c.orpore  n«.si"i. 
In  Ven.  Ed.  : 

Nec  volulsli  elumm  laiiumi  de  corpore  iia^ri. 

*  Ibid.,  Iritda  cfssnrnnl. 

T  Ib.,  /Eternce  noctis.  Eilit     Pari.i.,   •tlris  iiocli* 
forsan,  terrii. 

■  lliiil.,  sollirilam. 

•>  Kdli.  Logd.,  noit  dtcet  ul  riti. 

^^  Ibld.,  iiuii  priliNin. 


155 


MISCKI.LANKA 


Lintea  lolle,  prccor,  sudaria  linque  sepiilcro, 

Tu  saiis  es  nobis,  el  sine  le  iiiliil  esl. 
Solve  calenatas  inferni  carceris  umbras, 

Et  revocala  sursuni,  quidquiu  ad  ima  ruit. 
Redde  tuam  faciem,  videaut  ul  sxcula  luineii, 

Redde  diem,  qiii  nos,  le  morienle,  fugil. 
Sed  plane  implesli  rcmeans,  pie  victor,  ad  (irbeiii  ", 

Tariara  prcssa  jaceni,  nec  sna  jura  leneni. 
Inferus  insaiiirabiliier  cava  guiuira  pandens, 

Qui  rapiiil  ^  seinper,  fit  lua  prxda,  Deus. 
Eripis  inimmerum  populum  dc  carcere  mortis, 

El  scqiiitur  lilier,  qiio  suus  auctor  adit  '". 
Evomit  absorptam  trepide  fera  bellua  plebem  '', 

El  de  fauce  lupi  sublraliit  agiiiis  ovcs. 
Iliiic    luiiiuliim    repeiens,   post  t:irtara,  c.nne  rc- 

[suinpla. 

lielliger  ad  ctelos  anipla  tropa;a  refers. 
Quos  habuit  poRiiale  cbaos,  jam  redJidit  in  te  *, 

Et  quos  niors  peierei,  bos  iiova  vita  tenel. 
Re.t  sacer,  ecce  tui  radiai  p-.irs  magna  triumphi  ', 

Cum  puras  animas  sacra  lavacra  beant. 
Candidiis  egrcdiinr  nilidis  exercilus  undis, 

Aiciue  veius  viiiuni  purgai  in  amne  novo. 
Fnlgenics  animas  vesiis  iiuiii|ue  candida  signal, 

El  grcge  de  niveo  gaudia  paslor  habi  t. 
Addiiur  ac  [hac]  Felix  n  consors  mercede  sacerdos. 

Qni  dare  vult  Doniino  dupla  lalenia  suo. 
Ad  meliora  irahens  gentili  errorc  vaganles, 

Ceslia  iic  rapiat  [raperel] ,  iiuiuil  ovile  Dei, 
Quos  prius  Eva  [lleva]  nocens  iiifeceral,  hos  niodo 

Ecdesia;  pasios  ubere,  lacie,   sinu.  [reddii.  ' 

Milibiis  alloquiis  agreslia  corda  colendo, 

Munere  Felicis,  dc  vepre  naia  seges. 
Aspi-ra  i"  geiis  Saxo,  vivens  quasi  more  feriiio, 

Te  niedicanie,  sacer,  belliia  reddit  uvein. 
Centeno  reditu  tecuin  mansure  per  scvum, 

Messis  abundanlis  horrea  fruge  reples. 
luiinaculala  tuis  plebs  lixc  vegeteiur  >  in  ulnis, 

Ali|ue  Deu  purum  pigniis  ad  astra  feras. 
Una  corona  tibi  de  te  tribuaiur  ab  alio, 

Alicra  de  populo  vernel  adepta  iiio. 

*  Rdit.Ltigd.,  el  in  Ven.  Edit.,piei;tc{or  Olytnpum. 
^  Ibid.,  qui  raperet  semper. 

<^   Ibid.,  quo  suus  auctor  abis. 
■i  Edit.  Paris. : 
Evomuit  sorptam  trepidam  fera  bellua  prsedam. 

•  Edil.  Lugd.,  reddidiliste. 
f  Ibid.,  pars  magna  ireipwi. 

B  Hunc  Felicein  de  quo  liic  Forliinatiis  alium  esse 
quam  Namiieienscm  epiac,  vix  snspicari  possnmiis  : 
ei  qiio  npparet  quani  liallucinali  sint  qui  hoc  car- 
men  Laci.nniioascripsere. 

i>Adveiiit  Brow.  olim  meiidosissime  scriptum 
fuisse  atper  agens  Saxo.  Quaint  iitein  Brow.  qunmodo 
Felix  Namiietensis  in  Saxon^ts,  tot  regionum  inter- 
v»|lo  a  soa  dioecesi  dissiios,  pieiatem  suaiii  exercere 
poluerit,  ac  censel  magnnm  eorum  nuinerum,  qnod 
irequentibiis  cladibus  a  Francis  atiriii  fuisseiit ,  ca- 
ptivus  in  Galliam  deportatos,  in  quibus  emendis,  ut 
tunc  moris  erat  religiosissiinis  viris,  el  Christo  lu- 
crandis,  operam  suam  et  libcrailitalem  Felix  impenr 
derii.  Sed  vide  qu*  adnoiavimus  ad  c.  4  liiijusce 
libri. 


-  LIB.  III.  134 

A  CAPUT   X. 

Oe  domno  Felice  Namnelico,  cuni  fliivium  1  alibi 
detorqueret. 

[Siiinplunsissiiniim  Felieis  Namnetcnsis  opiis  in  de- 
lorquendo  fluininis  cursn  ,  qiia  novo  aggere  ex- 
stnicto,  qua  veiere  depresso  et  cffosso,  «rlebrat, 
ac  qua;  iinle  copiae  vicinis  populis  erant  perveii- 
lurse,  iion  sine  egrcgia  Felicis  laudc,  describit.J 

Cedant  anliqui,  quidqnid  meminere  poet3>, 

Vincnnliir  rebus  facta  vetusia  novis. 
tncludi  fluvios  si  tunc  spcctassel  llomerus, 

Inde  suum  poiins  diilce  replesset  opus. 
Ciincti  Feliceni  legerenl  modo,  nullus  Acliillem, 

Nomine  siib  cujiis  cresceret  ariis  honor. 
Qni  probiis  ingenio,  mu:aiis  ineliore  rolalii, 

Currere  prisca  facis  Uumina  lege  iiova. 
"  Aggere  coniposiio,  removens  iii  giirgite  laostim, 

Qiio  niiinra  negat,  cogis  liabere  vi.iin. 
Erigis  bic  ^  vallem,  subdens  ad  concava  moiiioiii, 

Ei  vice  conversa,  haec  lumel,  ille  jacei. 
Alt^r  iii  alierius  migravit  imagine  forniam, 

Mons  in  valle  sedei,  vallis  ad  alia  subit. 
Qiio  fiiit  iinda  lugax,  crevit  pigro  obice  terra. 

Kt  qiio  prora  prius,  liuc  '  modo  plausira  ineaiit. 
(Jillibus  ">  adversis  (lexas  super  inveliis  iindas, 

El  fluvium  docilein,'  monte  vetanie,  traliis. 
Qiio  "  rapiilus  [fluvius]  fliieret,  veniens  celer  amnis 

[adha^sit ". 

Et  siihilo,  nato  colle,  retorsit  itcr. 
Qii;n  priiis  in  pra;ccps,  veluti  sine  friige,  rigal)ant  p. 

Ad  viclum  plebis  nunc  famulaiittir  ai|U.r. 
Aliera  de  fliivio  inelilur  seges  orta  viroriiin, 

Ciiin  per  le  popiilo  parlurit  nnda  cibum. 
Qiialiier  iiicerlos  hominam  scis  flectcre  inotus, 

Qiii  rapidos  fonies  ad  tua  frena  regis  7 
Siel  siiie  labe  tibi,  Felix,  pia  viia  per  xvnin, 

Cujus  ad  inipcriiim  iranstulit  unda  Iiiciim. 

CAPUT  XI. 

De  yicetio  1  epitcopo  Treveren». 

[Laiidai  Niceiiiiiti ,  cpiscopum  Trevirensem,  oh  ejiis 
iiinoceiiliaiii ,    inisericord  aiii   el    iiberalilatein  in 

'  Edit.  Paris.,  »?c;e.«r. 

i  CensPt  Brow.  de  Ligeris  fliiminis  alvco,  atio  de- 

portat'1,    liTC  a  Fnrlunaio  dicia   esse  accipienda,  si 

iiiiuus,  de  amiie  Cariaco,  ininiis  noliiii  et  ilaro,  qiii 

D  panim   abesl  ab  iiilie   Namiieieiisi.    De   quo   idein 

Fortuii.,  liti.  v,  c.  8,  iteni  scribensad  Felicem,  canit : 

Qua  lua  nira  laval  vilrea  Liger  algiJiis  nnda. 
Cariaci  speciosus  sger  devexus  iu  aniiiem. 

i'  Edit.  Ven.  erigis  hiijc. 

I  Ibid.  el  uiiiis  Cod.  Val.  Iiic  niodo  planslna.  He 
versus  olim  mendo  se  lcgebaiiir,  tesie  Brow.  Imc 
modo  :  pro  rabidis  undis  liuc  modu  plauHra  meaut. 

■»  Edii.  Paris.,  io(/ij  iii. 

"  Uniis  Cod.  Val.,  qiia  rapidns. 

"  lii  Edil.  Yen.,  aninis  oblicesil. 

I'  Ibid.,  sine  fruge  rigebant. 

1  Sancit  Nicetii  sanciiialem,  et  miracnia,  el  aclie 
vitae  ordinem,  describit  Greg.  Tur.  lili.  de  Viiis  PC, 
cap.  17.  Item  eumdem  laudat  lib.  x  liisior.  Fraiie., 
cap.  29,  et  de  Glnria  Confess.,  c.  94.  Is  a  Cloiario, 
qiiod  ejusiiem  vitia  libere  arguisset,  pulsns.in  exsi- 
lium,  a  Sig-iUcrio,  siaiim  atque  regnum,  Patre  viia 
luncio,  adeptus  est,  revocalur,  ac  sedi  sux  iciiiui- 


tS5 


VENANTII  IION.  CLEM. 


«gfiios  .\c  prrogriiios  :  olt  pasior.ilcin  golliciiudi 
neiii  ac  giudiuiii  in  sacris  xilibiis  resiauraadis.} 


Spleiidor,  ape»  Odei,  Tenerabiie  •  inenie  Niceli, 

Tuliugorbik  nmor,  ponlilicumqiia  >>  cupul. 
Sumiiius  apostolico  piaeiellciis  pastor  ovili, 

Auxisii  iiifrilis.quiilqiiid  lionoris  liabes. 
Civino  insislciis  oper),  terrena  relinquis, 

Cui  nioriiur  muiiJus,  non  moriiiirc  maiics. 
\iia  brevis  cuuciis,  scd  iioii  brevis  illa  heaiis, 

Cum  bona  non  poreanl,  jnre  perennis  eris  «. 
Uum  tibi  ie>tricius  m.ineas,  ei  largus  egenis, 

Quod  fucis  iii  mlniniis,  le  dare  crede  Deo. 
Capiivui  qii:cunque  redil,  sua  limina  cernens, 

Hle  bres  patrius,  tu  c»pis  inde  polns 
Hic  li:ibet  eisul  opem,  jcjunans  invenil  esr^s, 

Qui  venit  csurieiis,  liinc  satialus  abil. 
Trisiibus  iiuponis  cur.-^s  purgaudo  querelas, 

Et  sanat  cunctos  una  medera  viros. 
Paiiperis  hinc  bcryinas  desiccas,  gaudia  prxsians. 

Qui  prius  ingeniuil,  TOt»  s.->lulis   liabet. 
Te  pasceiiie  greges,  nuiiqiiam  liipus  abripil  agnos, 

Sunt  bene  securi,  quos  lua  c:iula  legit. 
Tenipla  velusta  Dci  revocastl  in  culmine  ^  prisco, 

Ct  floret  senior,  le  reparante,  domus. 
Ilnc  [liic]  popiilis  longos  iribuas  pia  vota  perannos, 

El  maiieas  pasiur.  ne  lacereniur  oves. 

cai'i;t  XII. 

De  Caitetto  •  cjuidem  iuper  Uotettam, 
fNicelii  Caslellum,  siipra  Mosell;iin  posiium,  et  ejii» 
aniaeiiiiaiem,  nec  iiim  Mcetii  in  eoitein  ornando 
ac  niunieiido  siu  lium,  eli-ganiiaiiiqiie  celebral.] 

Mons  iii  prx-cipili  suspeiisa  mole  iuinesi:ii, 
Et  leval  eiceUum  saxea  ripa  capui. 


FOIITUNATI  OPEIUnM  P.\KS  I.  136 

A  niipibus  eiposilis,  intonta  cacumina  lollil, 

Tuius  '  et  elatu  veriice  regnal  apei. 
Pruliciiinl  colli,  qna  vallibus  arva  receduiil, 

Undiqiie  terra  minor  vcrgii,  et  isie  subit 
Qiieiii  Mosella  tumens,  Uliodanus  i  qodquer  parviilus 

[amliii, 

Ccrlanliirqiie  ^*  siio  pascere  |iisce  locum. 
Diripiuiit  dulces  alibi  V3);a  fliiiiiina  fruges, 

tljec  tibi  parturiunt,  Mediulane  ',  dapea. 
Quantuiii  crescit  aquis  i  pisces  Ticiiiiiis  offeri, 

Exliibet  biiic  epulas,  uiide  rapina  venil. 
Ccriiit  friigireros  congaudeus  incnla  sulcns, 

Vota  fereng  segeti,  fertilitaie  gravi. 
Agriculx  pascunt  oculus  de  messe  fuliira, 

Aiite  nie:it  visu,  quam  fcrai  .niiiius  upi-iii 
S  Itidft  amceiiiis  ager,  lecliis  Tiridantibiis  lierbis, 

Oblectant  aniinos  mollia  praia  vagos. 
ilxc  ^  vir  apostulicus  Nicetius  arva  ^  peraj{r.ia'i, 

Condidit  optatum  pastor  ovile  gregi. 
Turribus  iiiciiixit  terdenis  undique  collera 

Pra:buii  liic  Caliricam,  quo  nemus  anle  fuii. 
Verlice  de  suiniuu  demiituiit  bracbia  miiriiin, 

Dum  Mosella  suis  lerminus  exstet  ai|uis. 
Aula  "  lamen  niiDii  construc<a  cacuiuine  rupis, 

Ct  monii  iroposito  nions  erat  ipsa  doinus. 
Complacuit  latum  muro  concludere  cainpum, 

Et  prope  castellum  bxc  casa  sola  facit. 
Ardua  "  inarmoreis  su^pendimr  aula  columnis, 

Qiia  super  xsiivitas  cernit  ia  ainne  raies. 

Ordinibus  lernis  extensaque  machina  crevii, 

Q     Ui  postquam  ascendas,  jugera  "  lecta  puie<, 


Turris  ab  adversu  qii%  consiitil  obvia  clivo, 
Saiicioruin  i>  locus  esi,  arma  tenenda  <i  viris. 


lur.  Obiit  is  cirriler  aiiiiu  606,  Noiiis  Deccnibri»,  ut 
proiiuie  bac  poriiiala.  ail  Nireiiuni  scripla,  nnii 
iiiulio  pust  udveniiiiii  Foriuiiati  iii  Galliam,  ab  eo- 
di-ni  elucubrata  dicenda  siiit. 

Ai  Drow.  Nicctii  obiiuni  referl  aJ  an.  8(34,  sed  fal- 


Istum  putat  eumdem   esse  qaem   Fortun.  panuin 
Rlwdanum  vocat. 

■>  Lnus  Cod.  Vat..  cerlaturque  <h«. 
'  Mediolani  vocabubini  iiem  sludct  accommodare 
Orow.  ngri),  qui  boc  Nicetli  c.isiellum  et  MoseIla:ii 
litur  cxteroquln  qua  raiione  eiiiii  nosse  Furtiiiiaius      inierjacet  ei  siniilitudine  affinis  noiiiinis.  Quanquaiii 
ac  lii(|ui  cum   ipso  potuissei?  qui  ad  aiinuin   505,      posi  lut  lemporuinspaiia,  quibus  vel  clariuribus  ur- 
lantum  in  GaUi:is  veiiii,  ipsius  confessioiie  BroweriT      bibus  et  iinperiis  tam  insignes  vicissitudines  nccide. 


Deinde  Nicetius  scripserat  ad  Just.  iiiiperal.  liiipras, 
<|uibus  eumdeiii,  in  bxresiiii  lapsum,  revoc.ire  nile- 
baiur,  iJque  ad  an.  500  ul  referl  Cuintius  :iil  liunc 
annuiii.  N»n  is  lainen  diu  posl  scripias  illas  liiterus 
supersies  fuisse  dieenJus  est. 

•  In  sKC.  I  Ueiied.,  ubi  refertur  hoc  cariiicn,  sic 
legitiir  :  veneraixla  meule. 

"Sanclii^  Nic;eius  twiilificum  rapul  api>ellalura  For- 
liiii.,  quoilepisciipusEtclesiipTrevireiisis.inetropolita 
e.iiiet  :  ciijiis  Ecclesue  spleiidoreni  et  |>rxrogativa$ 
pluribusceleUiat  Itrow.  iii  iiotis  ad  liunc  locum. 

«  Saec.  I  lieii.,  perentiii  erit. 

■■  Ibid.,  iii  'unii;i<!  piitco. 

«  Urow.  IIoc  Nicetil  casienmn,  de  qiio  bic  Forlu- 
natus  loqiiilnr,  collnrat  iiifra  C:itaduiiuiii.  Iiaud  lnnge 
a  vonnueiililius,  in  Trevcncie  arciiidiaroiii:e  tiliilo 
qiiod  b<idiei|ue  proprio  iilii>iii:it«  epiKeopi  riipem  , 
hive  saxiiiii  accolae  iioininaiil;  iJi|ue  iinii  siiliini  ex 
cnnji-rtiiia  llrowenis  aiiluinai,  seJ  eii:iiii  ei  veteils 
s('lieil:e  :>r  seiiiilacere  lusliiiKinio,  iiiKe  isiiiil  |ioeina 
przfereb  >l  iiisigniliiui  lali  iioiiuii".  Pliiniiium  bac  in  re 
iiiJirio  Bioweii  Jeforiiiius,  i|iiii>l  liis  loiis  i  lurfueiit. 

'  Lnus  t.iid.  Vat.,  io/u5  elfato. 

I  .\niiiiu<lveriil  lliuw.  bauil  loii|>e  a  iiulalit  silii, 
in  <|ii<«  Nicelii  casiul<iiiii  l<Kaiiiliiiii  piiuit ,  riMiiu 
lluere.  Klion  huiliequu  up|>ellatuiii,  iiuiic.iiu  nuiiiino. 


ruiit,  nil  niiriim  si  nnius  aut  alterius  Casielll,  vet 
agri  iiivniiia  ir.iercidere,  ei  ruin  veieribiis  iiicolis,  ac 
duiuiiiiis  mutari  putuerunt.  Castri  Mediulanensis 
mentionem  lacit  Greg.  Tur.,  Iib.  vi  llisi.,  cap.  51, 
apud  quod  Uituricenses,  coniia  Desideriiim  duceiii 
urnia  iiioveiites,  pra-liuui  cuiDmisere;  quoJ  ad  Ave- 
rain  lluviuni  lu  simbus  Hilurigum  poiiitur  a  Cuiiiliu, 
^  ad  an.  o83,  n.  49,  lfa<;<<i<num  boJie  ap|>ellatuni. 
Utrum  vero  fuerit  iilein  do  qiio  liio  Forluiiatut,  bauj 
deliiiire  aiisiiii. 

i  Uiius  C»J.  Val.,  cretcit  aqua. 

k  Duu  Codd.  VaU,  <lu<;  vir. 

l  i:,'rj|op<;ru</r<Jni,  tauiinliudd.  Val.  quailiGdil.  Ven. 

■"  Uiius  CuiJ.  Vdt.,  lula  lamtH  niluil. 

■>  Viile  qu.L'  du  siuiili  reie  duscriptione  ^dlOcii 
adnotavimus  ad  rap.  l!>  lib.  i. 

"  Ititcedeclarat  l-uitunatus  »dilicii  anipliiudioMii, 
ul  laluii  caiiipus  parieiiliu»  coiiiineri  ei  trgi  culniina 
crediJisses;  iJooeipiiiiiiiiius  cuMniia  pesi  )hj)«mi,  rl 
aiiie  punuiiuus.  Suporiu*  buiic.euiuJeiH  kuiikiuu  rt- 
prcssil  illis  verMbi<s  : 

r.oni|>lKiiit  lalum  uiuro  r»nrtud>-r(>  etmpuni ; 
Kl  pr(>|>t!  I  jslelluui  livc  ciwi  wli  lucil. 

r  ViJe  iju.i'  iluiiiiiit  in  iiiiiis  aJ  c.  l>,  lib.  l. 
H  In  Edii.  Veii.,  hmiki  iniui/u  ririt. 


n?  JllSCELLANEA 

lllic  est  eliam  gcmiiio  °  bailisla  volalu.  A 

Uii:e  po>t  se  mortem  lluqiiit,  ei  ipsn  riigit. 
Diicitur  iii  Hgidis  siuuosa  canalibus  unda, 

F.x  qua  fert  populo  liic  mola  rapta  cibum. 
lilandifluas  stupidis  inJuxit  coilibus  uvns, 

Viriea  culia  Tirei,  qiio  fiiit  ante  fniiex. 
Iiisita  poniorum  passim  plantaria  surgiint. 

Ei  (lascunt  vario  floris  odore  locuni. 
Nuec  tibi  proliciunl,  quidquid  laudainus  in  illis, 

Qiii  buna  lot  tribuis,  pastor,  opima  gregi  *>. 

,CAPUT  xm. 

De  Magnerico  Treverenii  epitcopo. 

[Magnericum,  Treverensem   episcopum,   laudat  ob 

vinuteiii,  ac  diligeniiam  iii  Ecclesia  sua  legenda, 

ob  coiiiitaiem  in  uiunes,  ob  liberaliiatum  in  egenos,  _ 

ct  liospiies.]  " 

Culmen  *  bonorilicum,  PairumPater,  arcbisacerdos, 

Punlincale  decus  proliciente  gradu. 
Uuetn  lidei  titulus  meritic  erexit  in  altum, 

tcclesia:qiie  capui,  distribueiiie  Beo. 
Discipule  egregii  bone  Magnerice  ■>  Niceti, 

Nomiiiis  auspicio  Magne  canende  lui. 
Clare  sacro  merito,  tanio  *  infurmale  magisiro, 

Quem  reparas  operum  rructiflcante  loco. 
Ciijiis,  opime,  sequax,  sancta  et  vestigia  servaoi, 

Uiie  niiiii-ter  agcns,  ecce  magisler  ades. 
Auciurisque  pii  successor  dignus  haberis, 

Uiredisque  sui  frugipareiisque  maiiet. 
Crcvii  post  obitum  paier,  et  ic  crescere  fecil, 

Duin  capit  ille  polum,  lu  capis  arce  locum.  r 

Ciex  aliiur  pro  te,  vice  prxcessoris,  alumne; 

Nec  sua  danina  dolet,  duin  lua  lucra  tenei. 
Frairibus  oplandus,  jucundus  honore  minislris, 

Cliarius  ei  pnpulis  paslor  amore  placcs. 
Tit  panem  esuriens,  tecium  bospes,  niidus  amicluin, 

le  fessus  requiem,  spcm  peregriiius  babet'. 

■  Gemino  volatu,  id  est,  duplex  ballisla,  ul  inter- 
pretatur  llruw.,  alia  ad  hastilia,  alia  a<t  saxa  ejacu- 
lauda.  Addit  ideni,  toTlegeininovolatu  slgiiificari  alas, 
((uilius  missile,  sagiiiae  iiigiar,  iiistrui  solebat  ad 
aerein  facilins  secandum. 

•>  In  uno  Cod.  Vatic,  paslor  opime  gregis. 

c  Deesi  boc  pueiua  iu  iribus  Codd.  Vai.  et  Edil. 
Ven. 

«i  Magiiericus  successit  Nicetio  in  ssJe  Treverensi 
anno  circiier  56tj,  et  pervenii  ad  an.  5'J7,  cujus  Vi- 
tam  conscripsit  Eberwinus,  abbas  coenobii  sancti  D 
Mariiiii  Treveris,  saec.  x,  e  qua  hoc  carmen  deprom- 
plum  su  primus  edidisse  teslaiur  Brow. 

■=  Vide  qux  ilixiinus  ad  cnp.  H  bujusce  libri. 

'  Villicussuccessil  llesperioin  sede  MuKensi,  qui 
cuiic.  Arvernensi  i  intertuerat  an.  555.  Villicus  te- 
nu't  sedeiii  Meiicnsem  annos  xxv  et  ineiises  duos, 
ut  alliniiatCoiniius  ad  an.  5G(j,  ex  Cod.  sancti  Sym- 
pburlani  Metieiisis.  At  in  ms.  exeinplari  ,  ciijus 
iiieniinit  Brow.  ,  in  iiotis  ad  liunc  locum ,  Villicus 
vixisse  legebatur  sub  aijoslolicis  Pelagio  1.  ioanne 
lll,  B:nidiclo  I,  imper.  Juslino  el  Tiberio  Connlnn- 
tino,  Purro  Bened.  I  creatus  rull  pontifex  an.  573, 
et  Tiherius  a  Jusiinu  declaraiur  Caisar  an.  574,  el 
Augustiis  an.  578.  Sed  vide  Cuiiiiiuui,  luco  su|>ra 
citaio,  qiii  ex  dicto  CuUice  saiicti  Syiiipliuriani,  ca- 
laiogiim  Meltensiuiii  pontiUi  um  ,  el  ;innos  quibus  se- 
deruui ,  describli,  ibiijue  Villici ,  de  quo  hic  serino 
est,    morleni  nec   iuira  aiinuiii  5U2,   qno  ciiciier 

Patuol.  LXXXVHI. 


LID.  Iir.  133 

llxc  faciens  inteiide  magis,  vcncrande  saccrdus, 

tJt  comiiiissa  lilji  dupta  taleiila  fcras. 
Pro  Furiunato  exorans  quoqiie  dulcis  amaior, 

Spem  niihi  dans  venio:,  flt  tibi  palina,  1'ater. 

CAPUT  XIV. 
Ad  Villieum  '  epitcopum  Mettensem. 
[Mctieiisis  iirliis  siium  et  ejus  aroneiiitateni  descri- 
hit ;  tnm  Villici  cpiscopi  iq  fundeiidis  precibiis  ail 
Deum  stiidlum  et  assiduitalem,  pasloraleni  vigi- 
laiitiain,  coinitalem,  in  percgrinos  miscricoid  aui, 
niuniflcentiam  in  pauperes,  depr.-ediiat.] 

(•urgite  cxruleo  pelngus  Mosella  relaxat, 

Et  movet  ingentes  inolliicr  amuis  aquas. 
Lanibit  odoriferas  vernanti  gramine  ripas, 

Et  lavat  berbaruin  lenitcr  unda  c  iin;is. 
Ilinc  dexira  de  parte  fluit,  qua  S  ilia  (  feitiir, 

Klumine  sed  fluctus  pauperiorc  trjhit  '■. 
ilic  ubi  perspicuis  Mosellam  cursihiis  iiitrat, 

Alterius  vires  iinplct,  el  ipsc  pcrit. 
IIiic  Meliis  '  fuiidata  loco  speciosa,  coruscans, 

Piscibus  ohsessum  gaitdet  uliumque  l.iius. 
Dcliciosus  ager  ridet  vcrnantibus  arvis, 

Ilinc  sata  culta  vides,  cernis  et  iiide  ro~as. 
Prospicis  umbroso  vesiitos  palniitc  colles, 

Certatiir  varia  fertiliiate  locus. 
Urbs  muiiita  nimig,  quain  cingit  miirus  et  am;ili , 

PontiHcis  meriiis  1  stas  valitura  inagis. 
Villicus  xthereis  qui  sic  hciie  mililai  armis, 

Stralus  huini  genibus,  te  levat  ille  suis. 
Uiide  bumilis  terris  te  projicis,  aline  gacerdos, 

Orando  hinc  palrise  ducis  ad  asira  cnput. 
Fletibus  assiduis  acquiris  gaudia  p'el)i. 

Pastoris  lacrymis  Ixtiflcantur  nves. 
Iciibus  iiivalidis  quamvis  minilelur  iniquus, 

Tu*  qiiibuses  murus,  vulnera  nulla  tiuient. 
Et  licet  incluso  lupiis  insidietiir  uvili, 

Te  custode  gregis,  hil  tibi  -  pra:do  nocct. 

aniio  idem  oiiinnlur  in  Galliam  venisse  Furlu  iluin, 
nec  iiliia  SU6  pniiendani  exlstimai, 

8  DuoCorid.  Vat.,  ei  Ven.,  et  Edit.  Paris.,  ^uiSa- 
/•'fl.  Viilgo  Siillia  sicuii  et  in  Ven.  Eilit.  legitur. 

•i  Mire  Mediomalricnm  urhem  (suhdt  Brnw.  in  no- 
ti.«  ad  hunc  lucuin)  fiuvius  hic  et  inuitil  el  ornal.  A(- 
(luil  ab  occaiu  placidiisimut,  e  summo  lobens,  admi- 
rabilcm  prwbens  nalurce  tusiim  e  longinquo,  vel  alto 
prospectanlilms,  priusquam  intra  urbit  se  moenia  insi- 
nual,  paratleto  ferme  cum  Mosella  gradiens  ,  cordis 
imaginem,  aclo  ggro,  sparsior  ff/SiJi ;  inde  rursum 
coutcscens  appelii  arcem,  el  mox  laigior,in  varia  scis- 
sus,  puTlim  urbein  interfusut  obit,  parlim  niirnia  [o.  is 
alluil,  donec  ad  extremum  se  condal  in  Moscllain.  De 
Salia  fluvio  loquitur  Fort.,  lib.  vii,  c. 4,  hoc  voisiculu : 
Seu  qui  Metlin  adlt,  de  Sale  nomen  babens. 

'  MeU;p,  urbs  in  Gallia  nuliilissima,  in  qua  leges 
.Austrix  sedeiii  hahehant,  cum  taiiien  ipsi  et  Klieinls 
federcnt,  pro  imperii  (ut  oplnor)  hiiitudiiie,  ei  ne^io- 
liorum  riiversiiale,  iiuijipe  qui  rcgnuni  vel  lii  Geriiia- 
niam  porrigereiil.  De  Mettica  regiiin  Aiislrasla;  se- 
de,  et  iirbis  ill  us  silu,  vide  eumdeiii  Forlun.,  Ilb.  x, 
c.  9.  Isihaec  urbs  ab  Huniils  prlmuin  sub  Allila  iii- 
cens;i,  poslea  a  Vandalis  capta,  ac  ilevastata  e>t.  Vi- 
desis  i;rei!or.  Tur.,  1.  ii,  c.  6,  et  Fiegd.  Scliol  ,  In 
Frag.,  II.  5. 

1  Duo  Codd.  Vat.  et  Ven.  Ed.,  poniifuis  mcrito. 

i"  Edil.  Veii.,  in  quibus  «. 

'  lb:d  ,  nil  sibi. 


159 


VENANTIi  IION.  CLEM.  FORTUNAll  OPEKUM  PARS  I. 

A  CAPUT  XVIII. 

De  \iitcibui  in  metua  ejus. 


IIO 


Oblecias  popiilos  vultu  sine  luibcsereno, 

Cuiicioruiiiiiue  aiiimos  gralia  blaiida  fovel. 
Si  poscai  iiovus  hospes  opeai,  lu  porrigis  escas, 

iiivenil  et  propiios  ad  lua  tccia  larcs. 
Dnm  saiias  qucruluin,  magis  obliviscilur  illas. 

Quas  haliet  iu  pairiis  linibui  cxsul  opcs. 
Qui  sua  d;inina  referl,  gemilus  subaucis  "  ab  ore  ; 

Cauilia  icsiiiuens  irisiiacuncta  fugas, 
Pioicuis  hi.io  nudiis,  illinc  lu  pascis  egenles, 

Nil  tibi  rcddil  iniips,  redJii  ainore  Deus 
llorrea  pntmitlis,  melius  lua  condita  servans, 

Quas  sic  ditfundis,  dal  paradisus  opes. 
Cuimina  lemplorum  renovasii,  Yillice  cultor  , 
Cutn  veniet  Dominus,  siat  labor  ecce  tuus ; 
Cominissum  video  non  suffodisse  lalenlum, 

Sed  magis  optatnm  inultiplicatur  opus 
l.ongius  eMttiuos  ^  peragas  tam  digna  per  aiiiios  , 
Ei  roaneal  scmper  nomen,  opime,  luuni. 
CAPUT  XV. 
Ad  eunidem. 
Pastor  •  opimc  grejjis,  cui.ciis  tua  pabula  prosunt  ^, 

Qui  saiias  aiiinins,  qiiam  benamembra  foves? 
Sic  avidos  reddis  coiivivas  neciare  lacii?, 
Ut  sculclla  levet,  quod  cocleare  sokt. 
CAPUT  XVI. 
Ad  eumdem. 
Curril  ovis,  repctens  a  le  sua  pascua,  pastor, 
Qui  cibus  esse  soles,  da  mihi  panis  opem. 
CAPUT  XVll. 
De  pictura  vttis,  in  meiisa  ejus  dtctnm. 
[Occasione  cujusdam  piciurae,  in  qua  ales  rosiro  car- 
pobat  uvas,  Villici  liberaliialem  in  coiivivas  eitol- 
lii.l 
Yiiibus  inicxiis  ales  sub  palmite  yernat , 
Ei  leviter  pictas  carpit  ab  ore  dapes. 
Miilliplicescpulas  mcruii  conviva  lenere, 
Aspicil  binc  uv;js,  inde  falerna  bibit. 


[Ocoasione  pisciiiin  qui  iii  mensa  Villici  ropiose  .ip- 
posili  liicrant,  siipernam  ejusilem  vucaliuiium  a^l 
gcreiidnm  pasiorale  muiius  cominendji.  ] 

llciia  vestra,  patvr  ",  oneroso  pisce  redundanl, 
Apparei  '  l^uiri  vos  ineruisse  vices. 

CAPUT  XIX. 

Ad  Charetttinum  episcopuin  Cotonite. 

[Charonliniiin,  Colonia' Agrippin^e  episcopum,  laiiibt 
obbospiialiiAlein  et  chariiaiein  singularein  in  pru- 
ximos,  nb  placidns  tranquillusque  mores,  in  pau- 
peres  misencordiam,  in  lempla  liberaliiaiein.l 

Ctiareiiiine  is,  decus  fidci,  Deiiaiis  ainice, 

Runiiiie  de  proprio  cliare  perennis  ainor. 
B  Ponlilicem  pollciis  Agiippina  >■  Colonia  prxfcrt. 

Frugiferib  ngris  digne  colone  Oei. 
Si  vide.is  >  aliquns  quacuiique  ex  genle  creaios, 

Quamvis  ignolos,  mox  facis  esse  tuns. 
Quos  semt'l  aflcciu  a^lringis  pietate  paierna, 

Ulierius  nunquam  dis.^ociare  poles. 
Nec  suliiio  veniens  veluii  fugiiiva  recedii, 

Sed  concessa  ciiogratia,  fixa  inanet, 
Vcrba  Dei  complens,  sicut  te  diligis  ipsuin. 

A  te  ita  diligilur  proiimus  ouinis  liomo. 
Yoc.s  ai^ostolicx  seciator  dignus  baberis, 

Qux  cliaros  animos  pr.xposuit  I  lidei. 
Tranquillus,  placidus,  mitis,  ^  sine  nube  serenus, 

Cui  rabies  mundi  nil  Joroinare  potest. 
„  Pectora  cunciuriim  relicis  dulccdine  veibi 

Lxlificas  vultu  tiisiia  corda  luo. 
Pauperibus  cibus  es,  sed  esurieniibus  esca  ,  i 

Uile  paier  populi,  daiido  salutis  opem. 
Aurca<"  tciupla  novaspretiuso  [specioso]  fulta  decore, 

Tu  nites,  unde  Dei  fulgei  bunore  domus. 
Majoris  numcri  quo  templa  capacia  conslent, 

Alter  in  excelso  pendulus  ordo  datur. 


•  Edit.  Vfii.,  iubducil  ab  ore. 

0  ILiid.,  lougiui  exlemos.  In  uno  Cod.  Vat., /aii- 
gius  exleustis. 

cllocpoema,  sicut  ct  seq.,  videtur  recilaiuma 
Foriun.  cum  is  a  Villico  fuissel  convivio  escepius. 
In  illo  suo  per  Germaniam  in  Gallias  iiinere  ,  crc- 
didcriin  Foriunaiuni  cum  Villicu  amiciiiam  iniisse, 
ct  ab  ipso  aflectum  pluribus  humanilatis,  graiaeque 
iiospiialituiis  ofliciis. 

d  in  uno  Cod.  Val..  pabuta  prassttni,  corr. 

'  Edit.  Ven.,  teiia  vesira  patenl. 

'  Ibul.,  appiirel  el  Petri. 

t  ilic  Cbareniinus  successil  in  sede  Coloniensi  Su- 
luoeno;  aiiiccessii  vero  Ebregisilura ,  qiii ,  aniio 
190,  a  rege  Cliildebcrlo  legaius  fiiii ,  ut  dissidia  ac 
turb.is  monasierii  Piclaviensis  sedaret,  ut  refertCre- 
gor.  Turoii.  ,  lib.  x  liisiur.  Franc,  op.  i5.  i'erpe- 
ram  itaiiue  in  caialogis  episcoporuni  Coloiiieiisium 
Charcniinus  post  Ebrcgisiliim  poniiur  ,  iil  aiiimaU- 
veriii  Coiniiiis  ,  ad  an.  5t)i! ,  qni  ibidem  relcri  ejc 
licnrici  i'antaleo  senieiiiia,i  p:irie  de  Viris  illustri- 
biis  Gcnnan.,  sedisse  Cbarcniiiiimi  ad  an.  5tiU.  Illuil 
ego  addani  sedisse  eiimdem  ullra  aniiuiii  5(il,  ui 
Fortunaio  nulus  esse  possei  ,  qui  noiinisi  ad  an. 
6Go  circiler  m  Gallias  advenil  ,  ul  ustendimus  In 
ejiis  Vila,  niini.  'il.  el  soq. 

>>Coli>tiiii  Agripiumi  ei  Agrippinensis,  qnam  Agrip- 
pina,  Gcruian.ti  uxor ,   coiididit  ,  ul  narrat  Taciiu» 


in  Annalibus,  I.  xii,  c.  27,  bis  verbis  :  .igrippiiia  quo 
vim  titatn  sociis  quo:]ue  iiaiioniliui  Oiteiiiarel  ,  tn  op- 
pidtiiii  Ubiorum,  m  qtio  yeiiiln  eral,  veteranos  ,  eolo- 
niamque  deduci  iinperul,  cui  noinen  inditum  ex  voca- 
bitto  ipsius. 

>  Vuletur  Fortunaius  in  illo  suo  per  Germaniain 

itinere,  a  Cliarenniio  tolonix'  episcopo,  perhumaiii- 

ler  excejitus,  licet  alieiius,  ignotusque  vir ,  satis  ta- 

nien  probalus  pielatis  el  iiigenii  ornainentis.  Id  for- 

*^  lasse  ille  indicai  duobus  isiis  vcrsibus  : 

Sivideas  aliqiios,  quacunque  ex  geole  crealOit. 
(luaiuvis  igDotus,  luox  tacis  os.e  tuos. 

1  Edil.  Ven.,  profioiuil  fidei. 

^  in  UDO  CoU.    Vat.  et  bdii.  Puris.,  p(a rit/iiii;ii< 
tiii/i>.  , 

l  Edit.    1'aris,,  ti  dasque  esuriiinlibuf  enam. 

"'  Narrat  Gregnr.  Turoii.,  lib.  i  detlluna  marlyr., 
cap.  02,  quod  apud  urbem  Agrippineiuem  cral  basi- 
iiia  exstrucia  in  iiioinnriam  qiiint|u:«giula  mariyruin 
cx  lc>;ione  ThebaMruni,  qux  quia  udiiitraHli  optm  t% 
Mustvo  quatia.i.moilo  deaurala  spteiidebul,  saiiclot  j«- 
rcos  ipKiin  biiiiHcam  iucoUv  vocilnlain  loluerunl.  Ilanc 
itai|uu  basilicain  a  Charciilinu  renovataiii,  »eu  r* 
slauralani  (uisse  videiur  innufie  Furiuujius  buc  ver- 
slculu  : 

Aurea  (eiiipla  novan,  pioiiuiu  tulu  docore. 


[M^ 


H\ 

Sollicit.ii  pia  ciira  grcgis,  le  pastor  opiinp, 

Nll  lupus  a  sKibulis  quo  vigilanie  rapil 
Tempora  longoBvo  lencas  felicia  iraciu, 

Ei  per  te  Doiuini  multiplicentur  oves. 
CAPUT  XX. 

De    l:jidio  [Ms.;  Egidig]    episcnpo   Rlieinvi!.i 

liUfDtvruin]. 

[  /FgiJiiiiii,  Rhemenseni  O|.iscopijni,  inipi^nse.  Iauil.il 
oli   tliligeiiliam    in  creililo  sibi  gre^e  ciiranil",  ob 
elO(|uli  viiii  alqiic  (lorlrinaiii    in  erudieniJa  plebo , 
ob  beneliceiitiam  in  luiseros  el  calaniiiosos.  ] 
Actitius  egrcgiis,  venerabile  ciilinen  Igldi  •, 

Kx  cuju»  meritis  crevit  bonore  gradus. 
Siibiraliur  ingenio,  couipcllor  amore  paralo, 
Liudibiis  in  vrslris  prodere  pauca  faveiis. 
Pfamque  reus  videor  taniis  exislere  causis, 
Si  solus  laceam,  quidquid  ublque  sonat. 
Sed  qiiamTis  nequeam  digno  scrinone  faieri, 

Da  veniam,  voto  ine  voluisse  loqui. 
Exiii  in  mundum  •>  gcslorum  fima  luonim  , 

Et  meritis  propriis  sidus  in  orbe  mic.ns. 
Clarior  elTulges  quain  lucifer  ore  sercno  , 

llle  suis  radiis,  tu  pietaie  niies. 
Nii  lupus  insidiis  cauto  subducit  ovili , 

Te  pastorc  sacro  pervigilante  gregi^m. 
Fiicuiido  eloquio  coeleslia  dogmatn  fnndis, 
Ecclesije  crevil  <: ,  te  monilore,  domus. 
Pontilicis  siudio  correctio  plebis  baberis  ^  , 

tie  lenebrae  noceant,  semita  Iiicis  .ides. 
Ciin  toruiii  recreas  animos  dulcedine  verbi , 

Qui  saiias  epulis,  pascis  et  ore  greges. 
Pr»cepia  iropleniur,  non  solo  pane  cibaniur, 

Delicias  capiinus,  quas  tua  verba  ferunt. 
Ul  gaudei  corpus,  cui  mitior  esca  paratur, 
S<c  animu:  gaudent,  si  tua  lingiia  sonel. 
ilxresis,  ira  cadit,  forii  le  niilile  Chrisii  , 

Acquiris  regi,  qui  deJit  arnia  tibi. 
Qiii  purgas  spinis  agros,  sermone  colente , 

El  inundata  Deo  surgit  ubque  seges. 
Qul  venit  biic  exsul,  trislis,  defessus,  egenus, 
Ilic  recipit  patriam,  te  rcfovente,  suam 

*  Hic  j£gtdius  poteniissimus  vir  fuit  apiid  ChilJe- 
lienum  regein,  a  qiin  et  legalus  mi^sus  esl  ad  Cbil- 
periciim,  ut  .■.uo  nnroine  de  rebus  gravissimis  aKcrei, 
el  exorlas  intcr  uirumqne  dissensjniies  coinponerei. 
Idcm    poslea  conjuralionis  ac  perlidiie  conviclus  ad- 


MISCELL.\NEA.  —  LIB.  lll.  U» 

A  Qni  '  doluit,  tollis  geinilns  in  gaudij  vcrtcns, 
Exsiliiiin  removes,  reddis  aiiiore  Lares  '. 
Paiiper  liabere  cibum,  ineruil  qiioque  nudus  .imiclum, 

Invenit  hic  si'iiiper,  qiix  boiia  quisque  cupit. 
Cousulliim  tribuis  generaliier  omnibus  unum  , 
Qni  popnli  paler  es,  lot  pia  rite  regis  [geris]. 
Iliec  libi  viia  diii,  domiiio  tribueiite,  supersil, 
Aique  futura  inicet  lucidiore  die. 


B 


CAPUT  XXI. 

Ad  Uitarium  £  episcopum. 

^Saliiiatorias  ad  llilarium  cpiscopiim  lilleras  minit, 

siiainqiie  in  absentein  menioriam  el  beiievulenliaiii 

declarai.] 
Liix  sincera  aniini,  raihi  seinper  ^  dnlcis  llilari, 

Quamvls  abseiiiem  qiiem  mea  cura  videt. 
Cujiis  hoiieslus  aroor  lanlum  mea  corda  rcpievit, 

Ut  sinete  niinquam  meiite  vjcanie  loquar. 
Versibus  eiiguis  mandanius  vota  salutis  ; 

Quse  dedit  3frectu?,sini  libi  chars  [graia],  precor. 

CAPUT  XXII. 

Ad  Bertechramnum  '  epifcupum ,    cum  elccareiur  in 
currum. 

i^A  Beriechramno  episcopo,  Fortunatus  in  rhedaai, 
hoiinris  causa,  exceptus,  lianc  ejusJem  iii  se  co. 
milatein ,  tum  iii  cxtero^  oinnt.s  bunianJiataMi  el 
bcnevolentiaro  carmine  consecrai.] 

Curricnli  genus  cst,  nienioral  quodGallia  rheJaiii, 

Molliter  inccdcns  orblta  sulcat  humum. 
Exsiliens  duplici  i  bijugo  volat  axe  ciiato, 
r      Atque  movet  rapidas  juncta  qnadriga  roias. 
llucegodum  faroulans  comitalu  jungor  eodein , 

Ei  niea  meiubra  cito  dum  veherentur  cquo, 
PuniiGcisquesacri  Bertechramni  actus  iionore, 

Comprendeiile  manu  raptus  in  a.\e  levor. 
Quarncr  implumes  felus  pia  roater  hirundo, 

Confovet,  et  placiJe  peimula  teiisa  tegit. 
Sic  bunitaie  potens,  atfectu  dives  opiinu, 

In  proprium  pastor  molle  sedile  locai. 
Nec  soiiim  amplecieiis  pia  mens,  sed  diligit  omncs  , 

Uiide  oiagis  pnpulis  unicus  <<  exsiel  ainor. 

vixisse.  Ac  sane  llilario  Gabalitano  succcssissc  re- 
feriur  Evanibius,  qui  inierfuit  concilio  Aurelianeiisi 
IV,  habito  an.  541.  Vide  cl.  Buin.  in  iiolis  ad  Vilas 
PP.,  cap.  6,  n.  4  ei  5-  Alius  tlilaiius  Diiiiensis  epi- 
sciipus  fuil  qui  jain  $edcb:it  ad  aii.  5.S4.  Niitn   forte 


versus  eumdem   Childebertuin ,  in  synodo    cpisco- l^  hic  fuil,  ad  quem  Fortuiiaiiislioc  poemascripsil? 

porum  e  sacerdolii  gradu  depiisitus  evt  aique  Siratc- 

biirgnm  relegatus.  lla!c  an.  5S0,  ante  quod  tenipns 

proinJe   .lEgidius,   aJliuc   florens    probilatis   fhino, 

niagiiaqne  apud  reges  auctoritate  ei  gratin,  laiiJalur 

hoc  carmine  a  Fortunato.  Lege  Greg.  Tur.,  lib.  x  , 

cap.  19. 

fc  In  diiobus  Mss.  Vat.,  ei  Ven.  Edil.,  exiit  m 
muntlo. 

'  FloddarJus,  lib.  ii,  cap.  2  llistor.  Eccl.  Rhera., 
narrat  ab  boc  ^giJio  palriinoniuni  Ecclesi»  Rlie- 
iiiensis  pliiribus  bmiis  auctum  fuisse,  niaxime  es; 
rcgls  Childeberii  liberaliiate. 

*  In  uno  Cod.  Vat.,  correciio  plebis  alumme. 

*  Edll  Ven.,  quiB  doluil. 
'  lii  uno  Cod.  Vaiic,  reddis  amore  dapes. 
K  Puiat  Brow.  hiiiic  fnisse   Hilarium,  episcopum 

Gabalitanuin  ;  scJ  ciiin  is  inierruerilcoiK-ilio  Arver- 
iiensi  an.  533,  iniror  ;id   Fortouati   usque  teuipora 


^  Edil.  Ven.,  semper  milii  dulcis. 

i  beitecbrainnus  episcopus  Burdegalensis  fuit , 
regis  Guntchraniiii  iu:ilri  aflinis,  ut  refert  Greg. 
Turoii.,  Iib.  VIII  llistnr.,  cap.  2.  Inlerfuilsynudo  M  >- 
tisconciisi  II,  celebralae  anno  5So,  eodenique  aiino 
a  synoJo  ilia  regressus  obiit,  ul  narrai  Gicg.  Tur., 
!ib.  viii  Ili^iiir.  Fr:iiic.,  c.  22. 

Fnit  et  alius  Bertcbraranus  episcopus  Cenoina- 
neiisis,  qui  successit  BaJegisilo,  circa  an.  .'»8G,  de 
quo  Greg.  Tur.,  lib.  vui  llistor.,  cap.  59.  !s  nnus 
riilt  ex  lis  cpiscopis  qui  aJ  turbas  nioiiasterii  Pi- 
ctavicnsiscoinpescendasoperam  suanietauctorltatera 
ciintulere,  ile  quibus  Greg.  Tur.,  lib.  ix  llistor,, 
cap.  41.  Defliiire  nou  ausiiu  ad  queinnam  huruin 
scribai  bic  Forinnaius,  ciim  uiriusque  teuipora  Far- 
lunati  temporibus  cunveniant. 

J  tii  uiio  CoJ.  Vat.,  i\ii[i\\r\jugo. 

^  Uiius  Ccd.  Val.,  ei  Veu.  Edil.,  exilat  amor. 


U3  VLNANTII  IION.  CLEM 

CAPllT  XXlll. 
Aft  eumJem  <te  opusculis  tuii  [ejut]. 
[Eliiitibraiu  uUertecliraini)»  |iocinala,grandi.'ic  liimi- 

(lo eloi|iiio  ('Oiiscripia,  tlicit  se  pxcf|iissc,  el oulein 

liiuilnici  paiie,  et  paite  \ero  iiuiat  ac  reiirelieii- 

(lii.l 
Anlua  suscepi  missis  epigrammaia  cliartis, 

A'i(|iie  cothuriiato  verba  rolaia  sopho  ". 
fcrcurreiis  luiniJo  Rpumantia  cannina  versu, 

CrediJi  iii  uiidoso  mc  dare  vela  Ireto. 
I'laiia  procbllosos  ructavit  pagina  llucius, 

Et  vohil  Uceanus  <>  runie  rcriidit  aquas. 
Vi\  niodo  laiu  nitido  puiuposa  pocmata  cullu 

Audii  Trajaiio  <=  Koma  vcrcnda  ■'  ruro. 
Quid  si  lalc  decus  reciia$sei  in  aure  senaius? 

Stravisseiil  plantis  *  aiirea  fila  tuis. 
Ter  loca,  pcr  popnlos,  per  coiniiita  cunela  videres  , 

Cuircre  versiculos.  plebe  ravenle,  tiios. 
Sed  t:iinen  in  vc&tro  qiixdara  sermone  notavi, 

Carniine  de  veteri  lurta  novella  loqui. 
£x  quibus  iti  paucis  superaddita  syliaba  rrcgil , 

El  pede  Ixsa  suo  inusica  clauda  '  jacet. 
^unn,  venerande  Pater,  prece,  volo,  voce,  salulo, 

Commenilnns  animum  supplice  corde  mcum, 
Sil  lun  vita  diu,  ciijus  modulanie  camena 

Cogimur  optatis  reddere  verba  jocis. 

■  Sophus  pro  populari  plau^u ,  et  acclamaiiime 
liominum,  sapiens  iJictuin  aliqund,  aut  scripiuin  ap- 
prubaniiutn  Imc  voce  aofu(,  usurpatur  ei  a  Marliali 
locis  in  pluribus,  ei  a  Sidonio  Appoll.,  lib.  i,  episl. 
0.,  lib.  viii,  epist.  6,  lib.  ix,  epist.  13.  car.  8,  et  alibl, 
ut  et  Biow.  animadveriil.  Sed  liic  aperte  tophut  ad- 
hibetur  a  Fortiinato  pro  eleguntia  dicllouis  ac  gra- 
viiate,  qiio  in  sensu  vel  su^pu  allas  abeodem  usur- 
patiir. 

>>  Diio  Cotld.  Vat.  el  Vcn.  Ed.,  Oeeanas. 

<■  Onus  (;od.  Vat.,  audil  Trojano,  corr. 

^  Sirmondus  in  iioiis  ad  Sidunium  Appnll.,  lib.  iii, 
epist.  8,  el  iii  dicl.  vn  Magni  Felicis  Eiinudii,  in- 
(iical  iioii  in  uno  lantuin  Itomae  roro,  sed  iii  diver- 
sis  rhetoros  declmiare  suliios.  lia  de  ruro  Atheiia:o 
lestis  Lainpridius  in  Alexandro,  ad  AJlienanim,  in- 
(|uieiis ,  audiemlorum  ei  Grwcorum,  et  Latinorum 
rheiorum,  vel  poelarum  cuusa  ,  frequenier  processit. 
Dc  ruru  M:>rlis  indcx  est  veiiis  adnoiaiio  in  Cod. 
Apiileiano  Bibl.  Vaiicjnx',  ul  relert  Sinn.  in  notis 
atl  cpisi.  8  lib.  III  Sidoiiii.  Ue  loro  denique  Tritjano 
hic  Fortiinaius,  et  lib.  vii,  cap.  8. 

Uruwerus  in  notis  ad  hunc  locuin  aiiiinadvertit  in 
roroTrajaiiu  skiluas  virjg,  aliqiia  ingenii  ac  litlera- 
ruin  l.iude  conspicuis,  erigi  suiitns;  idque  ex  Vula- 
lerrani  et  Sidunii  lestiininiils  cunlirmat,  uiique  ut  ils 
cxeinplis  hoiiiinuni  iiigcnia  ac  stiidiu  ad  ejusdem 
iiiiitaiiunein  laudis  acucreiitur.  Itaque  Eiinoiliiis, 
ilicl.  vii,  quai;  iiiscrihitur  in  dedicaiiune  uuditorii, 
quando  ad  [erum  translatio  [acla  etl,  h»?c  habel :  Vt 
tjmpui  mililem,  mare  navilas,  [ora  causidicum,  folli- 
cilanl  secrtla  raplorem,  ita  auditoria  liuguat  excrcent. 
Num  qua!  maluin  riilio  luaUebit  tilenlium  in  loco  in 
qiio  tunl  prcemia  conslitula  verboriimt  ubi  orutionis 
pulmn,  si  liic  gratia  lacxtiirmlatii?  iene  svlvuniur  su- 
durit  pretia,  ubi  sunt  leiiipta  victorice,  elc.  Sed  lege 
Sirinuiitl.,  iii  niilis  ad  Siduii.,  car.  t>. 

'  Ex  Vcn.  Eillt.  corrc\inius  plantii  \)ro  blandii. 

'  Ibid.  ct  III  duuli.  Cudil.  Val.,  cloila  geiiiit. 

<  Uruwerus  jiulat  liiiiic  Agrit-ulaiii,  seu  Agrx'culam, 
Uiine  episcupiiiii  Cabilluneiiscin,  cujns  paier,  vir  ex 
urdiiit)  iieiiiilurio,  iii  Korluiialum  laiii  niiiiiilicus  ac 
hbcialii  exntiient.  Ac  Coinliu   niagia  aii^icnlior,  qiii 


rOUTUNATI  OPKRUM  PARS  I. 
A  CAPUT  XXIV. 


UA 


Ad  Agriculam  epiicopiim  *. 
[Scribens  ad  Agricolaiii,  pareiiiis  illius  in  sc  beiion- 
cia  coinmemorai,  ac  rugut  ui  qux  patrig  diligeiilia 
ct  opera  saia  rucraiil  in  ^ese,  lioac  lllius  alal,  et 
perlicial.] 

Prxsul,  hunoris  apcx,  generis  fideique  cacunien, 

Culior  agri  pollciis,  pastur  opinie  gregis, 
Ciim  ini>a  tcrra  inanti  meruil  gcniloris  arari, 

Riddaiur  naii  voincre  culla  sui. 
Nain  paier  elTectu,  dulci  meniorabllis  orbi, 

Mc  vobiscum  uno  rovit  amure  duus. 
Ccrde  parens,  pastu  nutrix,  boniis  ore  magisicr, 

Dilexil,  coluit,  rcxit,  honesta  dedit. 
Ille  pio  studio  sulcala  novalia  scvil, 

Quod  pater  elTudit  hoc  niilii  seinen  a!e. 

CAPUT  XXV. 

Ad  Felicem  ^'  episcopim  Biiurigensem,  tcriptum  in 
turrem  [turre]  ejus. 

[Tiirrim,  quam  Felix  episcupiis  consiruendam  ciira- 
verat  ad  coiiiiiieiidum  sacrosaiiclum  Cbrisii  cor- 
piis  celebrat  carniine.J 

Quam  bene  juncia  decenl,  sacrati  ut  corporis  agiii 
M-irgaritum  '  iiigens  aurea  dona  rerant. 

Cedant  cbrysoliiis  Saluraonia  vasa  metallis, 
Isla  placere  magis  ars  [arx]  racil,  aique  Gdes. 

mavull  hunc  fuisse  Agricolam  epijcopum  Nivernro- 
seiii,  qui  anno  circiier  580  sedein  illani  adeptus  esi ; 
alque  aiiiio  583  concil.  Matisconensi  i  iiilerruii,  et 
iii  monasterii  Piciaviensis  tuiiiuliibus  repriinendis 
-,  suam  cum  cxteris  episcopis  auctoriiaiem  iiiierpo- 
^  siiit,  ut  constat  ex  Creg.  Turou.,  lib.  ix,  cap.  41. 
Decessil  vero  an.  S9i,  ex  quo  inlelligi  potesi  euiu 
(cre  xqualeui  ruisse  Fortunaio. 

Agricola  vero,  episcopus  Cahillonensis,  qiieio  lau- 
dat  tjreg.  Turon.,  hb.  v  Hisl.,  c.  4i>,  obiii  an.  680. 
naius  annos  lxxxiii,  cuin  sedissei  duudequinqua- 
ginta,  ut  verisiinile  haud  sil  paireni  ejus  vizisje, 
cum  venit  m  Gallias  Forlunatus,  niullo  veru  niiiius 
eumdem  cum  liho  suo  Agricula  crudire  et  educ;(re 
pntuisse. 

^  Hic  Felix  episcopus  Uiluricensis  creaius  esi 
anno568;  interruii  coiicil.  Parisieiisi  iv,  au.  573,  ac 
noo  !iiullo  pust  obiil.  Ejus  sanctilaiein  laudai  Grrg. 
Tur.,  lib.  deGloria  conle.»s.,  cap.  tO^i. 

'  Margaritx  apud  Grxcus  scriptores  appellanlur 
particjla;  sacrie  ^ucharisiix,  qu«  ex  hoslia,  cujns 
<|uarlam  partem  suiuabai  sacerdos,  niinuiius  conris;e 
scrvahaiitur  pri>  inhrmis.  Vas,  iii  quu  illa:  leiiebaniur 
tiapyupirte  dictum  est  a  rcceutioribus  Grvcis  ,  ui 
D  ducet  Franciscus  Uichardus  in  Itelaiioiie  de  insula 
sanctae  lienes.  pag.  211,  uli  le^iiiir  in  Gloss.  Du- 
rresne.  frudcntius  ctiaiii  ingenlis  Maigariii  menliu- 
neiii  lacit  in  cariii.,  quod  rsjfcliouiachia  inscribitur, 
ubi  Sapieniix  aulaui  describeus,  iiiqiiit : 

Al  douitis  inlcrior  seplem  subuixa  rolumais. 
Crysliilli   alguuliM,   viirea  de  rupo  recini, 
Cuuslruitur,  qujruni  legll  ulila  takulus  albeni 
lii  («uiiui  ca'!>us  tjiplu,  rl  Muuaiiiiue  sutiter 
SulHluctu»  cuucli:t  lu  spuoieui,  quud  mille  tjleotb 
M:iri;aritum  iiigeus,  U|  ibusi|ue  el  ctiiisibus  h«slae, 
AdJicils,  iiiamisia  iidtis  murcal*  piirjiat. 

quihus  cx  versibus  qujenam  esMei  inargarili  ejiisinodi 
S|iccies  ac  lurma  ,  racilo  coiijici  putoii.  Quaugujiu 
ejusiiiudi  margarita  crucis  lurinaiii  pra'iulisse.  u\ 
qiio  cl  crueiculjB  appellabaiiliir,  culligi  (hii«<i  et  li- 
hellu  du  saiigiiiiie  Clirisli,  .\iigi.t;  asservjiu,  qui  ei- 
siai  apiid  M.ibilluiiiiiiii,  i.  III  An.  Uoua.l.,  pag.  0\)!i. 
1'rit'iljre   «ulcm  huiic  ad  Kicu.ii  adveiiii  Ui'tiw«rtu 


U3  MISCELLANlilA 

Qti.-v  ilata,  Chrisle,  libi  Felicis  mnnera  sic  sint.  A 

Qiiali.i  lunc  Iribuil  de  grege  pastor  Abel. 

Ivl  ciijiis  lu  corda  vidcii,  pietate  coxqiias  * 

Saraplx  i>  merilo,  quae  dedil  sera  duo. 

CAPUT  XXVI. 

Domno  saneto,  alque  aposlolids  act'but  pr<eJicando^ 
domno,  pio,  el  peculiaiiier  dutciin  Uiri$(a  Patri 
Avilo  papa:  ^ 

[Avili  Arverni-nsis  episcopi  bospitaliiatem,  ac  ir  pa- 

scendo  ei  lucndo  grcge  diligi>ntinm  celebrat ;  inm 

quaedam  ejusilem  ad  se,  ei  Agnctein,  ac  Radegiii:- 

liem,  mis^a  munera  commcinoral.] 
Oificiis  inienie  piis,  Pater  orbis,  Aviie  *  ; 

Gloria  poniiflciim,  nosler  el  nltus  amor. 
Per  qnem  plebs,  regio,  peregriiius  '  ei  bospes  alun- 

I  lur,      B 

In  quo  cuncia  capit,  qux  sibi  quisque  cupit. 
Ex  opere  immerilus  merui  (>i;i  dona  patroni, 

Ne  minimam  pascens  immemor  esses  ovcm. 
Qiii  Irabis  ore  greges  xlerna  ad  pabula  Cbri^ti, 

Qualiier  liiiic  vivant,  esl  quoque  cura  lua  * 
Semper  et  nbsentes  prxsens  tua  prolegii  ala, 

Quo  pede  non  curris,  munere  loius  ades  ^ 
Muncribus  vestiis  aut  Agncs,  aui  Rliadegunde';, 

Muliiplici  oraiiles  roiniie  voeis  agunt. 
In  '  coelns  peneiranda  scras  i,  Paier  alie,  lalenia, 

QiiiB  ceniena  sno  lempoie  culia  raetas. 
Per  dominum  regemqne  bonum ,  precor,  aulire  '' 

[prapsul. 

lii  Fortunali  sis  meinnr,  alme,  lui. 

CAPUT  XXVII. 

Ejusdem  ad  eun:dem. 

[Atiio,  qui  a  se  contonderat  ut  versiciilos  scriberet, 
iiarrat  eidem  se  saiisrecisse ;  in  quo  ingeiiii  pro- 


—  LIO.  iri.  t!0 

prii   imbecillitaiem   ct  iin;<u:R    inopiain   cxciisai, 
ijuam  suis  volis  all  cninpeiisari.] 

P^ruimus  jussis,  saeer  ac  venerande  sacerdos,^ 

Ei  Pater,  imperiis,  dulcis  Avite,  luls. 
Garruliioie  levi  potius  stridente  cicuta, 

Quam  placeat  liquido  iiosira  camena  melo. 
Sed  lainen,  ut  veniam  tribuas,  pielaiis  aiuator. 

Inieiide  obsequio  •,  ncc  irutinato  sopbuin. 
Munere  pro  magno  modicus  bxc  parvula  solvo, 

Pensetur  votis,  est  quia  ■"  lingua  rudis. 

CAPUT  XXVIII. 

Ad  eumdem, 

[Aviii  in  liominum  sihi  animis  conciliandis  et  cbari- 
late  dcvinciciiilis  niirain  induleni ,  ac  pi';i'cipiie 
muniriceiiiiaiii  in  peregrinos  et  iiospites,  nec  no» 
alias  ejusdein  virttites,  commendai;  luin  guuin  iii 
illum  prxcipuum  studiuDi  ac  benevoleniiamdecla- 
rat.] 

Viriutum  quid  celsa  fidcs  mercaiur  boiiuris, 

Summe  Eacerduium,  dnlcis  Avile,  probns. 
Qui  nectcns  aiiinios  cnnciornm  in  ainore  bealo  , 

Post  tc,  cbare  Paier,  pectora  capla  trjliis. 
Sed  lamen  inler  eos,  tiia  quos  dulvedo  replevit, 

Promptus  in  afTectu  portio  major  agor. 
Lumeii  dulce  inenin  ,  palrix  vigor ,  altor  egenlum  , 

Spes  peregrinorum  ,  ductor  bonorqtie  pairum. 
Si  inea  \o\  jugi  resonaret  acumine  carnien  , 

Laude  luinor  loquerer,  major  amnn-,  Pater. 
Uaximased  nosiri  daiur  hxe  occasio  v<;ti, 

Vol  memor.ire  lunin  nomen,  opiiiie,  sacruin. 
Coiiimeiidaniur  iteiii  vesirx  pieiatis  aiiiori , 

Agnes  voce  hu:i.ili  cum  Radegunde  pari. 
Larga  salutireros  vigeat  libi  vit.i  per  anims, 

Nam  tua  qux  fueril,  filmea  ,  cliare,  salus. 


istam  Felicis  diligentiam  in  margariio  consirnendo, 
quod  sacruni  Chriiti  corpus  ferret,  ac  contincret, 
lespondcre  canani  3  concil.Tur.  ii,  cuiconcll.  Ger- 
manus  Parisiensis  iiitcrruisse  ac  subscripsisse  repe- 
riiur.  In  eo  auicm  canone  decreium  fuerat  ut  corpus 
Domini  in  altari,  non  in  iniaginario  ordine,  sed  sub 
crucit  tiliilo  componerelur,  sive,  ul  explicalCoinlius, 
nun  inter  saeras  imngincs,  supra  aliare  poni  soliias, 
sed  sub  cruce  ipsa,  qus  iii  medio  aliari,  ut  digniore 
ei  emiiientiore  loco,  poni  consueverat,  colliicireiur. 
lu  co  autern  errat  Brow.,  quod  referat  Felicem  cum 
GeTmaiio  Parisionsi,  a  quo  olim  episcopus  ordinalus 
fuerai,  concil.  Turon.  ii  interruisse,  cum  conc.  Tur. 
II  habiium  fueril  an.  6  regni  Cbariberli,  sive  an.  566, 
.ic  Felix  nonnisl  aniio  568  eiiiscopus  creaius  fuerit; 
nec  veio  Felicis  nomen  usplain  imercxieros  episco- 
pos,  qui  synodo  illi  inlerluere,  scriptuin  reperiatur. 
Vide  Coint.,  aii  an.  Su6  et  £68. 

Veierem  autein  lianc  Ecclesi;»!  consueludinem  in 
servandis  fragmenlis  sanclx  Eiicbarislix  ,  quxque 
hic  egregie  a  Foruin.  commonstrntur ,  pliiribus 
exemplls  ac  testiiiioniis  prubai  Cuiuiius  ad  aii.  566, 
num.  49,  quem  vlJe. 

«  Cod.  nnus  Vai.  ei  Vcn.  Edit.  coaques. 

•>  SaraptcB  ;  vu!gi),  ui  rapim  merilo.  Burnn.,  in  ap- 
pend.  lonii  VII,  par  viduce  merito  ;  ex  Ms.  Trev.  el 
saneli  Galli  repo>uil  Briiw.  Sirapte;  merilo.  Conso- 
naiit  Codd.  Val.  Edit.  Veii.,  Siraplce  merilo.  Unus 
Cod.  Val.,  SyraptcB.  Nitilur  deiiide  Brow.  afferre 
ralioncm  cur  Forlunalus  uiulierein  illain  evnngeli- 
cani,  qux  Lucx  txi.  I  el  seq.  a  Cbristo  laudata  esi, 


qund  in  gazopbylacium  xra  minula  duo  misisset, 
bareptam  appellant ,  et  coiifiideiit  cuin  vidun  llla 
Sarepatana,  qux  Elia:ii  hospitio  excepit ;  idquela- 
ctum  aii  ob  sinilliludineMi  fortuiix  uiriusque,  ac  libe- 
ralitatis,  et  qund  ulraqne  Ecclcsix  lypura  gesserii. 

«  In  Ven.  Edil.,  prwconando. 

■^  .Add  lur  ibid,  et  in  CoJ.  Vat.,  Fortunalus  /lu- 
nii/is. 

«  llic  Aviius  successil  Cautino  in  sede  Arver» 
nensi,  qui  obiit  an.  571,  lue  qnx  illo  anno  in  Italia 
et  Gallia  grassnbatur  conrecins,  de  qiia  Greg.  Turon., 
Ijb.  IV  Hist.,  cap.  31.  Saiicti  .Aviii  vero  ninrs  refer- 
O  tur  ad  an.  594,  ui  relert  Coiniius,  ex  Jonnne  Sa- 
varo,  in  Uriginllms  Claroniuniaiiis.  Aviiuin  iinpeiisc 
laudai  Gregor.  Turun.,  lib.  iv  Hisl.  Fraiic,  cap.  55. 
Ilujusce  s:incii  ponlllicis  sludio  ad  ecclesiaslica  scri- 
pta  te  solticitaium  (uisse,  narrat  ideiu  Greg.  Tur., 
iib.  de  Viiis  Palruni,  cap.  "2. 

•  Gregor.  Turon.,  lib.  iv  Histor.,  cap.  35,  ita  lau- 
dat  Avili  bospitalilatein  :  Jam  si  peregrinus  ud  eum 
advenerit,  ita  diligitur,  ul  in  eadem  se  liubere  et  pa- 
trem  recognoscat  et  palriam. 

*  Duo  Codd.  Vai.  ei  Ven.  Edit.,  cura  lui. 
^'  Edit.  Veu.,  miiiiere  tolus  adis. 

■  i:odd.  dno  Vai.  ei  Ven.  Ed.t.,  nd  eoelos. 

i  Ibid.,  in  Ven.  Edil.,  leris. 

'^  Hic  videtur  Fortun.  decUirare  graiinm  .\viii  apuil 
siium  regein,  de  quo  plura  Greg.  Tuion.,  lib.  iv 
llisi.,  c.  35. 

>  Ven.  Edil.,  intende  obsequiuni. 

■"  Diio  Cudd.  Vat.,  ei  Von.  Eilil.  Cbt  ctii  tingua. 


m  VINANril  IION.  CI.EM. 

CAPIT  XXIX. 

De  domn >  Agtrico  |AJ  Aii^-priciini]  "  episcopo 
Verediini  ^. 


FOIITUNATI  OPERUM  PAR3  I. 

A  lllecebris  uiutitti  niuinliis,  lagniva  repellens 


148 


f  \Kericiiin,  episcopuin   Veroiliini  file  Verodnn.i ,  Vi- 

r«iliiiiiiii.| ,   laiidai   ol>  beneliceiUijin  in  |i»ii|ieres, 

ub  (liligiiiiidiii ,  :ic  itoolrinam   in  pasceiido  grege, 

ub  iiiuiiilicemianiin  teinpla.] 
llibs  Vereiltina  '  brevi  qiiaiDTis  clandaris  in  orbe , 

Poniincis  meriiis  ,iinplillcaia,  places. 
Mijiir  iii  aiigusto  praerulgot  graiia  gyro  , 

Aperite,  luiis  qiiain  mngis  anxii  lionnr. 
Pliirima  niagiiarum  rudisii  semina  laiidiim, 

Qua:  niatura  operis  rcrtilitale  inrtis  <<. 
Tcinpurc  prxsenli  viclum  largirisegenis, 

L'ndc  fuiiira  dics  centuplicabit  opcs. 
D  ignialis  areani  rcseras  penetralia ,  paslor, 

Nec  soUiiii  dapibus,  pascis  ct  ore  greges. 
Teinpla  voliista  '  novas,  preiiusius  ei  iiova  coiidis, 

Cullior  est  Domini,  lo  ramulanle  ,  domus. 
Egregios  '  funtes  sacri  b:iplismaiis  exples, 

Tain  pia  divino  funte  rcpletus  agis. 
Caiidida  sinrero  radiat  b.^ec  aula  sereno, 

F.i  si  sol  fugiat,  liic  inaiici  arie  tties. 
Ad  nnva  lenipla  avid»  concurruni  undiqiie    plebes- 

FA  iribuis  populis  plus  iii  amore  D.uin. 
Tc  solaiiieii  inops  mernit,  te  nudus  amiciuin, 

Cisolns  cunctis  polus,  et  esca  maiies. 
Felix,  qiH  meriiis  a-lern*  lucis  ainaior , 

Tempore  tam  modico  non  moriiura  paras. 

CAPUT    XXX 

De  Ayeiico  episcopo    Veroduni. 
[Agericuni  iiein  laiidal  ob  doclrinat!  prxsianliain,  ob 

reruni    biiminaniin  coniempiura,   ob   viia;    iiiiio- 

centiam,  sinciriiaieni,  scieniiain  leruin  divinaruin, 

ubliberaliliieiii  in  pauperes.] 
Pbn  bus  ut  elaiun)  suspendit  in  xlbera  curriiDi , 

Purus  et  igniroriim  spargit  ubiquejubar; 
riTusis  radlis  loluin  sibi  vendicat  urbem, 

Moiiies,  plana  replens,  iina  vel  alta  leiiet. 
Sic  pr:csul  spleudore  aiiiini  cum  sole  coruscas. 

Ille  suis  radiis  Tulgci ,  et  ipse  luis. 
Agerice  sacer,  «:ujus  «  sermone  colentc, 

Erclcsis  segetis''  reriiliiate  placenl. 
Tcrreiiis  sierilis  rcbus,  fccuodesupernis, 

Humana  '  spernens,  dives  iture  polis  [polosj. 

*  Agcricus  in  seile  Verndunen^i  sucressit  Deside- 
raio  anno  •''.'iO,  riini  essel  civis  Verodunensis.  Cliil- 
de.lierio  regi  graiissimus  luii,  queni  ipse  de  sacro 
Ipiile  suscrpcr:il,  vir  egrcgia  pielale  ,  atquepra^cla- 
ris  ^il.e  mcriiis  consiricniis.  Obiit  circa  aii.  .">88  ,  et 
pravi  dolore  el  auinii  :icerbitJie,  quam  cx  Gunlr.iiii- 
iii  Unsoiiis,  pro  i|no  ipse  spopniideral,  catde  rt  ItiT- 
tliefiedi  (i|iii'iii,  ciiin  ad  ejns  oraioiiuin  oonfiigissi-t , 
a  Cliiblcbcrli  saiclblibus  defcnilere  nequiveral)  nece, 
iic  loci  sairi  viiilaiione,  concofieral.  Lcgctircg.  Tu- 
ron.,  lib.  IX  ilisl.  Franc,  cap.  ij. 

^  Uiius  Cod.  Vat.,  epitcopo  de  Veroduno. 

'  F.Ht  Yerodiinum  urbt  Uelgictr  J  ,  peraintrno  ad 
Uosam  iilu,  baiilicis,  monailenis,  temptisque  e(jieijie 
in!>lru(la ,  proi'/mio/i»  Trevericie  metrcpoii,  olim  in 
Lotarii  regno  claia,  nuper  eliam  in  imperiudeimiyiiiio, 
comilalus  lilulo,  qiii  peiies  epiiconum  loci ,  nun  obi- 
tura.  tiinw.,  In  niills  ad  liniic  liiciiin 

^*  Unus  Cud.  Vul.,  [iHili:ate  met<i 


Nil  ciii  siiriipuil  caruis  aniarus  anior. 
Lubriia  culpa  peril;  neque  mors  dc  crimiue  gaudet. 

('uin  tua  delictis  llbera  mcnibra  vides , 
Iii  icmplis  liabitando  piis,  sic  purus  baberis, 

III  lua  corda,  Paicr,  sint  pia  templa  Dei 
Fligit  iii  lali  Cbristus  se  vase  recondi , 

Uu:iiii  sibi  purgavil,  possiilui  ipse  domum.  ■ 
Nuii-dolns  iu  labiis,  nec  sunt  fera  nubila  meniU  , 

Sinceris  aniinis  vernat  in  ore  dics. 
Dociilnquum  flumen  salienii  fonie  refuiidis  , 

El  sensus  sterilcs,  voce  rlgante,  foves. 
Ardua  coeloruni  pandis  inysteria  terris  : 

Per  qiiem  plus  Dominum  scii,  limet,  orai,  amai. 
Di)gmale  divino,  prxsul  facnnde,  iriuniph:is  , 
R      Dans  pastor  mniiitus  i  ,  ne  premat  error  oves. 
Deliciis  reHcis,  qnas  coeluni  ,  arva  ,  unda  niinistrat , 

Et  saiial  populus  binc  cibus,  iiide  iiJcs. 
Sumii  paiiper  upein,  irislis  spem,  nudus  amictuin, 

Omnia  quidquid  liabes,  oiiinibus  esse  (ucis. 
Ilic  libi  longa  salus  maneal,  lieel  '^  iiide  fului-a  , 

Aique  diu,  paslor,  pro  grege  voia  feras. 

CAPUT  XXXI. 

Ad  virum  venerabilem  Ainpliionein  presbijterim. 

[Ampbionem  presbylcrnin  laiidai  ob  piciaiem  ,  sua- 

vil:!leiii   iiiorum   alque  sernionis,    ub    prudenliain 

firiiiitatciiique  et  aniuii   el  consilii,  moderatiouein 

iii  lionore  gerendo,  ei  bospiialilaiem.J 
Vir  pietnie  calens,  blaiida  dulcedine  vernans, 

Cujus  in  aspeciu  mens  preiiosa  niicai. 
Am|ihioii,  mibi  cbare  Paier,  venerande  sacerdos  , 
^      Aiqne  ineo  sciuper  corde  tenendus  ainor. 
Queiti  '  prins  ui  nierui  cognosccre  luniiiie  vullus, 

Coiupexi  seiisus  lunien  inesse  libi. 
Qiii ,  queiiicunque  uovum  videas,  facis  esse  propin- 

[quiini , 

Si  genns  ignorcs,  01  libi  inenle  parens. 
Provocai  alluqniuin  °>  cunclus  jncunda  vuluplas  ■> , 

Cogis  ct  unaiiimes  jugiter  esse  luos. 
Iiigeniii  vivax,  sensus  moderauiine  lirmus, 

Putidere  consilii  fixus  ubique  nianens. 
Qui  bene  caula  geris  •  maturx  freiia  seneeiae  , 

Cui  queni  prjesitci  f  buuor,  scis  inoderare  gruduin. 
Proniptus  ad  oiniie  decus,  larga  bonilate  redunJas , 

Cui  sc  coiijungil  quisquis  in  orbe  venii, 

D  •  Agericus  plures  basilicas  Veroduni  exsinixil, 
vrl  resiaiiravii,  de  quibus  vide  Coiiitiuin,  ad  aii.  otii, 
iiuiii.  47. 

'  Kilit.  Ven.,  egregius  fonles. 

B  Edil.  Paiis.,   viviii. 

''  Dniis  Ciul.    Vai.  ei  Vcn.  Edii.,  Eccletne  tigetes. 

'  tdil.  Veii  ,  liuinani  spiriiens;  (.,  hHmau.is. 

i  Ibid.,  dans  pailur  monilis. 

"  Edil.  Puris,  liix. 

>  lii  uiio  Cod.  Val.  Dislicbus,  quein  priits  ,  clc, 
cons()i;.ii,elc.,  pr:i'iioiiilur  aiili-cedenli :  .Aiupltiun  mihi 
cliare,    elc. ,  alijue  m  u  scmper,  elc. 

■"  In  iino  Cod.  Vaiic,  piovocat  oltoquio. 

"  In  Veii.  Edit.  ,  jiiriiiiiia  rv/nnlui.  Ileiu  in  uno 
Cod.  Vat. 

•>  In   Codd.   Vat.  duubus  el  F.Jit.    Pari»  ,    eani» 


reg.s.. 
V  In  Ven.  Kdit.,  qum  pra:tiiH, 


U9  MISCELLANEA 

Profliiis  •  liumane,  fnigcin  veniciitibui  offers  ,  A 

Et  tua  fit  pnpulis  oiiiiiibus  una  dumus 
Wrlis  qtiippe-siiis  qnem  papa  Leoniius  •>  effci  t , 

Judicie  °  tanli  cfedlmus  ista  viri. 

CAPUT  XXXII. 

Ad  Patermm  *  abbalcm  ,  de  Cudicit  emendalione. 

[Palernuni  abbatem  laiidat  ob  pieiatPin  ac  sanctimo- 
niiin  ;  lum  veiii.im  rogat,  si  qtiid  siiii  crroris  in 
Ciidicem  irrepseral ,  quem  ejnsdein  jiissu  einen- 
danJuin,  vcl  esscriljeiiduin  susceperai.] 

Paruimus  tandem  ju>sis,  vcnerande  sacerdos  , 

Noniinis  ofGcium  jure,  Paterne,  geris  •. 
Qiii  propriis  mer.tis  ornans  aliaria  Cliri.Mi  , 

,Tam  prece,  quam  volo,  das  placilura  Deo. 
Siipplico,  cede  lamen,  si  qtiiJ  me  forte  fefellit ;  _ 

^am  solet  iste  meas  error  Iiabcre  nianus. 
Obiineat  supplex  modo  pagina  missa  salutis  '  , 

lla-.c  qnoque  cum  relegis,  ine  meinorare  velis. 

CAPLT  XXXIII. 

Ad  Druconem  t  diuconum, 

[Portiinatus  e  niariiima  in  qua  degebal  ora  saluiein 
scribit  Driicuiii  diacoiio,  ac  suam  in  illiini  benevo- 
leniiain  ac  memoriam  ainanii^simc  declarat. 

Altaris  Doinini  pollens,  bone  Driico,  miiiislcr, 

Hinc  tibi  fesiinus  mando  salulis  opiis. 
Nns  niaris  Oceani  lumidum  circiimfluit  ajqnor, 

Te  quoque  Parisius,  cbare  sodalis,  liabei. 
Sequana  ^  tc  reliiiei;  nos  unJa  Iti  ilannlca  cingil, 

Divisos  terris  alliga}  iinus  amor. 
Ni>n  fiiror  liic  pelagi  vultum  milii  subtrahit  illum  ,    Q 

Ncc  Boreas  aufert  nomen,  ainice,  luum. 
Pcciore  sub  nostro  tam  saepe  recinris  amaior, 

Tempore  sub  bicniis  quam  solei  unda  rnaris. 
Ul  qiiaiiiiir  Pelagus,  quoties  prodaveril  Euriis, 

Slal  neque  sic  aiiimus  te  siiie,  cbare,  mcus. 
Dlanda  serenato  leinpeslas  peclore  fervet, 

Atque  ad  tevaria  niobilitate  trahil. 
Sed  memor  esto  mei,  voiumque  repende  peienli , 

Ut  pariler  paribus  det  sua  dona  Deiis. 
Humanam  meiiiein  Clirisii  (|uo  graiia  ditet , 

Ac  domino  nostro  '  seiisus  et  ora  vaceni. 

'  In  uno  Cod.  Vat.  et  Edil.  Paris.  ,  pro/luus 
humane.  lu  Ven.  Edil.,  profluus  liuiHaiiis. 

i»  In  iiiio  Cod.  Vatic.  et  Venet.   Edil.,  Leonlius  r. 
olfert.  " 

'  Hunc  Ampbioneni  Diirdigaleiisi  clero  aSiTiptum 
fuisse  verisimile  est ,  cuiii  Luoiilii  Durdigalensis  te- 
siiniunio  commendalum  fuisse ,  bic  referat  Fortu- 
natus. 

<>  Puiat  P.  Browerus  buiic  fuisse  Paternum  ab- 
baiem,  qui  postea  fuit  episcopus  Abricensis  ,  vir 
egregia  pieiate  conspicuiis.  Sed  cum  bic  niortuus 
fiierii  anno  S63,  ut  opinainr  Cuiiilius ,  aiii  ad  suni- 
iiium  an.  565,  iit  censei  cl.  Mabillonius ,  in  iioiis 
ad  Vilam  sancli  Paterni  sic.  i  Bencil.,  aliquol  scili- 
cet  aiinis  posiqiiara  concili  >  P.irisieiisi  inierfueral, 
habito  an.  557,  didlcile  esi  Foi  tunaio  iioinin  esse, 
ac  familiarem  potuisse.  Qiiid  eaiiii  uicam  adhuc 
abbaiem  Patf.rnum  fuisse  ,  quo  leinpore  Forimiitus 
iii  Galliis  vivobal ,  ciini  ille  lerdecim  jam  annos  in 
poiiiiQcalu  exegcrit?  Legc  cjiisJem  Vitam  ,  saec.  i 
Ueii.,  p.  152  Edil.  Paris. 


—  LIB.  III.  ISO 

CAPLT  XXXIV. 

.4d  archidiacoitum  Meldentem  I. 
[Arcbidiacoiio  Jleldeiisi,  qui  ad  se,  iiondmii  de  facie 

noiuiii  ,   mustum  doiio  miserat ,  gratius  agn  boR 

carniiiie.] 
Si  inihi  vcl  vestros  licuisselceriicre  vullus, 

Muiiere  pro  lanto  plurinia  verba  darem. 
Direxil  iiobis  inustum  lua  cliara  voluntas  , 

Ei  dulces  aniinos  diilcia  dona  probani. 
Qncin  non  vidisti,  promptus  saiiare  parasii : 

Quid  facias  illi,  qui  tibi  ikiIiis  adcst  ? 
Dci  tibi  larga  Deus,  qui  curani  iiieiiic  ruleli  , 

De  grege  puntincis,  niagne  uiiiiister,  liabes. 

CAPUT   XXXV. 

Ad  Joaniiem  Diaconum. 

[Iter  facluriis  Foriunatus  lioc  poeina,  perpelu;v.  p.- 
giiusamiciiia!,  rcliqiiit  Joiniiii  Di.icono .  ac  pcr 
euin  communibus  aiincis  saluicin  scribit.] 

Pi;iius  amiciiia;  semper  ineniorabile  nosira:. 

Versibus  exiguis,  cliare  Juaiines'',  habe. 
L°t  cum  ine  rapiunt  loca  iiuiic  inrogiiila  fnrsan  , 

iNoii  animo  videar  dulcis  abcsse  luo. 
Anihemium  palrem  per  te,  venerande,  saluio  , 

Cujus  in  affcctu  consolidatus  agor. 
Ililariuin  pariter  '  nobis  in  amore  tenacem, 

Insero  carminibus,  quem  niea  corda  coluul. 
Perpeluo  maneas  meriiis  felicibus  x'vo  ; 

llxc  quoque  cum  relegis,  ine  memorare  vclis. 

CAPLT  XXXVL 

Ad  Anlhemium  dincoimm. 

[Se  Anthemio  e\ciisal,  quod  nolens  eunnlein  e  somno 

excitire,   ipso  ins;iluialo,  abscesserit.] 
Suscipc  versiculos,  Antlieini,  pigniis  amaniis, 

Quos  tibi  sincero  pectore  fudit  amor  ">. 
Cum  tua  blanditus  reiiiiercl  lumina  somiius, 

Lassaque  fecisset  menibra  jacere  thoro, 
Oiim  dubiio,  pecco,  nolens  vexare  quieliini, 

Sic  nica  ciilpa,  tui  causa  soporis  eiit. 
Discedo  lacilus,  veluli  fur,  indice  nullo  ; 

Nec  dixi  ampleclens  "  :  Fraler  amate,  vale. 
Non  licuit  mandaia  animo  committere  cbaro, 

Nec  tenuit  verbis  hora  vel  una  tuis. 

"  In  duob.  Codd.  Vat.,  Paterne,  rcgis. 

f  In  Ven.  Ed.,  missa  snlulem. 

6  In  Edii.  Ven.  tiliiliis  6ic  inseribitur  :  Ad  Druco- 
uem  diacuuum,  modo  presbyterum. 

^  S'quaiia  fluvius  est  prupe  Parisios. 

'  lii  duob.  ('oild.  \:n'\c.,  ac  doinino  sonclo. 

1  Sunl  Meldu;  in  Luqdune:!si  IV,  sub  Senonensi 
nrchiepiscopii,  quarum  hodieque,  lesle  Urontio  l<lnwn, 
iLde.i  Meau\  ad  Matronain  amnrm  ,  celebris  Meldensi 
concilio,  isthic  aUijuando ,  prwside  Hincmaro,  tihe- 
mensi  arihiepiscopo,  sub  Chrisli  annuin  8i0  coatlo. 
Urow.,  iii  iiolis  ad  hiiiic  bictini. 

^  An  bic  ille  ipse  Joaiiiies  Diaconusent,  de  qiin 
Greg.  Tiiroii,  lib.  i  iJe  Gloria  marlvruin  ,  cap.  11)  el 
^8,  loqirniir  :  qtii  ciim  leprosus  a  Galliis  discessissel, 
ei  perrexisset  iii  Palasstin.im  ,  ibi  abliitus  iii  a(|uis 
Jordanis,  sanatus  a  lepra  est,  alqiie  iterum  veiiiL  iii 
Gallias,  bcatic  .Marise  reliquias  secum  defercns  ? 

'  Edit.  1'aris.,  pariiin. 

■=  Kdil.  Paris.,  sinccrii  fundit  amore  luus  :h\  marg. 
siciii  lirow. 

"  LJit.   Paris.,  ampkxans. 


*SI  VENANTU  IION.  CLEM.  FORTUNATI  OPLRUM  PARS  I. 

Tesiiflcor  Doiniiiiim  milii  forliJor  esse  iniile!.iuin         A  Fer  patieiiier  oiiiis  ne  te  pia  sarcina  lassei, 

Uiide  inaiiel  reqiiics,  fer  pniieiUi-r  oiius. 


15i 


B 


(Juoil  sic  disccdii ",  nec  liia  dicu  fcro. 
Sed  ciii  pluia  volens  poteraui  tiinc  dicore  prxsens, 

Niinc  r.iciai  paucis  p:igina  niissa  loqiii. 
Ilxf  lanien  anle  Denm,  rogo  le,  mihi  munera  pra;sles, 

Oinnilius  nl  semper  cliarus  uliique  mii-es. 
NcMio  niilii  vesicin,  donaria  ^  nemo  minisiret, 

Quud  dulccdn  iiioiiet,  lioc  milii  iienio  iiegi-t. 

CAPUT  XXXVII. 

Ad  Smdu^phum  diaconum. 

[Sindiilpliiim  (li.iroiium  ad  lubnris  paiieniiam  in  Jngo 
Cliiisli  toloraiiilii,  fpe  (iropositi  rriicius  el  iner- 
ccdls ,  adlionalur,  afCniians  iiiliii  giave  es!,e 
awaiiti.] 

Fraler  «  amore  Dei,  digno  meinorabilis  aciu, 
Peciore  llie  [fo  e]  inco  fratcr  ^  amoie  Dei. 

Caipe  libenter  iter,  quod  ducii  ad  xiheris  anlam, 
Altius  ul  surgas,  carpc  liLenter  iter, 

■  Trcs   mss.  Codd.  Vat.,  quod  tic  absccdo. 

*>  In  diiob.  Coild.  Vat.  et  Edit.  p.ris.,  denaria 
vemo.  Muiilum  autem  lioc  pocma  legiiur  in  Ven.  til. 
et  iino  Cod.  Val.,  dcsinens  ad  illum  versum  excl. : 
S.d  cui  plura,  etc. 

'  Diesl  hi>c  piicma  in  Edil.  Ven.  et  uno  Cod.  Vat. 

"*  Genus  hoc  poeniaium,  in  qnibus  scquens  Penta- 
nioter  beniijlicbio  aniecedcntis  exametii  claiiditur, 
Ophiut ,  «ir«  (erp^fifinuni  appellatur  ,  quod  more 
serpentis  per  varios  veliiti  flexus  ac  recursus  pro- 
Crediaiur.  Infrei|uens  apud  priscns  lioc  genus  car- 
miiiuin  erat,  ut  animadvenil  Brovr.  A  Fnrtunato 
uSMrpatur  alias  quoque,  nempe  cap.  2,  lib.  viii. 
Paiiliis  iiem  diaconus  ojusdom  forma:  ac  iiielri  pneina 
iicripsit   in   laudein  sancti   Beiiedicli,    qund  exslat 


Subdere  colla  dei  ct,  quia  suiit  juj-a  dulcia  Chrisli, 

Qiio  mercamur  opem,  subdere  colla  ileccl. 
Qui  sua  rura  colii,  solet  horrca  plena  leiiere, 

Nec  jejunus  erit,  qui  sua  rura  colil. 
Pcr  iiiare  naula  volat,  qao  niulta  pec:inia  crescal. 

Ilercibus  ut  placeat,  per  mare  nauia  Tolai. 
Non  limei  ille  nccein,  rabie  lnrbanie  procell.L-, 

Ul  lucreiur  opes,  non  timet  ille  ncceiu. 
Miles  ad  anna  venil,  qiixrcns  per  vuliiera  palmam, 

Ul  redeat  victor,  milcsad  arma  venil. 
«Prxniia  suine  libens,  niihi  tu  quoque,  cliare  sodalis, 

Undc  iriiimphus  erii,  prxlia  suine  libens. 
Qiiisquis  aniore  veiiii,  nescil  se  ferre  laborein, 

Ncmo  labure  jacet,  quisquis  amore  vcnil. 
Cariiiiiia  p:irva  ferens,  libi  debita  reddo  salutis, 

Des  mcliora,  precor,  cannina  parva  ferens. 

minare,  quod  bemistichium ,  quod  jam  soniieni, 
eclio  ad  instar,  audientium  auribus  llcrnm  reddalur. 
Sirniondos  (quem  viile),  in  iioiis  ad  Sidonluin,  refi!i'l 
ad  hanc  rem  distichum  de  Echo,  ex  epixraminate 
Pentadii,  quod  de  nent  adventu  confecil  elegis  ecboi- 
cis,  ezrerptum.  Habe  vcro  iltuin  : 

Per  cava  saxa  soiial  p ecadum  mugitlbas  Ecbo, 
Voxque  repidsa  jugl<>  per  cava  saxa  Moat. 

Cestiiis  Rlietur  apiid  Seneoam  Patrem,  I.  vii,  con- 
IroT.  7,  repelitioues  ejusmodi  vel  iii  solula  oralione, 
ix^t  ffl*o,  ap|iell3b:it,  ei  pronunliaiiii  discipiito  tia- 
tim  eiclamal)al  :  fiii  tqv  >ixu.  Lege  Siiin.,  in  prxf. 
loco. 
°  Litet  in  editinne  Broweri  legatur,  ut  hic  ex- 


lib.i,  c:ip.  16,  ejiisilem  Op.  Apullinaris  vero  Sido-  ^  pressum  est,  non  dubitamus  lainen  quiii  Prcetia,  iioa 
nius,  lib.  VIII,  episl.  II,  de  Lanipridio  poeta  et  ora-  vero  Prtemia  sil  legenduin,  ul  iniiiiiin  hujusce  ver- 
lore  scribens,  id  geiius  carmlnuin  iiien:loiiem  faclt,  siis  respoiidejl  parti  postremae  sequeiitis.  Certe  et 
vocaiis  eos  etegot  echoicot,  in  quibas  ei  Lampridiuin  Fabricius  in  Collectiniie  veierum  poet.  Cbrist.  edldif 
referl  fuisse  versatum.  Ecboicos  auiem  videtur  do-      priemia,  iioa  prcctia,  sicut  cl  Paris.  edii. 


LIBER  QUARTUS 


CAPUT  PRIMUM. 


Epilaphium  Evemeri   [Eumerii,   £tttn«ri] 
civilalit  Namnelicec. 


epltcopi 


}Evemerum,  Namneiensem  episcopum,  laudal  mor- 
luum,  ob  nobilitaiem  generis,  ob  lenliatem  ac 
^nansuetuJincin  aiiimi,  ub  hospitaliiaiem,  miseri- 
cnrdiam,  benelicentiam  in  paupercs,  curam  ac 
diligentiam  in  xgrotus,  muniliceiitiam  in  tem|ila.] 

Quamvis  cuncta  avido  rapianlur  ab  orbe  volalu, 

Aitanien  exlendit  viia  beata  diem. 
Nec  ilamnum  de  liiie  capit,  ciii  gloria  vivil : 

.£tcrnumque  locum  missus  ad  asira  tenet. 
Iluc  igitur  tuinulo  requiescit  Evi-nierus  i>  alino, 

Per  quem  ponliQcuiu  surgit  oplmus  lionor. 


Slemmaie  *  deductum  fulgel  '  ab  origine  culraen, 

Et  meritis  priscos  crescere  fecit  avos. 
Emicuil  populis  geminum  niemurablle  donuia, 

inde  gradu  judex,  hioc  pietate  pater. 
'^  Dulcis  in  eloquio,  placidus  inoderamine  sacro, 

In  ciijus  sensu  perdidit  ira  lociim. 
Alteriui  moius  patienii  pectore  vicii, 

Ut  levilas  Ixsii,  boc  gravitate  lulii. 
Si  quis  ab  externis  <  properavli  sedibus  bospes, 

Mox  apiid  hunc  proprios  sensil  liabere  lares. 
Hic  liabilare  '  volens  pairiis  rudis  exsul  ab  urls, 

Oblilus  velerem,  hujus  amore,  pairein. 
Gaudel  et  arrisit ;  probat  is  se  cerneie  flenlein, 

Allerius  lacrjnias  niox  facii  esse  suaj. 


*  Eumerus,  sive  ETenierus.  decessur  fuli  Fclicis 
^aiiineiensit,  do  quo  sxpius  lucuii  gumus.  Iiiterfuit 
coiicilio  Aurelianensi  ii,  an.  533,  ei  iv,  habiiu  aiiiiu 
5il.  Obiii  anno  549,  vei  f»5  ),  cuin  Nuinneieiisem  se- 
ueiii  adeplus  fuissel  aiinu  S5l,  ut  pnnit  Cuintius. 

1*  Cudii.  duu  Val.,  £11111(111»  alino. 


'  Codd.  ilein  diio  Val.  et  Cdit.  Paris.,  tiemiHai* 
deiiucil,  futgel,  elc. 

•■  Kdii.  Veii.  ei  Paris.,  fuliient  at  origin*. 

*  Codd.  duu  Val.,  ti  exKruHt  pruptiu  prtptPt' 
vil,  etr. 

'  Edii.  Ven.,  hic  Aa6i/aiM  i'«/<!iii. 


f.S3  MISCELLANEA.  -  LIB.  IV. 

I>ariilus  ciim  ventre  viccs  ■■  piclate  mngistra,  A 


t:;4 


CAPUT  III. 


Unde  (ulit  luclns,  mnx  ibi  voia  dedit. 
Paiiperibus  dives,  censiim  iransfiidit  egenis, 

Anie  boiiiis  iribuit,  quam  patcreniur  ^  opem. 
Semina  jaclavit  cenieno  piuguia  fruclu, 

Cui  modo  de  reditu  messis  adulia  placeU 
Unica  cura  Tuit  cunctos  ut  viseret  xgros, 

Ipse  qiiibus  medicus,  vixit  et  ipse  liLus. 
Eiliilit  ecclesia;  culmen,  quod  reddidit  '  uniim, 

Venit  ad  hauredein,  quod  [qui]  cuniuhrcl  ■<  0|ius. 
Felix  ille  abiit,  Felicein  in  sede  reliqiiit, 

Uxredis  meritis  vivit  in  orbe  Paier. 

CAPUT   II. 
Epi!aphium  domiii  Cregori  °  episcopi  citilatit 
LingoniiiB. 
[Gre|;orium,  episcopum  Lingonensem,  iaudai  ob  ve-  B 

lusiaieiu   fauiili^p,   ac  gcnuiis,   ob  cli:iriia(em  ac 

pietatem  in  exercendo  pastorali  miiiiere,   ejusque 

memoriani,  jam  celebrem  mir<iculis,  vel  hoc  car- 

mine  coiisccrat.] 

Postquam  sidereus  disrupit  Tartara  Princeps, 

Siib  pedibus  justi,  mors  ininiica,  jace«. 
IIoc  veneranda  sacri  testaiiir  viia  (iiegori, 

Qiii  modo  post  toiiiulos  inlrat  honnre  polos. 
Nobilis  antiqua  decurrens  proie  pireuium, 

Nobiltur  geslis  nuiic  super  astr.t  inanet. 
Arbiter  ante  feroi,  deliinc  '  pius  ipse  sacerdos; 

Quos  domuit  <  judei,  fovit  >>  amore  patris. 
TrigiDla  '  et  geminos  pie  rexit  ovile  per  aiinos, 

Klgrege  deChristi  g^iudia  pasior  liabct. 
Si  quairas  merilum,  prodiint  niiracula  renim, 

i'er  quem  debilibus  fcriur  amica  salus.  G 

•  Cod.  unus  Vat.,  c»m  veniTe  vicem. 

*>  Tres  Codd.  Vai.  et  Ven.   Edit.,  quam  peteretur 
opem;  quam  leciionem  scquondara  pu.o. 

'  lbid.,i;iiod  reililit  unum. 

^  De  hujusce  lenipli  dedicatione  vide  c.  6,  t.  iii. 

'  S:inctus  Gregorius  episr^pus  Lingnnensis  obiit 
an.  S3!>,  ut  osiendit  Coiuiius  ad  hunc  aiinum.  Inier- 
fuerat  is  Concil.  Epaoncnsi  an.  517.  concil.  Aiver- 
nensi  i,  huhiio  anno  555  (ut  ceiiset  idem  Coiniius), 
et  per  Evaiiiium  presb.  Aiirelianeusi  iii,  qnod  ccle- 
braluni  fuit  an.  558.  Erat  Gregorius  e  f;irailiH  sena- 
toria  ;  qui  ciim  Aiigusioduni  comiiatuin  ambivissct 
(ut  iiarrat  Cregor.  Turon.,  in  ejiis  Vita,  cap.  7,  lib. 
de  Vitis  Pairiim)  ac  obtlnuissei,  ea  religioiie  et  seve- 
ritate  justiiiam  exercuit,  ut  iiemo  reorum  pceiias 
debitas  elTugeret.  Is  postea  crentus  episcopus  Liiigo- 
neiisis,  egregia  pielite  ac  diligeiitia  illam  re.vit 
Ecclesiani,  ac  oblit  miraculis  clarus.  Mxc,  qux  re-  D 
lullnius  de  Grcgor.  Lingonensi,  conlirmat  Furtunaius 
hisce  duobus  versibus  : 

Arbiter  anle  feroj,  debinc  plus  ipse  sacerdos. 
tjuos  domuiijudex,  lovit  an^oru  palris. 

'  Edit.  Paris.,  el  liine 

(  Cod.  unus  Vat.,  quos  minuit  judex. 

k  Tres  Vai.  Codd.,  [ovet  amore. 

*  Cregor.  Turon.,  loco  supacltato,  refert  Creg. 
Lingoneiisera  oblisse  nnuo  trigeslmo  teriio  episcopa- 
tus  sui,  noiiagen^irium.  Qiiadr.agmta  !.cilic<:i  annos 
ftxegeral  in  coniitaiu  Augusioduiiensi,  ex  eodem 
Cregor.  Tur.,  iriginta  tres  in  episcopatu,  utdixerat, 
reliquos  ainequam  comes  Aijgusioduni  crearetur. 
Gregoriiis  Turon.  cum  Foriunato  facile  conciliari  po- 
lesl  quoad  annorum  numerum  quilms  Gregoiius 
Lingo;i.  episcopus  sedit,  si  dicanius  a  Gregor.  Tuion. 
tiiiuiorari  annum  incoepium  pro  coiopielo. 


Epilaphium  domni  Tettici  I  epitcop!  cieitatit 
Lingonica:. 

[Telricum,  episcopuni  Lingonensem,  jam  vita  fun- 
rtum,  rdmineiidRl  ob  dillgentiam  in  tuciidu  g.rege, 
ob  dociriiiain,  <ib  niisericordiam  in  egeiins  et  iiii- 
becillfS  ;  luiii  regum  ac  populi  benevolentiaiti  iu 
ipsum,  comincmorat.] 

Palma  sacerdntii  venerando,  Telrice,  cultii  *, 

Te  pairiae  sedes,  nos  pcregrina  tenet  [leiicni]. 
Te  custode  p!o,  nunqiiam  lupiis  abstulil  »gniiiu, 

licc  de  fure  liinens  pascua  carpsit  ovis. 
Sex  quasl  ^  lustra  gereiis.el  per  tres  insiiper  ■"  annos, 

Ilexisti  phicido  pastor  amore  gregem. 
Nam  ul  condirenlur  divino  curda  sapore, 

Fudisii  dulcem  jiigiter  ore  salem. 
Summus  amor  reguui,  pnpuli  decus,  arma  paren- 

[tum  ils.,  p'itentiiiii], 

Ecclesine  cultor,  nohilitatis  honor. 
Esca  iuopum,  tutur  viduarum,  ctira  minorum, 

Oinnibus  ofnciis  omnia  pastor  eras. 
Sed  ciii  prxbebat  varie  [variam]  tua  cura  medel.im, 

Funere  rectoris,  plebs  modo  triste  geniil. 
lioc  tamen,  alme  Pater,  speramiis,  dignus  in  astris, 

Qualis  hunore  niles,  liic  pietate  probes  °. 

CAPUTIV. 
Epilaphiitm  domni  Galli  "  epitcopi  civitatit  Arveriicf. 

[Sancti  Galli,  episcopi  Arvernensis,  iii  domo  siia,  ac 
propinquis  relinquendis,  ut  Clirisiuin  sequereiur, 
jam  iiide  a  puerostrenuitatem,ejiisque  »pud  Theo- 
doricuiii   regein  graiiam,  tuni  in  pastorali  muiieie 

I  Sancius  Teiricus  Gregorii  Lingnneiisis  (de  quo 
in  superiore  caplte)  filius,  ei  in  ips^i  Liugoiiensi  sede 
successor  fuii.  Ui  enim  de  iilo  (iieinpe  Greicor.  Lin- 
gon.)  narrai  Gregor.  Turoii.  iii  libro  de  Vitis  PP., 
Cap.  7  :  Conjugeitt  habuit  Armentariam  uomine  ,  qiiam 
ad  propagandam  generationem  taiitum  dicitur  cogno- 
v'me;  de  qua  el  tiliut,  Domino  largienie,  tutcepit... 
post  mortem  autem  uxorii  ad  Domiiium  eonverliliir, 
et  electus  a  populo  Lingonicce  urbis  epitcoput  ordinutur. 
Tetricus  vero  ibideui  commemuratur  GreKuni  Liu- 
gonensis  lilius,  et  successor,  a  quo  et  basilicam,  iii 
qua  sanctus  Greg.,  ejusdem  paier,  iiihumatus  luerat, 
ampliorem  reddiiam  et  ornatain  referl  Greg.  Tur., 
quin  et  loculuui  in  absldam,  rcceiis  ereciam  rairo 
opere ,  narrat  ab  eodem  luisse  translatuui.  Ipse 
deiiide  Tetricus  eadem,  in  Uasilica  prope  l^atrem 
suum  btiraalus  fuit,  ui  habei  cl.  Kuinart.,  in  uoiis 
ad  Grcg.  Tur.,  lib.  de  Vitis  PP.,  cap.  7,  ei  Coint., 
ad  an.  539. 

i"  t:odex  unus  Val.,  T.trice,  vuUu. 

1  Codil.  dui  Val.  et  Edit.  Paris.,  tex  qui  lustra. 

"  Hiiic  iutelligltur  sancium  Teiricum  obiisse  aiino 
572,  circiter,  irigiula  tribus  aniiis  post  obiium  saiicli 
Gregor.  palris  sui.  Browerus  relert  ejusdeui  murtem 
ad  an.  57i,  quippequl  ubitiim  saiicli  Gregorii  Lin- 
gonensis  coiijlcial  iii  an.  541.  Sed  inde  saiis  lefelli- 
lur,  quud  Papulus,  Telrici  sticcessor,  subscripserit 
synudo  Parisiensi,  habi(:e  an.  575,  ui  osteiidit  Coin- 
tius  ad  hunc  antium,  num.  li. 

"  l)uo  Cotld.  Vat.,  htc  pielale  probas. 

•  Sanclus  Gallus  creaius  est  upiscopus  Arvernen- 
sis  aniio  circiier  527 ;  oblil  vero  anno  554,  ut  oslen- 
dii  Cointius  ad  liunc  aiiiiiim,  iiuin.  3.  EJus  geniis 
nobllissimuiucuminemorat  Gregor.  Tur<m.,  iii  lib.  da 
ViiisPatr.uiu.cap.  (j.  his.verbis  :  Paler  ejus,  nomiiie 
Georgiut,   mattr  vetQ  LeocaJia,  a  ttirpe  Veciii  Epa- 


<SS  VENANTII  IION.  CLKM 

K  retido  coHtilalcni,   (luiliiiiuiii,  vi^ilanliaiii  coni 

IIICIlJ'll.] 

Uo&lis  inii|iie  ',  AJam  |>ar3dlsori'au(le  r^pcllis, 

Ecce  Deiis  rnimilos  prarsiai  ailire  polos. 
Invide,  sic  liia  niois  liomini  indiora  paravil, 

Tu  eipellis  lerris,  liic  dal  et  aslra  siiis. 
Tcsiis  einiilisles  Gallus  probal  isie  >>  bcaius, 

Nobilis  iii  XcTti^,  dives  ciindo  polos  '. 
Qiii  Clirisii  auxilio  rullus,  iiec  :<diillus  In  annis, 

Se  majora  peiens,  odil  aniare  <•  lares 
CfTiigii  amplexus  •  palrios,  malieniqiie  rditiqiiil  '. 

Qill  monachiim  rcgerct,  qu.^eriiur  abba  paiens. 
'Ilic  l;ro  riidi?  generoso  cwpil  ah  a:vo, 

Militin;  dnniiiii  hclliger  arina  pili. 
Quinliaiio  8  demiiin  sancto  enidiciiie  mngisiro, 

Piilclirius  •"  esi  auro,  corde  probatu^  lionio.  B 

Inde  palatinain  '  regis  iranslaius  in  aulain, 

Tlieodorice  i,  Ino  vixit  aniore  pin. 
Mox  ubi  desiiiuciis  lerras  peiil  aslra  niagister, 

Cessit  discipiilo  ^  cura  luenda  gregis  i. 
l'oiilincaius  enim  nioderans  iia  rexil  habenas, 

Paslnr  ul  ofliciis  essel  ;imore  paier 
Mansuelus  ■<>,  patiens,  boiius  xquus,  amalor,  nman- 

[dus, 

Non  erai  olTensae,  sed  locus  bic  venia. 
Si  qua  supervenii,  facla  estinjuria  virlus, 

gali  detcendens,  quem  Lugdunl  passum  Eusehii  tesla- 
lur/iiiloria;  qui  ita  de  printoribus  sendtorilms  fuerunl, 
ttt  in  Galliis  nihil  iiiveuiatur  esse  generosius  atque 
tiobilius.  Porro  sanclus  r,alliis  |i.iiruus  fu  i  sancil 
Gtegnrii  Turononsis,  ctnn  Flineiiiiiis,  senaior,  paicr  _ 
Greg.  Turoii.  csset  fraier  gorinaniis  sancii  Galli.  C 
Vide  Greg.  Turon.,  iib.  de  Viiis  I'P.,  c.  1  i,  iiuin.  3. 

■  Eilit.  Paris.,  tiii^iius. 

''  Ed.  Veii.  ei  duo  CoJd.  V;it.,  probai  isla, 

<:  Ed.  Ven.  ei  duo  Codd.  Val.,  eundo  putis, 

<!  Uniis  Cod.  Vat.,  oiiior»;.  Kdii.  Paris.,  oilixamore. 

.«  Narrai  Grcgor.  Turon.,  lib.  de  Vilis  PP.,  cap. 
6,  quod  cum  Paicr  saiicii  Galli  piiellam  cx  seiialoria 
laniilia  eideni,  adliuc  puero,  qu;crerei  ad  nupiias,  is 
ad  monasitTium,  Cromonense  appell.tt'itn,  ab  Arver- 
tiis  distans  sex  rtiillibus  passuuin,  coiifugii  :ibii|ue  ab 
abbatc  monasterii  excepius,  mouaclius  el  clcricus 
factu»  esi,  jain  asseiiiienle  patrc. 

'  CnusCod.  Vat. ,  nialreni^ue  r('/i(jiHi(. 

(  Quiiitiatius  episenpus  Arverneii!iis,  et  dccessor 
6'>ncti  Galli,  cum  ad  ni(iiiasieriiiin  CroniiiniMise  ve- 
nissel,  audissetque  sanciuin  Gallnin  iiiira  vocis  sua- 
vitaie,  ci  in  ca  inoduland:i  iiicrediliili  ^'.ralia,  caiien- 
lcm,  adduviieiini  secum  in  civiiaiein,  aci|uusl  liliuni 
habiiit,   et  dilexii.  Greg.  Tiiron.,  luco  supra  ciiaiio. 

*■  Edit.  Ycn.,  Pulclirior  est  auro. 

>  Unus  Cod.  Val.,  palatina...  aitla. 

i  Cuin  ad  Tbcodonciiiii  rcgcm  raina  dclalum  fuis- 
tiet,  quod  siinclus  Gallus  iniia  vocis  siiavilaie,  caii- 
tQsqiie  dulccdine  prxsliin^l,  eiinidein  in  rcgiain  do- 
niiini  accersivil,  ali|iic  iia  di:e\il,  ul,  quemailiiKXbini 
refert  Giegor.  Turon.,  euin  proprio  /ilio  plus  uinaret. 
Itcni  a  regitia,  Tlieodorici  iixorc,  inipcii-<e  dilectns 
esl,  tuin  soliini  piu  ea  qua  exccllcbal  caiieiidi  suavf 
lalc,  ac  scienlia,  scd  eiiaiii  pru  ea  qiia  cxlcris  ptx- 
lucebat,  niunini  iniegriiaie  :ic  c.islinioiiia. 

i'  Quomodo  sancius  Gallus  suUecius  fueril  in 
Qiiiniiaiii  deuioriui  Uicuni,  iiarrat  Greg.  Tur.,  loco 
8x>i>iii8  vilato. 

'  Cod.  uiius  Vat.  lucnda  yregem.  Ed.  Ven.  lenfnda 
yreqem. 

>"  Gregor,  Turonensis  tniraliileni.  S.  Galli  inaiisuer 
(udiueiii.,  ac|ialiciiti;ain  iii  lultirantiia  injuris  icluil  biii 


FOIITUNATI  orEUUM  PARS  I.  156 

A      Unde  ruror  potcnil,  inde  iriumphus  eral. 
Plelieni  vocc  rovens,  quasi  natos  ubcre  niiirix  , 

biilcla  condlto  cuin  sale  mella  rigans  [dabat|. 
iloc  opiis  exercens  prassclvit  doiia  futuri, 

Sc  pastore,  nibil  pusse  perirc  gregi. 
Sic  1'aler  Ecclesiam  rrgit  in  quinqucnnia  quiiiquc, 

Uis  terdeiia  ■■  lamen  luslra  snpersies  agens. 
Iliiic  meliore  via  sancium  ad  coeleslia  vectum, 

Non  preinit  urna  rogi,  sed  lenet  ulna  [aula]  Dei  *. 


I 


C.VPUT  V, 

Epitapliium  Iluricinrim,  episcoporum  civitatit 
Lemuvicina:  v. 

[Riiricios  aviiin  et  nepoioni,  anihos  episcopos  Lemo- 
\iciiios,  viros  gencre  nuliilissiinos,  viia  functos, 
laiidat  ob  liberiilititeni  iii  icmpli,  bcncliceiiliaiii 
iii  pauperes,  cosque  nun  dubilat  inler  ganclos,  ob 
pia;clara  meriln,  tiumcrare.] 

Invida  mors  rapido  quainvis  iiiiiiileris  liialu, 
Nnn  tatiien  in  sanclos  i  jiira  tenerc  vales. 

Nani,  posiquain  reineans  domuit  fera  Tartara  Cliri'- 

[stns, 
Jiistorum  meritissub  pedc  viciajaceg. 

Ilicsacra  pontificuni  toto  r.idiantia  mundo, 
Membra  sepiilcra  tegunt;  i^piritiis  astr.i  colil. 

(litricii  '  getnini  llores,  quibus  Anniciorura  * 
Juncia  parcutiili  culmiiie  Roma  fuii. 

verliis  ;  jam  vero  assumpto  episcopalu,  tanta  humilita- 
te.  tanlaque  cliarilate  ciim  omnibus  usus  est,  ut  ub  om- 
nibiis  diliijerelur  ;  pnticnliam  vero  ultra  hominum  mn- 
rcin  hahens,  ila  ut,  si  dici  fas  esl,  Moysi  compararetitr 
ad  diversus  iiijuiias  suslinendas. 

"  Ideni  (iieg.  Turon.  narrat  Callnm  obiissc  xtatis 
su;e  an.  G.') ,  episropatus  vero  27.  Foriunaius,  fore 
ut  melri  legibus  obseipiereiur,  minorcm  posuil  an- 
iKiriim  nuiiieniin  :  ut^i  lustra  pro  nniiti  accijiit  :  qiio- 
niodo  ;ib  aliis  quoqiie  aecipi,  licct  raro,  legere  est 
in  Gloss.  Caiigii  nov;c  Kdii.  S.  G:illus  interfuit  Con- 
cil.  Arvernensi  an.  55S.  Aurelianensi  iv,  aii.  SH., 
ei  v,  aniio  .^i').  Ejus  niors  referlur  a  Coiiilio  ad  aii. 
5o4.  Certe  is  obiit  postConcil.  Aiireliancnse  v,  cui, 
nt  mox  diximus,  iiiterliiit,  et  anie  decessuni  Tbeode- 
balJi  regis  ,  qiii  leinporis  spaiiiiui  al;quoJ  S.  Gallo 
siipersies  fuii,  ut  ai>;iaret  ex  Gre);or.  Turon.  lib.  i. 
Ilist.  Fraiic. ,  cap.  6.  Uiidc  ejusdein  obitns  locaiidus 
esi  ititer  nn.  519,  qiio  syiiodiis  Aiirel.  cclebrala  esi, 
ei  an.  "•."5,  quo  riicodclialdiis  decessil.  VideRuiu. 
111  iiolls  ad  cap,  VI  de  Vili'.  Patruni. 

Orowerus  in  miiis   ad    lioc   carincii.   ail,   an.  (>.'> 

seialis  S.  Gilli  fui-sc  annum  Chiisti  573,  cuin  Theo- 

debildus   rev  tanio  anie  esset  murtuiis  :  qno  adiinc 

^  su|iersiiie  S.Gallusobiiidiein  suuui,  ul  a(>erle  as&cril 

Gieg.  Tur.  loco  ciiaio. 

'  Edit.  Paris.,  urna,  in  marg.,  ufHH. 

P  Leiniivicuiii,  Imdie  Limojes,  e>t  provlncialis 
civllas  ari  liiup.  liiliiricciisis,  in  Aitiiilania  I,  haiid 
liiiigc  a  Vigeiiiiai  rivi  funiibus,  ut  b.iliet  Uruw.  aJ 
liuiic  tocum. 

1  Edii.  Vcn.  ct  diio  Cndd.  Vat.,  in  $iincii*. 

'  Uuriciiis  scnior  scdcbai  episcopus  l.emovici  quo 

lcinp.iro 

•  Nobilissima  .\iiiciimim  familia  a  plnribus  illit- 
giraia  e^t  >|iiain  iit  cgcat  liisce  lilleris  nu:\iris 
coiiinicndari.  Unus  lanuii  pro  uiiiiiilius  sil  sancius 
llienitiyin.,  epi-.tola  t>7,  Edii.  1'arisieusiii,  iii  qua, 
aJ  Ucmelriadtfui  scribcns  :  iViiiii-  mJAi  /'i't'6urMm  el 
(Hibriorwn  clara  rti^elendii  suiil  uomina,  *l  liiMilr^ 
Anilii  sanifuinit  ijeiius.  in  qito  aut  nNilui  ahI  rnrNl  tit 
qm  II «11  mt'iui'ri<  t'«'itNfiiium. 


j 


157  MISCELLANKA 

Aelu,  meiite,  gradu,  prjcnomine  •,  saiigniiie  nexi,      A 

Exsuliant  pariier,  liinc  avus,  inde  nepos. 
Tcmporc  quisque  suo  fundans  pia  lempla  pairoiii, 

Isle  Auguslini,  condidil  ille  Pelri. 
Ilic  probus,  ille  pius;  liicserius,  ilie  serenus, 

Ccrlaiiies  pariier,  qiiisciii  major  erit. 
Pliirinia  pauperibus  iribuenlesdivile  censu, 

Misere  ad  coelos,  qu.is  seqiiercniur,  opes. 
Qiios  •>  spargcnie  manu,  redimenies  criniina  muiidi, 

Inier  aposiolicos  credimns  esse  clioros, 
Fclices  qui,  sic  de  nobililaie  '  fugaci 

Mercali,  in  coclis  jnra  senalus  habent. 

CAPUT  YI. 

EpHapliium  Exotii   [Ms.,   Esocii]  epitcopi  civitaiis 

Lemovicince.  „ 


[Kxoiiiim,  item  episcopum  Leniovicinnm,  laiid;it  ob 
e°regi.im  pudicitiaiii,  paticniiain,  lenitatem,  reli- 
{!ioiiein  in  lenipla,  beiwficeiitiain  in  civfS.  Pleliis 
iii  illum  desiderium  ac  menioriam  comnieinoriit.] 


.  —  LID.  IV.  »58 

Quanivis  pontiliccm    premeret    tremebiindt    scne- 

[cius, 

Auamen  lixc  voluii  plubs  siipercsse  patreui. 
Aut  si  naturjR  miitari  debiia  posseiil, 

Pro  pastore  suo  gre\  properassct  iier, 
Sed  quia  non  licuit,  populum  spes  consulat  ■*  i\'x, 

Huiic  "  quod  pro  nieriiis  vexit  ad  astra  fides. 
Immaculata  Uoo  conservans  membra  pndore.^ 

Exolius  ineruit  '  jain  sine  fine  diem. 
Peclore  sub  cujus  regnans  patieiUia  victrix, 

Fiuclibns  in  lanlis  ancbora,  sensus  erat. 
Felle  >  carens,  animo  placidiis,  dulcedine  pasliis, 

Nesciil  olTensis  ira  referre  vices. 
Teinploriim  ciiltor,  recreans  niodiilamine  ''  cives, 

Vuliieribus  '  pairix  fida  niedela  fuil. 
Qui  iria  lusira  gerens  iii  pontificatus  hoiiore, 

Pergit  ad  anliquos,  plebe  gemente,  paires. 
Non  decci  hunc  igitur  vactiis  deflere  querelis, 

Post  lenebras  mundi  quem  lenet  aula  poli  i. 


lempnre  Clodoveus,  bellmn  Wisigntliicum  gessil,  iit 
relerl  Coinlius  ad  iiniiurn  508.  Ipsc  Siilonii  Apolli- 
naris  .Tqiialis  fuit,  ac  suniraa  eidem  benevolcnti;c 
iiecessitudine  conjuncus,  ut  saiis  lidem  faciunt 
epislolae  lluricii  ad  eumdein  scripiaD,  lib.  i,  num.  8, 
9  et  16,  ui  exsiant  iii  Bibl.  Veier.  Kccl.  1'airiiiii 
cdita  Liigdun.,  toin.  VIII,  pag.  5.53.  Ipse  veru  Si.lo- 
nius,  caim.  2,  celcbiat  nupiias  Ruricii  cnm  Ibciia, 
Uninintil  lilia,  ex  qno  is  suscepit  Ommaiium,  qiii 
poslea  Turoiiensi  Eiclesiae  praofuii,  de  quo  Giegor. 
Tiir.,  lib.  X  llisior.  Franc,  cap.  51. 

Alier  vcro  Ituricius,  jnnior  appellatus,  nepns  su-  p 
perioris,  crealus  Lemovieiiiiis  episcopus,  inierliiit  ^ 
ciiiicil.  Arvernensi  i,  an.  555,  Aiirelwnensi  iv,  aii. 
5'(1,  misiiqiie  ad  Aurel.  v,  qui  pr«essei  siio  (loiniiie, 
llaniareduin,  arcbidiacoiium.  Auclor  Vila;  sancii 
juniani  ereiniiae,  qn«  exsLai  llb.  iv  Vit.  Pairum 
occidenialiiim,  nanal  hunc  Kuricium,  a  nia!o  spiriiu 
vexatum,  preeibiis  ac  jejuniis  sancti  Jiiiiiani  libera- 
luiii  fuisse.  Ipsum  deinde,  accepli  bienelicil  nieino- 
rein,  crealum  epistopuiii  Lemovii:inuiii,  basil  c;ini 
iii  niemoriam  snncii  Juiiiani  a:diQcasse  in  qu.>iii 
«■jiisdeiii  corpiis  illatuiii  e^i. 

•  Uniis  Cod.  Val.,  ciradii,  spe,  nomine.  In  Edil. 
Veii.,  accumuianle  gradii  de  noiiiiiie. 

^  IJnus  Cod.  Val.,  qmis  sparijenle. 

■■  Ihid.,  debililale  liiguci. 

■•  Coniiilat  pro  consoletur,  etsi  id  rari  exempli,  iit 
noiai  Itfow.  Idein  iii  Epitapb.  Vuiliihulae  con!,ultum 
pro  su/(itjs  accipit. 

'  Diio  Codd.  Val.,  quod  huiic  pro. 

'  Eilil.  Paris.,  Ocius  liic  meruil ;  in  marg.  Exocius.  D 

8  Unus  Cod.  Vai.,  ille  carens  aiiimo,  scilicet,  ira- 
cuiidia.  Cdit.  Paris. : 

llle  gerens  animum  placida  diilcedine  paslum, 
Nescil  iu  olfeusis  jure  referre  vices. 

•■  Edit.  Paris.,  moderamine;  ei  in  marg.,  modu- 
lamine. 

'  Videlur  hic  aperle  Fnriiinaius  quasdam  Leran- 
Tiriox  urbis  calainitaies  ac  luihas  innuere,  in  quibiis 
Jolerandis  mira  eniiuerit  Exotii  patientia.  Cum  autern 
sxpiiis  illa  vexata  et  arflicta  iuerii,  prxstut  expen- 
dere  quaenain  ex  iis  turbis  el  inforiuniis  cungruit 
cum  teiiiporibus  Exoiii.  Narrat  Greg.  Turon.,  lib.  iv 
Hist.  Fraiic,  cap.  48,  qiiod  Chilpericus  rex,  cnin 
bigiberti  urbes  pervasis^et,  ac  iJevasiasset,  iiiier 
cxteras,  inquit,  comnioto  exercitu  Lemovicinum,  C'n- 
<<ui'cmuni,   ii<l   rcliquas  illorum  provincias  pervadit, 


vastat,  evertit.  Ecclesias  iiicendil,  ministerin  deirnhil, 
ciericos  iiiterficit,  monasteiia  virornm  dejicit,  piieila- 
rum  deliidit,  el  cuncta  dcvat,tnt ;  [uitque  illo  in 
lempo''^  pejor  in  Ecilesiis  gemilus,  quam  tempore 
persicutioiiis  biocUtiani.  ll*c;  acta  circiier  an.  573, 
qu  1  teinpore  Gunlhrainnus  rcx  episcopos  ditionis 
suie  ad  li;cc  dissidia  diriinei)d;i  Paiisios  convocave- 
rai.  Videsis  noias  cl.  Riiin.,  iii  lib.  iv  Hisior.  Franc, 
c;ip.  48,  et  aiinales  prxlix.  Oper.  Greg.  Tur.,  ail 
an.  575. 

Miigiia  praeterea  seditio  facia  est  Lemovici  ad  an. 
o7y,  cuni  Chilpericus  novas  el  graves  dcscriplioiies 
iii  regno  suo  iiidi.\ii.  iia  ut  Leiiiovicinus  populus, 
Iribiitis  oppressus,  iiiinislrum  regiiini,  seditione  coii- 
citala,  opprimcrel.  Ciijus  facinons  causa  gravisbiimc 
calauiiiaies  iniserriinani  uibeiii  onisecuix  suni.  Da 
liac  seditioue  loquitur   Greg.  Tur.,  I.  v,  c  29. 

Posiremo  lunc  etiara  videlnr  liaic  civiias  niali 
aliqnid  perpessa  fuisse,  cuni  Chilperic  is,  Guaibrani- 
ni,  fralris  sui,  urbibus  occnpalis,  novos  iisdem  co- 
inlies  praefecii,  ac  nova  ipsis  tributa  imperavit  : 
quas  iiiter  urbes  et  Leiiiovicina,  forte  nnnieraiur  a 
Greg.  Tur.,  lib.  vi  Histor.  Fraiie  ,  c.  22.  Ilsc  an. 
582. 

P.  Browerus  in  nolis  suis  diserte  asscrit  Fortu- 
iiaium  hiic  in  poemaie  loqiii  de  illis  tnrhis  qii;«!  ex- 
cilaue  sunl  inter  Chilpericuni  et  Guiilhramnuiii 
regein,  quas.  terlio  loco  posuinins,  cuni  qui  lein 
Noiinicliius,  conies  Leniovici,  a  Cliilperieo  pra;posi- 
lus,  in  Charterium,  Pelrogoricura  anlistitcm,  iniqiius 
el  iniprohus  rxstilissel. 

Sed  iion  animadvertit  Drow.  haec,  qu;c  ipse  puiai 
in  Exotii  ."Blaiein  incidisse,  evenisse  circ;i  aii.  582, 
ui  paiet  ex  Greg.  Turon.,  cuin  quideni  Leuioviciii;e 
urbi  (iraiessel  Ferreoliis,  qiii  inteiruil  coiicil.  Ma- 
liscon.  II,  aii.  KSS,  ille  ipse  qui  urbeiii  Leniovicinairi 
ab  exirenia  Cdlainiiate  et  exitio  servavit  ad  aiiuunt 
57'J,  deprecator  venieus  ad  Chilpericiiin  poat  excita- 
tam  sediiionein,  quain  secundo  loco  pobuimus,  ul 
legere  est  apud  Greg.  Turon,,  lib.  v  llist.  Franc, 
ca,..  29. 

Resiat  iiaqiie  m  Fortuiiaius  de  illa  calamitate  ser- 
monem  habeat,  qiiam  piimo  loco  reiuliinus,  qua-quo 
magis  Exolii  teuiporibiis  conieiiit,  cum  Eiotinin 
Ruricio  successisse  iii  sede  Lenioviciiia  Browcrus 
ipse  aperie  late.itur. 

i  Ed.,  in  inarg.  : 

Quem  Iseiuin  su^mi  auae  lenet  aula  poli. 


lai) 


VENANTII  ilON.  CLCy.  FORTUNATI  OPERUU  PAUS  I. 
CAPUT  VII.  A  Ad  paraJisiacus  epiiljs,  l<)  cive  reJiicto, 


ICU 


t'piuitli'iHM  C.ulaclerici^epitcopi  civitutii  Cariiolemv  ^  . 

|('.ula'  toriciiMi,    riiisriipuiii    Carii(iieii<eiii,     .iiiiiciiiii 

suiiiii,  iniiiutiira  iiiorle  evsliiiciiiiii,  ileMul  liuc  car- 

iiiiiie   Celflir.it   viri   rafuiiiliniii,  aiiiiiii  benignil.-i- 

leiii,  iiii>erii'urdiniii  iii  rgeiius,  iniii  vncis  caiilus- 

que  iii  |i$aliendii  su.iviiaieiii,  in    Ecclesia  sua   re- 

genda  »iillicitudineiii,  el  curaiii  in  grege  pascviido  ] 
lllacryniaHl  uciili,  qiiaiiunlur  viscera  flelu, 

^cc  in-muli  digili  scribere  diira  valenl. 
Diiin  modu,  quue  <  volui  vivo,  d:ibu  verba  sepulto, 

Canuiiie  vel  dulci  cogor  ainara  loqui. 
Digne  luis  ineriiis,  Cliabcterice  ijacerdos, 

Tarde  note  mihi,  quam  cito,  chare,  fugis  ! 
Tu  patriani  lepciis,  iios  irisie  sub  urbc  ^  icliii(|nis, 

Te  (eiiet  anln  niiens,  nos  lacryinosa  [tenebrosa]  dies. 
F.cce  sub  hoc  liimulo  pieUitis  inembra  quiescuiit, 

Diilciur  ac  [el]  inelli  *  lingua  sepull:i  jacet. 
Foniia  venusia,  decens  aiiimus,  sine  line  boiiigniis, 

Vuz  suavis,  lcgeiii  prxiiieditaia  l)ei. 
Spes  cleri,  (uior  vidiiarum,  panis  cgenliim, 

Cuia  propinquonim,  proinptiis  '  ad  omnc  boiiuin. 
Orgaiia  psalterii  ceciiiit  moitulaniinc  di:Ici, 

Ei  teiigit  laudans  [l.-iudis]  s  plectra  beaia  Dei. 
C:iiilere  ^  eloqiiii  bene  purgans  '  vuliicra  luorbi, 

Qiiu  pasrenie,  luii  fida  medolla  gregi. 
Sei  1  qui  lustra  gerens,  ocio  bonus  iusuper  annos, 

Ereptus  (errx  justus  ad  astra  redis. 

■  Calactericus,  seii  Caletricuc,  successil  sancio 
Lfobino  in  sede  Carnoiensi  circa  aniium  556,  iit 
osiendit  Cuintiiis  ad  buiic  aniiuin.  Is  iiiterr>iii  conci- 
lio  Parisiensi  iii,  an.  557,  c(  illi  siibscripsii;  tuiii  Q 
coHCilio  Tnrunensi  :in.  5liC.  De  hoc  Caletrico  iu 
\itasanctiL>>obini(i|uxexstaisxc.  I  Bened.,  pag.  |-J5, 
e(  quam  iios  Opcribus  Koriuii.  atiexuimus,  quxque 
exstat  II  parie  hiijii-ce  Editionis),  quxdam  narrantur, 
qnx  h:iiid  erit  ab^  re  liic  rererre  ad  viri  tliius  niemo- 
riain  magis  illustrandam.  II  i  c  iiaque  leguiUur,  num. 
25  :  Qmdam  beatut  vir,  nomine  Coletricus,  nobilit 
genere,  sed  nobitior  meiiiis,  poA  excessum  beati  Leobini 
Curnoiit  conniiuius  episcoiiut,  dum  in  prcsbyierii 
giudu,  te  laiit  m  cempeclu  Dei,  quam  in  ocult  liomi- 
num  tancta  comersalioiie  redderet  gralum,  taiita 
infirmitalis  angusiia  ent  lO^replus,  ut  vix  ultimo  pal- 
pilarel  aHlielilu.  Cujut  venerabilis  germana,  nomine 
1'KillegHndis ,  direciis  Vi  lociter  misais  ad  (iincluin  epi- 
scopum  ul  a  l  levaudum  (ratris  sui  in/irmilatem  bene- 
dicium  dirigerel  eleum ;  ipse  vero  cum  oleo  pncsenli- 
aliter  tenieHS,  silenliiim  ab  oninibus  poslulavii  dicent  : 
Domine,    qui   emnia    nosti,  si   liunc   fumutuni    luum 


Uiide  gcniit  nimidus,  gaudei  hunure  pulus. 
Et  qiiia  iion  dubilo  qiiaiila   est  tibi  gluna  l:iudum, 

ISec  dehes  fleri  (alis,  aniice  Dei. 
Iluc  qni,  sancie  P.i(er,  pra  niagiils  parva  susuiro, 
Pro  Foriuna(o,  quxso,  precarc  tuo. 
CAPUT  VIII. 
lipitapltium  i'.hr,inopii  ^  episcopi  Petrocoricee. 

[Chroiiopiiim  cpiscopum  Petrncoricenseni,  inortuuin 
laudai  ob  iiino:  eiiiiam,  iiobiliiatein  gencris,  coini- 
laicin,  sinceritjiem,  eloqiiciiiiam,  ac  suavitateiii 
sermoiiis,  misericordiam  in  pauperes,  Ih  cives 
nuiiiinrentiam,  lum  ob  diligentiam  iii  grege  luen- 
du,  i'(  liberaliiaiein  in  (empla.] 

Si  terrena,  sacer,  quondam  (ibi  cura  fuissel, 

Cariiiine  plus  lacrymas  qiiaiu  niodo  verba  darein. 
6  Sed  quia  (u  mundus,  nec  sunt  libi  crimina  mundii 

Nus  gaiidere  mones,  qui  siiie  morte  nianes. 
Antisies  pietate  caleiis,  venerande  Cronopi, 

Meiiibra  sepulcra  teguiit,  spiritus  aslra  tenet. 
Oido  sacerduiuin  cui  Huxit  utroque  -  parente, 

Venit  ail  bxrcdem  pontilicalis  apex. 
Ilunc  tibi  jure  gr.idum  successio  sancta  paravi( 

Ui  quasi  jani  mcrito  ilebitus  esset  lioiior. 
Nobilis  aiiUqiio  veniens  dc  geriiiine  p:itrum, 

Seil  magis  in  Christo  iiobilior  nieriio. 
Sic  vullu  seinper  phicidus,  seu  meiite  serciius, 

Peciore  siiicero,  frons  siiie  nube  fuiu 

Carnolenits,  ut  in  exemplo  (aederit  inter  Cliildebertum 
et  GuuiliramHU  n  regts  legitur,  apnd  (Jreg.  l.  ix,  c. 
iO.  Itxc  Brow. 

'  Cudd.  Vat.  dun,  et  Ven.  EJit.,  dwmmod»  qui 
notui. 

«i  Edii.  Ven.,  tub  orb* 

'  Ibid.,  Dulcior  e  tuiuulo  lingna. 

'  Kdit.  Veii.  etdesCodd.  Val.,  lotutad  omne. 

s  Edit.  Veu.,  et  duo  Codd.  Vui.  el  teiigit  laudi. 

*■  Uiius  Cud.  Vat.,  claaiere  in  eloquio,  corr. 

'  Edit.  Veii.,  purgando  vulntra. 

i  ISruwcrus  iiiuvult  hic  a  Foriunato  numerum  an- 
noruin  t|uibus  Calaftericiis  sedit  episcopus,  quam 
qiiibus  vixit,  indicari.  Sed  id  nullo  niudo  esse  po- 
test.  Cum  ciiiiii  circa  an.  5jU  morluiis  si(  Leobinus. 
episcot>us  Curnolensis,  qiii  an.  &5I  iiiierfuerat  con- 
ciliu  Puri.^ieiisi  (de  quu  vide  cl.  Mabil.,  Bu'C.  i  Uened., 
iii  iiotis  ad  Vitam  sancii  l.eob.,  p.  Ii8,  Ed.  Paris.), 
adeoque  Culeiricus  iiun  anie  illmii  unnuin  cpiscopus 
Curnotensis  creaius  fui^se  diceiitlus  si( ;  cumque 
Pappolus,  successor  Caletrici  in  illa  sede,  aiino 
515,  advcrsus  Proiii:>(um,  qui  locum  sux  dicteesis 


Ecclesite  tuat,   vel  popule  judicas  nccfstarium,  luii  it  invuserat,   .id   Paires   concilii    Purisieiisis   gruvitor 


oi<iiulanle  virlute,  re  titue  sunum.  Tunc  ille  a'ger, 
tlalim  ul  sacrte  uitclionis  oleo  est  peruncius,  tanla: 
sanitatis  graiia;  etl  retliiulus,  ti(  nutliut  in/irmitatis 
ntolesiia  uniiuum  ejus  membra  (uisseitt  ailncia.  Ad 
comprobandain  uuteia  sancii  viri  virlutein,  rdii/ua  part 
in  iiinlam  conilal  pulcltriiuttinis  cliirtialem  conversa, 
ul  cuictis  qui  aderanl,  nuii  ulei  nilor,  sed  irysiulli 
viderelur  clarescere  tptendor.  Niinirum  illud  piiF/i- 
yurans,  ut  gui  (ulurut  erat  epitcopus,  per  tni.iislerium 
epticopale  oteum  consecrationis  sMiic.i/icnnl,  el  diviitis 
H'luiibus  per  cteleslem  graiiam  spleniletcerel.  Malle- 
guiidem,  qux  genmiiia  C:iletrici  in  lu  litiiuiiio  allulO 
iioiiii(i:it:i  e>l,  )iut:iiil  eniiliii  noiiiiiilli  eumdein  esso 
ac  Muiieguiidom,  ile  qiia  Creg.  Turou.,  lib.  de  Vilis 
Patrum,  c:>p.  19.  ijed  de  liis  fusius  iii  no:is  ad 
Vilani  sancti   Leobini. 

■>  (.'arHuiuin,  vulgo  Cmartiiies,  Ligerim  inter  et  Se- 
quanant,  elarum  ett  oppidum  ad  Auduraw,  meiropoli 
ntbjccluin   Seiiancnn  :  ejui   dilto,  oUiii  pagiis  vocaia 


coni|ueslus  fuerit,  iii(er  Leoliiiii  oblium  e(  Pappolinii 
iioii  iiiterjacet  cerie  illa  smniiia  aiiiiorum  xtxviii, 
quam  hic  piinit  Fiiriunaius.  Kesiai  igiiur  iit  bi  sinl 
aiiiii  xlalis  Culjclerici,  qni  pro.iide  juvenis  creatus 
ep  S('0|'iis,  juxenis  et  detes>erii. 

i'  llic  Chronopius  Peiruiorii  sedebat  episeupus 
an.  .'>(!,  quo  inteiluit  cuiic.  Aurelianeiisi  i,  idemque 
supersles  erut  ud  aii.  555,  tpio  cuiic.  Aurtluiieuai  il 
iiiicrruit  uc  subscripsit. 

'  Huc  ex  luco  cunjicit  Uro«eru<i,  Pegasium  illum, 
Petrugoiicum  antislileiii,  qm  laudatur  a  Pauliiio  uptid 
(ireg.  Tiir.,  iib.  il,  cup.  15,  lli^lur.  Fraiii-  ,  pulrem 
hiijusca  Clnoiiopii,  uut  avum  fuisso.  Sed  in  r« 
uliseiiriisimu  iiiliil  lubet  deliiiire,  niiii  alii|Uidluniiiii:i 
iiliuude  uccesserit,  euin  nhilo  magis  Peg.>siu*,i|uaia 
alier  sive  Pelrugoricus,  sive  uUerius  stg<lis  aiiti*ie*, 
a  Furtiinatu  iieccssariu»  Uirouopii  bic  desi^iuii  pv- 
luerit. 


1GI 


Cujiis  :ilie1iiquio  neclar  per  verba  fliiebat, 

Viticcrcs  ui  dulces  ore  rigante  faTOS. 
Niid-jrum  lu  vesiis  eras,  algeiitis  anniclits, 

Qiii  ail  lua  lecta  fugil»  ,  leelus  et  ipse  redit. 
Diviti;i8  omnes  inopiim  suli  ventre  locasti. 

Unde  llbi  seirpfr  viva  taleiita  mancnt. 
Esuriens  epuliim,  sitiens  te  suniere  pntum, 

Cernere  le  meruii  irisiis,  et  exsiil  opein. 
Iniplesti  propriis  viiluaiam  *>  civibns  urbem, 

Videru;itque  suos,  le  redinieiite,  larrs. 
Qnani  <^  liipiis  a  stnbulis  tulerat,  rrendente ''  rapin.i, 

Te  pasiore  grpgi  '  reddita  plaudit  ovis. 
Templa  exiisla  celer  revocasii  '  in  culraine  piisco, 

llinc  tiM  sed  coelis  stat  sine  l.ibe  domus. 
Ifse  liis  octono  vixisti  m  corpore  lustro, 

Nuiic  tibi  pro  meritis  slet  k  sine  fme  dies. 
CAPUT  IX. 

Epilapliium  Leontii  >*  episcopi  anteriorit  eivilatis 

Burdcgatensii. 

[Le«nlinm    seniorem  ,   Burdigalx  episcopum  ,  j.im 

viia  runcium,  laudat  lii>c  caruiiiie,  in  quo  ei  ple- 

iiis  erga  Leontium  ^unorem,  desiderium,  meino- 

riam,  una  ciiin  egreg'is  ipsius  Leontii  virtuiibus, 

coinmendat.] 

Ullima  '  sorft  avido  graviier  properavit  liiatu, 

Pastorem  rapiens,  qui  fuit  armu  i  grogis. 
Ilucrecubani  luinulo  venerandi  meuibra  Leoiili, 

Qui)  stelit  exiiniiim  pontilicale  caput. 
Quem  plebs  cuncta  gemens  confusa  voce  requiril, 

llinc  puer,  hinc  jiivenis  denet,  et  inde  senes. 
Defensoris  npcin  hic  omnis  perdidit  xtas, 

Et  qiiKntum  coluit,  iiunc  lacrymando  docet. 
Ncino  valet  siccis  ocuiis  memorare  sepultuin, 

Qui  tamen  in  pn|iulo  vivii  amore  pio. 
Egregius  nulli  de  nobiliiale  seiundus, 

Monbiis  encellens  culmine  priniiis  eral. 

o  Cod.  Unus  Val.,  et  Ven.  Edit.,  qiii  ad  tiia  lecta 
fuit. 

•>  Videtiir  hic  indicare  Furlun.iliis  Peirocoricenses 
cives  in  aliqiia  belli  ofreiisione  ct  calaiiiitaie  capiivos 
ab  hostibus  adducios,  per  Cbroiiopiuin  redeiiiptos, 
ac  palriae  $u:e  reddiios  fiiisse.  Id  refert  [irowerus  ad 
Goihoruiii  irruptioiies  in  Gallias,  qiii  Aquitaniam 
viciiiaque  loca  deprxdaiites  vcx:ibanl.'  Aiijue  sen- 
lentiam  suam  conlirmat  testiinoniu  Sidonii  lib.  vii, 
episi.  H,  ubi  Inter  ca;teras  uibes,  a  Gotbis  alflicias, 
1'etrocoriiim  quoqiie  recenscl. 

<  Edit.  Ven.,  quem  iupus. 

^  Ibid.,  pendente  rapina. 

•  Ibid.,  le  paslore  sregis. 

'  Cliioiiopius,  ut  legiiur  apud  Cninlium  ad  an. 
550,  basilicam  saiiC'i  Frontonis  absolvit,  acejus  cor- 
pus  ex  veiere  xdicula  transiulii  in  lnciim  ornaiioreni. 
Quse  Iranshlio  celebraiur  pridie  Idus  Octobres.  Hlc 
t^mcn  exiitta  templa,  qux  reiiovata  a  Cbronopio 
canii  Foriuiiatus,  viileiitur  Indicare  lioslilein  igiiein, 
forte  a  Golliis  s:^cris  deliibris  iiijecluiii. 

K  Edii.  Ven,  et  duo  Codd.  Vat.,  est  sine  pne. 

i*  Leonilus,  de  quo  liic  Fortuiiatus,  Leoiiiii  junio- 
ris  (le  quo  supra  saepius,  et  in  seq.  carinine  ent  ser- 
ino,  decessor  liiit,  ut  osieiulii  Cuintius  nd  an.  541, 
n.  58  ei  si'q.  Euin  coiicil.  Aiirelianeiisi  iv  inierfuisse, 
ac  stibscripsis.^e,  quud  celebraium  est  an.  541,  eviii- 
ciiur  eudeiii  in  loco  a  Coiiilio.  Bruwerus  asserit  huoc 
fuisse  Leoiitium  ad  quein  scribil  Sidonius  episl.  3 
lib.  VI,  et  de  qiio  luquitur  epist.  0  lib.  vii ;  sed 
eiiiire  fallitur,  cum  ille  ad  quem  Sidonius  scrlbit 
esset  Arulatensisj  non  Burdegalensis  episcopus,  ut 


MISCELLANEA.-LIB.  IV  162 

A  llic  pietatc  nnva  cunctis  minor  esse  videbni, 

Sed  niagis  his  merilis  et  sibi  majnr  erai. 
Qiiu  prxseiiic  viro,  roeruit  discordia  pacein, 

Expulsa  rabie,  corda  ligabat  ainor. 
Ei  clesiae  toiuin  cnncessit  in  ordiiie  censum, 

El  irihuil  Cbristo,  qiiod  fuit  aiite  siiuin. 
Ad  qiiem  paiiper  opei»,  preiiuni  captiMis  lial.cl>al, 

lluc  propriiim  repiiians  quod  capiebat  egens. 
Ciijus  de  lerris  niigravit  ad  aslra  faciiltas, 

Et  pliis  iste  Deo  quani  sibi  vixil  lionio. 
Cordis  iii  amplevu  rctinens,  et  peclore  plebein, 

Dicerel  ut  populuin  se  generasse  paircm. 
Naiiique  suoscivcs  placida  sic  voce  moneb  t, 

Conruereris  ^  ul  hiinc  ad  sua  niembra  loijul. 
Ingenio  vigilans,  dives  quoque  doj;iiiaie  Christi, 
^      £t  merult  siudio  multiplicare  graduin. 


Lirgior  in  doiiis  absens  sibi  juiixii  amanies 

El  quu  non  fuerat,  munere  notus  eiat : 
Prinripibus  charus,  huju>que  amor  uiilcus  urbis, 

Feslinans  aniinis,  omiiibus  esse  parens. 
Lustra  decem  pollens,scptem  qunque  viilt  In  annos  \ 

Mox  urgente  die,  rapius  ab  orbe  fiiii. 
Sed  quis  cuncta  canat,  cum  lot  hnna  soius  habebalt 

Nunc  uno  In  tumulo  plurima   vota  jacenl. 
n:i;c  tibi  parva  niinis,  cuni  tu  merenris  opiiiia, 

Carmina  Tbeodosius  ■"  prcbet  amcre  tuus. 


Epitaptiium    Leonlii 


CAPUT  X. 

seiiuentit    eivitulis   Burdega- 
lensit. 


f  [Leoiitii  Junioris,  Durdigalen-'ls  aiitistis,  funiis  pnu 
sequiiur  hiic  carinine;  cjiisqiie  cum  nubililateni, 
luin  aniiiii  vlriules,  el  in  pauperes  niuitiliceiitiain, 
extollit.] 

Omne  bonum  velox,  fugiiivaque  gaudla  mundi, 
Prosperitas  hoiniuuin  quam  rilo  rapia  volat  : 

ostondit  Cointius  ad  an.  541,  et  Sirmondus  in  iiotis 
ad  epist.  3  lib.  vi  Sidonii. 

■  Carmen  hoc,  et  duo  coiiseq.  desunt  in  Ven. 
Edil.  Item  desunt  in  uno  Cud.  Vat. 

J  In  iiiio  Cod.  Vat.  arca  gregis. 

■i  Edil.  Parls.,  lestarerit. 

'  lii  unn  Cod.  Vat.,  vixit  in  annis. 

■°  Viiletur  Fortiinaius  iion  suo  nomine  hnc  poema 
scripsisse,  sed  alteiius,  qui  Tbendo.cius  appellare  ur, 
cum  aliunde  non  cunstet  id  nonilnis  babuisse  Por- 
tunaium,  prxserilm  cum  hic  Leontius  iie  de  facie 
qiiidem  iiuliis  esse  Fortunaio  potuerit,  anie  nturte 
£)  exstiiictiis  quain  is  venirel  in  Gallias,  cuin  lainen 
huic  Tlieuiiosio  iioiuni  fuisse  Leunliuin  subindicei 
bic  versus  : 

Cannina  Tbeodosius  prsebct,  ainore  tuus. 
Vide  qiix  dixiuius  110111.  1  Vita!   Foriiinali.   Porro 
Leontii   [estuin   colitur  apud   tlurdeguleiises  xii  Ka- 
lcndas  Septembris. 

■>  De  boc  Leontio  pliira  diximus,  cap.  15,  lih.  i, 
qii.T  vide.  Mortem  Leonlii  refert  Cniniliis  ad  aii.  o6'i, 
lioc  duclus  monieiiio,  quod  is  annos  fere  iiatus  ucio- 
deciin  profecius  sit  ad  belluin  llispaniense.  Juvenis 
quippe  erat,  ac  nec  duin  uxorem  duxerai.  Iliud  :iu- 
lem  bellum  referendum  est  ad  aii.  55l.  Cuin  igiliir 
is  ex  testimnnio  Forluuati  vixerit  aiinos  liv,  ejusdeiu 
nbitus  iu  an.  567  inciirrii.  Ilaec  Colntius.  Prverat 
Lcoiiliiis  Ec.clesi:e  Biirdigaleiisi  ad  an.  549,  quo  per 
legatuin  siibscripsii  synodo  Aureli:ineiisi  v,  et  sy- 
nudu  Saiitoiieiisi  pneiuit.sub  Chariberlo  rege  ad  an. 
SJi,  ui  putat  Coiiitius.  Colitur  hic  Leoiiiius  apuJ 
Buidigalenses  xvii  Kalend.  Dec. 


16S  VeiNAMII  IION. 

Muliiciuiii  poiiui  ciii  •  cannliKi  Terre  salniis, 

PirviTSO  voli)  llere  seiiiiU:r:i  vocor, 
llou  reciibiiiil  iiiiniilo  ^eiierniiili  nicnihra  Leunii, 

QiKMii  siia  |ioiUilii.'eiii  !'.i:;ia  snb  asira  levat, 
Nobililus  uluiin  iliicens  ab  origine  noinen, 

Quale  geiius  Roma;  Torte  senatus  habul. 
Cl  (|uanivis  celso  lliieret  de  sangnine  |<:itiuin, 

lliv  propriis  ineriiis  crcscere  feclt  avus. 

Reguin  suniinns  anior,  patrix  capui,  anna  p.ircn 

[iiiiii, 
Tuior  aniiciiruni,  plebis  et  urbis  linnnr. 

Teinpldruin  cultor,  tacitus  lar^iior  egcntuin, 

Susceplor  peregruin,  (listribucndo  cibiini. 
Loiigiiis  cxuenio  si  quis  properasset  ab  orbe, 

Advena  Miov  vidii,  liunc  ait  esse  pairein  ; 
Ingenio  vivax,  aniino  probiis,  ore  screiiu';, 

El  niilii  qualls  erat,  peciore  flente  loquor, 
llunc  liabuit  clarum,  qnalem  modo  Gallia  iiulUiiii, 

Nunc  liiimili  tuniulo  ciilmina  celsa  jaceni. 
riacabat  reges,  reereans  inoderanune  cives, 

Gai>dia  loi  populis,  hcu '.  tulit  una  dies. 
Lnstra  decein  felix  et  quaiuor  in^uper  aiiiios, 

Yixi>,  et  auiorx  ^  luinine  raplus  obil. 
Fiiiieris  oinciuin  inagni  solamen  amoris, 

Dulcis  adliuc  ciiieri  dai  Plncidina  tibi. 

CAPIJT  XL 

EjiitapMum    Vifloriuni    abbntU    monasterii  '  Aqau- 
nensit  >*. 

[Victorianum  abbatein  hiudat  ob  religionem,  et  iii 
nuriipllcaiido  manuchorum  numcro  adliibU^m  sc- 
diililaiciii ;  ob  docirinam  ei  assiduiiateiii  in  preci- 
biis  Deu  rui>dciiilis,  ejiisque  vlrluiem  signoiuiii 
splendure  ac  inuUitudiue  inclaruisse,  signilicat.j 

Quisquis  ab  occasu  pruperas  huc,  quisqiiis  ab  ortu, 

Muiius  in  hoc  tumulo,  quod  venereris,  habes. 
Respice  ditaium  coelesti  duie  lalenium, 

Ciijus  seaiper  habel  pectoris  arca  Deum. 
Iteligiuiiis  appx,  viix  decus,  arma  salutis, 

Exiiiiius  nieritis  Victorlanus  adest. 
Digniiin  opus  exercens,  qui  rructiricante  labore, 

Ciinctis,  non  soli  vixii  in  orbe  sibi. 
Murima  per  pairiam  moiiachorum  eiaiiiina  rundeiis, 

Floribus  aelernis  mellilicavit  apes, 

•  Edit.  Paris.,  mallem  cui  polint. 

*>  Duo.Codd.  Vai.,  et  a  nostfo  lum<ni'.  Edil.  Paris., 
«I  a  niittro  lumine;ieti  in  niHrg.,  auroriF.. 

c  Muiiasierium  Agauneiisc  a  Sigisinuiido  rege  , 
Gundiibadi  lilio,  cxxdiilcaiuni  fiiU,  sive  reslaiiraiiiin, 
ui  legitiir  apud  Grrg. 'rur>:ii..  lib.  III,  llist.  Fr:inc., 
cap.  5.  Siluin  illiid  erai  iii  diiKcesi  Seduiieiisi  ad  ra- 
dices  moniis  saucti  Uernaidi,  ut  habel  Kuiii.  in  nolis 
ad  prxf.  lociim. 

Atcl.  Mubilloniiis,  s;i>c.  i  Bcncd.,  pag.  189,  osien- 
dit  hoc  poema  iion  de  Vlrturianu  ab.  AKauiiensi  (ut 
»b  iiinnibus  rure  crediluin  esl,  liidicanlc  tiliilu),  scd 
dr  Victoriaiio  abbaie  Asaiiensi  s.^se  scripluni.  N mi 
primo  in  niss.  Cudicibus,  aii,  Viclorianum  ubbaleni 
A.^anenseiu  lcgiiiius  cuiii  liac  epi^raphe  :  Kpitnpliium 
obbalit  de  motiailerio  Asana';  csl  vero  A^aiia,  seii 
.^saiiiu,  vicus  Ara^oiii:^  jnxi»  lliinien  Cing:i,  quud 
pAr  moiitiniii  angiistias  delaibens,  rivi^Niiue  uuctuin  ra- 
pide  111  Ibcriiin  iiiniiil.  1'  iNiillu  Vicliiriiiiil  ulibiiiis 
iiii.'iitio  ucrurril  iii   Agauncnsiuui    aliUaliim   iiidicc, 


B 


CLEM.  FORTUNATI  OPERUM  1'ARS  I.  I6* 

A  Liiigiia  poieiis,  pietas  prxsciis,  oratiii  jugis. 

Sic  liiit,  ut  jam  luiii  tutug  ad  aslra  ruret. 
Plura  salutireris  tribueiis  oracula  rebiis, 

S:cpe  dedll  signis  viia  bfuia  ndcm. 
liissKnis  rexit  patrio  moderainine  lustris, 

Uite  Deo  phicitas  pastur  upiinus  oves. 
Calle  .seijuens  recto  sacra  per  vesiigia  Christtiin, 

Nuiic  fruiiur  vullu,  qucm  cupiebjl  aaior 

CAPUT  XU. 

Epilapltiunt  llilarii  ■>  pretbyleri. 

[Ililariuin  presbyicruin,  ninrtuum,  laiid.il  ob  nobil!'» 
laleiii,  ub  casliiiioniain,  ob  scieniiani,  et  acciiraiaiil 
iii  juilicaiido  diligeiiti:im,  ac  lidein.  Sucrus  Evaii'* 
lia;  oflicia  in  iiioriui  memoriaiu  couimcinorat.) 

Oiiines  uiia  inanet  sors  irreparabilis  liorx, 

Ciiin  veiiii  extremus,  lege  trahenle,  d.es. 
Sic  furii  ira  necis,  neque  nos  lui^it  orbila  mortis, 

Pulvere  facta  caro  nrtnnisi  pulvis  erit. 
Il.cc  taineii  iiisignes  auiraas  spes  optiina  '  p.iscit, 

Quod  qui  digna  gerii,  de  nece  nulla  liinet. 
Iloc  jacei  iii  lumulo  veneraiidus  tlilarius  aciu, 

Corpore  qui  terras  et  tenet  astra  lide. 
Vir  bunus,  egrcgia  de  nobililale  refulgeiis, 

liiter  honoraios  germiiiis  altus  apex. 
Coiinubio  juncius  simili,  sed  conjuge  rapl:>, 

Sians  in  .iniore  Dei,  non  ruit  alteramur. 
Utilis  iii  prnpriis,  doctus  moderamine  legis, 

Cujus  judicium  ponderc  libra  fuit. 
Justitiam  tribiieos  populis  exaniioe  recto, 
Q      Vendita  res  prelio  non  ruit  ulla  suo. 
Funeris  orficlo  lacrymans  Eveniia  charo, 

Conlulii  lixc  genero  menibra  sepulia  •  suo. 

CAPUT  XIIL 

Epilaphium  *^  Servilionit. 

[Servilionem  lugnbri  lioc  poemale  celebral,  qiii  aiili« 
cusriierat,  atque  regiasopes  rite  adminislraverat  : 
iiim  facliis  prcsbyter  iii  viduas  prxciiiue,  ac  pu- 
pillus  diligeiis,  ac  iiiuDilicus  exsiiieral.] 

Quamvis  loiiga  dies,  brevis  bic,  et  hospita  lui  esi, 

Sola  tamen  nescit  vita  beata  mori. 
lloc  igitur  tumulo  Servilio  clausus  babetur, 

Nobilis,  el  mcrilo  nobi!iore  potens. 

qucm  e^  labulls  .\g3unensihus  Sinunarthani  desrri« 
D  pserunt.  Ilnec  Mabillon  us,  qiii  prn,  lerea  vuli,  citra 
ilubiuni,  Victoriaiiuui  As.ineiiseiu  prn  Agauneiisi  ess« 
repuncnduiii ,  quique  Furiunaiu  s:iliein  raiua,  ac  no> 
mlne  nuius  esse  puiuerii,  quciindniodum  ideni  ips« 
Furt.  sanciuni  Mariinuin  Duinienseni  iii  Gallvcia 
cpi!:cupiiiii,  inagis  adliuc  disiaiuein,  epistola  ei  elugia 
coiiveiiire  potiiit. 

•^  In  iiiio  Cod.   Vai.    legitur  Hi0Nii<(«rii  .\tttnaf,  ia 
allcni  Agahneus,  corrupitt. 

*  An  hic  llilariu^  est,  da  quo  idem  Forlun.,  cap« 
5'i,  llb.  III,  scriliit : 

llil.iriiiin  pariUr  nobls  In  iinure  lt'iiii-riu, 
Iiislto  raniiiiiibiis,  quem  uiti*  curUi  ctiluutT 

'  Tres  Cudd.   Vaiic,  tptt  »on  taam  p«tcii.  Cdll, 
Paris.,  spes  non  laga. 

•  Diiu  Coild.  Val.,  sepiiUra  sho. 
^  Deest  hoc  pocuia  iii  Veu.  Edil.  el  iii  uiio  C«4> 

Vat. 


165 


MlSCKl.LANEA. 
A 


I.IB.  IV 


16C 


l(i&e  Paluiinniii  re\il  nioilcraiiiis  aiilani, 

Coiiiniissirqiie  doniiis  crescere  fecit  opes. 
Presliyter  iiiilc  sacer  rnansit  venerabilis  orLi  '. 

Sorviiioque  ftei,  libera  Tila  fnil 
Orplianus  liic  palrein,  vi(lu.Te  solalia  deflent, 

Uiide  magis  coelis  gaudia  vera  lenct. 
fiintilicem  ^  genituni   videl  liinc  de  iiiiinere  Cliiisti, 

Uapltis  ab  orbe  ()iiidein,  I  ctus  ad  asira  reilit. 

CAPUTXIV. 

Epifn/iftiuni  '  Prwsidii  ''. 

[Priesidiiim  abhatein,  oli  doctrinje  sanriiialcm,  ei  iu 
grege  suo  Mir.nidn  diligentiaiii  ac  sollicitudineni 
j:iiii  inortuuin  coniinciidai. 

Vita  brcvis  hiiminiim,  {.cd  noii  brevis  illa  pionini, 

Dum  migranie  die  prosperiora  tciicni. 
Qui  raeruere  iiiagis  de  carcere  carnis  eiinles, 

Posl  tenebras  niundi,  Uue  perenne  frui. 
Ex  quibtis  hic  reciibans  meriiis  Pr.Tsidius  alinis, 

Carne  tenet  lumulum,  spiritus  "  igiic  pnluni. 
Pectore  de  proprio  Clirisli  responsa  rigaiido, 

Multoruin  cxsiinKit  lonie  Uucnie  sitini. 
Invilaiis  instanier  ovcs  ad  pascua  Regis, 

Distribuit  dulccin  frairilius  nre  salein. 
Nam  quoiies  iiionaclius  peccaii  cst  viiliiere  (ixus, 

Missiis  ad  artilicein  '  certa  niedela  fiiii. 
Ibat  ad  abbaiem  f.unulans,  sanctuniqne  magisirum, 

Discipulus  humilis,  qui  fuit  anie  luniens. 
Talibus  olficiis  inlentiis  ainore  Tonantis, 

inler  el  Angelicos  e  fulgei  honore  cboros. 

CAPIJTXV.  < 

Epitaphium  Boboteni  diaeoni. 

[niibolcniiin  diacoiium,duni  somnoindulgel,  n  sicario 
ii.tu  securis  occisuin,  deflet  boc  cariiiine.] 

Iiinuineris  liominuni  subjecta  esl  vita  periclis, 

Casibus  et  variis  sors  iiiiuiica  premil. 
Nain  recubando  iboro  Bobolenus  ^"  lionore  diaconi, 

Dum  fruitiirsonino,  niors  rapit  aira  viruiii. 
Hoslis  in  iiisidiis  secino,  c;cde  seciiris, 

Percuticns  cerebriini,  fecit  obire  dolo. 
Dic,  libi  quid  prodest  scelus  lioc  peragendo.iiefande? 

llle  Deo  vi^it,  tu  inoriiure  peris. 
Marlyris  '  ille  dccus  ineruit,  tii  damna  lalronis ; 

Hinc  sibi  palnia  placel,  sed  libi  poena  manei. 


CAPUT  XVI. 

Hpiiapliium  Atliri, 

[Aliiei,  qiii  jam  seiiio  confecius  obierai,  fiinus  pro- 
scqiiitur  hoc  carmine,  et  ejiis  eloqiieiitiam  priiden- 
li:iiiii|ue  ,  lotii  G:illi:i  illuslreni,  iiini  generis  nobi- 
liiaiem,  dncirinam,  sapiciiiiain,  pietaieiii,  in  sacras 
se.les  el  pauperes  iiiunificeiitiain,  extollil.J 

Qiiaiiivis  longa  seiii  ducatiir  in  ordiiie  vita , 

Cum  veiiii  extremum  ,  nil  valet  esse  diu. 
Sed  qu'a  nemo  fngii ,  nivi  (eiraiii  tiTra  recondai , 

Lege  sub  liac  ,  cnncios  sors  rapii  uiia  viro<. 
Cclsiis  iii  lioc  buiiiili  liiniulo  j:<cet  Atlicus  ille, 

Qiii  dabai  eloquio  diilcia  niclla  siio. 
Iiiipcndeiis  placidam  suavi  modulainine  linguam , 

Pacilicusqiie  s.iiiis  scrino  niedella  fiiii. 
Ciijiis  ibuiidaniLin  venerata  est  Gallia  sensuin, 

•  Excoluiique  sencni  seniper  bonore  patreui. 
Clariis  ab  aiiiiquis,  spes  nobiliiatis  opim^, 

Sufliciens  propriis ,  nulla  ripiiia  fuii. 
Dogmata  corde  teiiens  ,  pleniis  velui  arca  libcllis, 

Quisquis,  quod  voluit,  fonle  fluenle  bibl. 
Coiisilio  sapiens,  aniino  pius,  ore  serenus, 

Oinnibus  ui  populis  esset  aniore  pareiis. 
Sic  venerabilibus  leniplis,  sic  favit  i  egeiiis, 

Milierel  ut  cuelis  ,  quas  sequereiur  opes. 

CAPUT  xvn. 

Epilaphiiim  Arecdii  ^  juvenis. 

[  Aicadinm,  adliuc  jiivenem  ,  immatura  morie,  occu- 
',  paium,  funebii  carniine  colionestat.J 

Oiiiiie  1  boiinm  veIo.\  fugiiivo  lempoie  liansit , 

Quae  placitura  vidct,  mors  magis  illa  rapii. 
Ilic  puer  Arcadius  vcniens  de  prole  seiiatus, 

Festinanle  die  raptus  ab  orbe  jacei. 
Parvula  cujus  adhuc  freno  se  vinxerat  xtas  , 

L'i  teiier  "■  et  aniiis  surgi  ret  ipse  senex. 
Eloquiii  lorrens,  specie  radiante  venustiis  , 

Viiicens  ariifices ,  et  puer  arie  rudis. 
Quo  me  forma  rapis  laudes  memoraie  scpulti  ? 

Siiigula  si  memores,  plus  lacrymanda  mones. 
Sed  quoniam  nulla  maculatus  sorde  recessit , 

Nulli  ■■  flendus  eril,  quem  paradisus  habet. 


•  Unus  Cod.  Vat.,  venerabilis  orbe. 

>>  Licei  liinc  coii|icore  poema  isiud  coiiscripium 
fuisse  suasu  vel  occasione  episcopi  alicujus,  recens 
Ecclesiae  rt'gciid:c  piafecii,  tujus  ione  clero  Servilio 
asrripius  oliin  luerat. 

<:  Deest  liric  cariiien  in  Ven.  Edil.  et  uno  Cod.  Val. 

^  In  uno  Cid.  Vat c.  sic  legiutr  epigrapb.  :  Epiia- 
p/itum  doniiis  PiKsidi. 

•  Edit.    Paris.,  fluminis;  in  marg.,  spirilus. 

'  ilincinlelligitur  Pra^sidium  abbaiem  fuisse;  cui- 
iiam  vero  monasterio  pr:t:essct,  incenum  est,  cuni 
lioc  iiomen  minime  occurrai  in  Calalogis  Abbjtum 
Regiii  Galli»  :  quod  egoijuidem  scire  poiui. 

»  Edit.  Paris.,  angelicos  inter. 

^  Edit.  Veii  ,  Hubotinus  dijjniis  honore. 

'  llinc  licet  su:)picari  Bobolenuro  propler  jusliliam 
tueiidam  ^ic  pcrcussuin  interiisse. 


i  Duo  Codd.  Vat. ,  tic  fudil.  Edit.  Ven. ,  tic  fulget 

egenis. 

>■  Opiiiatur  Biowerus  liunc  Arcadii  Arvernensis 
senaioris  ( de  quo  sa;pe  (^regor.  Turon.  in  Uisior. 
Franc.)  (iliuin  luisse.  Sed  cum  ille  Arcadius  paier 
PlatidinaB  fueril  ,  oliin  uxoris  Leonlii ,  episcopi  Bur- 
degaleiisis  ,  ab  ipso  vero  diinissoe  ad  an.  549  ,  minus 
vensiiiiile  videlur,  fratris  ejns  ,  adbuc  pueri  ,  funus 
dcfleii  poiuisse  a  Foriunaio,  qui  ad  annurn  5(j5,  ut 
s*pe  dixiiiius ,  venerai  inCalhas,  nisi  fort>;  multo 
posi  ejus  ubiiuin  huc  poema  iii  graiiatn  Placidii.se  a 
Foriuiiato  eliicubratum  fuisse  credenduin  esl.  Maliut 
iiaque  illuin  ex  Arcadii  ortum  familia  ,  quaiii  ejus-  ' 
dein  (ilium  dicere. 

'  Deesl  hoc  poeraa  in  Ven.  Edit.  et  uno  Cod.  Vat. 

■"  Duo  Codd.  Vat.,  ut  tenens  umtis 

■>  In  uno  Cod.  Vat. ,  tiM//ts  flendus. 


167 


VKNANTll  IION.  CLEM.  FORTUNATI  OrERtM  PARS  I. 
CAPUT  XYIII.  A  H'c  vcrgeiiic  ino  siius  est  Aractiarius  ievo  , 


108 


EpUaiihium  llaiilii. 

[Rasiliuni  ilcmoilnHin   lainlal  ruiicbrl  cnrinine,  ob 

eloi|ueiiii»in  ac  (iiiciriiiam  ,  ob  bapieiitiain  ac  puciii 

(iuiliuin;ubribci  uliiateiii  in  paiiperes  et  leiiipla.  Sus- 

ceplas  ab  eoileiii  iii  llispaiiiam  legnlliiiics  et  iimo- 

ceiiiiniu   in  pnblicis   nereiidis  niuiienbiis  comme- 

iiiorai   «(iiamqiie   populu  et  regibus  cbarus  Cisei 

osteiiilil.] 
Imprilior  lacryinis  prorumpere  nomeii  anianlis, 

Vixque  tlolenda  putest  scribere  vcrba  niaiius. 
Conjiigis  alTectu  ,  cogor  ilare  pauca  (epulto  , 

Si  loquor,  allligor ,  si  nego  ,  durus  ero. 
yiii  cupis  boc  tnninlo  cogniiscerc  lector  bumaiiim  , 

Uasilium  "  illustrem  iiionstn  scpulcra  legniit. 
Cujus  b!an'la  pio  recrcabai  lingua  reblu , 

Et  dabat  eloquio  vertia  benigna  suo. 
Iliiic  duclrina  rigaiis  ,  illiiic  dulcedo  redund:-ns  , 

Oniavit  lailio  Inx  geniin.ila  viruin. 
Itegis  .imor,  cbarus  populis  <>,  iia  peclcre  du!cis. 

L't  fleret  cunctis  in  boiiilate  parens. 
Tranquillus,  sapiens ,  jucundus,  pacis  amicus , 

Niillaque  <,  qiio  slabat ,  semina  lilis  erant. 
Ilunc  coiisultaniem  legati  sorte  rreqneiitcr , 

Misit  ad  Hispaiios  Gallica  cura  viros. 
Suflicieiiter  babens,  nunquam  fuitaima  rapiii,e  , 

Non  propnis  eguit,  noii  alieiia  tnlii. 
Ecclesias  diians,  loca  siaicu  decenter  iionoians, 

fanperibus  tribueiis,  dives  ud  astra  subit. 
Aiinis  bis  denis  cnm  Uuudeguiide  jugali 

Juiixil  in  orbe  ^  duus  unus  amore  torus. 
Qui  tainen  undecimo  lustra  cito  raptus  '  ab  xvu . 

Posl  rinem  lerrx  regna  superna  |ietit. 
Non  jam  flendus  eris  bumana  sorie  recedciis  , 

Duoi  palriam  coeli ,  dulcis  aniice,  teiies. 

CAPUT  XIX. 

Epitapliium  Aracharii. 

[Aracb.irium  ,  qui  resfia  in  aula  clarus  fuerai ,  regi- 
qiie  diarusei  jiicnndiis  ,  adbuc  noreiite  a:laie  biuc 
morie  erepiuin  ,  deflet   boc  carmiiie.] 

Pariu  '  terra  suo  rrauileiii  non  susiiuet  ullain, 
Quxdedii,  ba:c  s  reii|<ii,  debila  niembra  liito. 

*  Vide  qux  de  Rasilio  et  Raudegunde ,  ejusdem 
Utorc,  diximus  in  notis  ad  caim.  7,  lib.  t. 

>>  Uiius  Cod.  Vaiic.  cliarus  populi  sic  peciore. 
'  Unns  ex  Codd.  Vat.,  mulUique  quo  s.abai,  sentina 
lactlt  eranl. 

ii  llnus  ex  Codd.  Val.,  ;unjri(  in  urbe. 

•  Dul'iiat  Riuvv.  :iii  bic  iilem  Uasilius  sit  de  qno 
Crrgor.  Tnroii. ,  lib.  iv  llist.  Fianc. ,  cap.  46,  qnod 
dispar  ulriiisi|uc  mois  videainr  fnisse.  llle  seilicel, 
de  qno  Gregor.,  videliir  oppressns  a  Mninmuleno  iii- 
leiiisse  ;  liu:  de  qno  roilnii. ,  iiullo  ejusmodi  casn 
el  calamilaie.  Vernm  iiec  ex  illu  Gregnrii  locu  galis 
aperie  coiiliri  |>oiesl  Uasilium  potius  quain  culle- 
ctaiii  ab  ipsu  et  Sigario  imilliindiiiein  Muinmoli  ariiiis 
superaiaiii  inieriisse  ;  iieqne  bic  deelaral  Foiiuna- 
lus  quo  niorlis  geiieie  U.isilius  decusscrit  :  solinii 
indical  noii  adiiiudum  senem  biiic  laptum  obiissu. 
(Priimv  curtv  uota.) — Mommclns  F.uiiiiis  fu.t  qui  a 
Cniiiramiio  rege  donatus  palricii  luco  cl  gradu,  claris- 
siiiiis  \  oalea  parlis  vidoriis,  illuiii  quu  anitiis  liiu- 
ral  lionuriiii  niiiUuin  retldidil  quaiii  acce|ierul  illu- 
(irioreiii.  Naiii  Luiigobariluset  ^>akoiias  ,  iii  Galliain 
irriiuipcnteb  niagiMs  i^nliis  profli^avil.  ijciii  dciiide, 


Sci  qui  lustra  gerens ,  raptns  ab  orbe  fuii. 
Ip.se  Palarnia  refulsil  ^  clarus  in  aula , 

Ei  placito  '  meruii  regis  amore  coli. 
Oiiiiiia  restiiiiil  inuiido,  qnx  sumpsit  ab  ipso  ; 

Sola  tamcn  pro  se,  qux  beiie  gessil ,  liabcl, 

CAPLT  XX. 

Epitaphium  Brumachii. 

[Drumarhiiim  ,  puleiiteiu  virum  ,  dum  a  legatonc  , 
i|uu  perriincius  fuerai,  revcrtiiur  in  Galiias,  morie 
iii  iliiiere  i.ppressiiiii,  |iriisequilur  lugnbri  c.irmine, 
ilUiin  laudaiis  obeluquuntiam  ac  prudenliam,  una- 
que  Frigi^e  u\uris  iu  curaudu  fuiiere  cunjugis  di- 
ligculiaiii  cuinmcndal.j 

Quisquis  in  hoc  tuinnlo  cineres  vis  nosse  sepulii, 
-       Rrumacliius  quondam  r.ilsit  iii  orbe  poteiis. 
Qncin  sensu,  eloquio,  legati  numine  fuiictum, 

Duni  rcDieat  pairix,  sors  inimica  tulit. 
Fiaibus  Italix  raptus,  sed  Frigia  [  Fragia,  Plirygia^, 

[I  coiijux, 
Detulit  buc  cbari  funiis  amurc  ^  viri , 
Ceu  vivum  coluit,  cni  grata  cst  umbra  inarili , 

Cunjugibus  casiis  ipsa  favilla  placet. 
Ip^e  quaterdeiius  permansii  in  orbe  per  annos, 
Mox  obiil ,  e*.  niagnum  parva  sepulcra  teguni. 
CAPUT  XXI. 
Epiiaphium  Asoti  '. 

[  Laudat  Avolum  ob  pietatem  ac  religinncm  in  sa- 

cras  sedes,  ob  liberaliiatem  in  pauperes,  munili- 

ceutiam  iii  cives.] 
f»  Irriguis  Avoliim  lacrymis  ne  fleie  sepdltum  , 

Qui  propriis  meritis  gaudia  lucis  babei. 
Nam  si  pensentur  moruin  pia  gesta  suoruin, 

Felix  posl  luniulos  possidet  ille  polos. 
Teinpla  Dei  coluit,  laiitans  saiiavit  egentem, 

Plenius  illa  metii ,  qux  sine  teste  dedii. 
Noliiliiate  poteiis,  aninio  probus,  ore  serenus, 

Plebis  amore  placens  ,  fundere  prompius  opes  "'■» 
Niiii  usurje  avidus,  licel  esset  Diunere  largus, 

Plos  nibil  expciiit ,  quam  nuinerundo  dedii. 
Nil  mercedis  egens,  merces  fuit  una  saluiis, 

Qnud  minus  est  prelio,  pruUcii  boc  merilo. 

cum  a  Guntramno  defecisset,  ciGundevaldnm  fUsset 
secuius  (qucm  tamen  ipsuin  deseruii  po-iea  ac  pru- 
dlilit)  jnssu  Guiitramni  occisui  cst,  uii.uarrat  Grc- 
-.  gor.  Tur.  lib.  vii  tli^i.  c.  3'J. 
^      '    liiius  Cud.  Val.,  pastu  ti-rra  suo. 

i  Ibid. ,  qute  dedil ,  ae  recipit. 

i>  Edil.  Ven.,  fu/tii  pra'c/ai'tt.1  in  auta. 

'  lliiil.,  el  placido. 

I   liiilit.  Ven.  fritia  coiijux. 

i'  Kdit.  Ven.  el  duo  Cudd.  Val.  fiinus  amMdt 
viri. 

'  Urow.  opiii.ilur  hunc  esse  .\volum  pre^^byierum, 
qui  inlerfnii,  ac  subscri|iSit  comil.  Anrelian.  iii,  iiu- 
iiiiiie  Agiicolx  CabilUnieusis  cpiscO)ii.  Sed  uiruiii ,  si 
Avulus,  de  qno  nuue  agilnr,  pre>byler  luil,  nibil  de 
isio  bonoiis  gradu  hic  es^e  »  Furiunaio  comiiicmo- 
raluni ,  aique  alia  poliiis  ab  eodeiii  coiiiniendarl,  qua 
laico  iiiugis  lonvfiiiuiit ,  i|iioil  nimiiuiu  lUuniUcus 
e^set ,  ei  ab  usuris  exigeiidis  Hlieuus. 

">  Kdit.,  lu  iiiarg.  : 

1'ruuipius  opes  niiseris  sai  irlbueoUo  d«<til. 


J69  MISCELLANKA. 

Liice  perenne  frucns,  felix  cui  mortua  mors  esl,      A 
Qiiem  non  poena  premit,  viia  supcrn;»  manet. 
CAPUT  XXII. 
Epitaphium  <■  innocentum. 
[Infantiiim  piierorum  liimulum,  qui  uno,  ut  videiur, 
liariii  eiliii ,  alter  malurius,  qiiinquennis  alter  de- 
ccsserai,  ci  in  idem  sepulcruin,  iii  quod  et  Maler 
eorum,  fuerant  illaii,  funebri  carmiue  cohonestat.] 

Iliic  jacet  in  tumulo  non  ilenda  infantia  fralrum , 

Quos  tulit  innocuos  vita  beata  viros. 
Uno  utero  geniti ,  simili  sunt  sorte  sepulti , 

Ct  pariter  natos  lux  tenet  una  duos. 
Lotug  fonie  sacro  prius  ille  recessii  in  albis  >>, 

Iste  gerens  lustrum  ducitur  ante  Deum. 
Nomine  sed  primus  vocitaius  <=  ritc  Joaunis , 

Aiter  Palricius  munere  major  erat.  |. 

De  cujus  merito  sic  ^  plurima  signa  dederunt , 

Felices  animae ,  qux  pia  voia  colunt. 
llic  etiam  felix  genitrix  requiescit  eorum , 

Qiiae  roeruil  partu  lumina  ferre  suo. 
CAPUT  XXIll. 
Epilaphium  Juliani. 
[Jiili  niim,  qui  mercaluram  quondam  exerciierat, 

deiiide  partas  opes  etriiderat  in  bospites  et  ege- 

nng  ,  jain  inortiium ,  laudat  hoc  carmine.  Jnannis 

filii  in  patrem  demortuum  cbaritatem  et  diligen- 

tiam  commendat.] 

Condiia  *  sunt  tumulo  Juliani  membra  sub  isto , 

Ciijus  in  aiternum  vivere  novit  lionor. 
Mercaior  quondam,  conversus  flne  beato, 

Raptus  ab  hoc  mundo  crimine  liber  homo. 
Collegit  nimium,  sed  sparsit  egentibus  aurum,         q 

Prxmisit  cunctas ,  quas  sequeretur,  opes. 
Sollicitus ,  qDemeunque  novum  conspexit  '  in  urbe, 

Hunc  meruit  veniens  exsul  habere  patrem. 
Pascere  se  credens  Cliristum  sub  paupere  forma , 

Ante  omnes  apud  bunc  sumpsit  egenus  opem. 

*  In  Ven.  Edit.  faic  habetur  tituliis  :  Epitaphium 
Crienliorum.  Quo  vocabulo  videtur  designari  nomen 
proprium  familix  ac  generis  e  quo  erant  infantes 
|Hieri  hic  deOeti  a  Fortunaio.  Nec  vero  Urientionim 

I     nomen  eral  ignotum  in  Galliis.  Vide  infra,  c.  2i. 
1        ^  Antea  legebatiir  prior  iile  recessit  in  atvo ;  ex 
Hss.  antiquis  uti  nunc  legilur  restituii  Brow.   Fa- 
vent  buic  lectinni  et   mss.  Codices   Vat.   qiiorum 
uniis  habet  :    Piut  ille  recesiii, 
«  In  uno  Cod.  Vai.,  vociiatur. 
'  Ibid. ,  se  pluritna. 

*  Iq  Ven.  Edit.  et  uno  Cod.  Valic.  deest  iioc  car-  D 
nen. 

'  Duo  Codd.  Vat.,  prospexit  in  urbe. 

«  Greg.  Turon.,  lib.  de  Vitis  PP.,  c.  8,  nuni.  6, 
mentionem  facit  de  quodam  Joanne  presbytero  Tu- 
ron.,  qui  olim  mercaturam,  ut  ibidein  narrat,  exer- 
cnerat,  asserens  eumdem  ab  urbe  Massiliensi  cum 
comiRercio  negotiaiionis  suas  olim  rediisse.  Adinodnin 
credibile  esi  hunc  eumdein  esse  de  qiio  bic  Fortu- 
nntiis ,  qiii  scilicet  a  pueriiia  secutiis  Juliani  Patris 
insiitutiiin  ,  postea  conversus  cuni  Patre,  Turonensi 
clern  ascripius  fuerit. 

^  In  uiio  Cod.  Vat. :  Epilaphium  Morienlii. 

'  In  Ven.  Cdit.  quod  bene  gessil  humi. 

i  Edii.  Ven.,  Theodechildx.  —  Theodechildis,  de 
qiia  hic  loquitur.Fortunatus,  ininime  confuiidenda 
est  cum  Theodecliilde,  uiore  Chariberii  regis,  de 
qiia  Greg.  Turon.  lib.  iv  llist.  Franc,  c.  2«.  Ha. 
buil,   inquit   (Cliaribertus)   et  nliam   puetlam  opi- 

PlTBOL    LXXXVIll. 


—  LID.  IV.  170 

Nec  solum  refovens  ,  sed  ilona  latendo  iiilnisirans , 

Amplius  iiidc  ptacct,  quod  siiie  icste  dedic. 
Feiicein  sensum ,  qui  frairis  migrat  in  alvum  [alvo], 

Et  vivos  lapides  xdificarc  polest. 
Extulit  iiunc  tumulum  genitoris  honore  Joannis  «, 

Qui  modo  divinis  fungilur  officiis 
Qualiter  hic  vivo  serviret  amore  parenii, 

Cum  nuti  pietas  ipsa  sepulcra  colii  ? 

CAPUT  XXIV. 

Epitaphium  Orieniii  ^ 

[Orientium  ,  qui  in  regia  aula  prinripem  locum  oLti' 
iiuerat  dignitatis  et  graiix,  vita  functum  laudat  ili 
prudentiam,  justitiam  ac  moderaiionem.  Tum  Ni- 
ca$ix  uxoris  in  curando  Mariti  lunere  ,  et  in  ejiis 
meinoria  colenda  ,  sollicitudinem  ostendit.] 

Non  bic  nostra  diii  est  fugienti  tempore  viia, 

Qua  sub  flne  brevi  vix  venit,  inde  redii, 
Ecce  caduca  volant  prxsentia  sxciila  mundi, 

Sola  fides  meriii  nescit  bonnre  mori. 
Clanditur  hic  pollens  Oricniius  ille  sepultus, 

Cui  Palatina  prius  mansit  aperla  domus. 
Consiliis  hahilis ,  regalique  intimus  aulx , 

Oljtinuit  celsum  dignus  in  arce  locum. 
Vir  sapiens,  jusius,  moderatus,  honestus,  ninaius. 

Hoc  rapuit  mundo,  quod  bene  gessit  honio  >. 
Sexaginia  annis  vix  implens  tempora  lucis , 

Conjuge  Nicasia  qua  tumulante,  cubat. 
Cujas  castus  amor  colit  ipsa  sepulcra  mariti, 

Nec  placitura  homini,  sed  dedit  esse  Dei. 

CAPUT  XIV. 

t!pitaphium  Theodechildis  i  regince. 

[Tbeodechildem  reginaro  ,  vita  functam,  egregie  laii- 
dal  ob  regiam  slirpem  et  affinitalem  ,  ob  liberali- 
taiem  in  pauperes  et  in  lempla  muniticentiain.] 

Quamvis  xlatis  senio  ^  jam  flecieret  annos, 

Multorumque  lamen  spes  cito  rapia  fuii. 

I.ionis,  id  esl  pastoris  ovium  fitiam,  nomine  Th  ude- 
childem,  cui  prninde  nullo  modo  ea  congruunt  qu.r 
de  stirpe  ac  nobilitate  Thcodechildis  bic  prxdicantiir 
a  Fortunato. 

Cointius,  ad  an.  SOi,  n.  5  et  seqq. ,  censet  duas 
esse  Theodechildas  ex  regio  genere  distinguendas  , 
quariim  senior  Clodovei  regis  ,  junior  vero  Theode- 
rici  niia  fuerit,  ac  proinde  Clodovei  neptis.  De  prima 
hoc  funebre  poema  elucuhratum  fuisse  a  Fortunaio. 

Haud  erit  ahs  re  ac  proposiin  nostro ,  paucis  ex.')- 
minare  momenta  quibus  titltur  Cointius.  Is  ergo  pri- 
mum  conatur  Procopio  fidem  derogare,  qui .  lili.  iv 
de  Beljo  Golh.,  c.  20,  scripsit  sororein  Tlieodeberti , 
tiliam  propterea  Theoderici ,  nupsisse  Hermegisclo . 
Varnorum  regi.  Plura  quippe  a  veritate  aliena  in 
suam  Historiam  narrat  illuin  intexuisse ,  ac  ,  inter 
cxiera  ,  quod  Clotildem  ,  Clodovei  Magni  filiam  . 
(  quam  sanctus  Gregor.  Turoii.,  lib.  iii  Hist.  Franc, 
c.  1,  disertis  verbis  referl  nupsisse  Amalarico,  Wi- 
sigoiliorum  regi )  ilem  Theodeberii  sororem  appel- 
lel ,  lib.  I ,  c.  13,  ul  mirum  proinde  nnn  sit  cunidem 
errore  decepium  vel  Theodecliildem  Theodeberti  so- 
rorera  dixisse,  qux  amita  fueril. 

Deinde  oplnionpm  suam  ex  eo  Cointius  nitiUir 
conflrmare,  quod  Theodechildis,  si  fuit  Theodeherti 
soror,  filia  Theoderici ,  eadem  Greg.  Tur.  supersies 
fuisse  dicenda  est.  Qui  vero  id  poiuit ,  cum  Fnriii- 

iiatus 

'^  Uuus  Cod.  S3l.,'(elatis  seiiium. 


17«  VENAlNTII  IION.  CLEM.  KOUTUNATI  OPERUM  PARS  I. 

Si  •  iiiecibus  pnsseiil  ^»  naiurx  debiia  Qecii,  A  l'nn  niori  sors  esl.  el  terrae  rcdJere  lerrain: 


i7S 


Plebs  agerel  lacryiiii!>,  huiic  '  snperesse  sil)i. 
r.audia  qiiania  liiopinn  luiiuilo  ''  suni  clausa  sub  islo? 

Yolaqiie  qtiot  popiilis  abstulit  uiia  dies  T 
Inrlyla  iiubilitas  genitali  luce  coruscans, 

llic  properanie  die  Theodecliilda  jacet. 
Cui  fraier,  geiilliT,  conjiix  ,  avus ,  alque  priores, 

Culaiiiie  siicciduo  regius  nrdo  fuit 
Orpliamis,  eisul,  egens,  viduae,  nudiquc  «  jacentes, 

Malreo),  escaui,  tegmen  liic  sopelisse  doleni. 
Tnica  res  placuit,  ciimulo  mercedis  opima? , 

Antea  cuncta  deilit,  quam  peicretur  opem. 
Occiiltans  sua  dona  suis,  neu  '  forie  vetarent , 

Sed  qiice  clausa  dedit,  judice  tesie,  docei. 
Temploruin  Doinini  cullrix  ,  pia  munera  <?  praebens, 

Hoc  prupriiim  reputans,  qiiidquid  babcbui  inops.  6 

iialus  epitaphiuin  cjus  scripserit ,  et  inseruerit  operi 
quod  Grei(.  Tur.  adhuc  vivo  niincupavii? 

Sed  lioc  quo.l  a  Cointio  aOertur  non  magni  roo- 
meiili  esi.  Potuit  quippe  Fortunatus  scriptum  a  se 
pnema  in  Tlieodecliildis  funus  ,  post  mortem  Gre- 
^orii  ,  Operi  suo  aitcxerc  :  potuemn'  el  alii ,  qui 
«lispersa  Fnrtunati  carmina  unum  in  volumen  colle- 
<:ia  redegere. 

Ouod  vero  Tlieodecliildis  non  Ciodovei  fllia  ,  sed 
Tlieoilerici  fueril ,  ac  proptcrea  soror  Theodeberli , 
ui  omiitam  scriplorum  constaiis  silentiuni ,  qui  nul- 
lani  Clodovei  regis  liliam  ,  niunine  Theodechildem  , 
referuiil ,  ac  unam  coinmcnioraiit  Cloiildein  ,  qiiai 
iiiipsit  Ainalarico,  rcrte  Furtunams  linc  ipso  in  car- 
miiie  ca  de  Theodechilde  memorai  qune  Thoodcherli 
sorori  ,  non  vero  Clodovci  liliae  qiiadrare  coinporiun- 
tur.  Kjus  quijipe  regiam  slirpem  reccnsens,  inqiiii  : 


Cui  frater,  geailor,  conjux,  avus,  alque  priores, 
(juluiioti  iucciduj  rpgius  ordo  fuit. 

Ilnc,  inqiinm,  niagis  iii  eam  conveniunt,  quae 
Tlieoderici  lilia  fitprai,  quain  qu.e  Clodovei,  in  qiio 
primiim  re^ii  noniinis  ac  semiiiis  successio  a  Gailis 
coiillimala  fuii,ai)Uo  sciiret  regnum  ad  ejusdem 
pnsieros  peipeiuo  inanerei,  iit  narral  Greg.Turon., 
lib.  II  llislor.  Franc,  cnp.  *).  Oeiiidc  qiia  raiioue 
Fortuiiatus  regiuin  potius  Thcodocliildis  frairem, 
quam  fraires  nominassei,  si  eadein  Cloilovei  rilla, 
ac  proinde  qualuor  ejiis  lilinrum,  eorumdomquc  re- 
gum  soror,  ac  noii  liiia  Tlieodcrici,  et  snror  Theo- 
deberti  exstiiisset?  At  id  pixclare  concinit  altcri 
lesiimonio  Fortunaii,  quud  dc  Theodechilde,  sornre 
Theodcberti  scriptuin,  V';!  ipse  f.itetur  Cointius.  Eii 
vero  illud  ex  lib.  vi ,  cap.  5  : 

Inclvta  progenies,  reKali  slirpe  coruscins, 
tui  cel.sum  a  proavis  i  omen  origo  iledil. 

Currit  luorbevolans  generis  iiova  ((kiria  veslrl, 
Et  simul  hiuc  ti  aler  personal ,  iade  pater. 

Quod  vero  rcspondet  Coiiiiius,  idcirco  uiiiim  ejus 
frairem  commemorari  a  Fnrtunatn ,  cuin  qiiatuor 
haberet,  ui  innueret  ex  h':s  soluin  Theodericuin  eo- 
deni  ex  ihorn  quo  Theodrchildem  fnisse  prorroatum, 
id  cuui  nuMo  certo  iiiditio  assciiiiir,  iiim  ub  eain 
cnusain  a  pneia,  nnllo  modn  fuissei  prxterniissuin 
(prxseriiin  non  iiivito  iiicirn)  qiind  lanlnpere  aj 
Tlicodechildis  laudeni  augemlaiii  periiiicb;il,  eaiiidciii 
niiiiiruni  qnatuor  roiios  fraiics  li  bui!>so,  qiii  lirol 
nali  divi  rsis  ox  nnptiis,  voro  laiiien  ejus  frairos 
ruissoiii.  Oiiod  si  illa  valcret  i  :iusa  silciilii  a  Coiulio 
allala,  non  cral  ciir  Forluii.,1.  vi.o.  ,'>,  ito  altciiiis,  nt 
i|ise  piilal,  Thoodorliildis  rcse  Iraire  iiioiiiioiioin  fa- 
ceri't,  ciim  riiiiidoborliis  iinii  c<'iloiii  ex  loro  naliis 
liionl  Tlicndoriio,  (|uu  riiondeolilldis;  liaiir  oiiim  ex 
Suavogoita,  ciii  iiiiilio  post  iiatuiii  rhooilebcrtiim 
iiiipscrit,  siisrepit.  Voj  l|isu  inmcii  Coiiilius  fatotiir 
iUu  iii  poeinaie  Thcudcbcrtuiu  atl  budciii  Tlieode- 


Felix,  rui  meritis  stat  tiiie  Hiie  dies. 
Actibus  liis  inslans,  lerrcna  **  in  luca  relaia , 
Ter  quino  ^  lusiro  vixit  in  orbe  i  decus. 
CAPUT  XXVI. 
Epilaphium  "  VilithuKB  [VilitrutiEl. 

[Viruhulam,  nobilcm  inulierem,  e  genie  latiieii  ae 
siirpe  liarbarorum,  iii  pariendo  una  cum  prole 
exstinciam,  lameniaiiir ;  illiusque  cum  egregiain 
formam  corporis,  luni  animi  el  ingeiiii  oriiainenia 
comniendat.  l)ala  occasione  de  supreiuo  judicio, 
deque  dispirc  futura  bonoruin  et  maloruni  sone 
fuse  disserii;  tiim,  ex  prxsente  Viliiliutx  felici- 
laie,  supersiitem  conjugem  ex  nicerore  quem 
amaniissimx  uxoris  ex  funere  conceperai,  conaiur 
abJucere.] 

Oinne  bonura  velox,  fugiiivaque  gaudia  mundi, 
Monstrantur  terris,  ei  cito  lapsa  ruunt. 

childis  commemorari.  Videsis  Pagium,  ad  an.  573, 
nunr.  i,  ubi  baoc  quaesiionein  instiiuit,  et  Coiniium 
refellit. 

*  Ibid.,  sie  precibui. 

•>  Alier  Cod.  Vat.,  po$sin(. 

'  Edit.  Ven.,  huc  superesse. 

'^  Unus  Cod.  Vat.,  cumulo  sunt  clausa.  Edit.  Paris., 
ctausa  sub  uno. 

'  Cdit.  Ven.  el  duu  CoJd.  Vat.,  nudoeque  jacenles. 

'  Edit.  Ven.,  iie  (orie. 

6  De  Theodecbilde  scripsii  Flndoardus  :  hujut 
[nempe  Mapiui.  episcopi  Rhemensis]  lemporibus  SiiO' 
vegotia  regina  lihemensi  Ecclesix  teriiam  partem  vHlte 
Virisiaci  per  testamenti  paginam  delegasse  reperilyr. 
Quam  pariein  vitl(e  ipse  quoque  prtesul  Theudechildi , 
prtefatw  reginoe  fiiia!,  usufructuario,  per  precariam  , 
salvo  Eccksiw  jure,  concessit ,  ita  dunlaxat,  ul  post 
ejus  obituin,  absque  ullo  proejudicio,  iicut  ali  ea  me- 
C  liorala  (uisset,  aci  dilionem  Rhemensis  revocaretur  Ec- 
clesiiF.  Quare  scilicet  Theodechildis  regina  post  mo- 
ditm  noimuUa ,  per  teslamenti  sui  auctorilatem ,  lem- 
pore  domni  Egidii  Rhemensi  contulit  ecclesice  prx- 
dia. 

Coiiuius  voro  censet  Fortunalum,  dnm  is  celebrat 
Tlieodochildis  in  teinpla  muniGcenliam ,  speciare 
monasierium  quod  ipsa  anie  Senonensem  urbein,  re- 
gia  liberaliiate,  consiruendnm  curaveral,  illiiis  aJ 
iiistarquod  Clndoveus  prope  Parisios  exiedilioavcrai, 
cuiqiie  monastcrio  eadem  fundos,  quos  sive  ciira 
l.igerim  in  Francia,sive  trans  Ligerim  iii  Aquiiaiiia, 
aiii  de  possesio,  aut  de  acquisito,  babere  potuit,  le- 
yaverat,  in  quo  assidue  monachi  Deo  deservirent. 
ibiqiic  ot  suuin  post  obiluin  curpus  ui  sepul(ur.e  da- 
relur  inaiidjverat.  Vide  Cuintiuin,  ad  an.  5ti4,  nuin. 
56  et  soqi). 

^  Edil.  Ven.,  ceterna  in  luce.  Cod.  un.  Vat.  in  luce 
reiiatii.  Edit.  Parls.,  t/i  tuce   redatta ;  iu  marg.,  ii.-- 
..  latii. 

"  '  Theodechildii  non  anie  an.  522  nata  e>t ,  quo 
circaer  teiiipore  TheoJericus  nupsit  Suaveg»ii«, 
S  gi>inundi  regis  filia),  e  qua  susccpit  Theodechil- 
deiii,  111  supra  innuinius.  Si  i^aque  addas  aiiiius  lxw, 
qiios  eamdem  vixisse  hic  refort  Furlunatus,  reperie* 
ips;ini  extremo  fere  viiae  Foriunaii  leiupure  dlein 
»uiini  obiisse.  Vide  quse  diximus  iu  Vila  Foriuu., 
iiuiii.  Ou. 

I  Uiius  Cod.  Val.  in  urbe  decus, 

»  Uiius  Cod.  V:il.  bahot  Vilnhytte.  Edil.  Ven.. 
Vltrogolha';  liiin  dosunl  duo  Yer«us  V'i/i(ANl«  decens, 
elo.,  el  sequons.  Ilein  iu  uuo  Cod.  Val.  —  Browe- 
nis  pulai  Vilitbuiain  de  gonie  (^thui-um  fui.sse  : 
qiiaiii  lurruiii  appollat  Fuitunatus,  speclans  belli- 
co.sus  illius  popnli  aiiiiiius  et  spiritus,  sive  ui  iru'- 
ciiloiitain   curuui    Indoleiii  iuimanein<|ue  viijn   coii- 

«ueiudiiieti> 


»73  MlSCELLANIiA. 

Ui  diilor  acquiral  vires,  uum  perdit  aaiinlem ,  A 

Ante  placere  facit,  durius  iude  preniit. 
Ileu  hciyinoe  reruin,  lieu  sors  inimica  virorum, 

Cur  placiiura  facis,  quse  dulitura  rapis? 
Vililliuia  decens,  DaganlQ  chara  jugalis, 

Cnnjugis  ampleiu  dissociaia  jacet. 
Corpore  juncia  loro,  plus  pectore  nexa  marito, 

Lucis  in  occasu  vincula  rupii  amor. 
Tempora  cui  poieranl  "^  adhuc  in  llore  manere, 

Priiicipio  ^  vHx  finis  acerbus  habet. 
Sanguine  {lobilium  gcnerata  Parisius  °  urbe, 

Komana  siudio,  barbara  prole  ruit. 
Ingenium  mile  ioiorva  ^  de  gerite  Irabebat, 

Vincere  naluram,  gloria  niajor  erat. 
NuMi|uani  mcesia  nianens,  vultu  nova  gaudia  portans, 

^ubila  fronte  Tugans,  corde  serena  fuil.  B 

FuJii  ab  ore  jubar  species  redimila  decore, 

Proiulit  et  radios  forma  venusta  suos. 
Slirpe  sua  reliquas  superavit  pulclira  puellas, 

Ei  crocea  <  facic  laciea  cnll!i  tulit. 
Splendida  conspeclu,  meliori  peciore  fulsil, 

nigna  micaiis  aninio,  nec  pietate  minor. 
Cui  quimvis  nullus  bac  in  regione  propinquus, 

Ubsei)uio  facta  esi  omnibus  una  parens. 
Divinis  intcnta  boiiis,  alimenla  ministrans, 

Qua  mercede  inagis  se  saiiassc  videt. 
Il;ec  daia  post  obitum  faciunt  quoque  vivere  fun- 

[ci.am , 

Forma  peril  hominum,  nam  benefacia  manent. 
Corpora  pulvis  eruni,  et  niens  pia  Uoret  in  sevo, 

Oiniiia  prxtereuni,  prxtci'  amare  Dcum.  ^ 

Orphaiia  tunc  aviae  '  studiis  adolevil  opimx, 

Inqiie  loco  natse  nepiis  adulia  fuit. 
Teriius  a  decimo  ut  banc  «  primum  acceperai  annus, 

Traditur  opiato  coiisociata  viro, 
Nobilitas  in  gente  sua  cui  celsa  refulsit, 

Aiqiie  suis  meriiis  additur  alter  bonor, 
Dulcis  ovans,  alacris  sludiis  oriiata  juventus, 

Quod  natura  nequii,  liltera  prompta  dedit. 
Tres  meruere  lamen  juncti  superesse  per  annos, 

Conjugioque  suo,  corde  liganie  frui. 
Ambo  pares  animo,  volo,  spe,  raoribus,  aclu, 

Cerlantesque  sibi,  niente,  decore,  lide, 
Tenipore  jam  cerio  est  enixa  puerpera  prolem, 

Danino  feta  suo,  quae  pariendo  perit.  I^ 

siietudinem  signincel.  Quam  feritatem  Hyperboreis 
oinnibus  coinmunem  ac  pene  nativam  fiiisse  asserit 
Sidon.  Apollinaris  in  Anlb.  inqiiiens  : 

Jacet  3\e  sab  urssft 

Gensanimis,  inembrisque  minax,  iia  vultibos  ipsis 
luraalum  suus  borror  inesi. 

Quod  autem  Vilithiita,  quamvis  nala  Parisiis,  non 
esset  e  gente  Francorum,  saiis  osieiidit  versus  ille 
qui  paulo  posl  coiisequitur  in  hoc  poemaie  : 
Cnl  qnamvis  niilius  hac  in  regione  propinquus, 
Obsequio  facta  esi  omuibus  ana  parens  : 

•  Edil.  Ven.,  poierant  et  adhue,  quod  seqiiendiim. 

•>  Unus    Cod.  Vat.    et    Edil.   Paris.,    priiuipiHiii 
vita;. 

«  Edil.  Ven.,  Parisis  in  urbe. 

"  Unus  Cod.  Vai.,  lorm  de  gente. 


-  LIU.  IV.  174 

.'Vbripuii  teiieram  subito  mors  iiivida  furniam, 

Annos  quippe  >>  duos,  lustra  gerendo  tria. 
Sic  aniinam  geiieraiis,  aniiiia  spoiialur  ei  ipsa, 

Spcm  peperit  luci,  lucc  neganle  sibi. 
Exemplum  sed  triste  Jedit  secura  '  parenii, 

Unde  redire  solel,  deficit  inde  genus, 
Teriius  esse  pater  ciipiens,  heu  solus  habelur, 

Crescere  quo  iiumcrus  debuit,  ipse  1  cadil. 
Nain  parlus  [parvusj  cum  iiialre  perit,  nascendo  so- 

[pulliis, 

Nil  vitale  Irahens,  natus  iii  ore  necis. 
Plus  fueranl  soli,  si  luiic  sine  prolc  luissent, 

Addita  posteritas  abstulit  id  quod  eral. 
Infausiis  voiis  geniius  de  funere  niatris, 

Et  geniirix  iiato  mortis  origo  fuit. 
Alter  in  alierius  lethali  sorle  pependit; 

Inque  vicem  sibi  moic  ambo  dedere  necein.     . 
Sed  sen-iit  graviora  doleos  pater,  atque  iiiariius, 

Qui  gemit,  uuo  obitu  se  sepelisse  duos. 
Pro  vix  dum  genito  lacrymas  jain  solvit  humato, 

Vidit  quod  flerei,  noii  quod  haberet  amor. 
Trislitix  cumulum  Iribiiit  cui  rapta  jugalis, 

Dans  ioiigas  lacrynias  lenipore  nupia  brevi. 
Consultum  laiiien  illud  habei  de  conjiigc  conjiiv, 

Huic  quia  mercedis  iion  vacuatur  opus. 
Nam  quoJ  ad  ornaium  potuit  muliebre  videri, 

Ecclesiis  pronipie  pauperibusque  dedit. 
Ilic  nulla  ex  illis  rebus  periiura  reliiiuit, 

Ut  modo  prainiissas  dives  haberet  opes. 
Quam  bene  distribuens,  s:ne  se  sua  nuluit  esse, 

Nam  quae  larga  '  dedit,  haec  modo  plena  melil. 
Condidit  ergo  sibi  quidquid  porrexit  egenti, 

Et  quos  suiapsit  inops,  hos  babet  illa  cibos. 
Felices  quos  nuJla  gravant  de  morte  secunda, 

Nec  faciunl  poenis  subdita  membra  feris. 
Dulcibus  illecebris  qui  non  sibi  condii  Avernuni  ', 

Nec  per  carnera  animani  vult  sepelire  suaiii. 
Sed  casta  pietate  nianens,  siiie  criiniiie  vitx*, 

lllius  in  luce  hac  ■"  prsemia  lucis  emil. 
Tempore  quam  parvo  lacrymas  aut  colligii  ainplas? 

Aut  cui  vita  iiilet  » ,  gaudia  loiiga  c.ipit. 
Hic"  de  morle  levis  dolor  osl;  nam  ifurius  illud, 

Hic  quem  viveuieni  Tarl.ifa  uigra  teiient. 
Infelix  quisquis,  raaculosis  aclibus  usus, 

Ante  [arle]  redemptorera  se  laqueasse  viJet. 

'  Unus  Cod.  Vat.,  rosea 

'  Edit.  Ven.,  Orfana  lunc  avia  est,  inendose. 

s  Ibid.,  hanc  ut  primum. 

^  Cum  dixerit  supra  Forlunatus  Viliihulam  annos 
terdecini  natam  niipsi^se,  et  annos  tres  vixisse  cum 
conjuge  supersiitem,  seqiiereiur  eamdein  sextum 
decimum  annum  vivendo  expletse.  Cur  ergo  hic 
deceni  et  septem  annos  refert  ipsam  yixisse?  forte 
inenses  in  superioribus  summis  prx^ermissos  hic 
refert  iii  niiiiierum. 

'  Ibid.,  dedit  fetura  pareiiti. 

i  Edii.  Ven.  ei  ires  CoJd.  Val.,  esse  eadii. 

i'  Uiius  Cod.  Val.,  nam  qux  lingua  dedit. 

'  Edil.  Ven.  el  tres  Codd.  Vat.,  conditamarum. 

1'  Edil.  Ven.,  illius  in  luee  htvc  prwmia. 

"  Uiius  Cod.  Vat.,  aiil  cui  vita  lenel. 

0  Duo  Codd.  Vat.  ei  Ven.  Edit.,  huc  de  raoric. 


175  VENAiNTIl  (lON.  CLEM.  FORTllN.VTI  OPERUM  PARS.  r. 


i:o 


Niibibut  invectus  cun)  veiierii  uibiier  orbis, 

El  luba  lerribili*  inoverit  *  arma  polis. 
tlis  veail  Elias,  iills  in  curribus  Enncb, 

Anteviando  suos;  hiiic  Pelrus;  liinc  Stephanus. 
Flore  puellarum  rosca  stipnnte  curona, 

Inler  virgioeos  priina  Maria  choros. 
Binc  Hartha  ^,  hinc  sponsa  Agnes,  Tecia  dulcis, 

[Agatha  *, 

Et  qiia:cunqae  Deo  virginitaie  placet. 
Tiiiic  ibl  quis  terror,  cdeli  assistente  senalu 

QuiJ  (liciurx  animx  judicis  in  facie? 
Mox  aut  poeiia  manet  miseros,  aut  palma  beatos. 

Quisqiie  sux  vilx  semina  jacta  metii. 
Suiit  dicturi  alii :  Cadc,  mons,  et  comprirae  corpus; 

Sed  jussi  colles  Terre  scpulcra  negant. 
Cugenlur  minimi  quadrantem  solvere  nunimi, 

Nemo  pedein  reraovet  quo  sua  culpa  trahil, 
Spe  vacui,  palcx  similes  mittentur  in  ignes, 

Pascendi»  flammis  Gi  ■*  caro  nostra  cibus. 
Vivunt  ad  poen.is,  xierno  ardenle  camino, 

Ul  cruciet  gravius,  mors  mala  non  moritur. 
Ne  fessi  recreent  animas  longo  igne  creraatas, 

Porriget  *  lieu,  nullas  llammiger  amnisaquas. 
Parle  alia,  meriiis  felicibus  acta  '  tenentes 

Fulgebunt  jusii,  sul  velut  arce  poli. 
Digni  lumen  habeiit,  daranati  incendia  deflent, 

lllos  splendor  alit,  hos  vapor  igne  coquiu 
Res  cst  una  quidem,  dupliri  sed  finditur  actu, 

Nain  cremat  indignos,  qno  probat  igne  pios. 
i£terna  radiant  paradisi  in  luce  beati, 

Cum  facie€hrisii  regiia  tenendosui. 
Gratia  quanta  nianet,  vultus  qui  aspcxerit  illosl 

Qiiantus  bonor  bominura,  posse  videre  Deumt 
'Si  nimis  erigitur  fragilera  qui  cernit  araicum, 

Qualiter  exsuttei  qui  videt  ora  Dei? 
Lilia,  iiarcissus,  violx,  rosa,  nardus,  amomum  e. 

Qaidquid,  odorifero  germine,  mittit  Arabs. 
Judicis  in  vullu  florentia  lamina  vernant, 

Sed  super  hxc,  Domini  suavior  efQat  odor. 
Nam  quantum  obscoeno  melior  lux  aurea  plumbo, 

Tanturo  thura  Oeo,  cedit  et  omnis  odor. 
Quaiitum  nocte  dies  distat,  sol  lampade  luiix, 

Faclori  cedunt  sic  sua  facta  suo. 
Cura  vcro  justi  tanto  splendore  fruanlur, 

Congaiidcnt  niiniom  se  caruissc  mori. 
De  tencbris  migrassc  favent  in  iuce  perenni, 

El  magis  ad  bona  tot  tardius  isse  dulcnt. 


A  Tu  qiioqiie  nec  lacrymis  nras  pin  facta  jugalis 

Cui  niodo  creduntur  liic  *■  uicliora  dari. 
Nam  si  deplores  meritis  qux  vivit  opimis, 

Conjugis  ipse  bonis  invidiosus  eris. 
Prxserlim  quara  scnsa,  anirao,  libi  corpore  junciam 

Ijunctas  ',J 

Cum  Christo  seraper  corde  fuisse  refers. 
Post  Domini  vultus,  ad  te  si  Jussa  rediret, 

Fleret  in  bunc  mundum  se  revocasse  i  gradum. 
Cliarius  illa  diem  retinet,  quem  perdere  nescit, 

Qiiam  hunc,  quem  limuii,  fine  sequente  sihi. 
Ne  grave  funus  ^  .igas,  cunctis  natura  qiiod  ofTert, 

Quod  cum  principibus  participatur  inops. 
NuIIum  paupcrtas,  non  eripit  ampla  faculias, 

Hoc  cominune  simul  divcs,  egenus  habet. 
B  Nam  puer  aique  senex,  niger,  albus,  lurpis,  honestu«, 

Debilis,  et  fortis,  mitis,  et  asper  obit. 

1  Huc   sapiens      stolidus ,     probus, inipr^bus 

[omnis, 

Plenior,  exiguus,  parvus,  et  altus  adil. 
Tardius  aul  citius  currii  sors  ista  per  omnes, 

Dissimili  merilo,  mors  trahit  una  viros. 
Non  decet  ergo  gravcs  pro  conjnge  fundere  flelus. 

De  cujus  raeritis  te  dubilare  iieg^is. 
Felices  niroium  hic  qui  sine  criinine  prxsnul, 

Qui  melius  discuni  vivere  post  obilum. 

CAPUT  XXVII. 

Epitaphium  Euphratice. 
^Euphrasiam,  nobilissimam  feminam,  onnis  aciibns 
curaulaiam  ,  et  illuslrem  virtuiibus  ,  niort;ileiii 
0  lianc  vitam  cum  imniortaliiaie  commuiasse  gra- 
tulaiur.  CJusdeni  inunificentiam  in  pauperes,  ca- 
siimoniaui,  generis  quoque  nobiiiiatem ,  coni- 
mendat.J 

Si  ■>>  pietatis  opus  nunquam  niorietur  in  xvo  [xfuml, 

Vivis  pro  merito,  feraiua  sancta,  tuo.  « 

Inclyta  sidereo  radians,  Euphrasia,  rogno,  * 

Nec  mihi  flenda  manes  ",  cum  tibi  Ixia  piaces, 
Terrse  '  terra  dedit,  sed  spiritus  asira  recepil, 

Pars  jacet  hxc  tumulo,  pars  tenel  illa  polam. 
Curpore  deposilo,  leviori  vecia  volaiu, 

Stas  meliur  coelo,  quam  prius  esses  hume. 
Carnis  iniqua  domans,  dete  libi,  sacra,P  iriumphaiis, 

Ad  patrix  sedes  civis  opima  redis. 
Ardua  nobiliias  proavorum  luce  coruscans, 

PIus  tamen  es  nieri>is|;Iorificanda  tuis. 
Vir  cui  Namatius  i.  daius  indo  Vienna  sacerdos  : 

Conjuge  defuncto,  cunsociala  Deo, 


*  DnoCodd.  Vat.  et  Ven.  Edii.,  conimov«(  aTma. 
»■  Tres  Codd.  Vai.,  hinc  Mattr. 

"  UnusCod.  Vai.,  Agathe. 

*  Unus  Cod.  Vai.,  sie  caro. 

*  Edil.  Ven.,  porrigii. 

'  l':dii.  Ven.  ut  duu  Codd.  Vat.,  alla  tenentet. 

*  lliid.,  amomus. 

*■  Duo  Codd.  Yai.,  huc  meUora.  Edii.  Ven.,  /ii7< 
nietiora. 

I  Edil.  Ven.  et  unus  Cud.  Vai.,  juncta. 

I  Edit.  Yeii.  et  ires  Cnd.  Val.,  revocare  graditm. 

^  Eilil.  Veii.  61  uiius  Cud.  Vut.,  ne  grave  (enui. 

I  lii  Cod.  ins.  s:rciili  xv  quo  usiis  est  vir  cl. 
Jacobui  Horellius,  bibliutliccx  S.  Marci  Veiieiiis 


cusios ,  hic  versus,  qui  in  Urow.  edil.  el  ms.  fodil. 
quibus  usi  sumus  inaiicus  reperiiu.'',  sic  suppleiur  : 
Huc  sapiens,  slolidus,  probus,  iuiprubus,  tlque  luperlMS] 
cl  iiifra  : 

Dissloiili  merito  sic  tralill  uDanlmM. 

{Secunda  curee  nota.) 

°<  lluc   poema  el  sequeus  desunl   iu  uno  Cod. 
Yal.  et  Ven.  Edil. 

"  Uiiiis  Cud.  Vat. ,  ner  miki  fiiuda  ntaiunt. 

'  Uhus  Cod.  Yatic,  <i;i ra  eJii;  alier,  terrm  («rm 

/lHTl'». 

1'  DiioCndd.  Yal.,  (aeia  iriumphaa». 

1  llic  Nammaiius  episcupun  Vioiiueiuis  (uit,  M 


177  MISr.ELLANEA 

Exsolibtis,  viduis,  caplivis  oninia  fundens,  A 

Paupenale  pia  dives  ad  asira  subis. 
iEternum  niercaia  diem  sub  lempore  parro  [pravo], 

Misisli  ad  ccelos  quas  sequereris  opes. 
Se<l  rogo  per  regcm,  paradisi  gaudia  dantem, 

Pro  Forlunato  supplice  funde  precem. 
Obtineas  votis,  hxc  qui  tibi  carmina  misi, 

Ui  merear  claudi  quandoque  clave  Petri. 

CAPUT  xxvin. 

Epilaphium  Eusebi(c. 

[Cusebiitm,  qine  deceiinis,  jam  viro  desponsa,  iinm.i- 
tute  nbierat,  luguliri  boc  carmiiie  moriuaai  la- 
menlatur.] 

Scribere  per  lacrymas  si  possint  dura  pareiites, 
Hic  pro  pictura  litlera  lletu»  erai.  D 

tuccessit  Esychio,  seu  Isicio,  in  sede  Vien.,  ad 
aoiium  S58.  Vir  Hobilis  slemmate,  sed  nobilior  vita 
et  elcquio  nominatur  in  Adonis  Chronico,  ad  sexlaoi 
aelatem.  Incertum  an  bic  idem  ipse  Namniaiius  fue- 
ht  ad  quem  scripia  exstat  epistola  Sidonii  Apol. 
sexU  lib.  viti,  cum  et  alius  Nammatius  Tuerit,  con- 
socer  Ruricii,  ad  qiiem  ei  ejus  conjugera  Cerauniara 
exstant  quccdam  ipsius  Ruricli  epistol%. 

Browerus,  in  iioiis  ad  hiiiic  locum,  aii  Eupbra- 
siam  post  se  reliquisse  superstitem  Nammatium,  fu- 
turum  aliquaiido  Viennensem  aniistitem,  cuin  tam 
aperte  Portunatus  bic  n:irret  Euphrasiam,  conjuge 
jain  defimcto ,  retigioni  pietaliqiie  exercendx  se 
tutain  dedlsse. 


.  —  LIB.  V.  17B 

Seil  quia  lumen  aquis  iion  signat  •  nomen  aiuaiit£s, 

Tracia  inanus  scquiiur  qua  jubei  ire  dolor, 
Nobilis  Eusebiie,  furibundi  sorte  sepulcri, 

Hic,  obscure  lapis,  fulgida  membra  tegis.' 
Ciiius  in  ingenio,  seu  formae  corpore  pulchro, 

Arie  Minerva  fuit,  victa  decore  Venus. 
Pocta  lenens  calamos,  apices  quoque  Dgere  filo, 

Quo  tibi  charia  valet,  hoc  tibi  lela  fuit. 
Dulcis  in  Eusebii  jam  desponsata  ciibile, 

Vivere  sed  tenerae  vix  duo  luslra  licet. 
Ul  stupeas  juvenem,  sensum  superabat  .inilein, 

Se  quoque  vincebai,  non  babitura  diu. 
Conteriturque  socer,  cui  naia,  gcnerqiie  recedil, 

llaec  leilialis  obit,  ille  superstes  abit  i>. 
Sii  tamen  auxilium,  quia  non  es  niorina  Christo, 

Vives  post  tumulum,  virgo  recepta  Deo. 

In  eo  quoque  Brn^verus  erral,  qtiod  Nammatiura 
Paiiiagatbo  succes>isse  opineliir  in  sede  Vienneiisi ; 
qui  Pantagaihus  interluii  ac  Bttbscripsil  concil.  4u- 
relianensi  iii,  babito  an.  538,  cum  buic  successerit 
Esychius,  qui  item  nonniillis  interfuil  ac  subscripsil 
conciliis,  qux  inter  Paiisiensi  ii  celebraio  sn.  551, 
ut  videre  ett  apud  Coiniium.  Esychio  iiaque  suc- 
cessit  Nammalius,  ac  decessit  an.  5.'>8,  cuiu  aiiiios 
septem  sedisset,  vixissei  75,  ut  patei  ex  ejus  Epita- 
pbio,  quod  iu  Antiquit.  Vien.  legilur.  VidesLs  Coiiit., 
ad  an.  5^8. 

'  Id  est,  oculus  per  lacrymas  nequit  signare  auiaii- 
tis  niimcii. 

^  Uuus  Cud.  Val.,  ille  superslei  kabet. 


LIBER  QUllNTUS. 


CAPUT  PRIMUM.  ( 

Ad  Uartitium  "  episcopuin  Callieice. 
[Uartini,  episeopi  Galliciuc,  viriules  cum  deliciis 
paradisi  cuniparai ;  cujiis  accepiis  lilleris,  qua  se 
Ixiitia  perlusiim  senseril  ileclarat,  ac  daia  occa- 
sione  eloquemiam  ipsius  etdoctrinam  efiert  pluri- 
bus;  luiu  ejiisdein  se  precibus  liuinillime,  necnou 
Agnetem  et  Radeguudem  commeiidal.  ] 
Domno  sancto  aique  apostolico  in  Cbrisii  regis 

'  Sanctiis  Martinus,  episcopus  Gallicise,  decessit 
anno  circiier  &80.  Sic  de  ipso  scribil  Greg.  Tur., 
lili.  v  Hist.  Fraiic,  cap.  38 :  lloc  tempore  et  B. 
Martimis,  Galliciensis  episcopui,  obiit  magnum  populo  O 
itti  (aciente  plaiiclum.  Nam  hic  Pannonix  onus  fuit, 
el  exinde  ad  risitanda  loca  sancta  in  Orientem  prop^- 
rans,  in  lanluiii  se  lilteris  imbuit,  ut  nuili  secundus 
suis  temporibus  haberetur.  ExinJe  Galliciam  venit, 
ubi  cum  beati  ilarlini  reliquice  portarentur,  ef>iscopus 
ordinatur;  in  quo  sacerdolio,  impletis  plus  viintis  iri- 
ginta  annis,  plenus  virlulibus,  migrovit  ad  Dominnm. 
Versiculos,  qui  super  oitium  snnt  a  parle  meridia^iu  in 
basilica  sancii  Uartini  ipse  composuit.  Sancli  Marliiii, 
Galliciu.-  rpiscoiii,  elogimn  exslal  apud  Isodorinn,  in 
1.  de  script.  Eccles.  cap.  3-2,  bis  veibis  :  ilartiiius 
Dumiensis  monastaii  saitclissimus  poniifex,  ex-  Urien- 
tis  partibus  itavigans  in  Gallias  venit,  ibique  conversis 
ab  Ariana  impietate  ad  fidem  calholicam  Suevorutn 
populis  regutam  fidei  et  sancim  reliyiouis  constituit, 
tcctesiasticos  in(orinavit,  nwnasteria  condidit,  eepiosa- 
que  preecepta  pice  instituiionis  composuit ;  qui  ei  refert 
ilariinum  (loruisse,  regitanie  Theodemiro,  rege  Sue- 


cxerciiu,  post  ducem  Paulum  priuiipilo  Hartino  epi- 
scopn,  Forlunaius. 

Felici  i>  propulsa  flatu  recreabilis  opinionis  vestr» 
nosiras  aures  aura  demulsit,  et  molli  blandiia  lapsu, 
sibilo  crepitante,  paradisiaci  horti  oduramenia  sa- 
burrans  '^,  suavium  fluruin  nuntia  narcs  ipsas  aro- 
mate  <*  respiraute  suflivit,  aduiodulanter  iodicaus, 
quod  °  sicut  ad  orientem  Edon  a  priocipio,  ita  de- 

vorum,  teinporibus  illit  quibus  Justiniamit  in  [tep. 
l{om.,et  Aihanagildus  iu  tlispaniis  imperium  tenuere: 
quod  dc  initiis  Mariiiti  in  Hispaaia  iulelligendum 
est. 

Forlunatus  autera  (  ut  animadvertit  Brow.)  sui 
teinporis  receptam  apud  plerosque  opinioneiu  seqiii- 
tur,  quje  ferebat  Pauluin  aposiolum  in  Hispniiiag 
Evangelii  lucem  iniulisse  :  qnam  opinionem  e.vaini- 
nat  Dironius,  ad  an.  61,  niliil  taineii  delinieiis.  Cura 
igitiir  sanclus  Marllnus  pliiriiinim  opera  sua  ei  sedu- 
liiaie  contulisset  quo  Suevi  qui  Gallxclam  ab  initio 
saeculi  v  lenebaiit,  .Ar.anani  h.Treslin  ejurareni(ut 
videre  esi  apud  Greijiir.  Turnii.,  Ilb.  i  de  Mir.  S. 
Mariiiii,  capiit  II),  propterea  a  Koriunaio  posi  Pau- 
lum  primipilus,  appellatur.  Krat  qiiippe  primipilus 
apud  Romanos  princeps  primiu robortis,  isque  eraliu 
legione  alter  post  trlbunmn. 

>>  Deest  bxc  episiola  in  Edil.  Ven.  et  tinii  Cod.  \M. 

°  Gloss.  ms.  :  id  est,  spiR\r<s,  ohorans. 

^  In  nno  Cod.  Vat.,  aromaia  resoirante. 

'  Ibid.,,  deest  :  quod. 


179  VENVNTIl  IION.  CLEM.  FORTUNATI  OPE(\»JSI  P\RS  I.  180 

riirsosapctiln,  al(crum  ad  occasum   Dlmi»  pl:"iU.">5sei  A  niel  veiiii  fiuciuse  fluciibu»;  UtiJulil  puppis  llla  r«- 


FVysiiiiti,  iii  i\no  rnrlior  AJiiin,  id  esi,  MarHiis  Mar- 
iliiiig  iiioxpiigii  iliilij  .1C10I.1  ('liriai,  ll(l)>  liiiior  vive- 
roi,  perpuiiiii  Kcrvinie  iii.niJ.ilo,  "ad  r|iiein  nnn  lain 
ad  aiiraiii  Doiniiiiis  revi.eiiJiim  post  ineriJiem  per- 
gerei,  ijiiain  ip-evir  fatiuspjr^idisiis,  inier  perspiciii 
rordis  sinaragdiiias  plaicns  el  vernanlis  operis  iiium- 
lirams»»  corynibos,  non  quod  flcus  ie!!e'-et,  soil  fiuc- 
lus  ornarei,  inambulaniis  in  se  lieaii  Redeinploris  , 
adliaesnra  vestigia  coerceret,  (ide  flgenie;  uiide  nec 
nd  momeiiium  pii  conditoris  laberetiir  prxsenlin, 
«1111.1  iiec  in  atomo  plasma  notareliir  in  ciilpa,  sed  per 
ill^is  lieatiiiidiiies,  velnt  odori  iieinoris  illeclus  de!i- 
riis,  et  Verniilam  Dominiis  et  verna  Dominum  po';- 
Biderci ;    ulpnle    cum    aliernaiile    silii    concaieiiali 


liqiiis  forsilan  aUimen,  iiiiiii  vesiri  colloi|uii  ccrte 
liinieii;  «ommercium,  lali  discrepante  roercatu,  quod 
aliis  illiul  ad  pretiuui,  hoc  nobis  inemptum  [iiie- 
puiMi].  Illinc  resiinguilur,  liinc  purgatur,  illiid  inflcil, 
liinc  nivescil.  Qiiid  loquar  de  periodis,  Epiclierema- 
li  us,  enthymeiuatis  ^,  syllogisini>qiie  perplexis,  quo 
latioral  quadrus  Maro,  quo  roiundus  Qcero;  quod 
apiid  illos  est  profuudum;  hic  prnfluuin,  qiiod  il- 
liiic  difncillimum,  liinc  in  promplu.  Cnmperi  paucis 
putictis,  quoniam  quo  volueris  cola  1  piinpinosae  dif- 
liiiidis  propagines,  qiiod  vero  libueril,  acuii  conima- 
lis  falce  succidis,  utcauli  vinitoris  siudio  luoderan- 
le,  nec  in  lioc  iuturians  gerininet  uinbra  rasiidiuni. 
el  illuc  lcnsa  placeat  propago  cum  fructu.  Nam  quod 


dulreiine  nec  isie  fu::areiur  admissu  "=,  nec  ille  frau- "  referlis  in    lilleris,    post  Sloicam  reripaieiiciiiique 


d»ri'iur  aniplexii,  liinc  iiiliianlibus  aniinis,  mcdullis 
a'sluaiiiihus,  oculis  suspectis,  palmis  cMentis,  fer- 
vens  magis  qiiam  sitiens  pnesiolabar  epistol.^  vestra; 
iniigna,  si  vel  parva  nubecula  madidanii  vellerc  bi- 
kiiliis  liiimectarer  :  desiderii  cnnscius  vota  volo  prx- 
Tciiiens,  si  qtiid  de  vobis  certissirae  vel  per  undas 
mohiles  flxa  mibi  liiiera  nuniiaret,  iia  ut  ariditatem 
iiieani  collnquii  vesiri  leniperaiurus  iraber  sic  irri- 
garei,  paginaro  ^  iie  delerel,  quo  lamen  providentia 
divina  consuUo  per  filium  vesirum,  veiierandum 
inilii  dumnum,  sanclam  cliaritatera  refeclam  suscepi 
cernensepistolam  quae,  ut  vosnostis,  artecompacia, 
III  ego  sensi,  flore  conferia  *,   bibeniem  se  polius 


censurara,  me  ihenlogix  ac  theoriai  lirocinio  man- 
cipatura,  agnosco  quid  araor  faciat,  cam  et  inime- 
renies  ■^  exornat.  Cur  tanien,  bone  Pater,  in  me 
reflectis  quod  tuum  esl,  ac  de  nie  publice  profers 
quod  libi  privatum  est?  cum  prima  sint  vobis  nota, 
el  secunda  domestica ;  nam  Plato,  Aristolele«,  Chry- 
sippus,  vel  Piitacus,  cum  mihi  vix  opinione  noti  sint, 
ncc  legemi  Hilarius,  Cregorius,  Arabrosius,  Angu- 
siinus,  quos,  si  vel  in  visione  "  noti  fierenl  dormi- 
lanti,  nec  ego  vere  sentirem  «,  eo  quud  copix  ar- 
tium  apud  vos  velui  in  coiumune  diversorium  con- 
vcnerunt,  ipsa  vobis  [haerent]  lenacius  qux  sunl  cce- 
lo  propinquius,  quia  non   oblectamini   tam  ponipa 


<|uam  legeiitera  ferrel,  persingulos  apices  pigraenla-  „  dogmaiura  quam  norma  virtnlum.  llnde  prncul   dii- 

j*        *         •       1     •    .  r\.  .  ..        .     ^  I  •  I      i*  *!• .    ...1       r    f       •  !■         T     r      . 


lonlTamine  inebriatura.  Dives  pauperi  propinavit,  et, 
ut  ii;i  dixerim,  quasi  Falerni  nobilis  ipso  me  prius 
ndnre  pincernanle,  supplevit  :  gemina  dicendi  fruge 
coiige$ta,conditasale,  melle  perfusa,  perraista  blan- 
ditie,  cum  vigore  me  peregrini  pociili,  quatiium  de- 
fueiuin,  plus  avidum,  dum  pars  illicii,  pnrs  deier- 
ret;  in  ancipiti  posito  conviva  resticulo  ',  nec  sus- 
linente  magna  hibere  s,  conseniio  dulcedini ,  qui 
ferio  ^'  virluti.  Hnc  igilur  flucnledono,  venil  ad  rae, 
fateor,  pcr  cana  ponti  foiis  poculi,  veiiil,  pater  opii- 
iiie,  per  salsum  mare,  quod  siliin  restinguerot;  et 
venit  oceaniiide  miscenie  fluctu  '  raera  dulcedo;  cu- 
}us  li'|uur  non  fauce  lenus  saperet,  si  arcaoa  roul- 
rerci,  quippe  quod  non  carnem  f.iveris  tali  polu,  sed 


liio  ccelestium  clientela  [clienta,  cliens]  facius  es 
clientelarum  P.Sed'quid  ego  bxcad  te,  0  dulci^sirae 
Pater,  et  verc  Cliristi  discipule,  qui  ad  instar  Saniari- 
tani  viiium  miscens,  ei  oleuin  aegroto  decuhanii, 
blanduin  raihi  raalagma  porrexisli  :  mercedeoi  pii 
operis  relaturus,  cum  venerit  qui  se  stabulario  sera 
peiisare  debere  1  repromisit,  ciigtodiens  in  vobis, 
pontifes  summe,  quod  contulii ;  scieiis  suis  oculis 
hoc  placere  dignissime,  quod  ipsam  apud  te  vincit 
dignatio  dignitatem.  Quaprnptcr  sacratissims,  since- 
rissiini^  ,  atque  amaniissimx  '  aposiolicx  coron« 
vestrx  plantas  snpra  meum  pectns  stralus  imponens; 
ei  uiiinius  ego  membra  subdiia  vel  pedura  vesirorum 
recubatorium  faciens,  iia  vesirx  pietati  avidodeside- 


fplriium.  Unde,  ui  vere  prosequar,  hiijus  nva  pal-  D  '''**  '"^  coraraendans,  deposco  in  Doinino  ul  inler 
iniiis  nobis  sitim  prorogai,  dum  propinat.  Hac  I  in-  pcccatoreni  et  Redemplorem  mundi  alter  quodaiii- 
opiiia  fingedelapsa  per  gurgiiem,  primus  isic  niilii-      ""odo  inedialur  accedens,  levigato  delicto,  probe  Pa. 


"  To  ad  deest  in  aliq.  Mss. 

^  niiu  Cndd.  Val.,  iiiumbruiUet  conjmbot. 

'  lii  iiiio  Cod.  Val..  fiigarelur  admUio. 

'  Ihid.,  pai;  tium  nec  delerel. 

•  lii  allero  C-i\.  \M.,  flore  confecla. 

'  In  diiuliiisCndd.   Vat.,  coiivha  rittticul». 

'  ln  iiiio  C.od.  V^il.,  /itfii/i' coiiieiKiii,  f.,  biheiite. 

''  lii  allero  Cnd.  Val.,  qui  ceclo  virluli. 

'  Ihid.,    niiscfiilf  fliicliiiii  niare  dulcedr. 

)  In  niioCnd.  Val.,  Iiuc  iuopiiia. 

^'  lii  uiin  (^iiil.  Val.,  cnlhijiimnis. 

'  lii  alleio  Cod.  Val.,  tiiinmodo  volurris  colir  dif- 
(aiidii  profiagineB.  Trevii:  Glon.,  Sitbilit  Itrnw.,  hu- 
*(<  COL^-.,  id  t$t  r.nESCr.NTil.   Kn  tl  apud  Var«:oiii'iii 


de  re  ruslica,  lib.  1,  eap.  3t,  colis  pro  len-^»  in  tilt 
ramuxculo.  Hxc  lirovr.  Hlc  porrn  cnla  usiirpalur  a 
ForluMato  prn  inedia  in  scrlbendn  disiini-iinne,  qno 
iii  seiisu  ab  Ipso  adhibeliir  lih.  1,  cap.  I.  Ciii  sensui 
rtspoiidel  quud  lilc  paulo  pnxi  addil :  qnod  vero  ii  • 
biuril,  aculi  commnlis  fulce  succidi$;  iil  sensus  gil: 
i|ua  luiius  dilUiiidis  iiraliiineiit,  liiiurlaiilis  vitit  *tl 
iiistar,  qiia  rfstrliigls  alqiie  oniicldlt. 

■<■  lit  uiio  Cnd.  Vat.,  iiuii  merenle*  exonial. 

^  Ibid.,  quos  ai  vcl  ti$ioni  noti  lierenl. 

'•  Vere  iniistTini. 

P  lii  iiiiu  Cod.   Valif.,  [aelHt  t$tlt*HlarMm. 

1  Ibid.,  jtensure  debili. 

'  liiSCodil.  Vat.,  atqtte  elamttnii»i\:nt  »r^il<il<t. 


I 


ISl  MISCELLANEA.  —  LIB.  V.  !82 

ler,  reprobum  reconcilies  post  reatum.  Ei  quia  ves-  A  Keddiiur,  avulsis  spinis,  uibs  Romula  princeps, 


trx  (iduciie  pigniis  accepi,  pieia<is  vesirx  filias  et 
famulas,  Agnem  el  Radegundem  una  mecum  devoie 
earura  desiderio  mandalo  commeiido,  communiier 
supplicanies  ul,  apud  domnum  Mariinum  pro  iiobis 
verba  faciens,  lain  fidus  intercessor  accedas,  qualis 
apud  Domiiium  ipse  tuoi  promptus  exslilit,  cum  ci- 
daver  exanimuin  non  prius  dimilteret  quam  mors 
iiiortiium  dimisisset.  Est  enim  ratio  consequens  ut 
per  vos  illinc  iiobis  redeat  spes  pairocinii,  quia  ad 
vos  liinc  prodiil  pars  patroni.  Coram  Domino  suppli- 
cans,  pie  Pater,  iit  in  graiiam  vestram  [gratia  vestra] 
receptus,  vel  apiid  eos  qui  vestri  sunt  commendaii, 
sentiam  lam  oralione  quam  carmine  le  doclore  regi, 
geniiore  diligi,  dure  progredi,  lulore  muniri.   Pice- 


Principis  egregii  vomere  culia  Petri. 
Paulos  ad  lllyricos,  Scylliicas  penctiando  pruinas. 

Dogmate  fervenii  frigora  solvit  liumi. 
Mallhxus  ^ihiopes  aiieniperai  ore  vapores, 

Vivaqiie  in  exuslo  flumina  fudit  agro. 
Bellica  Persidis  ^  Thonia:  subjecta  vigori, 

Foriior  efficitur  vicia  ■=  liara  Deo. 
Liirida  perspicuo  dalur  India  Barlhulomxo, 

Andrcae  moniiis  essiai  Acliaia  seges. 
Ne  morer  accelerans,  Marlini  Gallia  prisci  J 
.  Excelleate  Gde  luminis  arma  •  capit. 
Mariioo  servata  nnvo,  Gallicia,  plaude, 

Sortis  aposlolicae  vir  tuus  isie  fuil. 
Qui  viriuie  Petrum,  prsebet  tibi  dogmaie  Paiilum, 


sentium  vero  poriilorem  faroulum  veslrum,  vere  mi-  "      Hinc  Jacobi  tribuens,  inde  Joannii  opeiii. 


bi  bonum  Bonosum.pielaii  veslra:  supplex  accedens, 
nec  prius  relaxans  pedes  quaoi,  dulcls  Paier,  promi- 
seris,  qua  valeo  prece,  supplex  commeiido  ;  qui  in- 
tervenlu  sanctoriim  cum  vobis  sospes  occurrerit,  ab- 
sentis  vota  prsesens  exsolvens,  illud  prius  obtiiieam, 
ut  quis  cum  primum  buc  commeat,  me  celeliris  verbi 
vcsiri  gaudia  festina  respergant. 
Martiiii  meriiis  cum  nomine  nobilis  hxres, 
Pro  Fortunato,  qiiaso,  precare  Deum. 

CAPLT  II. 

Item  ad  eumdem. 

[Quemadmudum  aposiolis  varias  orbis  terraruni  par- 
les  assij;nalas  ac  distribuias  fuisse  narrat,  qcibus 


Pannoiii£,  ut  perhibenl,  veiiiens  e  parte  Quirilis  ', 

Est  magis  etTectus  Gallisucba  t!  salus, 
In  sulcuin  sterilem  vilx  plantaria  sevil, 

Quo  naiura  seges  fertilitaie  placet. 
Heliae  meritis  alter  redit  imber  aristis, 

Munera  roris  habens ,  ne  premat  arva  sitis. 
Neujaceani  siupidis  arentia  jugera  sukis, 

InQuil  irriguae  fonie  perennis  aquae. 
In  ramis  hacresis  fiJei  pia  germina  fi.vii ; 

Qiiodqueoleaster  eral,  pinguis  oliva  virel. 
Qux  sletitexilis  viduaiis  frondibui  arbor, 

Jam  paritura  cibum,  floret  hoiiore  iiovo. 
Imponenda  focis  sine  spe  ficulnea  tristis, 

Prcparat  ad  fruclum  sieicore  culia  sinum. 


Evaiigelii  lucem  inferrem,  iia  Mariino  Gallaeciara  C  Palmitis  uva  iumen>,  avium  laccraiida  rapinis 
diviniius  datam  fuisse  dicit,  in  qua  Catholici  do-  ' 

gmaiis  veriiaiem  sereret  ac  disserainaret.  Ad  ex- 
tremum  se  eideni,  nec  non  Uadegundem  ei  Agne- 


tera,  commendat 
Lumen  apostolicum  cum  spargerel  una  Triades  " 

Excipereique  novum  mundus  lionore  diem, 
Ut  (eiiebras  animae  lux  sementiva  fugaret, 

Et  clararo  hauriret  mens  oculata  fidem, 

^  ■  Olim  legebatur  Triados,  quemadmodum  et  in 
Ven.  Edil.  legiiur.  Browerus  se  correxisse  vocem 
illam  ac  reposuisse  Triades,  taiiquam  apiiorem  con- 
siietudini  Fortunaii  in  fleciendis  ejusmodi  vocibus, 
aflirmat.  !n  uno  quoque  Vat.  Cod.  legiiur  Triades. 

»>  Observat  Brow.  a  Fortunalo  vocem  Persidis 
sempor  fui.'se  produciain.  Sed  hic,  ei  id  genusalia, 
qua;  ille  fone  liceniius,  poelarum  more,  usurpavit, 
semel  indicasse  sufiiciat. 

'  Ven.  hdil.,  ju/icia  liara  Deo. 

■1  Uniis  Cod.   Vat.,  Gallia  sancti. 

*  Refert  Gregor.  Tur.,  Iib.  i  de  Mirac.  sancti  Mar- 
lini,  cap.  11.  quod  cuui  Charrarici,  seu  Theodeniiri 
(quein  et  Ariamirum  appellani),  regis  Galiicix,  filius 
gravi  mnrho  laborarei,  auJisselque  re.\  sancii  Mar- 
liui  sepulcrum  in  Gallia  clarerc  virlulibus,  n.isit 
llliic  qui  dc  sacris  ejus  lipsanis  in  Galliciam  defe- 
renduin  curarcnt.  Quae  cum  in  Galliciie  porium  in- 
vehercniur,  factum  est  diviuo  conbilio  ul  Mariinus 
quoque  (de  quo  hoc  carnieii  scriplum  esi),  e  longin- 
qua  re.jioiie  eadein  ad  liiiora  appellerei,  ac  stdis 
illius  episcopus  creareiur.  Suevi  itaque,  qui  Gallx- 
ciam  habiiabanl,  Ariana  ha^resi  ejurata,  caiholicum 
dogma  sub  Theodemiro  ample.\i  suui,  magnam  ad 
Min  rcin  operaiii  confcrente  Mariino,  ul  liic  iianat 
fvriunaiui. 


D 


lloc  cusiode  bono  non  perii  uva  lacu. 
Rfbus  aposiolicis  direxii  viniior  ■»  antes ; 

Arva  ligone  movens,  falce  flagella  premens. 
Ex  ag.  0  Domiiii  labruscam  exciilit  inertem, 

Aique  racemus  adest,  quo  fuit  ante  frutex. 
De  saiione  Dei  zizania  vulsil  amara, 

Surgit  et  xqualis  laeiificata  seges. 

'  Animadvenit  Browerus  quod  etsi  Pannoiiia:  pars 
maxima  oppressa  a  Barbaris  tenerelur,  adhuc  tamcii 
non  pauca  regionis  illius  loca  sub  Rnmani  imperii 
ditioneperstiieruiit.  Quocirca  censetobeam  causam, 
Pannoniam,  unde  orlus  erat  Marlinus,  partem  Qui- 
ritent  iiomiiiari  a  Forlunaio. 

s  Duo  Codd.  Val.,  Gallis  vera  salus.  Edit.  Ven., 
Gatlica  vera  salus.  Ms.  vero  Trevirense  habet  GatU- 
suaba,  ui  rerert  Brow.,  qux  vox  concinnaia  videiur 
a  Foriunaio,  ut  indicaret  Mariinum  tjuevis  qui  Gal- 
laeciam  incolebaiii  admodum  saluiarem  fuisse. 

i"  Corrupie  anie  legebatur,  ut  leferl  Biow.  : 
Rebus  appstolicis  orames  vivere  moiistral. 
Iteiu  in  Veii.  Edii.  me..dosissiiiie  legilur  : 

Rebus  aposlolicisjuvitorantes. 
Ca;tera  desuiil  iii  versu.  Uiius  Cod.    Vat 
liabcl    escas.   Porro  antes  suiii  ordiiies 
quibus  Virgil.  lib.  u  Georg.  : 

Jara  vinclae  viles,  jam  falcemarbusta  repoDuiil, 
jano  caiiii  exlreiuos  eOelus  vinitor  autes. 
In   superiore  iiem  vorsu,  ubi  corrupie  legebatur 

non  periiura  latel,  vel   palet,   reddilum  esl  a  Brnw. 

nonpirit  uva  tacu  :  cui  laiiien  lectioiii  aniepoi.end:im 

censeo  kciionem   Ven.  Edii.,  nen  periima  tacu,  iie 

vox  uva  biuc  causa  bi6  repclaiur. 


.   pro  aitles 
vitium,  de 


165 


VENANTII  IIO;").  CLEM.  FOUTIJNATI  01'EUUll  TAUS  !. 


m 


II  irUiio  *  tervala  novo,  Gallicia,  pbuJe, 

Soiiii  apiislolica;  vlr  luus  ide  ruU. 
rj&iuris  siuJlu  circuni  sui  sepla  recurreus, 

Nc  lupus  iiiirel  oves,  lerval  amore  grcgls. 
Su|ipor(anie  iiiaiiu  (raliil  ipse  ad  pabula  Cbrisii, 

Miiiiilbua  iusiabiteiii  ne  voret  error  overo. 
Cujus  vox  lellueiis,  plcbi  de  fonte  salubri , 

IJi  bib.ii  aure  lldeni,  porilgiiore  salem. 
llosii  danina  quidein.  Dumino  pia  voia  paravil , 

Elcuuiniijsa  sibidupla  (alenta  rereri. 
Vuceiu  evangelicam  exspecians  operarius  almus, 

Ul  sibi  dicalur,  Servule  perge  bone, 
Uuando  Gdelis  enim  aiibi  siipra  pauca  fuisti, 

Supra  mulia  niinis  conslituendus  >>  eris. 
Ecce  tui  Doinini  modo  jjaudia  laelior  in(ra, 

Proque  labore  brevi,  magna  parala  tibi. 
Audiiuriis  eris  vocein,  jklariine,  bealani 

Sed  Foriunaii  sls  memor  ipse  (ui. 
Q  ixso,  precare,  Pa(er,  videam  tua  gaudia  lecuni, 

Sic  placeas  regi,  poste  <  paiente  Peiri. 
Cum  Ibdeguiiili>biiii>>l>^  aiippleic,  piaposlulal  Agoes, 

U(  conimcnda(x  sloi  tibi,  tancte  Paier ; 
E(  crescenie  choro  per  carmioa  sancta  sororuin, 

Complaceant  Uomino,  te  duce  iniie,  suo 
Aique  asciia  sibi  servetur  ab  urbe  Gencsi  [Genesii] 

Regula  Cxsarii*',  prxsulis  alma  pii 

*  Disiicbon  hoc  utrubi  in  Mss.  Icgebaiur. 

>>  lii  uno  Cod.  Vat.  eustodiendus  eris,  corrupt. 

°  Sic  Mss.Colon.et  Trevir.,cuminTulg.  legereiur: 
Posiulei  anie  Petrm.  E\  Brow.  In  Ed.  autem  Veo. 
adliuc  corruplius  :  Post  prceparanie  Peiro. 

"  Sanclus  Cxsarius,  nalus  in  .ngro  Cabillonensi,  au 
in  Liriiiense  roonasterium  ,  jam  tiiiii  doctrinx,  et 
sanctiiads  fama  conspicuum,  profecius  a  pnero,  ibi 
inniinclius  aliquandiu  vixll  sub  disciplina  Purcarii 
ahbatis.  Tum  ipse  suburbanuni  in  Arelatensi  agro 
inonaslerium  regendum  suscepil.  Postremo,  Eoiiio, 
Arelalensi  episcopo,  vita  rnncio,  Ca^sarius  ejus  iii 
locuin,  quamvis  invitus,  surGcilur.  Ipse  deinde  roo- 
nasterium  sancdmonialiuni  exxdiiicandum  curavit, 
(ique  Cxsariain,  sororem  suam  (qiiani  eani  ob  cau- 
saiD  iii  inonaslerio  Massiliensi  educandam  e(  insii- 
tueiidani  pruviderai),  abbadssam  prxfccit,  ac  regii- 
lam  qiia  utervniiir  conscripsil.  Qu:e  deinde  vel  in 
»lia  inonasteria  Callix  a^ciia  est,  ac  in  primis  a  B. 
Badegunde  in  PiCiaviense  suum  monasteiium  indu- 
ci»,  cuin  quidem  ad  eam  obtiiieiidiim  leKaiiniiem 
consullo  .\relatem  ad  Cxsariam  abba;issam  misisset, 
qua  in  locum  sanctx  Cxsarix,  sororig,  uii  diximus, 
sancii  Cxsarii,  A'ela(eosis  episcopi  .    succe^sera(. 


Ji  Qui  fui(  anlislcii  Arelas,  de  sortc  Lirini  [Leriiii], 
Et  niansit  '  iiioiiachus,  pontincale  decus. 
Seduliiate  patris,  proprias  luoaris  alumnas, 
Ul  libi  proflciant  lixc  bi>na  si  qua  gerant. 
Uiide  illustre  '  capul  cingas  diadeniaie  pulcbro, 
Et  grates  dgnas  pro  grege  pasior  agas. 

CAPUT  III. 
Ad  cives  Tiirunicot  de  Gregorio  episcopo  Turoiienbt. 

[Gregorii,  antislitis  Turoneiisis  creaii,  in  Eccle.-iaui 
suam  adveniuin  prosequitur  boc  carniiiie,  illius(|iie 
ex  prxseniia,ducirina,  visilaiiiia,  boua  ouioia  lu- 
ronensi  populo  au)(uratur.{ 

Plaudite,  felices  populi,  nova  voia  (enentes  s, 

Prxsulis  *>  adventu,  reddiie  voia  Deo. 
Hoc  puer  exorius  '  cclebret,  boc  curva  senecius, 
]}      lloc  coinmuiie  bonum  prxdicet  omnis  liomo. 
Spes  gregis  ccce  venii,  plebis  pater,  urbis  anialnr, 

Muncre  pastoris  Ixlilicentur  oves. 
Sollicitis  oculis,  quem  prospera  voia  petebaat  ■, 

Veoisse  aspiciaut,  gaudia  festa  colant. 
Jura  saivrdntii  n<.er<to  rcverenter  aJeptus 

Nomine  Gregorius,  pastor  io  urbe  gregis. 
Mariino  proprium  mittit  Julianus  ^  alumnum, 

Ei  fratri  prxbet  quod  sibi  dulce  fuit. 
Quein  patris  .£gidii  '  Domino  maiius  alina  sacravii, 

L't  populum  recreel,  qnem  Uadegundes  '^  amet. 

teptuagaimo  terundo,  pott  transitum  beali  Martini 
anlistitis ,  Sigiberto  ,  glorioiitsimo  rege  ,  duodecimo 
onno  regnanie,  potl  ejcestum  sancli  Euphronii  fpi- 
tcapi....  onus  episcopatus  indignus  accepi.  Porro  an- 
p  nus  duodecimus  regni  Sigiberti  congruiC  cum  ann^^ 
xrxTiilgaris  573,  quo  proinde  anno  istud  poema  scri- 
pium  fuit  a  Fortunato. 

Orowerus,  qiii  dat  Gregoiiutn  episcopum  Turo- 
nensein  creatum  fuisse  anno  dundecimo  regni  Sigi- 
berii,  refert  iJ  tameii  ad  an.  57S  xrx  vulgaris :  iii 
quo  facile  redargui  poie£t,  cuni  Clolariusobierit  aii. 
561,  pust  cujus  obituiu  Sigibertus-,  ciiiii  cxteris  fra- 
Iribus  diviso  paierno  iiuperio,  regnum  adeptus  esi, 
Lege  Greg.  Tur.,  lib.  iv  llist.  Franc,  cap.  22. 

'  Tres  Codd.  Vat.,  hoc  puer  exeriut. 

i  In  Vita  Gregorii  (qu%  exstai  prxfixa  Operibui 
ipsius  Cregor.,  ab  Odone  ab.  conscripta)  quo  studio, 
quautaque  civium  omnium  consensione  ac  Ixtiiia, 
idem  declaratus  fuerit  episcopus  Turonensis,  narratur. 

'  Hic  Julianiis  est  sanctus  Julianus  inarivr  .\rvcr- 
nensis,  qui  ^d  vicum  Orivatenseni  passus  est :  ejus- 
que  caput  Viennain  delatum  ac  reliquum  corpus 
Orivate  inbumatuin  fuit,  quqd  eiiam  nuiic  apnd  No- 
vani  Brlvalem  asservatur,  et  colitur  in  basilica  lu> 


Urbt  itaqiie  Genesi,  liic  indicaia   a    Foriunato,    est  ^  signi  caiionicurino,  qui  Comiiei  appellantur,  ui  nir- 


Arelalensis  civitas,  in  qua  sancii  Genesii  ineinoria 
celebris  erat  el  iusi^nis.  Videsis  eius  passioncin  in- 
lcr  Acta  sinceia  mariyrum,  pag.  ti  ;5  Edli,  Paris. 

•  Saiictus  Cx-^-arius,  scilicet,  quam\is  episcopa- 
lein  gradum  adeplus,  non  deslit  inon.iclioruin  oHi- 
cia,  ac  mnnera,  quaniuni  ferebai  ejiis  dlgnitatis  cu- 
ra,  et  sollicitudo,  usurpare  :  de  quo  jani,  ut  scribi- 
(iir  in  ejiisdem  Vita,  p.  1,  num-  8,  illico  diaconnt, 
dehinc  prenbyler  ordinatur :  uunquam  lamcn  canomcam 
modulalionem  mouachi ,  nuiiquum  inititulie  Linnen' 
lium  vei  modicum  lubrelinqueus.  Ordine  et  officio  i'<f- 
rtcHi,  /itimi/ifuie,  charilaie,  obsiqiiio,  cruce  monachut 
permitnebat.  Vide  ojus  Viiaiii  su  c.  i  Iteiied.,  p.  639. 

'  lii  uiioCod.  Vd(.,uiidd  illarum  capul. 

*  t)di(.  Parls.,  (elicii....  teneiilit. 

k  Quu  aniiu  Grf;;;orius  episcunus  riirunensis 
iiiauiiiirvius  sii ,  ipse  Ue  i>c  pruJi(  lib.  ii  Jc  Miiacu< 
li»  kJiiVii  Muriiiii,  cap.  i,  iii<|uicas  :  anno  ictticnino 


rat  cl.  Uuin.,  iii  not>s  ad  I.  ii  Greg.  Tiiroii.  de  Ui- 
raculis  iiiariyr.,  c.  1.  Gregorius,  c.  2  ejusdeni  libri. 
ob  siiigulareui  religioiiem  qiia  niartyrnu  proseqiie- 
batur,  queoique  de  se  et  de  Iratre  suo  olim  beiie 
iiieiiiuin  seiiserat  (ut  retert  cap.  21  e(  25  eJnsJeiii 
libri),  iioii  dnbi(ai  Juliani  aluninuiu  se  ooniiiiare  hls 
verliis  :  Iniederat  mmli  propier  aniiquam  dileetioneiH 
eornm  (saiicioritm  Ferreoli  et  Juliani)  me  tie  mm  ejut 
alumnum,  ul  Jutiani. 

'  llic  EgiJiiis  episcopus  Uheiiie;is:t  fuil  de  quo 
plura  jaui  dixiuius  in  uoiis  ad  c.  20  I.  iii.  Cnr  .iiiieiii 

ab  Egidio 

■■  Sancia  HaJegundes,  pns(t|uani  a  Cloi  irtl  loro 
nbsce^serai,  aliquainliu  siilioiiiil  apud  furoiiiis,  iil 
S.Mariiiii  sepiilcruiii  prjBseiis  veiierareiur.  Pr.iurea 
iiiuuasicriiiiii  «iruruui  apiid  ruruui>s  jaiii  ex.«Uilio«i^- 
duiu   curavurat,    uti  di.Miuus    lu    Vlla   Kuil.  ,u.  Sd, 


18S  MISCELLANEA 

lliiic  Sigebertus  ovans  Titvet,  ei  Drunicbiidis  lionori,  A 

Jivlicio  regis,  nobile  ciilmen  adest. 
Qiio  piicente  greges  per  pascua  sancta  reg<nlur. 

Et  Paradisiaco  gerMiiiie  dona  melani. 
Immaculata  pii  qui  servet  uvilia  Chrisli, 

Ne  paieantrapidis  dilaceranda  lupis. 
Pervigilicuf^a,  stabulum  sine  labe  gubernet, 

Commissumque  gregera  nulla  rapina  gravet. 
Muniat  inclusos  preiiosi  velleris  agnos, 

Et  quos  ^  servatos  protegat  Ipse  vigil. 
Florea  divino  pinguescat  vinea  culiu, 

El  malura  suo  sit  specii^sa  botro. 
Fruclibus  xiernis  ui  compleat  horrea  coeli, 

Unde  animx  vivo  fonte  fluenla  ^  bibant. 
Ne  silis  excruciet,  digito  qunm  Lazarus  udo, 

Igiiem  ut  leniret,  tunc  pciebatur  '  opem.  B 

Srd  niagis  iii  gremio  Abraba;  vernante  locandas, 

Pasior  ovcs  placido  ducai  ad  aslra  sinu, 
Ui  bene  cominisso  sese  duplicanle  talenio, 

Introeant  '  Domini  gaudia  vera  sui. 
Lxius  a;^a(  sub  clave  Petri,  per  dogmata  Pauli, 

Inier  sidereog  luce  micante  clioros. 
Foriis  Ailiaiiasius,  qua  ciarus  Uilarius  astaiit, 

Dives  Martinus,  suavis  et  .\nibrosius. 
Cregorius  raJiai,  sacer  Augusiinus  inundai, 

Basilius  '  rutilat,  Cxsariusqiie  micat. 
Quoruin  gesta  seqiiens,  et  dicta  fideliter  implens 

Perpeiuae  vitae  p.irticipatus  ovei. 
Alqiie  corooaius  digna  rocrcedc  laborum, 

Ubtiiieat  niil>:s  regis  iii  arce  locuin. 

CAPIIT  IV.  C 

In  HataHlio  '  Cregorii  episcopi,  cum  aniiplwna  s  dicere 
rognrelur. 

In  mitia  dictum. 

Uariini  merilis  per  teinpora  longa,  Gregori, 

Toronicum  foveas  pasior  in  urbe  gregem. 

ab  Egidio  episcopiis  consecraius  fuerii  Gregorius, 
qui  Egidius  eraliii  Uelgica  Seciinda,  procul  dissiius 
a  Turonensi  dioecesi,  ex  Viia  ipsius  Greg.  disciinus, 
in  qua  hoec  leguntur,  c.  11  :  Legatio  ad  regem  diri- 
gitur  (a  Turonensi  scilicet  civitate  post  obiiiim  sao- 
Cll  Eiipbronii),  cum  quidem,  Deo  diipensanle,  Gre- 
gorius  corom  reperilur.  De  hac  igitur  caiisa  coiiventus 
quanla  humililale  se  excusare  tenlavit^  quibus  modis  se 
subducere  niivs  ai?  Sed  qnia  velle  Dumini  est,  huc 
eatera  fteciui.lur.  Uunc  rex  auciorilute  cogit,  hunc 
BrMnichilds  regina  perurget.  Sed  quoniam  discreta 
humilitas  obedienliam  non  recusai^  tandem  alijuando  D 
assensus  esl.  Quem,  ut  credo,  ne  qualibel  LCfosione 
Uilatus  profuiieret,  slaiint  Egidius,  Khemensis  urchi- 
episcopus,  ordinavit. 

*  Unus  Cnd.  Vat.,  atque  soporanles.  Alius,  ati/ue 
toporalos.  Edit.  Veii.,  atque  favore  suo. 

*  Edil.  Ven.,  vivo  (onte  fluente. 

'  HiC  a  Forlunaio,  raelro  ubsequendi  causa,  qune 
in  voce  peiebatur  longa  esi,  corripiiur.  Sic  lamen  le- 
(jiiur  in  Ms.  Trevirensi  et  anliquis  eieinpl.,  in^ie 
Browero.  Vulgo,  nonne  petebal  opem?  In  Ven.  Edii., 
petiebat  epem.  Edit.  Paris  : 

Digiti  quo  Lazarus  udo, 
Lenial  ut  Qaoima  ferre  petatur  opem. 

*  Unus  Cod.  Vat.,  inlroeal  Domini. 
"Alius  Cod.  Vat.,  Blasius  rutilat. 

'  Antiquus  nios  fuil  iialalitiniii  cpi.^coporum  dioin 
«oleiiiiiiler  telebrare,  ul  e\  veieribns  Sacriiiiienlu- 
riis  et  e%  liuwiliis  suniu).  rouliUcum  iiilelligi  po- 


,  -  LIB.  V.  »86 

Conciliis  sacris  sis  nornia,  et  viia  piorum  ^, 

Cxemploquc  luo  crescal  adeptus  lionor. 
Lumeii  aposiolicum  populis  tua  lingua  miiiisiret, 

Et  coclidouuin,  te  radianle,  niieet. 

CAPUT  V. 

Ad  eumdem,  de  Judoeis  conversis  per  Ai'i(uni  episc»' 
pum  Arvernum. 

|Respondet  Gregorio  Turonensi,  qui  a  se  raagno- 
perc  cuiiienderai  ut  egregium  .\viti,  Arveriiensis 
episcopi,  facium  in  coiiveriendls  ad  Cliristuin  Je< 
SMiu  plusquaiii  quingentis  Juilxis.carmine  celebra- 
rei,  alijue  eidein  se  saiisfecisse  scribii,  inisso, 
quod  liuic  episiolx  subnexuin  est,  poeiiiaie,  quod 
3  se  sine  diligentia  ac  siiidio,  propler  porliloris 
iinportunitaieui,  narrat  eirusuiu  fuisse.] 

Doinno  saiicto  el  meritis  apnsiolicis  prseconiando  > 
domno,  et  in  Christo  Pairi  Gregorio  papa;,  Forlu- 
iiatus. 

lostigas,  Pater  optiroe,  seria  curiositaie,  sincera 
tamen  dulcediae,  carmine  elinguem  proloqui,  et 
currere  pigrum  versu  pedesiri,  aique  de  laude  lau- 
dabilis  et  apostolici  viri  dumni  Avili  i  pontificis,  ex 
eventu  occasionis  illatae,  et  si  non  aliqua  compte, 
sallem  i'  comiler  prxlibare,  cuiu  in  rae  inveneris 
quod  diciioiiis  iuculeniia  [noii]  diligeres,  sed  dele- 
res  ',  et  ut  ipse  mei  ^  sum  conscius,  habeas  apud 
nos  non  lam  quod  probcs  quaiu  quod  reprobes, 
prasserliin  cum  insians  porlilor  "  per  verba  sigilla- 
lim  hianii  fauce  cadentia  quasi  gravis  exactor  n.m  " 
in  ine  tara  fenera  solvere  cogeret  qunm  pensa- 
ret  P.  Sub  quo,  licet  illum  praeceps  iier  inipingeret, 
mihi  inier  1  anbclanti  vix  liciieril  respirare,  tamen 
prxceptis  veatris,  licet  iuipliciler  '  espediiis ',  pa- 
remus,  devoti  polius,  quaui  placemus  ' ;  vobis  repu- 
laiuri  uescio  magis,  an  lempori,  quod  illi  hoc  injuii- 
gilur,  qui  iioii  babebat  apud  se  nec  modum,  uec 
spatiuin.  Scd  obsequii  "  illa  morigeri  serviiuie  de- 

lest.  Eratauiem  dies  nataruiiis  in  quo  sedis  sure  et 
Ecclesia;  episcopi  fuerant  cousecrati,  quomodo  et 
nunc  lemporis  anniversaria  Kom.  poutiGcis  coiise- 
craiionis  dies  celebratur. 

t  Browerus,  in  noiis  ad  hunc  locum,  veterein  in 
Ecclesia  morein  anllphonas  caneiidi  commeiidat,  ac 
(iluribus  antiquitatis  munuuientis  illustr.ii,  ab  Ain- 
lirosiu  primuffl  iii  Lniinam  Ecclesiaiii  cnnsuetudiiiein 
illam,  quae  a|iud  Urieutales  erat  vetusiissiiua,  usteu- 
deiis  inveciam  fuisse. 

■»  Tres  Cudd.  Vai.,  et  Ven.  Edii.,  viia  priorum. 

'  llnus  Cod.  Vai.,  prceconandg.  Edii.  \ea.,pra:di- 
cando. 

i  De  sanclo  Avilo  lege  qux  adnoiarimiis  ad  car- 
tueii.  2<>,  I.  III. 

■=  Erfit.  Veii.,  coniiier  decet  sallem. 

1  Edil.  Paris.,  diiigeres,  sed  deligeres. 

■"  Uiius  Cud.  Val.,  et  ul  ipse  meipsum  consciuthu- 
beas,  eic. 

"  Edit.  Ven.,  cum  instans  peiilor. 

"  Hic  Browerus  inoiiel  esse  delendum  in,  seciis  at- 
que  ipse  ediderai  in  utraque-editione.  Iliiju>ee  laiiien 
mulaiionis  nulluin  occurrit  vesiigiuin  in  Codd.  Vat. 

P  Ibid.,  quiim  impensaret. 

1  Edit.  1'aris.,  interim. 

'  Edit.  Veii.,  licet  simpticiter. 

'  Edlt.  Paris.,  simpliciter  expedili. 

'  Eilii.  ^Kii.,  quainptaceamus. 

"  {liid..  sed  obsequella  morigera  servitule,  meiidose. 
Edil.raris.;  se:l  obiequi  itamorigera  sej^vitute  opto,  ut. 


If>7 


VENANTIl  IION.  CLESI.  FOUTUNATI  OPERUM  PAftS  I. 
iit   laude  pruidleii    poiilincis  A  Lactea  caniiies  sapiat  niajora  jiivpiit», 


«88 


VDli  ,    qiioJ    a   vubia 

aiiiure  |ir;rcipiliir,  lioiiore  cantelur. 

Iii  vcneralHlibus  famiilis,  operalor  opime, 

Coiidecel  ui  sempcr  hiiis  lua,  Chrisic,  sonet. 
In^pirans  aniuium,  vutuiii,  elTcclumque  ministrans, 

Ei  gine  quunullum  pricvalel  esse  bonuin. 
Luniine  perspicuo  rccundans  peclora  vatum 

Ut  populis  gcnereiit  viscera  sancta  lideiii. 
Supra  candelabruin  posili,  quorum  orc  corusco, 

Dneinatis  igne  niicans,  luceat  alma  domiis. 
Et  velui  est  oculus,  capitis  qui  dirigit  arlus  ", 

Sic  pia  pastoris  cnra  gubernei  oves. 
Pectora  pontiricum  dilaiis  virtiiie  snperna, 

Tn  Deus  omnipolens,  summe,  perennis  apcx. 
Spiritus  alme,  sacri  labiis  inrusiis  Aviti, 

Per  ramulum  loqueris,  crescat  ut  ordo  gregi. 
Qui  non  ^  conienius  numero,  quem  accepit  ab  illo, 

Villicns  '  liic  domini  diipla  talenta  rererl. 
Pfebs  Arverna  eleniin  bifl  lo  discissa  lumullu, 

Urbe  manens  nna,  noii  erat  una  lide. 
Cliristicnlis  Jiidxus  odnr  resilcbai  ^  araarus, 

Ubstabatqiie  piis  inipia  turba  sacris. 
Exiollens  ccrvii,  Doniini  jnga  °  ferre  recusans, 

Sic  lumidis  animis  turgei  inane  cutis. 
Quos  in  amore  Dei  moniiabat  sxpc  sacerdos, 

Ui  de  conversis  iret  ad  aslra  seges. 
Sed  caligosi  '  recubans  velaminis  umbra, 

Pectora  letra  pri:mens,  cernere  clara  velat. 
\«nerat  ergo  dies  Dominus  qua  est  redditus  astris, 

Ac  liomo  sid^reuin  penduliis  iviteiier. 
riebs,  aiiimante  •>  (ide,  Judaica  templa  rcvellil, 

Etcampiis  patuii  quo  Synngnga  fuit 
Tcmpore  quo  Chrisii  repedavit  ad  :ilia  polesia?, 

!l!e  quod  ascendit,  gens  >  ininiica  ruit. 
Ilic  tameii  anii^les  Moysei  lege  rebellcs 

Alloquitur  blande,  qiins  d:ib:ii  ira  truces. 
Qnid  f.icis,  o  Juduia  cohors,  nec  docla  vetnst.ig? 

Ut  vitain  i   reiioves,  credere  disce  senex  *■. 


Scnsum  poiic  Kravem,  (|uo  pucrile  ruii. 
Nun  pudcal  incliura  seqiii  vel  liirJa,  vclemus 

Corpore  dtficiens,  crcscai  lionore  scnex. 
Esi  Deus,  alia   lides,  unus  iriiius,  et  trinus  unus  ', 

Pcrsonls  propriis  stat  tribus  uiius  apei. 
Nam  paier,  et  gcnitus,  qnoqnesaiiclusspiritus  idein, 

Sic  Iribus  est  unum  jus,  opns,  ordo,  tlironns. 
Legifer  hoc  reboat,  pairiarcha  hoc  reddit  \M$.,  cre- 

dit]  [Abraliam, 

Hinc  pater  cst  nobis,  esl  quia  nosira  fidcs, 
Trcs  videt  a^qualcs  ,  uiium  veneraliis  adorat, 

Unum  voce  rogai,  tres  qiioque  pelve  luvat. 
Sic  palruo  ■"  similis,  Loth  ^uscipii  liospes  cuiiic«, 

Quos  cibat  i^  Sodomis,  lii  rapuere  Scgnr  ". 
B  Cum  a  Domino  Dominus  pluit  igni  tri>le  Gomorrhje  , 

Filius  ei  Pater  cst  a  Domino  Dominus. 
Qui  luuD,  ipse  ineus,  siat  condilor  aique  creator ; 

Hujus  plasma  sntnus,  qui  est  Triniiate  Deus. 
Unius  estis  oves,  heu  cur  non  uniier "  iiis? 

Sit,  rogo,  grex  unus,  pasior  el  unus  adesl. 
Rennuis  ?  an  rccolis  quod  canna  Davidica  p  ingit, 

Quodqiie  propheiali  virgine  felus  agit  ? 
In  cruce  Iranslixus  palmis,  pedlbusque  pepcndit, 

Sed  corrupla  caro  non  fuil  t  ex  tnmulo. 
Post  iritluuin  rcmeans,  sanal  iios  vulnere  longo, 

Qiiod  rcdiit  coelis,  lestis  ei  isia  dies, 
Crede  meis,  aut  i  crede  luis  convicia  senectus, 

Si  fugis,  ac  trepides  ',   negligis  [ilt,,  uec  legis 
-  [isia  le^ens. 

Protrahimns  verbum  brevitatis  lempore  longum, 

Aut  admitte  preces,  aut  rogo  cede  loco 
Yis  hic  niilla  prcmit,  quovis  te  cnllige  libcr, 

Aut  meus  esiosequax,  nut  luus  esio  '  fugifx. 
Redde,  colone,  locnin,  tia  duc  contagla  lecum , 

Aut  ca  sii  acile^,  si  tenei  iina  fides. 
Hxc  pia  verba  virismiii  dedii  ore  saccrdos, 

Ut  sibi  quo  libeat,  semiia  cordls  eat. 


•  Edit.  Paris.,  orciu;  sed  in  margine,  arius. 

•>  Pracsl.ii  ad  illusirandnm  lioc  pueraa  nnnnnlla  hic 
rcfcrre  ex  saiictii  Greg.  Tur.,  Iib.  v  llist.  Franc, 
cap.  ll,qn.Tque  is  fusiiis  edisseril,  brevitalis  cniisn, 
pniicis  C"iiiplecii.  Cum  ilnqne  Judanis  qiiidani,  Avili 
iipera,et  dociiinenlis  Clirislinnam  religiuncm  am- 
ulexus  fuissei,  niqiie  ipsc  albis  vesiilms  iiiduius,  iit 
is  qni  receiis  biptisino  fiiernt  alilums  ,  civitalis  por- 
lain  unn  cuni  c:elcris  Cliristianis  ingrcderetnr,  imiig 
e  Jiida^is,  ciim  indigiintinnc  nc  coiiteniplu  ,  retenlis 
«lci  vas  eiiiMlem  capiti  dilTudit.  Qncni  prnpleien  cum 
lilcisci  veilel  pMpuliis,  et  nbnicre  lapidibus,  obiililit 
Avitiis,  et  ab  illo  coiinln  lininines  coiii|iescuil.  Ciiin 
vero  sacro  Asceiisioni»  doiniiiic^c.  die  Aviius  dc  Kc- 
elcsia  ad  basilicain  sniicti  Mnrliiii  procedcret ,  iniilia 
plelie  coinilanie,  b.rc,  repcnle  exciln,  in  duinicilia 
Judxorum  irriipil,  alqne  illu,  cum  u'(liliciis  cu'lcris 
qinc  ad  ipsos  gpectnlinnl,  ita  (liniit  nc  |iroslruvil,  iil 
cnmpi  I  laniiicm  solo  prorsus  icqnatn  rclinqiiereiit. 
Alio  die  Aviliis  lcgavil  nd  Jiida-os  qiii  edicereiit  iit 
scireiit  aut  l^hrisliaiiam  Mhl  rvliginneni  ainplecien- 
daui  esse,  aut  iiide  iii  rct;ioiiein  iiliniii  excedciiduin. 
Qui  cum  diu  huisilassent ,  nosi  tres  dies  pliisqnnm 
quingenii,  conconlibus  studlis,  nii.seriiiii  nd  iKniiili- 
rrm,  qiii  iikntiarciit  8C  paratos  essc  ad  baiillsniuiii 
rccipicndum.  Qiio  iiunlio  incrcdibililcr  gavisus  piui- 


lifex,  sacra  Penlecosles  nocie,  celebraiis  vigiliis, 
eosdem  bnpliz:<i,  ac  .sacro  ungit  chrlsinnie,  lota  ci- 
vitate  cuin  cereis  ci  lampadibns  acciirienie  ,  et  iii 
gaudia,  pro  iiovo  cundidaiuriiin  grcge,  elTusa.  Mxc 
ad  nn.  57t>  cnnligernnl,  quo  aniio  el  huc  poema  elu- 
cubraiuin  fuisse  dicendiim  esi. 

<  Unus  Cod.  Val.,  Vi//i(-us  iii  Domini. 
D      '^  Kdii.  Ven.,  reulibal.  £dit.  Paris.,  i't^iideft«r. 

«  Ibid.  :  Domiui  jerre  jura  recusans. 

'  Cdil.  Paris.,  calginoti. 

g  Peiululus  ibat. 

t*  Diio  Codd.  Vat.,  plebt  armanit.  Ed^  Ven.,  ar- 
niala. 

'  Dno  Codd.  Vat.,  ri'i  iHtniica. 

i  Edil.  Paris.,  veierem;  in  inarg.,  vilam. 

'^  Edit.  Ven.,  ilisce  leni. 

1  Edil.  Puris.,  iiniii  (ria  (riiiui,  elunut. 

<"  Eilii.  Veii.,  lic  palruus. 

■>  Segor   notu  civitas,  in  quain  confugil  Loth ,  v«- 
iiiain  niigclis  duiitilius. 

"  Edil.  Vcii  ,  lieu!  cur  non  iiiuVuj  arlus. 

l>  Kd.  Ven.  el  iiiiiis  Cnd.  Vat.,  iiiiin  ruil  *t  iHiitiifo. 

n  lliid.,  ac  crede.  M\\.  Paris.,  trtdt  meit,  ac ,  ia 
inarK.,  ii(. 

'  Kdii.  Ven.,  «i  Ciijji»,  nc  irepiJat. 

■  Ibid.,  aul  luNt  ili>  fugax. 


189  MISCELL.VNEA.  —  LIB.  V. 

Asi  Judaea  niaiius  siimiilniiie  fiirore,  ■ebellis,  A  Ir.giiUi  niiraero  celebralur  pascha  novelluni. 


190 


Colligiiur,  rapitur,  condiliir  inile  doino. 
Cbrisiiciilaj    Bt   cernunt    liinc    agmina    Manzara 

Proiinus  insiliunt ,  qua  iaiet  ille  doliis.      [juiigi, 
Si  fremerent  gladiis,  seiiiirenijusla  cadenles, 

Vivere  '  quo  possinl  aut  daret  alma  fldes. 
Legati  occurrunt  v^iti  mandala  ferentes  : 

^os  Judxa  manus  jam  tua  caula  sumus. 
Ne  pereanl,  acqnire  Deo,  qui  vivere  possunl, 

&\  mora  fit,  morimur,  et  tua  lucra  cadiint. 
Tende  celer  gressum,  properes  nisi  pracpete  cursu  , 

Funera  naiorum  sunl  tibi  flenda,  Paler. 
Flciibus  hic  <:  victus,  rapitur  roiserando  sacerdos, 

Ut  feral  arflictis  rite  salutis  opem. 
Perveniunt  quo  clausa  loco  fera  lurba  lalebal  ; 

Quae  occurrens,  lacrymis  ingerit  ^  ore  preces. 
Mens  est  Urda  bono  «  Judaica  jura  tenenti. 

Lucem  sero  videt,  prstereunte  die. 
Sic  oculis  cordis  velum  est  ab  origine  tensum. 

Cxcus  ut  ignoret  quo  via  recta  vocet  '. 
Sed  tandem  sequimur,  pastor,  quo  sxpe  monebas, 

Qui  sale  lam  dulci  currpre  cogis  oves. 
Credentes  jara  crede  8  tiios,  nec  fallere  falsis  ^ , 
Nns  lavacrura  peiimus,  sit  tibi  praeslo  lacus  ' 
Sensiinus  eflectu  i  qiiod  agebas  riie  precando, 
Quod  per  te  hoinincm  nos  Deus  ipse  monet. 
Hic  trahit  ad  lucem  quos  texerat  uinbra  negantes. 

Mililiaeque  novse  rex  ^  aperibat  iler. 
Agraina  conveniunt,  quondam  diversa  sub  uno  '  , 

Partibus  et  geminis  fit  Deus  unus  amor. 
ilinc  oleari  oviura  perfunditur  unguine  vellus  , 

Aspersuque  sacro  flt  gregis  alier  odor  ■". 
Ecce  dies  aderat  qua  spiritus  almus,  ab  alto 

Missus,  apostolicis  (luxit  iii  ora  viris. 
Res  sacra  nisticolas,  urbanos  excilat  oranes, 

Cerialimque  adiius  ad  pia  festa  ferunt  ". 
Abluiiur  Judxus  odor  bapiisraate  divo, 
Et  nova  progenies  reddita  surgit  aquis, 
Viiicens  Ambrosios  "  suavi  spiraraine  rores, 
Vertice  perfuso  chrisinatis  efflal  odor. 

■  Ibid.  :  tunc  agmina  iuania  jungi.  Codd.  Vat.  re- 
linent  Manutra.  Vos  auten:  isihscc  oria  videtur  ex 
llebr.  vocabulo  TiDD  ,  quod  idein  sonat  :ic  sptirius, 
noiltus,  elc,  nnde  GriECe  Ix  Tzipvns  redditur.  Hinc  et 
Sedulius,  a  iirowero  laudalus,  habei,  lib.  v: 

Mauseribus  popidis  io  deieriora  volutis... 

•>  Edit.  Paris.,  viiicere. 

"^  Unus  Cod.  Vaiic,  flelibushit  vicius. 

*  Edit.  Paris.,  ingemit. 

*  Duo  Codd.  Vat.,  mens  est  larda  boni.  Edil.  Ven., 
mens  est  larda  homini. 

'  Unus  Cod.    Valic. ,  quo  via  rgeta  ducat.  Edil. 
Paris,,  recla  nieat. 
t>'  Edii.  Ven.  credentes  jam  credere  vos  nec. 

*  Edil.  Paris.,  credas;  iii  niarj{.,  falsis. 

'  Edii.  Veii.,  sit  libi  prtesle,  laves.  Edit.  Paris., 
locus. 

)  Eilit.  Paris.,  aspeclu. 

■■  Edil.  Paris.,  nof. 

'  Uiius  Cod.  Vaiic.  et  Ven.  Edil.  Paris.,  diicrsa 
jnfr  unum;  Ed.  Parls.,  in  mapg.,  uno. 

"■  IMiira  de  boc  odore  Mebraeorum  qu.xril,  eicdis- 
scrit  Brow.,  qaa;  quod  ad  propositura  nosirum  noii 


Ac  de  siirpe  lupi  progenefantur  oves. 
Excepil  populus  pnpiilum,  plcbs  allera  plebem ; 

Gerrniiie  qui  non  cst,  fil  libi  fonte  parens. 
Undique  rapia  inanu  lux  cerea  provocat  astra  , 

Credas  ulsiellasire  irahendo  comas. 
Lacieus  hinc  vesti  p  color  esi,  hinc  lampade  fwlgor 

Duciiur  ci  vario  lumine  picia  dies. 
Ncc  fesiiva  ininus  quain  tuiic  fuii  illa  coruscans, 

Divcrsis  linguis,  qiiae  dedit  una  loqui. 
Quis  rogo  ponlificis  fuii  illic  sensus  Aviti  ? 

Quara  validiis  fervor,  cum  daret  isia  Deo  T 
Inter  candelahros  raili:iiiat  et  ipse  sacerdos, 

Difl^uso  interiusspirliiis  igne  micans. 
Duin  isibi,  qiialis  erat,  tani  vcra  holocausta  fcrcnd», 
B      Ciim  libai  ■■  vivo  liosti:i  viva  Deo. 

Si  pairiarcha  phicet,  quoniam  iiauiin  ohlulit  iinum, 

Qui  tantos  olfert,  qiiam  placilurus  erit? 
Moses  non  valuit  Gdei  quos  sulidere  nosirse, 

Qui  Chri.sto  acquirit  quod  sibi  munus  erit? 
Fiidit  aromaticum  Doiniiii  liliamen  ad  araiii, 

Incensumque  novum  inisil  ad  asira  Deo. 
Obiinuit  volum,  quia  junxil  uvile  sub  uno  *, 

Et  grege  de  niveo  gaudia  pasior  habel. 
Hxc  inculla  libi  repuia,  Pater  aliue  Grcgori, 

Qui  Foriunato  iion  valilura  jubes. 
Adde  quod  exiguuin  me  portilor  iinpiilil  inslans, 

El  dalurin  spaliis  vix  geminala  dies. 
Noviraus  affei  tii  polius  quod  '■  diligis  illtim, 
Q      Hunc  °,  quem  corde  vides,  semper  ct  ore  leoes. 
Hoc  libi  nec  saiis  est,  hujus  qu-od  cs  '  ipse  relalor, 

CompeUis  reliquos  plaudere  voce  sibi. 
Non  fuil  in  vacuum,  quod  te  provexii  alumniii». 

Si  ^  cui  menle,  fide,  reddis  amore  vicem. 
Annual  omnipotens,  longo  mcmoraliter  f  xvo, 

Ut  lu  laus  illi,  laus  sit  et  iile  libi. 
Me  quoque  vos  humilem  pariier  memoretis  '  iitrin- 

Et  pro  «pe  venise  voce  feratis  opem.         [que 


faciant,  libenter  omisimus.  Potiiit  hic  a  Fortunato 
non  odor  corporis,  sed  animi  indicari,  qiio  seiisu 
aieb:it  Aposlolus  :  Chrisii  bonus  edor  sumus  in  omni 
loco,  elc. 

"  Tres  Codd.  Vat.,  el  Veii.  Edil.,  ad  pia  (esta  le- 
D  runt. 

"  Edit.  Paris.,  Ambrosius. 

P  Unus  Cod.  Valic,  Incieus  hinc  veslis. 

1  Edil.  Ven.  et  Paris.,  tum  sibi. 

"■  In  iino  Cod.  Vat. : 

r.unn  libeat  vino  hostia  viva  Deum. 
Edil.  Paris.  : 

Dum  libai  viao  hosiia  viva  Deum. 
in  mnrg.,  Deo. 
»  Edit.  Paris.  : 

Oblinuii  votum,  quia  verse  junxit  olivae. 
'  In  uno  Cod.  Vat.,  polius  quo  diligis. 
"  lii  uoo  Cod.  Vat.,  Binc  quem. 
■  ^  Edil.  Ven.,  hujus  quod  ipse  relator. 

^  Ibid.,  sic  cui  menle  ftdem,  quod  seq.  Edil.  Paris 
qiioque,  mente  fidem. 

y  Edil.  Ven.,./o«jo  ut  memoretuv  m  <bvo. 

'  Ibid.  el  iii  uno  Cod,  Vat.,  memoretis  utriiiite. 


191  VENANTII  IION.  CLF.M 

CAPUT  VI. 

Atl  SyagriuiH  "  episcopum  Ainjuitiitunenseiii. 

[Nirral  Forlini.itos,  cuiii  ipse,  longojam  spaiio  ,  de- 
suevissel  ali  eluciibrainlis  cariiiinihus,  aique  a  re- 
liqiiis  curiti  ei  iiegoiiis  distraclus  viverel,  sibi 
repente  pairem  asiitisse ,  graviier  laboraniein  pro 
ciiptivo  lilio,  ub  eoqiiu  iiieninm  siiain  ac  desiJiaiii 
fuisse  exciissani.  Ilujus  ilaqiie  ailvenium  ad  sesc, 
el  qiieui  Is  conceperat  pru  caljniitaie  lilii  dulurem 
ucerbissiinuiii,  iniserabililer  describit,  algue  ejiis- 
deni  causain  Syagrio  rogaius  comniendal.  Iliiic, 
oljlata  occa&ione,  aerostiuliuiii  carinen  ,  siudiose  a 
se  de  buiiiaiii  generis  Uedeinploreelaboraiuiii,  pru 
preiio,  iniitil  ad  eumdein,  et  ejus  artilieiosam  len- 
iiirain  ei  ordiiieui  coinpleciiiur  pluribus.] 

Uonmo  sancto  et  apostulica  sede  dignissiino  donmo 

Sy.igrio  papae  Furlunaius. 

Torpore  '^  vecordis  oiii,  quo  mcns  ebria  desipi 


FORTUNATI  OPERUM  PAns  F.  199 

A  cente  faueis  orgniio,  papila  fletibus  loquebuiiir. 
Tania  [laiiluui]  esl  in  cbariiaio  nalura,  quod  pra;- 
vnlei  ut  parens  anie  le  prodal  *■  alTectu  quain  l.ibio. 
Fluebani  igitur  luniina,  ac  auggesiioiiem  suain  blan- 
diio  ploratu  cunipuiiciam  ,  ui  eiiam  quamvis  crude- 
lcni  rcdderent  laiiienla  clementem,  irrigabant  lacry- 
roae  lam  senieii  iniseriae,  quam  frugem  misericordiae ; 
uno  funte  inanabanl  resiaae  roris  [res  inijeroris]  et 
niuiieris.  linde  et  luclus,  el  merces  ,  et  unus  rigans 
oculis,  alier  bibens  auribus  ,  quod  isie  torcularet  in 
fleru,  ille  apoiliecarct  in  friictu.  Iiaque  signo  singulti 
fecit  se  inielligi  mens  caplivi;  ei  quasi  speculariler 
Iraxit  moeror  in  lacie,  qui  videbaiur  angnr  in  corde. 
Uiide  ioler  tacentcs,  causa  rerum  cognila,  dum  apud 
me  voluit  '  hoc  fari ,  qtiod  lieri  i ,  videbaiur  afl°e- 


diulina  tabe  morbesceiile  bruiiscens,  et  velut  ignavi  "  ctus  niire  sine  lingua  sic  loqui.  Igiiur  cum  nie  move- 


soporis  liebetuute  marcore  suflecius  ,  negoiii  indiil- 
gentis  nulla  mordente  cura  dormiiaiis ,  cuni  videre- 
tur  seilicel  tam  lectio  negligi,  quam  usus  abuii ,  ne- 
que  nanciscereiur  quidquam  occasioiiis  ex  ibeniale 
qiiod  digereretur  <  in  poesi,  ct  ut  ita  dictuiusit,  ni- 
hil  velleretur  ex  vellere  quod  caraiinaretur  in  car- 
mine,  inira  me  quodammodo  nieipsum  silentio  sar- 
copbagante  sepeliens,  et  cuui  nulla  canens  ■'  obsoleio 
liiigux  plectro  xruginavissem,  tandein  nec  inopinaio  • 
concaplivo  nieo,  sed  lamen ,  ul  arbitror,  veslr.e 
feliciialis  ad  ine  sorte  delalo,  quis?  unde?  quidve 
referai  '  ?  dum  percontor,  de  Qlii  calamitate  ,  suae 
necessitatis,  inene  compassionis ,  vestrx  mercedis 
causas  indice,  singultus  e  vix  laxanie ,  proruinpit. 
Quu  voce  inlercepu,  tam  visceruin  niocrure  ,  quam 
luininum  flumiiie,  dum  loqiii  non  perinitiiiur,  ipso 
sileiilio  patieni  lacrynix  falebantur,  quia  dum 
anxius  in   verbo  geniior  pendet,  nec  exprimit,  la- 

'  Syagrius  episcopus  Augusiodiineiisis  cre.itus  Cst 
circa  exireiiia  Cloiani  leniporu,  ac  saccessit  itla  in 
sede  Kemigio,  sive,  qiieniadiiiodum  appellanl  alii, 
Benigno,  qiii  post  Eupardum  seJerat.  Brnwerus 
Syagrii  gemis  nubilissimuin,  et  ramili:ini  refert  ad 
Syagrioruin  geiiiem  illam  ,  in  qua  Sidonius ,  epi- 
siula  S  lib.  viii,  deituctum  iiomen  a  trabeis,  alque  ebo- 
raias  curules,  et  geslalorias  bracleaias  ct  fatlos  purpu- 
rissaios  agnuscit.  lii  qiia  ideni  ip^e  epislola  Syagriuin 
juniorem,  qiicm  CatlicainE  florem  juvenlulis  appellat, 
a  ruris  uiiu  ac  studlo  rei  runiiliaris  ad  domesticai 
laiidis  et  glori»  cursum  niiitiir  revjrare.  Eunidem 


ret  lainentabilis  conclvis  ^  tain  jactura  quam  patria  , 
cum  cernereotur  vultus  patris  pietaiis  imbre  per- 
fundi,  ul  pene  lolus  et  ipse  ia  alieno  affectu  mlgra- 
rein,  lacrymantes  oculi  querelas  raibi  Gnxeruut '  ad 
vlcem  encausti,  et  adniirabili  modo  <°  aqua,  qux  de- 
iere  solei,  per  fletas  scripsil,  Quis  enim  flenli  non 
crederel,  qiiem  iupus  ■  non  genuil?  quem  non  huma- 
oiias  flecterel,  quem  parlus  ligridis  non  effudit?  cum 
lenlescat  [leniiscat]  blanditiis  cursiis  pardi ,  virius 
apri,  dens  leonis,  et  nioles  '  elephanti.  Qui  tandein, 
sedalo  querelarura  sirepitu ,  doloris  sui  properum  p 
te  desigiiai  antidotum,  sciiicel  duin  xger  menie  sibi 
poscit  medelam ;  si  se  dignante  iinpendat ,  vestra 
lingua  Gl  malagma  i,  quo  loquenle,  media  per  verba 
'  me  miseens  luihi,  de  vobis  credulis  '  fidem  feci 
homini,  ex  hoc  per  nie  te  consuli.  Non  flere  resia- 
bal,  tainen  coojici  *  utrumne  pro  rcdeinplioue  diii- 
gerem  quo  soboles  valeret ,  an  quo  duobus  prolice- 

'  Alter  Ciid.  Val.,  nec  op-nato,  qiiod  teii. 

',  Diio  CodJ.  Val.,7uiJi'e  deferal.  KJit.  I';iris,  Qnii/- 
ve  dcfeial,  consulens,  dum  per  coiicordem  /ilii  eala' 
nutatem,  etc. 

n  In  uiio  Cud  Vai.,  indicesiitguUu...  prorupit. 

*•  Edil.  Paris.,  probel. 

■  Duu  Cudd.  Vul.,  valuil  hoe  faii. 

I   Unus  Cod.  Vat.,  qiiod  fleri. 

^  llinc  licet  coiijicere  boiuineni  illum,  queni  con- 
civein  suuni  Foriunatus  esse  faieiur,  Piciavie»seiii 
luisse  ,  cuu)  jani  Furtuiialus  doiniciliuiii  suum  Picta- 
vis  cullocaisei ,   aique  urbis  illius  clero  esset  ascri- 


Afranii  Syagrii,  olini  consnlis,  per  virikra  succcssio-  D  pms.   Pairia  vero  non  ea  soluni  uominainr,  iu  qua 


iiem  proiiepoiein  noiiiiii;it  epi»i.  5  lib.  v.  Ati|ue  lixc 
ad  illustranilum  Syagrii  stirpem  ac  gcniis  a  me 
dicia  siiii :  i|iieiii  lui-o  noiiiiulli  cxisllmjruiit  Bruiii- 
rhildis  reginae  fralreni  luii.se ;  qiiuruiii  errorein  rc- 
iellit  Coiiitius,  ad  an.  StiO,  n  5,  atque  ip^ius  crroris 
causam  el  urigiiieiii  osloinlit.  Inlorfuit  :iuleiii  S\a- 
^rius  conc.  Lugduii.  ii,  an.  .')G7,  el  Parisiensi  iv  an. 
u75,  el  .Malisconeiisi  i,  liubiio  an.  .5K5,  ut  usieiiJit 
Coiniius,  ei  ii  an.S85.  Idein  Syaitrius  (<|ui,  iii  duccl 
ideiii  Cuintius,  perveiiil  ad  un.  GUU)  a  suiicln  Cregii- 
rio  papa  palliu  cst  decnraius,  .igcntc  lliunicbilde, 
cui  crat  Syugrius  acceptissiiiius,  ut  cuiisiui  ex  epi- 
siola  sancii  Greg.  M.,  uH  BruniehilJein  scripia,  qu« 
esl  II  lib.  i>,  inJicl.  -i,  aliaii  S,  I.  vn,  ind.  1. 

Dcest  lix-c  euisiulu  iii  uuu  Cud.  Vul.   ct   Ven. 
IDdit. 

•  Unus  Cod.  Vul.,  quod  diijnaretur  in  pocti.  Edil. 
P.iris.,  ex  tcheiiiule  quod  eligerelur 

"  tdil.  Paris.,  canerem. 


naii  suiiiiis,  sed  eii.im  in  qua  ceri;iui  ;iliquis  ac  sia- 
bileiu  sedem  diu  liabuit,  cum  aniiiio  ad  extreimiiu 
usque  [illic  cummorandi.  S;£pins  veru  Pietavi  bellis, 
c;i;dibus,  descripiiunibus  ,  vei.ati  fuere,  quamobreoi, 
pluiibus  aliduciis  caplivis,  Furlunalus  pn>  illa  qua 
eralapud  reges  uc  principes  viros  grulia.  suain  U|>«- 
ruiii  iu  coiicivibus  suis  libcrandis  iiiierpuiiere  pu- 
lueril. 

I  Edit.  Paris.,  fixeruHt. 

■»  Unus  Cud.  Vut.,el  adiiiiratiili  pariter  modo. 

"  Duo  Cudd.  Val.,  qitem  lapit  nen  genuil. 

'  Killt.  Paris.,  bltniditus....  el  matw. 

('  Uuus  Cod.  Vai.,  pruipt^ruiH  i»  detignal ;  tilar  : 
prospnum  de  le  denqnal. 

1  ICilil.  P;iris.,  dignanlein...  malttaiHa. 

'  Uiius  Cod.  Vulic,  de  vubit  creiiutut ,  quod  suq. 
EJil.  1'aris.,  creitulut  de  vobis. 

•  Uiiiis  Cod.  Val.,  teU  iiuit  fltrt.  Kdll.  Piirii.  : 
tontului,  iednon  fltre  resiabat ;  lunieinDnjtd, 


IS3 


MISCFXLANE^.  —  HB.  V. 


134 


rei,  (le  compeniiio  cogiians ,  ne  vilitale  prelii  •  do- A '""'npelwnt ,  iiicipiens  rgo,  operc  prope  absoliiio. 


preliareuir  lilii  nierces  caplivi,  illiid  cerie  inetuens, 
si  caperetur  iii  nuitimo,  respicerel  •>  in  laleiito,  prse- 
serlim  cum  desitlerein  ihesauros  ex  .■cqiio  le  '  luo 
frui  cum  marlyre  ''.  Quid  vero  pro  inunere  modiciias 
prurerret,  cl  cum  in  eleciione  cunclarer,  vcnit  in 
meiilem  leihargico  dictum  Flacci  Pindarici : 

Pifloribus,  atque  poeiis, 
Qoselibel  audendi  semper  fuit  seqoa  poiestas, 

consiileraiis  versiculuni ,  si  qux  vult  ariifex  ,  pt-rnii- 

scei  ulcrque,  cur  et  si  non  ab  artificc  misccantur 

utraque,  ut  ordireiur  una  lela  simul  poesis  ct  pictu- 

ra?  Dehinc  cum  pro  capiivo  velim  vcrsu  *  suggerere, 

aiiendens  qua;  fuerint  tempora  Bedempioris ,  <iuo 

lonos  suae  ailaiis  aniio  fquotenos...  annos]  Cliristus 


lig:iri ,  atiine  mulata  vice  ,  duin  e;iptivi  solvere  lora 
ciipio,  me  caiena  conslringo.  Num  liiijiis  upusciili 
qux  sii,  liinc  conjicitur  dirficultas,  iibi  cuin  volueris, 
si  3ddis,crescit  linea  ;  siiblraliis,  perit  gratia;  mulas, 
non  consonant  capita  ;  figis,  nec  fugis  ''  lilterjiii. 
Ilaque  cum  penderet  hxc  tela  versibus  laqueati ,  iit 
si  duo  transirem,  adhuc  tria  non  fiigerem,  ego  in- 
caulus  passer,  quasi  menliia  per  nubila  incnrri  pan- 
theram  •,  quia  quod  cavere  volebam,  li'c[liurj  pmna 
ligabar,  aul  magis,  ul  diciiim  sit,  velut  pluiiiis  i\ftiig 
quinqiiifida  viscala  tendebat  ■".  liiier  liaec  illiid  iiie 
commovel ,  quod  lale  non  soluiii  feceram,  sed  nec 
exeniplo  siuiili  traliente  "  ducebar.  Ilis  incertiis  et 
trepidiis,  ipsa  noviiate  suspensus,  utrumne  teiiiarem 


absolveril,  totidem  versiculis  lexerem  carmen ,  quot  B  qu«  nunquara  aggressus  sim,  an  caiitius  respuerem 


I.ileris;  hac  f  protinus  operis  dirficiillate  repulsus, 
aul  magis  inclusus,  lam  meiri  necessitate  quam  lii- 
terarum  epiiome,  quid  facerein  1  quo  [ubij  prodiio- 
rem  nova  calculatione  anguslus  mihi  numenis  an- 
gustius  dilatavit  s,  quia  praelixo  >>  lcrmino  non  erat, 
nec  ubi  prollxitas  se  excuteret,  aut  brevilas  angiila- 
ret,  nec  evagari  propier  descendentes  versus  fre- 
nante  rcpagulo,  ordiiura  [ordienda]  perroisil.  In  quo 
quippe  cxordio,  snpercrescente  apice,  non  licuil  vel 
Bolvcre,  vel  lila  laxarc,  ne  numerum  transiliens  er- 
ratica  se  tela  turbaret.  Hinc  cura  commoveor,  ut 
duo  per  cnpita ,  duo  ex  obliquo ,  unus  vero  per  me- 
diuindescendeniesintegri  versiculi  legerentur.Allera 
{lars  rcsliierat,  quam  inier  oinncs  litleram  mediiullio 


qiiam  incaule  proferrem  ,  tandem  ,  licet  itivitus ,  lo- 
qiior  pene  qiiae  nescio,  et  lu  ine  vincis  amore,  ne  vin- 
car  ab  opere.  Kcce  exigis  a  nie,  et  quod  iii  me  vix  • 
invenis,  violeniiam  facis  ei,  qui  luus,  noii  rebellis  r 
est :  cxtorques,  iiec  repelleris.  Amor,  blandus  lyran- 
nus  est.  Ui  hoc  pirarem  conunercii ,  per  iiicer- 
tum  4  pelagi  rudis  nauta  vela  suspendi ,  affeciu 
rapius;  dcferor  per  flncius  et  scopulos;  urges  nie 
prKcipitem  per  igiiola  iransire.  Quid  est  quod  non 
obiineas?  sicnt  amas,  s:c  iniperas.  Habes  igiiur  opus 
sic  uno  texiu  qn;«lr»iiiin,  ut  sii  legendo  quinquifi- 
dum;  et  cum  sint  tiigiiila  trcs  tam  versus  qiiain  lii- 
tera:,  ad  siiniliudinem  Christi  carnalis  xtaiis,  qua 
nos  absolvit  uniis  resurgens,  adbuc  duo  per  capiia. 


collocarem,  qu.-e  sic  rcciperei  oiiinem ,  iit  «Ifenderet  ^'  duo  ex  obliquo,  uiius  quoqiie  per  medlum  legitur  ic 

descensu;  unde  fit  nt  se  finiio  versu  liliera  non  (ini- 
ret,  quia  el  si  indirecto  '  pervenit  ad  terminum, 

rtim  nominan,  haud  ita  pridem  audivi. 

■"  Qmnqui/ida  viscaia  releriur  ad  formam  scquen- 
tis  acrosticlii,  in  quinqiie  partes  (ut  mox  asserit 
Forluu.)  distributnm  ac  veluii  rissain  legeiiiibus,  in 
qiio  elaboraiido  prse  mnleslia  ac  labore  visco  prope 
iiili.-eserit.  Cdit.  I'aris.,  versando  tendebam. 

"  Edii.  Paris.  :  Quod  tale  quid  non  solum  faee- 
rem,  sed  nec  exemplo  simili  Irahebar. 

Adilil  Browerus  in  emend.  aliam  lectionem  in  mar- 
gine  apponeudani ,  vindicer,  ad  illud,  ne  rincar  in 
opere.  {SecuadcB  curte  nola.) 

Observat  P.  Browerus,  vel  anle  Fortunatum  inu- 
sitata  non  fuisse  ejusmodi  acrosticha,  ac  Publium 
Optatiaiium  IVirphyrium  litteris  ad  eumdem  modum 

,  ,„  r j _  conslruciis  ei  iiexis  ,  qiixdam  poemaia  Constantiiio 

tovit.  Edil.  Paris.  :  Lilierarum  epitomate  quid  face-  ^  Auguslo  ol<;ulisse,  quae  idem  Browerus,  in  nolls  ad 


nemineni.  Igitur  liujus  telic  cuni  licia  nnmero  colle- 
gissein  ,  ut  tesere  ■  coepcram ,  et  se ,  ei  ine  flla  i 

o'Unus  Cod.  Vat.,  quod  toboles...  an  quod  vobis 
pToficerei.  Edit.  Paris.  :  Quod  vob:t  pioficerei...  ne 
uliliialem  prelii. 

•"  UnusCod.Vat.,  respirorel.  Edit.  Paris.,  re«p«rar« 
tibi  tatenlo. 

«  Ibid.,  ex  eequo  frui. 

d  ilicvideiur  iiidicari  sanclus  Syinphorianas,  qiii 
apiid  Aup;ustodiiiiiiin  mariyrio  coronaiiis  est ,  ac  ibi- 
dem  magnu  cuin  bonore  ac  religione  ejus  nieinoria 
colebaiur,  ut  referi  Greg.  Tur. ,  1. 1  de  (Jloria  mar- 
lyrum,  cap.  52. 

«  lii  uno  Cod.  Vat.,  relim  versus  suggerere. 

'  In  aliero  Cod.  Vat.  :  Hactenus  operis  difficullate. 
aut  magis  difficullate  inclusns  necessilate. 

i  In  uno  Cod.  Val.,  quo  prodilore...  angustias  dita 


rem,  quod  proditor  angustias...  niihi  numeri  angustias 
ditaiavit. 

^  Edit.  Paris.,  pro  fixo. 

'  lii  altero  Cud.  Vut.  ,  colUgissem  ,  u<  tenerem. 
Edil.  Paris.,  ut  texerem  inter  is. 

i  Animadvertit  Browerus  acrosticha  a  veteribus 
eadem  mesosticha,  vel  tetoslicha,  et  slcechos  appellaia 
fnisse,  atque  idclrco  his  congruere,  quod  aii  Foriu- 
naius  duni  oipus  suum  inodo  tels  comparat,  in  eaque 
texenda  arliGcio,  modo  aviculx,  qux  aucupio  falli- 
lur,  imprudenlia;  et  errori. 

k  Edit.  Paris.,  refugis. 

'  Duin  ait  Fortunatus  :  Ego  incautus  passer,  quasi 
mentita  per  nubila  incurri  paniheram,  non  hic  noiissi- 
inam  belliiam  ab  ipso  iodiciiri  exisiimo,  sed  genus 
nucupii  aliquod,  quod  ex  pr%d3e  copia  Grxco  voca- 
bulo  rm^npa  iiominarelur.  Quin  id  genus  aucupii  vel 
apud  homines  nostri  temporis  in  -usu  esse,  et  panihe- 


c.  3  1. 11  Operuin  Fortun.  nirrat,  suo  tempore,  Au- 
gustae  Viiidelicorum  lypis  excusa  fuisse.  Quocirca  di- 
cendum  ejusmodi  exeuipla,  si  lunc  exsiabant,  ignola 
fiiisse  Foi  luii.,  aut  certe  prx  ocutis  illa  haliere  nun 
potuisse. 

Quod  vero  idem  Brow.  affirmat,  Lampridium  quo- 
que  laudari  a  Sidoniu  episi.  111.  viii,  quo  staechos 
fecerii,  malo  ibideiu  cum  cl.  Sirmondo  elegos  echoicos, 
quam  stcechos  legere,  de  quibus  jam  ccboieis  elegis 
dixinius  in  noiis  ad  c.  37  I.  iii. 

Illnc  iiem  inielligitur  boc  irimum  hiiiusce  formx 
et  ariilicii  acrosiiclium  elaboraium  fuissc  a  Foriun. 
ac  propierea  tenipure  antecedere  ilbi  qux  dc  saiicla 
cruce  ab  eodein  iiiscripta  supra  retuliimis,  I.  ii. 

•  In  uno  Cod.  Vat.,  vix  vix  invenis. 

f  Edit.  Paris.  :  qui  non  sum  rebellis. 

1  Kdil.  Paris.,  per  incerlum  iter. 

»  Edit.  Paris,,  et  tinu  directo. 


I9S  VENANTII  IION.  CLEM.  FOUTIJNMI  OPEKUM  P.\RS  I.  196 

umen  cursu  illi  sii|ierest  iii  descensu  ,  quia  aJliuc  A  "C^  *  ^rle  vidc:iinur  picia  Hla  niiscere  ,  quoJ  voliis 
cotijuiigilur  in  fiiiali  veriiiciilo.  In  niediluliio  auiem 


parvi  bujus  opuseiili  illani  Iniiniis  ruicrain  qux  iii- 
tcr  vigiiili  ires  nunicraiur  pennedia;  ac  lanlas  anic 
se  respicit,  quanias  el  posi  se  transilil,  quia  concur- 
renlibus  vcrsibus,  el  dividiiur  tota,  el  nianci  inlegra 
res  divisa.  Lillera  vero  iiu;o  lingiliu  iii  descendenli 
vcrsiculo,  el  teneiur  in  uno,  et  curril  in  altero,  et  ut 
ita  dicatur,  et  slat  pro  sianiine ,  et  pro  irania  currit 
in  Iramile,  ut  esse  possil  in  pagina,  licia  litierala. 
Nc  [ncc|  tamencausa  nos  oneret,  quod  velut  ara- 

•  Ibid.,  aragnce.  arle. 

*>  In  allero  Cod.  Vat.,  confidente   vicaria  viate. 


compcrluin  c-l  in  Mcysi  proplicia!  lihris  ,  po  yiiiit:i- 
riuj  artifcx  vesies  icxiiii  sacerdniuin.  1'ndit,  ciim 
desii  liic  coccinum  ,  res  cst  texia  de  niinio.  VerMis 
auicni  ex  obrniiio  dcitendentes  ab  angtilis,  raiinne 
staiil,  et  si  positlone  suocl  nmt.  Qualiier  anteni  cnii- 
ncxi  sint  siiigiili,  vul  qiiid  cniiiiiieant,  sniis  est  pru- 
deiiiixsine  indice  rcui  probare.  In  suinma  conuneu- 
dalo  me  piaj  bealitaii  ,  et  txuberaiiii  vesira;  dul- 
cediiii  tribueiitcs  peliia,  cum  lideiiti  vicarietale  ^ 
serviiii.  Si  placct,  hoc  opcre  parieli  conscripio,  pro 
me  osiiario  pictura  servet  \cstibuluin  :  ora  pro  uie. 

Tli.  Ptil.,  ad  marg.,  vicarielat. 


CAPUT  VIL 


^^GVStt»^^^''"'  °^^«  "»•  "«'•^O  SVAGai. 


taestevanecimpAR 

LOIBEI.  UCISOPERtI 

eitPiARunAJUGALES 

GKATJIA    URARE    D    IBAT 

rabantuberE  flatV 
rosasedevOlcptaS 
c  ebatmem  P  pbratoS 
ere-ntuaIusuonore 
rebatt  E  kraduoruM 

EXERlTAItUAVENEiNl 
TORLAnVEUSnOSTlS 
CEN    SFELLENOCEiNT    I 

grAtiadivabearaT 


DHJSAPEXADAMVTFECITDATSOMNIADONEC 

AVULSACOSTAPl.   ASMA 

FeLicespariterduP 
OreCoruscantesinT 
RipaEiocundaenarI 

TURISDEL   ICIAESATV 

VnafovBns  a  mb  osfl  O 
NotabonIsregiopaS 

A  T   C    i:    M   T   A   M    M  A  C  N  0  P  0  L  Ij 

TotaiiominV  hmirepA 
OccultusmeN  daxmoX 
SkrpenselatVszelA 
atrox  innoccoSeviN 
Conlisitsuasu  QuoS 

ETHOMODETERRATVmD    eN    UODEC    I    DITILLUC 

Reptanti  sq;  doloeOO  Is  cxcluoi  tu  rortV 
HACNATIMORIMURDAMNATIIiEGEPARENTUM 

AtdeusexcellensAIBetuelumineluueit 

B    COGELISOLIODUH    MUN    ERaPROVI    DETULTRO 

CastaecarneruDivI  vaXintroi  itagnuS 
ProdiitindesAlushatuTinivelucernA 
IntaciaepabTulux  EruitE  xcitamunduM 

APAT    KEI    URE    D    SnOHO    D    E    H    I    N     O    ARNEUSaLVO 

VtnoseripEretvii.  IsedetrAuitauctoR 
OkegisveNalecapuTquoddecRucefixiT 
Telovoc  E  manuso  lf  a  ctusveru  E  refellE 
ActubaCsolviscapTivossorteCheatoR 
SerovErauataestvItai.  iseuptiOuoktE 
YmnoSundedeoi.  oquOrabsolventeHkatV 
AtvOsakteiinaesufPultii.  audecouOnaB 
GaLlokumradiivobIsquofulgeatktNoX 

RVMflTELORAJUGISETSUUITISAKUAIIIBl 

IPSAVELiBERTA8V08LIBERATATQ;BEABlr 


[Acrosiiclium  hoc   curmen,  quod  ab  omnibiis    Tere 
exein|ilaribns  aberal  (nec  vero  ii9i|uuiii  occiirril  in 
niss.   Cndd.   Vai.)  quoilque  cl.   Itaronius,  ad  an. 
687,  n.  28,  periissc  afriniiai,   ernii    P.   Ilrow.  e 
Maniiscripio  iiioiiasierii  saiicli  Calli,  cl  primus  in 
luceni  edidii.  Ilabe  illud  liic  resuluiuin  :J 
Dius  apex  Adain  ul  recit,  dat  somnia,  donec 
Avuisa  costa  plasinata  est  l''va  nec  inipar  : 
Felices  pariler,  duploide  lucis  opcrli, 
Ore  cnrnscanies,  inter  pia  rura,  jugalcs. 
Rip:e  joriindx  niri  i;rata  aiira  rcdiiial. 
Ttiiis  dcliciu!  saturabant  tilicre  flaUi  : 
(Jiia  r  vciis  antbog  florosa  sede  volupias 
Nuta  bunis  rcgio  pasci-bal  netiipe  bcaioa. 


C  Al  cnin  lam  inagno  pollerent  niajus  bnnore, 
Tola  boniinuin  inire  parebat  lerra  duoriiiu, 
Ucciiltus  inendax  niox  everil  arina  veneni, 
Scrpens  elaiu^,  zelaiur,  larveus  Itostis, 
Alrox,  innucuus  evinceiis  Telle  nocenil, 
Conlisit  su:isn,  quosgiaii:i  diva  beanil. 
t)t  hoiiio  dc  tcira,  Uiiti  dciiuo  di-cidit  jlluc, 
llcptantisq.  dolo  Eouis  excludilur  urlu. 
llac  iiati  inorimur  daiiinaii  le^o  pareniuui. 
Ai>Peiisexc«lieii8  aie  ci  de  luiniiie  luinen, 
Kctuli  solio  diim  niuiicra  pruviilcl  irlro, 
C:isl:i'  canie  riidi,  vivax  iiilruiit  *(,m*. 

D  Piodiil  iiide  ^alos,  .\|.ilu  iiiive  Uucriia, 


MISCELLANEA.  —  LIB.  V, 


B 


107 

iMlnclae  partii  luK  eruil  exciia  niundiim  : 
A  Palrc  juie  Ds  lioino  dehinc  cariieiis  alvo, 
Ul  nos  eriperei,  vili  se  deiraliit  auclor, 
0  regis  venaie  caput,  qiiod  de  cruce  finii. 
Telo,  voce,  manns,  olfactus  verbere,  felle. 
Aclu  liac  solvis  caplivos  sorte,  Creaior  : 
Sero  vera  data  est  viialis  emptio  inorte ; 
Ymnos  unde  Deo  Inquor,  absolvenle  reatu. 
At  vos  seiernse  suffulti  laude  coronse, 
Callorum  radii,  vobls  qiio  fulgen  et  nox 
Ruinpiie  lora  jugis  et  smniiis  arma  diei, 
Ipsave  liberlas  vos  liberat,  aique  beabil. 

Yersus  a  lateribus  posili. 
Da  Fortunalo  saccr  Iikc  pia  voia  Syjgii : 
Crisius  se  niisil,  cum  nos  a  morle  revexii  : 

Medii,  qiii  crucem  describuiit. 
Capiivos  laxans,  Domini  ineditaiio  fies  : 
Diilce  Dei  niunus,  quo  merx  te,  care,  cnronet : 
Cara  Deo  pietas  animam  dat  de  nece  solvi. 

Vox  posita  prope  in  mediiullio  acrosticbi,  Aie, 
quem  sensum  referat,  plane  non  assequor  :  eaindem 
tamen  tenendam  esse  versiculorom  series  ac  seiisus 
satis  osiendii. 

CAPUT  Vl.i. 

Ad  Felicem  *  episcopum  Namneticunt  [Nanneticum]. 

[Respondet  Pelici,  qui  se  rus  inviiaverat.  Describit 
villx  illius  siium  el  anicenitateni,  ei  tamen  Felicis 
ipsius  praesentiam  et  aspeclum  nmlto  anteponit.] 

Sentio,  sumine  Pater,  lumen  venerabile  cunctis,         ' 
Orbis  dulce  caput,  mihi  nomcn  amabile,  Felix, 
Amplectens  quem  corde  gero  pietatis  in  ulnis. 
Pondns  siiave  meum    nec  onus  gravat  isiud  araan- 

[lera, 
Ciir  bumilem  me,  summe,  vocas  loca  visere  •"  blanda, 
Qiiae  te,  cbare,  lenent,  tecum  "=  mndularer  in  illis 
Qua  ina  rura  lavat  vitrea  Liger  algidus  unda, 
Cariaci  *  speciosus  ager  devexus  in  aninem, 
lliiic  ubi  numen  aquis  recreat,  binc  pampinus  um- 

|bri$, 
Et  crepitans  Borcas  lot  prata  °  comala  flagellat  : 
llber  nempe  solum,  piscoso  '  liitore  pulcbrum 
Sed  Forluoalum  facics  tiia  reddit  amcenum 


•  De  FeliceNamnet.ei  villarnm  ejus  magiiificentia, 
vide  c.  8  ei  10  I.  iii,  eaquc  confer  cum  bis  qu*  islhic 
referuntur. 

*>  In  vulg.  loca  celsa  subire.  Drow. 

'   Kdit.  Ven,,  tocum  modutarer. 

■^  Cariacuiii  idem  videtiir  ac  tluviiis  Carut ,  sive 
Caris,  qiii  paulo  iiifra  TmoMes  in  Ligerim  labitur 
aut  ali  illo  denominatus  ager. 

'  Ven.  Edit.,  Boreas  depicia  comata.  Tres  Codd. 
Val.,  lot  picta. 

'  Edii.  Ven. ,  pre(ioso  litlore  putchrum.  A  quibus- 
dam  posiium  erai,  pulchrum  salienle  colono,  teste 
Brow. 

«  In  Edit.  Ven.,  post  ilinera. 

^lbid.  et  duo  (Jodd.  Vatic,  optanies  longe. 

'  Edit.  Ven.,  salve  salulem,  quod  placei. 

i  Perobscurura  est  Imjuace  epistolae  argumeiitum ; 


138 


A  CAPUT  IX. 

Ad  Gregorium  episcopum  Turenensem  pro  8  ilinere. 
'Gregorium,  ab  ilincre  rcversum  Turones,  lioc  car- 

mine  graiulatiir  :   ad  eslremiim  eidem  se  et  epi- 

stoloe  portitorem  cominendat.] 
Ciilmen  bunoraium,  decus  alinum,  lumen  opimuiu, 

Pastor,  apostolicae  sedis  amore  placens. 
Ampleciende  mibi  semper,  sacer  arce,  Gregori, 

Nec  divulse  aiiiino,  vir  venerande,  meo. 
Gaudeo  quod  rediil  Turonis  antistes  bonore, 

La^iificorque  raihi,  le  reiiieasse  patrem. 
Plaudimus  iiistanter,  communia  vota  tenere, 

Civibus  et  patriae  te  revocasse  diem. 
Prxsenlcm  famulum  mecuro  commendo,  sacerJos, 

Oplando  ^"  longe  vos  moderare  gregem. 

CAPUT  X. 


Ad  eumdem. 

[Gregorium  saluial  nusso  carmine,  et  ejusdero  lau- 
dat  viriuiein  ac  doctrinam  ;  epislolse  brevitateni 
excusai,  ac  eamdetn  amoris  magniiudine  coinpeii* 
sari  afllrinat.] 

Officiis  generose  piis,  Paicr  alme  Gregori, 

Menle  salulifera  qui  petis  astra  palaro. 
El  quicunque  tuis  monitis  animatur  inerinis, 

Militiae  sacrx  victor  habebit  opem. 
Commendans  humilem  faroulum  me,  solvo  '  salulem, 

Semper  amore  pio,  vir  benedicte,  Deo. 
Pagina  si  brevis  est,  non  est  brevis  ardor  amantis, 

Nam  plus  corda  colunt  quam  roea  verba  canunt. 

CAPUT  XI. 

>  Ad  eumdem,  pro  libro  preettilo, 

[Gralias  agii  prn  carminibus  qnibnsdam ,  scriplis,  iit 
videtur,  a  Giegorio,  ac  sibi  coinniodatis;  poriito- 
rero  episldlae  ad  exlreiiiura  ciiimiiend.il.] 

Carmina  i  divalegens,  proprioqiie  e  peclorc  condens, 

Panicipans  aliis,  fii  libi  palma  parciis. 
lloec  quoqiie,  quae  pridem  tribuisti  pastor  ovili. 

Grates  persolvens  debita  i'  laudo  libeiis. 
Vos  tameii  hinc  nianeant  donnria  celsa  tonanlis, 

Qui  sacras  inopi  distribuisiij  opes  '. 
Quse  cura  percunciare  "•  queain,  pro  miinere  tanto, 

Tunc  °  inagis  ore  nieo  gratia  vestra  sonet. 
Praescntera  famuluin  pro  niunere  ",  surome  sacerdos, 

Commeiido  supplex,  duUis  aniore  Pater. 
Cui  sua  concedas  p  jusix  moderainiiia  4  librx, 
"     Crescat  lionure  Dei  palma  lutura  tibi. 

si  licet  tamen  conjicere ,"' videtur  poema  aliquod, 
sive  hymnnm,  a  Gregorio  eliicubraiiiin  fuisse,  atiiue 
nilssuin  Forlunato  ;  illud  autein  ad  Tnronensis  pu- 
puli  usiiro  fuisse  conciunatum.  Quocirca  Fortnnaius 
graiias  a.git  Gregorio,  et  una  ejusdein  in  gregein 
suuin  diligeiitiani  commendat. 

"  Duo  Codd.  Vat.,  debile  taudo. 

1  Edit.  Paris.,  das  bene  largus  opes. 

"'  Edit.  Ven.,  qnie  per  cunclas  nequeam,  pro  mu- 
nere  canto,  corrupte.  Diio  Codd.  Vat.,  percouture. 
Edit.  Paris.,  quem  cum.  In  marg.,  pro  cunclis  ue- 
queam. 

"  Ed.  \ea.,  hic  md^ik'Ore'suo. 

"  Unus  Cod.  Vat.,  prxseiiieni  famuUim  rrodsm*- 
rem  ;  aliiis,  Prodemereni  ;  tertiiis,  ;iro6omore. 

P  Ed.  Ven.   ei  duo  Codd.  Vat.,  cui  suit  cunoedent. 

5  Edit.  Paris.,  juita;  modernmine. 


,09  VENANTIl  IION.  CLEM.  FOftTUNATl  OPEUUM  PARS  I. 

CAPUT  XII.  A  Diilce  videre  mibi ',  ac  si  desil  copia  cerni, 

Ad  eumdem  pro  imii/iilioii«  ■  mulierum. 


300 


[GreKorio,  qiii  se  Tnroncs  inviiaverai,  exciisniionein 

pr*tendii,  tinoa  ab  .ilio,  item  episcnpii,  (iiimninus 

irel  retinereiiir  ;  iiim  rogai  iit    ob  pacis  sludiuin, 

veniam  non  eunti  indulgeat.] 
Invitans  pielato  patris  eaccr  ire  Gregori, 

Qua  domini  Turonis  pascis  lionoro  •>  gregcs. 
Quo  sacer  aiilistes  meriiis  Marlinus  opiniis, 

Quas  prius  obtinnit,  has  tibi  credit  '  oves. 
Ntinc  quoqiie  per  caulas  et  florid:t  *  pascua  Cbrisii, 

Ritc  gubcrn.intes  duciiis  ainbu  grcgcs. 
Sed  mihi  vim  faciens  vcsier  "  inodo  fraler  honore. 

Ad  vos  ne  properem,  nempe  retorsit  iter. 
Sxpe  rogans  voio.  mandaio,  et  missile  verbo, 

Et  conjiiralus  sum  tibi  '  pollicilus. 
Vir  boniiaie  placens,  et  pasior  pacis  amator, 

Foederis  ob  studium,  sit  veniale  f  prccor. 
Vos  quoquc  sed  genilae  proprije  venerando  ^  saiuianl, 

Asl  ego  commender,  quxso,  beate  pater. 
CAPUT  XIII. 
Ad  eumdem  pro  commendatione  mulierit. 

[Gregorii  viiiuiem  l.iudat,  ac  mnlierem,  quam  aGre- 

gorio  conimendaiain  acccperat,  ad  illuin  reverten- 

lem  pariter  commendat.] 
Siimrae  l'aler  palrix,  specimen  pielntis  opime, 

Dulcc  cnput  Turonis,  religionis  apex. 
Jugiter  alia  sequcns,  clemenii  cordc  Gregori, 

Uiide  animx  decus  est,  huc  >  ratione  petens. 
Qaam  commendasli  venientem,  celse  sacerdos, 

tianc  redeuntem  ad  le,  suscipe  more  palris.  | 

Sk  quoqiie  longx>vos  eunctorum  care  )  recursus, 

Et  mihi  vel  reliquis  sit  tua  viia  seges  ^ 

CAPUT  XIV. 
Ad  eumdem,  de  ititu-f  mo. 

[Siiam  in  Gregorinin  chariiaiem  ac  singiilare  deside- 
rium  declarat,  aiqiie  eidem  PicUvuiil  incoiumein 
se  pervenis.se  nuntiat,  cum  quidem,  a  Tiironensi 
iirlie  di^ressus,  per  vias  glacie  constratas  diflicili 
ac  periculoso  ilinere  usus  fuisset.] 

Jiigiler  opiu  libens,  sacer  amplectende  Gregori, 
Cernere  vos  oculis,  quxrere  litlerulis. 

•  In  Ven.  Edit.  et  nno  Cod.  Vat.  abest  mutierum, 
nec  sane  bxc  vox  quidquam  videtur  cum  poemaie 
haliere  commuiie. 

i'  Ed.  Ven.  et  tres  Cndd.  Val.,  pascis  amore, 
"  Ed.  Ven.  et  tres  Codd.  Vat.,  hat  tibi  ce$til. 

*  Ibiil.,  per  florea. 

'  Ed.  Veii.  reieri  modo.  \',x  diibitn  episcopum,  a 
quo  se  reientum  n.-irrul  Fordinatus,  miominus  ad 
Gregoriuin  Tiirones  proficiscerelur ,  fuisse  Maro- 
veiim,  episcopuin  Piclavicnsein,  cujus  e  nutii  Ipsc 
penilcbat,  Pictavieiisis  Ecclesix  clcro  ascriptus.  Vi- 
detur  rerie  Fnrtiiiiatus,  ciiin  hxc  scribebal,  Pictavis 
fiiisse,  ciim  Gregoriiiin  Agnctis  et  Radegnndis  mi- 
niine  saluiel  ;  qiias  genilas  proprioi  Gregurii  appel- 
lat  ;  sicut  infra  scribens  ad  Aiediuni,  cap.  ^2^2,  eodeui 
noniiiie  casdem  dcsignat.  Ilugat  vero,  oh  pacis  stu- 
diiim,  iit  veiiiam  non  eiinti  indulgeal :  furte  quud 
siiiiiiliaiis  aliquid  Gregorium  inti»r  ci  Maroveiim  in- 
lerCfdiTCt ;  .'iciit  inier  saucluni  Euphniniuin,  (.re- 
gorii  decessoreni,  ol  Marovi'uni  ipsiini  iiilerruisse 
Mrrat  Greg.,  lib.  n,  cap.  iO,  llist.  Franc. 

■•  Diio  Codd.  Vat.,  iii)<  poUicilits.  Videuir  inniicio 
hoc  locu  Furiunalus  veniani  nun  iuipclrassc  ab  i-|.i' 


B 


Spes  erit  orinti  vcl  dare  verba  PatrU 
Nuper  ab  aspectu  deccdens  cuiicite  vestro. 

Per  glacicm  viircas  me  loquor  isse  vias. 
Sed  cruciB  auxilio,  Marlino  operanie  palrono, 

Perveni  ad  malres  salvus,  opirae  Paier. 
QuiE  vos  inulliplici  veneranter  "  honore  salutanl. 

Ast  ego  pro  reditu  vota  salutis  ago. 
CAPUT  XV. 
Ad  eumdem,  lalutaloria. 
[Effert  virtuiem  Gregorii,  atque  ejns  pietatem  et  do- 

cirinam  coiiiinemorai,  iicc    non  suara  in  ipsuin 

benevolentiain  roniesiaiur.] 
Summe  sacerdotum,  honitaiis  ■■  opima  facultas, 

Culmen  honore  tuo,  liimen  amore  meo. 
Ofliciis  venerande  sacris,  pieialis  alumne, 

Pignore  amicitix  corde  tencnde  me.i!. 
Flnrens  in  siudiis,  etsacra  in  lege  lidelis, 

Semper  agens  aniinx  dona  futura  lux. 
Te,  Pater,  ergo  prccans,  terrain,  freta,  sidera  teslor, 

Ut  velis  ore  sacro  me  meminisse  "  luum. 
CAPUT  XVI. 

Ad  eumdem,  pro  pomit  el  graffiolit  P  [graphiolis]. 

[Gratias  agit  Gregorio,  quod  poma,  suis  cum  surcu- 
lis,  sibi  dono  misissei.] 

Officiis  gemrose  piis,  sacer  arcc,  Gregori, 

Absens,  sis  prxsens  munere,  summe  Pater. 
Qui  mibi  transmitlis  propria  cum  prole  parenles, 

Insiia  cum  fructu  surcula,  poma  simul. 
Det  Deus  omnipotens,  meritorum  fruge  repletus, 
C      Mala  legas  avide,  qux  paradisus  habet. 
CAPUT  XVII. 
Ad  eumdem,  pro  commendatione  puellte. 

[Forianatus  cum  venisset  ad  eum  locum  in  qiio  arbor 
i!!a  stabat  qux,  radicitus  quondam  nvulsa,  exS. 
Mariini  precibus  et  viriuie  relloruerat,  et  a  qua  me« 
dela  xgris  petebatur,  constitlt,  Darentuni  qunrum- 
dam  lacrymis  pcrculsus,  qui  piiellam  filiaro  libi  rap'- 
laniiiiiserabiliter  lainenlabanlur.  Ueni  ilaquensrral 
Gregorio,  ac,  ut  abducta  lilia  parentibus  suis  resli- 
luatur,  ejusdem  operam  ei  auctoritatem  im^lorat.] 

Cum  graderer  fesliiius  iter,  Pater  alnie  Gregori, 

Qua  prxccssoris  sunt  pia  signa  tui. 

scopo  suo  proflcisccndi  ad  Gregorium,  quamvis  sa>- 
pius  posinlasset,  ac  prxtendissei  promisso  se  obsiri- 
ctum  ad  id  tent.ri. 

!  Edii.  Ven.,  tic,  venerande,  preeor.  Uuus  Cod. 
^  Vai.,  jit  venerUe  precor 

*>  Edit.  Ven.,  et  unus  Cod.  Vat.,  «enerande  mIn- 
tcni. 

>  Unus  Cod.  Valic.  heec  ratione  peient.  Edil.  Pa* 
ris.,  hac. 

i   In  alio  Cod.  Vatic,  curr«re  rMriiiM. 
k  Edii.  Vcn.,  ii<  tua  viia  Sfpct,  corruple. 

>  Uiius  Cod.  Vat.,  ai  si  iltsti, 

■"  Edit.  Vcn.  ct  uons  C'>d.  Vat.,  tvn^roMdtr  koHtre, 

"  Edil.  Paris.,  bonilas  tl. 

"  Edit.  Veii.,  me  memurein  esie  tuum.  Unus  Cod. 
Vat.,  me  int>»ior  ette, 

p  <  Grafllola,  «urculuro,  taleola,  ranius  arborU, 
graniolo  allcrl  insitiit,  indiius;  unde  no^iri  ftef* 
dicuiit,  Uccilani  ^rafion.  t  Dufresnn,  In  GIosk.  id 
lianc  vuccm.  .\ddu  Itrow.  iii  C«l«r.  pru  yr«j|u/ij 
gcriptum  rupcriri  fercula,  corrupie,  ul  «id«iur,  iiia 
surcula. 


201 

Qiio  feriur  convulsa  jacens  radicilus  arbor 

Mariini  anle  preces  exiluisse  comis. 
Qusc  fldei  ineriio  nunc  siat  spargendo  medelas, 

Corpora  multa  niedens,  corlice  nuda  manens. 
Fleiibus  adfuil  hic''  geniior,  genitrixque  puella>, 

Voce  implendo  auras,  el  lacrymando  genas. 
Figo  pedem,  suspendo  aurem,  milii  pandilurore 

Vix  per  singullus  veudiia  naia  suos. 
Qusero  '  adliuc,  quesius  perliibet,  nullo  indice  furio, 

Furli  ^  ex  objectu  hanc  pater  [patei]  ire  jugo. 
Se  voluisse  dare  el  juranies  ordiiie  lesies, 

^omine  quemque  lenens,  nec  potuissei  egeus. 
Non  aderal  judei,  erat  accusator  adurgens, 

llic  ego  quid  facerem,  posse  vetanle  sacro  • 
Si  pius  hic,  dixi,  praesens  Mariiiius  adesset, 

Nou  '  perniisisset  perdere  pasior  ovem.  B 

Sed  lamen  invalui  recolens  te,  summe  sacerdos, 

Spem  prxcessoris  qui  pietaie  refers. 
Discute,  distringe,  ac  si  sit  secus,  eripe  dulcii, 

Et  pateraddegregi,  hanc  quoque  redde  pairi. 
Ue  simul  offlcio  famulum  tibi,  chare,  subaclum, 

Protpge  perfugio,  pastor  opime,  pio. 
CAPUT  XVIll. 
Ad  eumdem  pro  commendatione  peregrini. 
[Laudai  pieialem  Gregorii,  atque  illi  seet  peregri» 

nuiu  liomineincommendat.] 
\ir  bone,  pro  meriiis  adipiscens  culmen  honoris. 

Nobile  pr.-esidium,  poniilicaie  caput. 
Queffl  gradus  ei  geoluin  fi  uclu  pielalis  opimo 

Dignius  aitollunt,  amplificanie  Deo. 
Vi  kibi  sit  famulans  «  luemoratus  amore  benigno,      (] 

Forlunaii  humilis  te,  Paler,  oratapex. 
Ilic  peregrinus  iiem  Ixtetur,  summe  sacerdos, 

Pastorero,et  patriam  te  meruisse  suam. 

CAPUT  XIX. 

Ad  eumdem  salutaiorium. 

[Gregorii  doles  laudal,  ei  ejus  se  precibus  com- 

roenJal.J 

Pastor  lionoris  apex,  venerabilis  arce  •>  sacerdos, 
Et  decus  alme  Patrum,  religionis  amor. 

«  Mirum  de  hac  arbnre  nec  a  Severo  Sulpicio,  nec 
3  S.  Gregor.  Turon.,  iii  libris  de  Mir.  S.  Martini, 
ullam  mentionem  (quod  ego  noverim)  esse  faciani. 

•>  Edit.  Vcn.  : 
Fleiibus  huc  genilor  magnis  genitrixque  puella. 

<  Ed.  Ven.,  qucero,  et  adliuc,  quud  placet.  Edit. 
Paris.,  Qu(B  vero  questut. 

«1  Ed.  Ven.,  funivo  ex  obllu  lianc.  Unus  Cod.  Vat., 
ftirjj  ex  obilu.  Etlit.  Paris.  : 

Furlo  ei  objeeio  hanc  pater  ire  jnbet. 

•  Duo  Codd.  Vat.,  velanle,  tacer,  qiiod  tcnend. 

f  Edil.  Ven.  el  diio  (".oild.  Vai.,  nil  permisiiset, 

t  Edit.  Vcn.,  til  (iftt  (it  famulus. 

•>  Edit.  Paris.,  oic;  in  niarg.,  arce. 

«  Edit.  Paris.,  quam. 

I  Edil.  Paris.,  aridus  caplans. 

^  Browerus  censet  ad  episcoiios,  ulla  in  syiiodo 
convocaios,  hoc  poema  dirigi,  atqiie  ipsis  peregri- 
num,  1n  Iialiam  pergenlein,  a  Forluiiato  comineiiila- 
ri.  Sed  multu  verisimilius  miiii  videtiir  ad  illos  epi- 
scopos  idem  scripium  esse  qnorum  sedes  in  ipsa  via 
eraiit  positae,  qua  Iriium  in  lialiam  iier  paiebai, 
quosque  Foriunatus,  ex  Italia  veniens  in  Galliaui, 
adire  et  agnoscere  poiuerat,  atque  ulla  sibi  anmris 
ei  ol)servanti3e  necessiiudine  conjungere.  Certe,  cum 

Patbol.  LXXXVIII. 


MISCELLANEA.  —  LIB.  Vi  SW 

A  Gloria  pontilicuni,  meriti  pia  palma,  Gre<;nri, 
As<urgenie  gradii  nobile  jure,  caput. 
Fortunalus  opein  iribui  qui  '  poscil  Olympi, 
Per  le,  cliare  Paier,  quo  mereaiur,  age. 
CAPllT  XX. 
Ad  eumdem  salulatorium. 
[Arceplis  Gregoiii  liiieiis,  quae  bnna  eunidem  vale- 
luiline  friii  iiiniiiabaiii,  quaiita  iiide  laelitia  atTeclus 
fuerit  nsiendii.aique  orat  ui  sil  in  scribendo  pro- 
lixior.J 

Visitat  a  vobis  dignanter  epistola  ciirrens 
Me,  sacer  anlistes,  vir  pielate,  Paler. 

Ilanc  avidus  capiens  i  oculis,  animoque  revurro, 
Sospiie  le  gaudens,  quod  referebat  apex. 

Longius  hinc  [hiic]  vestro  sub  nomine,  papa  Gregori, 
Pagina  nie  recreet  missa,  salulis  ope. 

CAPUT  XXI. 
Domnis  sanctis  '  atque  aposiolicis  vi  Chrisio  patribu» 
Ecctesiw  pontificibus.pro  '  commendationeperegrini, 
Portunalus. 

[l»eregrinum  hominem,  naiione  Italum,  in  Iialiani 
reverteiiiein,  episcopis  commendat,  quo  neeessa- 
riuin  eidem  viaiiruin,  aliaquc  ad  iier  illud  conli- 
cienduin  oppurluiia  adjuuienia,  suppediLeni.J 

Gloria  poDtincum,  veneratio  Christicularum, 

Norma  sacerdotum,  culmen,  ei  orbis  honor, 
Qui  loca  perspicitis,  propriae  mercedis  honore  [amore^ 

Succurrendo  viris,  ve>-ler  ul  exsiei  apex  : 
Ecce  venit  prxsens  lialiis,  peregrinus  ct  hospes, 

Ceroens  pastores,  ne,  precor,  erret  ovis. 
Qualiler  ad  patriani  pioperet,  soLitia  poscit  : 

Inveniat  rounus  vosvagus  exsul,  inops. 
Me  Fortunaium  propriuni,  p'etate  parenium 

Conciliale  polo,  quxso,  preeando  Deum 
CAPCT  XXII. 
Ad  Aredium  ■"  abba'em. 
[Aredium  abbaiem  ,  qiieui  prxsentia  non  poierai  < 

litieris  se  dicit  convenire ,   ejusijuc  se  preribua 

studiose  couiinendat.J 
Opto,  benigne  Paier,  verlio  tibi  ferre  salulein, 

Si  miiius  hinc  oculo  cerneie  le  valeo- 

idero  posluletut  liomini,  in  palriam  suam  properantl, 
necessaria  subsidia  conferani,  videntur  iidem  eo  in 
loco  fuisse,  unde  oppuriunas  copias  commode  sup- 
peditare  possent,  pro  ejus  qui  commendaius  fuerat 
indigeiitia  et  usu.  Jam  vero  id  difficile  hnminibus 
.|x  fiiissetqui  a  suis  domibus  abessent,  ei  ulla  in  syuodo 
consedisseiit.  Hoc  autein  vel  illud  conrirmai,  quod 
ait  Fort.  :  Qui  loea  perspiciiis....  succurrendo  viris ; 
id  est,  qui  urbibus  ei  terris  prxsideiis,  una  hospita- 
liiaiem  exercendo. 

1  Aliesi  in  Vcn.  Edii.,  etunoCod.  pro  commenda- 
tione  ptregrini. 

">  Sancius  Aredius,  nobilissima  e  ramilia  Lemo- 
vioi  naius,  in  aula  Tbeodeberii  regis  vixitadolescens, 
priini  apud  euin  cancellarii  munere  colionesiaius  ; 
tum  suasii  ac  iiionitis  Niceiii ,  episcopi  Trevi.rensis,, 
qui  egregiam  adolescentis  indolem  fueral  adiniralus, 
ex  aula  se  proripieiis,  nionachus  fil ;  ac  non  niullo 
post  prope  Lemovicum  exsiruclo  monasierio,  ibi  ad 
extremum  usque  vitx  teropus  vixil  sanciissime,  et 
obiit  clarui  iniiaculis  anno  S91,  ui  rcfert  Greg.  Tu- 
ron.,  lib.  X  Hisior.  Franc,  cap.  29.  Ejusdem  vii»  , 
a  Gregorio  conscripia  ,  exstat  ad  calcem  Operum 
ejusdem  Greg.  Turon. 


VENANTII  IION.  CLF.M.  FOUTUNATl  OPEftUM  PAHS  I. 


E»i  cieiiiiii  veslri  laiiius  inilii  ciilliis  lionoris, 

IJi  pro  me  occnrrai  hiiic  libi  missiis  apex. 
yiia-sa,  beaie,  laiiieii  per  ilulcia  pabiila  Clirisli, 

Me  quoque  coininemoros  ,  ciim  dabis  ore  picces. 
Miinera  credo  Dei  iribui  niilii,  pasior  Aredi, 

Si  Fortuii.iii  sis  memor,  alme,  lui. 

•  Aredii  m:iler  fuii  l'elagia,  sanclissima  ,  ac  reli- 
giosissima  feinina  ,  qua;  post  obiinm  Jocuiidi ,  cmi- 
jiigls  sui,  Den  se  devovil ,  et  Aredio  lilio  adjuncia  , 
duni  is  divinis  rebus  »acabai,  per  agros  victum  quas- 


S04 

/^  Vrn  nieeiiamsancianigenilricem',cliare,galul«ui  ", 
Cuni  rcdii  istc  piier,  rcdde  loqueniis  opein. 
Vos  iiiJcin  geiiiia!  propriic,  I'aierample,  saluiaiit, 
Agiics  amore  pio  cum  Radcgunda  Kimul. 


rcbat ,  unile  alimoniain  el  sibi  el  rilio  suppediurel. 
Lauilai  canidciii  egrcgie  Creg.  Tur.  pluribus  in  loci*, 
ac  praecipue  iii  libro  de  Gloria  Coiiress.,  C.  104, 
^"  Edii.  Paris.,  salula. 


1 


LIBER  SEX.TUS. 


CAPUT  PRIMUM.  CAPUT  IL 

De  domno  '  Sigiberto  rege.  Oe  nuptiii  Sigiberti  regts,  Brunichildis  reginte. 

fSigiberti  rcgis  cum  Brunichilde,  Athanafiildi  ,  Co-  n,,  .,    ,  •.  •    o  •■•     .-     .  o         ■  •■  ic 

^   ihorum  regis  in  llispania,  lilia  ,  nupti.-is  cclebrat  ^  [Uem  epilbalamium  can.t  in  Sigiberti  et  Brimicblldi. 

*     •  ."  .    r  .'  •    ..    r  t.iinlioc  •    liiiilnlQniia     nrimiim    Sifirihprll    rAntifi^n- 


nuptias  ;  laudataque  primum  Sigiberti  contlnen- 
tia,  dein  inducit  Cupidiiiem  ,  ei  Venerem  ,  iilum 
Sigibcrli,  hanc  Brunichildi.s  in  laudibus  prxdican- 
dis  inter  se  certantes.  Postremo  fausia  utrisque  ac 
Ixta  omioatur.] 

Felicem,  sol,  pande  diem,  radiisque  screnis 
Sparge  comas ,  tbalamos  sincero  luniine  compleiig  : 
Sigibertus  ovans  ad  gaudia  nostra  crcatus 
Yota  facit,  qui  nunc  alieno  liber  amore, 
Vincula  cbara  subit,  cujus  moderaiite  juventa, 
Connubium  mens  casta  petit,  lasciva  retunden^, 
Ad  juga  conrugii,  cui  nil  sua  surripit  xtas  : 
Corde  '^  piidicus  agens,  rector  tot  gentibus  unos, 
Et  sibi  fren.i  deJit,  sed  quod  natura  requiril, 
(]  Lege  mariiali,  amplexu  est  conlentus  in  uiio. 
Quo  non  peccat  amor,  sed  casta  cubilia  scrvans 
Instaurai  de  prole  lares,  ubi  luserit  (  hxres  : 
Torsit  amorileras  arcu  stridente  sagittas 
Forie  Cupido  Yolans ,  terris  geuus  omne  peruril, 
Nec  pebgus  defendit  aquas  t,  mox  vilia  corda 
Subdit,  vulgus  iaers,  tandein  dehinc  sensus  opimi  ^, 
Itegis  anhelanlem  placidis  bibit  ossibus  ignem, 
Molliter  incumbens,  el  inhxsil  llamma  medullis. 
Regalis  fervebat  apex,  nec  nocte  sopora 
Cordis  erat  requies,  oculis,  animoquc  recurrens 
Ad  vultus  quos  piniiit  Ifinxit''  amor,  mentcmque  fa- 

[ligans, 
S.-epe  per  amplcxuin  falsa  sub  imagine  lusii. 

ventus  legaiorura  C:esaris,  ac  prnesentia,  .«ed  reu»- 
nuptiis  dixiraus  in  Vita  Fortunaii  ,  num.,  4l."(".erte  D  lcs  iiuptiac  esso  vidcniur.  Quid  auicm  .tbsiirdi  est 


hoc  carmine,  quod  a  veris  amoenilate  ac  natura; 

renovaiione  quadain  auspicatur.  Toiius  regni  or- 

t.ini  ex  bisce  nupiiis  I.Tiiiiam  ac  regium  in  iisdem 

cclebrandis  niagnilicentiam  declarat.] 
Vere  novo,  lellus  fuerii  dum  eiuta  pruinis, 

Se  picturato  grainiiie  vcstit  ager. 
Longius  exiendunt  frondusa  cacumina  montes, 

Ei  renoval  virides  arbor  opaca  comas, 
PromiUens  gravidas  rainis  geiiiialibus  uvas, 

Palmiie  gemmaio  viiis  araoena  tumei. 
Prxmiltcns  florcs,  gracili  blandita  susurro, 

Deliciosa  favis  raella  recondit  apcs, 
Prngenieni  reparans  casto  fecunda  cubili 

Ariificis  nalos  gignere  flore  -  cupit. 
Nexilus  apta  suis  pro  posteritatis  amore 

Ad  fetus  properans  garrula  curril  avis. 
Semine  quisqiie  suo  scnio  juvenescii  in  ipso, 

Oronia  dum  redeuni,  gaudia  mundus  habet. 
Sic  modo  ciincta  favent,  dum  prosperitale  superna, 

Regia  Cxsareo  <=,  proficil  aula  jugo. 
Ordine  multiplici  felicem  in  sxcula  regem, 

Undique  cioxerunt  luraina  tanla  ducuin. 
-Culmina  tot  procerum  concnrrunt  culroen  ad  unum, 

Mars  babel  ecceduces,  pax  habei  ecce  decus. 
Cunctorum  adventu  lestiva  palaiia  ferveni, 

Conjugio  regis  gcns  sua  vota  videt. 
Vos  quorum  irriguis  '^  fontis  meai  unda,  favote, 

Judicio  vestro  crescere  parva  solent. 
Videsis  qux  de  iniiis  curo  Rrunicliilde  Sigibcrti 


cum  ili.e  rcfernntur  ad  an.  560,  boc  qiioqiie  pooma 
a  Foriunaio  eodem  anno  elucubraluin  fuisse  cen<ien- 
diim  est,  siciiti  ct  seqiieiis,  scriptum  in  eamdein  rem. 

>>  Edit.  Par.s.,  cauta. 

'  Browerus  hinc  cnnjicit  legatos  a  Jiistiniano,  vcl 
Justiiio  ,  imper.  in  Austrasiam  niissus  gratubtuin 
isto  loco  indicari  :  A'iii ,  iiii|uit,  quis  in  AtkivtagilUi 
gente  Ccetareum  atemina,  ccu  laurum  in  munaceo, 
quxrerei.  M  cgo  non  viden  qiia  niciite  poeia  post 
veris  descriptioneni,  ciijus  liilaritaiem,  laiiquam  bo- 
num  omen  ,  Eiiiiiii  ad  cetebraudas  Sigiberti  iiiipiias, 
coiitinuo  sublcxcret  huiic  disticliuin  : 

rflc  modocuiida  faveiil,  duni  prospcriiale  superna, 
llceia  C.ii!!>ar'X'o  pruiicil  lulii  jugu, 

si  jugi  Canaret  nomino  par  legatorum  ,  ab  impora- 
inre  missum  ,  iion  coiijunctio  Sigilicrii  ciiin  Kruiii- 
«iiililc  iiidicarelur.  <;erlc  pocm.-iii»  ilriUjffi,-  non  ad- 


t.iFtareum  jugum  pro  regin  usurpari,  ab  homine  La- 
tino  pr.xscrtiin ,  cui  cx  patrio  idiomate  ci  consueiu- 
diiie  li«c  idom  cral  rogiuin  quud  C:esareum  ?  neque 
Tiiro  augiistiiis  nomen  adhiberi  pulerat  ad  reiiiain 
ipsam  m^^gii.llicentiani ,  :ic  diguiiaiem  ,  in  ilU  loiius 
regni  gratulalione  ,  exprimendaiu,  unde  vel  aliqua 
a  regibus  graiia  ipsi  Furtuiiato,  homini  iu  Gallilt 
novo,  concili.wi  pos<et,  pr;c$ertiin  cuiu  ipse  Umweru» 
fateaiur  Francos  a  Forlunaio  seinper  Rdiiiiiios,  uun- 
quam  Itarbaros  noiniiiari,  ul  alibi  adiioiavimus. 

''  Ven.  Kdit.,  vot  (luorum  irriijHi,  quod  leiieuduai. 
Edil.  P:iriii.,  irrt<;iii  /(iiiii.<  metel ;  \\\  iiiarg.,  mtitl. 

"  Voii.  Eilll.  cl  iiiius  (^nl.  Val.,  t'«r<yi4  pud,ciit. 

'  Edil.  Ven.,  lux  erii  hirret. 

K  IbiJ..  ci  uiiiis  Cod.  Vat.  ei  Edil.  P^arls..  d(f*»iU 
aquif,  qiind  |ilaci!l. 

'■  Edu.  Vcii.  01  Paiis.,  dehiuc  mnini  Oftmui . 


J05  MISCELLANKA. 

IHoK  ubi  conspeNil  lelo  «  superanle  r.upido,  A 

Virginea  milem  lorreri  lampade  regem, 
Laiius  ail  Veneri  :  Maler  i>,  mea  bella  peregi, 
Peclore  flagranli  niihi  vincitur  alter  Acliilles, 
Sigiberius  amans  Brunicbildx  carpilur  igne, 
Qiia:  placet  apta  tboro,  maturis  niibilis  '  anni>\ 
Virginitas  iu  ilore  tumens,  coniplexa  mariio  <>, 
Priiiiiliis  placitura  suis,  nec  damna  pudoris 
Sustinet,  undc  magis  pollens  regina  voc-itur  ; 
lloc  quoque  virgo  cupit,  quamvis  verecundia  sexus 
Olisiei,  amala  viri,  deiira  leviore,  repe)lit, 
Ignoscitque  sibi  culpas  quas  inlulit  ignis. 
Sed  modo  '  Ixta  veni,  quoniam  le  voia  requirunt. 
Mux  Yenus  ambrosio  violas  adniiscei  amomo  : 
Demelit  ungue  rosas,  gremioque  recondit  avaro  ; 
Ei  pariler  levibus  fregeruiil  nubila  pennis  ',  " 

El  venere  simul  tbalaiiios  ornare  superbos. 
Ilinc  Venus  egregiani  pr»ponere  coepit  alumnam, 
liide  Cupido  virum,  nubentibiis  ambo  faventes, 
Et  liiem  fecere  piam  :  sic  deiiide  Cupido 


—  LIB;  Vl.  208 

Matri  pauca  relert  :  Tibi  quetn  proaniiiinus  bic  csi. 
Sigibertus,  ainor  pnpuli,  lux  nalQ  parenlum, 
Qui  genus  a  proavis  longo  tenet  ordine  regum, 
El  reges  geniturus  erit,  spes  genlis  opim», 
Qiio  crevit  natale  decus,  generosa  propago  ; 
Ac  melior  de  siirpe  redil  ?,  ramanique  priorutn 
Posteriias  excelsa  fovei ;  liic  nonien  avoruin 
Exieiidit  bellante  manu,  cui  de  palre  virtus  *> 
Quam  Nabis  •  ccce  probai,  Tboringia  vicia  fatetur^ 
Perfiriens  unum  geniina  de  gente  triumplMim. 
Nec  Dietlieuberio  )  pietas  venialia  peiidit. 
Perdidil  ^  isle  duos,  ambobus  sufficit  unus. 
Cardinis  occidui  dominans,  in  llore  juventx, 
Jam  graviiate  senes  '  ,  tenerosquesupervenit  annls. 
Legem  naiurae  meruit  proeceilere  faciis. 
Quamvis  parvatnmen,  nullum  minor  impedit  "  aclas, 
Qui  seiisum  "  maiure  regii,  generosior  bic  esi, 
Quisquis  in  angnslo  fueril  moderatinr  aevo  : 
Sic  fovei  Iiic  popiilos,  ipsis  iniraiiiibiis  annis, 
Ut  paler,  et  rex  sit,  nullura  "  graviicr  regit,  omnl 


*  (Iniis  Cod.  Val.,  talo  tuperanle. 
■>  Edit.  Paris..;ani;  in  marg.,  mea. 
'  Uiius  Cod.  Vai.,  nobilis  annis. 

<i  Edit.  Ven.,  eomplexa  maritum, 

*  IbiJ  : 

Sed  modolseU  venit,  ambo  tua  vola  requirant. 

'  Ibid.,  nubila  pinnis. 

I  Edii.  Paris.,  hac  melior....  (ormamque  priorum; 
in  maig.,  (amamque. 
^  Posl  bnnc  versum  Edit.  Paris.  intcrseril  : 

Cloamvis  parva  lameD,  Dullum  major  iinpedit  slas. 

'  Unus  Cod.  Vat.,  Nablis,  alier  Kabilis.  ^"ablis 
autem,  sen  Nabus  (iit  referl  Browerus)  non  procul  a 
M(em,  Sate,  et  ^grw  (onlibus  exoriens.  Saxonice  ve- 
leris  conlini  agro,  tandent  Itaud  procul  Ratiibona  Da- 
tiubium  ingredilur.  Victorias  iiaque  relatas  in  Saxo- 
•lia  a  Clotario,  patre  Sisiberti  (ijuas  comraemorat 
Giegif.  Turoii,,  lib.  iv  Hisl.  Fraiic,  c.  10  ei  14)  in- 
dicat  lioc  locu  Foriuiiaius  ui  et  Rrowerus  adverlit. 
Iilein  Clotarius  Tboringiam  sacpe  bello  petiil,  ac  tan- 
dcin  siibjecii,  ac  redegit  suain  in  pntestaiein.  Quin 
iinii  Tlioringos  nna,  et  Saxoiies  a  Clniario  eadem 
expcililione  vexatns  (uisse,  refert  idem  Greg.,  lib.  iv 
llisi.  Fraiic,  cap,  19,  bis  verbis  :  Eo  anno  rebellan- 
libus  Haxonibus  Clolatius  rex,  commoto  conlra  eos 
eierciiu.  maxtmam  eorum  parlent  deleuil,  pervagans 
tulam  Thoringiam.  ac  devastans,  pro  eo  quod  Saxoni- 
bus  sotalium  pieebuissent. 

i  Edii.  Veu.  slc  babet  bosce  duos  versus : 

Heu  BerlboliDi  pielas  veniale  reiumlens. 
PeriJidit  iste  duos,  pro  ambobus  snQicit  uhus. 

•■  Edil.  Paris.,  isle  duos  reddil,  pro  ambobus ;  iu 
marg.,  reddidit  isle  duos.  Edit.,  in  niarg.,  sed  dedit 
itie  duos  pro.  Uniis  CoJ.  Vat.  corruptiisiine  legil  : 
Dominum  perdit  Hcuberto  pietas  veniale,  reddit  iste 
duos  pio  ambobus.  Aller  :  de  gente  trium  domum  per- 
dil,  Utuberio  ptetas  veniale  reiidit  iste  duos  pro  amlio- 
bus  sufficit  unus.  Terlius  :  Domnum  perdil  Heuberto 
pietas  teniale,  sed  dedit  isle  duos  pro  ambobus  tu(ficit 
unus.  Siaiuerat  Browerus  duos  hosce  versns,  ui  iio- 
Ibos,  expungere,  vel  obelo  configere,  quippe  qui  in 
exeinplan  Trevirensi  non  reperirentur,  et  obscurum 
atque  corrupium  seiisum  prx  se  ferant.  Pielinuii  la- 
men  irium  librorum,  ut  ait,  aucloritaie  commotus. 
Ac  pro  Dieilieuberio  in  probaiionbus  Mss.  Tlieuber- 
tuin  legi  aflirmai,  cujus  noininls  vesiigia  apparcnt 
vel  iu  Codd.  Vaiic.  mox  allaiis.  Censet  iiaque  bpc 


in  loco  indicari  Tlieodeberi.um,  Tbeodorici  regis  (i- 
lium,  queni  Tboringico  pvaelio,  uiia  cum  paire,  in- 
lerfnisse  refcrl  GrCRor.  Turon.,  lib.  iii,  cap.  7.  ut 
sensus  sil,  liujus  pieiaie  impelraium  esse,  ui  duos 
Thuringia  reges  Badericum,  et  Hermeue(redum  nmij- 
lerel ,  ipseque  successor  demum  Theoderici  palris, 
unns,  iis  jmn  victis,  rcx  paria  (aceret.  Ac  idem  ani- 
inadverlens  in  aliis  esiMnpIaribns  pro  eo  quod  vul- 
gaveral,  perdidit  ista  duos,  scriptiim  reperiri,  sed 
dedii  iste  riuos,  mavull  liunc  locuin  esse  accipiendum 
de  triumphu  quo  reges  ambo  cesiere  viclori  Franco. 
p  Sed  planior  niihi,  atque  iis  quae  consequuntur  ma- 
^  gis  consentaneus,  sensus  vldeUir,  si  dicnmub  For- 
lunaium,  postquam  Cloiariuin.  ob  virliileni  bellicam, 
ei  superiore  versu  Theodebeni  pietatem,  vel  lesti- 
monio  Greg.  Turon.,  I.  iii  llist.  Fraiic,  c.  25,  com- 
mcndatam,  laudassel,  illud  subjicere,  unum  Sigiber- 
lum  ei  vinutera  Cloiarii  bellicam  ei  pieiutem  Theo- 
deberti  in  se  expressisse,  ac  diios  sui  leniporis  cla- 
rissiinos  rcges,  quoruin  allcrum  paienlem  nacius 
fuerat,  allerius  vero  in  regiium  successerat  (Thco- 
deberius  quippe  Auslrasia;  rex  fuerat,  TlieoJorici, 
p;iiris  sui,  regnum  adepius),  in  persona  sua  exiii- 
buisse.  Qiio  circa  vel  ita  legendus  est  versus  :  sed 
deilit  isie  duos,  id  esi,  in  se  expressit,  ac  prxiiilii; 
vel  legeiiduin  est  :  perdidit  iste  duvs,  id  esi,  morien- 
les  aniisit,  ut  pro  ambobus  wiiis  su(liciai.  Cictera  quae 
sequuniur  de  persona  Sigiberii  dicia  cuin  superiori- 
bus  praeclare  concordant. 
1  Unus  Coil.  Vai.  : 
j.  Jam  gravilate  senos,  tenerosque  supervenit  anoos,. 
iiem  alter,  terenosque  supervenit  annos.  Kdit.  Ven.  ; 

Xaingraviter  senos,  teuerosquesupervenil  annos. 
Edil.  Paris  ; 

Tam  gravitate  senum  leuerosque  supervenit  annos. 
_  ">  Edit.    Ven.,   nullum  minor  appetit  wlas.    Unug 
Cod.  Val.,  liulU  major  impedil  cslas;  inulta  in  hoi$ 
Cod.  niendosissime. 

"  Corrup.  locus.  Unus  Cod.  Val.  ; 
Quis  insumaiur  regit  geoerosius,  hic  est. 
Edit.  Ven.  : 

Ouisquis  sumatur  regis,  generosior  hic  s<i; 
et  deinceps  : 

Ouisquis  in  aoguslo  fueril  modcralior,  hic  est. 
•  Edit.  Ve.n.  : 

Ut  Paier,  et  Rex  b it,  iiulli  gravis,  et  regit  onines. 
Recle  Brov^erus  opiiiaiur  po«(na  istud,  in  qui.)  op- 


w 


VEN.VNTll  IION.  CLEM.  FORTlIiNATI  OPERliM  PAUS  l. 


m 


Null*  ilies  sinc  frugc  venii,  iiisi  cungrua  •  prisiel.  A  Nobilitas  eicelsa  niiet,  genus  Allianagildi, 

Perdcre  plura  piiiat,  si  iion  concesserii  ampla  ; 

Gau'li:i  difrniidii  radianli  lumine  vulius ; 

Niibila  iiulla  gravani  popuhini  sub  rege  sereno, 

heciore  iiialuro  culpas  indulget  acerbas. 

Uiide  alii  peccant,  ignoscendo  iste  iriumphat. 

Docius  cnim,  quoniam  prinia  est  iu  principe  virlus, 

Esse  pium,  quia  seniper  liabet,  qii   parcere   novil. 

Corrigii  in  ^"  se  prius,  qiiod  poscit  ut  alier  emendel. 

Qui  sibi  censura  esi,  reliquos  bene  lege  coercei ; 

In  qiio  dijjna  maiicnt,  qiiidquid  de  rege  requiras, 

Solus  amat  cuncios,  et  aniatur  ab  omuibus  unus. 

Iiicipil  iiide  Venus  laudes  meraorare  puellae  : 

O  Yirgo  miranda  mibi  '  placilura  jugali, 

Clarior  xilierea  Brunicliildes  lampade  fulgens, 

Luniina  gemmarum  superasii  luraine  vultus, 

Altera  nata  Venus,  regno  doiaia  dccoris, 

Nullaque  Nereiduro  de  gurgite  Ulis  Hibero 

Uceaiii  sub  ronte  natat,  non  ulla  Napea 

Pulcbrior,  ipsa  suas  subdunt  tibi  flumina  nympbas. 

Lactea  cui  facies,  incocia  rubore  coruscat. 

Lilia  niisia  rosis,  aurum  si  iniermicet  ostro, 

Deceri.ita  luis  nunquam  se  vultibus  sequani. 

Sappbirus.alba  adjmas,  crystalla,  smaragdus,  iaspis, 

Cedant  cuncia,  nnvam  genuil  llispania  gemmam, 

Dignn  fuit  species,  potuit  quoque  flectere  regem. 

I'er  htemes  '^  validas  nivibus,  Alperaque  Pyreiiem, 

Perqne  truces  popnlos  vecia  est,  duce  rege  •  sereno, 

Terrenis  '  regina  thnris  super  ardua  roontis, 

Planum  •cafp.s  iler  ;  nihil  obstai  amantibus  unquam  ^ 

Quos  jungi  divina  volunl;  quis  crederet  aulem  « 

Hispanam  libimet  domnam,  Gerraania  ^  ,  nasci, 

Quae  duo  regna  jugo  preiio  »  connexuit  uno? 

Noii  labor  humanus  potuii  tam  mira  parare, 

Nam  res  difficilis  divinis  uiilur  armis. 

Longa  reiro  series  regi  hoc  1  vix  coDlulil  ulll. 

Difiicili  nisu  '  peraguntur  maxima  rerum. 

limi  regii  partes  ac  virtnies  traduntur,   non  esse 
aliud  quam  quod  credilur  vulgo  scripium  fuisse  a 
Fonunato  opusculuin  De  regno  administrando,  quod 
nonnulli  periisse  exisiiraarunt. 
•  Edit.  Ven.,  ni*»  congrua  pr(Esit,  perdere  lucra 


imtat. 
>>  Ibid.  : 

Corrigit  ipse  prius,  quod  vult  emeodel  ut  >Uer. 

•  Ibid.,  miranda  meo. 

i  Ibid.  : 

Pergentesvalidasque  nivcs,  Alpem  atque  Pyrenem. 

trum  ne  liinc  conjici  possii  Brunicbildem  exlrema 
liieme,  aui  vere  iiieunte,  boc  iiineris  in  Ga*liain 
contendisse,  noii  faciie  esi  statuere,  cuin  ipse  For- 
tunaius  alio  in  loco  Pyren*os  ;u/io  mense  mvosos  ap- 
pellel.  Cum  tamen  illud  adverto,  el  siipenore  in 
cannine  veris  araoenitaiera  inJuci,  unde  arguiuentuni 
sumilur  ad  regias  illas  nupiias  celebiaiidas,  et  liic 
hiemes  vatidas,  et  nives  commeraorari,  per  quas 
Brunichildis,  ex  Hispania  in  Galliam  veniens,  iier 
fecisse  diciiur,  facile  adducor  ut  credani  nupiias  il- 
Jas  in  veri*  iiiiiium  incidisse.  Nupsil  auiem  Sigiber- 
tus  Vruoichildi  auno  506,  uti  adnotavimus  iii  Vila 
Fortmi.,  num.  27,  ad  quem  proinde  amium,  aut  ve- 
risimilius  ud  supcrinrein,  rcferendui  esl  «dvenlut 
i|isiut  Fortuuati  m  Gullius. 


Loiigiiis  extremo  re^no  qiii  '  porrigit  orbi. 

Dives  opuiii,  quas  muiidiis  habel,  populuraque  gu- 

[bernal 
llispaiium  sub  jurc  suo,  pietaie  canenda. 

Ciir  lamen  egregii  geniioris  rcgna  renarrem, 
Qiiando  inis  meritis  yidco  crevisse  parentes  ? 
Taiilum  virgo  micans  tiirbas  superare  videris 
Femiiieas,  quaninm  lu,   Si;;ebertc,  mariins. 
Iie  duo  juncii  meinbris  et  corde  jugaii, 
Ambo  parcs  genio,  mcriiis  ei  morihus  ambo, 
Sexum  quisqiie  suum  pretiosis  actibus  ornans, 
Cujus  amplexu  sint  "  colla  conexa  sub  uno, 
Et  lotos  placidis  ■■  pcragaiis  lusibus  annos. 
Hoc  velil  alterutrum  [alteruier],  quidquid  dilcierit 
B  il::qua  salus  ambobus  eal,  duo  pectora  servei,  [alier; 
Unus  amor,  vivo  solidamine  juncius  •,  alescat ; 
Auspiciis  vestris  cunctorum  gaiidia  siirgant. 
Pacem  naundus  amet,  victrix  concordia  regnei, 
Siciierum  nalis  celebretis  vota,  parentes  P, 
Et  de  naioruin  teueatis  prole  nepotes. 

CAPUT  III. 
De  Sigiberto  rege  el  Brunichilde  regina. 

[Sigiberli  virtuies  ac  laudes  bellicas  effert  pluribus, 
ac  Brunicliildem  conjugem  ab  Ariano  errore  sJ 
catbolici  dogmalis  veritatein  conversaro  gratulalur.^ 

Vicior  aboccasu,  quem  laus  eitendit  in  ortum, 
Et  facit  egregium  principis  esse  caput, 

Quis  libi  digna  ferai?  nam  mc  vel  dicere  pauca, 
^      Non  traliil  '  iiigenium,  sed  luiis  urget  amor. 

Si  nunc  Virgilius,  si  forsitan  esset  Homerus, 
Nomine  de  vestro  jam  legeretur  opus. 

Sigeberte  potens,  generosis  clare  triumpbis, 
llinc  nova  le  virlus  prsedicai,  inde  genus. 

Cujus  rapta  semel  sumpsit  Vicloria  pennas, 
El  tua  vulgando  prospera  facta,  volat, 

•  Gogo,  Sigiberii  nomine,  Brunichildera  ex  Hisp»- 
nia  deduxil  in  Galliam  :  ut  constal  ex  c.  1,  1.  vii,  ia 
quo  Fortunatus  sic  Gogouem  alloquitur  : 

Kuper  ab  Hispauis,  per  mulu  pericula,  terri» 
Egregio  regi  gaudia  summa  veUis. 

Hi)C  itaquc  in  looo  Gogonem  significari  puto. 
'  Kdit.  Vcii.,  perenms  reg\na  toris. 
,      t  Ibid.,  9ui»  aederet  hanc  rem. 

!>  .\niinadveriimus  jam  in  Niia  ?«'•-.  num.  43. 
reges  Ausirasi*  vel  iii  Gcrma;iiaiu  impermiu   por- 

rexisse.  .,     - ..,    v.n 

•  DuoCndd.  Vat  ,  prettosa  conexHtl.  fcdil-  >on., 
prctioionesui'.  Edil.  Paris..  preiiota  anHexmt. 

j  Edit.  Ven.,  rcgi  nei-  conltilil. 
k  Edit.  Paris.,  superaittur  ardua. 
1  Edil.  Ven  ,  qui  (orrii/il  or»eiii. 
n>  lliid.  : 
Cujus  itt  »m|.lexu  colll  coonei»  »ub  uuo. 

Edii.  Paris. : 

Amplexu  ciiju»  siul  coll»  revincU  sub  una 
«  Edil.  Pari».,  el  mulios  ptacidit. 
'  Edil.  Vcn..  viitclus  tiescat. 
r  Ibid..  vulo  >»ar«nli4iM. 
S  tdil.  Vcii     M»'*   r"*''  *'*  •'«"""• 


I 


209  MISCELf  ANEA. 

SaxoHe  Tliuringi  •  resonani,  sua  damna  raoven.es,  A 

Uiiius  ad  laudes  lot  cecidisse  viros. 
Quod  lunc  ^  anie  aciem  pedibns  prior  omnibus  isli, 

Hinc  niodo  te  reges  uiide  sequanliir  h.ibenl  «. 
Prospeiiiaie  nova  pacem  tua  bella  dederunt, 

Et  peperit  gladius  gaudia  certa  tuus. 
Pliistamen  ut  placeas,  cum  sit  vicloria  jnclans  ■', 

Tu  m;igisunde  subis,  miiior  indc  niaiies. 
Esi  lilii  summus  lionor,  sed  mcnsprsecessil  liDiiorem  *, 

Moribus  ei '  vestris  debitus  exlet  [exslii]  apex. 
Jnstitiac  cnltor,  pielatis  amore  coruscas, 

Quod  te  (  plus  babeat,  certal  utrumque  boiium. 
Lingiia,  decus,  virtus,  bonitas,  mens,  gralia  pollent, 

Oruareut  cunctos  singula  vcsira  viros. 
Cuiictorum  causas  intra  tua  peciora  condis, 

Tro  populi  requie  te  pia  cura  tenet.  B 

Omnibus  una  ^  salus  datus  es,  quali  ordine  sacro, 

Tempore  prxsenti  gaudia  prisca  refers. 
Ca  bulico  *  ciillu  decorata  esi  optima  conjux, 

Ecclcsix  crevii,  te  facienie,  domus. 
Reginam  meritis  Brunicbildcm  Cbristus  amore 

Tunc  sibi  conjunxil,  baiic  libi  quando  dedit. 
Afiera  voia  coles  i  melius,  quia,  munereChrisli, 

Pectora  ^  juncta  prius,  plus  modo  lege  placent. 
Hex  pie,reginx  tanio  de  luraine  gaude  : 

Acquisiia  bis  est,  qu%  libi  nupia  semel. 
Piilclira,  modfsia,  decens,  solers,   grata,  l  aiqiie 

liigenio,  vultu,  nobililate  potens.  [benigna, 

Sed  quamvis  tanium  meruisset  sola  decorem, 

Anie  tamen  lioinini,  nunc  placcl  ecce  Oeo. 
Sxcula  longa  micans,  cliara  cum  conjuge  ducas, 

Quam  (ibi  divinus  consociavit  amor. 


LIB.  VL 


310 


CAPUT   IV. 

De  Cliariberlo  "  reye. 
[Laudat  CliaribiTium  ob  nominis  famam,  ob  nobili- 

laiem   generls,   ob  virtutes  in  regno  administran- 

do,  ob  pa-^is  siudium,  pictateui,  ingenium,  nieniis 

tranquilliiaicm    et    conslantiam,  ob   prudenliaiii 

reruin  gerendarum,   ob  sequitateni,  ac  racilitaieiii 

in  expedieiidis    privatorum  liiibus,  ob  fidelitateni 

in  servaiidis  prumissis,  ob  doctrinam,  et  incives 

niuniriceiiiiani.] 
Inclyta  inagiiiirum  ■>  processit  gloria  reruiii, 

Et  de  rege  pio  spargit  ubique  decus. 
Quem  gravitaie,  animo,  sensu,  moderaiuiue  legum, 

Prxdicat  occiduus  sol,  orieiisque  virum. 
Qui  quadriparlitis  muiidi  sub  partibus  ainpli, 

Fruciilicanie  fide  °  semina  laudis  [lucis]  liabet. 
llinccui  barbaries,  illiiic  Romania  p  plaudit, 

Diversis  linguis  laus  son.it  una  viri. 
Dilige  regnantem,  celsa  Parisius  «  arce, 

Et  cole  lulorem,  qui  libi  prxbet  opem. 
Hunc  modo  Ixta,  favens  avidis  ampleclere  palniis. 

Q.ii  jiire  est  dominus,  sed  pielaie  pater. 
De  Cbildeberto  veieres  compesce  dolores, 

Rex  placidus  rediit,  qui  tua  voia  rovet. 
Ille  fuii  iiiiiis  '  ,  sapiens,  bonus  omnibus  xquus, 

Non  cecidit  patruus,  dum  siat  in  urbe  nepos. 
Digiius  erat  baeres  ejus  sibi  suinere  regiium, 

Qui  iion  est  illo,  laude  loquente,  minor. 
Cbaribertus  adest,  qui,  publica  jura  gubernans, 

Teinpore  praesenii  gaudia  prisca  refen. 
In  tanluui  patrui  se  prodiditesse  sequaceiu; 

Ut  niodo  sit  tutor  conjugis  '  iste  iiepos. 
Qui  Cliildeberti  reliiieiis  dulcedine  nouien, 

Ejus  natarum  esl  fraier,  et  ipse  paier. 


•  Duo  Codd.  Vat.,  Saxone  Thorir.go.  Edit.,  in 
marg.,  Turingo  reional. 

Ilujusce  viclorix,  quam  bic  narrat  Forlunalus 
relatam  a  Sigiberio  de  Saxonihus  ac  Thoringis, 
nulluiii  iiidiciuin,  quanluin  equidem  invesiigare 
poiui,  exstat  apud  velcres  scriptores,  Quamobreiii 
in  eam  facile  sententiam  adducor,  haiic  eamdeni 
ipsain  viciorinm  esse  quam  de  Saxonibus  et  Tliorin- 
gis  Clotarium  Sigiberti  patrem  retulisse,  ad  an.  555; 
aucior  est  Grcgor.  Turon.,  Histor.  Franc.  lib.  iv, 
cap.  10,  cui  prxlio  admodum  verisimile  est  inter- 
fuisseSigibertum,remquepraecl3regessisse.Quodvero 
Saxones  parerent  Sigiberto,  vel  inde  intelligi  potesi, 
quud  Saxonum  manus,  ex  Kalia  reversa,  ad  Sigiber- 
tuta  venerii,  a  quo  in  lociim  suum  et  sedem  resiitue- 
renlur,  ut  retert  Gregor.  Tur.,  I.  iv,  Hist.  Fraiic, 
c.  iS. 

^»  Edit.  Ven  : 

Quod  Qunc  antevolat  pedibus  prior  omoibus  iste.- 
Cod.  nnus  Val.  Tetinel  iste. 

'  Ibid.  et  tres  Codd.  Val.,  unde  uquanlur  liabes. 

*  Edit.  Ven.,  cum  sil  vicloria  conslans. 
'  Uiius  Cod.  Vat.,  prcBcessii  honore. 

'  Edil.  Ven.,  morihus  u(  vesuis. 

t  Ibid.,  quod  lu  plus  habeas. 

•"  Edit.    1'»t\s.,  salusqualis  datus  ordine. 

'  De  Grunichiide  et  ejus  conversione  linec  liabet 
Greg.  Tur.,  lib.  iv,  Hj>t.  Franc,  cap.  27  :  Eral 
puella  elegans  epere,  vcnusla  aspectu,  honesta  mori- 
bus,  alque  decora,  prudens  coiisilio,  el  blanda  collo- 
quio.....  et  quia  Arianm  legi  subjecla  eral,  per  prce- 
kicationem  lactrdotum,  alque  ipsius  regis  (Sigiberli) 
rooimoniiienem,  conversa,  beatam  in  uniiate  confessa 
Trinitatem,  credidit,   atque    chrismata    est,   quce  in 


nomine  Chrisli  catholica  perseverat. 

i  Unus  Cod.  Vai.,  alieia  vota  colis. 

k  Edit.Ven.: 
Pectore  victa  prius,  plus  modo  lege  placet. 

1  Ibid.,  sellers,  et  graia,  benigna.  F.dit.  Paris., 
pia,  grala,  benigna. 

°>  Charibertus  Cloiarii  (ilius  fuit,  et  frater  germa- 
nus  Sigiberti.  Siepe  de  ipso  loquitur  Greg.  Turon.,  et 
ejusdera  viiia  passim  notat  ac  persiringit.  Is,  cuin 
Marcovefam  mulierem  religiosam  (  uli  narrat  ipse 
Greg.  Tur.,  lib.  iv  Hist.  Franc,  cap.  26)  duxisset 
uxorem,  propterea  a  sancto  Gennaiio,  episcopo  Pa- 
risiensi,  excommunicatus  ,  paulo  post  interi.t,  ad 
an.  oG7,  vel  570.  Quocirca  hoc  poeina  non  multo 
post  conscriptuin  est  quaia  Fortunalus  in  Galliain 
D  venerat. 

=  Edit.  Ven.  : 

Incljta  niagnorum  processii  gloria  regam. 

"  Unus  Cod.  Vat.,  (ructi/icanle  die. 

V  Edit.  Ven.,  illinc  Gtrinania  plaiidil. 

1  Childeberius  ,  filius  Clodovei ,  rniier  Clotarii  , 
regno  cura  frairibus  aequo  lance  diviso,  sedcm  Pa- 
risiis  sortitus  fuerai,  ac  in  ejus  pariem  successit 
postei  ejusdeiu  ncpos,  Charibertus,  de  quo  hoc 
poeina  scriplura  esi.  Vide  quae  diximus  iu  Viia 
Forl.,  n.  43. 

'  Oliildeberti  regis  pietaiem,  et  iii  templa  muiii- 
ficentiam,  egregie  commendavit  Greg.  Turoii.  passiuL 
in  llist.  Fraiic,  et  nos  alias  iiieniionem  de  ipso  fc- 
ciinus  in  notis  ad  ca|i.  14,  lib.  ii. 

^  llisc  fuit  UlirogotHia,  et  ejus  Gliae,  Cbroteberga 
et  Chrotesinda,  quas  Cotarius,  mortuo  Childeberto, 
et  ejus  regno  occupato,  in  e\silium  niiserat.  ilas 
iiaque  Gliariberlus  iu  luielam  reccpit. 


III  VKNANTll  IION.  CLEM.  FORTliNATI  OPERUM  PARS  I. 

Qu:t'  Itene  derensa!  placMjo  inoderainiiie  re|{is,  A  Traiiquillig  aniiiiis  moderaliu  Gxa  leneiur, 


Sl« 


lii  consobrino  spein  geniloris  liabcni. 
Uaxima  progenies,  Kcnerusa  liice  coruscans, 

Cujus  ab.eicelsls  gloria  currii  avis. 
INgm  quosciinquc  veliin  velerum  meinorare  parenlutn, 

Siirpis  hoiioriflcx  regius  ordo  luit  ". 
Cujus  celsa  fides  eduiit  ad  aslra  cacumen, 

Alqiie  6uper  genies  intiilii  illa  pedes. 
C;ilc.ivit  lumidos  >>  hosies,  erexit  ainicos, 

Fovit  subjccios,    contcruitque  °  feros. 
Cur  tainen  liic  repetara  pixconia  celsa  priorum, 

Com  potius  tua  laiis  ornet  bonore  geiius? 
Illl  auxere  annis  palriam,  sed  sanguine  luso: 

Tu  plus  acquiris,  qni  sine  clade  regis. 
Quns  prius  infesiis  lassarunt  bclla  periclis, 

Ilos  modo  securos  pacis  amore  foves. 
Omnia  Ixta  canunt  felicia  tempora  regis, 

Ciijus  in  auspiciis  florel  opima  quies, 
Per  queiii  tranquilla  *  lerrarum  frugis  .ibundai, 

Devotis  •  populis  est  tua  viia  seges. 
Cum  te  nascentem  meruerunt  sxcula  regem, 

Lumine  majori  fiilsit  in  orbe  dies. 
Posteriiaie  nova  tandem  sua  gaudia  cerni^ns, 

Crescere  se  dixit  prolis  bonore  paler. 
Qui  quanivis  esset  sublimi  veriice  reclor, 

Altius  erexii,  te  venienle,  capui. 
La-tns  in  liseredis  greinio  sua  vota  reclinans, 

Floruil  inde  magis,  spc  meliore  ,  senex  ', 
Ante  alios  fratres  regali  germine  nalus, 

Urdiiie  f  qui  sepior,  sic  pietale  prior  : 
Pnedicat  hinc  boniias,  illinc  sapientia  plaiidit, 

Inter  utrumque  decus  le  sibi  quisque  rapit. 
Do  patruo  ^*  pieias,  et  de  patie  fulget  acumen, 

Unius  in  vuliu  vivit  uterque  parens. 
Quas  habuere  ambo  laudes,  lu  colligis  omnes, 

Et  repnras  solus,  lege  favente,  duos. 
Scmiia  jusiiiia*,  graviiaiis  norma  refulges, 

£t  speculum  vitx  dat  preiiosa  fides. 


Qui  '  pnrlura  in  proprio  pectore  seniper  liabes. 
Teinpes>as  nullo  pcnelrat  tua  corda  tuinultu, 

Ne  siMisu  titiibes,  anchora  meniis  adesi. 
Conslanies  animos  iion  veniiht  aura  susurrans, 

Nec  leviier  facili  mobiliiate  trahii. 
lliiic  bcne  disposito  comitatur  gloria  cursn, 

Qund  se  luaiure  mens  mnderata  i  gorit. 
Consiliuin  vigilans  '  alta  radice  retractas, 

Etres  clausa  aliis  est  manifesta  tibi. 
Publicacura  movens  '  proceres  si  cougreget  omnes, 

Spes  est  consilii,  te  moniloro,  sequi. 
Ilinc  quoiies  felix  legutio  denlque  pergit; 

Iiigrcdilurcauie,  quain  tua  liiigna  regil. 
Quod  lam  mirificu  floret  palientia  culiu, 
^     Est  lihi  Davidicx  mansuetudo  lyrx  '^, 
Jnstitix  rector,  venerandi  jnris  amator. 

Judicium  sapiens  de  Salonione  Irabis. 
Tu  melior  fidei  merito,  nam  principis  ampll, 

Trajsni  ingcniuni  do  pietale  refers. 
Quid  repctam  niaturum  aniinum,  qui  tempore  nostro, 

Aniiqui  Fabii  [Favii]  "  degravitatc  places? 
Si  veniant   aliqux  vnriato  murmure  causx, 

Pondera  mox  leguni  regis  ab  ore  flunnt. 
Quamvis  confusas  referanl  ceriamina  '  voces, 

Nodosne  litis  solvere  tila  poies. 
Ohtinet  adveniens  fructum,  cui  justa  peiuntur, 

Quem  sua  causa  fovei,  pr:emia  viclor  babet. 
Cujus  clara  fides  valida  radice  tenetur, 

Aniea  mons  inigrat,  quam  lua  verba  cadaaU 
Spes  P  proraissa  slat  nullo  mutabilis  aclu, 

Pollicitata  <■  semel,  perpetuata  raaneni. 
Illa  domus  propiio  '  pondere  tuta  tenetur, 

Qux  fundamenio  slat  beiie  flxa  suo. 
Cuin  sis  progeniios  clara  de  gente  Sygamber  *  , 

Floret  lii  eloquio  lingua  Latina  tuo. 
Qualis  es  in  propria  docio  seruione  loquela, 

Quinos  Roniaiios  vincis  in  eloquio? 


■  Edii.  Ven.  et  Paris.,  regius  ordo  fluit, 

^  Tres  Codd.  Vnt.,  calcavii  lioites  tumidos.  Edit. 
Ven.,  Iwstes  calcavit  tumidos. 

"  Edil.  Ven.  ei  Paris.,  lerruit  alque  feros. 

**  Ibid.,  per  qiiem  tranquilte  lerrarum. 

'  Ibid.,  de  loiis  populis. 

'  Tres  Codd.  Vat.,  meliore  seiiis. 

*  Cbariberius,  queni  ex  Ingunde  Cloiarius  susce- 
perat,  teriius  natu  a  Gregur.  Turoii.  numeraiur,  lib.  ^ 
IV  llisior.  Franc.,  cap.  3.   Is  luinen  primus  frairum 
diciiur,  quod  Guniliarius  ei   Cliildericus,  anie  Ciia- 
riheriiini  geniii,  obieraniHidhuc  supersiite  Cloiario, 

^  Eilil.  Ven.,  dum  patrum  pieias.  Miruiii  a  Foriu> 
naio  hic  pielaiem  Chariberti  laudari ,  et  viriuies 
alias  extolii,  quia  Gregorio  Turoii.  tclerriinis  SLt-pe 
viliis  noialus  indticiliir.  Suiiin  aulcin  iii  cleiicns  el 
ccclesias  odinin  saiis  decluravit,  cuni ,  inissiiin  a 
Leniitio,  episc.  Rurdeg^ilensi,  ct  ejus  synodu,  Nun- 
cup;itnm  preshylerum ,  (|ui  Enieriiini ,  episc.  S.ni- 
loiienseni,  ab  episcopalu  rcinoluin  fuissc  nuiuiarci, 
roiiiprehendl  jiissit,  et  plaiislro,  spinis  opplcliv,  im- 
posiliim  in  cxsiliuin  depurtari.  De  quti  proiiiJeCha- 
riborlo  li3'C  habei  Greg.  Tui.,  lib.  i  dc  Mir.  sancli 
Martiiii,  cap.  211.  Cirtrifrerlui  r.  j,  cum,  exosis  cleru  i.>, 
fcclesiat  Dci  nefiligerfl ,  despectisque  saceidolibiis, 
piaiiii  iii  vilia  di-cliiiasiel ,  elc.  Viilelur  itai|uu  hato 
kcrip^iii^e   Koiiuiiulns ,  vel   aiitcquaiB   Chailbcrtuj 


prxceps  dclaberetnr  in  vitia  ;  vel  cum  ipse  novus  ia 
Gallia  vilam  Cbariberii  el  studia  non  plaue perspecia 
haheret. 

>  Edit.  Ven.,  quo  portum. 

f  Edil.  Paris.,  reyit. 

k  Ibid. : 
Consilium  sapieos  alterne  dieerc  tractas. 

J  Edil  Paris.,  proceres  teciim  rrgii  omnes. 
°>  Tres  Codd.  Val.,  maiiiueiudo  viiir.  Kdit.  VeR., 
vite.  Edlt.  Paris.,  sic  legil  bunc  versuui : 

Uigna  quies,  vll«  suat  libidivlli». 
■>  Edlt.  Ven.,aniii7ui  facti  de  gravilate.  Edit,  ParU.: 

Auliqnis  aviJe  gratia  viia  places. 
*  Edil.  Ven.,  aTiamiii*  voces. 
P  Ihid.  Kes  proiiiis>a  adtlat. 
1  Ibid.  polliciiaque  seiiiel.  Kdil.  Pails.  sic  legil : 

Cui  sit  |iacta  seinel,  perpetuata  oi)aet. 
E>IiI.  Ven.  Illn  domus  proprio  le  pimdert  tuta  le- 
uctur  (.  tuelur.  Edit.  Paris.  Ibid.  proprio  sub  pHdtr*. 
'  Clara  de  ilirpe  Ciberli  Sycaiiihri  Geriiisiiia)  populi : 
iiiido  exortus  tUilodov.ns,  Chil.lern  i  liliu.s,  iiaier 
Clilolaiii :  lui  iKipi'».^  «(/  liapliiiiium  [nli  n.irrai  ('•reg. 
Turoii.,  I.  II,  C.3I  1  Samtus  Vci  (R.  Roniisius,  «pl- 
HMptis  Rlieiiiciibisl  sic  iiilit  <fre  fucuHiio  .  ilitm  iityon4 


•t5 


MISCLLLVNEA.  —  UB.  VI 
A 


211 


Spleudel  io  ore  diesdciersa  fronie  seninns, 

Siuceros  aninios  nubil»  nulla  prennini. 
Blanila  serenalnm  circumdat  gratia  vulium, 

LsBiiliam  populus  regis  ab  ore  capit, 
Muneribus  hrgis  replet  tua  gratia  cuncios, 

Ut  mea  dicta  probes,  plebs  niihi  lestis  adest. 
0  bonitas  imraensa  Dei,  quje  diviie  censu , 

Quod  famulis  tribuit,  lioc  pulul  esse  suuin  , 
Erigis  abjectos,  ereclos  lege  lueris  , 

Omhibus  in  loium  factus  es  omne  bonum  . 
Protegat  Omnipotens  pielatis  inuiierc  rcgeni , 

Et  doniinum  servei,  quein  dedit  csse  palrem, 
Civei  te  cupiani,  tu  gaudia  civihus  addas  , 

Plebs  placeai  famulaus,  rex  piclate  rcgal. 

CAPUT  V.  U 

De  [ad]  Theodechitde  "  liegina. 

[Theddechildein  reginam  egregie  laudat  ob  regii 
generis  niibilitaiem,  ob  coniilatem,  ac  liheralilateiii 
in  egenos,  et  iusacras  sedes  iminiliceiiliam,] 

Inclyia  progcnies  rogali  stirpe  coruscans , 

Cui  celsum  a  proavis  nonien  origo  dedil. 
Curril  in  orbe  ^"  volans  generis  nova  gloria  «^  vestri; 

Et  siinul  hinc  fraier  personat,  inde  pater. 
Sed  quamvis  niieat  geaerosa  propago  parenluin , 

Horibus  ex  vestris  muliiplicauir  lionor. 
Cernimus  in  vubis,  quidquid  landatur  in  illis, 

Ornasti  [ornas]  '^  antiquum,  TbeodecbiMa  ",  genus. 
Men»  venerand:),  decens,  solers,  pin,  cbara,  benigiia, 

Cum  sis  prole  potens,  gralia  mnjor  adest.  r 

Evitans  '  odii  causas;  micat  ampla  putestas , 

Qux  lerrore  luinus,  plus  in  aiuore  venis. 


Mitis  ab  ore  sonus  snavissima  dicta  resultant , 

Verbaquc  colloquii  sunt  quasi  nieila  favi. 
Feniioeuni  sexum  quantuu)  praicedis  buiiore, 

Tauiuin  alias  superas  et  pietaiis  ope. 
Si  novus  adveuiat,  recipis  sic  mcnte  benigna , 

Ac  si  serviliis  jain  placuissei  avis. 
Pauperibus  fessis  lua  dextera  semlnat  escas,. 

Ulsegetes  fructu  fertiliorenietas. 
Uude  fcves  inopes,  semper  saliata  nianebis, 

£t  quem  sumii  egens  fll  luus  ille  cibus. 
Perveiiit  ad  Cbristum,  quidquid  largiris  cgeno, 

Elsi  nemo  videt,  non  peritura  nianent. 
Cum  vcnit  cxtremus  finis  concludere  muiidutn  , 

Omnia  duin  pereunt,  tu  nieliora  petis. 
Ecclesio!  sacrse,  le  dispensante,  novantur, 

Ipsa  donium  Christi  condis,  ct  ille  luaiu  (. 
Tu  fabricas  ^  illi  (erris,  dabit  ille  supernis  , 

Commulas  melius,  sic  habitura  polos. 
St.it  sine  fraude  luum,quodniitlisad  astrJ^talentuni,. 

Quas  bene  dispergis,  bas  libi  coiidis  opes. 
(JiKC  Domino  '  vivis,  summus  non  perdis  hoiiores , 

Uegna  tenes  terris,  rcgna  i  teneiido  polis. 
Sil  modo  loiiga  salus  pro  munere  p'ebis  iu  urbe  , 

Fclix,  qux  nieritis  luce  pereniiis  eris. 

CAPUT  VI. 

De  ^  Berlechilde  [Ms.,  lierthide]. 

[  Bcribecbildem,  sive  Derthildcin  ,  sanciinionialem 
feniinam,  ob  puJicitiain  comniendat  lutide,  nb  li- 
bcralilaiem  in  egenos  elcaptivus,obduS[iieieiiiiaiu 
rerum  caducaiiini.] 

Mens  devola  Deo,  Benhilde  corJe  coruscans 

Pectorc  sub  cujiis  Cbrisius  aiuore  nianei. 


colla,  Sicamher.  Plura  habet  Browerus  de  origine , 
regionis  silu ,  et  vicissitudinibus  Sjxambrorum  : 
quai  vide,  si  lubet.  Plobis  bic  relerre  sat  fuerit,  qnac 
de  Francorum  origine  habet  Greg.  Tur.  lib.  ii.  Ilis- 
tOr.  cap.  9,  e  quibus  licel  et  Sycambroniin  in  Ger- 
mania  regionis  siiuin  coiijicere.  Tradunt  mulii ,  in- 
qnit,  eosden:  (nenipe  Francos)  de  Paiinonia  fuisse  di- 
gresios  :  H  primum  quidem  littoia  lilieni  omnis  ineo- 
luitte,  dehinctransacto  HhenoT horingiam  traiisineasse : 
ibique  ju.xta  pagos,  vel  civitates,  Reges  crinites  super 
te  creavisse  df.  priina,  et,  ut  ita  dicam,  de  nobiltori 
luoritm  fnmilia.  Quod  potlea  probatum  Chlodovechi 
victorice  trndidere  :  sive  Cblodoveo,  ob  ejus  proba- 
tam  in  rebus  bellicis  viriuiem,  concesserunt,  ut  in 
ipso,  ejusqueperp«(«ofaniilia  regius  lionos,  et  gradus 
peruiancret  :  uii  iiarrat  ideni  Gregor.  Tur.,  el  ipsi 
alias  adnotavimus. 

•  llasc  eadcm  fuii  Tlieodecbildis,cujiis  cpilaphium 
posiea  scripsit :  quod  vide  relatun  supra  lib.  iv , 
cap.  25.  Legesis  qux  ad  illuil  caimeu  adiiotavimus. 

••  UnusCiid.  Val.,  ciinit  vi  wbe. 

"  Edit.  Veii.,  generis  nova  gralia  vestri. 

^  Ibid.,  Ornat  et  antiquum.  . 

^  Unus  Cod.  Vat.,  Theudechilde  aenus ;  alius,  vet 
Tlieudechilde. 

'  Unus  Cod.  Vat.,  el  litans  odii.  Videtur  lioc  loco 
Foriunatus  nun  obscure  causam  iiidicare  ob  quan» 
Theodechildis  a  ftadigere,  regis  llermegiscli  lilio , 
cui  nupserat,  discesserai ;  quara  causani  referl  Pro- 
copius  lib.  IV  de  Bello  Goihico  ,  cap.  20,  quamque 
bic  paucis  lubei  perstringere,  ut  liuic  bco  lux  alTun- 
Jaiur.  Cum  iiaiiue  Hermegisclus,  irans  Hbenum  Var- 
liorum  rex,  Tlieodechildi,  filiae  Theodorici,  nupsis- 
«et.  Quo  regnum  suum  ex  iaiu  cura  Francis  affini- 


late  oiagis  firmaret,  cumque  ex  eadem  nullum  filiuin 
suscepibSet,  jussll  nioriens  ut  li  'diger ,  ejusdem 
filius,  quein  ex  superiore  uxors  susceperat,  rericiam 
a  se  Theodecbildem  uxorera  duccrei,  puellae  virgini, 
iiaiioiie  Briitiae,  Anglorum  regis  sorori,  nuiitio  re- 
misso,  quem  desponJerat.  Quae  regis  volunias  vel  a 
procerihiis  regni  conHrinaia  est.  Al  virgo  desponsa, 
ejtisinndi  injuriam  haud  ferens,  inagiiain  iii  Yjriios 
classein  coniparat,  victoque  Radigeri  el  capto,  pei- 
lidiam  ac  sui  deserendue  CDnira  datam  fidem  con- 
siliuni  exprubrat ;  qui  cum  nec(;ssitate  se  ad  id  adac- 
«,um  luisse  dixissei,  ac  capleroquin  se  paratuui  affir- 
niaret  qui  Theodechildem  repudiaret ,  ac  ipsi,  ut 
spoponderat,  nuberet,  ac  posierioribuj  officiis  prio- 
rem  iiijiiriam  emcndaret,  in  gratiam  a  puella  re- 
Dceptus  esl.  Hac  itaque  causa  fuil  <.ur  Theodecliildis 
a  Radigere  conjuge  diicederei,  et  ad  suos  in  Galliani 
reinearet,  quain  hic  causam  indicari  a  Forluuaio  ini- 
iiiine  dubiio. 

6  Uniis  Cod.  Vat.,  tendil  et  ilte  lua. 

•>  Edit.  Ven.,  (u  fabriem  illain  terris, 

'  Edit.  Paris.,  viri  summa. 

i  Edll.  Parls.,  tenenda  polii. 

k  Vix  dubilo  quin  hsec  Berlhechildis,  clara,  ut 
videtur,  siirpe  naia,  in  munasterio  Piciaviensi  sub 
beaia  Radegunde  cura  caeieris  saiiciiinfininlihns 
viveret  :  de  quihus  narrat  Greg.  Tur.,  Iib.  de  Gloria 
confess.  cap.  196,  quod  :  siabat  circa  feretium  (inor- 
tuae  scilicet  Radeginidis)  mutiitudo  immensa  suncti- 
momatium,  ad  numerum  circiter  ducenlarum  :  quw, 
per  illius  prccdicalionem  conversoe ,  vitain  sanclam 
agebaiti;  qum  secundum  icecuti  dignitatem,  non  modo 
de  tenaioribut,  verum  eiiain  ncnnullm  de  iosa  regali 
stirpe,  hac  retigionis  (prma  (lorebanl. 


m 


VENANTII  IION.  CLEM. 


Despiiiens  niorlale  inaluin,  viialia  servani 

Unde  fu£is  lerras,  hinc  peiis  asira  niagis. 
Iiiiuiaculaiu  luicaiis,  nescis  conOgia  inundi, 

Sordibus  liumanis  libera  meuibra  geris. 
Digna  [ludicitix  debeniur  prxiuia  sacrje, 

Virgo  dicata  Deo,  liinc  rapienda  •  polo. 
iile  leneicoelos,  cui  tu  complexa  videris, 

Quo  tuusest  «ponsus  ,  liic  >>  eris  ipsa  simul. 
Non  cupis  auro  bumeros,  nec  collum  pingere   gem 

[mis], 

Srd  melius  casio  peciore  dura  niicas. 
Miiiasii  vesicm,  muiasti  geiitis  lionorem  , 

Ciiui  Ijialaniis  Domini  sponsa  jugaiiila  venis. 
Ouaia  meliore  via,  meruisti  vota  tenere, 

Quando  Creatori  forma  creata  places. 
fauperibus  largas  das  esurientibus  escas, 

Nescil  liabere  raineiu,  quilua  tecla  petit. 
Qiii  sine  veste  jacel,  legmeii  pieiale  niinislras  , 

Unde  calet  nudns,  Irigora  nuiLa  "  tiiuens. 
fe  redimente  pia  capiivi  vincula  laxant, 

Qux  solvis  vinctos,  libera  sempererls. 
Disiribuis  censuiii,  nulli  sua  vota  negandu  , 

Diviiiasque  tu:i$  oninibus  esse  Tacis. 
Culligis  in  ccelis  quidquld  dispergis  in  arvis, 

Seinlna  iiuoc  rundeiis,  post  meliora  meles. 
Quidquid  liabet  mundus,  fiigilivo  irainiie  traiisit; 

Teinpore  tu  niodico  semper  hahenda  facis. 
llic  tibi  loiigxvis  sit  vita  supersies  in  annis , 

Rurous  in  xternum  sit  tibi  vera  .salus, 

CAPUT  VII. 
De  Geletuintha  *. 


FORTUNATI  OPERUM  PARS  I.  2IG 

A     in  Celesuintha!  funere  dulureui  ac  quesius  acer- 
blssiinos  describit.] 

Caslbus  iiicertis  rerum  foriuna  roialur, 

Nec  ligit  stabilem  peodula  vita  pedeni. 
Semper  •  in  aiiibiguo  sxclum  rota  lubrica  volvit, 

Et  fragili  glacie  lapslbus  itur  iter. 
Niilli  certa  dies,  nulli  est '  sua  ccrtior  liora, 

Slc  sumus  in  staiu  debiliore  vilro. 
Dum  gressu  ancipiii  trabit  igiiorantia  fallens, 

iluc  latet  ars  fovex,  quo  pniat  esse  vlain  i. 
Nescla  meas  hoininura  quld  sll  necis  atque  saluiis 

Lucifer  an  vlia  ^,  mors  sibi  vesper  eril. 
Ilis  preininiiir  lenebris  ignari  sorte  futuri, 

Ci  vaga  lani    fragile  bxc   tempora   lempus  ba- 

jbcnt. 
Tulelus  geminas  ■  misit  tibi,  Gallia,  lurres. 

Prima  sianle  quidein,  fracia  secunda  jacet. 
Alta  super  colles,  speciosa  cacuraine  pulcbro, 

Flatibus  infestis  culmine  lapsa  ruil. 
Sedlbus  in  paiiijc  sua  fundainenta  relinqiiens, 

Cardine  nioia  suo,  non  stetit  una  diu. 
De  proprju  migrata  solo    nova  mersil  [mors  tit] 

[arena, 

Exsul  et  his  tcrris,  beu  1  peregrina  jacet, 
Quis  valet  ordiri  tanti   prxsagia  luctus, 

Stamine  quo  coepit  (cxere  flenda  dolor  ? 
Cum  primum  algentes  jungi  peteretur  ad  arctos  i, 

Regia  regali  Gelesuintlia  loro. 
Fixa  Cupidiiieis  caperet  i'  ut  frigora  flammis, 

Viveret  et  geiida  sub  regione  calens. 


B 


[Gelesniiitha>,  Alhanagildi  Goiliorum  in  tlispania 
regis  filia;,  qua;  Chilperlco  nupserai,  iieceni  per- 
acerbam  prosequilur  lugiibrl  hoc  cariiiiiie,  in  quo 
ei  Goisuinibx,  mairis  ejus,  lacrymas,  et  aliurum 

•  Edit.  Ven,,  hinc  rapiente  polo. 

*>  DnusCod.  Yat.,  Aucerts. 

<  Edii.  Paris.,  times. 

<>  De  Gelesuiinha  (qux  ab  aliis  Galsonla,  et  Gala- 
siientha  nominata  est)  ejusdeinqne  nece  aliqua  dlxi- 
inus  iii  Vita  Foriunaii,  num  45..Nec  vero  alieiiuin  sit 
ejus  mortis  causain  cx  Grcg.  Turon.  ,  lib.  iv  Hisi. 
Kr.iuc,  cap.  iii  ,  bic  paucls  referre.  Cuin  itaque  ca- 
dem  magnis  precibus  ,  ac  vQiis  a  Cliilperico  ad  nu- 
ptias  exposinlaia  et  impetrala  fujsset,  iiec  vero  nil- 
iiiiiium  a  conjuge  diligerelur,  idgue  non  tain  fnrlasse  D 
coiijugali  ex  cliaritate,  et  necussiludiiie  ,  qiiam  quod 
iiiagnos  tliesauros  ex  Hispania  secum  deiullsset,  iiun 
inulto  post  iiravl  inier  se  discordia  disseiisere.  Nam 
cuin  rex  in  Fredegundis  (quam  se  dlinissurum  polli- 
cilus  fuerat)  impudii  is  amoribus  voluiareinr  ,  iiliiiic 
illa  indigne  terens  In  Hispaniam  rcgredi  vellel,  Cbil- 
pericus,  liisidiat  subdole  tcgens,  iii  siruio  suo  jii:.'u- 
landain  curavii ;  ac  paulo  post  Fr.edeguiidem  recc- 
pit,  qux  deindH  eju-deui  exilii  causa  fuii,  iiti  narrat 
Aimolnus, 
te>ia  xlatc. 

'  Unus  Cod 
Ven. 

'  Unus  Cotl,  Vat.,  nH/'i  tua. 

t  Kdii.  Veii.  et  P^ris.,  7110  pulal  cttevice. 

^  Edit.  Ven.  ei  in  uiioCud.  Vai.,aN  viin;  iiion.quod 
placet.  Edil.  Paris.  ,  an  vtla  <«l.  Mujusce  i>ueniallit 
proueiiiiuni  upiiiue  cunvcnit  foriuiixCelesuinlba-,  (piu) 


c.  57   Itist.   Franr.  ct  Ado  ,  iii  Clir»n., 
Vai. ,  lecum  ih  awbiguo.  Iteni  Edii. 


flucubivirgo  metu,  audituque  exterrita  sensit, 
Currit  ad  amplexus,  Goisuiuta,  ^  tuos; 

Tunc  mairis  collecla  sinu,  male  sana  reclinans, 
Ne  divellatur,  se  tenei  °°,  ungue,  manu. 

Brachia  constringens  nectil  siqe  fune  ■■  catenam, 
El  raatrem  amplexu  per  sua  membra  ligal. 

•id  repias  nupllas,  magno  cum  bonore,  ducla  ia  Gal- 
lias,  illicjussa  est  a  ci>iijuge  occidl. 

'  Unus  Cod.  Vai.,  ToUetuigeminans.  Diiarum  tur- 
rium  numiiie  indicaniur  Urunicblldes  et  Gelesuiiitha 
ipsa,  g:ermanx  sorores,  Aihanagildl,  Gothoruin  iu 
llispaula  rcgis  ,  filue  :  qiiaruin  altera  nup$erai  Sigl- 
berlo  siiperlore  aiino,  quam  GelesulntbainChilpcri- 
cus  ducerei ,  ut  notavinius  in  Vita  Fort. ,  n.  45.  Go> 
llioruni  vero  reges  iu  llispania  Tuleti  regiaui  sedein 
liabeliant. 

i  Gallia  indicatur  ad  Arctum  posiia,  si  llispauiara 
resplcias,  unde  Gelesuiniha  disce^iserai. 

'^  Edil.  Ven.  el  duo  Codd.  Valic. ,  cuperel  hue  ffi- 
gora.  Edit.  Paris.,  lixacupido  reis  cuperel  buc. 

>  Goisuinlba,  sive,  ull  scribunl  alii ,  (lUntlieiuen- 
tha  ,  Alliaiiagildi  piiniiini  usor  fuit ,  maler  llruiii- 
cliildls  et  Gelesuiiilha!.  Aihanagildo  autein  viia  fup- 
cio  ,  nupslt  Leuvicbildi ,  qiii  regnuin  pust  Athanagil- 
duui  fueral  adepius  ;  qui)  liein  niurtuo  ,  a  Keccha- 
redo,  Leuvichlldis  lilio,  iani|uaiii  iiiaier  suscepia  ei 
hablia  est ,  cuiii  esset  noverca.  Iii  Kecilijrodum  po- 
sloa  cuni  Uldila,  Ariaiiu  episo»p>i,  ronjiiravli,  ut  iiar- 
rat  Joan.  Biclar. ,  abbas  ,  ad  an.  3  Ri  ccharedi.  lUc 
iiiulicr  Arlanaruiii  partluni  sliidiosl.ssinia  fnil ,  ic 
plures  sxpe  lurbas  In  tlispanla,  advcr.su»  Ciilioicot 
inovii.  Lego  Grt-g  Tur.,  Iib.  v,  cap.  3»,  iieui  lib.  iv, 
c.  58,  llb.  i(,  c.  i  llist.  Fraiic. 

■"  Edil.  Paris.,  ungue  iiiaHni. 

»  Edil.  Veu.  et  Pari<. ,  siiii'  fiiie  caUnam, 


•  Duo  Codd.  Vat.,  omnis  honor. 

1*  Francoruin  regnum,  uii  alias  jam  dixiuius,  vel 
in  Geriiianiain  procuirebat, 
«  Uiius  Cod.  Vat.,  nudata  tenelur,  corriipie. 

*  Edit.  Paris.,  etupkx. 

'  Veii.  Edil.,  ti  feritaie  truci  : 

'  Geloni  feri  ac  barbari  Scythise  popuii ,  iidem  ac 
Getlix,  qiii  In  bellis  falce  armaii  pu^inabant  :  de  qui- 
bus  Sidoiiius  ,  epislola  1,  lib.  iv,  quce  mandata  (  qui- 
bus  Sidonius  ab  adolesceni.ia  sub  Euseblo  fuerai  in- 
sliliitus)  ii  quis  deporlarct  pliilosophalurus  aul  ad 
pjludicotat  Sicambros  ,  aul  ad  Caucaiigenas  Alanos, 
aul  ad  equimulgas  Gelonos  ,  beslialium  riyidarumque 
nationum  corda  cornee,  fibrwque  glacialet  irocul  dubio 
emollirenlur,  egelidarenlurque. 

s  Edit.  Paris.,  crederel. 

'  Edit.  Paris.,  u(  nec  tum  atl....  darer. 

'  la  Edit.  Yen.  uuo  Cod.  Val.  ,  dum  disco  la- 
beres. 

i  Edil.  Paris.,  claudent. 

'  Unus  Cod.  Yat.,  lambial  ere. 

1  Bdit.  Yen.,  quaque  petiisei  iter. 

"  Yideiur  boc  referri  ad  regnuin  Golliorum  in  (li- 
spuQJa,  quud  sxculo  anieccdeiiie  ii$  iii  rejjiuDibus 


B 


217  MISCELL\NEA 

lllis  visceribus  retineri  niia  poscens,  A 

Ex  quibus  anle  sibi  lucis  origo  fuil. 
Committens  secura  ejiis  sc  fasce  levari, 

Ciijusclausa  uleri  pignore  tuta  fuii. 
Tuui  gemiiu  fit  nicesta  domus,  strepil  aula  lumultu, 

Itegin»;  Qetu  plorat  cl  omnis  hnnio  ". 
In  populi  facie  lacryroarum  numina   sordeiii, 

liifans,  qui  alfeclum  nescil,  el  ipse  geinit. 
Iiistantlegati,  Germanica  >>  regna  requiri, 

Narranies  ionga:  lempora  larda  yix. 
Sed  matris  moii  gemitu  sua  viscera  sulvuiii, 

Et  qui  compellunt,  dissim:ilare  voliint. 
Dam  natx  ampleiu  genitrix  nodata  >:  leiietur, 

Praetereunt  ^  duplices,  tertia,  quaria  dies. 
Insiarit  legati  nota  regione  reverli  : 

Quos  bis  alloquiiur  Goisuintlia  gemens  : 
Si  ferilate  trucis  »  premerer  capiiva  Geloni  ', 

Forsan  ad  has  lacrymas  et  pius  hostis  eral. 
Si  nec  corde  pius,  cupidus  mihi  s  cederet  hostis, 

^  llt  natam  ad  prelium  barbara  prxda  daret: 
Si  neque  sic  aoimum  velit  incliiiare  cruentum, 

Matri  prxstaret,  quo  simul  irel  iler. 
Nuoc  mora  nulla  dalur,  prelio  neque  flectimus  ullo. 

Qui  niliil  indulgei,  sxvius  liosle  nocet. 
Post  iiteri  gemitus,  post  mulia  pericula  parius, 

Postque  laburis  onus,  quod  grave  fela  tuli. 
Qux  genui,  nalx  matrem  me  non  licet  esse? 

Ipsaque  naturx  lex  mihi  tota  perit  ? 
AlTeclu  jejuna  nieo,  lacrymosa  repelior  : 

Nec  pietas  adiium,  nec  dat  origo  locum? 
Quid  rapitis  ?  diUerte  dies,  cum  '  disco  dolores, 

Solamenque  mali  sii  mora  sola  inei. 
Quando  iterum  videam,  quando  hxc  mihi  lumina  1 

[ludant, 

Quaiido  iterum  nalx  per  pia  colla  cadam? 
Unde  precor  tenerx  gressum  spectabo  piiellx, 

Oblecletve  animos  matris  etipse  jociis? 
Post  causas,  qn.is  regna  geiunt,  ubi  moesta  recli- 

[neui  ? 

Qiiis  colat  uffectu,  hmbai  ^  et  ore  caput? 


LIB.  VI 


318 


Extensis  palmis  qiiis  ciirrat  ad  oscul?,  vel  quae 

Cervlci  insilianl  pendnla  membra  niex? 
Quem  teneam  gremio,  blando  sub  fasce  laborans, 

Aut  leviore  manu  verberer  ipsa  joco? 
Ncc  le  ferre  sinu,  quanquam  sis  adulia,  gravarer, 

Qux  milii  dulce  nimis,  et  leve  pondus  eras. 
Cur  nova  rura  pelas,  illic  ubi  noii  ero  mater? 

A'i  regio  forsan  non  capit  una  duas? 
Qiix  genuere  ergo,  lacercntur  viscera  luctu, 

Gaudia  cui  pereunt,  tempora  flelus  erunt. 
Plorans  perdain  oculos ,   ducens   inea  lumiua   le- 

[cum, 

Si  lola  ire  velor,  pars  mea  te  seqiiilur. 
Tum  proceres,   f;imuli,  doinus,  urbs,   rex    ipse  re- 

[miigit, 

Quaque  peiisses  '  iter,  vox   gravis  una  gemit. 
Progrediere  foras  tandem,  sed  turba  mornsa, 

Solverc  dum  propcrat,  se  properando  ligal. 
Ilinc  tenet  aflectus,  rapit  inde  tumullus  euntes, 

Sic  per  uirasque  vices  flebile  fervetopus. 
Alter  abire   monei,   rogat  alter  amore  redire, 

Sic  variante  flde,  l>ic  traliii,  ille  tenet. 
Dividiiur  populus,  per  regna   novella  "  vetuslus, 

Siat  "  paier,  it  genitus,  siat   socer,  iique  gerer. 
»Qui  vidii  slrepiium,  pairiam  migrare  putaret, 

Elqiiasi  c^iplivum  crederet  ire  .^oluni. 
Proceduiit  portis,  serraco  p  in  ponle  relenlo, 

Protulil  hoc  flelu  Gelesuimha  caput  : 
Sic  gremic,  Tolele,   tuo  nulribar,  ui  xgra, 

Excludar  ponis  tristis  alumna  tuis? 
Quoque   i    magis    crucier ,    prodens    niea   vulnera 

Slas  felix  '  regio,  cur  ego  prxda  trahur  ?  [luciu, 
Antea  clansa  '  sui,  modo  le  considero  tolam, 

Nunc  mihi  noia  prius,  quando  recedo  ferux. 
Hinc  te  dinumero  currens  per  culmina  visu, 

En  egu  de  numero  non  ero  sola  tuo. 
Crudeles  portx,  qux  me  laxastis  euniem, 

Clavibus  oppositis  nec  veiuistis  iter, 
Aniea  vos  geminas  adamas  peira  una  ligassct 

Quam  daret  Luc  ullam  janua  pansa  viuin. 


coni-tiiutum  fuerat  sub  Ataulpho,   Goihoruin   rege. 
Vide  cl.  Murat.,  Annal.   Iial.,  ad  an.  -414  ;erx  Vulg. 
"  Edit.  Yeii.  tiat  pater,  et  genitor,  slai  socer,  atque 
gener. 

"  Eclil.  Paris.,  attansqui  trepidam. 
D      P  Edii.  Paris, ,  serraio....  reteiiii.  Serracum  velii- 
ciili  genus  erat  in  Gallia.  Fdem  vocabulum  usurpat 
Furluii.,  llb.  VIII ,  c.  1  ,  sic  loqueiis  de  Itadegunde  : 
Splendida  serraco  quondain  subvecta  superbo, 
NuDC  terit  obsequio  plaDia  luodesla  lulum 

Vel  apud  profanos  auctores  occurrit  menlio  ejusmo- 
di  vehiciilurum,  qux  serraca  ni)minabaiilur,  lieei  illa 
\ide:intiir  ad  viliores  usus  fnisse  adhibiia.  Juvenjlis, 
saiyr.  5,  usurpat  liaiic  vocem,  inquiens  : 
Frigida  clrcumaguot  pigri  sarcaca  Bouies. 

In  Viilg.  legebaiur  terra  cum  ponte  retenta,  adversan- 
iibus  oninibus  Mss.,  iit  narrat  Bruw. 

4  Edlt.  Ven.,  quodque  mayis. 

'  Ibid.,  Infelix  regio, 

'  Hic  indicari  pulu  custodinm  ac.diligeiitiam  qua 
Gelesuiniba,  adhuc  virgo,  palerna  iii  doiiio  servjba- 
tor,  ab  urbis  aspectu  et  tivium  oculis  remota. 


««»  VENANTII  IION.  CLEM.  FOIlTtJN.rri  OPERUM  PARS  I. 

Vrlis  pia  pliis  fueras.  si  murus  Uita  fuissts,  A  Tc  liigienie  erraiis  alieiia  pir  osciila  currain, 


<m 


Me  ire  •  ul  no  sineres,  ciiigeret  altu  silcx. 
Pergo  ignoia  locis,  trepiilans.quiJnam  anleu  iliscain 

Genlem  ■•,  aninios,  niures,  uppiJa  ,  riira,  iiuiiiu>; 
Qiiein  precor  invcniaiu  pereuriiiis  advciia  ten  is, 

Quo  mibl  nemo   venis,  civis  ',    aiiiicc,  p.-irens? 
Dic,  s:  blaiida  potesl  iiiitrix  aliena  placere, 

Quae  kivet  ora  raanti,  vel  caput  ornei  acu  ? 
Mulla  puella  clioro,  ncque  collactunea   luJat  : 

llic  mea  blandities,  liiu  inea  cura  jaccs. 
Si  lue  non  aliier,  vel  nuda  sepulcra  tencrcnl, 

Non  licet  liic  vivi  <*,  hic  inibi  dulcc  niori. 
Non  froor  aniplexn,  neque  <^  visu  plena   rcccdo, 

Qua;  me  dimitlis,  dura  Toleie,  valc. 
Sic  acceiisi  aniiiii  laciynianim  Muiiiina  rumpunt, 

Fiius  el  irriguas  pariurii  ignis  aquas. 
Ilinc  iicr  arripiunt  geuiirix,  iiaia,  agoiina   nenluin, 

Nec  piget  obscquiuin  '  nintcranlmla  sequi. 
Deducit  dulceni  per  am:ira  viaiica  iiatain, 

Impleniur  valles  fleiibus,  alia  ireinunt. 
Frangitur  el  densu>  vacuis  ululaiibus  aer, 

Ipsa  repercutiso  murmnre  silva  gemit. 
DhI  cansas  spalii  s  geniirix^  ut  longins  iret, 

Sed  fuii  oplanii  lcinpus,  iierque  Lreve. 
rervenit,  quo  maier  ait,  sese  inde  reveni 

Sed  quod  velle  prius,   poslea  nolle  fuii. 
Bursus  adirc  cupil  via  qua  •"  fert  invia  raalreni 

Quam  proceres  retinent,  ne  tenereiur  iter. 
llajrebant  in  se  amplexse,  pariterque  '  replexae, 

liicipit  hic  geniilu  Goisuiiitlia  fero  : 
Civibus  ampla  luis,  angusia  Hispania  malrS, 

Et  regio  solis  I,  tam  cilo  clausa  mibi. 
Quae  licet  a  Zepbyro  calidtim  perciirris  in  Eurum. 

Et  de  Thyrreno  ^  temlis  ad  Oceanuin. 
Sufficiens  populis  quamvis  regionibus  amplis, 

Quo  est  mea  nala  absens,  icrra  mibi  brevis  es 
Nec  minus  hic  sine  te  errans  et  peregrina  vidcbor, 

Inque  loco  proprio  civis,  et  cxsul  eio, 
Qua!:.oquid  inspiciant  ocuIi,quem,  nata,  rcqiiirant 

Qu.-e  niea  nunc  leeum  luniiiia  diicis,  amor? 
Tu  dolor  unus  eris,  quisqiiis  niilii  Iiiseril  infans, 

Amplexu  alterius  lu  mibi  pondus  eris. 
Currat,  siet,  sedeat,  lleai,  inlret,ei  excai  alior, 

Sola  meis  oculis  dulcis  iniago  redis. 


Kt  siipcr  ora  geiiiciiB  ubcra  sicca  preinaui. 
De  faiie  iiif.iiiluiii  ploraiitia  lumina  lambam: 

Et  lcneras  lacrymas  insatiaia  hibaiii. 
Tali  potu  '  utiiiani  vei  partc  rcfrigercr  ulla, 

Aul  plorala  avide  ■"  initigct  iinda  siiiui. 
Quidquld  eril,  crucior,'nuIla  hic  incdicaminaprosune, 

Vuliiere  distillo,  Gelesulntba,  luo 
Qua  rogo,  nata,  manu  cliara  b»c  coma  peia  nitebitf 

Qiiis  sinc  iiic  placiilas  lambiat  ■  oregenas? 
Quisgremio  foveat,  genibiis  vcliai,  ambial  utua? 

Scd  libi  prailer  nie  iion  ibi  inaier  erii. 
Quod  siipercst^gcmebuiidus^amor  hncmandateuiili: 

Sis  precor  o  fclix,  sed  cave  valde  p,  vale. 
Milte  avidx  matri,  vel  pcr  vaga  flabra,  «aluieiii, 
B      Si  vcnit,  ipsa  mihi  nunliel  aura  bnni  [bunuiiii. 
Filla  tum  validis  geniiricis  onusia  querelis, 

Trislis,  inops  animi,  ncc  valiiura  loqui; 
Clausa  voce  diu,  vix  fauce  solubile  fandi, 

Pauca  referi,  cordis  vulnere  linguagrivis: 
Majestas  si  celsa  Dci  niibi  tempora  vellel  1 

Nuiic  dare  plus  vitx,  iion  daret  ista  vise. 
Ulliiua  sed  quoniam  sors  irrevocabilis  iiislal. 

Si  jam  neino  vctat,  qua  traliil  ira  sequar. 
Ilxc  exlrcma  '  taincn  luquar.et  memoranda  dulon. 

Ilioc  lua  Don  tua  '  sunt,  Goisuintha,  vale. 
Oscula  sic  rumpunl,  ei  lixa  ori  *  ora  repelluiil, 

Dum  se  [lon  possunt,  aera  lambii  amur. 
liinp  pilente  "  pelciis  loca  Gallica  '^,  Gclesuiniha 
P     Siabat  (ixa  oculis,  Irislis,  eunle  rola. 
£l  conira  geniirix  post  iialara  lumina  leadens, 

Uno  siante  loco,  pergit  et  ipsa  simul. 
Tota  iremciis,  agiles  raperct  iie  mula  quadrigas, 

Aut  equus  impaiiens  ve?ieret  aie  rotas. 
SuHicitis  ocuiis  circumvolii.ibal  amantein, 

llluc  meute  sequcns  qua  vla  neciii  iier. 
S.cpc  loqucbalur  qiiasi  secum  nata  sedcel, 

Absenieiuque  raanu  ^  visa  tenere,  sinu. 
Prenderc  se  credens,  in  veiiiiim  y  braihia  jacui, 

Nec  naiam  recipit,  seil  vaga  fljbra  fcrii. 
Iiitcr  toi  comitcs  unam  spectabat  euntem, 

Sola  videbalur  qua  suus  ibat  ainor. 
PIus  genitrix  suspensa  aiiiino  quain  Glii  curru, 

■llaec  tilubans  TOlis  iba*.,  e(  illa  roiis. 


'■  Uiius  Cod.  Viit.,  me  ire  al  ne.  D 

^  >>  Edii.  Yi-n.,  mores,  ijentem ,    animos.  Trej  Codd. 
\al.igenleni,  nwret,animos,  iuvitoinetro.Ms.,  genltt. 

«  F.dil.  Ven.,  dulcit,  amice,  paiens. 

"•  Edil.  Ven.,  iion  licel    hic  vivas.  lliius  Cod.  Val. , 
vivere.  Edil.  1'aris.,  vivere  nou  licel  hic. 

'  Eilit.  Ven.,  ample.iu,  quiv  i'i»u. 

'  Diiii  Codd.  Vat.,  nec  piiicl  obsequii.   Edit.  Ven. , 
nec  placi  obseiiuii.  Edit.  I'aris.,  nec  pudrl  obsequiis. 

f  Edil.  Vcii.  el  uiiiis  Dod.  V.il.,  causas  spalii». 

•^  UnusCod.  Vat.,  liii,  ijiia-  (eil. 

'  Ms.,  reflexte. 

I  EHii.  Viii.  ei  uiiiis  Cod.  Val.   ci  Edil.  Paris.,  tt 
rrijio  soli  liint  cilo,  qiind  placcl. 

■<  Edit.  Veii.,  et  lie  stirpe  iiol/ii  tmdit. 

'  Ms.,  «liuni. 

"  Edil.,  aiil  ptorala  nvid*. 

'  Ldit.  Vcu.,  lambel  el  ore  ijenat 


'  In  Edit.  Ven.   el  tribus  Codd.  Val. ,  timtbandu* 
umor. 

V  Diio  Codd.  Val.,  vade,  wte. 

1  Unus  (ahI.  V«t.,  lempura  relit. 

'  Uniis  Cod.  Vat.,  Mlr«mo  /1«;  (amcn.  Edil.  Ven., 
i'.riictiir  hcec  landem. 

'  Edil.  P:iris.,  sum. 

»  Edil.  Veii.,  /ijn  priora  repettunt,  corruplo. 

"»  Pileiis  ,  scu  pileiituiii,  gi-nus  viliiculi  est,  qno 
matroiia!  uii  consiicviTant.  Ab  llispaiiis  Invenluu)  il- 
iud  est.  sicut  peloriium  a  Gallis.  Illud  duabus  rutis, 
iioc  quatuor  cuiislaliai.  Iloral. ,  lib.  11,  tipisl.  \  : 
Ii.sseJa  fesliiiint,  |illeiita,  ptitorritn,  iiavds. 

«  (Inus  Cnd.  Vatie  ,  tocn    CatHurum  CelcstuiUhn. 

*  Edil.  Voii.,  ab.\  nlemqiu  nunuiii. 

y  Diiu  ('.odd.   ^  at.  ,  iii    1'iriiici  brachia,  Itqtn  Ven. 


231 


Donec  loQj;e  oculo,  spaiioque  evaouii  ui!i|>'o, 

Nec  visum  ailingit,  dum  tegii  umbra  (iieiii. 
Ipu  potjil  dul)ios  uat»  se  cernere  Tuliiis, 

E(  cum  fonna  fjigii,  dulcis  iniago  reiiit. 
0  Domen  pielate  caleiis,  o  cura  ndelis, 

<}uamTis  absenti  quiJ  nisi  maler  cras? 
Fletilws  ora  rigeos,  lamentis  sidera  pulsans, 

Singola  comiuemoransdulcb,  dura,  pia, 
Bohilis,  impatiens,  lueluens,  flens,  anxia  mnier, 

Qood  ■  sequeris  lacrymis,  augurat  ^  altus  ainor. 
nia  tamen  pergit  qua  iriia  viam  orbit.i  su'cai, 

Quisquc  suis  raciios  netibiis  iinplet  agrns. 
Inde  PyreniBas  per  nubes  iransilit  Alpes, 

Qiiaque  pruiuosig  Juliiis  '  alget  aquis. 
Qua  ntve  ■>  canenies  rugiuiii  ad  sidera  iiionies, 

Atque  superpluvias  exit  acutus  apex. 
Excipit  binc  Narbo  ',  qua  littora  plana  remordens, 

Hitis  Alax  <  Rbudani  molliier  inirat  aquas. 

Post  aliquas  orbes,  Piciavas  ailigit  arces, 
Regali  ponipa  iirxlereundo  viam. 

Inclytus  ille  quibus  vere  amplus  Hilarius  oris, 

£t  satus,  et  siius  est  ore  lonante  loquax. 


WISCELLA.NEA.  —  LIB.  Yf.  522 

•A  Tlinx  « ,  Italus ,  Scyiha  ,  fersa ,  lndus ,  Ceta ,  Daca , 

Hiijus  in  eloquio  spem  bibit,  aroia  capit.  [Oritannua 
Sol  radio,  bic  verbo  geniialia  ^  lumina  fudit, 

Montibus  illediem,  meiitibus  isle  fldem. 
Haiic  ego  iienipe  '  novusl  conspexi  prseiereunlem, 

Molliter  argenti  turre  roUnte  velii. 
Materno  vuluil  pia  quam  Radegundis  amure 

Cernere  i^  ferventer,  si  daret  ollus  openi. 
So^pe  tainen  missis  ^,  dulci  sibi  dulcis  adtixsit, 

El  placide  coluit,  qnod  inodo  triste  dolet. 
Turonicas  terras  Marlini,  ad  sidera  iioli, 

lude  petii,  lento  coniinuauie  gradu. 
Vigennac  "■  volucer  transmiiiiiur.ilveusalno", 

Tiirba  «  comis  rapidis  aWeus  p  exit  aquis. 
Excipil  inde  repens  vitrea  Liger  algidus  nnila, 

Quo  neque  vel  pisceni  levis  i  arena  tegit. 
Perveoit,  qoa  se  piscoso  Sequana  Ouctu 

lii  mare  ferl,  juncio  Rolliomagense  '  sinu. 
Jungiiur  ergo  toro  regali  culinine  virgo, 

Et  magiio  meruit  plcbis  amore  culi. 
IIos  quoque  niuneribiis  permulcens,  vocibus  illos, 

Et  licet  ignotos  sic  facit  esse  suos. 


li 


•  Ibid.,  quid  tequeris. 
fc  EdiL  Pnris.,  alier, 
«  Miror  hic   Browerum  opiiiaiuin  fnisse  Furiuna> 

lum  errore  lapsiim  ,  extremit  Pyrenxis  jugis  ,  versut 
mnre  Medilerraiieum  orce  Callirie ,  Juliorum  i)omen 
inierc  ,  cuin  tam  aperle  mensis  Julius  bic  a  Fortuna* 
to  indicetur,  quo  tempore  ,  eisi  mediis  .'eslaiis  iu  ar- 
doribus,  in  l*yreiiaeis  Alpibus  pminns  ac  nives  coii- 
crescere  solitas  alibi  tradidit  ipse  Fortunnius.  Iia  ^ 
lib.  I,  cap.  I,  de  suo  loquens  itinere,  ait  se  Pijreiueis  " 
occurrisse  ,  julio  mentc  nivosit;  et  supra  scribens  de 
Brniiicbildis  iiinere  ex  Hispania  in  Galllam  ,  lib.  vi, 
cap.  1.  Pyrenxarum  Alpium  perpetuas  iiives  satis 
declarat  hjs  verbis  : 

Per  hieraes  validas  nivibus,  Alpemque  Pyreoem 
Perque  Iruces  populos  vecta  est. 
Perperaiii  iiaque   Browerus  putai  Fortunalum  Jiilii 
oomen,  ^iiod,  ait,  Alpibus  in  Iialia  tribuendum  est, 
«d  Pyrenxa  juga  Iraiistulisse. 
^  bdit.  Paris.,  candeniet. 

•  Narbo  civiias,  unde  Gallia  Narbonensis,  qiire 
olim  Bracala  dicebatur  ,  postea  Narbonensii  el  Vien- 
nentis  dicia  ,  pars  iiieridionalis  Calliae  regionis  ad 
Diare  Mediierraneum  pnsiia  ,  ut  rerert  Tillemonius. 
C<«thi,  Ataulpbo  duce,  Galliam  ingressi,  banc  urbem 
«ccuparunt  et  tenoere ;  sed  inde  a  Constaniio  comile 
cipiilsi  ,  in  Hispaniani  secesserunt  an.  il4.  Hac 
deinde  urbe  poiiius  est  Tbeodoricus  Junior  ,  Gotbo- 
rum  ac  "" 
ad  an. 

meo  25,  Sidon.  Apoll.  ,  et  Murat.,  in  Aun.  Ital.,  ad 
an.  4t>3.  Laudal  Narbonem  Sidonius,  ac  Mariium 
appellat ,  urbis  illius  robur  ac  vim  adversus  Guihu- 
rum  iinpelus  declarans  ,  ut  pulai  Sinnandus  eodem 
loco.  {Primas  curce  noia.)  —  .\dverie,  N.ubonem  noii 
a  Sidunio  soluin,  sed  a  vetusiioribiis  etiaiii  Scripto- 
ribus  Mariium  appellari,  ei  iiiter  bos  a  Marco  Tul.  iii 
Uraiione  pro  Marco  Fontejo  :  quod  noinen  Urbi  illi 
aitributuin  aiii  volunt,  qund  CaiusCxsar  culoiius  eo 
ex  Mjrtia  legiuiie  deduierit  :  alii  vero  (inier  quos 
Vellejus  Paierculus)  qiiod  illuc  Culoiiia  deducia  sit 
sub  Porcio  el  Mariio  Consolibus  :  a  quo  postreioo 
Narbo  Uariiui  coguominatus  fuerit  :  quod  ejus  furte 
opera  in  ea  (iOluni.i  deducenda  prxsiileril.  Quocirca 
Sidonius  veierem  ejus  appeilailonem  ad  lempnruoi 
suurum  rationeni,  et  fortuiiaiu  accoininudavii;  id, 
quod  hjtc  ejus  vi^rba  indicant  :  l)um  apud  Piarbo- 
leni ,  quondam  Uariiut  dicium,  ted  nuper  factum  mo- 


ras  necio,  eto.  {Seeundie  curce  noia.) 

'  Alax  Quvius  esi  vulgo  r<4ud«,qiii  Narboneiii 
alluit,  et  iisdem  postea,  qiiibns  Rhodaiius  fliiil,  aquis 
immiscetur,  ut  animadveriii  Sirinondiis  ex  lioc  For- 
lunati  locu  in  aniiot.  ad  epist.  IS  lib.  ix  Sidonii.  Vi- 
desis  et  Fredeg.  Scholasl.  Cbron.  coiiiinuai. ,  p.  3, 
c.  109.  tSrowerus  pro  Arari  se  Aiacem  ex  S>duni(i 
resiituisse  refert.  Favet  buic  leciioiii  Ven.  Edii.  et 
duo  Codd.  Vat. ,  qui  liabenl  :  if  i(i«  ,  Alax  ,  l{hoda- 
nus,  elc. 
6  Edit.  Ven.  corrupie  habel  : 

Traxit  recia  aliis  Indus,  Guta,  Persa,  Briuonas. 

*>  Tres  Codd.  Vat.,  generalia  lumina  funduut.  Item 
Edit.  Ven. 

»  Edit.  Paris.,  urbem. 

1  Vidc  qii.^e  diximus  in  Vita  Fortun.,  iium  oi. 

"f  Edit.  Paris.,  ferventein. 

'  Prave  iii  Yulg.,  ut  animadTertit  Broweriis,  si- 
ciiii  et  in  Cdit.  Ven. ,  miiis  legiiur  pro  miitit.  Miisa 
qiiippe  pro  litieris  seu  nuntiis  usurpaiitur  a  Forlu- 
nato.  iia  ipse  scribens  ad  Artacbiin,  sub  nomine  ac 
persona  Rliadegundis,  aii  : 

Heque  moDaslerio  missis,  rogo,  sxpe  requlras. 

"  Vigenn(e    vocem    retinuit  Brow.   qnam  et  Ai- 

rooinus  pruferl  lib.  i  ,  cap.  21  ,  narrans  Clodoveum 

in  expedilione  adversus  Alaricuin  Qunien  hoc  traje- 

Visigoih.irum  rex,  magni  Theodorici  tilius,  n  "**^  ''*""*  procul  a  Turonis  et  Piciavd.  Deest  illa 

462.  Vide   Sirmond.,   in  anootat.  ad  car-      vox  in  Ven.Edit.,  ae  versus  mancus  relinquiiur.  Est 

aiiiem  Vif)eiiiia,  seu  Fienmi,  ut  ibidein  nuiat.  Rrow., 
rivus  baiid  procul  a  Lemovicibus  exoriens ,  qui  aliis 
aucius  aquis  mox  Ligerim  sublt. 

"  .Ainus  pio  uavi,  seu  porlorio,  accipitur,  ex  al- 
nis  arlioribus  confectu.  Fridegodus,  in  Vila  sancli 
Wilfridi  episcopi ,  quae  exstai  sn;culu  iii  Uened. 
pait.  I .  pag.  188,  eadem  voce  sub  eodem  seiisu  uti- 
tur,  inqui.  ns  : 

INil  roeloeQS  ergo  pertransit  grainiiia  liilo, 
Securusqoe  cavas  iotral  velociter  aliios. 

*  Edlt.  Paris.,  Comes. 

p  Edit.  Ven.  et  tres  Codd.  Vai. ,  a(a(ri»  etcit 
aquit. 

1  Ven.  Edit. ,  lenis  arena. 

'  Nupiias  Gelcsuiothx  cum  Cbilperieo  Rotlio- 
magi  celebralas  luisse  conjicit  ex  boc  lucu  Bro- 
werus. 


IW 


VENAlNIII  iion.  clem. 


LlKIiie  iliielis  ei  »il  geiis,  armaU  per  ariiiu, 

Jur;ii,  juresuo  se  quoquelege  ligai. 
Kejjiiabal  (ilacido  coinponens  irainite  \iiaiii, 

Puuperibiis  liibueiis  advena  inaier  crai. 
•  Qiioque  magis  possii  regno  siiperesse  perenni, 

CatUolicae  fidei  conciliala  placet. 
0  dolor,  iusignis  quid  diOers  teiiipora  nulus, 

Lugubresquevices,  plnra  loquemlo  *■  taces? 
Iinproba  sors  lioiuiiiuni,  im|iroviso  condita  '  lapsu, 

Tot  bona  tain  snbito  snrte  volante  ^  vuras. 
Maiii  breve  leinpus  babens.consorti  *  iiexa  jii^alis, 

Principio  vitx  funerc  rapia  luil. 
PraecipUi  casu,  voliicri  prxvenia  sub  iclu, 

Dencit,  ei  verso  liimiiie  luincn  obit. 
Infelix  nutrix  audito  funere  aluiniia\ 

Exaninauni  ad  corpus  vix  animaia  volut. 
Ipsa  iiiier  faniulas  incuinbens  prima  lidelis, 

Hxc  t:indem  potuit,  clausa  dolore,  loqui  : 
Sic  placidae  mairi  proaiisi  pcssima  nulrix, 

Te  longe  incolumein,  Celesuiniba,  forc. 
Sic  exslincla  meutn  mca  cernunt  luuiina  lunien, 

Pallida  sic  facies,  qiia  rubor  anie  fuit? 
Uic  aliquid  miserans,  miserx  mihi  redde  loquelas, 

Quid  referam  ad  matrem,  si  remeare  licet? 
'  IIoc  supra  tantos  peregrina  secuta  labi>res, 

Pro  vice  tale  milii  munus  alumna  refers? 
Uptabas  pariier  nobis  vitum,  atqiie  sepulcra, 

Qux  tecum  vixi,  me  sine  passa  mori? 
Ordo  uiinam  vitx  juveniiiue,  seuique  fuisset. 

Te  stanie  incolumi  me  prius  ire  neci. 
Vix  paucas  t  profert,  vocem  rapitalter  ab  ore, 

Neu  valei  una  loqui,  quod  videt  aula  gemii ''. 
Inierea  vebitur  iristi  laciymosa  ■  fcretro, 

Soluil  et  exsequias  obsequial'S  amor. 
Duciiur  i ,  ornatur,  deponitur,  uiidique  flelur, 

Conditur  et  tumulo  sic  peregrina  suo. 
Nascitur  hic  subito  reruin  miiabile  signum, 

Dum  pendens  lychnus  lucel''  ad  obsequiiim. 
Decidit  iii  lapideiu,  nec  vergii,  et  integer  arsit. 

Nec  viiruin  saxis,  nec  peril  ignis  aquis. 
Faroa  recens  resides  germanae  perculii  aures. 

AITeciuque  pio  sic  movet  ora  soror  i : 


FORTUNATI  OPEHUM  PARS  I.  St« 

A  llanc  rogo  germaiiiB  mandasti,  cliara,  saiulem, 

Scriptatuis  digiiis  hoc  roihi  cliara  referl? 
Solliciiisoculis  exspectabam,  unde  veiiiies, 

Non  agis  °>  illud  iier,  qiiale  precala  fui. 
Oplavi  Callis  le  ut  linc  Ilispaiiia  ferret, 

Non  lc  liic  cliara  soror,  non  ibi  maicr  habct. 
Extreino  ubsequio  non  huc  Brunichildis  adivi, 

Si  tibi  iiil  vivx,  inortis  lionore  dareiii. 
Cur  peregrina  luos  noii  clausi  dulcis  ocellos? 

Auiibiis  aut  avidis  ullima  verba  bibi? 
Oflicium  Iristi  niliil  impendi  ipsa  sorori, 

Merabra,  manus,  facium  nec  niaiius  isla  legit. 
Nun  licuil  fundi  lacrymas,  ni.'c  ab  ore  resorbi, 

Frigida  iiec  lepido  viscera  fonlc  lavo. 
Nutritas  pariter,  junclas  regionibus  isdem, 
'*'      Cur  ad  inortis  iler  dividisalie  dolor? 
Sicque'  relicia  soror  casu  laceraiurademplx, 

llxc  vocat,  illa  jacet,  nec  repeiiia  redit. 
Cerinsnae  validos  audil  Germania  fletus, 

Quaque  recurrit  iier,  quesiibus  astra  ferii. 
Nomiiie  sxpe  vocans  le,  Gelesuinlba,  sororem ; 

Hoc  fontes,  silvx,  flumina,  rura  sonanl. 
Gelesuintha  taces  ?  responde  ut  mula  sorori  : 

Respondent  I.ipides,  mons,  nemus,'uiida,  pv)lu:<. 
Anxia,  solliciians  ipsas  inierrogat  auras, 

Sed  de  germanx  cuncta  salute  silenl. 
Nuutius  bic  subilo  fluvios  transcendit  et  Alpes, 

Moerorisque  gravis  lam  cito  pcnna  ■  volal. 
Opiandum  fuerai,  postquam  loca  cuncta  replcssei, 
f,      Tardius  ad  matreiii  hic  dolor  iret  iter. 

Sed  quod  faina  refert,  qui  plus  amal,  et  prius  audii, 

Ac  dubium  credit,  dante  timore  fidero. 
Mox  igiiur  mairis  jaculans  dolorattigit  aures, 

Anxia  succiso  poplile  lapsa  fult  [ruit]. 
Audiia  de  inorte  una  mors  altera  pulsai, 

Et  pene  incolumi  corpore  "  funus  eral. 
Pallida  sulTuso  lunc  Goisuinlha  rubore, 

Molliter  hxc  anima  vix  redeunie  referl : 
Siccine  nie  tenero  natx  solabar  aniore, 

Utmea  nunc  gravius  viscera  vulnus  p  aret? 
Si  nostrum  jam  luroen  obit  t,  si  nata  recessil, 

'  Quid  me  ad  has  lacrymas  invida  viia  lenes  T 


*  Ms.,  quaijue. 

^"  1'Mit.  Ven.,  p/ura  toquenda  (aces. 

«  Kdil.  Ven.  et  duo  Codd.  Val.,  qux  iniproviso 
obdiia  lapsu. 

<^  Edit.  Paris. ,  fugat. 

'  Edil.  Ven.  el  duo  Codd.  Val.,  consoriia  nexa 
jiigalis. 

'  Edit.  Paris.,  hcec  propler. 

«  Eilil.  Ven.,  vix  pnucis  profert  vocem. 

^  Duo  Codd.'Val.,  aula  genii. 

'  Tres  Codd.  Vai.,  laclirgmala  ferelro.  Iiem  Edil. 
Ven. 

i  Posi  hunc  versuin  ;  Duciiitr,  ornatur,  eic,  in 
Veii.Edit.subtexuntiir  versus.qui  pfrlinenl  ad  op.  5 
lib.  VII,  ac  ii  quibus  ubsulviiur  pra.'scns  pocina,  iraiis- 
leriiiiiiir  ad  c.  i  I.  viii.  Iiu  et  iii  uiiu  Cud.  Vat. 
Ilruw.  ipse  faletur  se  cariiieu  isttid  recollfgisse  cx 
pluribus  parlibus ,  iii  aliis  cariiiiuibui  Foriuiiati 
dispersis. 


D  '^  Edit.  Ven.,  lychnus  venil  ad  obseqtiium.  Saii- 
cliis  Grcg.  Turon. ,  I.  iv  IIisi.  Fianc. ,  c.  28,  referi 
oslenium,  quod  bic  memoralur  a  Foriunaio,  ei  addit 
lycbniiiii  e  sublimi  delapsum,  non  modo  confraciuui 
iioii  luisse ,  sed  eliam  iia  a  paviinenlo  fuisse  exce- 
pium,  u',  cedenie  liujus  duriiie,  luedius  jam  delus- 
sus  fuerii. 

>  Rilit.  Ven.,  ora  sona. 

■"  Edil.  Ven.  et  diio  Codd.  Vat  : 
Quale  precata  fui,  noii  im^is  illud  lt«r. 
Videlur  Brunicliildii  scripsisse  ad  sororeiii ,  quu  aj 
sc  venirei,  de  rediiu  In  llispaiiiam  collalura. 

"  Uiius  Cud.  Vat.,  vinna  volat. 

"  Kdil.  Veii.,   incolunii  funore,   funut  trai,  car< 
rupte. 

P  Kdii.  Paris.,  ulil. 

1  Edil.  Vcn.,  luiiuH  aiil. 

'  Edll.  I'ari».,sic  Ifgii  huiie  versuin  ■ 
lUi  ad  quld  luci  juias  luvidiii  uie  tuoiiv 


i 


I 


B 


223  MISCELLANEA, 

Errasii,  niors  dura  nimis,  ciim  loliere  matrem  A 

Fuiicre  (ieliiieris,  sors  tibi  ualn  fuii. 
0  uiinam  mersis  crevisseiil  fliimina  ripi«, 

Naiirraga  seu  fu^s  lerra  natasset  aqiiis, 
Alla  Pyreiiani  letigisseiit  siJera  montes, 

*  Aul  vilrea  glacif  se  solidasset  ilcr, 
Quando  relaxavi  te  Gelesuinilia,  sub  Arcio, 

Ut  uec  rlieda  rotis,  non  equus  issetaqiiis! 
Iloc  er!>o  illud  erat,  quod  mensprxsaga  liuiebat, 

Non  posse  amplexu  vellere,  naia,  meo. 
Paruiinus  volis  alienis,  jussa  soqnentes, 

Proinissa  exisli,  non  rediiura  mibi. 
Hoc  erat  altus  ainor  placida  dulcedine  naUB, 

Quod  teneris  labiis  ubera  pressa  dedi. 
Cur  binc  lactis  opem  produxii  vena  mamill*? 

Cur  alimenta  dedi,  nec  liabitura  fui  ? 
Sxpe  soporantem  furiiva  per  oscula  suxi, 

Ut  leve  dormires,  viscera  supposui. 
Optassc  extremum  de  te  quid  profuit  illud, 

Luderel  ut  *■  gremio  parvula  neplis  avi 
Hec  relix  vola,  aul  inrelix  funera  vidi, 

Perdidil  beu  !  nimius  lioc  labor,  illud  amor. 
Partitis  lacrymis  soror  liiiic,  inde  annia  inater, 

Vocibus  liac  Rlieniim  piilsal ,  el  illa  Taguiu  '. 
Condolelbinc  Balavus  <<,  gemit  illinc  Bethicus  '  axis, 

Persirepit  boc  Vacbalis  ',  illud  Hiberus  aquis, 
Tot  lacryniis  t  stillasse  sat  esi,  sed  ab  imbre  vaporis, 

Ndii  relevanda  siiini,  gutta  niinistrat  openi. 
AOecius  si  furie  potest  initescere,  dicam  : 

Nnn  ea  fleuda  jacet  :  quDe  loca  Ixta  tenet. 
Diciie  si  qiiid  ei  iiocuit,  quam  tempore  lapso, 

Moriis  iter  rapuit,  vita  pereniiis  alit. 
Qiix  raodo  cum  Siepbano,  coelesii  consule,  pergit, 

Fulget  apostolico  principe  claru  Petro. 
Maire  simul  Domini  plaudens  radianie  Maria, 

Kege  sub  aeterno  militat  illa  Deo. 
Coiiciliala  placet,  pretioso  funere  fulget : 

D<'posita  veteri,  nunc  stola  pulcbra  tegit. 
Alque  uiinaia  iiobis  illos  accedere  vultus 

Celat  amore  Deus  per  oiare,  per  gladios. 


,  —  LIB.  Yl.  256 

Vitse  signa  lenel,  vilreo  cum  vase  cadente, 

Non  aqua  restinxil,  nec  petra  fregit  humi. 
Tu  quoque,  mater,  babes  consultum  voce'»  Tonantis,' 

De  naia  ctgenero,  iiepte,  nepotc,  viro. 
Credilc,  Cliristicolx,  vivam,  quia  credidit  illa; 

Non  banc  flere  decet,  quam  paradisus  babel. 

CAPUT  VIII. 

Dc  horlo  VUrogolhonit  '  regitue. 

[Horii  a  Cbildebcrio  rege  olim  consiii,  quique  tunc 
ab  Uitrogoiha,  ejus  coiijuge,  tenebatur,  aiiiaeuiia- 
te:n  describit ;  inde  occasiooem  sumit  ad  Cbilde- 
berti  ipsius  laudes  celebrandas.  { 

Uic  ver  purpureum  viridaniia  gramina  gignii, 

Et  paradisiacas  spargit  odore  rosas. 
Hic  lener  xstivas  defendit  pampinus  umbras, 

Prxbei  et  uviferis  frondea  tecta  comis. 
Pinxeruntque  locum  variato  germine  flores, 

Pomaque  vestivit  candor,  et  inde  rubor. 
Mitior  hic  xstas  i ,  ubi  inolli  blaiida  susurro, 

Aura  levis  semper  pendula  mala  quatit. 
IIxc  niagno  inseruit  rex  Childebertus  amore; 

Charius  isia  placent ,  qux  oiauus  illa  dedit. 
De  cullore  traliit  mellitum  planta  saporem, 

Forsan  et  bic  tacitos  miscuii  ille  favos. 
Rpgis  bonore  novi  duplicaia  est  gratia  pomis, 

Nare  suavis  odor,  dulcis ''  in  ore  sapor. 
Qualiier  ille  liominum  poluit  prodesse  saluli, 

Ciijus  et  in  pomis  tacius  odore  placet? 
Felix  perpetua  gcneretiir  ab  arbore  fructus, 

Ut  de  rege  pio  sit  memor  omnis  liomo. 
llinc  iter  ejus  erat,  cuin  limina  sancta  pctehai, 

Qux  modo  pro  meritis  incolit  iilemagis. 
Antea  nam  vicibus  loca  sarra  petebat  '  amatus, 
•  Nunc  lamen  assidue  lenipla  beaia  lenci. 
Possideas  felix  bxc,  Ultrogotho,  per  xvura, 

Cum  geminis  ■"  natis  teiiia  mater  ovans. 

CAPUT  IX. 

Ad  Cantum  '  blattdum  villarti ;  de  poiti't  diclum. 

[  Cum   Fortunaius    ad    villam    Cantum    venisset , 


•  Edil.  Paris.  sic  legit  bunc  versum  : 
Viirea  vel  glacies  consolidassel  iter. 

*>  Ms.,  gremiis avis.  Edii.  Vers.,  neptis  ava'. 

«  Tagus  Lusitaiiix  fluvius  esi,  iiti  Kbeniis  Gal- 
lix,  qua  Germaiilx  criiitenniiia  est.  Kite  ad  indi- 
randaui  regionem  in  qua  erai  Goisuinlba  Tjgiis  usur- 
palur.  Toleium  enim  (ut  adveriit  Brow.),  in  qua 
sedes  erat  regum  Goiborum,  Tago  (luvio  nssidet. 

^  Batavi  Germanix  populi,  sicut  Betliici  Hispa- 
niae.  Beihica  quippe  rcgio,  llispaiiix  provincia  est, 
qux  ab  accolis  Tudertana  norainalur;  iiiio  accipilur 
pro  lota  Hispaiiia,  quod  Belhys  fluvius  eaindcni  nie- 
diam  interfluat.  Batavi  Sigiberlo  parebant,  Bethici 
Aihanagildii. 

•  Edit.  Ven.,  Fiieiicus  axit. 

'  UiiusCod.  Vai.,  Yachalus.  Porro  Vachalis,  flu- 
vius  Germanix  esi,  de  quo  Sid.,  car.  13  : 

Sic  rip%  dnplici;  tamore  fraclo 
DeioDsui  Vachalim  bibai  Sicamber. 

Vaehalis  (subdit  Drowerus  ad  hunc  locuiii)  alier  ett 
Rhennt,  alveo  diverto,  ad  caput  Balavice  discreiut, 


lapsusqite  in  oecaium,  Belgicam  Gglliam  Keomago 
tenus  appelil,  quam  tirbem,  Francorum  regiim  palaiio 
olitn  insgnem,  lalior  eliam  et  ptacidior  alluil ;  ac  inde 
digressus  demum  cum  Mosa  ani-iliares  undas  jungil. 
D      s  Edit.  Vcn.  et  unus  Cod.   Vat. ,  lot  lacrymas. 

^  Tres  Codil.  Vat.,  consultum  dole  tonantis. 

'  De  Ullrogoiha  videsis  qu.e  diximus  superius  ad 
cap.  i  hujusce  liliri.  Ejusd.™  pietas  egregie  laudalur 
a  Gregor.  Tur.,  lib.  i  deM''.  saiicti  Martini,  cap.  i'2, 
de  qua,  ut  scribit  auclor,  seu  poiius  interpolator  Vit« 
sanctx  Baltliildis  ,  qux  exsiat  sxc.  ii  Uenedict., 
pag.  773  :  De  Vllrogolha  fertur  regina,  Childeberli 
videticet,  Chrislianissimi  regis  conjuge,  eo  quod  nutrix 
esset  orphanorum,  consolali:x pupillorum,  suslentarix 
pauperum,  et  Oei  servorum,  alque  adjutrii  jidelium 
monachorum. 

i   Edit.  Ven.,  nitoor  hic  ceitn  tub  molli. 

'  Edit.  Paris.,  amore  cibus. 

1  Duo  Codd.  \al.,terebal  amalus. 

°>  Cbildeberlusduas  post  se  lilias  moriens  relique- 
rat,  Chrotbergam,  et  Cbrotesindaui,  quas  ex  Ultro- 
goilia  siisceperat. 

»  Varius  hujusce  poemaiis  lilulus,  at  referi  Brow. 


t*7  VKNANTH  HON.  CLF.M.  FOIITUNATI  OPERIM  PARS  L 

Diinm  !n  pomis    comedendis  Toracitaiem    iepide  A  Kes  indigna  nimis,  gravis  esl  injuria  racli, 

Plus  jiiscella  coci,  quam  mea  jiira  Taleni. 


US 


dcscribil. 
Veiiiniiis  ad  Canlum  felici  tramilc  lilandiim, 

Aredium  •  Ixnor  quo  rcpiTisse  paircin. 
Qiiod  peiil  iiisiigans  aviJo  gula  noslra  baralliro, 

Excipiunt  Gculos  aiirea  poma  meos. 
Uiidiqiie  concurrunt  variato  inala  colore, 

Credas  ut  pictas  me  teligisse  *>  dapes. 
Vix  dlgilis  teiigi,  fauce  ■^  haiisi,  dente  roiavi, 

Migravilque  alio  prxda  cilata  loco. 
Naro  sapor  anle  placei,  quam  iraxii  iiaris  odorera 

Sic  vincente  gula,  naris  lionore  caret. 
CAPUT  X. 
De  Vuce,  ^ui  ipsam  iiavcin  tulerat,  tl  injitriam  fecerat 
[Fnriunatu*,  ciiin  Mellin  vonissct,  illic   linlrein,  qiio 


Nec  tanium  Codex,  qnaiitum  secacabus  efTcrt, 

Ul  mea  nec  milii  sit  participata  ratis  [Ms.,  rate»]. 
Sed  tamen  auxilium  solito  porrexit  amore, . 

Qui  Domini  pasccns  Villicus  '^  auget  oves. 
IVaeslilil,  et  gracili  pavidus  [ Jfi.  placidus]  cuni  linlre 

[cucurriu 

Inibre,  Guro,  lluvio  sed  ■  madefactus  cgo. 
Jactavi  i  rcliquos,  seqiierenlur  ul  inde  pedestres, 

Nain  si  neino  ^  foris,  iiemu  nec  inlus  erai. 
Mergere  iiiox  liabiiit  ciinctos  rspiente  periclo, 

Naiirragli  leslis  iieino  superstes  erat. 
Sic  vicinus  erain,  poslquam  jaclavimus  omnes, 

lctibus  ut  crebris  laniberel  unda  pedes. 


velieliaiiir,  per  ii.jiiriaiii  sibi  alilatiini  a  rcgio  ••oqno  B  Qbsequium,  dixi,  remove,  modo  nolo  lavarl, 
narral  fuisse,  tuius  rorinaiu  cl  niiinus  sane  lupide  «    ,  .  ■     .  i.  .  ,        i     i     ■         „  j.. 

describit.  Tuin  Sigiberii  ei  minisiroriim  ej.is,  Co-         Sed  tamen  mstabat  lympba  '  rigare  pedes 
goiiis  et  Papuli ,  liiinianltatem  et  muiiilicentiain      Nauciacum  <"  veniens  refero  mea  iristia  regi : 

Kisit,  ct  nre  pio  jiissit  adesse  raiem. 


erga  se  coiuiiicnioral.] 
Cur  mil.i  lani  validas  innectiscura  qnerelas? 

Reu  !  roea  vel  tandeni  desere  corda,  dolor. 
tiuid  revocascasus!  jam  me  mea  sarcina  lassat 

Quod  jactare  puto,  cur  duplicalur  oi.us; 
Tristius  erro  niinis,  patriis  v;igus  exsul  ab  oris, 

Qiiaiu  sit  Apolloniis  ^  naufragus  hospes  aquis. 
Vei.ini.is  ul  Metlin  *,  cocns  illic  regius  instans, 

Ahseiiii  iiai.ins  abstulit,  atque  raiem. 
Oe  nunimis  ardente  nianu  qui  diripit  escas, 

llle  r:iti  nescii  parcere,  liiins  aquis. 
Corde  i.iger,  furoo  pastiis  '  fuligine  linclus, 

El  cuj.is  facies  cacabus  alter  adest. 
Cui  sna  sordentem  pinxerunt  arma  colorein  , 

Fixurix  s  cucurox,  scafa,  patella,  tripes. 
Indignus  versu,  potius  carboiie  notetur, 

Ei  piceum  referat  lurpis  iniago  virum. 


Qu.trunt,  nec  po'.erant  aliquam  reperire  carioaro, 

Donec  cuncia  cobors  regia  fluxii  aquis. 
Restitit  liic  solus  prseslans  solatia  Gogo  ", 

Quod  tribuit  cunclis,  non  negat  ille  suis. 
Dulcius  alloquiiur  comitem  qui  Papulus  astat  *, 

Ut  quamcunque  mihi  redderet  ipse  ratem  ; 
Omnia  perlustrans  vidit  sub  liitore  liotrem, 

Nee  lamen  hic  polcrat  sarcina  nostra  capi. 
Navita  cum  inierea  fecit  me  siare  paruroper, 

Ordioat  et  sumptus,  quos  locus  ipse  dedii. 
,  Quainvis  parvaferat,  saiis  esl  r  sibi  sola  volantas, 
'      Est  nec  parva  quidem,  quam  dat  amator  opem. 
Addidit  et  comes  mihi  pocula,  gratus  amicas, 

In  quantiim  poiennt  i  rara  parare  meruin. 
Sic  mihi  jucu.idam  direxti,  Pappule,  proratii 

Felix  vive,  vale,  dulcis  aroice,  comes  »■. 


N:im  Vulg.  de  Ronia  dictum  prx  se  ferebant.  ('oloii. 
Cod.,  de  bvnit,  Cudex  sancii  Galli,  de  poiiia,  cui  et 
Ven.  Eilii.  consonai. 

"  Aredius  idein  esse  videlur  ac  is  de  quo  supra, 
1.  V,  r.  ii. 

*>  Tres  Codd.  Vat..  iiie  mertdise  dapet. 
'  Ih.nc  lectii>npiii  prxiiilit  Brnwerus  alieri   quaro 
aiileliic  ediderat  :  fnuce  ossiirgcnle  voravi.  Kdll.  Ven., 
f uHcc  nuidente.  Jres  Coiii\.  \al.   Iiabeni  ut  liii:   edi- 
luiii  esi. 

•*  Dii.i  Codd.  Vat.  Apollonius,  Apollonia  (iil  notal 
Brow.  tn  iiisulis  reperitiir  Kpiri.  Trevir.  Us.  Acollo- 
NiLS  liabebat,  iil  quadret  in  Tijannum,  qui  inter  Be- 
tienses  lonije  primus,  aul  m  liliudiuni,  (fiii  Aigoiiau- 
Inruiil  errorct  desciipsit.  Nisi  hiile  (ut  co.ijeclurae 
aliqiiid  cl  ipse  s.ilijiciaiii)  ad  Ulyssis  ernirfin  re- 
spexil  pocta,  quicuin  ali  ii.siiln,  Apollini  sacia,  sul- 
visset,  <ib  niaclaias  ibi  a  sociis  boves  Solis,  gravi 
jaeiatus  lenipesiaie,  vix  ii:iulragus  evasil  uti  iiar- 
rat  llomerus,  Odys.  I.  xii. 

*  Metisc,  urbs  (,3111»;  cclcherriiiia,  in  qua  rogcg 
AiiRlraslu!  sedebanl,  cuni  iidein  et  Rlieiiii!!  ii.tcrea 
rfgiiini  se.lcm  li:ilierenl,  ni  ali.s  adiu)i:ivliniis.  l>orro 
iili.  Icgehatiir  iii  Vnlg.  vciiimui  ul  mesti  lucuf,  resli- 
tuii  llrow.  i'1'iiimus  ut  llleilin,cucus,  lui  It-ciioni  ctiain 
Vcii.  Eilil.  rt  i;odd.  Viit.  concordaiil. 

'  Utins  Cod.  Vaiic,  fuiiio  piirtut.  Edit,  Parii., 
i;;ar.tui. 

«  Kdil.  Ven.,  Friximr.  Vulg.  hahubaiil  l.iixiirix 
cucumen. 


^  Vitlicus,  episcnpus  Meltensis  fnit,  idem  ips«  ad 
quein  scriptuni  exst:it  carmen  14  lib.  iii.  Vide  qua^ 
in  iioiis  ad  illud  diximns.  Coiiitlus  refert  inoriein 
Villici  ad  an.  5(>G,  vel  5(>S,  anie  quod  proiiide  teui- 
pus  hoc  poeina  scripium  fuit  a  Fortunato. 

'  Uiius  CoJ.  Vat.,  i<  madefactiu. 

i  Uniis  Cod.  Vat.  laciavi  reliqnoi. 

i'  Id  csl,  si  caeteri  e  lintre,  quem  (iracilein  ndvexe- 
rat  Villiciis,  non  excessissent,  pressus  uncre,  uiidis 
fuisset  obiiiiu:!,  ac  neino  evasissel. 

i  Edit.  Paris  ,  litjare. 
D  ">  lii  Vcier.  Exeinpl.  legebainr  nuvita  cum  teniens, 
sicuii  el  iii  Ven.  Eda.  legiiur.  Brow.  resiuuii  Nau- 
ciactim;  iino  suspicatur  iVaniiin-Hm  legenduiii  esse, 
que,  ul  1'icitium  in  locum,  rex  Sigibertui  cum  aula  di- 
gressus  esset.  Nanceiutu  quippe,  vel  Naiiiiacuin  0)ipi- 
iliim  hodieque  florcrc  rercri .  ducum  Loiharii.gi» 
peri>elua  sede,  quod  sub  Itoin,  iinperio  iY.iiii  voca- 
buluin  fereh.i.  Ilaec  lirow.  At  cl.  Kiiinjiri.,  iu  iiulis 
ad  Chron.  Fre  lejtari;  SclfPl.  cap.  5S,  Nasiuiu  ca- 
sinim  in  ducatu  llanensi  situni  ail  ad  Orn:iin.Quaien, 
Nai  vulgo  appellatiim,  euinque  locnni  inale  a  nun- 
niillis  pro  Naiiceio,  Lotliaiii.gi:i'  capiie,  accipl.  Iii 
Ir.lnisCiidd.  Val.  iVauiincuin  bis  lojtiliir. 

■■  De  CiigDne  ft  Papp.ilo  pl.ira  iiifra  dioenda  sunl. 

*  Kdil.  Vei..  cl  duii  Codd.  Val.,   f'a)i^Mliii  txml. 

f  Ouo  Codd.  Vat.  et  Edil.  Paris.,  miln  lola  i'>>- 
luWa». 

1  Edil.  Paris.,  rurn. 

'  EJ<i.  Vcn.  ei  diio  Codd.  Vat.,  «mii-«,  c»mit. 


259 


MISCELLANEA.  —  LIB.  VL 


S30 


CAPUT  xr, 

Aa  Dynamium  "  Massiljensem . 
[Siiam  in  Dynatninm  absentem  benevolenliam  ac  de- 
siJeriuni  declarat,  at>|ue  pareni  de  se  nienuiriam, 
amicitise  nniiiiiie  ac  jure,  ali  eoilem  crUugilat;  pu- 
strenio,  ui  ad  se  redeai  liorlaiur.] 

Exspecio  te,  noster  amor,  venerande  Dynami, 

Qiiamvis  absenlem,  quam  [quem]  mea  cura  videl. 
Qiix  loca  te  teneant,  venientia  Oabra  requiro, 

Si  fugias  oculos,  nnn  fugis  hinc  aniinos. 
Massiliae  tibi  regna  placeni,  Germania  ^  nobis, 

Virlsus  ab  aspectii,  pectore  juncius  ades. 
Qiiod  °  sine  le  tua  pars  hucusque  oblita  remansit, 

Nec  revocas  aniino  membra  relicta  tuo? 
Si  sopor  ""  obrepsit,  tibi  me  vel  somnia  niilrrent, 

Nam  solel  unanimes  ipsa  videre  quics. 
Si  vigiias,  faieor,  veniam  libi  culpa  negabii, 

Nil  unde  excuses  desidiosuii  habes. 
Altera  signiferi  revolutis  mensibus  anni, 

Siilis  anhelantes  orbiia  lassat  equos, 
Cum  mea  discedens  rapuisti  lumina  leciini, 

Et  moilo  nil  sinc  te  ccrno,  palcnle  die. 
Vel  miLi  verba  dares,  de  fonle  refusa  loqiinci, 

(Jt  faceret  teciim  pagina  missa  loqui. 
Sed  taiiien  ut  tandcm  venias  huc,  charius  hortor, 

£t  revoces  oculis  lumen,  amice,  meis. 

CAPLT  XIL 


B 


Ad  Dtjnamium  [Ms.  ad  eumdem]. 

[Mediis  xstivis  iii  ardoribus   Portiinatiis   venam  sibi 
incidendain  curaveral.  Manii  ilai|iie  impediri  qiio- 
miiius  poeniaia  coiiscribat,  ad  Dynamium  conque-  C 
ritiir.  Suain  in  eunidein  beiievulenliam  ac  desitte- 
rium  leslalur  pluribus.] 

Tempora,  prxcipiii  quns  invidistis  amori  't 
Officiuni  voii  qnae  vetuislis  agi. 


A  Per  lyricos  modulos,  et  fila  loquacia  plectris, 

Qiia  cytharis  Eralo  dulce  relidil  ebar. 
Ecce  vaporiferum  siiiens  canis  exerit  '  asiruiu 

Et  per  hiulcaios  fervor  anhclat  agros. 
Ilinc  nieiuens  saniem,   8  ne  quo  jacularer  ab  ignc, 

Sanguine  laxato  brancliia  neia  gero. 
Labitiir  inde  "  cruor,  nodo  manus  inde  tenetur, 

Etdextram  iniiocuam  vena  soluta  ligat. 
Ut  sine  lemperie  validi  sitis  uralamoris, 

Causa  meis  volis  obstiiit  isia  gravis. 
Nescio  quam  prosii  ratio  perfuncla  medelie, 

Me  tainen  '  inde  nocet,  quod  rcticere  facit. 
Scribere  J  si  digitis  sinerer,  satis  illa  fuisset, 

Niinc  mihi  prinia  tui  cura,  secunda  mei, 
Ex  studio  k  siudiis  retrahar,  silet  nnda  camoeiia> ; 

Ciirne  .luit  sanies,  ne  riget  ore  latex. 
Wusieus  ignis  abest,  algeni  in  fonte  sorores, 

INam  sanguis  lalices  hinc  gelat  '  unde  rigat. 
Si  qua  calens  animo  reciianda  poemata  pangam, 

Scis  ipse  hoc  sludio  quam  gravctarte  ™  labor. 
Nam  cruor  ablalus  niagis  otia  lenta  requirit, 

"  Quo  neque  frigus  hiat,  nec  vapor  ustus  •  eat. 
Serreiumque  petit,  ne  i"  flabills  aura  nagellet, 

Qiio  recreans  animum,  stat  viror,  halat  odor. 
Ast  ego  poslhabco  allectu  mea  seria  vestro, 

Cura  tui  facifin,  nain  mea  terga  tenent  i. 
Post  sudorem  hahui  modo  %  nara  dare  raerobra  qiiiei! 

Urdine  posiposito  tempora  rumpit  amor. 
Dico  pnrum,  propriam  tibi  dum  volo  ferre  salutem, 

Sed  '  mea  prospicin,  cum  tua  vota  colo. 
Nimc  cape  parva,  cate  •,  el  pollens  clue  clance,  Dy- 

Clare  decore  luo,  cliare  favore  meo  [naoit, 

Partibus  Italix  advecto  iniiii  Rhenus,  et  Ister  <■ 

Quem  cecinere  prius  quam  daret  ipse  lociis. 


•  Hic  Dynamiiis  Massilienseni  provinciam  regebat, 
de  quo  plura  apud  Greg.  Turun.,  lib.  vi  llist.  Franc, 
t.  11. 

*•  Hinc  eoiijici  posse  videiiir  aliquaiidiu  iii  Germa- 
nia  vcrsalum  fuisse  Fortunatum,  nisi  furie  Gernianix 
noniine  indicai  Sigiberii  regnum,  qiiod,  ui  alias  di- 
xiiiius,  in  Germaniara  excurrebat. 

«  Ven.  Edit.,  quos  inler  lua  pars. 

'  Unus  God.  Vat.,  si  sopor  oppressil. 

'  Uniis  God.  Vat.,  invidislis  anwrc. 

*.Edit.  Ven.,  egeril  asiium. 

K  Edit.  Paris.,  ne  me  jacuturer.  Forle,    jacutaret. 

"  Euil.  \eii..  lat/iivr  uiiiie  c!Ui,r,  mudo.  Ileiii  lcgilur 
in  unoCod.  Vat.,  rnodo. 

'  Edil.  Paris.,  inde  local,  quo  retinere. 

1  Edit.  Pari?..  ne. 

•  Edlt.  Ven.,  el  sludin  sludiis  relrako. 

'  Ibid.,  laiices  hmc  ugii,  unde.  L'nus  God.  Vat..  hie 
gelar. 

■"  Ed.  Ven.,  quam  grnvct  isie  labor. 
»  Edit.  Paris.  : 

Qaoque  frigus  peaetrai,  nec  vapor  «slus  arlest. 

•  Edii.  Ven.,  nec  vapor  nstus  erat.  Unus  Cod.  Vat. 
Idem  hahet. 

P  Uiius  God.  Vat.,  neu  (labilit.  Edit.  Ven.,  ne  fle- 

s  Unus  God.  Vat.,  terga  lenet.  Ilunc  ego  vcraum 
sic  lotuin  legeiidum  duco  ; 

Cura  tui  faciein,  non  mea  lerga  tenel 
W  sensos  sit  se  curam  Dyiiamii  ante  faciem  proposi- 


lam  non  rejeciam  post  terga  tenere.  Nihil  lamen  an- 
siis  sum  immiitare,  qiiod  in  Mss.  non  satis  clara  liu- 
jusce  mutationis  vestigia  occurrant. 

■■  Edil.  Paris.,  non. 

'  Unus  God.  Vat.,  si  mea. 

«  Edit.  Vcn.  : 

Nunc  cape  parva  manii,  lii  pollens  laude  Dynamf, 
Unus  Cod.  Val.,  clue  lance ;  aller,  el  poHens  clnve, 
lance  DtjHami.  Eiii\.,  iii  niaig.  :  clave  laiice,  dic  clan- 
ce.  Edit.  Paris.,  pollens  in  lance.  Glossa  veio  Trevi- 
rensis  exemplaris,  tesle  lirowern,  ita  explical  banc 
voceni  clue  claiice.  iit  eadeiii  composiia  sil  ex  cluo, 
D  qiiod  est  pollere,  excellere,  et  ex  voi  abulo  Germanico 
klang,  quod  sonum,  sive  clangorem,  Signilicnt.  Maiim 
ego  legere,  qiioiDodo  habelur  in  secuiiilo  Cod.  Vat. 
pollens  clave,  iance  Dyiiami,  quibus  vocibus  et  pn. 
testas  in  regeiido ,  ei  iii  judicando  scquiias  iiidi- 
ratnr. 

"  Isiriim  lUivium  iinum  esse  cum  Danubio,  lesiis 
tsi  Appiaiius  Aiex..  iii  lib.  de  ISell.  Illyr.,  nbi  b;ec 
liahel :  Cirsareni,  oiiinii>  ubique  vaslando,  ln  Sege- 
slannriim  el  Pironiiiii  regionem  iisqiie  ad  Savoni 
fluvium  esse  pr..fecium  ac  invasisse  muiiitissimam 
illic  iirbem,  quod  eain  :  veluii  horreum  lielli  in  Dacos, 
liaslornasiiue,  qiii  ullra  Istrum  incoluiii,  esset  habiiu- 
riis;  luii!  aildit  :  Idem  /lutiius  Dnnubius  dicitur  ;  nec 
miillo  posl  inferius  delapsun,  ulnriuribus  aquis,  pro 
Diinubio  Islri  nomea  assumil.  Ilinc  pro  Islio  acnjii 
Geriiiaiiiam  a  Foriunato  ,  ei  Galliam  pro  Uheno, 
quibus  iii  regionibus  claruin  erat  Dynamii  nomen, 
leuio  iioii  videt. 


231  VENANTIl  HON 

liisignein  spccie,  cclsuiu  iare,  lege  sagacem, 

Oinnibiis  aequalem  spe,  sale,  pace,  fule. 
Iiitidil  •  umle  milii,  faieor,  le  forte  >>  videndi, 

Arctoi  gelida  sub  regione  calor. 
rtusque  libeiis  vultus  •:  efTorvi^o  loius  in  illos, 

Ad  patrix  rediius  quam  pcregriiia  cohors. 
Visibus  atque  luis  issem  vcl  ocius,  acsi 

Ad  patris  ainplexus  de  Thelanione  >'  saiui. 
Vix  quoquc  tain  cupidus  vario  sinuamine  sulcat 

Rusticus  arte  solum,  navita  *  plusire  freiuin. 
Ex  illo,  celebrande  cliens,  stat  pars  mea  tecum ; 

K.l  venis  huc  aniinx  pars  niediata  mea;. 
Aiiiea  corde  mihi  notus,  quam  lumine  visus, 

Quem  roente  astringo,  sineqiie  tango  mano. 
Dracbia  qui  nec  dum  circum  tun  colla  caletio, 

Quod  digili  nequeunt,  alligal  illud  amor. 
Longius  inde  absens,  ibi  sed  periingo,  quod  opto, 

(juo  '  pede  non  venio,  pcctore  lotus  s  eo. 


CLEM.  FORTLN.\Tl  OPERUM  PARS  I.  232 

A  Noslicel  obslctArar^.Rliodanusquc,  nalamui  ainure, 

Nec  velal  ire  aiiimum,  qui  veiai  ire  graduni. 
Legi        etiam  missos  alieno  noraine  versus, 

Quo  quasi  per  spcculum  reddit  imagu  viruni. 
Fonte  Cainaenali  '  quadrato  spargeriti  orbi, 

Ad  loca,  qua:  nescis,  duceris  oris  i  aquis. 
llinc  qiioi|ue  iiuii  aliquo  nobis  abolende  recedis, 

Quo  rixns  scripiis  nosceris  esse  luis. 
Inteiiora  mei  peneir^ins  possessor  agelli, 

Feiix  perpeiuo  '',  dulcis  amice,  vale. 
Specians  oris  opem,  melioraque  syderis  optans, 

Currai  ut  afTectiis  i,slel  tibi  longa  salus; 
Sacris  Tbcoduri  '  primo  lare  scdis  aplaudo, 

Felici  egregin,  qiiem  dedit  orbis  bonor 
Albino  "  eximio,  llelix,  claroque  Jovino  • 
B     Pro  Fortunalo  redde  saluiis  opus. 
Hxc  tibi  elisi  t  modulutus  simplice  cantu, 

Sed  1  tonat  arcbiijpho  barbitos  '  inde  sopho. 


'  Ri'cle  animadvertit  Brow.  hoc  poema  antea 
scripiiim  quam  superius  fuisse.  In  superiori  quippe 
scribit  ad  Dynaininni,  ui  sibi  jam  nutum,  el  quem 
ad  se  reverii  cupiebai ;  in  islo  vero  ejusdem  cogno- 
sctndi  desiderium  osiendit:  quin  illum  ne  de  facie 
qui<leni  sibi  fuisse  cogniiuin,  satis  declarat  hoc  versu  * 

Aniea  corde  roibi  uolus  quam  luroine  visas. 

Crediderira  itaque  boc  poenia  scriptum  fuisse  a 
Fortunaio,  cum  adliuc  in  Germania  esset,  aut  non- 
dum  in  Galliam  longius  peneirasset,  quod  forie  in- 
dicant  scqq.  versus  : 

iDcidii  unde  milii,  faleor,  te  sorte  videndi 
Arclui  gclida  sub  regioae  calor.  Q 

t>  Edit.  Paris.,  tiiandi. 

<=  Edii.  Paris.,  effervet  totu$  in  illis. 

^  Ajax,  TelaiDonis  Olius,  Grxcorum  fortissimus 
fuil,  ui  noiuni  oninibus  esi.  Fortunatus  videtur  Grae- 
curum,  qui  diu  aberant  a  palria,  desiderium  ad  suos 
redeundi  liic  significare,  atqiie  iilud  a  volo  suo  ac 
desideno  Dynamium  videndi  inulto  superari  aflirmat. 

«  Edii.  Paris.,  clatse  (relum. 

'  Uiius  Cod.  Vat.,  quod  pede. 

s  Alius  Cod.  Vai.,  pcciore  tuius  eo. 

^  Araris,  Galliae  Uuvius,  Siwconna  vel  Sagonna, 
cnghuiiiinaius,  ut  est  in  tbioii.  Fredeg.  Scbul., 
cap.  90. 

'  lii  vulg.,  (onte  tamen  aliquo  iranato.  Porro  orbis 
quadratus  diciiur  a  quatuor  inundi  plagis  noiissimis, 
uC  noiat  tlrow.  ad  bunc  locum,  cujus  lectioni  lavet 
VcD.  Edit.  el  Mss.  Vatic. 

i   llic  Dyiiamius  scripsit  Vitam  sancti  Marii,  abba- 
lis  DoUaneiisis,  ncc  noii  sancti  Maxiini  Keiorum  epi-  D 
scopi,   vir  pruiiide  ingenio  et  lilteris  clarus.  Idem 


Gregorio  Magno  notus  fuil,  a  qno  liiieras  cum  mu- 
nusculis  accepit.  Vide  notas  cl.  Ruinarl  ad  Greg. 
Turon.,  I.  vi,  c.  7. 

k  Unus  Cod.  Val.,  (elix  perpetue.  Edit.  Ven.,  per- 
pelure  liue  dulcit. 

1  Ibid.,  ciirrat  u(  afflatus,  corrupte. 

<"  Theodorus  erat  episcopus  Massiliensis ,  inale 
deinde  accepius,  ac  vexaius  a  Dynamio,  ut  refert 
Greg.  Tur.,  Iib.  vi,  cap.  H. 
.  °  Albinus  is  est  qiii  ex  prxrecio  per  Dynamium 
episcopus  Ucecensis  creatus  fuii,  incon^uiio  rege. 
Sed  is  paulu  post  obiii,  cum  quidem  de  rudem  ab 
episcopatu  removendo  agereiur.  Videsis  Greg.  Tur.,  | 
lib.  »1,  cap.  7.  ' 

•  Jovinus  iiem,  quondam  recior  Provinci»,  epi- 
scopus  renuntiaius  est  ex  regio  mandaio ;  sed  Mar- 
cellus,  Felicis  senatorls  Tilius,  Dynamii  opera  inau- 
guratiis  est  pro  illo.  Hxc  gesta  ad  an.  581. 

F  Elisi  accipliur  hic  a  Bruwero  pro  leuta,  sive 
lisa,  quod  genus  erat  ryihnii,  seu  caniileme  apiid 
Francos  ei  Aleinannos,  queinadmodum  teudi ,  sive 
liedi;  qux  nomina  alias  usurpaniur  a  Foriunaio.  Ve- 
rum  prxter  quam  quod  inagna  vis  voci  inlerlur,  sl 
to  efisi  pro  leusa  prosiium  dicaiur,  certe  vel  loius 
ipsius  versiculi  sensiis  iiide  claudlcat.  Haud  iiaque 
dubliem  lo  elisi  priinam  esse  personam  perfecil 
verbi  etido,  ul  idem  souet  ac  eMtuti,  tstuti,  Yen. 
Edii.  Iiabet  : 

Hcc  llbi  nostra  Cbelys  modulalur  simpliee  caula, 
Sed  louat  arclielypo  barbitus  iude  lopho. 

Porro  architypuni   pro  in/lato  et  granditouo  bic 
■  surpaii  npinatur  Brow. 
4  Uuus  Cod.  Vat.,  ti  tonat. 

'  Alius,  barbitut. 


LIBER   SEPTIMUS. 


CAPUT  PUIMUM. 

Ad  Gogonem  '. 

{GogonPin  laudai,  ob  ejus  eloquentiam,  miiiiinceiiliam 
in  perrKrinns,  priiilenii.iiii,  xi|uablliiaiem  aiiiini , 
pli  lateiii  ac  foriiise  veiiusUlein.  Sigiberii  regis  iii  co- 

■  ilic  Gngo  rcgis  Sigibrrii  nutriiiiis  noiiiinalur  a 
Cregor.  Turoii.,  lili-  v,  cap.  47.  Idein  aridiixerat 
Brunichildem  ex  Hispania,  ut  It-giiur  iii  Epitoma 
Histor.  Franc,  eap.  S9,  ei  hxu  Fortunaii  verba 


dem  sibi  minisiro  seligcndo  judiciuro  commendal.] 
Orpheus  orditas  moverei  dum  pollice  chordas, 

Verbaque  percutso  peciine  Qla  darenl, 
Mux  resunaiite  lyra  leiigit  dulcedine  silvas, 

Ad  cillierx  caiilus  traxil  amore  feras, 
osteuduiil : 


Nuner  ul<  Hlipanii  prr  nmllt  perioula  lerrt*, 

bKTeglo  ri-|;i  K>udii  auuiin*  tohla. 
IbiUciii  111  Kpilunie  laritlui  i  Bruiiictilldl  liofO 


1 


ihi  MISCEIXANEA 

(Jiiili()iie  niisetUiU  vacuaia  cubilia  damns,  A 

Peposiia  rabie  ligris  et  ipsa  «  vciiit. 
Sollicilaiite  ihcIo  iiiniio  |>hiloniela  volalii, 

rigiiora  CMnienineiis,  fessa  cuciirrit  3vi>', 
Sed  quanivis  longo  spatio  lassaveral  alas, 

Aii  voiuin  veniens  se  recreavii  avis. 
Sic  slimubnte  liia  capius  dulceJine  Gogo, 

Loiiga  pere^rinus  rcgna  viaior  adii. 
Undique  re-iiiii  >■  veniuut  ui  proniptius  omnes, 

Sic  tua  liiigua  traliil,  sicut  ei  ilie  lyra. 
Ipse  r.iiigatus  liuc  postquain  venerit  exsul, 

Anlea  quo  doluil,  le  <=  medicante,  caret. 
Eruis  alQictis  gemiiu-,  et  gaiidia  planias  ; 

Ne  lamen  arescaiit,  uris  ab  imbre  foves. 
/Eiiificas  sermone  favos,  nova  mella  ministras  '', 

Diilcis  et  eloquii  '  iicciare  vincis  apcs.  U 

tbere  funie  rigat  labiorum  graiia  pollcns, 

Ciijus  ab  arcano  vox  cpulanda  fluit. 
rervigili  seiisu  dives  prudentia  regnat, 

Foiiiile  condilo  cui  salis  unda  nalat. 
Qiii  fulgore  animi  radius  a  pcciore  vibras, 

Et  niicat  inierior  lux  iiniiata  dieiu. 
Sed  vicibus  mundum  modo  sol,  iiindo  nubila  complenl, 

At  tua  semper  liabeiit  corda  sercna  diein. 
Viseeribus  promptis  lemplum  pietaiis  haberis, 

Muneribusque  sacris  es  '  fabricata  domus. 
Eurina  venusia  tibi  proprio  splendore  coruscjit, 

Ul  ineiitis  babitum  vultus  el  ipse  prubel. 
Oinne  genus  laudum  specie  cimcludis  in  una, 

Nec  plus  esi  aliquid  qiiam  tua  forma  gcril, 
Priiicipis  arbitrio  Sigiberti  magnus  baberis,  C 

Judicium  regis  fallere  nemo  potest. 
Elegit  sapiens  sa|>ieniem,  ei  ainaior  amantem, 

Ac  veluti  llores  dncia  sequestrat  apes. 
Illius  es  *  meriio  didicisii  lalis  liaberi, 

Ei  domini  mores,  serve  benigne,  refers. 
Niiper  ab  Hispanis  per  mulia  pericula  tcrris, 

Egregio  regi  gaudia  suinma  vehis. 
Diligis  bunc  lanlum,  quanium  meiiora  parasti, 

Nemo  armis  potuit  quod  lua  lingua  dedil. 


—  LIB,  VH.  S54 

llsec  buna  si  taceam,  te  noslra  silenti:)  laiidani, 
Nec  ^  voces  species,  qui  inea  corda  tenes. 

Vera  favendo  cano,  neqiie  nie  rillacia  d.unnai, 
Teste  loquor  populo,  crimine  liher  ero. 

Iia'C  libi  loiiginquos  laus  ardua  snrgal  in  atmos^ 
llxc  te  viia  diu  servet,  et  illa  colat. 

CAPUT  II. 

Ad  eumdem,  cum  rogareCur  '  ad  cmnam. 

[Go^onis  in  se  benefieia  coinmemoral;  eidem  SS 
excusalqiiod  ad  coenain  iuviiatus  non  venirel.J 

Ncctar,  vin:i,  cibiis,  vesiis,  doclrina,  facultas, 

Munerihiis  l.irgis,  tu  mihi  Gogo  sit  es. 
Tu  rcfliius  Cicero,  lu  noster  Apicius  i  exsias, 

Hinc  satiiis  verbis,  pascis  *  ct  inde  cibis. 
Sed  moilo  da  vcniam  bubula  ^  turgenie  qiiicsco, 

Nara  fit  lis  uteri,  si  caro  mista  frcmal. 
Hic  ubi  bos  recubat,  fiigiei,  puio,  pullus,  el  anser^ 

Cornibus  et  "  pennis  non  furor  xquus  erit  ". 
Et  nindo  jam  sonino  languenlia  lumin.i  claudn, 

Nam  durmire  meum  carniiiia  Iseta  probanl. 

CAPUT  III. 

Jtem  ad  eitmdem. 

lCogniii  se  iiiirgai  Foruiiiatus.  ac  ciilpam  qiiam  sihl 
is  ascriliebai  in  euindem  rcjicit,  niliilo  laineii  mi- 
nus  incoluinem  el  integram  amicitix  gratiau)  ma- 
nere  ostendens.] 

Quas  milii  porrexit  modo  pa-ina  missa  querelis, 
Immiinem  culpae  me  loqnnr  esse  tua;. 

•  Nam  causam  reraur,  tua  plus  pra:sentia  Lesil, 
Quo  vos  peccastis  crimine,  ciilpor  ego. 

Non  tamen  ex  lali  titulo  dulcedo  peribit, 
Frucius  araicitia;,  corde  colcnie  r,  manet. 


CAPUT  IV, 

Ad  cumdem. 
[Nubes  .^c   vcnios  logal  pneiu   quid   agat  Gngo    et 


nem  iiddiictum  fuisse  in  odium  Sigiberli,  a  quo  ct 
iiilerfediis  esi.  Idcui  coiilirin.it  Aimoinus,  lih.  iii 
llist.  Fraiic  ,  c.  'l,  sed  videlur  disseiitire  Greg.  Tu- 
roii.,  refereiis  Gogoiiis  inorieni  ad  aii.  581,  Sigi- 
beiio,  Fiedegundis  opera,  jam  occiso,  ad  an.  575, 

"  Kdii.  Veii.,  et  ipse  venu. 

i>  Ibid.,  undique  feslivi, 

«  Edit.  Paris.,  mediante. 

^  Edil.Ven. eHresCodd.Val.,noi)flt).'e//amiiiis/r(inj. 

'  Gognnem  liilerarum  sliidiis  perpaliluni  fuisse, 
ac  priesiliisse  facundia  ei  eluquio,  ex  epistola  ejus- 
dein  ad  Trasericum  scripla  poiesi  perspici,  iiemque 
ei  aliis  ejusdem  epistolis,  quas  Ciiesnlus  edidit  t.  I 
scripi.  Ilisl.  Franc.  Vide  cl.  Ruin.,  in  nolis  ad  Gre- 
gor.  Tur.,  lib.  vi  Hist.  Franc,  cap.  1. 

'  Edil.  Veii.,  esi  fabiicaia. 

s  Uniis  Cod.  Vat,,  i//ius  el  merilo. 

•"  Nec  voces  species,  etc.  Hic  pentameler  cum  se- 
quenle  hexameiro  suppletus  est  a  Brow.'ex  Ms.  Tre- 
vir.,  cuin  deesset  ex  Vulg.  et  Codd.  Mss,  Deesl  vel 
in  Ven.  Edit. 

'  Uuus  Cod.  Vat.,  ciim  erogaret. 

1  Aplcius  helluoiiuiu  ac  iiepoium  princcps  fuil  : 

l'ATROL.    LXXXVIII. 


cui  cnm  parum  fuisset  principuin  c»ngiaria  et  pii- 
blicum  vcciigal  trivisse  comessaiioiilbus,  vel  librls 
aliquol,  de  gul.-c  incitamentis  conscriplis,  ingluviem 
suain  seris  pusieris  nolain  esse  voluil.  De  lioc  men- 
D  tionem  facit  Seneca,  in  lih,  de  Cons,  ad  Helviam, 
hisce  verhis  :  Apicius  nostra  memoria  vixil ,  qui  in  ea 
urbe,  ex  qiia  aliquando  phitosophi  velul  corruptores 
jiiventwis  abire  jussi  sunt,  scienliam  popince  profeniis, 
disciptina  sua  scucutiim  infecit  :  ciijus  e.iitiim  nosse 
operm  preiium  esl.  Cum  sesterliuin  luillies  in  culinunt 
conyessissel,  cum  tot  congiaria  principum  et  inqens 
Cnpilolii  vectigat  singulis  comesiationihus  exsorbuis- 
sei ,  cere  aiieno  oppressus  rniiones  suas  lunc  prinium 
coactus  inspexil,  superfuturum  sibi  sestertium  cenliet 
conipulavit,  el  velul  iu  ullima  fame  viclurus,  si  sesler- 
lio  centies  vixisset ,  veneno  vitam  fmivit.  Sidonius,. 
cpi^^l.  7,  1'b.  iii,  epulones  Apicips  noniinal. 

■=  Unus  Cud.  Vat.,  nec  tua  ruma  ctbut, 

1   Edil.  Veii.,  buita  lurgente. 

"'  El.  Ven.,  pinnis. 

"  Uiius  Cod.  Val.,  a:quus  erat. 

"   Edil.  P.iris.,  cur  causnreinus. 

P  Unus  Cod.  Val.,  corde  colcide. 


m  VEN.VNTll  IION.  ULEIH.  FonTUNATJ  OPERUM  PAUS  I.  «50 

uliin»m  h»«irBm  fortunoieiiir.  Tuni  i|isi  pcr  e  s-  A  Aut  Mnsan^dulce  sonaiis.ciuojjfus,  gaiiia»  .-knseriUlw» 

[>]ue  esl, 


ileiii  iniitil  saUlcni. 
Nubila,  qiiar,  rapido  "  perllante  Aqiiiloiie,  veiiltis, 

PenJula  sidefeo  (|iije  movet  anu  rotum  ^, 
Uicite  qua  °  TC^etct  cliarns  inilur-ogo  salutein  '*, 

Quid  placidis  rebus  nitinle  sereniis  .igai  *. 
Si  propc  fliictivagi  reinnratur  '  littorn  Rlieni, 

Ut  salnioiiis  aiteps  rete  i  (rahatur  nqiiis. 
Aut  ^  super  uvifer^c  '  Musellx  obambulai  aittncm, 

Qiioil  1  levis  ardciileni  tcnipcrut  .uira  diem. 
r.iiiipiniis,  el  fluTius  ii)e(l>U3  ^*  ubi  miilg:)t  x>tus; 

Viiilius  uinbra  '  rigens,  lluctibus  unda  recciis. 


Triplice  nierce  fera»,  alrte,  pisce,  ralc 
An  lent't  licrbosis  qiia  trangilnr  Axuna  °  ripis. 
Ciijus  aluiilur  aquis  pascua,  praia,  seges  f; 
Isarai,  Sara  ■■,   C.liares  •,  Schaldis  ',  Saba  »,  So- 

[iiieiia  ',  Sura  ', 
Seu  qui  Metiin  J  adii,  de  '  salu  []/(.,  S:ilia]  no- 

[men  liaben.-i? 
Aut  a-sliva  magis  ncmorum,  saltusque  peierran^, 
Cuspide,  rcie  feras  liino  "*  lig.ii,  inJe  iiccai? 


•  dit.  P.iris.,  ptfiflmle. 

>■  F.d.  Veii.,ffjr!r  roln.  Uiiiis     M.^ijnctmovetaxeTOtig  ■ 
'  Kdii.  V>'n..  quum  regelet. 
•'  l'.iiiis  CoJ.  Vit.,  su/uh'. 

•  lidii.  Veft.,  niinu  sneuns  niiii.  Idem  dno  CoJd. 
Vot.;  iinijs  ver*i,  nerenus  ail,  cofniiue. 

'   l'nus  Cod.  Vai.,  iiiorulKi'  titlora. 

f  L'iiiNS  Cod.  \:it.,  reste  irahaiur.  Edil.  in  mirg., 
hinc  relrr.hniur. 

•"  Ibid.,  nn  tupfr.  Edit.  Paris.,  iniuper. 

'  Edit.  Veii.,  c>>rriipie,  et  super  uviferi  Alus  clle. 
Sed  Mss.  babeiit  Miisetla;,  cujus  lliivii  descripiionem, 
el  riparuiii  anoeui.atem  ac  feriilii.itein,  vide,  infra, 
lib.  X.  o.ip.  ',). 

i   Uiius  Cod.  V:it  ,  qiio  levis. 

"  Edii.  \eH,,mediotubi  miiigal. 

1  Ibid.: 

Vilibus  uudj  rigcns,  Ouctibus  iraJi  regens, 
menduse. 

■n  In  aliis  liabeiur  dulcisonans. 

"  Edii.  Veii.,  quo  grus  juucla  a  ser:  in  vulg.,  grus  ( 
tania.  Mss.  Val.  Uroweri  leciiooem  rcfcruni.  Est 
vcro  aonfa  anser  silvestris,  de  qua  Adso,  in  Vita  saii- 
cii  Walberti,  c.  S  :  Anseres  agreslet,  inqiiit,  quas  a 
eandore,  vel  tonitu  vocit,  mort  ruitico,  ganias  vocanl, 
eic.  bufresne,  in  Glos>ario,  noi.it  vocein  illain  csse 
vcterem  Gallicam,  etiamnuni  a  Gvrmanis  reieutam, 
a  i^iiibus  aves  illa;  (iansisappetlaiiiiir. 

"  Axona,  Marliani  descriplione,  iii  exlremis  lihemo- 
rum  fmibus  hic  jlucius  est,  eorim  dioicesim  a  Laudu- 
neiiii  dvimens,  a  GatlitAiiw  hodic  nimcupaiiis.  Lu- 
eano,  accoUt  hujut  fliivii, 

T.ODgisque  levcs  Axones  in  arinis. 

H«c  Brow.  De  A»ona,  ut  noti-simo  fluinine,  lo- 
quitur  Grcg.  Tur.,  lib.  vi,  cap.  57,  ci  alibi. 

P  lii  Edil.  Veil.,  praM,  grei/es. 

1  lii  Vulg.  bic  versus  auiea  legebalur  hoc  mo4o, 
lcaie  Brow. : 

Esara,  seu  Racbares,  ScilJes,  Sa!es,  Ormen;i,  Sura 

Iti  Edit.  Ven.  sic  lcgitur  : 

Esara,  aii  Oscarus,  .Saldis,  Sats,  Orineoa,  Sura. 

I)iin  Codil.  Val.  Saie,  So.nenu;  unus,  Saia.  Is:irj 
porro  cst  Ouvius  C:illi.i.'  N:iilioiieiisi<,  vulgo  fUise : 
Oriiur,  nl  nnriai  llrow.,  in  Sabnu.lia  refiionc^  Siilas- 
«iorii>n  monie,  eiii  Seiiis  no.ii«it.  ant  Oeiilviiu^ ,  lene 
cuifl  i>  inboiie,  Plioiu,  I.  iii,  e.  4,  tandemifue  se  tilio- 
SiiHO  niitcel. 

'  Sara  iicin,  fliivlii^  :  rujiii  vriui  (leste  eodem 
Driw.)  111  Voi^^ti  moiiiis  jugo  in  .Msalid'  alqiie  Lvilm- 
riiigia;  confiiiio  mon.iiraiur...  J.i/ii  Ciftarii  niscripiioiie 
iicilur  S:irra,  .{utoiiio  Snraous,  iv  passuiim  miltibut 
ob  urbe  Treiiroruni  Mo.^ello'  sf  miicei :  rifui  sane  pi- 
iconiis,  fie.iuenlissiina  oliin  iwbililute  ;  et  ttiiliijui  gciie- 
ri<  sleiiiiiiale  hubiluliin. 

•  CUaits.  seu  Cari^,  lluvi>is,  viii^i  U  Lhtr,  llilu- 


rigiim  prnviiiciam  sec.it  inediam,  al'|ue  aliis  auctiH 
fluviolis  in  Ligerim  delabiiur  paulo  iolVa  Turoiics  : 
ui  esi  in  noiis  cl.  Ruinaii  ad  C.liron.  Fredeg.  Si.li., 
p.  4,  c.  r29.  Ast  lirowerus  mavult  Cli.ires,  de  qiio 
liic  Fortunaius,  es^^  in  Mosana  regiono  their  Qu- 
vium,  qui  Ivoiliuin,  cl.iruin  oppidum,  subit,  et  Mos» 
iuiscelur.  N.uii ,  A'u//a  tors,  ait,  reijibus  Mediomalri- 
cum  e.tira  vrdinem  coniigit,  prceterquani  In  Protincia 
ei  .4ri'ifi'nis,  ui  proinde  nec  Gogo  cxira  fines  regni 
Sijjiberli  diversari  poiuerit.  Scd  iion  viJeo  cur  Is 
siulio  venandi  vel  longius  excurrere  non  poiueiii, 
quam  Sigiberti  dilio  tenderetur.  Qiianquam  haiij 
dillicile  Broweri  sententioe  suliscriteim,  quod  Cheir, 
de  quo  ipse,  siiu  el  pfopiiiquitate  cxieris  qui  iieui 
lioc  loco  commeiuurautiir  a  Furtunato  fluviis  con- 
veniat. 

<  Schaldii,  Cistari,  Plinio,  aHiiqut  bonit  aucioribut 
hauU  incognili  fluvii,  fonlet  in  \  eremanditis,  supra 
Chasieletum  ,  ad  M^irlinianam  abbaiiam  os'eiidunliir. 
tpsevero  per  Crevecuriam,  Caineraciim,  Buclminun,, 
Valencenas  lapsus,  auctusq  le  Trouiia  Ciitdait,  et  re- 
>  cepto  ad  Marlaignum  Scarpo  per  Antoiguicnm  ingredi- 
tur  Tornacum ;  inde  per  Mdenard.im  prolnpsus  Gan- 
davo  irruit  tanto  robore  el  aoidiiate,  ut  ibi  Lizam, 
Liviamque  absorbea',  Dexdrxmondie  Dendram,  Huplce- 
nioiida:  Huplam,  yeiha,  Diliaque,  tumidut  in  domina- 
litm  faiitiliamque  nam  Iransrribit ,  el  demum  ad  .in- 
ducrpiam  lalisiimum  sjse  diffusuinijue  ripis  csieniai, 
duin  Uceanum  iiigieditiir.  ilxc  Brow.  ex  Jacubo  M.ir- 
cbaniio,  Fl:indncariiiii  rrrum  scripiore. 

"  liidicio  vett-ris  Ms.  Broweiui  su  re-iiiuisse  referl 
Saba,  cuui  qiidem  Caljr.,  ei  Mss.  iinnnull.i  pru  Saba 
Sutam  |irx  se  fercbaut.  Porro  Saba  ttiivius  est ,  quen 
(iileuiail)  Ardui^niia;  i<n/j»s  hodie  ^uuibrain  loi-at, 
tsfitiii/iie  iiemorii  oliin  secessu,  haud  procul  ab  Hanno- 
niiv  el  Yeronianduoruin  linibus ,  e.tofins,  denique 
Samnrci  civilatis  haud  obscurj:  prinium  matiiibm  a.qut 
inJe  Mo-a  recipitur. 

^  Somena,  ali:is  Suiiitna,  et  Siinicna,  himd  procut 
a  Sciildis  fontcoriensin  Itn-unumi/iiii  rviii'a/ei('t(.  /111/« 
)  ^.  Qutiitiiiuni,  i'i!roniim,  ipsosifue  viiit  Ambiaiiot,  do- 
uec  abbatii  villam,  et  sancli  \  aUrii  oppiilum  prceler- 
fluens,  taiidein  iinpeluin  Uceanum  le  volvt,  Summe 
i<u/i;o  diVliii,  tioii  tam  liomanii  i/natK  ^Vuiifiiis  scnp- 
tonbuiclaius.  llROW. 

^  Si'ra  Kusciliir  iii  Aiduenna,  dilioHe  Lultelburgi». 
rum;  Aiiioniium,  Aiarlnm,  C  rutti  livvi  ic^itm  Iia/UMS, 
/t>fi;7€!  laleque  per  finti  eurum  «cr.iil,  doiec,  froinvj 
ei  i\emen,  .AH:onii)  no  ii,  jtcuHdior,  rt  SaliHonHm 
f^rtiliseviidit,  et  lciiiborum  paiieni.  Iiide  tpierHucam, 
nobile  siincli  IVil/c^dioiJi  oliin  i/otiiui/ini»,  peteiis  osliu 
iua  pandii  apud  .Aquap.llichum  vcum,  qua  in  Moiet- 
/iiiii  st'  rutidil ,  oclo  txrciler  miilibus  /hmihuiii  a  Tr«.'i- 
li*.  Idum  llruw. 

y  EJii.  Veii.,  si-u  qui  miiit  «di/,  Trei  CodJ.  Vai., 
scu  qui  iliiiis  adit. 

'  D^- Sulia  lluviu  viJe  gux  nolavi  1  u$  aJ  c.  14, 
I.  III, 

••  Edil.  Piirii,  liiHC  (api . 


457  HtSCELLANEA. 

Ardemi»  •,  an   V»sagi,  cervi,  caprsH,  hcliris  >>  ur»i  A 

Cxde  sag.uifera  silva  fiagura  imiai? 
Seii  Viilidi  bufali  fnril  iiiier  coniua  caiiipimi, 

Nec  nmricm  d.irerl  iirsus,  oiiagaf,  »t>er? 
An  sua  rura  tulens,  exusia  nuvali»  suical, 

Et  rude  «ervici  '  laurus  araua  gemilT 
Sive  pahitina  re^idci  iiiodu  l.iiiis  in  aula, 

Ciii  scliola  Cdiii^reiiicus  <>  plaudit  aiiiore  soqtiax  ? 
An,  cuni  diilce  Lu/O  pieiatis  jiira  reiractat, 

Coiisilio,-]ue  fiari  mitia  melta  creaiit  ? 
Quo  p»sc:itur  innps,  viduic  solalia  pra^slent, 

Par\us  luinreni  suHiat,  cgcuus  openi. 
Qnidquid  agutit  pai  iier,  folieia  vota  Eecundent; 

Ll  valeanl  Clirisii  regis  ainure  frui. 
Viis  piccor,  0  venli,  qui  currilis,  alque  rcdilis, 

Pru  Foitunalo  uuulia  fcile  suo.  ^ 

CAPUT  V. 

Ve  Bodcijhito  '  duce. 
'Dodegisilum  diiceni  laudat  ob  elo.|uii  suavilalem  et 
graiiaiii,  oli  nioruiii  ci  indnlij   coiiiiiaiein,  obad- 
ininisiratas  fide,  jiisiitia,    iniioceniia,  proviucias ; 
luiii  allas  ejusdciii  viriuies  couimcndai.J 

Peetore  de  sierili  si  flumina  Iirg.i  rigarem  , 
^iiii  lc  sufricerciii ,  dux  Budegisle  ',  loqui. 


—  Lin.  VIL 

Jiivasii  iiosirain  snbito  Insgraiiu  ineniein, 

L't  iiudo  plus  vpstcr  (juaiii  ii:eus  esse  relim. 
Qiio  piiiiiDni  pUcidos  inerui  co^jiioscere  vuhaSi 

Uris  ub  ijngueutii  lucmbra  refecia  gero 
Colliqiiio  diilt-i  saiiasii  pectus  ainantis, 

Nam  iiiihi  dcvo:odaiii  (iia  vtrba  cibimi. 
Distribuiini  opulas  alii,  quae  cortiora  suppleiit , 

Unde  aiiinium  saiies,  das  magis  i|ise  dapes. 
Non  sic  inflciunt  placidissima  mella  falernum  , 

Ceii  luus  obdulcai  pectora  nostra  sapor. 
Qu:iliitT  oblecias,  qwos  seiiiper  amure  vidcris, 

tlurx  qui  spalio  nie  faci:>  csse  luum? 
Qiia;  libi  sil  virtus,  si  possem  ,  prodere  vcllem, 

Sed  parvo  ingeiiio  maguj  rtferre  vuior. 
Cxiguiis  liliibo  l:intaruni  poiidera  laudum, 

Sed  iiicliiis  gradior,  quein  lua  facta  regunt ; 
Mas^ilix  ducior  fclicia  vou  dedi^ti, 

Ructuremque  suum  laude  perenne  referl. 
llic  libi  consimili  merilo  Germania  plaudit, 

Ci<jus  ad  laudem  k  ceriai  aterque  loeus. 
Do  bonitate  lua  lis  cst  regioiiis  ulraeque  '', 

Te  petil  illa  sibi,  b:cc  rciinere  •  cupit, 
Jusiiiiam  paiiper  nunquam,  te  judice,  peidit, 

Nec  poiurit  pretio  vcrtere  vera  poicns. 


9Si 


•  Edit.  Ven.  et  duo  Oodd.  Vat.  :  Aidavia,  an 
Yosaijus.  Arduenaa'  tiiiims,  imiii^Nsosqiie  sullua  iieino 
teteruni,  qui  quidem  aliqiia  scriptoium  in  ctaisc,  ailtt. 
Ejus  viaximu  fuii»  /i  die  interlucala  crebris  habilatur 
Oftpidii,  pagis,moniislenis,  a  Tretiris  iii  Mosam  perti- 
neus,  alque  iiide  u  Coiidrusorum,  Leodici  et  Namurci 


referre:  Vides,  inquit,  /«V  alcem  et  urum  conjunetoti 
quos  el  Ca'iar  (oiijunxit,  ci  diplomata  ..  imo  veio  ete- 
dem  ferce  quns  diplomala  iiiemorant  exsHiisse  in  Dren- 
tia,  a  Yeiian:io,  Vosotio,  monli  Oalliew,  tribuuniur. 
Viploma  alicrum  lias  nominat  f ervos,  ursos,  aui  dicatn 
poiius  uros,  capreas,  apros,  besliasque  iiisuper  qui* 


agrii  i/i   Aeiiioium,   iMrebatum et    Veromanduoriim,  Q  Teutoiiica  lingiia  eto  aul  aclielo  appeilaiitu  {Secundte 
lines  ad  Sclialdin  cxcurrii,  spar^is  adliuc  ubi  ubi  ramo-       curw  notaA 


riim  veleris  Ardueniia;  tisligiis.  Aique  ut  Ardenna  liic 
aniissa  tillera,  sic  Vosaiius  iuveriiime  pturium  tegitur, 
itlrumque  iliius  avi  monbus.  Vosegus  autem,  seu  Vo- 
tagus  iiions  inler  Alisucium  et  Loiliuiingiam  medius 
esi ;  aiiiptiisimo  excdisu  a  Treiiris  in  Lmgonas ,  Se- 
quaiiOique  dorsum  exporrigens ,  mugnn  coiiraHiitni  el 
peieiinnm  aquurum  aiuosnitule,  iilvosisque  et  apacis 
piyis,  laiila  ulibi  ceisiiudine  nssurgent,  ut  cacumine 
iiude..  altingeie  el  vei  cum  Alpiiiis  ipsis  velte  certare 
appareal.  11*0  lirow.,  '4ui  el  iliud  addil,  iiemora 
iila  legiim  Franeoruiii  veiiaiiunii>ii'i  el  aucupiis 
saiis  leiebria  oliiii  fuisse.  ijiivarum  earuiiidem  veJe- 
i'i:m  desi.ri)'tiiiuciii  ac  sitiiui  vi>le  apud  Ciuveiium 
Germaii.   Aiiiii].  I.  ii,   e.  58  ei  5'J. 

*>  Carpit  Brow.  biinc  locuiii  ,  nec  dybilal  quin 
Foriuiiaius,  enore,  (Jrsm  sijtium  arctici  pott,  seu  si- 
dus,  quod    lltliien    anliqui  vocarunt,  liic  usurpei,  cl 


<:  Edil  Paris.,   taurus  ad  arva. 

^  Unus  Cod.  Vat.  Cui  schola  egrediens.  Scbols 
appellab:intur  catervs  ,  aut  ccQtus  :  que  in  seiisu 
scholoe  vocabulum  a  Greg,  Turon.  usurpaiur  lib.  x 
Hst.  Franc,  c.  15.  Ilinc  scbolrE  Palaliiioe  diciae 
cultories  variw  ad  Valaiii  el  principis  cuitodiam  desli- 
na'w,  quw  singulw  in  suis  scholis  excubabanl,  quarum 
digiiitas  varia  fuii  pro  modo  tlipendiorum  qiim  mere- 
bant,  r.c  gradusquem  ew  obtineimnt,  iil  babet  Dufres. 
iii  Glr.ss.Lliiile  Profopius,  j.  iv  de  Uello  Goih.,c.  S7, 
liiqiiens  d<;  lldigi^ale  Loiigobardn,  qnem  ima.  Justi- 
niai.us  uiii  calervae  uiiliiuin  pr.efeci?rai,  ali  :  'Ao;jf8vTpi 
TS  )!«T£(TTV3trc.to  evof  Tejw  eiri  toO  jr»)5tTnu  ouXitZii;  ts» 
TstyaivMv  ).6;^«v,0'jff)Tei5  ayokd;  ivo:xKtouo-iv. 

"  liode^iMli  meiiliuneiii  lacil  Gregor.  Turoii.  lib. 
VIII  llist.  Fraiic,  c:ip.  22,  bi*  verbi» :  Obiit  hisdiebut 
Uodegibilus  dux,  pt.nus  dienim,  sed  niiiil  dc  facuilaie 


genere  ipso,  cl  prvsodia  longe  dcceptus.  Haud  scio  aii  jv  ejui  jiliis  minulum  est  ,  qua;  postrriiia  veriia  sinRiila- 
Uici  possei  Finiuiiaium  hlc  vocabuium   Uelicis  usur-       rein  ejus  iiiurjceniiam  in  provinciis  regi;ii<lis  decla- 
pare,  iiuoinodo  ei  Gra.ti  eo  uUiniur,  qui  boves  J)!-/af 
appeiluni;  vei  quod    fusca;  suni,  vel  quixj   fleiilibus 
tiiit  pedibus.  Ld:l.  Taiis.,  ilicis.  jPnnwB  curw  nota.) 
LubeiadnoUie  quod  didici  ex  monitu  viri  cla  issimi 


Ct  eruditissiiiii  Jacobi  Morellii,  biblliitbecx  S.  Marti 
Veueiiis  lusiodis.  Sciiicel  iii  Miscellaueii  (Jbservatio- 
nibus  crilicis  iii  auciores  veleres  ei  leceutiores.edilis 
AiQ^telodami  an.  1732, 1751,  vo'.v,  tom.  I,  pag.  "iiii, 
auuiiyiiius  aucior  opinaiur  s  c  esse  legeuduiu  huuc 
versuui  FurluDJii  : 

A.rdenn-«  an  Vosagi,  eervi,  rapresp,  eli.-is,  wri; 

Nain  elicis  pro  alicis  (qiiein  alcem  alii  nouiiuaut, 
elech  apud  Geruiauos)  a  Forluiiato  scriplum  exisii- 
mat,  ft  uiia  adiliium  uruiii,  ui  diiae  siiiiul  besii^c 
quas  in  Geriiiaiii.-e  saltibiis  reperiunlur,  ei  de  qiii):Ui 
Ca;sar  ac  velcra  dipluiuata  quxdain,  simul  junclai 
ab  ipse  incmorentur.  Sed  jiivat  ipsa  verba  Anonymi 


r.mt,  ciim  de  niurmi  facuUatibut  iiilii.l  liscus  sibi 
vindicaverii,  ul  male  parii.s  e.\  publicis,  qiiibiis  per- 
fuiiciiis  fuerai,  muiieribus.  Ilic  utique  fiidegisilus 
diversus  ab  eo  dicendus,  quein  idem  Grog.  Tur. , 
lib.  \,  cap,  2,  appellat  Glium  Muiiimideni  Sues^io- 
nici ;  qui,  cum  ad  imp,  Mauricium  legaius  missus 
fuissei,  Caribagiiie,  facia  plebis  sediiione,  oppressus 
esi,  ui  ibideui  nurrat  Gieg.  Tur.  Edil.  Veo.  habet 
liliilum:  de  Godfgisilo. 

'  Ibid.,   Godegisle  loqui.    De  Godugisjlo  diice  plu- 
f.e»  Gifgop.  Turuii.  iii  llisl.  Frunc. 

8  Edil.  Ven.,  ad  eujus  laudent.  Edil.  Paris.,  ad 
laudein  cujus. 

^  VlTwque,  sicut  et  utriqiie  a  velcrihiis  pro  utrius 
que  u$urp:ii'i   solila,   ad  hiinc  lucuni  not:il  Uriiw. 

'  lliiic  intclligiliir  carmen  scripluiii  liiissu  u  Furlu- 
naio,  cum  U>idi'gibilus  in  Germuiiiu  i  ^sn  i  eciur  pro v  iu 
ci«.  Bodeeisij  iiiors  a  Giog.  Tur.  rcfcrtui'  ad  Stii. 


ISO 


VKNANTII  IION.  CLEM.  FORTU.NATI  OPERUM  TARS  I. 


M 


HiH\  ligal  iinmunem,  noii  sulvJt  poena  noceiiioin, 

Nil  (lersoiia  c;i)iit,  si  miu  cans»  negct. 
Limiina  ouniis  liubes,  animi  laitiaiiie  lucern:i, 

El  itins  ictcriia  luce  coruscat  .'<|)ex. 
Iiigeni:)  lurrcniu  loqiiax  ile  romc  salubri, 

B.viiia<qiio  piasore  lluenie  rigas. 
Si  videas  aliquem  dcfeclum  forlc  laliore  " 

Nilus  ui  .'Egypium,  sic  tiia  liiigua  fovei. 
Qui  pulrias  lcges  intra  lua  pectora  coiidcns, 

k  Iniplicilx  causx  sulvere  lila  puies. 
Assidus  epulis  saiuras,  venerande,  caicrvas , 

El  reiilclusabit,  qui  lua  tecla  jiciil. 
Si  vciiis  iii  canipns,  ibi  plebs  pasceiiila  recurril, 

Consequitiirque  suas,  te  coiiiitaudo  ,  dapcs. 
Viiia  fer.is  cunciis  per  sxcula  longa  supcrsles  ; 

tii  111*1. eas  poi>uli  semper  in  ore  potcns. 
C.\Pl]T  VI. 
De   rulutina   '  /i/ia   Citlliniagm ,    uxore    Codegitili 

ducis. 
[PalLitinam,  filiam  Gnllomagni,  uiorem  Godegisili, 

laudal  Foriunatus  hoc  poemate,  el  ejus  egresiam 

fnnirim,   pari   ciim  ingeiiio  et  eloquii   suavilale 

coiijuncuim ,  coiiiiiicndat.J 

l.iicifer  iit  niiiJos  producitin  «tticre  ^  vullus, 

Clarior  ei  hclo  nuniial  ore  diem, 
Ornateuiido  poluni,  terris  quoque  lampada  niiilil  *, 

Alque  inler  slellas  lumine  rcgnatenel: 
'  Sic  lua  diffundeiis  radianiia  lumina  vuliu, 

Femineos  vincis  pulcbrior  ore  «  clioros. 
Ei  ^"  libi  sic  cedil  mutiebris  lurba  dccore, 

Ui  solis  radiis  lumine  luna  minor. 
Clara  serenalos  permutat  forma  colores, 

Lilia  nunc  reparans,  nunc  verecunda  rosas-. 
Crediie,  nam  si  quis  vutius  conspexerii  illos, 

ilic  relegil '  flores,  quos  dare  vcrna  soleni. 


A  Piiigcrc  noii  piissiiiii  pretiosam  vcrba  figuram. 

Nec  valct  eloi)iiium  iiiira  referrc  nicim. 
Graiior  iocrssu,  i    sciisu  rcvereiida  puilicu, 

Talis  iii  ingenio,  qoalis  in  ore  nilor. 
Ittandior  alluquio,  placidis  suavissima  verbi», 

Dcspiciamque  tyram,  si  lua  lingiia  sonai. 
Peclore  pcrspicuo  sapicniia  provida  futget, 

Ornaliir  sexus,  le  r.idiante,  tuus. 
Cnnjtige  pervigili  niiuit  magisaula  inariti, 

Florei  et  egrogia  ^  dispositricc  domus. 
Jure  qiiidem  magna  csi,  qux  esi  Calli  fitia  magni, 

Sed  meriio  naix  crevit  lionore  pater. 
Non  aliier  poteral,  nisi  munere  ctarior  esse, 

Qux  meruit  celsodigna  placere  viro. 
Clegil  c  muliis,  quam  cbarus  amarct  auiantem. 
B      Ki  judex  pairix  judicat  *  ipse  .^ibi. 
Aiiibo  pares  jiincti  longos  maiieaiis  iii  annos  ■", 

Ei  quxcunqiie  volunt  gaudia  veslra,  feraDt. 


CAPUT  VII. 

De  Lupo  "  duce. 

[Laudat  Lopum  ducem  ob  animi  gravilaiem  ,  ob  fii- 
cundiam,  ob  tolerantiam  in  publicis  muneribus  ac 
iiegotiis  susiineiidis,  ob  foriiiudiiiein  animi  et.  elo- 
qiiii  iii  respunsis  daiidis,  el  fungcnitis  tegatioaibus 
gravitaieni,  ob  jusiitlam  in  causis  ponderaudis,  ob 
adeplos  tioiiures  et  iii  iis  gcreiulis  feticiialem  ae 
virtuiem,  ob  partas  viciurias  ac  iiiilitareni  laborem 
et  liidusiriaiii ,  ob  pr:ectara  in  Sigibertum  regem 
incrita,  ob  suaviialem  inorum  et  orationis.  Ad  ei- 
iremum  siugulare  iu  itluin  regis  Sigiberli  siudium 
et  benevuteiitiam  dectaiat.j 

Aniiqui  prorercs,  et  nomina  cctsa  priorum 
Cedant  ciincta,  Lupi  munere  victa  ducis. 

Scipio  quod  sapiens ,  Cato  quod  inaturus  habebat  *, 
Pumpcius  fctix,  omnia  solus  babes. 


•  Edil.  Veji.,  foile  labare. 

b  Edil.  r.iris.,  simpliciler. 

«  In  Veii.  Eilii.  isic  est  hujusce  poemalis  lilutiis  : 
ri«  Pulalina,  /iliu  Galli  ilagni  episcopi,  itxore  Bosonis. 
Iiem  in  iribiis  Codd.  Vat".  legitur  :  liliu  Galli  Magni 
episcopi.  Ai  browerns  vocabulum  episcopi,  laiiqujin 
addiium  glossenia ,  puiat  rejicieudum  esso,  quiid 
Gallo,  Arveriiorum  prssiili  ,  qui  lali  tilulo  disigrari 
possei,  nulla  |irules  fuisse  tegaiur.  Addi  et  iltud  po- 
icsi,  Galli  episcopi  Arvernensis,  moriem  ad  aii.  55i, 
(|uo  aniio  noiiduiii  iii  Galliani  advuiierat  Foriuiialus, 
cum  hic  videaliir  de  Gatlo  .Maguo  ,  ut  adliuc  super-  ] 
sliie,  loqoi. 

Qiianquamatius  fuitGatlomagnug,Trecensisepisc., 
de  quo  Creg.  Tur.,  I.  de  Vitis  Pairum  ,  c.  8,  n.  8, 
qui  reperiiur  suliscripsisse  couc.  Paris.  iv  ,  .iu.  573, 
ci  Matisc.  1,  aii.  !)8I.  vel  583,  iit  piiiaiCoini.  Au  liic 
fuoriide  quo  Kurtunaios  hoc  loco  agit,  doliniie  non 
aiideo.  Broworiis  opinaiiir  liuiic  fuisse  poiius  (iatlo- 
in:>giium  relorciiilanum  ,  do  quo  Greg.  Tur.,  I.  i\ 
liist.  Franc,  c.  38,  qui  apud  regem  Childoberium 
magna  prxditus  poleotia,  vuria  deiiiceps  (ortuoa  usus 
«•»1,  ut  ibidom  rofort  (!rog.  Turon. 

Qiind  vcro  Godigisilus  1'alaiiiiam,  Galtiinagni  liliam, 
uiorem  lialiucrii,  iioii  tevciii  ca  los  liabcl  dilliculla- 
lem,  luiii  idom  Godigisiliis  ji-iur  Lupi  ap|iellelur  a 
Grtg.  Tiir.,  Iib.  i\  llisl.  Fiauc. ,  tap.  li.  Aul  orgo 
(iodigisiliis  seciiiidus  iiu|illas  cuiitraxisso  dneiiJus 
rtl,  uiil  liic  aliiis  (•udigiMltls  l'iii-so ,  ciii  Pal.iliim 
impseral.  Ulruin  \ero  ipso  miu  Godiiisilus,  bcJ  Uuso 


dux  fuerit ,  quematlmoduin  roferi  Von.  Edil.,  sialui 
iioqiiii,  cuin  iioiinisi  coiijecturis  locus  esse  possit. 
Neinp  laiiioii  inliciabilur,  qiuc  tle  Gndigisilo  liic  prae- 
dicaiittir  a>q'.ie  de  liosouc,  poieiitissimo  olim  io  Gal- 
liis  viro,  pia:dicari  posse. 
•i  Edit.  Veii.  ci  iinus  Cod.  Vai.  in  oeikera. 

0  Tres  Codd.  Vai.,  lampude  micat.    Edit.  Paris., 
terrat  lainpnde  luslral. 

■  Edit.  1'aris.  sic  legit  bunc  versum  : 

Sic  perpulcbra  luos  diUuadeas  lurniua  vutlo. 
^      s  Edil.  Paris.,  torai. 

1*  Tres  Codd.  Vat.,  aut  tihi. 

'  Edil.  Ven.,  hic  relfgil  /lores. 

i  Edit.  Paris.,  miiij,  reverenda,  pudica. 

^  Edil.  Paris.,  disposita  arce  domui. 

1  Edit.Ven.,  Ptiiriie  jus  dut  ei  ipse  itbi.  Uniis  Cud. 
Val.  et  Edil.  Puris.,  iHmli.at  ipse  sibi. 

■"  UiiusCod.  Vatic,  /orii;is  nKiniaUii  inaniiin 
B  Liipus,  ud  qtieiii  hoc  poeina  sciipliim  esl,  iii.-igna 
apuil  regem  Sigibcriuiii  prx'dilus  aiictoiiiaio,  rt  gra* 
tia,  Canipaiii.L'  Uiicmensi  pr:vl'tiii.  Is,  occisu  ^igiberlu, 
gravla  veiiii  iii  disoriinina  cmii  vil:v,  tum  rurluiurum, 
prupler  pulonlissiiiiortim  homiiiuiii  inimi<ilas;  sod 
iiido,  Uruiiicliildis  legiiia!  lavore,  el  op.-ra,  oreplns, 
al|ue  a  Gunlliramno  ro);e,  Sigilioili  lialre,  lieniguo 
oxceiitus,  laiidiii  apiid  etitu  vmt  ,  quoad  Cliitdeber- 
lus,  SiKihorii  liliiis,  adolovisset,  ul  legcre  c»t  ai  uil 
(irog.  Tiir.,  I.  VI,  cap.  4. 
■>  Edil.  Vcii.  el  tios  C.iHld.  Val  ,   maiMiui  «ijtbiit 


2«  MISCELLANK 

Illis  ronsulibiis  Komana  poieniia  ruisii: 

Te  cluce  sed  nobis  hic  modo  Roma  red  i. 
Te  tribuente  adilum  ,  cunclis  liducia  surgil, 

Liberlalis  opem  libera  lingua  dedit. 
Mrestiliam  si  f|nis  confuso  in  pectore  gessit, 

Pestquam  le  vidit,  spe  meliore  manct. 
Fnndatus  graviiaie  animi,  quoque  cordc  profuiidus  ", 

Tranquilli  pel.igi  fundis  ab  ore  saleni. 
Sed  •>  facunda  niagis  plebi  lua  munera  prosunl, 

Tu  condis  sensus;  nam  salis  unda  cibos. 
Coiisilii  radix,  fecundi  vena  saporis, 

lligenio  vivax,  ore  roianle  loquax. 
Qiii  geininis  rebus  fulges,  in  ulroque  paralii!!, 

Quidquid  corde  capis,  proJere  lingua  polest. 
Pectore  sub  cujus  lirmaniur  pondera  regis, 

Pollel  et  auxilio  publica  cura  luo. 
Subdis  ainore  novo  lua  inembra  laboribus  amplis, 

Pro  rcquie  regis,  dulce  puiatur  oniis. 
0  felJK  aniinus,  palri£  qui  consulit  artus  *, 

Et  vivit  cunctis  meos  generosa  viris. 
Legati  adveniunl,  te  respoiidenie,  ligantiir, 

Et  jaculo  verbi  luox  j:icnere  lui. 
Lancea  sermo  fuit,  quoqiie  vos  arraala  loqueiilis, 

Auspicium  palnix  te  Sigelierliis  lialiet. 
Respnnsum  gentis  sensu  profertiir  ab  illo, 

Et  volum  populi  vox  valet  una  loqui. 
Cujus  ab  ingenio  sortila  esl  causa  triumiihuin  ; 

Asserluris  ope,  justior  illa  fuii. 
Nnlliis  cnm  poierii  prnprias  Iia  pan.lere  causas, 

Ceu  lua  pro  cunctis  iiiclyla  lingua  lOMal. 
Nilus  ut  .£^ypinm  recre:it,  dum  plcniis  inuiidal. 

Sic  lu  collo :|nii  numiiia  <<  cunct:i  loves. 
Jusiiiia  norcnie,  favenl  •,  te  judice,  leges  ; 

Causarumque  aiquo  pnndere  libra  manes. 
Ad  te  coiifugiunt,  te  cingula  celsa  requirunl, 

Nec  (leiis  ui  liaboas,  ic  pelit  omiiis  honor. 


A.  —  MB.  VII.  -<5 

A  In  ciijusgremio  nuirilur  adepia  polesias, 

Quo  rectore  daius  crescere  novit  apex. 
Quam  roerito  retinet  conces^os  semper  honores, 

Per  quem  digna  magis  culmina  culmen  liabeiit. 
Antiquns  animos  Itomanae  stirpis  adepius, 

Bella  moves  '  armis,  jura  qiiieie  regis. 
Fulius  utris'|ue  bunis,  hinc  armis,  legibus  illinr, 

Quam  bene  fii  priiiius  e,  cui  favet  onine  decus. 
Qux  tlbi  sit  virlus  cuin  prosperliaic  supenia, 

Saxonis  >>  et  Uani  gens  ciio  vicia  prohat. 
Borda  a  *  qua  fluvius  sinuo.^^o  gurgiiu  ciirrit, 

llic  adversa  acies,  te  duce,  caesa  rnit. 
Diniidium  vestris  jussis  lunc  p:iruit  aginen, 

Quain  ineriio  viiicit,  qiii  tua  jussa  facil. 
Ferraia;  i  tunicae  sudasli  [sudis  subj  pondere  vicior, 
'*      Et  sub  piilverea  nuhe  coruscus  eras. 
Tanique  ''  diu  pngnas,  acie  fugiente,  seculu^, 

Laiigona  <  dum  vitreis  terminus  essiH  aquis. 
Qui  fugiehat  iiiers,  ainnis  dedit  ille  sepulcruin, 

Pru  duce  felici  fluinina  bella  gerunt. 
Iiiler  concives  meruit  te  Gallia  lumen, 

Lainpade  qui  cordis  splendor  ubii|ue  micas. 
Suiitqiios  furmap9tens,suntquossapieniia  pra;fcri  ■", 

Singula  suni  aliis,  sed  bona  plura  libi. 
Uccurrens  dominis  veneranda  palalia  cnmples  ", 

Et  lecum  ingrcdiens  multiplicatur  honor. 
Te  veniente  novo  dinnus  emicat  alma  sercno, 

El  reparani  genium  regia  tecta  suum. 
Nempc  oculos  rccipil,  cum  te  videl  aula  redire, 
(,      Quem  commune  ducum  lumina  lumen  habeiit. 
Principis  auxiliu^n,  palriae  detus,  arma  parentuin, 

Consultum  reliquis,  omnibus  unus  amor. 
Admiranda  etiam  quid  de  dulcedine  dicam? 

Nectare  qui  plenus  conslruis  ore  favos. 
Cbara  serenaliim  comilalnr  grat  a  vultuin, 

Fulgei  et  iiiierius  perpetuata  dies. 


•  l'nu3  Cod.  Val.,  quoque  corde  profundent. 
^  Edil.  Parls.,  fiiciendo. 

'  tdii.  Ven.,  consulit  ciciis. 

■^  Ihid.,  sic  tu  coUoquii  fluinine,  quod  ptacct. 

*  Ibid.,  fovcnte  el  judi:e  leges. 
'  Gdil.  Paris. ,  aniinis. 

«  Uiius  Cod.  Val.,  quem  bene  fit  finnus.  Ed.  Paris., 
qtiam  bene  fit  firmus. 

^  Saxones,  et  Dani.  Viilgo  Saxonis  et  Rhodimi ; 
quam  lcctioncm  lenei  quoque  Vcn.  Eilii.  Codicis  Sun- 
gRltensis  glossa  (ul  refert  Brow.)  Dnni  fi<'nie,n  iiiter- 
preialur  iioinrios,  ila  dicles  a  fJuiio  Danubio,  cui  pars 
illa  ttssidibal.  Cum  bisce  popiills  liii  timis  rignu 
Fra''Corum,  et  illi  imininentibus,  sa:plus  Praiici  bella 
gesseruni ,  ut  videre  esi  apud  Greg.  Turun.  passiin 
in  lllsioria. 

'  Edii.  Ven.,  Borda.  Uniis  Cod.  Vat.  Bordna  quo 
/lueiui.  Anceps  ac  diihiiis  lirowerus  est  in  delinienJ') 
Eiiu  hujusee  Muvii,  prxsertim  cnm  Odera  Quiiien,  ex 
confiiii  Sllesia  delabens,  quemque  a  Fori.  sub  no- 
inine  Burdace  usurpari  suspicaiur,  niinis  longo  regin- 
nis  tractu  a  Laugona  di^let ,  nec  verisimile  sii  Lupi 
Viciociam  ah  Odera  ad  Laugonain  usque  coniinuatam 
fuissc.  Sed  baud  mirandum  ,  quos  alias  dlxi,  lam 
longa  xtaie  unius  vet  alierius  lliivii  aut  nomina  inu- 
tala  esse,  aut  eorum  alveos,  cursii  in  aliaiii  paricin 
dcllexo,  luissc  alio  iranslatos  ,  unde  crror  ac  nciju- 
Uuiu  posieris  parerciur. 


i  Elil.  Ven  ,  ferrafo  ii:nic(e. 

k  lliid.,  tanta  diu  pugnax. 

1  Ibiil.,  Lingona  dwn  vitreis.  Laugona  porro ,  stii 
Logana  (ul  in"  veuislis  lHir.s  et  diplonialis  legitiii> 
es( /lurJHS  (/.'li  orimr  (ul  ibideni  descriliii  Ifrow.)  in 
Comilum  Wilgeiisteiiiiorum  diiione  ,  Imud  procul  ab 
llario  monte,  alque  hinc  \\irGESt.Tt.\y\v\\ .  quod  n 
WiTTEKi.Mio,  duce  epud  Sa.tones  ceteberriir.i  nominis, 
derivani,  allabitur,  adiique  Uatpurgum...  mnx  opvi- 
D  dum  Wetzflarum...  alluens,  serpit  inde  pulchrior.in 
Treiiiroruin  se  ditioiiem  insinuans  ,  ubi  vorlicosus  ,  el 
rupe  creberriina  iexatus,ulrinque  velere.':  nob  liuni  du- 
cum,  coinitumque  ac  dynastaium,  qui  iruns  [iheimnt 
olim  frequenles  eum  accoluere  ,  sedes  osleivat.  .  cmte- 
rum  Loguna  paulo  snyia  cvnfluentem,  piop.  ab  opiiido 
cui  Logiiiia  el  suxum  indidere  nomen  Liin-t:.in,  fi.'(eiio 
viisceiur.  Fluvius  Isle  ab  aecolis  Lon  ;ippell.au'. 

»  Edil.  Ven.,  sapientia  profert. 

"  Ihid.,  complens.  Quaiu  beiie  de  regiio  Sigiberti 
loljqiie  resia  familia  :ic  doiiio  Lnpiis  inerlliis  essel. 
salis  dfchiravit  Brunlcliildis  in  eotliini  seiv;indo  stii- 
dinm  ac  sedulilas,  di;  qiiu,  nl  n  irial  Grog.  Tur.,  I.  vi, 
eap.  4  :  Condolens  Brunichildis  fidelissui  (Lupl)  mse- 
cuiiones  injustus,  prwcingens  se  virililer ,  iirupil  me- 
diot  liostium  cuneos,  dicens  :  Nolile,  o  viri,  iioUie  pr- 
sequi  innoceiitem  ;  iiolite  pro  mto  liomine  coiiiinittcn 
praium,  quo  soluliuiu  regionis  iniereat. 


M3 


VKNANTII  IION.  CI.EM.  FORTUNATI  OPERLM  PARS  I.  M 

A  Vel  si  U.iviJico  didicit  sacra  (l.jgii)ata  pJeclro, 


Qoi  saiias  escis,  rcflcis  "  soniioiie  bcn'giius, 
Sepiisitis  epttU«,  siiiit  1h:i  verba  Ja|ies. 

Quis  tibi  Jigiia  luqiii  valeal,  (|uuiii  vocu  |ia(eiiie  '', 
Rex  piiis  ornatuni  prx-Jicai  esse  suuin? 

Sil  lilii  siiniiiiiis  apev  iilo  regn.mte  |ier  a-vum, 
Vil.nqiie  sil  pi';t'seiis,  atque  riiliira  ciilil. 

CAPIT  VIII. 

^d  etimdem. 

(I.n'liiii«m,  qiiam  ex  .illatosibi  niintio  de  iiitc|rra  Lupi 
saliile  perceperal,  linc  carin,iiie  Forluiialiis  ilucla- 
lai;  iiiiii  ejiisilcin  Liipi  virtuteset  egrcgijs  iaudes 
ad  exireiiiuiii  coinpleclilur.] 

.^■iiifcr  ignilas  cum  Julius  urit  arenni, 

Siccai|iie  pulvereo  inargine  terra  titit, 
L;inguidior  placid.is  vix  pampinus  explicat  uinbras, 

Mol!ior  elgliiiicas  cnnirahit  herba  conias, 
Sulimissis  foliis  Plioebi  regnante  vapore, 

Vix  sua  defeDdit  frigida  lccta  nemus. 
L>:il>iila  fastidiens  fugit  a;slu  bncula  saltus, 

l|'se  nec  afdiciis  "  pascitur  lierbis  eqiius. 
Liingiiis  <*  cxpositaiii  lingiiani  caiiis  ore  fl  <gcllat, 

ll;a  lassa  Irahens,  tiislis  aohelat  ovis. 
P.Tle  viator  iler,  gradiens  fervenlibiis  lions, 

Uriiur  accensus,  sole  preniente,  comis. 
(Jiii  aresceiilc  solo,  modico  recreeiur  ul  haiistn, 

Sxpius  irrigiias  anxlus  optat  aqiias. 
Arlioris  aut  trenuikc  viridanlc  cacnmine  fuso, 

Frnndibus  opposiiis  leniper:il  •  iimbra  sitiin. 
('rosperilatc  iiova  si  j  iin  prnpe  liiciis  opacel, 

Et  viirei  foulis  sibilet  nnda  recens  : 


IVallit  honorincum,  faiice  roiantc,  weluui, 
Ta:igiiiir  aul  digito  lyra,  liljia,  fisliila,  caunn, 

Quisque  suis  Sliisis  carniiiic  niulcet  aves, 
Sic  fgo  curarnin  '  valido  defcssus  ab  xstu , 

Noscens  ic  salvum,  fuiiie  rerecius  agor. 
0  noincn  iiiihi  dulce  Lupi,  replicabile  seinper, 

Qnodque  mei  scriplnm  p3gin:i  cordis  habeU 
Qiieni  seinel  inclusum  labulis  dulcedinis  intus, 

Non  obiilenda  virum  pccioris  arca  lenel. 
Thesaiirns  pieatis  babeiis,  pretiosa  voluaias, 

Producens  aiiinio  i  pnra  taleiita  suo, 
Divrtias  quas  muiidus  babet  mons  aiirea  vincit. 

Gemniarumque  decus,  corJe  inicante,  rcfcrt, 
Sensus  aromaiicus  sua^es  dilTundil  odores, 
B      iliic  tribucns  anim^  quod  ben<;  thura  soleiit. 
Melle  saporalum  reUueas  a  pcciore  vcrbuin, 

Ei  sale  condiium  reddis  ab  ore  sophum. 
Post  tcnebras  noctie,  stellaruiu  luiuiua  subdens, 

Lucilcr  ui  radiis,  sic  mihi  nienle  iiiies. 
Ut  recreat  mundura  veniens  lux  solis  ab  orlu, 

lllustrant  animum  sic  tiia  verba  meuin. 
Ciim  pcregrina  nieos  lenuit  Germania  visus, 

Tu  Paier  ci  patriic  cousuliiurus  eras. 
Qn  indo  mcrebar  ovaiis  placidos  inleiKiere  vullus, 

Mux  gcminaia  mlhi  fulsit  in  orbe  dics. 
Ciinserui  quoties  vesiro  sermone  1'iquelas, 

Credidi  iii  Aiiibrosiis  me  recnbare  rosis. 
Oiiinibiis  '^  uni  maiiens,  sed  plus  lua  gratia  nobis, 

Vinxit  in  aff'clu,  me  proprranle,  suo. 


Iliic  prnperaiis  placidis  boino  Ijeius  slernitur  arvis,  ^  Nunc  qnoqiieproniagnisquis  digna  rependal  bonorisT 


Volvit  iii  lierbosos  et  sua  niembra  toros. 
V.'ta  secunda  '  lenens  geiuiiio  refovelnr  ani(xnn, 

llnc  lcval  unibra  diein,  liinc  fiigat  undasitiin. 
Cnrniina  si  qiia  lenel,  cantu  modulaiile,  recurril, 

Provorat  et  placidos  blaiidior  aura  sonos. 
I  Si  sibi  forie  fuit  bene  noius  llomerus  Atlicnls, 

Aut  Maro  Trajano  ^  lectus  in  orbe  foro. 


M.iteria  vincor,  esi  qiiia  lingiia  luinor. 
Sicqiie  per  asccnsum  '  culmen  superL-iniiict  alluin, 

lliiic  iiieus  OTget  aiiior,  hiiic  lii  is  obslat  lionor. 
Sed  pro  nie  reliqui  laudcs  libi  reddere  ceE>enl, 

Ei  qiia  qnisqne  valei,  le  jircce,  voce  sonet. 
R>'in:iiiusque  lyra,  p^andal  libi  barliarus  ]i:irpa  ■", 

Grxius  Achilliacu,  cbrutta  »  Biiijima  canal. 


*  Edit.  Ven.,  re(ove$  sirmone  benignut. 
^  Ibiil.  et  tres  Cndil.  V.ii.,  voee  poienle, 

«  Edit  Paris.,  gramina  sumit  eiiiius,  In  Vnlg.,  pii- 
«Ciliir  orbis  aquis.  Iii  Ven.  Ed.  adhuc  corruplins, 
pnsciiiir  litrmus  aquis.  Uniis  Coi).  Vat..  Iierbus  equis : 
t\  .\lss.  se  resiiiiiis^e  refert  Brow.  ut  inodo  legllur; 
^ril  inenJiim  in  prnsi)di:i  ist. 

•^  Eilit.  Ven.  el  Paiis.,  expotita  Hngua  canit  ore 
(f.  ora]  lla:iellal. 

"  Kilit.  Paria.,  oro  si(i. 

f  Uiius  Ciul.  S\il.  vola  sccula, 

*  Edii.  Paris.  sic  legit  biinc  versum  : 

Si  sibi  rortc  fuK  sapiens  liene  ni>(ns  Homeru'*. 

^  Edit.  Vi'n.  el  nniisCml.  Val.  Trojano,  corriipto. 
Vide  qiia;  dixinius  in  iioli<  ail  c:ir.  2^  lib   ill. 

'  Foriuiiatiis,  qni  rro  l.ni>o  sravi  cuiariiin  poii- 
dere  se  ilcfessuni  iiarr:il  luisse  ,  el  eas  depnsiiis^.o 
U-ln  allalo  niiiiiio  <le  ejiisdciii  v.-iliilc,  videlnr  iinlicare 
gr:ivia  illa  discniniiia  iii  i|ii;c  Lnpiis  :i  mab-volis  vo- 
ralns  fueral,  i'l,  Itrenii  hildis  opera  et  prcribiis  iiidd 
enr|i1ii8,  a<l  Gimlramiiiiiii  regeni  conlnger:il,  uti  sii- 
pra  Hixiniiis.aiuil  queni  vel  Inciiin  miiiiii  cl  linnorein, 
liiiiis  ab  iiiiiiiicnruiii  iiisiilii'>,  facie  iiieri  poierat.  Si 
id  esl ,  li:i'<'  epi^tola  scripiii  liiii  ail  aii.  fiSI.  Cciio 
Itua  \ide  ur  bcripla    l'ui.s:iC    Si^ibcrlu  adliuc  siiper- 


stile,  apnd  qiiem  oplbns  senvper  ei  praiia  flnrnisia 
Liipus  videiur,  atienqiic  non  erat  cur  pru  illu  Fur- 
tunatiis  se  sollicituiii  osieiiderei. 

i  Eilil.  Pari-:.,  plitrn. 

^  Edii.  Paris.,  unica  inens. 

'  Edil.  Ven.,  sic  per  iiiaccessum    cu/wirt. 

'"  De  liarpa,  niusico  insiruiiiento.  i|uu  iii  Gennania 
D  niaxime  barbari  iii  cniiviviis  iili  coii^Ui-vcranl,  iitcn- 
tiiinem  alias  focil  Fortun.,  iieinpe  ll'>.  i.  cap.  1.  in- 
qnieiis :  Sola  sa-pe  boiiiHcans  barbarot  t.ud.s  hnrpa 
relidebiii.  lirow.,  iii  nniis  ad  hunc  lociim,  opinainr 
liarp;o  elyinon  ori^inoni  liabere  a  Gr.vcis  viKilni» 
X,i>p5i;  iipnixitn.  Verimi  qnidiii  ipiis|>iain  aliiis  4 
Gra'ca  itein  voco  «pji»  illms  originem  ileiivel,  qii.e 
lalc-em,  seii  ensem  falciluiii,  soiial'  ciijiis  linaniii-iii 
qiiiimdaiu  harpa  jTOilorl,  iii  arciuin  el  aiig;isluui  dc- 
siiieiis  ? 

"  rmis  Cod.  Valic,  rotta  Britanna  caiuU.  Calar., 
e.f  Itruvvero  : 

lirrcus  el  lliaca  loia  Bi  KMnia  \ii»«ei. 

Edil.  Veii.  Ct  roliqui  Cold.  Vil.  COMSWilitinl  l«- 
ciiiiii  lliow  li.  E'*l  vero  Vcliillittca  (  i  IU">v.  »iidi:«- 
iiiiis)  cilliara  Achillis,  a  vt^lfnlm»  cclobi.tia  el  ii>mi^ 
pal.i  apnj  (Jiukos,  e;i  siilicel  i|'i.i  ll«>im"riii,  lil>  » 
Itiad.,  cuuidcm  Acliilliiii  iiiiDfircui  iuiiiu,   qucui  41 


f 


215  MISCELLANEA. 

llli  le  forJem  refer.Mii,  hi  jgre  polenlem,  A 

llle  arrais  agilem,  praedicel  iste  libris. 
Ei  qiiia  riie  regis  <}uod  pax  esl,  bella  reipiirHiil ; 

Jii(lici$  ille  ileevs  coiiciaai,  isie  diKis. 
Nos  libi  versiculos,  dent  barbara  carmioa  *  lepdos  , 

Sic  variame  iropo  Uus  sonet  una  viro. 
Hi  celebrein  menwient,  illi  le  lege  sagaoeni, 

Ast  ego  (e  dvkem  semper  habebo,  Lupe. 

CAPLT  IX. 
Ail  Lupum  ducem. 

[Lupo  gratias  sgil  prn  missis  ad  se  liUeris  ae  miine- 
tibus.  Suuin  ab  llalia  discessiiiii  coininemorat, 
ac  conquerilur  iiullas  inlerea  3  propiuqnis  iiiissas 
litieras  ad  se  pervenisse,  qiioruiii  in  cbarlialeni 
Lupum  slbi  successisse  dicii.l 


—  LIB.  VII. 


ns 


Officiis  ialente  pjis,  wemorator  ^»  amtiniis, 

Proinpie  per  aflectuui  consuliture  luuin, 
Charius  abseiiiis  ramiwn  jniseralus  amici , 

(^iiando,  Meale  loco.  sigjia  reqiiiril  amor, 
<:  Ujidc  nieit  meriiis   daiur   buc,  ul  proiinus  essct 

Spes  Forlunaii  eura  beoigna  Lupi  ? 
Exsul  ab  llatia  nono  <>,  piHo,  volvor  in  anno  : 

LiltorisOceani  eouiieuaiiie  °  salo, 
Tempora  tol  fugiunt,  et  adbuc  per  scripia  parentum, 

Nullus  ab  escltisis  '  aie  reereavil  apex. 


Qiioct  pater,  ac  geiiilrij,  fraier,  soror  i,  «r<lo  *  nepo» 

Quod  poierat  regin,  solvis  aiiiore  pio.  [lum, 

Pagiiia  blaiida  luo  sub  jiomine  piissa  benigno, 

Ncciarei  fimlis  rae  reereavii  '  aqiiis. 
Nec.  solum  a  vobis  jne  dulfis  episiol>i  (ovit, 

Missiis  adliuc  in  rem  poriilor  inde  venit. 
Munera  quis  poteril,  rogo,  toi  inenior  ore  referre  ? 

AITectura  dulcein  pandere  lingita  nequii. 
Sed  libi  restituat  rex  cuncta  sufjernus  zb  alio, 

Qiia:  miitimo  J  fiunt,  qui  docet  esse  suiun. 

CAPLT  X. 

Ad  ilagnutphum  ^  fmrem  Lupi. 

[Magniil|ilium,  Lupj  frairem,   laiidat  ob  juris  pni- 
deiMiiin   el   in  popiilis   regeinlis  inquitalem.    Ad 
I     cxtreiiiuiii,  Llieraruin  breviiatein  excusat.J 

Qiiam  ciio  fania  volai  1   pernicil>us    excita   peimis. 

Ei  loca  ciincla  suis  aciibus  aucia  replel? 
Nani  libi  cum  Klienus,  inibi  sitLigerecceproj)iiiqiiits, 

liie,  MangiilCe  decens,  magniis  bonore  places. 
Sic  luba  pracoiiii  Siginmndi  ™  mi.«sa  «ucurrit, 

Ut  lua  dilTuso  sint  bona  nota  loco. 
Qiiod  (araeii  in  brcvibus  vix  signat  epistoia  verbii, 

Non  quia  cuncta  caiiil,  nec  reticere  ■>  cupit. 
Juridico  in  priinis  polleiis  torrente  relaiu, 

Sic  regis,  u(  revoces  fac(a  vetusla  novus  •. 


Agamemnonis  i«jiiria  adversus  se  conceperat,  so- 
lanieoi  inducit.  Ea  vero  a  F4>i'iiiiiain  liic  apte  invit:i- 
(iir  ad  Lupnm  celebranduin,  qnod  et  Achilles  eam- 
dem  ad  res  gestas  fortissimorum  virorum  canendas 
adliiberet,  ut  liitce  versioulis  expriniil  Homci  us ; 

Tov  8'  ivpov  ^fiiva  T£jOJro';xsvoy  tfifiiiiy/i  liysiri. 

T/jv  ipn'  i\  ivdcwj,  7rTo).tv  'He-riwvof  riliaaa;. 

Tji  oye  Oujxov  ste/ittev,  uietSc  S'  vpx  xlia  «vS^wv. 

Clirolta  vero  tibire  grniis  est,  a  Cainbris,  et  Ai;glis 
Crowde  appellata.  Oufr.,  in  Gloss.  Bruw.,  ninvuit  a 
testudine .  quam  f  r^mcico  el  Gerinanico  serinone 
erotte  noiiiinari  dicil,  illnd  nniiien  esse  dm-tun). 
Qu»  vero  ipse  addii  deinde  de  Gra;ca  voce  z/sujrTij, 
■vel  xjjuTrTa,  unde  iflud  iioinen  croite  oriuni,  ex  alie- 
riiis  «enteiijia  affnmai,  liaud  niilii  placent ,  cuin 
isthjcc  miiiium  contorta  et  invita  ad  voceiii  ill-.im 
eroiie  iiltistianit.im  ■•idliilieaniiir.  Malim  a  xmtsm 
illiiis  voeis  originein  diiceie,  si  inndo  ea  testndinem 
•son;ii,  eiiin  uiiqne  r.p^rUa  xi?«,oav  a  bonis  seripiori- 
biis  iisiirp.itiini  ieganius. 

•  Pro  Leudis  Vulg.tt  Fdjl.  Pari«.  referuiil  ludos, 
\ene  Brow.  Iieni  Ven,  Ed.Uniis  Cod.  Vat.,  coir^jpie, 
Ixilos.  Biow.   pr.Tclare  leudos,   seu  liedos,  restiiuit. 

^  Edil.  Ven.,  memorcris  uiit:mlis. 

«  Edit.  P.iris.,  ii»i(/e  datur  merilis  iltitd  quo. 

•i  Cuin  Forluiialiis  in  Gilli;is  veneril  ;id  an.  .oiIS, 
circiler,  ut  iii  ejusdeiii  Viia  osteiuliiuus,  patet  buc 
|'iiema  scriptiim  luissi'  ,id  annuin  o7i,  adeoq-je  :iiile 
videtiir  conscripiuin   fiiisse  quaiii  snperias  carinen. 

•  Edil,  Yen.  et  l'ari#.,  continuaiile  salo. 

'  Hinc  licei  coiijicere  non  propinqudrinu  niemo- 
riain  el  fliarilalem  iii  Fortiinatuin  deliiisse,  sed 
.ipsos  :potlns  belloriiiii  liunultibus  iiilerdiisos,  qn.e 
tunc  in  lialia  Longobardorum  aiinis  geieb.intur, 
iiiillas  liitei-as  xiiisisse  Fortunaio,  vel  missas  deper- 
ditas  vel  intecceptas  fuisse 

«  II.ic  cral  TUIana,  de  qiia  infra,  eap.  G,  lih.  xi. 

"  Sunt  qni  cniijeclurani  liinc  facianl  Fortunaliim 
ex  nobilissima  aliqiia  familia  oriuin  luisie,  idqtig 
i|>se  pcrob^ciire  iiidicarc,  ortlinem  nepolum  coiiiiiie- 
iiioraiido.   Quamvis  autcin   ille  luilii   vidciitin-  iion 


plane  ignobilis  atquc  viilgaris  vir  fuisse,  ijqiie  ex 
co  ronjicio,  qnod  ei  Kaveiinain,  studioruin  cansa, 
profecius  sit,  et  ibi  ii-liqu  indiu  JuibiUirit,  cuin  Feliee 
/<  (qui  postea  Tvrvisiuus  cpisiopus  fuit)  arctissima 
ainicltia  conjuticius,  et  inde  iii  Gulliam,  sepulcrniii 
sancti  Martini  veiieiaiuriis,  iler  susceperit,  quae  vul- 
garibus  hoiiiinibiis  hand  fere  soleiil  esse  comniiinia, 
idem  tamen  ordmem  nepoluin  non  liic  ad  ullain  fa- 
niilix  pra:rogativain  indicandam,  sed  ad  eoruro  nu- 
meruni  et  xtaiis  graduih  signiricaudum  arbitror 
usurpari. 

'  Tres  Codd.  Vnt.,  me  reno»ai'i(  aquis. 

i  Edit.  Veii.  : 
Quae  minimisfiunt,  quidocel  esse  suos; 
Unus  Cod.  Vat.,  quem  minimis  fiunl,  corruptc.  Edit. 
Paris.,  queiJi  minimum. 

t  Dubital  Browerus  an  hic  idem  Magniilfus  sit, 
qui  sedit  Tolosoc  episcopus,  quique  ad  comil.  Mdtis- 
coneiise  11,  celebratum  an.  515,  misit  qiii  suo  no- 
miiie  eidem  interessel  ac  siibscnteret :  ille  niniiriim 
qiii,  anno  sii|  eriore,  a  Mtiiniiiolo  el  Desideno  c;hsiis, 
ei  gr.ivi  affei;tus  injuria,  iii  e^siliiiin  palsus  fiieral, 
J)  iit  refeit  (iregor.  Turon.,  lib.  vii  Histor.  Fraiic, 
cap.  27.  Sed  djificMe  esi  rem  lianc  conjecturis  dofi- 
iiire.  Certe  .Magnullus,  TolosiJ  eplscotms,  iiec  pro- 
vinciuni  rexisse  unqiiam  ,  nee  t,iipi  frater  fuisse 
legiiur  ;  nec  rursus  ■Alagnullus,  Lupi  frater,  iispiain 
ToIos;b  epi.^-copus  cieaiiis  (qnod  ego  noverim)  coni- 
perilur,  ul  uiius,  aiqiie  idem  cuni  superiore  d;ci 
possit  :  solum  nuiiiinibus  et  icinpoiibu>  cuove- 
niunt. 

I  Edit.  P;iris.,  velocibus. 

■"  Noii  alius  liic  SigiMniiiidiis  esse  videliir  qnam 
is  ad  (jueni  scripla  e>:s^i3nl  pocinai;i  20ei2lJiu- 
jusce  llbri;  queni,  uti  M;i^'iiiiirMiii,  babitasse  ad  Kbe- 
iiuiii  iiidicat  liic  versiis,  «.tir.  21  : 

Posl  Ital.is  terras  iniiiis  iiiibi,  Kliene,  parentes, 
Sigisnuimliini   videlicet,  ot  ej'is  frairem  Aregisilmn, 

°  Edil.  Vcn.,  ncc  rrliiicre  capil. 

*lbid.  el  Edil,  l';iris  ,  itovis. 


147 


VENANTIl  IION.  CLEM.  KOnTUNATI  OPEKUM  PARS  I.  «M 

A      bri'\i  viia,  iiihil  .-«il  se  liucrariim  tnltieret,  qiiasab 


Cujus  in  oniciis  xqiii  culioris  aratruni, 

Se|i)in«  justili;!!  plvbs  siia  vota  nietit. 
?(eino  carei  propiiis,  alicnis  nenio  roctinibii, 

Sic  fafis,  iil  piipiiliiin  non  vacel  essu  reum. 
Solliciiuilo  liia  re'ii|iiis  feri  duna  saluiis, 

Kl  ialiur  unius  (li  populosa  quie;». 
^Dqualis,  concors,  ut  ab  omiiibus  alinp  voccris, 

Legibus  binc  judex,  hinc  boniiaie  paiens. 
Pa  paucit  veniam,  qiionijm  inilii  |)ui  titor  inslat, 

Nani  (le  fraire  Lupi  rcs  moiiel  •  anipU  loqui. 
$ic  iribu.ii  Ooniinus,  meritis  rfpareiis  ut  illuni, 

Queni  pariier  tecuin  corilis  annire  culo. 

GAPLT  XI. 

Ad  Joviiium  ^  recioiem  proviiira: 
[Jnvinum,  proviufi.-preclnrfin,  argiiit  (liiiiuini  silen 


eo  aviiiissiiue  eiypeclare  sigiiillcai.j 

Tenipiira  lapsa  volajit,  fugiiivis  falliniur  liorit, 

Uiicil  el  in  seniuiii  lubrica  vila  viros. 
Fine  traliit  celcri  siiie  '  fune  volubilis  axit, 

Ncc  retiiiet  rapidas  ad  sua  freiia  rntas. 
Cuncia  iiiovens  secum  inoiiieiita,  et  pondcra  reruin, 

Donec  nieta  avidos  sisiere  cogai  equos. 
Sic  qiioque  Jissimiles  ad  fliiem  tendiraus  oinnos, 

Neino  pedem  relraliit,  quo  sibi  linies  erit. 
Iiiiperiale  caput,  regiiuui  truliii,  aiqiie  i  senatuni, 

Nee  S|ieciante  die,  cum  vciiit  liora,  rapit. 
Qiiid  suiit  nrnia  viris?  cadit  iiocior,  ct  ultor  Achill  ^, 

Ajax   in  clypeo  [ils.,   Aj.icis   clypeo  ] ,   iiiunis 

[Achaeus  ',  obii. 


lii  ac  in  re.irrilicndo  lardiiaiis.  Uogii  ut  cum  ini-  B  Quid  satis  esi  cupido  ,   gremio  qiiod  condil  avaro 


I» 


iius  sibi  liccat  cins  friii  prsnseiiiia  eiaspectn,  h<ic 

siii  desideriuin,  missis  sallein  liiieris,  levet  •ic 

snlelur.] 
frosaico  quotics  direxi  scripia  relalu, 

Nullaque  do  vestro  pociila  fonte  bibo, 
Queni '  prius  irrigua  recre.irns  diliur  umla, 

Nec  iiiodo  Casialiis  rcdditur  hauslus  nquis. 
Si  nie  cura  minor  vcsiri  icnuissei  ainoris, 

Jam  fuerat  liicrum  ^  stringere  colla  inanu. 
Nuiic  iiiagis,  inde  minus  capio,  quia  diligo  mnjus  «, 

Et  cum  plus  cupiam,  vota  negala  [nngala]  gero  '. 
Qiii  (  libi  transludit  mea  pectora  pectore  tutn, 

Ciir  rogo  noii  pariter  lumina  luinen  hahenl? 
Vel  qund,  ainice,  lieet  scripiis  fero,  chare,  saluicin, 

Sed  niibi  qua  relever  pagina  reddat  opem. 

CAPUT  XII. 
Ad  eunidem  ^, 

[Viise  hnmange  breviiaicm  el  inaniialem  descrihil  : 
niiam  pietatcin  cniiiibus  morlalibus  rebus  supersti- 
teni  es>c,  ac  mnlto  prxsiare,  allirmans.  Iiide  Jo- 
vinum  incusal,  ac  lenilcr  perstringii,  qund  lam 

*  Unii"!  Cod.  Vat.,  res  oiovet  anipfa. 
^  Vide  quj;  de  Jovino  diximus  in  notis  ad  c.  12, 

lib.  VII. 

'  Edit.  Ven.,  qui  priu$  irrigua  recreobar. 

*  Ibid.  el  duo  Codd.  Val.  el  edil.  Paris. ,jam  (iierat 
licilwn. 

*  Uiius  Cod.  Val.,  quia  ditiyn  magis. 
'    Edit.    Ven.    et    duo  Codd.    Vat.,  vota  negala 

fjeram. 

*  Edil.  Yen.,  quis  sibi  irantfudit,  eic.  Ulius  Cod. 
V.it.,  qiii  sibi  Iransfiidil,  <|iiod  seq.  < 

i"  llujiisce  poeniatis  pirs  a  Ceorg.  Faliricio  iii  cnl- 
leciione  veierum  l.aliii.  I  oet.  Clirisl.  cilatiirsub  liuc 
litiilo  :  De  inceriitiidine  vitui  et  glorioe  hominis. 

t  Eilil.  Paris.,  liiie. 

i  Unus  Cod.  Vaiif.,  (r«/ii(  a^qite  senaium,  clc. 

^  Edil.  Ven.  niuruj  alienus  obii.  Edii.  I'ans.,  inu- 
ru^  Agivut. 

'  Eilit.  Vcn.,  quod  condil  avnnis. 

"•  lliiil  Dtliiiis  reilucns.  Edit.  Paiis.,  dclicHs  »(//i«i«. 

"Edil.  Ven.,  recubut  in  fine  supremo. 

B  Innuit  lioc  Inco  Fortniiiiins  iiiillam  essc  aiteni 
qua  siiprcina  fala  ah  lioiniuilius  depeHi  luissiiil ,  (Uiii 
vel  i|isa  lllyssis  (alUdiias,  de  Pulaiiiede  ra-leroituin 
poteiis,  ac  diii  viflri>i,  iiiliil  valiieiil  iii  iiinrti;  a  se 
a\erlrHda  ;  sed  vil  is  viUi  rxtessfril.  Ulysscs  iiiini- 
liiiii,  ciiiii  a  Palaiiiide  KollicUarrtiir,  iit  iiiii  ciiiii  le- 
lii|iiis  Cr^i  ciiv  pr<  rrribus  iii  Asi.un  irujci  rel.  brllnia 
'liu]ani    illaVurus,  &u   aiiicnlcin   csbO   siuiuUvil ;  ac 


Deliciis  solvis  [reflui.s]  <■=,  Atlalus  auctus  abesi. 
Qiiis  non  versuius  recubet  ■*,  duni  tine  supremo, 
DcPalaiiicde  ',  poiens,  ars  in  Ulysse  perit? 
Forma   veuusla    Uuii ,  cecidil    pulcherrimus  Astur 

[Astris  P. 
Occubai  Ilyppoliius,  nec  supcrexstat  Adon. 
Nnn  agiles  fugiiint  quo  terminus  insiat  t  eiindimi, 

Nam  cum  fratre,  celer  sorte,  Quiriniis  abit. 
Quid  rogo  caiitus  agit?   niodulis   biuudilus  '  arutis, 

Orplieus,  et  cyihurx  vox  animaia  iacel. 
Docia  reccssuris  qu  d  prodesl  lingua  sopliislis, 

Qiii  •  voluere  loqiii  ciirva,  ruluiida  poli? 
Artliiia  «,  Pyiliagoras,  Aratus,  Ca^o,  Plaln,  Cliry- 

[sippusi, 
C      Turba  Cleanibaruro  "  stulla  favill.i,  ciihat. 

Qiiidve  poeta '  poiest  Maro,  Lysa  ',  ileiiander,  lio- 

[nieius, 

^iunrum  niida  t  tabo  membra  sepulcra  icgunl? 
Cuiii  vcnil  exlreiniim,  nequeMusis  carniina  pro  unt, 
Ncc  juvat  eloquio  deiiiiuisse  melus. 

ul  id  persnaderet,  junctis  disparis  geiieris  iiecuilihns, 
salein  sercre  rocpii,  idque  genus  alia  priesliri' ,  qua; 
neuu)  saiia  meiite  ei  coiisilio  ageret.  Sed  felicior  uii 
exireiiium  Palainedes  fuii.  Nainque  aranti  Pair'  Te- 
leuiachum  lilium  plaiiearairo  coneidendum,  olijccii; 
ciimiiue  is  coiifestim  aruiruiii  suspendisse;,  ue  qiiid 
lilio  nocerei,  inde  coiiiperiuin  esi  qnod  i|;se  revet* 
aiiif  ns  non  cssei,  sed  ile  indiislria  id  siinul;iret. 

P  UimsCod.  Vat.,  pu/f/i<rrimu«  A>lus. 

1  Uiius  Cod.  Vat.,  i;un  lerminHS  exsiat, 
^      '  lliid.,  t/nii(/ilur  iii'u(i«. 

■  lliid.  ei  Edil.  Paris.,  quid  voluere  loqMi. 

«  Edit.  Vcn.  habei : 

ArcUilaque,  fjlo,  aique  ri»lo,  t  h  ysipi  us,  Araiii$. 

"  Clfaiithes  Zenonis  Ciiiiciisis  iiobiti^siinus  audilitr 
fuii.  i|sedfinile  sccUi'  anrlor  el  ni»)tisier. 

'  ires  Codd.  Vui.,  quidve  putma  potest.  Edii.  Veii : 

Ouidvc  pocina  potosl,  M»ro,  sive  MfB.uider,  llLmerui? 

»  iijta  videuir  posilns  e>sei TO  I  jisij.  qili  Pytliatio- 
rT  disripuliis  fiiil  ;  rnjiis  nieiniiiil  Cifcio  lib.  i  d« 
Olllf.,  el  lili  III,  dc  Oial.  Fuii  el  Ljfsius  diseiKU  «» 
afiiiissiiiiiis  uriior  Ailicnis,  de  i)uu  uleiu  Tulliua  itt 
Lruto  iiit^nliniieiJi  lucil. 

y  Edil  Ven  .  el  unus  Cod.  V»l.,  quorum  HHilal» 
i(ii-iM^i'ii.  Caspar  lluiih.  piiuii  lcgendjin  ./uiirnn.  uiit(rf 
tapho;  naui  >ecu»,  ail,  uullu»  iw.cl  scuiiiia. 


«0  MISCELLANEA. 

8in  ilum  piincta  cadiinl,  fugiunt  prxsentia  reruin,      A 

Ei  vlia:  taljulaiii  ie>sera  nipta  ievai. 
Ebt  tainen  una  salus,  p!a,  maxima,  dnlcis,  ei  ampla, 

Perpeluo  trino  posse  placere  Deo. 
Iloc  valei,  aique  vigei,  manei,  el  nerpie  fine  perihil, 

ilinc  quoiju4  post  tiiinulum  nascitur  almus  lionor, 
(Jund  superest,  liabitu  •  nieritorum,  flore  be:it'>, 

Suavis  justorum  fragrat  [rragat]  odor  tumulo. 
Gralius  ^  aura  fluens,  quam  spirei  •  aroma  Sabieum, 

'  VJiicens,  qux  pinguis  balsama  silva  reflal. 
Cinnania,  ralllia,  crocus,  violx,  rusa,  lilia  cedunt 

Dt  similis  nullus  "  nare  bibalur  odor. 
Quid?  quod  morie  magis  virtus  generatur  iti  illis, 

Diimgue  sepulcra  teiient,  langiiida  meinbra  '  forent. 
Hultorum  dubiam  solidant  pia  funera  vitam, 

Et  redit  ex  lumulo  vivincaius  bomo.  B 

Nobilis  urna  tegit  pretiosa  lalenta  tonaiitis, 

Ac  lerris  recubat  qund  super  astra  volai. 
•Qui  sub  ainore  Dei,  sacro  moderamine  viveiis, 

Fil  peregrinus  liumi,  civis,  eundo,  poli. 
Denique  pnsl  illos  qui  fundamenia  coruscanl, 

Postque  Petri  ac  Pauii  iiiiiina  s  priiiia  lide, 
Qiiis  numerus  radiel  saneiorum  sparsiis  in  orbe, 

Quanta  columnarum  graiia  fusa  viget? 
Per  loca,  per  populos  inundo  sua  sidera  pricsunt, 

Quidquid  ab  Oceani  circulus  ambit  aquis. 
Arctos,  meridies,  orieiis,  occasus  honorat  ■•, 

Luniina  [limina],  muneribus  clarincaia  suis, 
De  reliquo  niiiil  est,  qufldciinquc  videtur  in  orhe, 

Mani  tumor  Ific  toius,  Tumus  et  umbra  sunius. 
Cur  igitur  metu  >  iruliitur  daia  vita  susurro,  C 

Nec  Fortunato  pauca,  Joviiie,  refers? 
Tenipora   lapsa  vides,  neque  Innga  silenlia  rumpis, 

Me  quoqiie  iie  recrees,  ad  iiica  d;iinna  taces. 
Non  ita  rebar  ovans,  posiquam  Germaiiia  iiostrns, 

Cuniulerat  visus,  ut  resilirct  amor. 
Cicdidcram  polius  quantuin  sc  tenderet  xlnf, 

Ut  vcsiri  alfecius  se  diiplicarct  opus. 
ncn  (nagis,  ut  video,  vuia  in  coiiiraria  cnrrunl, 

Teinpora  long^aiilyr,  sed  breviaiiir  aninr, 
An  quaniiim  ex  oculo,  tanoim  lilii  corde  recedn? 

Et  tain  longe  animo,  quam  sumus  ambo  toco  ? 
Non  ego  sic  refero,  quuniam  tihi  pcctoie  nector, 

Pricdicat  hoc  alitcr,  mens  ubi  dulce  sonat  i. 
Nam  cui  cbara  fules  animum  sociavit  amice '', 

Qnod  ininus  est  oculis,  flagrat  amore  magis,  ^ 

Ei  licet  absentem  paries,  locus,  aula  relentel, 

Corde  suo  illic  est,  est  ubi  fornia  placens. 


—  LIB,  VII  250 

Prospicilan"ec!li,  qiifni  viillii  nou  videt  ipso, 

Et  vox  longiiiqu.i  dc  rcgioni!  sonal. 
Quid  gerii,  aut  ulii  si,  taciio  dare  verba  vldeiur, 

Intra  se  loqniiur  peciore  claiisus  amnr. 
Si  volai  aiira  levis,  piital  inde  venire  salules, 

'  ll"C  fragor  aure  refert,  qiiod  liomo  meiile  gcril. 
Hinc  tiius  crgi»  clieiis  ego,  <  hare,  colende  requiro, 

Absenlcm  fuciimt  quein  loca,  non  animus. 
Qui  seniper  noslro  "■  memnraris,  liaberis  in  ore, 

Scribimus  et  »  haec  diim,   noii  sine  te  luqiiimur. 
Afl^ectu,  btudo,  voto,  tiia  brachia  cingo, 

Aique  per  amplexuin  pectoia,  colla  ligo. 
Irgiederis  mecnm,  parlterque  moveris  aniator, 

Et  quasi  blanda  loqiiens,  oscula  libo  labris. 
Aiiie  oculos  hahco,  ted  chara  refugit  imago, 

II  c  quoque  quem  <>  haheo,  non  retinere  queo, 
Aliernis  vicihus  modo  vadis,  et  inde  recurris, 

Vix  fugis  ex  oculi>,  ecce  lignra  redis, 
El  cum  lergadabis,  f;iciesmilii  cernitur  insons, 

Si  pede  conversus,  fronle  regressus  ades. 
Saepe  eiiam  videor  dare  le  pia  dicia  relalu, 

lllic  foile  laces,  liio  mibi  verba  refers. 
Iloc  de  te  minus  est ,  quia  prendi  non  pntcs  absens; 

Nam  velut  illic  es  toiiis,  et  hic  meus  es. 
Qualiter  ambo  siinul  paucis  haliiavimus  horis, 

Nnn  fugii  ex  oculis,  dum  manet  isia  dies. 
Misiiiius  0  quoties  tiniidis  epigrammata  chartis, 

Eltua,  nerecreer  p,  pagina  muta  silel? 
Qiiis  rngo,  reddal  eas,  laciil  quas  perdimus,  norasT 

Teinpora  non  revocat  iux  levis,  aiqne  fiigax. 
Dic  hoiiio,  note  nieus  :  quid  agis  ? quid  amice  rccurris? 

Si  tua  rura  colis,  cur  mea  voia  neges? 
Scrihe  v:icans  aiiiino,  referalta  poeniata  versu, 

El  quasi  ruris  agrum,  ine  cole  voce,  melo. 
Per  ilioraca  meuin  ducas,  precnr,  oris  q  aratrnro; 

Ut  liiigux  sulcus  sint  sata  noara  liix  '. 
Peclnris  unde  segcs  gravidis  animetur  arislis  , 

Pullulet  el  nostro  farre  novale  ferax. 
Nam  milii  si  loqueris,  bone  vir,  pieialis  opinie, 

Exsuperas  labiis  dulcia  mella  favis. 
Plusqiie  liquore  placet,  qnam  ferl  oleagiiia  succo, 

Suavius  ct  recreai,  qiiani  quod  aronia  rcflat, 
Ciim  Aspasio  pariier  cliaris  patre,  fralre,  Leone, 

Longa  staule  die,  dulcis  amice,  vale. 

CAPLT  XIII. 

Ad  Feli.em,  '  sncerum  ejus, 

[Timide  ac  repugnanter  se  ad  Felicem   pncseos  lan- 
de prxstantem,  ait  accedere.  Sodalitaiis  laineiit 


*  Edit.  Ven..  quod  superest,  liabito^ 
l>  Ihid.,    Gralior  aura  fluens. 

'  Edil.  Paris.,  anwma. 

^  Edit.  Paris.,  tlmraqiie  devincens  balsama. 

*  Edit.  Ven.,  ii(  similit  nulla. 
'  Edit,  Paris.,  jacent. 

t  Duo  Codd,  V:il.,  lumina  prima  fide. 

•"  Eilit.  Veii,,  ucciisus  lionurant. 

'  Edii.  Ven,,  cur  igitur  meiuo.  Unus  Cod.  Vai,, 
/ja'(/  igilur. 

i  Diio  Codd.  Vaiic,  «6/  dulce  fovei.  Eilit.  Ven., 
iil)i  dulcis  inest. 

^  Kdit,  Veii.,  aninuim  sociahiil  amici.  Uniis  Cnd. 
\ai,  sofiabat  ainice.   l'!dit.   Paris.,    nam   cuin   chura 


fidet...  saliavii, 

1  Edit.  Piiris.,  aurte  ferl  fragor  hoc,  quod. 

°i  Edit.  Paris.,  memorandus. 

»  Edit.  Veii.,  scribimus  licec  et  dum. 

°  Ei\ii.  \en.,  hicquoque,  quaiido  Itabeo.  Edit.  Pa* 
ris.,  quem  video. 

p  Unus  Cod.  Vat.,  nerecrees  pagina, 

1  Ven.  Edit.,  precur  istud  uralruiu. 

'  Uiid,  etuiiusCnd.  Vai,,  sint  fala  noslra  luus. 

*  Qu:iinvis  Veii,  Edit.,  ol  Mss.  <innii-i  iffeiaiit  liimc 

tiurum  :  Al  Felicein,  soceiuin  ejus,  ct  unns  ex   Ma. 

Val.  habi'ai  so<-fi«m  Jotiini,  egi»   laincii  opiiior   hiiiic 

'  tiiuluin  corru|iliirn,  ;ic  dt;|iiavalniii  fiiissc,  ac     c>>o 

legtiiduiii  .  ud  Feluein,  soiiinn  eiui,  vcl  huuhi.   Hic 


2fil 


VENVNTII  HO.N    (LOI.  FOUTUNAH  OPERUM  PAUS  r. 


ibi 


>iii:i-  iiiiei  riH.T:ii,  conjimcUonn  itc  n>iiiiiiiiiiii<  |>»ii  i«  A     Qnu  iiiuliore  vi»  piocis  .igolisl  iter. 


II'  ci'S!iiiiiili>ie  Irctus,  eiiiuiJeiii  seijuciui   pueiuaie 
iiilerpelliit.| 
Ar<lii:i  Vierio  cui  conslanl  culmina  (aiitii, 
Vii  liiiiiiili  valco  taugi-re  i  l.tiistr:i  inaiiu. 
Seil  i|iioniain  patrix  1'uit  anla  soilalilms  nna, 
AITectu  *  Itilens,  piilso,  bcnignc,  forcs. 
CAFUT  XIV, 
l)e  il/MHiHiii/eiM  *•. 

(Se  a  Muinmnleno  in  itinerc  huspiiio  cxceptiiin  ac 
liberaliler  tractatiim  fuisse  n:iri'»t  :  stMHiaclii  crii- 
Jiiatein  quan)  e\  ciboriiin  copia,  ei  |iriecipiie  Per- 
sicoriiin  piiuioriiiii  esn,  cunlr:ixrrat,  elcg  niter  ac 
lcpide  describil.  Muiuiiiuleiiuin  ipsuiii  egrcgie 
cuininendai.  ] 

Diini  niihi  fessus  ilcr  g^adior  prope  noclis  in  tinibra, 

Sulis  inoccasu,  piii  fiigiente  ilie  : 
Cuni  giif  er  iindnrnin  <^  vii  idanies  gr:tinine  ripas, 

rasraa  conspeiii,  pastas  et  ip-e  fiii. 
Iluc  orulis  eaptiis,  voio  diicenie,  tralieb.ir, 

Denecteiisqiie  vlain,  prosperiora  peto. 
Mumniolpnus  enrm,  <)ui  celsa  palaiia  regis 

Altis  consiliis  crescere  rite  facit, 
Inter  concivcs  merito  qui  clarior  exslat, 

Qncmqnesuper  proceres  unica  palina  levat, 
Moliilitaie  ^  potens,  animo  bonus,  ore  screnus, 

Ingeniosiilvrs,  et  probilate  sagnx, 
Cui  genus  a  proavis  radianii  luce  corii«cai, 

M^iril^os  ipse  lamen  vicii  hoiiorc  patres. 
Iliic  ergo  artveniens,  epulis  explctus  opimis 

Qncni  vidisse,  inilii  consliiit  cssc  cibum. 
Fercula  niagna  quidem,  dapibus  cumulata  bcnignis,  {J 

Acsi  co'le  mmrns,  discus  onustiis  er.it. 
Undique  niontts  opns  mediiim  quasi  v.illis  liabebat. 


lllu  naians  oieuni,  pro  undis;  pro  c«spite,  disciuo 

Juciijiiit,  cui  pru  gurgitc  iiieiisa  fuit. 
Aiiaiiii-ii  aiite  a'i<id  data  suiil  inilii  utilia  potu*, 

Persica  qua;  vut^i  iiOHiiiie  dicta  soiuul. 
I.assavil  dando,  sed  iiou  c^o  lussur  edeiid», 

Vocilins  liinc  cogeiis,  hinc  tribueiidoiU|>es. 
Mox  qiiabi  parlurieiis  subito  vae  ventr«  ietL'Hdi, 

Adinirans  utcruin  sic  luinuisse  Bicuin. 
Iiiiiis  eniin  lunijtrus  vario  ruworc  *  freineJNM, 

Viscera  conturbans  Euruset  Austor  erat. 
Non  sic  if^oliis  turbatur  arenn  procellis, 

Mec  vaga  per  pclagus  piif.pi3  ailaeia  tremit. 
Nec  sic  inllaiitur  veiiloram  lurbiue  (i»I1es, 

Malleolis  r:iaaulo«  qttos  faUcr  «stas  litihcL. 
"  Alier  iii  alterius  niciabai '  niole  susiirros, 

Ei  sine  s  me  niecuui  puoii;i  snperba  luit. 
Sit  libi  loiiga  ^  s.ilus,  cels;i  cum  £onj«tse,  rector, 

Et  de  naloruin  prole  voceris  avus. 
Ltiuilis  hoHurc  polens,  fclicia  tempora  cemas, 

Et  valcas  dulces  concelebrare  jncos. 

CAPUT  XV. 

D*  Berutf»  <  eomile  ' . 

[Cura  exspf-ctafei  Fwlun.-iJus  ul  a  Beridfo  ad  pran- 
diiini  iuvilaretiir,  duplici  interea  se  faiue  Har':!! 
laborasse.  Ad  extremum  faiista  pro  ipso  ac  Ixia 
omiiia  facit.  ] 

Delicias,  Berulfe,  tuas  spectando  '  libenter, 
Me  falcor  dnplicem  siistinuisse  fainem; 

Sic  ego  ciedebam,  quarta  '  satiarer  ui  Iiora, 
Me  nec  ad  ortavam  mensa  beiiigua  Tneat. 

Per  vcstras  epiilas  dtdici  jcjunia  gcstaiis  ", 
Litaiiia  ■■  fuit  prandia  vestra  niagis. 


euim  videiur  e«se  Felix  ille,  qui  Forjunaii  sodslis, 
et  iii  sMidiis  Ravenna;  sociiis,  postc:i  cre:iijus  Tar»j- 
sinns  e.  iscopus  est,  iiidi\imiis  in  Viia.  FMrliiii.^  n. 
io  ei  H.  Ac  saih'.  Iiuic  apie  convciiit  hie  versus  : 
Sed  i|usnijn  falfi^  fuit  aula  sadalitius  ona, 

qui  haiid  scio  an  Felici,  Jovini  socero,  lirio  modo 
coiiveoire  possil.  Uc.Be  vcro  Felici  ei  Foruinjio 
iarvisius  commuujs  pair  a  fuil,  iit  tisLeiidimus  in 
eadem  Fort.  Vila,  miin.  10. 

•  Unus  Cod.  Vat.,  affeduque  fidetis. 

*>  Bic  videtur  esse  Muinmuleiiiis  qui  Siieiviomeus 
flppellatur  a  Greg.  Tur.,  lib.  x  Uist.  Frauc,  cap.  5!, 
«iijiis  filius  Uolio  Rigunthem,  Chilpcrici  filiaiu,  ite- 
«luiit  in  Ilispaniam,  Retcaredo  nupiur.iiu,  uii  nar- 
rat  idem  Greg..  I.  vj,  c.  iS;  alter  vcro  ejus  lilius 
Bodegisilus,  cum  ad  ALuiriciutu  i/np.  profcctus  esset, 
^egatus  Childeberli  regis,  Carihagine  ia  seditione 
{lopnlari  occisus  est  injuria. 

«  Edil.  Paris.,  ririddHri. 

•  Muniniiileni  gcniis  nnhilissimum  fuisse  et  cl:inim 
in  Giillia  hiiic  iiiielligcro  possumiis,  qnod  Crcjor. 
Turon.,  10(|ueiis  rlc  Boboiie,  MuuiuKileni  lilio  qiii 
fomcs  itiiieiis  daiiis  fucral  Rigiiiiilii,  do  qii:i  sii|ira  : 
jBrnn/  autem,  inqiril,  fuiii  ea  viii  miii/iii/ic/.  ItoSio 
fhix  fillui  Uumniutent  cum  u.rore,  quasi  p.-iraiiiini- 
fihiis,  etc. 

•  Edit.  Parisiensis  UiblioihecoB  PP.  an.  iGil  sic 
legit  hunc  Tersoiii  : 

fntui  eniui  vtric  vantorum  niore  fremelr.it. 

(  Iliid.,  nnilabal  mote, 

«  Et  tine  if. 

^  Unus  Cud.  Vai.iiil  libi  targn  nUu'.. 


'  llic  Bcruiriis  Turonuin  ac  Pictavorunj  AuK  fiiil, 
ul  relerir.regor.  Tiiron.  lili.  viii  llist  Fr.inc.,i'a  '."iO. 
Is  posl  Sigilierti  inorlem  ,  cuin  ejusd^^iii  tlic^anros 
clam  absltilisset,  co:iipi'cl»eiisus  a  »  iHldcbert'"  rege, 
uiia  ciim  Ariiegisilo,  ejiiwd''»!  sceleris  sncio,  iu  car- 
cerem  conjectus  esL,  ac  iii-i  ejiiscopi  inurcessis- 
seoi,  ferro  vilain  amisis  et.  llaic  ail  an.  ."85. 

Porro  anim:idvert.t    Bn.w.    ;id  liunc  lncuin  cnm 

Sirmondo  in  notis  :»il  Sidoiiiuin,  linc  iu<.aie,  qua  For- 

tiiitatiis  fl.<ircba.',  ei   iiiierior«  in  luive  fuissc,  iii  e\ 

cojiiilis  hoiiorR    el   loco  al  .iltiorcm  iluci*   paiaiini 

gr:uluni  asccnilcrcltir ;  iHud  vern  iilrumqnc  grnduui 

discriiiicii  iiilerfuisse,  iiiutd  coniM  uiii  solum  c.viiali 

prssidcrei ,  dux  vero  vlu.iilMis,  tive  ime^raia  pr<iviii. 

ciain  adininislr:irel,  in   qiia  pliires  cssoiu  civilales, 

ac  siiigiil  c  snos  coiiiiliitiis    Iia1)creiit.  Vidcsis  Sir- 

moiid.,  in  notisad  eiisi.  i7  lib.  vii;  S.dunii  A(««ll., 

ubi  plurilui^eveiii^iili^iiHiui  Ulutlrai. 

D     i  lliiu'  inlclligi  poiesi  hoc  carmeu  scriptiira  a  Kor- 

tunaio   fiiissu  ciini  BcrnlTiis   adliiic  csset  conies,  nc 

noiidiim  1'iciava.' ac  TiironiciV  urlii.  diicaluui  linsscl 

adcpius.  Al  is  jaiii  dux  appollaim'  a  Ciregor.  Tuion. 

iii  llist.  Fraiic.  ad  aii.  580,  qiio  leniiiore  ■Greg..rius 

Berullum  iii  so    iiiiqniorcni  cxpeilns  est,   nt  idcni 

narnl   lib.    v,  cap.  .'.0.  OnMnino  verisiiQile  esi  suli 

Sl^ilioiio  eu  diicaiii  liiis  e  poiiiinn.  upnil  i^iiein  va'o- 

hal  :iiU'Ior>talc  el  ^raiia.   J-aoi  mmo  Sigihcrlus  ihcU 

stis  csinii.  ri7,S,   ei  aiile  qneni  .iniiiiin  piiniido   liix) 

pocm:i  cliuiihraliim  luisse  crcileiiduiii  c»l. 

i'  Fdil.  Voii.,  exsiieilo  /ifccniir. 

'  F.dit.  I'aiis..  j.i/iiiri.-r  heru. 

1"  Uiins  Cod    V:it.,  jejuiiiu  ijut  nns, 

"Ibd.,   tiliiiiii,    llrowcrns    pni    li  .iiiii.s   |ejuniuir 

ipsiiin  anuinial  liii'  iuriic:ii'i,   i(ii(idii|r,  pru  vcic.rf 


i 


S55  MISCELI,\NEA 

Del  libi  vM«  Oens.  per  <f\en\  raoJj  l:eia  notamtis  "  :  A 
lla'C  quoque  duni  scrib^i,  pliis  saiiatus  agor. 

CAPUT  XVI. 

De  Condoite  *>  dMnesiico. 

[Cnndnnem  dnniesiicum  laiiJat  oli  linnnres  qnns 
virlute  prflmeriuT.ii ,  et  in  adminisirandi  regia 
doino  sinj^nlari  flde,  qiinsqne  ille  grndaiiin  sab 
divcrsis  Aii^lrasijc  regibus  fuerat  coiisecutiis.  ] 

Temporibus  longis  regalis  «  dives  in  aula, 

Eiiituit  meritis  gloria,  Comlo  ^,  luis. 
Ns»m  seinel  ut  juvenem  vlgili  le  pectore  vidit, 

Elegii  spcuni  semper  lialiere  seiiem. 
Quis  fuit  illc  aniinus?  vel  (|ii.i:  miuleratio  scnsus, 

Cuiu  fueris  lanlis  regilius  iiniis  ainor? 
Mens  generos:i  tilii  prciio^o  Iiimine  rulgel,  i> 

Qiisp  meriis  prnpriis  aniplificavit  avos. 
Floret  piisterit.is,  perqnam  sna  crescil  orign, 

Gl  Tncit  antiquos  surgere  iaude  palres. 
Nam  si  pra-fertnr  generis  qiii  servai  bonnrcm, 

Quanla  magis  laiis  esl  nobilitare  genus  7 
Qni  ciipit  ergn  siiuin  geslis  aliollere  nonicn, 

llle  liium  vclox  prcmcditetur  npus. 
A  parvo  iiicipiens  exisli  semper  in  altiim, 

Perque  gradas  omnes  cuiniina  celsa  teiies. 
Tlieodericus  •  ovans  ornavit  liiinore  tribunum  ' 

Surgendi  auspicium  jam  fuit  inde  tiiuin. 
Thcodeberlus  f  eniin  coniitivx  '"  praemia  cessit, 

iViuit  et  obsequiis  cingiila  digna  liiis. 
Vidil  ut  egr^gios  animos  meliora  mereri ; 

Mox  voluil  mentes  »  amplificarc  grados.  C 

Insiituilcupieiis,  ut  daixle  domesticus  esses, 

Crevisii  subilo,  crevit  el  aui.i  simul. 
Florebant  pariier  veneranda  p:ilaiia  lecum, 

riaiidcbai  vigili  dispo^iiore  domus, 
Tlieoduvaldi  i  eliam  cum  parva  inrantia  vixit, 

Iliijns  in  auxilium  maxima  cura  fiiit. 

KccIPsi:R  consuetudinc  jejunium    seinper   habcrent 
adjiinctum. 

•  Uhiis  Cod.  Vai.,  lata  nolaiur. 

■>  Edit.  Ven.  Condane.  Domeslici  nnminnbanlur  ii 
qui  in  regia  aiila  exculi:iliani,  ei  piocur:ili:uit  illa  qua; 
ad  iiecessarias  pro  r<'gio  npparaiu  el  viciu  impen>as 
pcrtinebaiit ,  ut  legore  est  apud  Grerj.  Tur.,  lib.  x 
llisi.  Franc. ,  cap.  28.  Hi  immeralianiur  inter  opli- 
niates  regiii ,  ac  regi ,  ciim  ca-ti  ris  palalii  proceri- 
bus  >"  placiiit  assidebant.  Vide  d.  Kuinari,  in  noiis  _. 
ad  lil).  VI  Hist.  Fiaiic,  c.  H,  et  lib.  vii ,  c.2l,  nbi  " 
rerert  ensdem  vel  cubicula:ios  appellatos  fuisse. 
Pliira  hMbel  Dufreriie  in  Gloss.,  iibi  fusius  de  muiiere 
etgradibus  domeslicorum  edisserit. 

'  Unus  Cnd.  Vat. ,  reyali,  quod  seq. 

^  Ven.  Edit.,  ylori»,  Conda,  lui!t. 

*  Ibid.  ei  duo  Codd.  Vai.,  Tlieudericut.  Is  fuit 
Clutarii  frater,  Clo  lovei  fllius. 

'  Tribunus  eiat  cx;ictor  tribiiiorum.  Penes  tribii- 
nos  fuisse  vel  (arcerum  aique  castrorum  cusiodiain, 
apparet  ex  Vita  sancli  Gerinani  Parisiensis  episcopi, 
c.  02  et  68,  a  Fortiinato  conscripla,  ct  ex  Viia  san- 
cla;  Radcguiidls ,  c.  58  ,  ubi  eiiani  iribuni  fisci  noini- 
naniur. 

(  Theodeberlu"  filius  Tlieodorici  fuit,  ciit  surccssit 
in  regno. 

•^  Cowtliva  direlialiir  dignitas  comilis  ,  ad  qii  im 
Tidetur  gradiis  liiissi;  lionur  iribuni  el  locus.  Vi.lesis 
Hux  de  comiiibm  adiiolaviniui  ad  «upcrins  caruieii. 


—  Lltt.  VII.  «5* 

Aciibus  eximiis  sic  piiblica  jura  iovc!>al  *, 

Ut  jiiveiiem  regeni  redderes  esse  seirein, 
Ipse  gubernabas,  veluii  si  lutor  adesses, 

Commissumqiie  tibi  proHclebat  opiis. 
Clotarii  rursus  magna  dominatus  in  aula, 

Quiqiie  domum  siraHi  jussit  amore  regi. 
Miiiati  reges,  vos  non  routasiis  honores, 

Successorqiie  Inus  tu  tibi  dignus  eras. 
Tanliis  anior  populi,  solertia  taiila  regendi, 

Ut  lioc  nemo  volen-;  surripiiisset  oniis, 
Niinc  etiam  '  placidi  Sigiberii  regis  amore 

Sunt  daia  servitiis  liliera  dona  iiiis. 
Jussil  ei  egregios  inler  residere  potenies, 

Convivain  ■"  rcddens,  prolicictiie  gradii. 
Ilex  poiinr  reliqiiismerito  melion  paravit, 

Elqiiod  iiinjiis  habei,  hoc  tua  caiisa  docet. 
Sic  tuiis  ordo  fait,  semper  majcra  ■niereri, 

Vitmiiie  qiiain  senior,  lain  libi  crcfit  lionor. 
Qiis  fuerit  virtns,  trislis  Saxonia  ■  canial, 

Laus  est  arnia  Iruci  iion  limaisse  seni. 
Pro  patri*  vulis,  elniagrio  regis  amore, 

Qiio  duo  naiorum  funera  cbara  "  jacent. 
Nec  graviter  dolcas  cecidisse  virililer  amb.^s, 

N.im  pro  laude  mori,  vivere  semper  erit. 
La'liliam  vulliis  bilnri  ditriiiidit  ab  ore, 

El  sine  nube  aninii  gaudia  lida  P  gerit. 
Munificus  cunclis,  largiiis  niulta  benignus  , 

Ei  fdtis  aslrictos  per  liia  doni  viros. 
Siliibi  longa  saliis  placidis  felicior  i  annis , 

Atqiie  suuin  rcparel  '  proles  opima  (latrein. 

CAIUT  XVII. 

Ad  Gundoarium  [M-,  Guniliar'.um\'. 
[Gxciisat  liter.iruiii  breviiaicm  Foriunaiiis ,  ac  stjaB 
in  Giindoariiini  lieiu'volci  lisc  vix  ullain  pagiiiam 
esse  parem  affiriii:ii.  Lnudnt  deiiide  Guiidnariuni 
ob  suaviiaieni  niuruin  aiqiie  scniiojiis.  nc  reliquas 
cjiisdem  viitutes,  pr.ccipuc  vcro  in  adiuinisiranda, 

'  Edil.  Ven.,  mox  vnluit  merilis. 

i  Ibidem  et  in  trilius  .Mss.  \ aiic.^Tlieud^batdi .  Porra, 
Theiidebaldus  Tlieodeberti  (iliiis  fuit.qui  paireui , 
vita  riiiKliitn,  ipse  iiniiialuru  ndliuc  icl^ile,  excepit  in 
resno  aii.  5i^.  Moriuii  anleiii  vel  Tliiudeii^iJdo ,  an. 
nlS,  C!ol:iriiis  reliclnin  ab  illo  legniini  si«)  adjunxil^, 
III  iiarral  Gng.  Tiiron. ,  lib.  iv  llisi.  Fi-.inc.,  e.  9  , 
siib  quo  Coiido  (  ut  hic  re!eri  Fi)rtiinatus  )  honoreiii 
siinm  ac  luciiin  reiinuit ,  qiieiiiadmndiim  et  sub  Sigi.^ 
berto  Clutarii  filio,  cui  Tlicidoiici  regiium  obtigil  ^ 
uii  iinrraviinus  in  Vila  Forluii. ,  n.  45. 

*  Ed.  ^eu.  ,  pub  ica  jura  fovebas.  Uiius  Cod.  Vat.^ 
publica  cuia  (evebat;  duo,  [ovcbut,  quutl  ptacet. 

1    E'!it.  Parts.,OTogno  S  jiderti. 

"  lliiic  proclive  cst  iuieliigfre,  roiiiiros  regis  prae-» 
siitisse  huiioris  gradii  illis  qiii  dDinestici  iiomina.T. 
bantiir.  In  concil.  Tidet.  xii,  <aii.  5,  coiiviv»  regis 
ii  appellantur,  qHOS  regia  pokslat  parlicipet  mcnta 
suai  efjicil. 

»  Qiiod  Sgibertus  in  SaxonBS  arma  moTeril,  COR- 
Sial  cx  car.  5  lib.  vi. 

"  lulit.  Veu. ,  quM  de  w«tflrimi  funere  cura  jacet. 

P  Edit.  Paris.,  (jen.s. 

<1  Edii.  Ven.,  et  unu^Cod.  Vaiic.  ei  EdJt.  Paiis, 
feliiius  aunis. 

'   Diio  Codil.  Vat.,  pr«/i!:  npima. 

'  Ldil.  \cu. ,  ad  Guaiuiuanum. 


MS 


VKNANTII  IION.  (LEM.  FOMD.NATI  OPERUM  PAnS  [. 


25« 


regin  p.tlrimuiiio   liitvin  ac   diliKfiiiiaiii  cuiiiiiion- A  All'>i>ili!i  aniniis  ogn  per  v;ig»  iiubila  prenjii 


Uui. 
Si  proiii  veiliis  arfectiis  povtul  tinaniis, 

Cirniina  plura  tiln  pagiiia  iiubtra  darel. 
Sed  ifuod  ab  ore  loqui  iicqueo,  i;uod  peclure  gei>lo , 

Sit  satis  cx  niiillis  vel  inuilo  pauca  dari. 
Maiii  si  respicias  voliini  per  veilia  c:int'iitis  , 

Maliierain  niajus,  qui  tibi  parva  reiu. 
Aspiciniiis  scnsuin  loluiii  iii  dulccdine  riismn  , 

Qun  slne  nube  diili,  corde  "  sereiia  inicani. 
rurn  roiite  rig.iiis,  ncctar  ile  raiice  rcduiidat , 

Cujus  vcrba  libcns  pecture ,  curde  bibo. 
Providus,  exerlus,  viTgans,  nioderatus,  lionesius, 

Condiiiiciituin  aiiiinsL-  mens  lua  seniper  liabet. 
Keginx  egrogi.u  pair  nion  a  crlsa  gubenias, 

Qux  tibi  commisit ,  scnsii  ubique  ndein. 
Ncmo  pix  poterat  rejjin.-e  *>  cb.irior  esse , 

Quain  qui  pro  nieritis  talis  ut  ipse  ruret. 
Ciindari,  loiigo  vigeas  pl.icilurus  in  xvo, 

Coiijuge  cum  propria  liicc  pcreiine  mancns. 

CAPUT  XVIII. 

Ad  Flavuin. 

[Suam  lii  Fl»vuin  sediiiitaieni  ac  in  miiteiidis  ad 
ipsnin  litieris  di'igen(i.iii'.  cninnieiiinr.il;  tiim  ciiin 
aiiiice  iiicusat ,  (|iiud  iiiliil  ad  sese  liiter:iriiiii  re- 
iiiittnt,  rogaiqiie  ui  qiiuvis  (lcniuiii  hibucrit  inoiJu, 
ad  se  rescribal.  ] 

Ad  cliaruni  toiies  mea  pcig°t  cpistola  Fl^Tum, 

Sic  monet  onicii-i  sednla  curn  Inqiii. 
Kiinc  quoqiie  prosaicn,  niodo  niiliciis  carmiiia  vcrsn, 

Uandior  afllaiii  <  debia  S'dvit  amor. 
Quin  libi  panca  r>  rat,  qni  vult  iier  ire  viainr, 

Nenio  mibi  t.tcitc  prx'tereuiidu.<:  aliii. 
Foeius  *  amiiicix  le,  ut  psgina,  s:i  pe  requiril  ♦, 

Et  si  vir  desii  '  pnrtitor  (,  aura  placet. 

•  Edii.Ven.,etunus  CoJ.Val., ror(/a  s«r«iiu  micani, 
qund  placi-t. 

•>  An  hxc  Tlieodecliildis  regiiia  fuis-e  censenda 
cst,  ciijiis  pieiaiem  egregie  laiidat  Foriunatus  ,  I  l>, 
VI,  cap.  5,  ciijus  forienegntia  gerebat  Giindnnrins? 

c  Edit.  Veii.  ,  blandior  e/feetit  ;  foriasse  ,  clfeciu. 
liiius  Cud.  Vat.,  btupdior  affatu. 

•i  Trcs  Cndd.  Vat.,  folus  amicilia'. 

•  Ed.t.  Ven.  ei  iimis  Cod.  Vai.,  pagiiiareiiuirai. 

'  lii  Ven.  Edil.  iiiterpungilur  anle  porlilor. 

n  l'iius  Cod.  Vat,,  polior  aura  placet. 

^  Edit.  Ven.,  nubila  peiido. 

I  llujiisce  obscuri  loci  bic  vi>lctiir  esse  i^eiisus :  an 
idcirco  noii  scrilil.s  quod  cliarla'  inopia  laboras^  Cli:ir- 
m  vero  solebat  roiari,  unde  ei  roiiilut  videtur  appe!- 
lari ,  cbarta  videlicet  in  orbis,  seii  rni:L- ,  rigiiiani 
convulula.  At  si,  inqiiit,  res  il.i  se  liabct.  curiicein 
e  fagn,  qun  l'a<cix  in^iiarciiigitur  ,  cxsciiidas,  ci  iii 
corlice  ,  tanquam  in  cliarla  ,  scribas,  Cdii.  P.iri'.. , 
[auiii  sar/iim. 

i  AilKeiiieniit  (  ait  Itrow. )  baliet ,  cuin  veleribus 
llbris  ,  Ms.  Tievir.  Favciit  huic  leciiuni  Edit.  Ven. 
el  ires  Cndd.  Valic.  Siijna  vero  .iclueiiunia  (  subdlt 
idem  Bmw.)  aecipii  Penicaaul  Panliica.  Coiuii  .M-. 
relert  el  Ammoniii,  ut  idein  sit  (  npinalur  ideiii  Bro- 
werus  )  ac  obicuris  <•(  iiivo/iilii.  A  Jove  i|iii|ipe  Aiii- 
iiione  eam  >ocein  pulat  deriv:il;iiii ,  ciijiis  nraciiia 
eraiil  in  primis  olisciiru.  SanKallciisis  Ms.  Clossa  re- 
fert  :  /lc/iarmfiiiii,  id  «(  Clialdiiicii.  Adilit  nrnweriis, 
t\  iiKn.i  Ai'li;i'iiieiii:i  pru  IV-rs  ci»  sii;iiii  >iiin  nliir  , 
uulluiii  dubiuiii  rcmancrc,  cuiii  ct  Siduu.  iii  l'.iuu^)r. , 


Niillaqiie  suscipio  signa  relaia  in:iiiu. 
Aii  tilii  cliarta  paruin  peregriiia  murce  rutatur  ? 

Nnn  aiiior  e.\turquet  quod  iieque  teiiipus  liabett 
Scribcre  quo  possis,  discingal  fascia  '  faguin, 

Curiice  dicia  legi  llt  inilii  dulce  tui. 
Aii  liia  r>niiiuleum  fasiidit  liiigua  susurruiii  ? 

Qiixsu  vel  llcbraicis  redditu  vcrba  nulis. 
Doctus  Acbxiiiiiiiis  i  quxvis  pcrscribito  signis , 

Aut  inagis  Argolico  paiigc  caiinra  soplio. 
Ojrb:ira  fraxineis  ptngatur  runa  ^  tabellis  , 

Qiiodquc  papyrus  agit,  virgula  plana  v.det. 
i>:igina  vcl  redeat  perscripia  dulatile  '  cbarti , 

Quod  relegi  poicrit ,  fructus  amaniis  eriu 

g  CAPUT  Xl.\. 

Ad  Flavum  et  Fvodium. 

[  Fiavi  ci  Evndii  fratrum  gennannm  in  endein  cor- 
pnriiin  similitudine  cbariiateni  et  cnncordiani  cnni- 
iiieiidat ,  qiiibiis  se  tprtiuin  addiiiim  esse  allirinat, 
ac  poscit  ut  ad  bunc  amorem  arclius  viiicienduiu 
Tcl  liilerarum  colloquia  accedanl.  ] 

Qiiam  benc  conveniunt  geiiiior  quns  sustulii  uniis, 

Si  siiiiul  liosunuin  pccius  uirosque  tenei? 
Visccribiis  "  iisdem  genitos  Flavum  Evodiiimqiie, 

Prorsus  aniore  unu  viscera  nosira  legnnt. 
Alier  in  alterius  mibi  visu  visus  babcmr, 

El  fratris  specieni  fratris  imagn  dcdit. 
Uiiius  ex  facie  facies  iiiibi  nuta  seciindi , 

Sic  speculo  similein  furnia  rcpressa  rcfurl. 
C  Ergo  pari  volo  paribus  dans  vota  saluiis, 

Ambos  iiilcr  ego  teriius  alicr  ero. 
iloc  cupiens  ,  iit  quos  cbaris  amplexibiis  idcm 

Tres  araor  unus  liabei,  nos  qunqiie  cbarU  ligel.  ° 


qiiem  Anthomio  rcciiavit,  dical: 

Interea  le,  Siisa,  treinunl,  acsup;>lli  e  cul:u 
Klcclil  Aclixinenius  luiiatam  Tersa  liarani. 

Ciini  auiein  i:iiii  aperiuin  Sidonii  lestimnninin  hi'. 
binmus  ,  i|iiid  opiis  esl  iil  cniijccliiras  auciip>'iiiiir  ? 
IIi  rlc  llerodutiis,  lib.  lii ,  principein  gcneris  Cyri , 
Aclixmcnem  aiipcliat ,  et  Persas  Ad  xnu-iiidiis  ,  iii 
iiide  vel  litlerns  Aclixniciiias  pro  Pcrsicis  usurp:iias 
sit  existimaiuliiin. 

>i  Dani  liitoras  suas  iuiia*  appellabant :  quarum 
quibiisdam  utebanlur  ad  res  geslns  .scriptu  coiisi- 
D  giiaiulas,  alius  iiingicis  in  pr:istlgiis  3dliibel)aiii.  Eas- 
dein  sulebaiil  obluiigis  lacnli^i  iiiscribcre.  Bryiinl- 
pliiis  iii  noiis  ad  S.ix.  Mss. :  Aniiiiui,  ail ,  suas  runas, 
lioc  esl  tilleras  tiibeltit  tiqneis  eoinmiseiunl ,  eic.  Plina 
luibet  ad  lianc  vnceni  Itniw.  ;  qiiic  lcge  ,  si  jubei. 
Al  cl.  Scipii)  M.ilTniiis  iii  opcre  ciii  liiulus  Veioiui 
illustialn,  cuiilciKlil  e«  S.ilinasiu,  de  llcllen.,  el  Jxaii, 
Pelio  l.iiduviK  ,  iii  iiitruduci.  ad  iiiuiioias  Cra-ca^, 
casdeiii  osse  lit:cras  ruiiica.'!,  ac  Cr.ccns  cl  l.nl.  (^cr- 
te  liic  a  Kurluiintn,'  a  quo  priinuni  i^is  viill  iisiirpalaii 
fiiisse,  ap>'rtc  disiiiigiiuiitnr,  pr:i:seiliin  cuin  rnNiif 
<iiir6urfis  appelloi.  llii..s  Cud.  Nal.,  Ii.ibel  r/nnKi,  c<iiil 
aspir.itiiine.  Ido  ii  Cud.  .Ms.  iiaiicii  Coriuaiii  P.irisii-ii- 
sis.  Ilciii  iii  vclciibiis  liliris  al>i'<  bniic  voc«iiii  lcfi 
cuiii  aspiia  luiio  ,  aiiiiiiadM-riii  liiuw.  Iii  lUI.tr.  ii- 
cii  i  ci  III  Vcii.  Kilil.  rii/i  I  i>ro  rojid  ihcihIosc  lo|jiiur. 
'  llolilllis  cliail;c  iioiiiino  iiil  aliiid  viilclur  sijstl» 
lic.iri  i|ii:iiii  iiiliula  »d  iisuin  Mrilicndi  cdoUta. 

"'    ttiil.    Vcll.,   liUitll^Hl  i/.HIItlJ    ItUiM. 


257 


CAPUT  XX. 


MlSCELLAMiA. 
A 


—  Lin.  \v. 


258 


Charitsimo  et  onm  graiia  prtcdicando  Sigitmundo 
Fortunalus  tiilutem. 

[Suain  in  Sigismiindiim  soilicitiidinem  ac  (liligen- 
liam  declarat,  |ieiiti|iie  ut  se  de  lialix  acGenna- 
nia:  rebus.cujusmodi  erant  tunc  Ticiai  cenioreiii.] 

Fixus  aiiiore  tuo,  voiis  inbiantibus  adstans , 

Qwx  libi,  cliare,  salus  ,  sa^pe  ri,'(|uiro  viros. 
Quisque  viator  adest,  properaiH  Aquilonis  *  ai)  axe, 

(Juaiiivis  restinuiii  ^ ,  solliciiando,  nioror, 
Seii  privata  Tiruin,  scu  publica  cura  cilabit, 

lluiic  nisi  perconier,  nullus  abibit  iier. 
Quain  vcgelus   meuibris  ,  qux  te  lota  c  cliare,  co- 

'ercenl 

Urdine  disposilo  cuncta  requiril  amor. 

Si  gravis  arma  tencns  italas  terit  hospcs  arenas,        ■> 
^  Aut  qux  Franciis  habel,  pagina  pandat,  age. 

Quidgeris,  oro,  refer,  laineii,  niqueo,  longius  opto, 
Viras  pars  animx  dimidiata  mese. 

CAPUT  XXI. 

Ad  Sigismundum  el  Arejisilum  '^  [Ms.,  Alagisum]. 

[Acoeplis  Sigisniundi    et   Arcgisili   frairum   lilteris, 

qua  luerit  Ixiilia  afTeciiis  declarat,  atque  ex  coruiii 

in  Gallias  advcntu  faujla  sibi   uuiiiia  el  traiiquilla 

oiniuaiur.  J 
Nomiiiaamicorum  milii  duicis  epistola  pandit, 

llinc  Sigimunde  niieiis,  liinc  Aregisle  decens. 
Prosperilas  felix  ventorum  flaiuina  fiidit, 

Quando  mibi  cliaros  nunlial  aura  virus. 
Tesior  ulruniquecaput,  tantum  mea  vota  juvaniur, 

Quantum  fii  floreus  lacta  sub  iinlire  seges.  q 

Ne  sitiain  rapidis  xstivo  leinpore  flanimis, 

Neciarei  fonlis  nie  recreastis  aquis. 
Posl  Italas  lerras  mitiis  luibi,  '  Rbeiie,  parenles, 

Adveniu  fratruin  non  peregrinus  ero. 
Tempore  belligero  pacisnova  gaudia  surguni, 

llic  quia  venerunt  quns  meus  optat  auior. 
Qni  mibi  t  festivx  diei  diipiicatis  bonorem, 

Sic  vester  crescat,  niuiiere  regis  '',  bonor. 


CAI'Dr  XXII. 

Ad  Dosoiiem  refereiidarium  '. 

[Rogi  ei  ejus  miiiisiris  (inier    qiios  erat   Boso)  incn- 

liiiiiilatein   ac  rnustllalein   a  Niimine    precatur,  8 

IIiKeiitis  regiii  rcgisi|uc  rurtuna  aiigurans,  Uosoneni 

quoi|iie  ipsiini  diu  leliceni  et  liicoluiiiera  futuruin. 

l'osiremo  qucnidaiii  se  anxie  exspectare  ostenJil.| 
Sic  reg:it  I  omnipoiens  radiantia  culmina  regis, 

Aiquc  ejus  laiisas  ariiia  siiperna  regant. 
Sic  ddiiiinuin  ac  s<;i  vos  diviiia  potentia  servet, 

Et  patiix  maiieat,  lioc  dnniinaiite,  salus. 
Sic  placido  regi  snminus,  pius  aucmr  ab  allo, 

Qui  deditanie  Petro,  poirigat  ipse  manuiii. 
Sic  te  longicvi  comitelur  gr;itia  regis, 

Ei  florente  illo,  gaudia  fixa  meias. 
Iloc  ro^o  quam  cltius  veniat,  qnirunque  jubetiir, 

Ne  gravet  iiltra  animos  bic  ninra  tarda  inens. 
Nain  qsi  '^  foslinat  statuit  quuJ  certa  volunias, 

Si  votuin  acreleret,  dulcius  esse  golei. 
illiid  enim  nimium  per  verba  precantia  posr», 

Coiuniendcr  domino,  te  memurante,  meo. 
Aciibus  excellens  nianeas  per  sxcula  felix, 

Ei  meinor  ipse  mei,  dulcis  ;iniice,  vule. 

CAPUT    XXlll. 

Ad  Paternum. 

[Paiernum  Iaud.it  ex  iiomiiiis  eiymologia,  etejusin 
se  liberulltaieiii  cuiuiueinurat.  J 

Nuiiiinis  auspicio  fulgeiil  tua  facta,  Paterne  ', 

Muiiere  qui  proprio  le  facis  esse  paxrem, 

Servltii  niistri  nun  immeinor  omnia  praestas 

El  tibi  devoiis  das  |iia  voia  llbens. 

lil  bona  distribuas,  modo  quitam  prumptus  babcris, 

Unde  magis  prxsies,  amplilicenlur  opes. 

CAPUT  XXIV. 

Yersiis  in  "  Cavalis  =. 

[Occasione  qnaiumdam  paropsidum  argentearum, 
ac  verhoruin  iisdein  inscnptoruni,  Fonunatus  iii- 
trgritatem  ac  puriiatein  aiiimi  ex  illu  opere  ac 
niaierij  legeiiti  coiiimeiidat.  ] 

Qui  lcgis  iii  piilcbro  circumdaia  verbi  melallo , 

Si  veiiias  °  purus,  boc  imiiaris  opus. 


'Sigisraundus,  vidulicet,  ad  qnem  scrib't,  videtur 
in  Gerinania  dcgissc,  ut  magis  appaiet  ex  seq.  car- 
iiiine. 

kEJit.  Ven.  : 
Quamvis  forie  nimis  sollicitanda  moror. 

«  Edit.  Paris.,  riie  coercent. 
^  Edit.  Paiis.,  Francosaut  quisltabel. 
*  DuoCodd.  Vat.  A/affisiumlialient  :atqiic  ila  dein- 
teps. 

'  Edil.  Viris  ,  quippe  parente». 
»  tdil.  Ven.  : 

Qul  me  festi>'x  diei  duplicatis  honon;. 

Edil.  Paris.,  qui  foriiva  die  mihi. 

i>  iliik:  licei  iiiielligere    Sigisn duin  et   Are;ti^i- 

lum,  iii  regno  Sigiherti  (quod  »t  alias  dixiiniisvel 
in  Gerniaiii.iin  procurrebai)  publicuui  aliquod  uiu- 
iiiK  gessisse. 

'  Relerendarii  npud  reges  Friujcoruin  erant  ii 
quibus  regii  anniili  cnstodia  fuerai  demandaia,  ac 
ipsi  diplomata  obsignaliant  ,  iil  patet  ex  Gie^j.Tur., 
lil».  v  llist.  Fraiic,  c.3.  Cl.  Mabillo.,  de  15e  diplom., 
I.  11.  c.  tl,  fusius  edisseritde  olficio  ac  prxMogaiivis 
refurciiilarii.   Ulrum   vcro  hic  ide  n  Boso   fuerii  «tui 


Giintramnus  lioso  dux  a  Greg.Tiir.  appclbiliir  passiiiT 
in  ilisl.  Fraiic,  cinn  is  Giiniranini  regis  copias  dii- 
cerel,  liaiid  Iiibei  delinire.  Si  eigo  is  riilt ,  aniea  le- 
ferendarius  fuisse  dicendus  est,  postea  vcro  dux 
creiitiis. 

i  Edit.  Ven.,  sic  legal  Oinnipolens. 
p      k  Ibid.,  nain  si  festinet 

'  llic  idein  Paternus  esse  videlur  ad  quem  exslat 
supra  scriptum  car.  52  lib.  iii. 

•"  Giivata;  dicebaiilur  hiiues,  sive  parnpsides,  epu- 
lis  contineiidis  aplx,  qiiasl  cavata;.  Ilinc  Isidor.,  lib. 
XX  Urig.,  cap.  A  :  Lancis  gavaia,  ^ua.si  eavata,  g  pro 
c  liueraposita.  Hinc  et  concha ;  $ed  illa  cavala,  itia 
concavd  ;  et  iii  Gloss.  Dulres.  Paropsis  gavaia,  vel 
ca.inu^,  Fonunaliis  eodciii  vocaliuio  usuj  est,  atl 
Agnetem   siribens,  c.  10,  I.  xi,  inqulens  : 

Carnea  dona  tumeos  argeiitea  gavala  perfert. 
Rrowerus  ceiisei  hoc  nomen  nianasse  a  coiicha,  cu> 
jus  figiirain  yavala,  sive  gabala,  pru)  se  ferrel ,  (|uae 
a  Gallis,  ait,  caDeiK  dlciiur,  Hoc  noinen  vel  abvili- 
nicis  scriptoribus  usurpatur ,  ut  animadverit  idein 
lirow. 

"  Edil.  Veii.,  in  cuvutit, 

'  Ibid.,  si  venies  fmrut. 


m 


VKN.VNTII  IION.  CLKM.  FOUILNATI  orEltUM  1'AIIS  I. 


f60 


Naiii  vuliU  argiMiium  ciliila  tdniife  i.rubaiui-, 
Sic»«  |'U'gaii>i.ccl  ro  (iro.lii  li»iiia. 

i;.\i'Lr  x\v. 

Ad  lOiivivam 

[Convlwni,  a<l  (lomeslifss,  :ie  viilj,';ire^  epiil;is  iiivi- 
lukiiiii,  amore  liuile  ejico|iimii  lms»e  onIcii.IiI.  j 

Qiii  veni»  ad  cliaros  coiiviva  liilelis  aiiiicDS, 

Ouoil  iiiimisesi  cpulis,  plus  iii  aniore  capis. 
^oii  ■'  li  ic  per  pclagos  peregiiiius  deliilii  lio.^pes, 
Siiiue  libciis  palrii  qno.l  gemiere  lares. 
C.\PUT   XXVI. 
Ad  enmdeiii. 

fPnelDm  (piemdam  a  scrii.s  ciiris   ad  coiiviMi  feslivi- 
taieiii,  imiliil.ila  laiiieii,  m,  misreiis  jocos,  lioiie- 
slitem  luealur.] 
Quamvis  dociiloiiuix  lc  ^cria  *>  cium  l.iiigel, 

lluc  veiiiens  fosios  misce,  poeia,  jocos. 
Sic  tamen,  ui  innpriam  raiionem  servci  «  lionoslas, 
^am  solei  iiicauius  sermo  movere  nianus. 
CAPUT  XXVII. 
De  breviiate  titce» 

|Ex  viiae   lirevitale  el   inliriniinte  viiluie>  aniini  ac 
coelestes  delioias  coiiimeitd.ii.j 

Xxin  lirevis  liomiiium,  fugiuiii  prxsrntia  rernm, 

Tu  cole  quae  poiius  iicn  moriiura  maiieni. 

Erige  iustiiiam,  role  •^  pacem,  dilige  Cbrisium. 

Expcie  delicias.quas  sinc  line  geras. 

CAI'UT  XX   n. 

Ad  etimdem. 

[A  sirepilu  ac  negoliis  rorensil>;i9  queitidam  aJ  con- 
vivii  jucundiuteiu  :ic  securiiateui  invital.] 

Pelle  Palalinas  posi  nnilia  iiegolia  rixas  , 

Vivere  jucunde  mensa  beiiigiia  inoiiet. 
Causa>,  irse,  slrepiius  '  sileaiil,  fora,  jurgia,  leges, 
ilic  placeii  reijiiies,  i|uaia  dai  aiiiiua  dies. 
CAPUT  XXIX. 
Ail  convivom. 

[ftngal  convivniii  ut,  litium  ;ic  jurgiorum  de|>osilis 
sUidiis.  libermn  ac  lraui|uil!uiii  uniiuuiii  ad  coiivi- 
viuui  aOferai.] 


A  Tc  '  n  go,  ii.uilicos  animns  ad  piaiuli.i  defcr  t : 
lldsieiii  i|iM-ro  alilii,  si  l.lii  |iiigiia  phi^L 
lieliciis  niediis  liies  agilitre  lecutes  ; 
Arma  libi  campus  meusa  niiii.sirct  ulut. 

CAPUT  XXX. 

.\d  eiiiiidem. 

[Inviint  qiieiiidain,  ac  nag>l;>t,  iil  quam  migiiaiiiiiii- 
talCiii  li  ibet  III  rebiis  lieriie.is,  camdeiii  ad  cdi- 
ces  afler;!!.  Coiiviviiiiu  siimii  iioii  laui  ex  cilMSipiaiii 
cx  beiievuieiiiia  coiiiiiiend;ii.] 

Si  libi  mai;nauiiniis  ^  ligida  virinle  videris, 

Secure  ad  caliees  fortia  bella  rcfer. 
Qui  veiiii  liiic  uosir*  '  d;ipes  cognfiscere  meiisx, 

Coiiimcndet  posiios  graua  soU  liUos. 

CAPUT  XXXI. 

Ad  Gatacioiium  i  coiniiem. 


B 


[S.rpiiis  se  oplasse  iiarrai  Forimiaius  ul  n.iuia  lleret, 
qiio,  scciiiidis  vcntis  ac  flociibiis  ,  Burdegalain 
(|iiamocissime  pervenircl,  ac  Galaciorinm  romiteni 
iiiviserct.  Sed  iiide  se  delerritum  rnisse  iiarrai  ex 
poriculosae  navigationis  iiieiu.  Quud  taiiu  n  egissel 
pnt-seiis,  per  liiieras  se  dicit  prxstare.  Ad  eiiie- 
uiiim  toli  Calactorii  domiii  bnna  ac  lau-tapi'ec»liir, 
et  rugat  ut  se  poiitifici  Uurdcgaleosi  coninteodci.j 

Ssepius  optaram  lieri  me  remigu  nauiaiu, 

Cursibus  undifragis  ul  raiis  irel  aqiiis. 
Flatibus  aiii  rapidis  per  dorsa  '^  Carumnica  feirer, 

Burdcgilcnse  petens  ul  celer  actiis  iter  , 
Velaqiie  lluciivagmn  iraliereni,  AquilonB  secundv, 
Q      Me  quoque  ruioreo  redderei  aiira  sinu, 
Qua  piiis  antisies  sacra  Gundcgisilijs  '  offert, 

Culmine  pro  populi  qua  iiiicat  ara  ■"  l)ei, 
Tuqiioiiue,  qiio  ■>resides,nicritiscuiiifsamplefiei>enis. 

Cliare,  Gajjrtori,  sedula  cura  milii. 
Ciii  riie  °  excelleiis  rei  Giinthe  amuus  bouores 

M;ijiis  :idliuc  dcbel,  qiii  libi  magiia  dedil. 
Cum  lameii  boc  vellciu,  timor  obsiilit,  et  jliinits  Piii« 

Qni  cuiiiulo  rapidac  mons  frcmii  albus  ai]u;e. 
Dulccdo  iiiviiat  civilis,  ei  unda  repiiguat, 

Sic  vocai,  atqiic  vetal  liinc  ainor,  iiule  pjTor. 
rUiie  lioc,  qnod  siipeiesl,  solvat  vel  epi  ti)!a  curreiis, 

Liliera,  i|Uod  fuccrcm  i,  leddai  a:iioro  viieiii. 


"  Vcn.  tdil.,  non  te  pcr  petagut. 
^  Kdit.  Veii.,  le  senificr  cura  faliget.  n 

'  lliius  Ciid.  Vat.,  servel  honeiiut.  Veii.  lidii.,  ho- 
neiii. 

*  Edit.  Ven.,  lene  parem. 

*  Kdil  Paiis  ,  replecint  (ora. 

f  Ed.  Vcn.  /iirc  rogo  ;  dao  Codd.  Vat.,  quem  rogo. 

*  Edlt.  Veii.,  el  uiius  Cud.  Vatic,  ad  pr mdia  le- 
(er. 

1»  Kdil.  Vcn.  . 
Qol  veuii  huc  nosiraf  ci  ulas  cognoAcere  niei^sa:. 

'  Edil.  1'aris.,  r«if/i/t  l'ir/u/r. 

i  Ad  liiinc  ciinideiii  Galactoriitm  scribit  Pnrt<iit.i- 
lllS,  lib.  X,  ra|i.  ii,  i|iio  iu  carmiuc  |;raiulalur  qmid 
is  c  defeiisore  judex  leiiuiiiiatus  fiiissei,  ai(|uc  (idem 
aiiip'i(>rig  digiiiliilis  ;i('eessioiiriu  aiigur;iiiir.  Iniilom 
iiidiciil  (|uud  is  jtiii  coiiics  Burdigaluitbis  csict,  bi.-ice 
tcrsibus  : 

Veiilali  landcm,  (|iind  delrbariv,  aiiiicc, 


Aiie  comcs  merUi»,  quamdaliis  pis.'t  honor, 
Rurdl^a  eiisis  eras.  el  i-uiit  dereojor,  aiiiiitor.  . 

i'  F.ilii.  Pai  is.,  fioro/imo. 

>  Gundegisilus  siicccssii  Berichramno  iii  seile 
Itmdigaieiisi  an,  .^SS,  aolea  comes  Santoiiicus,  ro' 
l^nomciiio  Dodo,  ul  rcleri  Gieg.  Turon  ,  llisi.Fraiic. 
Iib.  VIII,  cap.  il,  Is  deimle  operaiu  suiiu  iiilerposuil 
iii  scdaiidi^  gravilius  tiirbis  ac  dissidiis  Orlis  in  nio- 
ii;i>terii)  l'lct:ivieitsi  post  obilmii  saiici:e  Radrguudis. 

■"  l'.dil.  Veit.,  qiii  mieal  uula  D^i.  OuoCiMld.  V«l.« 
1,  ui  micui. 

"  Kdil.  Ven.,  /u  qu$que  ^ui  residei. 

•'  Ibid,,  fuiril  >l  fji't'//€iin,  coirii|>le. 

p  lliid.,  obilitil  ulliiiiu.  ille.  Edii.,  Pai  ii. ,  wnmit 
i'(t'.  Stfd  plcia(|iie  Mss.  llunut  i /«,  ticuli  et  ('4>dd. 
V.it.  Iii  Trev.  elColuit.,  Klhimus,  iit  rererl  liruw. 
Purro  lluiius,  iii.oi^,  sive  seo|iii|iis,  videlttr  esse  id 
(iaiuitiiiaiii  lluvimit  |iosiliis,  qui  |ieiiculuiii  navigai>< 
liliii>  cru;iri't, 

4  Kdil.   Vei:.,  qiioJ  /dil/oii  ri'(/d,.l. 


haxinie  iwnciginir  te,  dulcis  amiie.saluio, 
Speraiis  »  Ooiiiino  le  superesse  diu. 

Cuin()iie  (loino,  sociis,  anlislile,  conjuge,  niti« 
Vive  coincs  ,  cni  siiil  jiira  rcgenda  ducis  : 


MISCEIXANEA.  —  L!n.  VHl.  «61 

A  1'oiililici  sninino  commendor,  opiiiie,  prccalu, 
Sic  Uia  parg  meriiis  sii  dala  de)ilra  po(is. 
Si  snpcre^t  .iliquld,  lioc  "  rortc  irlbuta  reduiidant  ^, 
Qui  nioJo  milto  apices,  le  rogo  mitte  pices  «. 


•  Rdit.  Vcn.,'ijMod  forle. 
J"  tlnusCoil.  Vat.,  redundent. 
«  ViVletur  boc  loco  jocari  Forlunali»,  ac  miineris 
aliquid  a  Galariorio,  pro  scripio  poeinaie,  efllagiure. 


Anibigit  Brnwerus  uirum  picis  nomine  tu:da,  vel 
liqimre  pinti  rolleciiis,  nii  monet.i;  penus,  indicetur, 
ati|uc  propLMi&ior  eti  nt  liuc  poslremiim  slgiiilicari 
piiiei. 


LIBER  OCTAVUS. 


CAPUT  PRIMUM. 

De  ■  nomine  tuo  ad  diversos. 

[Foriunalusscribit  ail  ptieins  ei  oralorcs  niiiveriiiii,el 

iinmiiiatiin  ad  Cliii«ti3iiiis,  de  rornina  sua  ct  condi- 

lione;  Inm,  ocrasioiie  dala,  liadegiiiidem  egregie 

laudai,ciijiis  voiisac  precibusin  Galliasenariai  re-  g 

maiisisse;  singulos  invilai  ad  extreraniii  quD  pia  rar- 

niina  ac  liiteras  mitianl  ad  canHlcm  Radfgundem.] 
Aonias  avido  qui  laiiibitis  oro  camoena». 

Casiallusqiic  ^  quibus  suniiiur  arle  liqunr, 
Quos  bene  <^  fruge  su:i  Dein»stlieiiis  liorrea  ditanl, 

Largus  el  irriguis  iinplei  Ilomerus  aquis, 
Fercula  sive  qnibus  ferl  ^  dives  uier>|ue  rainister, 

Tulliusore  cibuin,  pocula  foiite  Maro; 
Vos  quoqiie,  qui  nunqiiam  morlluras  carpitis  ecas, 

Quas  paradlsiaco  gennine  Clirisius  babct  *, 
Facundo  toniirii  penlrati,  qui  retiiientiir 

Nunc  monilis  Pauli,  posiea  clave  Pciri, 
Fortunatus  ego  binc  bumili  prece,  voce  saluto. 

Italijcgenilum  Gallica  rura  leneiit. 
Plctavis  residens,  qua  sancius  llllarins  oliiii, 

Naius  iii  urbe  fuit,  notus  in  orbe  paier.  ^ 

Eloquli  lurrente  roia,  penelravii  ad  Indos, 

liiguniuniqiie  poteiis  ultimn  Tliule  '  colit. 
Perfundens  cuiictas,  vice  sulis,  lumine  lenas, 

Cujusdona  Sacse  ',  l^eisa,  Urltannus  habei. 

»  llnns  Cod.  Vat  ,  cx  nomiiie  stio. 
^  Ibld.,  taslalibusque  (/miiiis. 
«  Edil.  Paris.,  farre  fuo. 
*  Uiius  Cod.  Val.,  quibus  ftie diies. 
«  Kdit.  Ven.,  C/iri.-»ii«  atii.  Ties  Codd.  Vat.,  Clni- 
ttus  adil. 

I  Kdit.  Ven.  et  diio  Cndd.  Vatic,  Tlitj'e  colii. 
6  Edit.  Ven.  el  ires  Cudd.  Vat.,  cujus  dona  faveiii. 


C!'risiicola  Scytliicas  laravit  ainure  ^  pruinas, 

Doyinale  ftTvenii  frigida  corda  calent. 
Martiiiuin  '  cupieiis,  voto  Kadegiindis  adbausi, 

Quain  genuit  ccfclo  tcrra  Thoringa  sacro. 
Gerniine  regali  pia  neptis  lleriiiinerreJi  i, 

Ciil  de  liatre  patris  llainalafredus  i'  adest. 
Meiis  orn  <la  boiiis  fugitivos  spernit  i  bonorus, 

Sciens  ■"  in  solo  lirma  inanere  Deo. 
Regia  lactineo  "  coinmuians  p^IIia  cultu, 

Vllio:  ancilLc  vestis  amaia  leglt. 
Splendida  serraco  °  qu  mdam  siibvecia  snperbo, 

Niiiic  terit  obsequio  plaiiia  modesla  luiuin. 
Qu:e  priui  iiisertis  oiieraia  est  dextra  siiiaragdis, 

Servit  iiiops  rainulis  seiliilliale  suis. 
Aulx  ccUa   regoiis  quondam  ,  inodo  jussa    mini- 

[stral , 

Qu35  domiiiando  priu«,  nune  famulando  placet. 
Paiiperiate  poliuis,  elsololihera  vuio, 

Clarius  abjectostat  radlala  loio. 
Aurci  fulcra  leneiis  p  jam  tiim  sibi  ■vilis  honore, 

EITiiglt  exsiru.ium,  pulvere  fusa,  lorum. 
Si  ronieniiialur,  tunc  nobills  esse  faietnr, 

Et  putat  esse  niinor,  si  datur  ulliis  bonnr. 
Pana  cibo  Eustocliium  superins,  abstemia  Paiilam, 

Vuliiera  quo  curet,  dux  Fabiola  inonei  q  -. 

'  Edit.  Ven.  et  duo  CodJ.  Yat.  et  E  iil.  Paris., 
tprevit  lionoret. 

■^  Eilil.  Ven.,  nia//6';is  iii  sulo.  Edit.  Paris.,  nosccns  in. 

"  llic  adnotaii  polesi,  luec  oplime  cuiivenir<;  ciiiii 
iis,  iin*  l(-^untur  in  Kcgiila  S.  Ca!saril  (i|iiain  Rade- 
gniidls  sei|iiebaiiir)  n.  42  :  Tinciuni  in  moiuuierio 
niilla  alia  jiut,  iiisi  laji,  cl  laciiaa  :  quia  aliud  liumi- 
liluti  Yiryiimin   non  oportel.  Iii  liMdeni  ohsnrvai.,   de 


Rrow.  cx  M^s.  se  reatiiiiisse  iliiil   Sacw  ;  udditqi.e  D 'I" '^"^  supra,  Ptlrus  Scriveriusin  episiol  i  aJ  liosvey 

i- r...  :. 1. c ..„ _       duiii ,  vulln  iiiiiie  resli»  (jn/af/isdr,  itc  (|iia  Fortuiia- 

tus  lib.  111  de  Vila  S.  Mariini  pag.  447,  iiiduari  geiiu» 
vi  stis  ttragulw  nivem,  ac  lolw,  inquiens  :  strugulte 
veslis  cjeiius  Culacliton  est,  ul  ad  Afn.m  itlum  jampri- 
dem  viri  docti  adiwtarunl.  Lsus  stilirjji  anlea  luirat 
leMiiiioiiio  Apuleii  Milesia:  iianamis  :  vesie  mcea ,  et 
CalucUsla  pramilens  sequebatur  cliorus.  Idein  voceiii 
efiora,  qiia  ulliur  Forlunaliis  eodcm  in  loco,  inlcr- 
lirelalu,-  exianlem,  si\e  pronnncniem,  diceiis :  'Exyo.oec. 
i.cphora  pro\nie  apud  architectos  projectura  esl  nnai- 
loruin  quos  Iwdicrni  archiiecti  corvos  i'(/coii».  Conrrf 
l.xc  ciiii  lisquaeiiosadiiolavimus  ad  euiii.lciii  lociiii» 
Konunali,  ac  niia  videntur  esse  ineliora.  lector  siiii 
(leligai.  Edil.  Veiiei.,  Itegia  luctifero.  Edjt.  Paris.- 
liegia  iuvifico  [foile  Umifxco]. 

°  Viilc,  supiM,  notas  in  carinen  scplim:iui  lib.  vi, 
tilit.  P.iris.,  spUndidn  ferrato. 

P  Edl.  Paiis.  lanluin  sihi. 

1  Uaiiegniidis  liic  lum  Fabioli,  mairona  Ro;uaiiav 


Sacas  a  Persis  appeli  iios  Scyibas ,   ui  cunstat   ci 
Plinio,  I.  vii,  c.  17,  ei  Slrabone,  I.  xi. 

*>  Uiius  Cod,  Vat.  el  Edil.  Paris.,  laxavit  lionore 
pruinas.  Aiiimadveilit  L!in\v.  Forlunaluiii  boc  iii  luco 
iiiiiiaium  Prudcntium,  qiii  iii  A|iotlieosi  sic  aii  : 

Lasavit  Scjiliicas,  verbo  peDeiranle,  piDinas 
\ox  ev>0gelic:i, 

'  Vide  Forlunaii  Viiam,  n.  51. 

i  llcrniencrridus  Uadfgundls  pairnus  fuil,  is  qui 
Radegiindis  ipsius  pairein  iiecaiidu.ii  curavii,  Ip^e 
postea  magno  prailio  vicius  a  Ibeodoiico  etCloiano, 
Frnncoinni  rcgibus,  jiissii  Tlieodoiici  (ut  creilitiim 
esi),  emuro  pnccipitalus  inteni!.  Ltgt^sis  Greg.  Tur., 
I.  iit.  cap.  S. 

•■  De  Ilanialefiedo  ,  IVidegundis  pairuele,  alijue 
biijusce  in  lllum  siiigulaii  cliarit:ite;,  lepe  pneiiia 
(|!iod  De  Thoriiigi.c  excidin  iiistrib  lur,  q.od  babes 
iiifra  pesiiuin  iu  sniipl.  ad  Op.  Furiuiiati, 


fC3 


VENANTil  l!ON.  (I.KM.  FOKTIJiNATl  OIKUUM  1'AUS  I. 


m 


Mi-laiii.irii  mikIIi)  ri-|iiraii9,  |iii;t:it(;  lll<'sillain, 

Mincillaiu  voiis  •  u.'i|iil|Kir.>ru  valeiis, 
Uliscqiiio  MarllKiin  renoviii,  iHcryiiiisquc  Mariain, 

rir\i);il  Riigeiiiaiii,  vull  paiiciuin  TucUiii. 
SciiiiiliHS  Isiii  gcrit  i|uidqiiiil  laudaiur  in  illis, 

Sigiia  recdgiiosco  i|iiu>  prliis  acia  lcgo. 
U    tii;i  dos|)icieiis,  et  adliuc  iii  corpure  cuiislans, 

S|iiiiliis  hic  vivit,  sed  caro  ruiicia  jacel. 
Terniiii  lialiitnns,  coelo  iiiirai,  liene  liliera  »ensu  , 

Aiqic  lioniiiies  inlerjam  supcr  astra  petil. 
Cujiissiinl  cpiil.i;,  quid()uid  pia  regula  >>  pangii, 

Quidquid  Gre^oriiis  Dasiliusque  dnecni, 
Ac>;r  Allianasius,  qiiod  leiiis  Uilarlus  eduni, 

Qui>s  causa:  sucios  lun  leiiet  uiia  duos, 
Qiiud  tiinat  Ainlirosius,  llieronyiiius  ali(ue  coruscat, 

Sive  Augiisiiiius  ronle  fluenle  rigat, 
Sedulius  dulcis,  qiiodOrosius  edil  acutus, 

Kegula  Ca;sarii  '  lineu  nuta  '^  sibi  esi. 
Ilis  alitur  jejiina  ciliis,  palpaia  nec  unquam 

Kit  caro,  sil  nisi  jain  spirilus  anie  salur. 
Ca'.lera  nunc  tace.un,  nielius  quae  '  tesie  Tonanie, 

Judiciuqiie  Dei  glurincata  inaiicnt. 
Ciii  sua,  quisque  potest ,  sancioruin  cannina  vahim 

Miliiil  in  ciigiiis  inuiiera  larga  libiis. 
bc  |iute;  iiidc  Dei  '  doiare  niaiiciilia  teuipla, 

Qiiisquis  ci  votis  scri|>ia  beaia  fcrai. 
ll.ec  qiiiique  pui  legitis,  rogo,  reddite  verba  salulil, 

Naiii  luibi  cliarta  levis,  puiidus  ainoris  eril. 

CAPUT  II. 

De  iiinere  suo,  cuiu  ud  domnHm  GcTmomm  '^  tre  dcbl' 
rel,  i(a  duniiiu  lilnttlejunde  leiieretur.  t 

[Foriuiiaiiis,  iust  niie  die  quo  ad  Gennanuni,  Pari- 
siensciii  aiiiisiili-iii,  sibi  crai  prollci-ceiidum,  Ka- 
dcgiiiid  s  aiiiore  relert  se  ictineri ;  quuruin  u:erqiie 
^ibi  crat  cburissinius ;  scd  alier  episcopali  loco  el 
gradu  aiilcibai,  altera  veru  sibi  ob  iiiajiircii)  cbari- 
laieiii  erai  conjunciior.  Quamvij  liaque  a  Kadi;- 
guiide  ciirpoiis  pra'seiiiia  erat  ablutunis,  aiiimu 
scmper  taii:en  su  prsesentviu  luluruin  afiirniai.] 

Eiiiiral  ccce  dies,  nobis  iler  instat  agcudura  , 
Dtbiia  pcrsohciis,  omical  i"  ecce  dies. 

Mc  viical  iiide  P.iter  rudians  Gennanusiu  orbi!, 
Iliiic  retiiict  .Mater,  mevucai  indc  Paier. 

Dulcis  utcr(|ue  iiiihi,  voto  ainpleclenie,  coluisil, 
Pleiius  amore  Dei,dulcis  utcrqtic  iiiilii. 

pfleiiilcntix  laiide ,  coinpnratur:  qu.-»;  poslrcma  cuin  | 
iiiariiuni  rcpiidiassei,  nc  iiuvus.eu  superstiie,  niiptias 
inissel ,  usa  civilis  le^is  iudul^uniia,  Imjusce  noxa: 
e\|  iandx  cniisa,  gravi   ac  diiiiurii.i  |  a>iiiiciitia  per- 
funcia  esi.  De  ipsa  ciicuiuiuiii  texii  llieruii.  cpisi   iil. 

'  Uiius  Cud.  Val.,  vobi»  irquiparare.  bldii.  P.iris., 
tqttiimrare  volens. 

■>  fidit.  Paris.,  pmidit. 

c  Vide  qux  iii    Vila  Furtur.alii  d.xiiiius,  i  uiii.  Si. 

<*  /.iii«a  lala  nbi  eit. 

'  Kilii.  Veii.,  iiifjiui  quia  ttue, 

'  tdil.,  Paris,  cedilicare. 

t  Tilulus  in  bdit.  Ve>>.  sir  liabet  :  Cum  iid  di.in- 
niiin  Uennunum  rcdirei.  Oliiit  sanclus  (■iMiiianub  l'a- 
I  isieiisis  aii.  '>7(i ,  aiitc  ijiiod  leiii|>us  pmi  du-  bi>c 
poeina  elucubraiuin  fuit. 

■•  Vide  qu.T  dc  linc  |iocin,  geiicrc  diviinus  in  liutis 
aU  caiuivn  3,  lib.  i.i. 


\  '  Cbariiir  lnrc  animo  quaiii|uam  sil,  et  illebcato, 
Cliariur  I  ille  gradu,  cliarior  ba-c  aniiiio. 
Meiis  tenet  uiia  duosicqnali  calce  vianies, 
Ad  pia  tendenies  iiiciis  tciiet  nna  duos. 
Prolicit  allerutruiii  quidqiiid  beiie  gesserilaller, 

Uiiius  omne  boiKiui  prolicit  alterutruin. 
Sunt  quia  corde  pares,  j.issus  iion  ire  recuao, 
Ubsequar  anibobus,  suiit  quia  corde  paret. 
Nec  tanieii  liinc  abeu,  quamvis  iiovu  iccta  videbo, 

Curpure  discedu,  neu  taiiieii  biiic  abeo 
llic  ego  (oius  ^'  ero,  nec  corde,  ac  mente  revellor, 

Sic  quuque  dum  redeo  ',  liic  ego  tnlus  ero. 
Ptirrigat  arma  milii  coelestia  Ma'.er  euiiti, 
Ul  sibi  plus  iiabeai,  purrigai  aiina  mibi. 
CAPUT  ill. 
B  Ilijmuut  ■"  de  Hativilaie  Domiiii. 

Agiioscai  oiiinc  saeculum 
Veiiisse  vita;  prxmium : 
Pusl  bustis  asperi  juguni, 
Apparuil  redemptiu. 

Isaias  "  qiix  cnncinit, 
Compleia  sunl  in  Virgine, 
Aniiuntiavil  angelus, 
Saiictus  replevii  Spiritus. 

Maria  venlre  concipit 
Veibi  ndeli  <■  semine, 
Qucm  tuius  muiulus  p  non  capil, 
Purianl  puelliC  viscera. 

Kadit  Jcs£«  floruit, 
Et  virga  i  fructum  edidit. 
Fecuiidu  partum  protulit, 
El  virgo  niaier  perinaiiet. 
Pra;sepe  poiii  periulii, 
Qiii  lucis  auctnr  exstitil, 
Cum  Paire  coelos  condidii, 
Suli  uiMre  pannos  induil. 

Legem  dedil  qui  sxculo, 
Ciijus  decein  prx>cepta  sunl 
Dignandu  factus  esl  bomo, 
Sub  legis  esse  vinculo. 

Adam  veius  quod  polluil, 
Adam  novus  lioc  abluil, 
THineiis  quod  illedejicil, 
lluiiiillimus  bic  crigit 

■  Edii.  Paris.  habei : 

Cbarior  lixc  anliiio,  sacer  ille  pi  booore  beato. 

)  Duo  Codd.  Vat.,  clarior. 

^'  In  iino  Cod.  Val.,  Iiic  ego  tutus  ero,  idigue  bis.' 

'  Uiius  Cod.  Vatic,  sic  quvque  dum  udeo,  cor- 
riipie. 

'"  llic  bymniis  deesl  iii  Ven.  cdil.,  et  Inbiit  Mst. 
(^odd.  Val.  Deerat  itein  in  Mss.  i|uae  lirow.  prr  nia- 
iiibiis  liabuil.  Ai  .Morbacbeii&isCod.,  qun  usus  Fabii- 
ciusesi,  cuincxlilbcbat,  e  qiio  Huurnla  l'rtrnpe.  etc, 
Letjeni  dedil,  eir.,  qu:ilcriiis  iaiiibii  coiisianiia,  se 
desiinipsisse  Itr  wcri>H  |>rnlltetur.  Legiinr  quoque  io 
llyiiiiiarin  cl.  Tuinasi  sub  boc  litiilu  :  VitNuniii,  Ho- 
nuiii,  ttemenliaiii,  toriuimii,  ep  scopi  PitmeieHtit. 

"  lii  li)iiiii.  supra  lau(l:iln,  hiaiiii  quiM  ceciiul. 

"  lliiil.,  verbi  jiilelii.  Ili  ot  Kabricint. 

p  lliiil.,  </M«iii  tutui  orlns.  Iia  cl  Kalirirlut, 

■I  li>id.,  t'i  ririjo  /iiKiiuii    Kabric,  frunu». 


W5 


Jam  n3ia  lax  est,  el  salus, 
Fiig:ita  nox,  ei  vila  '  mors. 
Vctiite,  genlos,  credile, 
Deiim  Maria  protulit. 

CAPUT  IV. 

Be  xfincla  ilaria. 
Qiiem  *•  ierr.i,  pontus,  xlliiTa 

Coluiil,  adornnt,  prxdican', 

Trinam  regenlem  niacliinam  : 

Claustnitn  Marix  bajiilat. 

Cui  luna,  sol  et  oninia 
Deser.iuiit  per  tenipor:i, 
Perfusa  coeli  gratia, 
Cestant  piicllje  viscera. 

Miranliir  ergos.TCiila, 
Quod  angelus  fert  semina, 
Quod  autem  Virgo  concipii, 
El  curde  credens  accipit. 

Beala  Maier  munere, 
Cujus  supernus  arlirex, 
Mundum  pugillo  continens, 
Ventris  sub  arca  clausus  est. 

Beata  cceli  nuntio, 
Fecunda  sancto  Spiriiu, 
Desideraius  gentibus 
Cujus  per  alvum  fusus  est. 
Diviiio. 

0  Gloriosa  Domina, 
Excelsa  super  sidera, 
Qui  te  creavit  provide, 
Lactasti  sacro  ubere. 

Quod  Eva  tristis  abstulit 
Tu  reddis  almogermine; 
Intreiil  ui  astra  flebiles, 
C&li  fenesira  facta  est. 

Tu  Regis  alti  janua, 
Et  porta  lucis  fulgida  : 
Vitam  dalam  per  virginem , 
Gentes  redempipe,  plaudite. 

Gloiia  libi,  Domine,  elc. 

CAPUT  V. 
De  sancia  Maria. 

Ave,  inaris  siella, 
Dei  Mater  alina, 
Atque  semper  virgo, 
Felix  coeli  poria. 

Sumens  illud  ave 
Gabrielis  ore, 
Funda  nos  in  pace, 
Hutans  Evae  nomen. 

•  Fatiric,  vicla  mors,  quod  placet. 

^  Iste  quoque  hymnus,  sicut  et  sequens,  in  hono- 
rem  sanctissimfe  Deiparae  scripti,  qutis  Ecclesi.i  usu 
suo  jam  consecravii,  leguntur  sub  liac  epigraplie  in 
dicij  Hymn.  cl.  Tomasi  :  V.  II.  Fortunati,  episcopi 
Pictavietuis,  quos  proinde  hymnos  hic  atiexere  vi- 
sum  est. 

'  Huc  Poema,  quod  in  vulgatis  mancum  ac  discer- 
ptum  reperiebatur,  Mss.  ope  Broweriis  resiilnii.  In 
Ven.  quoque  edit.  et  in  mss.  Vai.  dissipaliim  reperi- 
liir  hoc  carmeri,  laceris  ejiisdem  partibus  qna  in 
curniine  7,  lih.  vi,  de  Gelesuinlha  Inscripto,  qua  in 

Patbol.  LXXXVlll. 


MISCELLANEA.  —  LIB.  VIII.  266 

{  Solve  viiicla  reis, 

Profer  luaien  cecis, 
Mala  nosira  pelle, 
Bona  cuiicta  posce. 

Monsira  le  esse  matreni. 
Siiraai  per  le  preces, 
Qui  pro  nobis  nalus 
Tiilit  esse  luus. 

Virgo  singularis, 
Iiiter  ornnes  mitis, 
Kos  culpis  solulos, 
Mites  fac,  el  castos. 

Vitam  prxsia  punim, 
lier  para  lutum, 
(Jt  videntes  Jesum, 
I  Semper  collaiieuiur. 

Sit  laus,  otc. 

CAPUT    VI. 

/n  nomine  «  Domini  nosiri  Jisu  Chrisii,  et  aonuuf 
mece  Marice,  matris  ejus.  De  virfjiniiaie. 

[Iii  hoc  poemaie  de  virginiiate,  qiioj  scriptiim  esi 
Agneii  abbaiissa; ,  coeleslium  spiiituum  chori, 
aliorumqiie  saiiciorum,  coeius  ac  fesia  deserlbun- 
lur.  In  eodem  Radeguiidis  egregie  laudatur,  atque 
ejus  excmpluin  ad  vii  uitis  siudium  ei  iu)iiaiionfiii 
Agneti  propoiiiinr.  Posireiiio  cojlestis  iriumptiu!., 
ei  Cbristus,  in  concione  sancioruni,  arduos  viigi- 
nitatis  labores  ejusque  budts  ei  fructus  praedicans 
inducitur,  ac  quanlo  illa  anteat  conjugio,  ciim  ex 
propriis  ejus  laudibus,  lum  ex  Kruiiiuis  ac  labori- 
bus  iiuptiarum,  declaraiur.] 

Culmina  mulia  polos  radianli  ">  lumine  complent. 

Lxtanturque  piis  agmina  sancta  clioris. 
Carmine  Davidico  plaudentia  brachia  (exunt, 

*  Credittir  et  sacro  iripudiare  gradu. 
Cfletibus  angelicis  lioroinum  sociata  propago, 

Reddit  boiioriGcum  laudis  amorc  sonuni, 
'  Alteriiis  vicibus  divina  poemata  psallunt, 

Atque  Creatori  mysiica  verba  canuni. 
Lucida  sidereo  coeli  strepit  aula  lumiiltu, 

Laudibus  et  Dumini  concuiit  asira  fragor. 
Hinc  patriarcharum  resonaiit  modulamina  vocuid, 

Inter  quos  Abrahae  est  maxima  e  cura  fide. 
A  quo  acceperunt,  reddunl  debinc  verb;i  proplieia», 

Moses  anle  alios  dux,  mare  '.este,  viros. 
lade  favent  fratres,  ct  celsa  caierva  piorum, 
})      Lumen  aposioliciim,  prxmediunte  Petro. 
Qui  valet  ex  meriiis  cineres  "  animare  scpultos 

Et  revocare  diem,  voce  jubenle,  potesi. 
Iliiic  mercedi:  pari  sequilur  piius  ordo  senatum, 

In  quibus  est  Siephanus,  victor  honore  prior. 

eo  poemaie  quod  esi  de  Godegisilo  duce,  I.  v,  c.  7, 
dispersis.  Geurgius  Fabricius  eiiam  hoc  poeina  (ui 
noialjam  lirow.)  dilaceravil  ac  dlscerpsil,  de  inge- 
nio  suo  liluluin  eidein  imponens-:  De  gaudiis  et  spe 
viiiB  (tternce ;  ciii  fcrie  minus  ille  plaiiuit,  uii  viru 
helerodoxo.  De  virgmitaie. 
^  Uiius  CoJ.  \ai.,  cnlmine  compleni. 

*  Ms.,  credunlurque. 

'  Ibid.,  atiernisvocibus.  Ed.  Paris,,  vocibus  nlternit, 
8  Unus  Cod.  Yat.  et  Ed.  Paris.,  palma  fiJe. 
i' Cod.  Vat.,  animare  sepulius. 


C 


m 


VENANTIl  IION.  CLEM.  milNA Tl  UPERUM  PARS  I. 


906 


Utios  &3xi(,  glaJiisque,  fame,  ■  sile,  rrigore,  naiiiini».  A  Qiianiqiie  suis  genibug  >  tliaram  Diilnvii  aluiiiiiDiii, 

Ercptos  lerris  jungll  iii  aslia  (ideii. 
C»sibut  lieul  variis,  qiius  sic  lulil  ira  rurentis, 

Eisi  iiiors  dispar,  liix  lanien  iina  leiict. 
Indc  l)ei  geniirii,  quia  Virgo  Maria  corusiat, 

^  Virgiiieasque  Agni  de  grcge  ducil  oves, 
"  Ipsa  |iuellari  iiiedio  circiiuidala  coeiu, 

Lucc  pudiciii»  sptendida  castra  triihit. 
Ter  paradisiavas  epulas  sua  voia  caiieiites, 

>>  Ista  legit  violas,  carpit  ct  illa  rusas. 
Praiuiuui  geinuias  ac  lilia  poilice  runipunt, 

Ei  qiiod  odoratuui  esl,  flore  conianie,  inelunt. 
•  Eiiiiliemia   illic,  pariier  quoque  plaiidil  Ag^lhe, 

Li  Justiiia  simul,  cnii^ociante  Tecla. 
Ilic  rjulina,  Agiies,  '  Basilissa,  Eugenia  regnaiit, 

Et  qunscunqiie  sacer  vexil  ad  asira  piidur. 
Felices  quariim  Clirisii  conliiigii  amore 

Viverc  perpetuo  noniina  lixa  lihro. 
llas  inter  coinites  conjuncta  «  Cesaria  fulg -1, 

Tcmporibus  nostris  Arelaiense  decus. 
Cxsarii  inonilis  luci  sociata  perenni, 

Si  noii  martyrii,  virginitatis  ope. 
Quos  ^  Liliola  rcferl,  xquaiis  oioribus,  ambo^, 

El  claraiu  hxredem  proxima  palina  iiiaiiet. 
Gt  quxcunque  siios  vigilans  mediiabitur  actns, 

llis  eril  egregio   parlicipanda  gradu. 
Concipiente  (Ide  Cbrisii  Radegundes  amnre 

Cxsarii  larobit   regula  quidquid  liabei. 
Cnjus   iionlificis  refluenlia  pectore  niella 

Ciilligil,  ei  rlvos  insatiaia  bibit. 
>  Quanlam  fonte  irahit,  taiitum  siiis  additacrescil, 

Et  de  rore  Doi  plus  madefacia  calet. 
1  Nec  sibi,  sed  cunctis  generiliter  unica  viveas, 

Felix  angustam  panilit  ad  astra  viain. 
Sed  lilii  prx  reliquis,  mater  pia,  cliaiior  instal, 

^  Eligil  excelso  consnciare  chnro. 
Ites  probat  ipsa  tameii,  qiinniam  qnx  filia  cnnsias, 

Te  iDairein  votis  optat  habere  suam. 

*  Ms.,  «"»«. 
>>  Ettit.  Ven.,  Virgintique  agui :  duoCodd.  Val.  et 

Ms.,  Virgineoqiie  agni. 

'  Unus  Cod.  Vat.,  tila  pnellari, 

*  Ibid.  et  Ed.  Paris.,  isia  dedii  viota$. 

*  Edit.  Ven.,  Ettphemia,  nc  illi  pariter.  Ed.  Par., 
Chri$tina,  Eupltemia  Itic  pariler. 

f  Nonnulli,  ait  Brow.,  pro  Baiilissn  leguiit  Bletilla. 
Sed  manuscriplis  favet  Ven.  Beda,  qui  integrum 
buoc  versiculum  in  Arte  metrica  ciiavlt.  Iiem  Ven. 
edit.  et  mss.  Codd.  Vat.  habent  ISnsilitsa. 

e  Cxsaria,  cujus  hic  meniinii  Furiunatus,  illa  fuit 
qux  posi  Cii'sariam,  S.  Ca-sarii,  episcupi  Arelaien- 
sis,  sororem,  prxfuit  nioiiasterio  sanciimonialium 
ah  eodem  S.  Cx«ario  Arelaie  roiistrur.io  :  cujns  Cx- 
sari;i>  in  graliam  scripslt  idein  S.  Cuisarius  ltet:iibin, 
qux  deinde  vel  monasteriis  aliis  alijiie  eliarii  l'icia- 
viensi  illi  S.  Uadeguiulis  muiiislKriu  cuiiiiniiiiis  fa- 
cla  est,  nl  alilii  indicavimii».  Ilnjusue  C;esari:t:  miirs 
rcfertur  ad  an.  559,  cnjiis  iii  luiiiin  siicce.ssit  Li- 
liol.i,  de  qiia  in  seqiieiili  versu  iiiriiiin  til.  Viilesis 
VHiiloire  LilUr.  de  la  Fiutnt',  liim  III,  pag.  fii. 
>ri  ins.  Cnl.  ct  iiiio  V:ti.  et  Ven.  i'ilii.,  I.aiurtu 
l«gi'iir  pro  Cipsaria,  iliplitliongu  resoluia,  el  iina  lit- 
tera  nhjerla,  inelri  Kr:iiiu. 

i"  Edil.  Veii.  fatiiUola  refi-rl,  lorie  pro  Fabiola. 
Scl  iiiss.  Cndd.,  Liliolii.  ti7tc/(7.' auteiii  iiiurs  a  Cuiii- 


Pr^fHcit  ecce  suo  cnnstituenda  locu  , 
Ei  qiix  le  scmper  baculi  muderainine  reiit, 

Prompia  sub  imperio  vult  magis  esse  luo. 
IVolicit  iila  sibi,  cuiii  tu   prxpoiieiis  illi, 

■"  llla  subit  voium  ,  10  potienie  gradu. 
Ecce  diem  ■>  festum  tandem,  pieiate  Tonint:*, 

"  Quem  precibus  geiiiirix  sape  rogabat,  habet. 
Ciijus  respirant  taciio  prxcurdia  piilsu, 

f  Angustosque  aniiiios  gaudia  larga  rcpleni. 
Eispectata  nimis  oculos  ad  tempora  teiidena, 

Semina  Ixtiiix  dona  supcrna  metil. 
Optat  adliuc  supplex,  iinum  qund  restat  honoris. 

L'l  jilaceas  Chrisio,  consocianda  polo. 
Qtialiier  hac  cnpias,  labor  esse  videtur  agenus. 
!t      Sed  labor  iste  brevis  friige  replendus  erii. 
Servitio  Doiniiii  subdenda  esi  ad  juga  cervix, 

Nec  grave,  sed  leve  sit,  quidquid  amore  feres. 
Non  aliunde  petas,  in  maire  excmpla  rcqiiire; 

Aspicis  aiite  oculos  quod  mediteris  opns  ; 
Cum  qua  fesiinas  siniul  esse  in  luie  percnni, 

Condecet  liic  simili  currere  lege  viaiii. 
Sit  tibi  dulce  decus,  veneranda  Cesaria  prxsens, 

Prxsule  Cxsario  non  caritura  lun. 
Illos  corde  seiiuens,  mandalaque  i  curpore  cumpieii, 

Ul  tcneas  flores,  has  iunteris  apcs. 
Respice  qiii '   voluit  nasci  se  venirc  iiucllir, 

Et  Oamini  summi  qua  caro  carne  «enil. 
Spiritus  inlactam  venerabilis  altlgil  alviim, 

Virgineam  cupiens  inhabilare  domum. 
^  Ilanc  Deus  ingrediens,  hominis  quie  iiesciit  usum. 

Sola  sup  nnto  consoia  virgn  viro. 
Concipienie  fide,  uullu  se  seniine  ■  liisil 

Et  quo  lactus  hoinu  cst,  non  luit  alter  homn. 
Virginitas  felix,  qiix  pariu  esl  digna  Toiianiis, 

Qu.e  meruit  Duiiiitiuiii  progeiierare  suiini. 
Teinpla  Oeatoris  sunt  membra  pudlc  i  puellx, 

Ei  habiiat  proprius  tale  cubilc  Deus, 

lio  refertiir  ad  an.  574  :  .'<nlc  qiind  tempus  proiiide 
hoc  a  Furtuuato  He  virgiiiitate  pi)etii:i  elucubratuiii 
fuisse  diceiiduin  est,  cuio  hiu  de  Liliola,  ut  jara  tU'- 
perstite  adhuc ,  loqualur. 

'  Ed.  Paris.,  auoi  dum  fente. 

i  Unus  Cnd.  V»t.,  tV<c  libi,  led  cttneti$. 

^  Vidcsis  qux  dikiiiius  in  nuiis  ad  Viiam  Fortun., 
num.  53. 
D      1  Ed.  Par.,  fiirn  nuiriWi.  et  vers.  seq.,  Perfieit. 

'^  Edit.  Ven.  et  duo  Codd.  Vai.,  i<J<i  tvbiivolo. 

■<  Quinain  hic  dies  feslus  fuerii  qiieiii  indicat  lioc 
liKO  Furl.,  haiid  lacile  esl  siatuere.  Ex  ipsius  lameii 
puemalis  argumenln,  qiiod  toliiin  iii  virginitatis  laii- 
ileni  conscripiiiiu  esi,  ei  ex  his  qu;e  de  Kadoguiide 
et  .AKnele  fiisiiis  loquiltir,  coiijitio  liic  dieiii  ii;iialeiii 
Agiieli>i  sigiiilltari,  sive  polius  illuni  qiio  Agiies  a 
B.  Itadeiiuiide  l>iciavie>isi  iuunaslerio  prxpo«ila  (ue- 
rat,  ct  ahbatiss:i  coiistituia  quitiii  dieni  sulemoi  rl 
.iiiiiiversarla  relebiilale  ai;i  sdIiiuiii,  riim  ex  velert> 
liiis  aliis  miiiiunieiitis,  tiiiii  ex  ipsius  Kortiinaii  cnr 
iniiiilius  aliis,  in  eaindrni  rem  srrlpiis,  puMumus 
inielligort'.  Viile,  iiiler  c.>'tera.  iap|i.  5  el  5  lib.  ii. 

■'  Huo  Cidd.  Vm.  ri  Ms.,  qttam  pretihn. 

I'  Kdit.  Veii.,  nuguilOKiUit  amiHui. 

■I  lliidem,  iur|>ui'c!  compleHl. 

'  llnilcio,  HUiri  fj/ml  •<(!  i'««lri*. 

>  iUiil.  ei  IVIs.    leiiiiiie  lanit. 


i 


269  MISCELI.ANEA. 

Qiinn!um  spons»  (loiesl  de  virginiiale  placere,  A 

Ipsa  •  Di;i  geriilrix  nonnisi  viigo  placet. 
S»!.-», ''Rebecca,  Raclie!,  Esilier,  Juditli,  Ann.i.Noemi, 

Qiiamvis  praDGipue  culmen  ad  asira  leven', 
Niilla  lamen  raciuit  inundi  generare  parenleiu. 

Quae  Ooiniiiuin  peperil,  clu:sa  Maria  manel. 
Inieineraia  Dcum  suspendit  «  ab  uben;  iiaiuiii, 

Et  paneni  coeli  inunere  laclis  alit. 
Ikw  ergo  in  sponsa;  nunc  ''  visceie  diligil  ipse, 

Quod  prius  in  "  matre  legit  lionore  sacor. 
Peclora  liberiiis  pcnetral  sibi  cogniia  soli, 

El  qiio  nerao  fuit,  l*tior  inlral  iter. 
lia-c  sua  membra  piilans,  qnx  niilla  injtiria  fuscat, 

Quae  nequesBnt  alio  pariicipala  viri>, 
Milis  iii  aflectu,  pecius  compleciilurillud, 

Prumpius  aiDore  '  colens,  quo  alter  ainator  abest.  6 
Ciim  sua  regna  Deus  pariter  velit  oQinibiis  esse, 

lluc  commune  tamen  Cliristus  habere  fugit. 
Per  paradisiacas  epulas  cupit  esse  cnbi:res, 

Virgiaeaat  lolas  vuli  habitam  doiHDin. 
Casira  pndicitiae  metios  rex  ipse  tiiciiir, 

Si  sibi  non  violet  turbadicata  fidera. 
Ipse  voluntatem  sl  vidcrit  esse  fldelem, 

rrnquc  suis  ramulis  et  Deus  arma  lenei. 

*  Lorica,  gales,  clypeo  prxmnnit  aiuantem, 

^  Et  stahilit  solidum  mcniis  in  arce  gradum. 

*  Dallisla  jaculans  pro  te  mox  exit  in  hostem, 
Perdat  ut  adversos,  qui  tibi  bella  movent, 

Carrii  ad  amplexus  post  prxlia  gesta  triumphans, 

Indgens  labiis  oscula  casta  sacris. 
Rlanditur,  refovet,  veneraiur,  honorat,  obumbrat,     ^ 

Et  locat  in  thalarao  membra  pudica  suo. 
Siderei  proceres  ad  regia  vola  frequentes, 

Certatim  veniuni,  aggtomerando  choruin. 


—  LIB.  Vm.  270 

Quo  prxter  cberubin,  serapliin,  retiquosqiie  bcaiot, 

I  Aligeros  oomiies,  ijuos  tegil  umbrj  Dei, 
Dis  dnodena  senuin  cnticursat  gioria  vaiiini 

Alloniiii,  sensu  plaudcre,  voce,  inauii. 
Uis  venit  liilias,  illis  in  ciirribus  Enocli, 

Ei  nati  doiio,  virgo  Maria  prior. 
Jiiriscoiisulti  Pauli  coinilanie  volatii, 

Priiiceps  Koinaiia  curril  ab  .nrce  Pttrus. 
Conveniunt  ad  festj  siinul  sua  dona  ferenles, 

Hi  quoniin  cineres  Urbs,  caput  orbis,  hahct, 
Culnie:i  apostoiicum,  radianii  luce  coruscum. 

Nobilis  Andream  miltit  Achaia  siiuin. 
Pr.x-cipuum  merilis  Ephesus  veneranda  Joanncm, 

Dirigil  et  Jacobos  terra  i:eaia  sacros 
La;ia  suis  votis  Ilierapolis  aliiia  Philippuin, 

Prodncens  Thomam  niunus  Edessa  piuni. 
Inde  triiiiiiphaniem  fert  India  Bartbo'om;riiiii. 

Malthxum  eximium  '^  Naddaver  .ilta  viruni. 
tliac  Siffionem  ac  Judam  lumen  Persida  gemclliim, 

1  Laeta  relaxato  miitit  ad  astra  sinu. 
Et  sine  rore  ferax  .£gypiiis  torrida  Marcum. 

Lucae  evangelica  pariicipanie  tiiba. 
Africa  Cyprianum,  dal  "  Siscia  clara  Quiriii 

Vincenti  llispana  surgit  ab  arce  dcciis. 
Egregium  Albaaum  fecunda  Dritannia  profeit, 

Massilia  Victor  mariyr  ab  urbe  venit. 
Porrigit  ipsa  decens  Arelas  pia  dona  Geiiesi, 

Astris  Cacsario  concoraitante  suo. 
Ipse  Parisiaca  properat  Dionysius  urbe, 

Auguslodiinu,  Symphoriane,  venis. 
n  PriTatum  Gabalus,  Juliannm  "  Arvernus  abundans, 

Ferreolum  pariter  pulchra  Vienna  gerit. 
Hinc  simul  Hilarium,  Martinum  Gallia  miuii. 

Tequoque,  Laurenti,  p  Roma,  beaie,  tulit. 


•  Tres  Codd.  Vat.  sicut  et  nost.,  ipsa  cui  genitrix. 
>>  Unus  Cod.  Val.,  Sara  recla,  Racliet,  corrnpte. 
«  Edii.  Vcn.  et  dun  Codd.  Vatic,  ad  ubera  na' 

tum.  Sic  quoque  Ed.  Paris. 
^  Cdil.Ven.,  vitcera  diligii. 
»  Ibid.,  in  matrem  legil. 

♦  Ms.  nieum,  calens. 

"^Duo  Codd.  Vat.,  Lorica,  clypeo,  galea.  (Primoe 
CHnt  nola.)  —  Emeiidal  Brow.,  quoniodo  adnoiavi 
legi  in  duob.  Codd.  Vat.,  Lorica,  clypeo,  galea  :  se- 
cus  atque  ediderat  in  uiraque  edit.  (Secundce  curee 
nata.) 

*  Edit.  Ven.,  elsoUdum  munit  mentis. 

'  Unus  Cod.  Vat.,  Ballistam  jaculans.  Sic  quoque 
Edil.  Paris. 

i  Ms.,  Angelicot. 

*■  Alii,  Naddaver  aitha,  ut  rcferi  Crow.  Edi'..  Ven., 
yaddaver  apta.  Est  vero  Naddaver  Etbiopioi  civitas 
legia,  in  qiiara  prinium  Maiibaeus  liicem  Evaiigelii 
iuiulii.  In  seq.  carniiiie  idem  repeiii  ForlHiialus, 
inqiiiens  : 

QuosFalra,  quosKpbesus,  NadJaver  arce  lenet. 
Ac  paulo  post : 

Mjllbaeus  Elliiopes,  tfHiesinoft  valva  Joarir.is, 
Etqucm  quisque  aiual,  bunctua  pona  rogal. 

Al  Nicepborus  lib.  ii,  cap.  41,  mavult  urliem  in 
qiia  Malili.  passus  e,l  esse  Myiinenaiii,  iu  leria 
siiihropopliagoruin;  ei  Duinllieiis  in  Syiiopsi  Iliera- 
polim    ParlbiaD  :  Quo  in  casu  IM  «row.)  e.xislimim- 


dum  portionem  eorporis  ejus  aliquolam  eas  in  wbes 
olim  juisse  trantlaiam. 

'  Edii.  Ven.,  Lataque  laxato. 

">  Mendose  vulgo,  Sisiia.  Leciioni  Brow.  favent 
edit.  Ven.  el  duo  Codd.  Vai.  Unus  liabet  Scytia. 
Sciscia  vero  urbs  erai  iii  Pannoiiia  superiore,  in 
qua  passus  esl  saiicius  Qiiiriniis,  de  qiio  PrudeiiLiis 
Hyiun.  7.  de  Coronis.  Ejus  acia  rcperiuiitur  iiilcr 
Acla  sincera  mariyrum,  p.ig.  5S2,  ad  aii.  509. 
De  Martyrio  S.  Quiriiii  vide  eiGregor.  Turon.  lib.  i. 
Hislor.  Franc,  cap.  33. 

o  Privatus  in  Gavelilaiio  seu  Gabaliiano  lerritorio 
D  passus  sub  Valeiiano  ei  G:illieno  impp.  referiiir  lii 
Marlyrol.  Boin.  die2i  Augiisii.  Alii  malunt  ad  ini- 
tium  saeculi  v  ejus  mortem  esse  referemlani  :  de  qii« 
legendus  Tilleni.  Hist.  Eccl.  lom.  IV.  Greg.  Tnr.. 
lib.  1  Hist.,  cap.  3-2,  narrat  eum  passuin  sub  Ale- 
mannis  in  Gallias  irrunipeiitibus. 

"  Isihaec  lectio,  a;i  Brow. ,  veierum  exemplarium 
(ide  probaiur;  quibus  ei  Vaiic  Codd.  ouines  aicc- 
dunl.  Joan.  Savaro  corrigileam,  redilens  :  Julianum 
ArtieTnus  abtmdai  :  qua-rens  eiiiendaiioni  siia;  prae- 
sidium  ac  pairocinium  ex  illo  Claudiani  Mamerii 
loco  :  Qui  muita  scienliarum  abundat  tnlenla,  ut 
referl  Biow.  in  nolis  aj  liuiic  locum.  Veii.  Edil. 
Iiabcl ,  Juliamtm  Aivernus  Abundum  :  corrupte.  Dc 
SS.  Jiiliano  et  Ferreolo  plura  Greg.  Tur..  I.  ii  de 
Gloria  inartyr. 

p  UnnsCod.  Vat.,  Roma,  beole,  mihi.  Edi.  Ve»., 
Rama  beala  mihi.  Item   unus  Cod.    Vat.  Ed.  Paris. 
liomn  beala  libi.  ' 


ill  VENANTII  IION.  CLEM.  FOR 

Frllteii)  iiierilis  *  Violin  l:i(a  rcruiidit,  A 

El  Fortiiiialiiin  fert  Ai|uiloia  siium. 
Vtlaleni,  ac  rcli(|iios,  quoscliara  lt»vf;iina  sopullal, 

Cerv.isium,  Aiiiliri»iiiiii,  Mcitiohine,  mtMiin. 
k  Jusiiiiani    Pai.ivum,   Kiiplieiiiiam   liuc    Cli.ilcedon 

[olTcrt, 

Eulalia  «  Eincriia  tollil  ab  urbe  capiit. 
*  taeciliam  Sicula  proferi,  Seleiicia  Teclain, 

'  El  legio  felii  A};:iuiieiisis  »<le>i. 
ICuropx  atque  Asix  q:iis  lumiii.i  ia:ila  recurralT 

Vel  liia  quis  possit  pi)(ior.-i,  Koiiia,  loqui  ? 
Uuiliqne  collectoi  diversis  partibus  orhis, 

Aginiiiibiis  junciis,  rcgia  ponipa  irdbit. 
Iiiiranl,  siilereu  vcrnanius  luiuine,  porlas  : 

Rscipii  hos  proceres  urbs  paiefacla  poli.' 
Incedit  sonsim  (unc  prxlexiata  potestas,  '" 

Uidinc  palricio  ^io  politura  loco. 
Nubiliias  coeli,  liives  cruce,  sanguine  Cbristi, 

Feslinai  festos  '  concelehrare  choros. 
Paiiperl:is  lerr.«,  censu  coeleste  rediindanSj 

Consnlibiis  laiilis  regin  voia  cnlit. 
Undique  dislinclx  t  numerosa  sedilia  complcnl, 

Aiionilique  silent,  regc  loquenie,  Paires. 
Majestas  arcan:i  Dei  lum  poudere  rixn, 

Alloquitur  proceres,  quos  sua  dcxtra  regil. 
Il.-ec  mibi  pollicitum  servavit  virgo  piidorein, 

Nec  Toluit  placitam  dilacerare  fldem  : 
Sollicitis  animis,  sponsi  vestigia  seclans, 

Et  nie:i  vola  petens,  iiiviolata  veiiii. 
>>  Per  iriliulos  gradiens,  spinx  cavefecil  acumen. 

Seniibus  in  niediis  nescia  ferre  vepres. 
'  Vi|.era,  scps,  jaculus,  basiliscus,  I  hemorrois,  aspis. 

Faucirius  borrificis  sibila  lorsil  iners, 
liide  sagitia  volans,  liinc  lerruil  arcus  euiiiem, 

Docia  sed  insidiis  cautius  ire  suis, 
liiter  lot  hostes  nulli  se  subdidit  insons, 

Vuln«ra  suscepii,  sed  lolerando  fu^ii 


TUNVTI  OPERUM  1'ARS  I  «71 

Pcr  tcla,  ct  gladio.*,  tenull  inura  nulla  scquenUm, 

Sed  Uni  dura  niinix  nunuisi  fcrrcl  ainor. 
\d  mo  uiires,  ociilos,  aiiiinos  suspensa  lelfiidil, 

Ciim  lerris  j  icult,  jim  super  asira  fuii. 
Siiigiilius,  gcmlius,  ciiras,  suspiria,  Qetus 

Sx'plus  audivi,  non  abolenda  milil. 
Aliscuiideiis  aliis,  nuUI  confessa  dulores, 

liiirllccta  mibi  nuirmura  clausa  dedit. 
VlJit  fortc  uieuin  quoiies  in  imagine  vultaiu, 

0$ciila  daiis  iabiis,  liiniine  fudil  aqiias, 
Pcrvi^il  incubutt,  si  rorie  aliuiidc  veiiireiii, 

Mariiiore  jam  lepldo  friglda  inembra  premens, 
ll:rc  gelefacia  meum  servavit  iii  osslbus  igiiem  , 

Visceribus  rigidis  pvctus  aniorc  calet. 
Corpore  despecto,  reciibabat  in  aggere  nudo, 

Scqiie  obliia,  jacuns  ^  iuimemor  ipsa  fuit. 
Fli.-t  bus  Hsslduis  evhausto  liuiiiore  genaruin, 

Siccaiis  oculis,  teira  naiabat  aqiiis. 
Et  qina  ine  viveos  carna'i  lumine  quoiidain 

CiTiiere  non  poluil,  misitaniala  preceni. 
Nam  milii  sollicilo  nocturnis  sxpius  boriS, 

Scripta  suis  hcrymis  pagi:ia  lecta  fuit. 
Plena  qiiidem  variis  tremulo  sermone  querelis, 

Qiiod  1  sine  ine  sola  moesla  jacerel  bumo. 
Cujiis  ah  ore  Uueiis  naiivo  gulta  liquore, 

Hxc  dedit  in  Ireniulis  signa  relaia  noiis  : 
Siratasolorccubo,  lacryuiaiisnequeceriio,  quud  opto, 

Trisiis  iii  aiiiplexu ,  pecture  saxa  prenio. 
Sponsu  abseiite  inanens  Um  dura  cubilia  servo  ; 

■"  Nec  me.i,qiiein  cupiuni,  niembra  lenereqneuni. 
Dic  ubi  sis,  qiiein  exspecio  ^eiiieus  *  qua  te  urbe  re- 

[qiiiram? 

Quave  sequar,  nullis  ■>  semiia  noia  locis. 
Ipsa  venire  velim,  properans  si  posslt  in  a^tris 

Pendula  sidereum  planu  tenere  \iam. 
Nunc  sine  te  fuscis  graviicr  nox  occupat  atis, 

Ipsaqiie  sole  iiiicans,  e^l  niihi  (.xca  dies. 


•  Ficclia.  Alii,  ^inmilia,  siciili  et  Ven.  edit.  Ut 
liimen  animadvertit  Brow.,  ciijus  iiic  verba  suh- 
siTlliimus,  prior  lectio  muiqujs  usilatinT.  Nam 
/Eliano  BixriTia  ;  Plimo  Yicetia ;  el  v.  1  Uanutio 
tetle,  Veicetia,  niediterranea  civitat  Vinelonim. 
SS.  Felicis  ol  Fortonali  corporiiin  parles  iiislgiies 
Vicenti«  asservantur  iii  iiionasieriu  O.  N.,  quod 
S.  Felicis  noiiiine  iiislgiiituiii  est. 

•>  Cal;ir. ,  Jutlinam  Patnviim ,  iil  referl  lirow. 
At  duo  Codd.  Vat.  et  Veii.  eJit.,  Justiiiam  Piita-i. 
Purro  Patavum  pro  1'alavium  iiietii  tausa  positiim 
isi.  U.  Justina:  s:icri  cioeres  iii  augusla  basilica 
Talavii  assi-rvaiitur,  poslii  sob  :ir.)  inajorl,  apuil 
iiionasteiium  0.  N.,  loi.i  Eunipa  jani  celeberrimuia. 
EJ.  l'.irls.,  Jiuliiiom  1'alavi. 

'  Emerita  oilin  t.iisltani:e  mciropolis,  qiia  escisa 
Sfdes  epiACOpalls  Coinposlcllaiii  tianslala  est.  Ue 
S.  Eulali:i  et  miraculn  i|unJ  aiinlversaria  die  festivi- 
latis  ejiis  ad  basilicaiii  iosius  memuria  coiisecraiam 
cniitingfbat,  vide  Creg.  Tur.,  lib.  ii  de  Gloriu  mar- 
tyr..  c.  91. 

<<  Forie  iii  SicJia,  .«late  Fortuiiaii,  s:iiict:e  Cecilix 
ineinnria  pra:cipuo  lioiioru  colcbiitur,  quaiii  ca^tero- 
(|iiin  (\oinanam  ni:ilrniiain  fiiisso  proJitum  cst. 
Sclie  aiiiiijadvcrtit  ad  hiiiic  lociiin  llrow.,  iicin  a 
Fiirtuiinlo,  cuin  ile  lUvem.  Kcclosla,  el  illio  condi- 
tis   saiicturuiu   rcliipiiu   loquerclur,   iltvit   Ecclcsiu) 


illius  vel  S.  C.^ciliain  accenseri,   his  versibus  : 
Saactiis  Aleiander,  feliique  Cecilia  poUvut, 
tjuos  uiurlii:,  oiones  unu  corona  mauet. 

■  De  legionc    Agaunensi  viJe    qu:e    dixiinus  iii 
iiulis  aJ  c:ip.  18,  lili.  II.  Ilic  versiis  corruplissime  iii 
vulg.  leglliir  :  Feliciam  regio....  Cauninentit.  In  Ve:i. 
edit.  iiein  oorrup  e  : 
|v  Et  legi  Kelii  .\caoaensi3  adesl. 

<  Edit.  Ven.  et  duo  Codd.  Val.,  roiice/^*rar«  Im»*. 

MS.,  ihoTOS. 

t  Ms.,  »<morosa. 

■''  Ed.  Paris.,   Per  Iribulot  gradieiu  mutlot  enre- 
tcil. 

1  Unus  Cod.  Vat.,  wfera,tetp*.  Alius  CikI.  >ai., 
tept  jacuiit. 

I   M>.,  emacro. 
.  ■  ■>  EJit.  Veii.,  nie  mcmoT  ipta.  Item  unus  C»d.  Vai. 
Sic  quoqiie  EJii.  1'arls. 

'   lUius  CoJ.  Vat.,  tine  me  tolo. 

n>  lii  Voii.  oJil.  Jesinit  puoma  aJ  hunc  versuui  : 
ii;e  »ic-a  (/Mfm  cupiuiil,  eic,  el  rolii|iu  quie  suiise- 
qiiuntiir  Jo»uiii  uutiuii,  usi|uc  aJ  cup.  IS  lib.  \. 
Iiciii  111  uiiu  Cud.  V:it.  prjcjioas  pooma  Jrsiii:i  aJ 
vcrsiioi  euiiiileiu  liicluslve. 
"  Kd.  Purii.,  (emiHa  uola. 


i 


«75  MISCELLANEA. 

Lilia,  narcissiis,  viola;,  ros:),  nanlus,  anioiiiuiii,         A 

Oblec(aiit  animos  gcniiina  nulla  meos. 
Ul  le  coiispiciani,  per  siiigiila  ■>  niibila  prendo, 

El  va^a  per  ne'iulas  luniina  diiclt  amor. 
Ecce  proccllosos  !>usiiecla  iiiierrogo  veiiios, 

QnoJ  niilii  de  Doinino  nuntiet  aura  nieo? 
Proqiie  luis  pedibiis  cupio  cxmuiita  lavare, 

Et  iiia  leiiipla  niilii  tergere  crine  libet. 
*>  Ouidquid  erit,  tolerem  ;  suni  oinnia  dulcia,  dura, 

Dnnec  le  videam,  lisec  milii  poena  placet. 
Tii  tanien  eslo  memor,  «  quoniam  tua  vola  requiro; 

Est  iiiibi  cura  tui,  sit  tiUi  cura  niei. 
ILco  referens  avidis  jaciabat  bracliia  pulniis, 

Si  **  possit  plantas  forie  lenere  mc:is  : 
Cum  decepta  sibi  sine  iiie  sna  dexlra  redirel, 

Liiuiinis  insiillaiis  ora  lavabat  aquis. 
Cum  recubaret  liumo,  npque  victa  sopnre  quievil, 

Consuliiurus  ci  saepe  siinul  jacui. 
Condolui  paiiler,  lacrymarum  fluniiiia  tersi,. 

Oscula  dans  rutilis  '  melliGcaia  favis. 
Niinc  igiiiir  regnet,  '  placidoque  fruatur  ainore  , 

Qu.-e  milii  jampridem  peclore  juncia  fuit. 
Asccnsu  rreiiiit  auia  poli,  residenie  senatu, 

Nimcn  pcrpetuo  srribilur  inde  libro. 
Tradiiur  xtcrnuin  mansura  in  sxcula  censum, 

Virginis  in  tlialamos  fniidii  Olympus  opes. 
Inseritiir  capiii  radians  diadema  beryllis, 

Ordiiiibiis  variis  alba  smarajtdus  iiiesi. 
Allifiat  el  nitidos  aniclbysiina  viiia  capillus, 

Margnriiaio  fle.\ilis  arie  sinu.  ,> 

Sa^dunyclie  iinpressuni  per  colla  inonile  corusc»t, 

e  Sardia  purpurea  luce  rnelalla  inicaiit. 
Desira;  arinilla  daiur  cliakedone  jaspide,  uiista, 

Aut  byacinleo  siidal  lionore  inanus. 
Draciea  gcnimaiam  ••  cycladem  lila  catenanl, 

Sidereis  dniiis  '  aria  sigilla  tuineiil. 
Piilchra  lopaziacis  oneraiur  zoiia  lapiilis, 

Cbry-o!iiiia  nuraiani  i  Gbulu  claudii  aciiin. 
Yesle  snpcrpositn,  bis  '  lorla  purpura  bysso, 

Qualem  iiupta  Dci  ferre  puella  poicsi, 
llis  cumiilala  boiiis  tlialamo  regiiia  scdebit, 

Aique  pulis  soljolem  sub  pede  virgo  premet. 


LiB.  vm. 


274 


Ciii  ininiin  boc  0|iiis  esi  cuin  virginiiatis  lionore, 

iJt  placeat  sponso  mcHS  modenta  suu. 
Inroncussa  graveni  teneat  palieniia  vulluni, 

Viribiis  ire  suis,  ne  labefncla  ruat. 
Neii  fnciles  animos  ventosa  procella  fatiget , 

Fluctilus  in  inediis ancliora  cordis  agai. 
Virtuiuiii  speciale  decus  palieiiiia  lulget, 

Qiia  gradiaris  iter,  Job  libi  signa  dabit. 
Quidve  loi|uar  iiuinilein,  quein  gratia  celsa  rfecorat* 

Ili  quniuuin  ima  peiit,  siirgit  ad  alia  magis. 
Quod  diversa  nimis  diviiia  cst  caiisa  duobus, 

Qiii  jacet,  ille  subit;  qui  lumet,  ipse  cadit. 
Ilaec  exenipla  quidem  Josepli  Pliaraoque  dederuut 

Tollitur  ille  lacu  ,  niergiiur  isie  freto. 
Est  eiiam  laudis,  siipendiu  poscere  taniiim, 

Ne  preiiiat  ipsa  suum  peslis  avara  sinuin. 
Coiitenlus  miniinis,  si  non  majora  requirat, 

Pauper  in  angusio  rcgnat,  liabemlo  Deuin. 
'  Snpliird  vel  niulier  geniinos  largita  minutos, 

llla  lcnciido  perit,  lixc  sua  dauJo  inanct. 
0  niiniuin  felix  quem  noii  mudo  uiullia  rrangunt , 

Judice  qui  sese  nienibra  bbiirc  terit  ! 
Spernil  opuiii  laqueos,  ungueiil.i,  tureuuiaia  °>  f]ux:i 

Ut  cusuis  aiiiina:  sil  rigor  ipse  sux. 
Iluc  eiiain  rccolens,  quid  pussit  parciur  usus, 

Subrietas  Judilb  vinceie  soUi  fncil. 
Quidve  nniinum  dulcejn  meiniireni,  quein  gratia  pa- 

Cum  iiitra  se  populos  visccra  ciiara  ferant.     [scili 
Pacificus,  gaudeiis,  unus  conipleclilur  oiniies, 

Stringii  iii  atTeciu  peciora  cuiicia  suo. 
0  niiniuin  felix,  llorcns  boiiitaic  voluulas, 

Qiia  slne  nil  pnpulo,  nec  placet  ara  Deu  ! 
lioc  opus,  ut  quotiens  aliquo  meiis  lertur  aniaro, 

Firniei  in  adversis  s)ies  ■■  comitnia  rtdeiii. 
Aspeiane  frangnnt,  tumidos  neque  prospeia  reddmitt 

Sic  iiiediocrc  teaent,  cauiius  ilur  iter. 
Hxc  boiia  siimit  bomo,  tribual  si  graiia  Cbristi, 

luspir.inte  illo,  vel  nioderante  graduiii. 
ilis  urnala  Iioiiis  radianiia  luinina  fundis  , 

ll.is  reiiiicns  geramas,  lu  quoquc  geinina  inicas. 
Virgiiiilas  fellx  nullis  atqunnda  loquclis, 

Nec  si  "  cenienos  supple.ii  ore  sonos. 


•  Duo  Codd.  Vat.  ct  Ed.  Paris.,  nubita  peiido. 
*>  Ed.  Paris.,  Qttid  per  te  loterem, 

<  Ms.,  quando. 
"*  Ms.,  po$set. 

*  Ms.,  melle  riqala, 

'  Unus  Cod.  Valic,  placitoque  frualur  amore. 

K  Ms.j  iardi. 

h  Ltjclai  (ait  Dufresne,  in  Glossario)  eralventi 
undique  clausa  per  exircmum  ambitum,  sinuosa ;  et 
dum  terramverreltat.  circulum  quemdom  elficiens,  elc. : 
uiiile  cyclas  a  Gr.Teco  viicabiilo  xixloi  cognoiniiiaia 
videlur.  lliiic  Paplas  ibidem  a  Dufresne  cilalus  : 
Cyclas,  ait,  genus  vcslis,  a  rolunditate  dicta,  sursum 
slricia,  deorsum  amrla.  Hi!C  fcininarum  piopiiuni 
cral  iiiduinciuiiin  ;  illuil(|iie  sponsis  iiiaxiine  ac  pio- 
nubis  coiiiinune.  Unde  Sidonius,  lib.  i.episl.  'i  : 
Jttin  coroim  sponsus,  jam  palmata  consularis,  jani 
eyclmte  pronuka,  jam  loija  senalor  Iwnoralur. 

'  Sigilla  eranl  figura;  qiiibus    vesies  pingcb»iilur, 


j)  quae  pniiiide  dircbnntnr  sigillalx.  Esslai  Tbeodosii 
len,  qiia  cavebalur  t.e.  vesiibus  ejusmodi  iniinw 
abiilerentur  bisce  verb  s  :  iVu<(ii  mima  qemmis,  nutta 
sigitlatis  sericis,  aul  texlis  utatur  auralis;  tit.  7  de 
scxnicis.  Pullux.  lib.  xiii,  cap.  7,  itn  describit  vestes 
sigdlatas  :  Kcna.(irfno;  x^''^''>  o  £/<uv  Jua,  :?  «v6ij 
Evuipauftsva,  x«i  ^wwrof  Ss  j^iTtlv  exa/eiTO,  fi  ilwSiuTOf, 
Legesis  Dufr.  inGluss.  Ms.  babei  arie. 

i  Acuj  propric  dicebalur  pnrs  libulat  qua  istbxc 
clauiliiur  ei  nsiriiigiiur.  Unde  Tiebelllus  Pollio  iii 
I).  Claud.  ail,  fibutatii  auream  cum  acu  Cypria  unam, 
elc.  Ea  proprie  adlilbebatur  iii  vesiimciiits  conjun- 
gendis  ei  asiringendis. 

'  Unus  Cod.  Val.,  bis  oclo  purpura,  forle,  torto. 
Ed.  Paris.,  bis  eocio. 

1  Sapliira,  allis  Suppijra  el  Sapiru.  Lege  Acl.  c.  v.. 

m  Ed.  Par.,  luxus. 

"  Ed.  Par.,  imilaia. 

"  EJ.  Par.,  c«ii 


275  VENANTII  HON.  CLEM.  F 

Qiud  priu»est,  siiie  sunle  niicl,  vener^ibitis  uibi , 

Natnr»  pr^^priuiii  iioii  viliuixlo  boiiuin. 
Curiioiiai  illxsum  scrvaiis  preiii»83  t.-«leiituin , 

iVrpeiuas  reiiiieiis,  iieseia  furis ,  opes. 
Nnn  prciiiit  iiicluso  ■  tnrpeiitia  visceia  letu, 
Aui  grave  facta  jacul  pigiiiirc  motsia  suo  , 
liiter  aiilielaiiles  aniinu:  suu  corporis  «slus, 

lii  dulio  pendeiis  staiiiinn  fessa  saliis. 
Quaiidu  suis  jaculis  uieri  hvsiira  tuniescil, 
Atipie  volupiatis  niorbida  crcscit  llydriis. 
Ulira  lioiniiiis  babituin  ^  lanium  cutis  effera  lurget 

Dt  pude.ll  nialrem  boc,  quod  aioore  geril. 
Se  fugit,  Rt  propriis  vcrecunda  parentibus  aufcrt, 

Donec  deposiiuin  sarcina  solv;it  onus. 
Qiiis  geiiiiluiii  partiis  verbis  xqunre  valebit  ? 
Aut  cui  tot  larrymns  carinine  flere  vacelf 
Cum  siia  secreiuni  compngo  relasai  °  lioiieslum; 

Alrjiie  dolore  gravi  viscera  fascis  agil. 
\icla  piierperio,  menibrorum  porta  <*  palescil, 

Exii  ei  ad  luceni  fors  sioe  luoe  puer. 
Sin  vivat  geuilus  geniirix  ,  se  oblita,  requiril, 

Tristis  ct  ad  naium  lumina  <  lassa  irahil. 
Kespicit  exposiiuui,  nec  jam  sua  maler,  alumnuni , 

Qux  vi\  diim  peperit,  ba:c  modo  funus  habet. 
iiec  matcr  '  mcruit  inodo  hxc,  nec  virgo  voeari, 
H:ec  diio  dJiniia  dolens,  se  mala  oupla  geuiit. 
I  Nani  valido  fiierat  niatris  spes  rapta  dolore. 

Nec  fletu  nati  se  fovet  illa  sui. 
Non  cliaras  lacrymns  iiifantis  ab  ore  resorbcl , 

Aul  leiiPMS  vnces,  lacte  fluenle,  rapit. 
Tristis  decrepilo  damiiai  suj  viseera  ■"  luctu  , 
>  Quod  j  icuii  nntus ,  beu !  dolet  ille  sinus. 
Qiiod  si  viin  manet  pueri,  nec  semper  liabendu  , 

Incipiai  teneros  ut  dare  voce  sonos  : 
liiiperfecta  riidis  collidens  iDurinura  lingux , 

Cum  inairem  dulci  fauce  susurrus  alil. 
Contiii:.!atque  ncfas,  rapiatur  pectore  inalris , 

A'Aas  ad  daniiiuin  crevil  adulia  suum. 
Triste  fliigellaiis  genitrix  orbala  capillis, 
Oefuncti  tn  labiis  ubera  sicca  premit. 
Iiifundens  lacrymas  ,   laroenta  resuscilai  ardcns, 

Et  gi^lidiim  corpus  ,  fonio  lepeote,  lavat. 
Dilacemi  faeiein,  criiieiii  auferi,  pectura  lundit, 

lleu  dulur  annatus,  sic  sun  incuibia  ferit  < 
Si  videt  alierius  uatum,  sua  pignora  defl';!, 
yCqiinlenique  suum  irislis  ubisse  geiiiii. 


»  Uiiiis  Cod.  Vat..,  torpctttia  viicera  fleiu. 

*  Fil.  Pnr.,  vilio  cuiis. 
'  Ed.  Par.,  onualum. 

*  llmisCod.  V:il.,  porta  (acstcil .  Ed.  Par.,  fmiscit. 

*  Ed.  I'nr.,  (essa  nnlii. 
'  Eiuleni,  iii«rui(  ilemum,  iicc. 

*  Hicvcrsusiii^ineusleKcbninrinoinnibiisinst.  qiii- 
bus pi  imo iisus  Bioworus  fuil.  In  iis quippe sic  jacebjt ; 

Noii  valiWin  s|iij.s  r.ipla  liolori'. 
El  in  uiio  Vnt.  sic  iejciliir  : 

Invxlidus  spct  r.ipi»  (lolores. 
Scd    posicrioruiii    b«-iic(ii:io  ,    sux   illuin   intcgnlail 
rcsiitnisse,  rclcrt  iilem  Uruw. 

*  Fd.  l'»r.,;ai(H, 

'     Mi.,  (/110. 

1  lluc  pocnia  sub  libii  noiniiic  priuius  edidit  G. 


OUTUNATI  OPERU.M  PAR3  I.  t76 

\  Alter  si  ploret,  currai,  stei,  gau.Ieai  iufans, 

Aiile  oculos  iiati  ludil  iiiiago  soi. 
Queiii  seniel  effudii,  per  cunuta  inomeaU  requlrit, 

Ncc  luivera)  inatris  pendet  ad  ora  puer. 
Quid  si  aliiid  gravius,  inoriaiur  el  ipso  jugalU; 

Qiin;  nova  iiii|itn  fuit,  jniii  vidiiaia  jacel, 
be  tlinl.iuio  ad  tumuluin,  luodo  caiidida,  t*ni  Oiio 

[nigra ; 

Ante  quibus  caluil  frigida  membra  lenet. 
Conslruit  exsequias,  perversaque  voia  cclebrans 

ExuriiHt  tuuiulum,  heu!  spoliando  toruni. 
Sxpe  maritnle  rcpctii  luisernndo  sepulcriiui, 

Coiiiemplnque  doiuo,  fuuus  ainura  culil. 
Iiicuiubit  tuinulo,  solaiia  cassa  requirens, 

Ciijus  meiubra  prius,  nunc  super  ossa  preuiil, 
B  Fletibus  irriguis,  perituro  carmine,  luget : 

Funeris  obsequiu  lumiiia  perdit  aiiior. 
Quut  uiala  plebeix  veniaut  quis  pandcre  possil? 

Vix  bene  regiiiiB,  qux  viduata  inauei. 
Non  veto  conjugium,  sed  prxfero  virgiuis  alvuni 

Qiiod  dal  apostolica  Paulus  ab  ore  tuba. 
Inclyia  virginitas,  coelos  qua:  dule  inereris, 

Cum  thalamis  Cbrisli  coosocianda  places. 
Fuiicra  nulla  gemis,  £in&  liiniie  gaudin  siirais : 

Vivitamorsemper,  iiec  tibi  Christus  obit. 
Illic  regna  leues,  hic  vincis,  ei  integra  fuljies, 

Omni  tuia  loco,  sanctificata  Deo. 
Ilxc  tibi,  chara  Deo,  rocriiis  veiierabilis  Agnes. 

Offero  ;  quo  placeant,  tu  facie.ido  colns. 
Jiidicis  nt  jussu  muniis  trihualur  utrisqiie, 
^      Qoando  coruna  tibi,  tunc  niihi  vel  vnnia. 

Opto  per  hos  fluctus  aiiimas  lu,  Chrisle,  guberues 

Arbore,  et  anlenna  velilicanlecrucis. 
Ut  pnst  emciisos  niundani  gurgilis  xstiis, 

lii  poilum  viix  uos  lua  dexlra  lecet. 

CAPUT  VII. 

i     lit    taudein    lanclce    Mtrim    Virginit    et    tMu(ri( 
Domini. 

[Vaiicinia  de  Virgiiiis  pariu  ediia  percenset  :  atqMC 
alin  itein  relerl  orncula  ad  Christutii,  fniciuin 
veniris  cjiis,  spectaiitin.  Pusiiis  deinde  )iersequiu>r 
vjiisdem  Virginis  l>eip.irae  laiide'>.,  ao  calesiis 
iii  illaiii  iiiiliihe,  nc  toiiusnaiurxob$e;|uiuindescri- 
bii.  Ad  oitreiiiiiiii  illius  io  coelo  iriuinpliuiu  ei  glo- 
Ham  complectitur.] 

Liiigua  propbeiarum  cecinit  de  virgine  partuM , 

D      Nuiiii.i  lert  tcrris  angelus  ista  poli. 

Fabricius  ciiin  titulo  D«  pnrtu  Virjiai*,  Morbach- 
cciisis  ulibnti;t!  CKlebris  Ms.  Co.liceui  Kasilea:  uuctiis. 
Licei  poiro  :>.l>  oiniiibus  aiiiiquis  libns,  quos  quidem 
Uiow.  111  iiinnibus  babiirr.it,  abessei  hoc  carmeii ,  «s 
iiidicio  (aiiicii  Mi>i  .icripti  iiioiinsterii  sancli  Calli, 
cl  cx  slyli  ac  diceiidi  siniililudiue  non  dubilavil 
iiiier  Korfuii.iii  Uficrj  hoe  giioqne  po«iiia  reponeie. 
Nos  iMiiil  iiitcgriiiu  iuveiiiiiius  iii  uiio  eoque  perauii- 
qiio  Cod.  Val.  ,  tiltiii  t-ililiotbctto!  Paliliiiai,  iii  guo , 
post  Vilaiii  saiicli  jMarliiii,  a  Koi  t.  vrr.Mliiis  cluculira< 
taiu  ,  coiiliuuii  lioo  iu  l.iudeiii  saiici*  .Marut  vir)!i- 
iiis,  clc,  S'  ripiuiii  c  iriiieii  suUlc\ilur.  Li  inbus  veio 
rclii|uis,  qiiilius  hiic  nsquu  iim  «oimiis,  dcsi>lei«lur. 
Adiiolaviiiiiis  vanji  lccuotiei  tuiu  i'\  Cod.  Vai.,  iu« 
c\  labr.  lidit.  BaMl.,  per  Jim,.  Opmuiuui  aii.  i$fl| 
uUborali,  dcAUiiipi.i!,, 


J77  MISCELLANEA.  —  LtB.  VIIL  «7« 

Consoiia  vox  lioniinum  meinorai,  lioc  Terre  puellam  :  A  Trans  uleruin  nialris,  qnasi  per  specularia  cenieus, 

Materna  el  puero  nienibra  rcncs  ra  rnit. 


Quoil  darei  absque  viri  gernime  ?irgn  v  nim. 
Iloc  ItTaiigelio  concordans  pandit  "  Isaias  ; 

Qux  Deus  inspiMt,  lixc  canii  ipse  tuba  : 
Eioquin  torrens,  ei  rile  prorunda  locutiis 

Eiiianuel  nosirum,  virgine  danle,  canens, 
Prafdicens  olim,  ut  de  matre  Tonanlis  honore, 

Radiiis  florem  Jessea  ^  virgo  daret 
Yirgo  bxc  virga  fuit,  <=  de  qua  flos  Chrislus  aborlus 

Ciijiis  odor  viv»x  membra  scpulla  leval. 
Laxus  morle  jaeens,  de  cujus  aroraate  (acius, 

Posique  diem  quarium  Laz^rus  ore  reflai, 
llanc  Jeremias  utero  ipso  sanciificaius, 

Uonstrans  voce  pari,  sic  quuqiie  vatis  ait : 
Ecce  dies  venient  et  David  guscito  gcrmeo, 

El  regnabit  Rex,  aique  erit  bic  sapiens. 
Iloc  germen  jusium  virgo  est,  elRex  suus  infaus, 

Judicium  faciens,  arbitcr,  orbis  hcrus. 
Psalmographi  plectro  cantata  est  ista  viragn, 

Cnm  daret  arte  melos  vox,  lyra,  chorda,  chorus. 
Uaier  Sion,  dicii,  hoino,  et  bomo  facius  in  illa  est, 

Ipse  hanc  fundavii,  faclns  in  ipsa  et  ^  bomo  esi. 
Sic  quoque  qui  foDdavit  eam,  est  aliissimus  ipse, 

Hxc  Sion  roater,  virgo  Maria  fuil. 
*  Qui  tanquam  spoHSus  ihalamo  procedit  ab  alto, 

Exsullatque  gigas  Chrislus,  eundo  viam, 
0  uleri  ibalamus,  nova  junctio  facta  saluiis, 

Qua  Deus,  atque  caro  nupsii  honore  novo! 
Qiio  Deus  amplexus  carnem  esl,  caro  juncta  cobxsit, 

SiatDeus,aiquebomo  lil,  Christusiilrumquegenug: 


Qiiandd  exsuliavit,  vcnlrein  de  venlrc  salulans, 

Dum  pcde  noii  potuil  moiibiis  ■  ivit  iter. 
CreJo,  ei  prosiralus  jacuit,  palmasque  letendit, 

Ante  Redcmptorem  parvula  membra  niovem 
Corrigiamque  pedum  qiioniamestnonsolveredigiKK, 

Pronus  aduravil,  credo,  tremeiite  genu. 
Nohilis  Elizabeili,  de  qua  canii  alia  propheians, 

llxc,  operaiile  Deo,  germina  Ixta  refcrt: 
0  benedicia  inter  mulieres,  unde  mihi  hoc. 

Me  ut  inaier  Domioi  visiiei  alma  inei? 
Ihiiic  riabriel  vociiai  benediciam  laiide  puellain, 

El  meriio  extollii,  qux  nova  doiia  geril. 
Qiix  genitiini  foret  benedicium  germiiie  fruclum, 
B     Quem  Ilieremias  voce  lonanie  referl  : 
ilic  Deiis  est  nosier,  non  absque  iilo  altcr  habetur, 

Post  bxc  in  terris  visus  hoino  cst  liabiius, 
Quem  Daiiiel  s:inclum  sanclorum  prrdicat  iinum, 

De  monie  excisus  qiii  angelus  el  Inpis  est. 
De  qiio  i  Moyses  :  Deus  cxciiat  ecce  proplietam, 

Vobis,  ex  vesiris  frairibus,  orbis  openi. 
Si  qua  animahuncnnn  audierii,  qui  exierniinal  illuin 

De  populo  vindex  ipse  propbeia  suo  est. 
David  dixit  :  Adorabunt  hunc  munere  reges, 

Servibunt  genles,  ei  Saba  dona  dabil. 
Accipiens  Simetfn  inanibus  quem  ju-tus  utrisque, 

^  Decrepitus  senio  hxc  pia  verba  dedit : 
Nunc  dimitie  io  pace  tnuro  servum,  auclor  ab  alln. 

Viderunt  oculi  jam  quia  vota  mei. 


Non  Deus  in  carnem  est  versos,  Deus  accipii  anus ;  C  Quando  saluiare  boc  merni,  lua  verba  secunduni. 

Non  se  peroiutans,  sed  sibi  membra  levans, 
Cujus  non  poierat  deiias  per  aperla  videri, 

Velamen  suinpsit,  carne  videndus  bomo. 
Unus  in  arobahus  naturis,  verus  iii  ipsis, 

i£quali$  matri  hinc,  par  deiiaie  Pairi. 
Non  sua  confundens,  sibi  nostra  sed  omnia  neeiens, 

Quem  sine  peccato  gignit  uterque  viruin. 
De  Patre  uatus  habens  divina,  liumanaque  roalns, 

De  Putre  sublimis,  de  geuitrice  humilis. 
Quando  incorporeos  '  pie  corporis  induiiarlus, 

i£qualis  matri  fli,  minor  inde  Patri.  -  [luur,  ungues : 
Carnem,  animam,  ossa,  cuieni,  nervos,  venas,  n  fe- 

Formam  servi  assuniens,  miiior  inde  Pairi. 
Sed  rcdeo,  qua  virgo  traliit  niihi  laude  canenda, 

Qualis  nulla  fuit,  nulla  fulura  venil. 
Quenique  pluunt  nubes  justiim  de  rore  superno, 

Haec  Salvaiorem  germine  lerra  dedit. 
U.rcporia  estclausa,  in  quam  inirai  vir,  nemo  necexil ; 

Ni  Dominus  solus,  cui  quoque  clausa  paient. 
Cujus  io  adveoiu  exsiluii  de  venire  Joannes, 

^  Infans  personuit  munere  prxco  novus. 


D 


*  In  Cod.  Vai.,  Esaias.  Ita  et  Fabr. 

*  Fabric,  itirga  darel. 

'  In  Cod.  Vai.,  de  gua  est  fios  Chrislus, 

*  Ibid.^  m  ipsa  homo  hic. 

'  Fabric,  hiclanqtuuii.  Et  post,  Ms.  babet  ihalami 
alvo. 
'  Ibid.,  incorpereus  sibi  re/pom. 
f  fbid.,  nervoi,  venlrem,  feviur. 
^  lo  Cod.  Valic.,  in[aM  nec  sanatur  munere. 


Ferre  manu,  ei  vi-u  cernere  jure  Deuni. 
0  sacra  virgo  Dei,  talein  geiierando  Mari.i, 

Per  quem  lumen  babet  plcbs  lenebrosa  prius, 
In  regione  umbrx  mortis  '  lux  orta  reluUit, 

■°  Admirabil.s  esl  consiliarius  hic. 
Qui  Deus  est  fortis,  Paier,  aique  in  sxcula  priiiceps, 

linperii  ciijus  pax  sine  rme  manct. 
Rnraruntcoeli  nubes,  jiisiumquc  phierunt, 

Quem  Salvalorem  germine  virgo  dcdit. 
"  iCgyptus,  labor  iElbiopuin,  °  Sabaimqiie  sublimes 

Ad  quem  transibunl,  mente  sequendo  Deum  : 
Esl  in  i|uo  tantum  Deus,  et  noii  est  Deus  absqne  hft, 

Hic  Deus  absconsus,  qui  Deus  Israel  esi. 
Cujus  jusliiia  estluraborum  cingulum,  et  idera 

Ejus  renis  adest  cinctoriumque  fldes. 
Reguli,  et  aspidis  ausa  manus  penetrare  loramen, 

Ablaciatus  agens,  nec  nocet  ullus  ei. 
Astans  in  signura  popuiorum,  ejusque  sepulerunu 

Nobile,  adorandum  gloria  quania  legii? 
Quem  dominaiorem  lerrx  misil  Moabilis» 

Petra  ex  deserti  qui  pius  agnus  adest. 

>  Fabric,  exii  iler. 

I  Ibid.,  de  quo  Uoses  ail,  Deus., 

'  Ihid.,  Annis  decrepilus  hcec. 

^  Ibid   Lux  ipsa. 

">  In  Cod.  Vat. ,  adniirabiliSf  censiliariut  esl  hic  ; 
male  Iransposito  tw  «s(. 

"  Ibid.,    Zjyp/flabor  jEihicpnm. 

"  l''abric. ,  diiesque  Sabtei,  Sic  qiioque  Ms.  no- 
slrum. 


279 


VKNAMll  HON.  CLEM.  FORTUNATI  OPERUM  PAP.S  I. 


Dt  (|iio  Zarliariai  :Ex(u'la,  lilia  Sion, 

J.isius,  Sulvaior,  Rex  inus  ecce  veiiii. 
Asceiiilen^  asiiiaiii  8i<per,  aui  asinu;  qiiui|ue  puiluiii, 

*  Quatlii|;as  perJeiis  ex  tillraiin,  el  eqiiiiin, 
Liiile  et  Miclieas  :  El  lii,  inqiiil,  Bellileeni  Eplirala, 

Parvuliis  in  Jiiila  niitliliHS  ipse  luaiies. 
FgreJi('lur  i|ui  Juiniiialur  in  Israel  ex  le, 

Egres!^us<|ue  |iotens  ejus  ali  iniiio. 
Luinen  saiicioruin  in  spleuJorilius,  ex  ulero  quem 

Anlc  et  Liicifcriim  prii(,'cr.iiili|ue  paier. 
^'  l.ivorcs  sanaiis  nosiros  livore  beaio, 

El  veleres  inaculas  sanguinis  <  amne  lavans. 
U  v!r<;ii  iiisignis,  iiobisque  nieJela  <>  monaJes 

Quaiu  Dcus  iinplevil  lulius  orbisope. 
Qiurqiie  creaiorein  ineruisti  venire  teiiere, 

'  Ei  gcnciare  Deum  concipiciiic  liJe. 
liiindiiiiirn  novn  parlu  Je  criniine  inunJum, 

Ali|<ie  sncni  feiu  progeuitiira  Deum. 
iliiiiiaiio  )<ciicr)  geiiuii  quos  Eva  doiores, 

Ciiravit  genitus,  virgo  Maria,  luus. 
Pcccati  jaculu  Jelixa  in  slirpe  cicairix 

L>lcera  iiiilla  geril,  nec  sna  slgna  paleiit. 
Succus  :iinarus  eiiini  velili  Je  corlice  ligni, 

Siaiile  ReJeniploris  Jecnice  Julce  s»pil. 
Suli  pomi  specie  mors  tuiic  Je  fronde  pepeoJil, 

Nuiic  luiis  est  uterus,  binc  cibus,  inJe  salus. 
Fructu  saiicla  pio  renuvas'i  leinpora  rcrum, 

LgciJinrqiie  Jies,  te  generante  ,  nitet. 
Cogi  icneuras  siilem  '  revocat  luus  alvus  in  nrbem, 

Cum  Doinini  jubaris  irraJiavit  apex. 
In  le  babiians  mundi  luinen  sialione  coriisca, 

Floruit  interius  per  tua  meinbra  Deus, 
(  Nunc  vlvax  (ulgor  penetrans  et  aJ  inia  profunJi, 

Oit)eiu  alii,  astra  reglt,  lariara  iure  ri*p!et. 
Cujas  muiiJi  uiio  est  lixc  macbina  lecia  pugillo, 

Claudilur  iii  liliris,  casia  puella,  tuis. 
Siipporlans  labricala  fabruin,alque  liumana  Tonantem, 

Virguia  radicem,  facia  creantis  opein. 
Qiialiier  illa  novuin  lenuerunt  viscera  lnmen, 

QunJ  Jeciis  inliig  enl,  <|uisve  bnnur  iiiJe  furas? 
GauJia  quanta  sinus  hJaris  luus  ille  velielial, 

Cura  lua  mcmbra  premens,  plus  relevabat  onusT 
Tum  gcniirix,  Jefascc  levis,   Je  prnlu  salubris, 

Pieni  splendoris  babens,  lux  neque  poiidus  erat. 


A  Auxiliiiin  Je  ilore  gerens,  de  fruge  levanien, 

Spem  ci  cceli  p.iiieiii  spica  *■  nnvella  gerens. 
Ciijiiseral  si«lla,  et  S'>l  iiiaiuliiius  in  a'vo. 

Iiifn  arraiii  ;ibsc(iiiilens  fii'KiJa  luna  jubar. 
Aniiiculiiin  poriaiis  agiiniii  aiiiiqiiuinqiie  giganiem. 

Dei|ue  iribii  jiiila  qiii  Ito  foriis  eral. 
Cuniua  proJureus  viliilus  ceu  rbinoccrolis, 

ArJuus,  elatis  naribiis,  alla  freinens. 
Regulus,  aique  aspis,  ceJunt  cui  ciincla  venena, 

Vipera, '  seu  Jipsas,  seps,  Jraco,  renchris,  i  hvilra. 
Parvulus  ipsc  puer,  pcrsnna  vciusia  Jierum, 

Egre-sus  cujus  siai  sine  principio, 
Cujus  difTusa  iii  laliiis  est  graiia  florcns  : 

*■  Insignis  forma  prse  genitis  boiRimim. 
Cujusque  est  oriens  ex  allo  iinmen  honoris. 
B      Qui  iins,  lutnen  ngens,  visitat  in  lenebris. 
Qui  venil  du  Edom,  de  iiosra  vesie  crueula, 

Pulcber,  sanguineus,  caiidiJus,  aique  rubcr. 
C.ilcalurus  erat  qiii  '  soliis  lorciilar  alliim, 

■°  In  cnire  pensnnJus,  meinlira  crunrc  lcvans. 
Uiide  sibi  inista  esi  stola  candida,  lincia  nibore, 

"  Quem  posl,  anievc  quem  non  Dens  ullus  erit. 
Ciijiis  transcendil  sarra  niagniricenlia  »  cfleliiui, 

Cuiicia  rogcus  palma,  siJera,  rura,  freta. 
Qiiis  le  tuiic  seiisus,  Doiuini  pia  mater,  habebat, 

Cum  tibi  lalis  erai  fetus,  lionore  novus? 
Pnciuia  quania  ulerum  implebani,  el  gauJia  pecius, 

Coeloruin  ariiricem  cum  lua  ferrei  bumus? 
0  meriiis  p  raJians,  Jie,  virgo,  puiasne  videkis 

Angelicus  cursus  ire,  redire  novos? 
^  Hiliiiam  coeli  cuin  te  servare  vicissim 

Seniires  animo,  sxpe  levala  manu. 
Qux  circa  te  acies,  vel  quando  iler  ire  parares, 

Millia  prxgressus  conconiiiaDdo  tuos? 
Quid  Micliael  facerei  Juctor,  sub  principe  celso, 

QuiJ  gererel  Gabriel,  nunlius  ille  sacer? 
Qiialiternol  Kaphael  occursuin  impenJeret  alinx, 

Te  poriante,  Dei  Jum  pulat  esse  tlironum  ? 
Credo  alier  cuperei  planiis  siibslernere  palmas; 

llle  excussa  ala  1  subniiiJare  viam. 
Duceret  iste  auras  ne  te  gravis  ureret  xstus, 

llle  levans  pinnas  veriat  ul  iinlier  aquas. 
Isle  aj  frena  inanuin  reiinens,  ne  sarcina  lapsel, 

Neu  pes  uffeiiJat  pendula  '  lurba  velat. 


I 


»  Fabnc,  emrut  perdent  Epliraimot.  AI.,  Et  eur-  D      "  Fabric,  et  §enerare  diem.  Sic  eiiam  Browcru», 


ms  perdent  es  Efraimo. 

i>  In  Cod.  Vai.,  livures  nostroi  lanant, 

•  IbiJ.,  amnt  tavat. 

•1  liujusce  a^laiis  scriplorilius  in  niore  fuit  llcvnm 
lHonadem.{  ut  aniinaJverlil  ISiow.  )  appcllarc  ,  quoj 
inater  fuerit  oniniiiin  viveniiiini.  Monat  i|uippe,  sive 
uiiilas,  esl  cleinemum  siinplcx  hc  priiiiiiin,  (juud  pio 
rausa  principe  iisiirpalur;  quuj  ipsa  iiiiinciu  iiuiiie- 
rum  gignal,  a  nnllo  nuincro  cfnila.  llnJc  Mercuriiis 
'rrisinfgisliis  iii  l'iniaiiilro  :  Monui,  ail,  uiiiiiium  prm- 
ripiuin  ,  rudix  el  orujo,  uic.  Iluc  il.iqiit!  in  si-iisu 
inonai  vel  Je  S.  Maria  iiiu  a  KuiliiiKito  piiJMilicalur  : 
quod  ab  ipsa  q  loJaiiiinuilo  viia  iiic(i'p;l  boiiiinilius,  a 
■tua,  ceu  fttis  cx  virga  Jessu,  oriui  ost  Clirislus. 
Geurg.Faliric.  sic  leg  t  huiic  versuin  : 

0  virgu  inslgiils,  matcr  pia,  nobJe  seinen. 


licel  iii  EJ.  P:iir.  l.ugJ.  legalur  et  generaie  Dcunt 
quml  liauJ  Jisplicei. 

'  IbiJ.,  lua  revocai  alvui. 

I  lii  Val.  CoJ.,  Tunc  livax. 

^  lliiJeni,  ni.i>W/a  (trtns.  Iia  ei  Fabric. 

'  Fabric,  C/ieiyUroi,  lepi. 

i  IbiJ.,  Iiijbrii;  furle,  hiidrii. 

^  lii  CuJ.  Vat.,  ipecioiui  foriHa;  Fabric,  0  /krnii 
radi:ins. 

I  F:ilii'ic.,  lorcutaria  sotui. 

■■>  lliij..  in  crute  peniltndui. 

"  In  (  oJ.  \M.,quem  anit,  *t  vetp«sl  qutm  noH  Dtns 
ullui  erit. 

"  Fabric,  ecttoi. 

P  Ihiil.,  0  (mma  radiam. 

4  IbiJ.,  io(i'i;iY(  ipse  diiiH. 

■  CoJ.  Y.1I.,  lu  ba  vuIjI.  Iicui  Fabric. 


i 


( 


2S1  MISCKLLANEA. 

Quni  vigiles  tiirinx,  cum  (e  sopor  altiis  liaberet,  A 

Siilaqiie  dormiiaiis  lnt  vigiUirc  darcsT 
Sidereo  obsequio,  meriijs  dignissiiua  virgo, 

Ciim  le  diviniscingeret  ala  clioris. 
£rjiis  lioiiore  mero  "  sol  ipse  ireinisceret  ortuiii , 

Luiiaqiic  suli  peilibus  qiinereret  esse  tiiis. 
Nrtificiqiie  siio  se  macliina  siibderei  orbis, 

Ac  miraretur  per  tua  niembra  Deum. 
0  virgo  excellens,  vincens  super  omnia  matres, 

Quam  geiiiis  crexit,  ciii  Deus  alla  dedit! 
Ciijns  fructns  adest,  et  flos  noii  perdii  bonores, 

Qiiae  naio  es  geniiris,  et  tibi  virgo  manes. 
Felix  quae  generi  liumanu  sub  Tartara  lapso  . 

Ad  coelos  facta  es  sors,  via,  porla,  rota. 
Aula  Dei,  ornatiis  paradisi,  gloria  regni, 

lluspitium  vii%,  pons  penetrando  pulos.  B 

Arca  iiitcs,  el  llieca  potens  gladii  bis  acnii , 

Ara  D<  i  assur^ens,  luuiinis  alta  pharus. 
Cclsa  super  cedrus,  et  vasta  cacumina  nioii<i$, 

Subque  tuis  planiis  et  rota  solis  adest. 
Virgineo  coeiu,  dux  sexu  priina  secnndo, 

Prael:ila  asirigeris  sola  puella  clioris. 
Figmentiim  figuli,  super  om^ia  vasa  decorum, 

Atque  creaturse  fulgida  niassa  nova;. 
Candelabruin  piilcbruin,  verbi  capieiido  lucernam, 

Quam  formam  sculpsil  tain  super  astra  faber. 
Ornans  Jerusalem  sanctam,  speciosa  venusias, 

A  facie  lempli  vas  in  honore  Dei. 
Exsiiperans  porlas  Sion  splendore  corusco, 

Sians  meiiio  Odei,  gemma  superba  tlironi. 
Ore  diem  jnciilans,  radios  a  fronte  ^  sagitians,  ^' 

Luminibus  nitiilis ,  lumen  honore  rotans. 
Sidereum  speculum,  illiistris  domus  Omnipuieiitis, 

Yultibus  ex  illis  fulgura  clara  ferens. 
Nomen  bonoratum  ,  benedicia  Maria  per  xvum, 

Ad  laudem  artificis  nobilis  artis  opus. 
Dulcis  ei  angelico  pretioso  pnelia  relalii, 

Omnes  ultra  «  homines  dona  decuris  habens. 
Inde  rubore  rosas,  candore  hinc  lilia  vincens, 

FIos  novus  e  terra,  quem  polus  arce  colat. 
CrystalUim,  eleclrum,  aurum  ,  osiriim,  conclia  nlba, 

[smaragdus, 

Quo  lua  forma  nilet,   cuncla  metalla  jacent. 
Nix  preiiiiuir  candore  luo ,  sol  crinis  honore. 

Pallescuni  radii,  virgo,  decore  lui. 
Lycbniies  hebes  est,  cedii  libi  Lucifer  ardens, 

Oinnibus  olliciis  laiupade  roajor  ades. 
Occulli  in  terris  sacramenliconscia  summi, 

t)t  secreta  puli  sunt  paiefacta  tibi. 
Dignus  ager  Domini ,  generans  sine  semine  frugem, 

Ei  ne  cassa  "•  seges,  iuesse  repleta  places. 
Sola  sine  exemplo  fecunda  ,  et  libera  nexu, 

Ignara  amplexus,  maier  opima  sinu. 


—  L!8.  VIII.  2S-2 

Virgo  intacta  maneiis,  (iJei  uberlaie  marii:i, 

Inscia  coNJiigio,  feta  negante  viro. 
Accipis,  ul  nescis  :  sic  reddis  ul  integra  consic<;, 

Nec  viulata  paris,  ncc  p:irieiido  doles. 
El  laiiien  esi  geniius  Deus  et  bomo,  verns,  et  uiius, 

Spiriius  alquecaro  Chrisliis,  uirumqne  geiias. 
In  deit.ite  fatri  aiqiialis,  «  vel  curpure  malri, 

Et  sine  peccaio  de  genitrice  caro. 
Factor  dans  legem,  faelus  sub  lege  ininister  : 

Ipse  paler  mundi,  filiiis  ips^,'  tibi. 
Uiide  tuiim,  niater,  generas  iialuin  alque  parentem  : 

lliiic    pio  lem ,    inde    patiem  :  lioc   Deus,   iilud 

[liuuius. 
Cujiis  honore  sacro,  gcnitrix,  transceiidis  Olytiipuin. 

Et  super  astrigems  erigis  oia  polus. 
Coiidoris  in  sulio  felix  regiiia  supcrbo, 

Ciiigeris  et  iiive  s  lactca  virijo  rlini  is. 
INobile  nobilior  c  rciinisistenie  .■■eii.iii!, 

Consulibus  celsis  celsior  ipsa  sedcs. 
Sic  juxta  geiiitiiiii  re.sciii  rcgina  porennem, 

Oriiata  ex  partii,  muler  opiiiia,  luo. 
Occurrunt  proceres,  et  gloria  niagna  Joannes, 

Notus  et  anie  Deuiii,  quani  '  patcretiir  hnino. 
Fralribus  asciiis,  e  Pauliis  ,  reliquisque  beaiis, 

Doclor  iipnslolicus,  fulgiila  p:iliii.i  IVtriis. 
Diligit  lias  poriiis  Sion  superoiniiia  J:icol>, 

Pro  patribiis  genilus  quos  in  aniore  Deus. 
Qiii  omnes  ^  ore  suo  (irnati ,  super  astra  curuscant, 

Si  sie  discipuli,  qiild  pia  luaier  crii? 
Ilinc  palriarcliuruiii  iiuuiero  socianle,  prophelse 

Conveiiiunl  celso  inunera  fcrre  iliriino 
Marlyrii  '  hinc  inde  cohors  redimita  coronis, 

Priiicipe  cnin  Siephaiio  civica  liirba  poli. 
Primilix  Qurum,  Belhlemtica  passio  lactaiiS, 

Qua;  ineruit  nascens  vivere  morie  niagis, 
llalia;  inuiidique  caput  quos  Itiiina  relcntal, 

Urbs  vel  Alexandri,  aul  Aiiiioclieniis  ager. 
Quos  Hierosulyiiiis,  aul  qiios  Byzaiilioii  uris  : 

Qiios  Paira,  qnos  Epliesiis,  Naiidaver  arce  lenet. 
Qiiiis  Oriens ,  Ucc:isus  liabel,  quos  Afriia.  et  Arclus, 

Quusque  sepiili:il  hiinMis,  ciiigitet  Oceaiius, 
Natio,  gcns,  populus,  regiones,  agiiiini,  reges, 

lliidique  currentes  ad  nova  doiia  patris. 
iEihiopes,  Tliraces,  Arahes,  Dacus,  Indus,   Al.mus, 

Aurura,  cl  ve-per,  Persa,  Brilaniius  adesl. 
Intraiites  in  regna  Dei  pielate  redempli, 

Gaudia  visuri  regis  in  arce  poli. 
Quos  recipit  sacra  porta  Pelri,  quos  jaiiua  Pauli, 

Poslis  ad  Andrcse  liinen  Achaia  i  petit. 
Mallheus  iCtiopes,  Epliesinos  valva  Joaonis, 

El  quein  quisquis  amat,  huiic  sua  poria  riigat, 
Ilorum  ante  advcnluin  le  qualiier  ornat  aniator, 

Porlavit  quem  uierus,  virgo  beata,  luus? 


"  Cod.  Vat.,  cujus  honore  iacro. 

*>  Fabric,  sagitlat. 

'  lla  et  Fabr.;  niale  alii,  hominem. 

•>  lii  Cod.  Val.,  el  nee  arta  seges.  Ita  etFabric. 

'  Fabric,  sed.  Sic  quoque  Ms. 


'"  Ibid.  pnreretiir  /leiiio. 

K  Ibid.,  Paulo. 

^  Ibid.,  obrizo  ornali. 

'  Ih.,  Hine  aique  inde  cohors.  Ms.  choros. 

i  Ms.,  yatel. 


B 


S85  \EISANTII  IION.  CLEM 

|);in«  ribi  lari;a  poli ,  ciii  lu  Juinus  arcia  fuisli, 

Veiitris  pro  liuspilio  rcBiiluenilu  ihronum. 
Cdiiipotitnilo capui  iiiveuin  diaJeinaie  fulvn, 
Ei  geaiiuis  ruiiiain  coinit  honore  coniain  : 
Aiinecleii)  niveo  pretios»  iiion.lia  collo, 

Fulgorc  •  cl  vario  pectora  piira  legens. 
Qiiaiii  speciosuni  humcris  itnpnnit  lion«ris  auiictuiii , 

Splcndore  arilescens  piirpura  lincta  nilel ! 
O  (pioiics  cociiiin  lon»  niicai  aura  |ier  anrutn, 

Palliii»  nec  pallx  esl  fiiobri;i  liice  nitens  I 
Quis   tilii  iligna  canai ,  quanium  deciis  exeal  ore, 

Aiil  de  vesie  lui  gemma  virore  micelT 
Q  lando  slrata  jacei  pedibus  preliosa   smaragdiis, 

Qnando  pavimeniis  alba  *>  lopazus  adest. 
Quodqiie  (iciilus  noii  vidit  agens,  non  audiil  auris, 

Oriinmenla  libi  bxc,  piavirgo,  iiilenl. 
Cuiii  regio  ergo  poli ,  loiusqiie  exerciius  astri, 
Te  ornaiam  ins|iiiiet ,  laudibus  nia  inovent. 
Iiicipicns  Micbael  prseconia  lcrre  beaia', 

Cnuique  suis  liirinis,  h;ec  libi,  virgo,  referl : 
0  decus  eirellcns,  o  femina  «  forma  saliiiis, 

Parlus  friigc  pnteiis,  virginilaie  placciis  1 
Per  quain  osise  na'ci  digiiata  redcniptio  mundi, 

El  repararegeniis  quod  tulit  Eva  feros. 
Ii:inc  libi,  niater,  opem  le^ionum  uiillia  niille, 

Per  classes  rfsonaiil  carmine,  voce,  lyra. 
Angcliis  indc  luos  rcpelil  paranympbus  bonores, 

Qiii  libi  de  ca>lis  nuntia  sancta  vebit. 
Dicens  :  0  feliv,  imitaii  nesiia  virgu, 

Cujiis  ei  agnus  ovis,  conlerit  ora  liipi. 
Tariara  disriiinpens,  pairia;  capiiva  redi!cens, 

El  libertali  post  jiiga  pressa  relers. 
Excipit  bas  iicruin  iiigeminans  pars  altera  laiides, 

Persirepit  ei  cunctis  vox  revnlula  cliorig. 
liicipit  inde  alios  producere  terra  favores, 

Zacliaria;  geniius,  vox,  tiiba,  pneco,  sonus, 
Cnm  Peiro  et  Stepliann,  ducibusque  in  miliibus  am- 
Agminibus,  mistis  plausibus  alta  c;inens  :         [piis 
0  virgo  insignis,  benedicta  ad  gaudia  naia, 

Anxilium  tcrra;,  fulgnr  honorque  poli. 
Ecce  luus  florcns  uterns  quae  pneslilit  orbi, 
Te  i^  gcneraiiie  (ide  nos  paradisus  habel. 
Quid  suiiiiis,  aut  fuiniiis  ?  qnos   merserat  Eva  pro- 
De  limo  in  ccelum  nos  facit  ire  ;inu .        [fuudum, 
Laudibus  his,  Domini  genitrix,  fragor  inlonat  astris. 

Militi.-cqne  poli  lixc  tibi  claiigor  agit. 
Aslego  fcrre  volens,  videnr  subditcere  laudes, 

Nam  libi  quisque  cupit  voce  favere  sacr*. 
Mens  orelgenituin,  sic  inatri  digiia  loqnatur, 
Cujus  amore  pio,  vivis  honore  novo. 

"  In  Cod.  Valic,  Fulijoribus  varin  pecloru. 
^  Ibid.,  (oiinzuf  iucsl.  Ila  el  Fabric. 
"  Fabric,  (uma  ta/ulin. 
>■  Ibid.,  pnrienle. 

•  Idciu  cxireiiios  hos  versus  sic  mntai  : 

Oniiini  jam  flniis  lerrio  nicriiere  Mliilein, 
l'cr  Chnsluiii  goiiiluni,  VirgoM«rla,  luiim. 

A  falre  perpeuio,  cerlolilii  loiii|iore  luiuiu; 
(Jut  uiilii  spe»  vriMiv,  cau8<i  (alulls.  iiiiea. 

•  lloc  mihi  CNrineii  coiiscripinm  videiur  a  Foriit- 
naio,  Agneii»  ac  Hadcgundi»  noinino,  quo  virgiiit» 


F0R1UNATI  OPEIIUM  PARS  I.  «8» 

A  Piilchra  supergemnias.stdendorcm  solisobtunbrati^, 
Alla  siiper  cocIds,  ci  superastra  iiiiens. 
Velli-rc  candidior  niveo,  rutilaniior  aura, 

Fulgiilior  radio,  dnlcior  nre  favo, 
Suavior,  et  rnseo  itimium  rubicundior  Oslro, 

Vincis  arumaiicas  nienlis  odorecomas. 
Chara,  bcnigna,  micans,  pia,  sancla,  Terenda,  ve- 

{nusia,] 
Flos,  decuK,  ara,  nilor,  palnia,  corona,  pudor. 
Per  qnein  '  onines  lines  terra;  ineruern  saluiem, 

Caudet  et  orbs  toius,  pontiis,  arena,  polus. 
Ilicc  libi  qui  indigttus 'quamvis  corde,  orc  susurro, 
Spes  milti  sis  venix,  qiix  vehis  orbis  opem. 


CAPUT  VIU. 

'  Ad  Yirginei. 

[Virginiiatem  laudai,  ac  virginura  in  coelo  felicitalem 
et  gloriam  describil.  Iliiic  virgines  hnrtalur  ad 
luendam  caslimooiain  sive  animi ,  sive  corporis.] 

Iiitcr  f  aposiolicas  acies  sacrosque  proplielas, 

Proxiina  mariyribns  prxmia  virgo  lenel. 
Splciidida  sidereo  circuiudala  lumine  pergeiis, 

Jiingitur  angulicis  casta  piielia  choris. 
Fruge  pudiciliae,  coeli  dolanda  talenlo, 

i£terni  regis  ducilur  in  ihalanios. 
Pulchra  corona  capul  triplici  diademate  cmgit, 

i*  El  gemm.x  exornant  pectora,  colla,  comam. 
Iiiduitur  leneris  superaddila  purpura  meinbris, 

El  camlore  nivis  fulgida  palla  tegil. 
C  Floribus  xternis  oculos  rosa,  lilia  pascunt, 

Et  paradisiacus  naribus  inlrat  odor. 
Unde  magis,  dulcis,  bortamur,  ul  ista  requiras, 

Quae  dedit  EugeniiB  Cbrisius  et  alma  TecliB 
Virgo  Dei,  Irucius  coeli,  vicloria  inuudi, 

tt  semper  regnes,  bas  peie  regis  opes. 
Sunt  ibi  cbrysoliihis  fabriraia  palatia  gemmis, 

Atqiie  smaragdineo  janua  po-^ie  virei. 
Liniiua  i  sardonychiB  variato  luiniiie  florenl, 

Et  ltiacyiitli%us  circuil  ordo  doinuni. 
Aurea  lccta  niirant,  plebs  aurea  fulgel  in  aula, 

Et  cum  rcgt!  pio  turba  cordsca  nitet. 
Ille  puellarum  locus  est,  quae,  lucis  amore, 

Uicservant  Doniiiio,  curpore,  nienle,  fldein. 
Dcspice  quod  terr.-e  cst,  et  dara  sedebis  in  asiris  , 

Chrisli  ul  sponsa  pl.^cens  regna  superiia  c.olas. 
Pr.TSCiis  vita  niiuis  fiigilivo  lcinpore  iransil, 

Virginis  iiiiegrilas  gloiilicanda  luanel. 
Pauperias  te  parva  rogat  cuin  diviie  CbrisM, 

Ul  veniMs  iiosiro,  dulcis  aluinna,  sinu, 

lioriHreiur  et  inviiarei  ad  Piclaviense  monasteriutn , 
ac  protiirtidum  in  illo  inonaslicai  vit*  institiiluiii 
sith  regnla  saiicil  Caesarii,  quod  aperie  declarare  «i- 
deiur  scqiieiis  disiicbus  : 

raupcrli»  lt>  parva  rognt  CHm  divilo  Chrlsto, 
i:i  veiiias  HiUlro,  dulcls  aluiHiia,  siuu. 

*  lloc  rarnien,  sieuti  i>l  reliqua  qujo  seqnuntur 
dc.Hideriiiiiir  in  iiiio  Cod.  Vat. 

i>  lliius  r.oil.  Val.,  el  (f*ium«  tM»rnM. 
I  Aller,  fimiiM  tardomta. 


D 


i83 


MISCELLANEA. 


LIB.  Vllf. 


23C 


Qiin  pairis  auxilium  Bomino  obieiUura  preceris, 

Alqiie  libi  felix  regna  •  beala  pares, 
Ui  iiariier  sanclaj  merearis  jiincia  Marix, 

Caiidia  perpeluo  coiicelebrarc  clioro. 
llas  quxcunque  piis  manibus  susceperis  arrbas, 

Non  nupiura  bomini,  sed  sis  amala  Uei. 

CAPUT  IX. 
[Sanciorum  in  coeln  glnriam  commcmnrat,  ac  eonini, 
ei  iii  priinis  sanctis!>iiiix  Deiparce  suffragiaadver^us 
('xmmiiiiis  liostis  iiisi<lias  sibi  iirecainr.  Poslremo 
Muininis  iiiagiiiGcentiam   et   ampiitudinein   coui> 
iiieniial.] 
Metrica  >>  Tirones  nunc  promant  carmina  castos, 
Ei  laudem  capiat  <  qiiadralo  cariniiie  virgo. 
Triniis  in  arce  Deus  qui  ^  pollei,  saecla  creavit, 
Ucgnalor  muiidi  regnniis  in  sedibus  altis 
liidigiio  conferre  inilii  digneiur  in  xvnm 
Cnin  sanrtis  requicm,  quos  laudo  versibus  istis. 
Arbiter  allitbronus,  qni  servat  scepira  siiperna, 
TradiJii  bis  casli  per  sudura  scandcre  limen, 
liiier  sanctoruin  cuneos  qui  laude  perenni 
Itiie  gloriGcant  nioderantem  regna  Tonaniem. 
Omnipntens  Doiuiiius,  munJi  formator,  et  auclor, 
NoLiis  pauperibus  confer  suffragia  ceria, 
Kl  iiecnnceJas  •  tradeiidos  hostibus  islbinc, 
Scd  mngis  cxiguos  defendeus  dextera  tangat, 
Ne  prxdo  pellax  coelorum  claudere  limen, 
Vel  sancios  vateai  noxaruin  fallcre  scxna, 
Ne  (ur '  stropbobus  foveam  detrudal  in  airam, 
Condiiora  suuiino  quod  Cbristus  servatulympo, 
Pasior  ovile  luens,  neque  possii  s  nebula  raptor, 
Ilegales  vasians  caulas,  ^  bis  dicere  puppup,  ' 

Umnia  sed  custos  defendat  ovilia  jam  nuoc 
M;<3iima,  prxcipuum  quaegeslat  nomine  nomen; 
Addere  prxsidium,  mater,  dignare  precatu  ; 
Nain  tu  perpcluuiii  prompsisti  luiuine  lumen, 
>  Inanique,  clamante  sacro  spiramine,  eiintes, 
Ctijus  per  mullum  jubar  alio  splendet  ab  axe, 
Ac  populos  pariter  replet  vibraniine  flumen, 
Rcx  regmn  ,  el  priiiceps  popiiloruiu  diclus  ab  a;vo, 
Mignu^  de  inagiio  i  reiuwi  regiininc  recior. 
Illum  nectere  ^  non  possunt,  nec  ciiigerc  cceli, 

■  Edit.  Paris.,  beata  pelas. 

!>  Hoc  poema  legiiur  in  uno  Codic.  Vat.  ex  iribiis 
iis  qtiibus  usi  bactenus  sumus,  ad  calcem  Oper.  For- 
tunati.  Visuin  est  illud  exscribere,  quod  a  Fortunati 


siylrv  aliennm  non  videaiur.  Acrosiicbnm  esi,  ac  tot  D  deirudet. 


A  Nec  mare  navigerum  spumoso  gurgiie  vallai, 
Aiit  zonx  mundi,  quai  stipant  astbera  celsa. 
Clarorum  vilam,  qui  castis  moribus  istbic, 
Auxili^inie  Deo,  *  vernabanl  flore  perenni, 
Sanciis  aggrediar  sttidiis  ediccre  pauper. 
■»  Tanla  tam  digne  si  pauper  praemia  perdai, 
Orania  cum  nullus  verbis  explanet,  "  el  aplo 

•  Sal 

CAPUT  X. 
Ad  domnam  Radegundcm. 

[Radegun  lem  laudat  ob  despectum  mundnm  ac  re* 
giiuin,  aique  ejus  pieiaii  et  labnribus  pareiu  iii 
coelo  iiicrceJera  lulurara  auguratur.] 

Regali  dc  stirpc  polens  HaJegundes  in  orbe, 
Altera  cui  ca;!is  regna  tenenda  nianent, 
B  Despiciens  niundum  meruisti  acquirere  Chris:uin, 
Et  duin  clausa  laies,  hinc  super  astra  vides. 

Gaudia  terreni  conciilcas  noxia  regiii, 
Lt  placeas  regi  la:ia,  favcnie  pulo. 

Nunc  aiigusta  tencs,  quo  coelus  largior  intrefl, 
P  DilTundens  lacrymas,  gaudia  vcra  metes. 

4  Et  corpus  crucias,  animam  jejunia  pascuiit 
Sake,  quam  Doralnus  scrvat  amore  suus. 
CAPUT  XI. 
Ad  eamdein  dt  violxs. 

[Excusal  se  Radcgundi,  quod  violas  poiiiis  qiiam  li-. 
lia  ac  rosas  ad  eaindem  mnni^ri  mitlal.  Ipsas  vio- 
las  coniinend^it  ex  cnloris  odorisqus  pra:sianiia, 
atqiic  indu  eamJem,  iiec  imn  Agneiein,  ad  virtu- 
tem  excolendani  bortatur.] 

Terapora  si  snlito  mibi  caiidida  lilia  ferrent, 

^     .\ut  speciosa  foret  suave  riibore  rosa, 

Hiec  ego  rnre  legens,  aut  cespile  pauperis  borli, 

'  Misissem  magnis  munera  parva  libens. 
SeJ  quia  prinia  inilii  desunt,  vel  solvo  secmida, 

Profert  qiii  violas,  •  fert  et  amore  rosas ; 
Inier  odoriferas  lamen  bas,  quas  misimus,  herbas, 

Purpurea;  violx  iiobile  germen  babent. 
Respirant  pariter  '  regali  murice  tinctae, 

Et  saiurat  fuliis  binc  odor,  iiide  colnr. 
llxc,  qund  uirumque  gerit  pariter,  habcatig  ulraque 

Et  sit  luercis  odor  flore  perenne  decas. 

*  Forte  pallens. 

•  Ms.,  Iradendos. 
'  Siropliosus  videlur  esse  positum   pro  loriuosiit. 

arpofn  Crxce  flexus  dicitur.  Us.,ilro(osus;  el  mui. 


versibus  coiisiat,  qunt  suiit  litterae  primi  versiouli, 
quoJ  poeniatnm  genus  fuil,  iit  alias  vidimus,  fami- 
liare  Foriunaio:  illud  aulem  in  causa  est  cur  sen- 
tenlia:  carminis,  litteris  astriciae.  non  inter  se  accu- 
raie  necti  inierdura  viJeanlur.  Adniodum  vero  de- 
pravatuin,  corruplumque  anianuensis ,  iit  videlur, 
insciiia,  in  ins.  Codice  illud  reperilur;  ac  loca  qiii- 
di^m  alia  emendavimiis,  meiJo>is  lectionibiis  in 
iioias  rejectis  :  alia,  quomoJo  legeiiJa  sint,con- 
jeclmiis  ,  ei  conjeciaras  nostras  eodein  in  loco 
iiidicavimiis  :  alia ,  qnoJ  niliil  in  inentein  venlret 
qiioJ  Jigniim  e.ssel  Furtunnto,  nihil  atligiinns,  ac, 
ui  in  Cud.  ms.  leguuiur,  reliquinius  corrupta. 

<  QuaJraiuin  carnicn  illud  dicebatur,  ut  arbiirnr, 
quod  tot  versibiis  constabat,  quoi  erant  liiiene  priiui 
versus,  et  singnli  versus  paribus  iiuiiiero  litlcris  coa- 
lescebaol.  Priinum,  noii  posierius,  iii  boi:  puiiu.iie 
scrvaiuin  viJeGius. 


6  Forie,  ab  ubere  raptos. 

^  Lociis  corrnpiissinius,  ciii  emendando  vi\  con- 
jecturae  aliqiiid  afferre  puiui.  Forte,  abduccre  luppus. 

'  Forte,  Te  landunt. 

j  De  superabai,  inviio  metro. 

k  ;Vaii  a  ine  aJditum  est. 

1  Ms.,  vernebat. 

^"  Foric,  Tantaque. 

"  Ei  aJJilum  a  me. 

"  Lliimiis  versus  sic  habetur  in  ("odice  .  Sot  sae 
anini  nec  tnx  mnr  ponum  sc  noririta  cirlem,  ex  quibus 
verbis  niliil  essculpere  poiui. 

r  Edit.  Paris.,  Ejfwidens. 

q  Edii.  Paris.,  Ohih  corpn»;  ei  aJ  versus  fmein, 
unus  Cod.  \al.,  jejunia  pascis. 

'  Miiiis  Cod.  Vat.,  inisissem  magis. 

'  Ibid.,  ftrrel  amore. 

»  Edit.  f^aiis.,  rfgali  more  nilenict. 


287 


VENANTII  IION.  CLKM.  FOKTIJNATI  OPEUUM  PAKS  I.  58« 

A  CAfUT  XIV. 

Ad  eonidem,  cum  «  recludertt. 
[naileKUiideiii,  ciiin  iii  eo  esvet  iil  sese  concliideret: 


1 


CAI'UT  XII. 

Ad  eamdem  de  floiibut  super  aliare 


[Po8i  liicmale  fiiRiis  ac  iirniii.is,  flnriKerum  ver  ait 
ailveiiUise,  ei  iml'*  U;iilf«ui"lis  d  Agneli»  iii  all;i- 
nliiis  exoruamli<  sorli»  at  florilms  >liiiliuni  el  <li- 
ligcnliaiii  loniiniMi.lal,  i|iii>riiiii  s  eciem  ac  iiiiijli- 
pliceni  vnrieiatfiii   fcsiivc  ei  elrgaiiier  dtKribil.] 

FriRoris  liilieriii  gl:iiii'  cmislrinKilur  orliis, 

Toiaqr.e  liii  a^ri,  flore  •  c;>dcnli',  ptTii. 
Teiuporn  veriia>i,  Ooiiiiiius  qini  Tarlara  vicil, 

Sulgil  k  perfeciis  la-iior  lieilia  coinis. 
Iiiile  viri  posies  el  pulpiia  llorilms  ornanl, 

lliivc  niiilicr  rosco  coinplel  oilore  biiium. 
Al  vcs  iuin  vobis,  sed  Clirislo  fcrlis  odores, 

Has  quoque  primiiias  ad  pia  lempla  daiis. 
Teiisiis  varii»  aliaria  fesia  corunis,  J 

Pingiiur,  ul  filis,  norilnis  ara  n.ivis. 
Aureus  ordo  crocis  violi»,  «  liinc  blilleiis  exil, 

Cocciiiiis  liinc  nibical,  laclens  inde  nivei. 
Sl:it  pra>>iiio  veiieliis,  pugnant  ei  flore  ciil(iri'8, 

liique  loco  picis  lierbida  bella  puies. 
llac  caiidore  plicet,  rulilo  luicit  illa  ilecore; 

Su;>vi»s  li;ec  redolel,  pulohrius  illa  rubei, 
Sic  specie  varia  nnrum  sibi  germina  cerianl, 

Ui  color  Uiiic  gemmas,  lliura  revincai  odor. 
Viis  quoqiie,  qUJB  slruils  \\»c,  Agnes  cuni  Radegunde, 

Florlbus  aDlernis  vester  anlielet  odor. 

CAPUT  Xlll. 

Ad  eamdem  pro  floribui  trantmissii. 

[Flores  miilil  aJ  Uadogiindem,  muneris  pnrviiaiein 
exciisaiis;  qiiorum  ociasitine  ail  coelcslium  rerum 
spein  ac  cogilationem  eamdem  erigii. 

0  reaina  poicns,  cui  anrum  e»  purpura  vile  esl, 

Floribus  ex  parvis  le  veneraiur  amans. 
Ei  si  non  res  esi  color,  ^  aliamen  ipse  per  lieibas, 

Puipiira  piT  violas,  aurea  forma  crociis. 
Divos  amore  Dei,  viiasii  pra>mia  mundi, 

lllas  coiiiemnens,  lias  relinebis  opes. 
Suscipe  missn  libi  viiriorum  ^  nimiera  flornm, 

Ad  quns  ic  poiius  vila  beala  vncat. 
Quae  modo  le  crucias,  recreanda  in  luce  fiititia, 

Aspicis,  biiic  qualis  te  relinebil  ager. 
Per  ramos  fragiles,  qiios  nunc  pribemus  olenics, 

Perpende  liinc,  quanius  le  refovebii  odor, 
Hxc  cui  debeniur,  precor,  ut  c um  veneris  illuc, 

Meqiie  tuis  inerilis  dexlera  blanda  Irabat. 
Qiiaiiivis  te  specict  paradisi  graiia  florum, 

Ulae  vos  cupiiini  jaiii  '  revidiTC  fures. 
El  licel  egregio  videanlur  odore  placere, 
Plus  ornant  proprias,  le  reJeuiile,  conias. 


proseqiiiiiir  lioc  carminc   Forlunalut,  ac  suuiii  it^ 

lllaiii  dcsidiTium  declaral.] 
Mens  recunila  De<>,  Radcguiidis,  viia  sororum, 

Qiix  III  fovcasaiiim;im,menibra  sdomaiido  crenias» 
Aniiua  votu  coleiis,  *■  liudie  claiidenda  recurris, 

Crraliunt  aiiimi,  le  repoieiido,  inci. 
Liiiiiiiia  qiiam  ciliiis  iiusiris  abscoiidis  orel1l<, 

Nain  sine  le  nimiuni  iiocle  premeiue  gravur; 
Oiniiibus  etcliisis,  uno  reiineberis  aniro, 

Nos  magis  includis.  quus  facis  esse  foris. 
El  licet  hic  laieas,  brevibus  fiigiiiva  dcbus. 

■  Longior  liio  inensis,  qnam  celer  annus  erit; 
Teinpnra  subducis,  ceu  non  videaris  amaiili, 

Ciiin  vos  dumcerno,  liuc  mibi  credn  pariiiii. 
Sed  laincn  ex  volo  lecum  veniemus  in  uiium, 

Et  sequnr  buc  aiiiino,  qiio  veial  ire  locus. 
Iloc  precor,  incnlumem  referant  te  gaudia  Pasclix, 

Et  nobis  pariier  lux  geminaia  redil. 
CAPUT  XV. 
Ad  eamdem,  cum  rediit. 
[Radettundcni,  a  suo  recessu  jain  reversam,  boc  cat- 

miiie  grali.ilalur.  K.adem  reJuue,  sbi  omiiia  reQo- 

ruisbC  proliieiur,  ioiiiiS'|ue  aiini  uberiaiem  in  ejus- 

dem  redilu  sibi  reprxseiiiaiam  fu.sse.J 

Unde  milii  reJiil  radiaiili  luiiiine  vuliusT 

Qu;c  niinis  absenteui  le  leiiuere  morx?    - 
Absiuleras  tecum,  revoca»  mea  gaudia  lecum, 
Pasclialemqne  facis  bis  celebrare  diem. 
^  Quamvis  incipiant  modo  surgere  semina  sulois, 
ilic  egomel  lioJie,   le  revideiido,  melo. 
Colligo  j.<m  fruges,  placidos  compono  maniplos, 

Quud  solet  .\ugusius  mensis,  Aprilis  agit. 
Et  lirei  in  priuiis  uiodo  gemma  ei  pauipiuus  eiit, 

Jam  meus  auUimnus  veiiit.et  uva  simul. 
Malus,  et  alia  pirus  graios  modo  fundit  odores, 

Sid  cum  flore  nova  jam  mibi  poiu^  feruni. 
Quainvis  nudus  ager  iiullis  ornetur  aristis, 
Oiiinia  pleoa  tamen,  le  redeuiite,  iiiieut. 
CAPUT  XVI. 
Ad  Gregorium  episcopum,  pro  iiilirmilale  («•. 
( Cnm    Foriniiaiiis   rure    febri    laborarei,    Leonen» 
preshyierum  a  Grcg.  Turon.  ad  s«-narral  missuni 
liiisse,  a  quo  ad  sacra  Marlini  fesia  celebranda  in- 
D      vil.iietiir,   valeluJinis  sua:  siatum  et  ;rgritudini« 
iiiduleiti  describit :  eamque  refert ,  sudore  oborio. 
cessisse.  ] 
Venii  ad  a^grelnm  roedici  vot  alma  Cregori, 
Urbe  ex  Toroiiica,  dum  cubo  rure  tboro, 
Coiicile  presbyiero  recitaiue  i  Leone  sereno, 
Irem  u;  Mjrtitii  sunt  ubi  festa  pii. 


•  Duo  Codd.  Val.,  flore  cartnte 

*■  l()id  .  «i/ri/il  pnfecta. 

'■  Vi\.  faris.,  latteu*. 

^  Unus  Cod.  V.il..  est  lamen  ipse. 

'  Kil.  Paris  ,  gUnia  florum. 

'  lliiic  apparel  ciiriiieii  islinl  fiiis^e  consi  riiilniii 
quo  irinpore  RaJfgiindes  se  jam  nilnsain  teiielial  : 
quiiJ  ci  siJi-nine  eiai  (|uoi;innis.  s;i(To  yuadragesiiii;p 
temiiore,  uli  nolavinius  In  Viia  Foilun  ,  iium.  8-2,  et 
cx  seqq.  cariniiiibusappaiui. 


s  Edit.  Parls.,  domando  prtmit. 

i"  Lcge  Foriun..  inViia  sanct*  Radeguiidi»,  n.  11. 

I  Unus  CoJ.  Val.,  (flr./ior  hic  mensis. 

I  llic  l.eo  noii  :ilius  videiiir  esse  i|uam  is  de  qui* 
Ii)i|uiiiir  Creg.  Tiir.lib.  iv  ilo  Mirac.  saiicii  Martliii, 
t;ip.  iti,  Itis  verbis  :  LeoHis,  pretb^len nostri,  **«•- 
ciita,  Clf .,  cujiis  precibus,  el  sancli  Mariiui  pairo- 
ciiiio,  piiellam  a  lehre  et  iusianiis  uimlls  pericuUx 
uari.it  fuisse  libeniaui. 


!89 


MISCELLANBA.  —  LIB.  VIII. 


m 


Tiira  faleor,  morbi  grave  debiliiaie  laborans, 

"  Fe!>re  caleiin  suoimo,  jam  rlgor  iiiius  crain. 
tiiiic  fragili  uimiuiii,   forti  languore,  red:iclu, 

llifl  lassa  levans,  halilus  xger  erai. 
Ibat  antielaiiti  vapor  aridus,  or»  perurens, 

Ibat  ab  arcaiiis  *>  Oaiilis  aiira  coqueiis. 
Fcrvor  eram  totus,  Irisiis  rogiig  igne  caminus, 

Febris  et  in  nbris  siabat  <=  aperta,  paiens. 
Doiiec  Cbrlsius  opem,  sudore  undanle,  refudii , 

Fervidus  et  gelidas  ignis  abegit  aquas. 
<■  Reddiiur  ipsa  saliis,  pater  alme,  saluio  salutem, 

Auxilium  cxsili  sis  rogo  pastor  ovi. 
CAPUT  XVII. 
Ad  eumdem  pro  cauia  abbalissar. 
[  Fortiinains  hoc  in  carmine  Gregorii  opein  ailvcrsns 

grave  inoomnioduin,  quod  in  mniiasieniini,  ul  vi-  S 

deiur,  Piclavlense  irrepserat ,  iiuploral.  ] 

<  Kepsil  qiiale  nefas  inira  pia  sepia  synaxis? 

loconsiilie  dolor,  runipere  verba  veias. 
Quale  nec  ttnle  oculos,  paiulas  neque  polluit  aurcis, 

Nec  facerent  viiio  qui  sua  (ana  coluni, 
Tu  tamen,  alme  Paler,  pielatis  nmore  labora, 

Ui  sacer  intistes.  culmina  cujus  liabes, 
Unde  repraesentes  Hartinom  in  tempore  sacrum, 

Cursibus  atque  fide  dando  saliiiis  opem. 
CAPUT  XVIII. 
Epislola  pro  eadem  re. 

[Fortunatiiii  eamdein  rem  qunm  superiore  carmioe 
Greiiorio  coiiimeiiilai,  inisso  ad  eumdem  coinpres- 
byiero  suo,  ac  rogal  per  beuix  Kadegiindis  voia 
ac  memoriam,  ut  mooasierii  ejiis  afQictis  rebus  n 


succurral.  J 

Commendans  buniiliiatem  raeam  cnpiosissimx  ve- 
strx  dulcedini  el  mitissimx  domiiiationi,  suggero  ut 
caiisa  universalis  Ecclesi<e  lalt-ni  vos  '  babens  basi- 
dem,  iit  nullus  ventorum  lurbo  siicclinans ,  nulla 
procelianini  propcllens  congeries  possii  illic  inve- 

»  l'nus  Cod.  Yal.,  fcbre  coiens  summa,  Ms.  TrPVir., 
ei  alii  libri  liabeiil  : 

Febre  calens  summa,  jam  rijjor  imiis,  eram 
Col.  Ms.,  non  rigor  imtts  eram.  Pnlinaniiiis  corrige- 
bal  :  jam  rujor  unus  eram.  IIjuc  ex  Bro^v.  Kdit.  Pa- 
ris.,  tmiis  eranl. 

•>  Edil.  Paris.,  flalibns  aura. 

'  Unus  Cod.  Val.,  operla  paiens.  Sicquoque  Edit. 
P.iris. 


A  nire,  quod  (|uaiial  s,  aui  quod  labefaciel,  reperiat, 
iii  Musa ,  qua  conserviis  raeus  presbyler,  prxseu- 
tiura  porlilor,   ad  vos  pro  singulari   prx-sidio  cuiifi- 
deiis  occurril,  siciit   ipse  singula  poterit  explicare. 
Memor  sis  coinmendaiionis  beatae  domnx  mese  (iliae, 
vel  jam  inatris  vesira»,  doiiina;  Radegund.-e  pro  loci 
sui,  vel  personse,  totiusque  regula  .siabiliiale,  quoi 
peliit,    ei  verborum   vel   viscerum  •"  supplicaiione 
coiiimsil,   ita    pr;rcipialis    iiifalig,-ibilitor  laborare, 
qualiier  ipse  vobis  in  reiribuiione  sempitcrna  resii- 
lual  ',qm  providei  au\ilium  indigentlbus.  In  causa  i 
Jusiinae  vesier  aposiolnlus  pastoraliier  k  desudet. 
CAPUT  XIX. 
'  Ad  eumdem  ex  nomine  Juslince, 
[Scribit  hoc  poema  Foriiinauis  sub  Jiistiiiae  persoiia 
B      ac  nomiiie,  ea>|iie  rngal  Gregoriuni  ui  per  ipsum 
patri  comiiiendciur,  ei  a\\x  grallas  rereral,  quoil 
ea  ad  se  adveiiisset.] 

Aulisies  Duiniiii,  bime  p,ts.i(ir.  et  aufior  bonnris, 

Riie  decus  geiieiii,  qno  esl  generosa  fides, 
""  Jiisiinain  faiiiulam  pieiite,  memeiilo,  be.iic, 

Per  le  ei  commender  siirpe,  vel  arce  palri. 
Iliiic  referens  graies  aviae,  quia  reddiia  tandem, 

Ad  viilius  neptis  dulcis  iuiagn  venii. 
Isia  diu  nostris  voiis  dans  gaudia,  reclor, 

loler  avam  et  lieptem  lu  mediator  agas. 
CAPUT  XX. 
Ad  eumdem  $alu!aloriu. 
[AcceplislilserisaGregorio,  deqiie  bona  ejiisi^in  vale- 

tudiiie  cerlior  failus,  se  inpriniis  bclatnni  declarat 

Forlunaius;  ad  exiremiiii:  sc  eidem  commendal.] 
Alme,  beaie  Pater,  lumen  generale,  Gregori, 

Jure  sacerdolum  culmiiiis  arce  capui. 
Reddo  Deo  grates,  de  vobis  prospera  noscens, 

Vestris  nunc  sci'i|ilis  Ixt  flcaiiis  agens. 
Me  quuqiie  commendans  bumili  prece,  voce  saluto, 

Jugiier  officio  quem  mea  corda  colunl. 

'  Ed.  Paris.,  Aafc«a/ basidem ;  el  mox,  lurbo  vaeillans. 

f  Uiiiis  Cod.  Vat.,  quod  labe[aciel,  repefiai.  Ed  t. 
Paris.,  nii(  quod  lubefuclalum. 

^  Edit.  Paris.,  supplicalio. 

i  Edil.  Paris.,  quod  videt  per  auxilium. 

!  Uiiiis  Cod.  Val.,  in  causa  jusliliw.  Ilem  in  ;ilio 
Cod.  Vat.  Il^c  Justin,')  (pro  qu;i  iirile  in  vrxhui% 
Cddd.  irrepsil)iis(i(!a)  cral  pra^posila  monaslerii  l'ic- 
laviensis,  cuin  grave-i  illie  sediliones,  de  qiiibus  su- 
pra,  exorix  suni.  K;idem  alibatissam  suam,  cum  a 


*  Hic  vprsiis  correcius  fuit  a  Brow.,  qui  in  libris  q  sjcanis  quicreremr  ad  iiecein,  ali.iris  palja  cooiev 


mcndose  legcbaiur  sie  : 

Redilidit  isie,  Pater  alme,  saluto  saluU. 
vel  : 

Salus  alque  sit,  alme,  saluli. 
Unus  Cod.  Vat,  mendose  : 

BedJilur  isli,  Paler  alme,  saloto  salutem. 

Ed.  Par.,  reddita  sicque  salus, 

'  Non  obscure  videiur  boc  in  poemale  Fortimatus 
loqui  de  gravibus  lurbis,  ac  dissidiis,  qu«  pust  ob- 
iium  beaiae  Radegundis  in  Pictaviense  monasierium 
iiivasere  :  qiioruin  llamniam  ChrodicldM,  saiiclimo- 
nialis,  Chariberti  regis  (ut  ipsa  de  se  prxdicabal) 
fllia,  excilavit;  ejus,'|ue  fiiriis  cunfolx  discordi»!  eo 
processerunt,  ut  ad  sacrilegas  ei  immanes  credes,  ac 
iaelnora  alia,  ri'S  pcrveniret.  De  bis  vide  Greg.  Tur. , 
lib.  IX.  Hist.  Fraiic,  cap.  5'J,  el  seq.  Ed.  P.irls., 
Bepsit  tale  nefas;  ci  in  versu  seq.,  vcrba  puias. 


"i 

ipsa  deinde  se  pro  abliati^sa  ubdiici  passa  esi,  qn.n 
proderet  qiix  essel ;  ac  pnstea  recngniia,  dimissa, 
ac  reddita  esi  moiiasiei  io.  Uxc  accideruiit  ad  an.  5i)9, 
de  qiiibus  Greg.  Tnr.  Iili.  x,  c;ip.  13. 

i'  Uiius  Cod,  Valic.,  piisluruiiler  quod  desudet.  In 
alio,  quod  se  subdal.  Edit.  Paris.,  desudel. 

1  Pulat  cl.  Riiinai  t.  iii  ;<<ld.  el  eiiiend.  ad  nnias 
in  saiicliim  Grcg.  Tnr.,  haiic  Jusnnam  ({'iiiii  liii!»se 
Jiisiiiii ,  qiii  vir  sororis  s.-iiicto  Grei;.  appellalur 
lib.  11,  de  Mimc.  saiicii  Martiin,  cap.  i.  Certe  ilb.  i\, 
cap.  7,  Forlunauis  alloquens  llbeiuim  suuiii,  cique 
mundaiis  iil  Giegoriiini  Justinae  nomiiie  salutaret, 
sic  de  ea  loquiiur  : 

Adde  Juslinani,  pariler  precanlem, 
N>in|ie  coniuiendaiis  rimolam,  |>ru|>inqua:n, 
Et  refer  qiiaiiiutn  sib;  chara  profcrl 
No[.ais  lionoreio. 

"  Edit.  Paris..  Juslina-  /ainute. 


f«1 


VENANTII  IION.  CLEM.  FOHTUNATl  OPERUM  PAHS  l  S92 


CAPUT  XXI. 

Ad  eumtlem  $alulatontt. 

[Cregorii  tinuleni,  celebriiaiem  ei  paBioralera  In 

grcge  luendo  solliciiinluiein,  laiuUll 
Summe  P^er  pauia!,  colsiim  cl  gencrale  cacumen, 

Forie  deciis,  geiieris  »  Turoiiicensis  aiiex. 
Lnmen  ab  Arveruis  venicns  feliciier  arvig  : 

Quiilluslran*  iiopulo».  sp.irgeris  ore  pliarus. 
Alpibus  ex  iHis  pn.perans  *•,  inens  allior  ipsis, 

Vir  per  pl-iu  sedeiis,  qui  pia  cisira  lcgis. 
Ne  iioccani  boslcs,  qui  suni  iii  ovile  fideles, 

Unicus  iti  cimpis  publica  lurris  ades. 
^ir  daie,  diilcc  caput,  regionl  chare  Gregori, 

Marliiii  relinel  quem  sacra  sella  Paireiii. 
Me  Foriunaiuin  bumilem  commenilo  pairono, 
Sic  lua  viia  diu  hoc  «il  in  orbe  Deo. 
CAPUT  XXII. 
Ad  eumdetn  salniatoria. 

fSuam  in  Gregnriiim  sedulitaiem  ac  siudium  declarat, 

el  ejus  sc  precibus  ad  exiremum  commeiidal|. 
Si  qiia  mibi  veiiiel  quolies  occasio  dulcis. 
Opio,  sacer,  calaiiio  solvere  voia  meo. 
Summe  Taicr  palrix.  loio  venerabilis  orbe, 

Undique  cliare  mibi,  «  fulgida  cura  Dei. 
Commend.is  bumilem  libi  me,  sacer  arce  Gregori. 
Pro  famiilo  proprio,  qu;rso,  precare  Deum. 
C.\Pl]T  XXIII. 
Ad  eumdem, 
Si  cessenl  homines  velociier  ire  per  Auslros, 

Ad  le,  chare  paier,  carmina  missa  velim. 
Nunc  tamen  est  qtioniara  gerulus  milii,  porrigo  verbum, 

Sed  minus  eloquio,  quam  quod  araore  colo. 
Dnlds  opiine,  decus  miMrum,  pie  papa,  Gregoii, 

Vcrgiculis  brevibns  solvo  saluiis  opus. 
Sed  memor  ipse  mei  commenda,  qureso,  Tonaiiii, 
Sic  tc  cousocium  reddai  houore  ihrono  [tliroiii]. 
CAPLT  XXIV. 
Ad  eumdem. 

[Nullara  facundiain  tantam  esse  dicit  qua  pares  Gre- 

forio  pro  cjus  in  se  munillcenlis  graiias  agere 

posslt.] 
Gurgitis  in  morem  si  lingua  fluenia  rigaret, 

Turbina  torrenii»  vel  rapereiur  aquis, 
Ad  lua  prtecipue  praeconia  sumnia,  Gregori, 

Dum  non  explerem  numinc,  gniia  lorem. 
Muuificumque  Patrem  aeqiiarct  ncc  Musa  Maronis, 

Fers   bone,  quanta  mihi,  quis  valet  ore  loquilf 


A  Ac  brevitaie.  «accr,  famuliim  commenJu  siibactuin, 
Me  Poriuiiatum,  tii  venialo,  precur. 
CAPUT  XXV. 
Ad  tumdem  pro  villa  prcettila. 
[Gralias  agit  Gregorio  pro  agro  td  prlvaiai  sibi  iin- 
peiisas  el  iisiis   bcnericenlissime  culbii);  tuiii  ip- 
»ius  agri  situm  el  aaioenitatcm  descnbit.] 

Tiamilo  muniflco  celebravii  pagina  cursum, 

Carmine  dulciflun,  quam  tiius  edit  umor. 
In  qiia  surie  loci  lacta  est  collaiio  doiii, 

Qiia  ''  Vigenna  procax  llttoro  frangit  aqmig. 
Lapsibus  et  liimidis  dum  ferlur  nauta  cariuis, 

liiger;i  ciilta  videt,  quando  celeuma  cauii. 
Graies,  cliare,  gcro  pieiatis  fruge  *  reperta, 

Qiii  facis  unde  decens  inuliiplicetur  apex. 
n  Ei  slne  bis  niea  suni,  a  te  quxcunque  teneDiui, 

Grcx  '  habct  oranis  ngris  quod  bone  pastor  liabes. 

CAPUT  XXVI. 

Ad  eumdem  precaleria  pro  ipso  agro. 


•  De  pairia  el  genere  Gregorii  Turonensis  lege 
Vitam  ejusdem,  ab  Oddoiie  abbaie.  c'm»cri|itam,  el 
prtlixnm  tlrcKorii  Opcribus,  lidit.  Paris. ,  a  cl. 
nuluart.  editis. 

k  Kdil.  Paris.,  mou»  nffior. 

«  Edii.  Pari".,  (ulg-dt.  tlta<-e  Dei.  ^ 

•  VigHiina,  iiive  VinK>Miiia,  Callix  fluvius  est,  bodio 
{«  Vi«rin<  ;  iii  Lemoviciiio  funtes  hatiel,  el  in  Ligeriiii 
$t  tvolvil. 

•  Uiiul  Cod.  Vat.,  (ruqe  rtpltlo. 
«  Ks.,  ofril  01  quem  pro  quod. 


[Gratias  item  agil  pro  impensa  sibi  agelli  pnrie; 

Gregorii  in  se  munificeniiam  sancli  Mariiiii  libera- 

litati  in  pauperes  ex;equan$.  Prxslitum  sibi  agnim 

ad  omiiem  nuium  reversiirum  ad  Douiinura  suuut 

aliirmat.] 
Hunifici  reparans  Manini  gests,  Gregori, 

Texit  ut  ille  babitu,  nos  alis  !p«e  cibo. 
Discipulus  placidura  sapiens  fmiiando  magistrum  ; 

llle  ubi  dux  residet,  miles  habeb  s  opem. 
Ul  cblamydein  ille  prius,  sic  lu  parliris  agellani ; 

Jlle  tegeiido  poiens,  luque  fovendo  «  decens. 
llle  ope  me  antiquum  "  relevans,  tu,  chare,  novellun», 
C      Fil  dives  merito  paupere  quisque  suo. 
Quando  reposcetur,  vestris  redil  u^ibus  arvum, 

Et  Domino  '  proprio  restiiuemus  agrum. 
Lnde  aniplas  refero  grales,  dulcissime  rector, 

Et  repeto  i  pandeiis  haec  tua,  pastor,  ovis. 
Nec  lanium  reddo,  quantum  tibi  debeo,  prxsul  : 

Pro  Fortunaio  sed,  rogo,  flecte  Deum. 

CAPUT  XXVII. 

Ad  eumdem  pro  pellibut  tihi  iransminit. 

[Siiam  in  accipiendis  Grcjjorii  litler  s  lceiitiim  ue- 
claral.  Iiem  laudes  Gregoni  complectiiur  ;  et  ei  s« 
commendai.  Postremo  missas  ad  se  niveas  pelles, 
quibus  pro  caligis  uleretur,  coramemorat,  et  gra- 
tias  agil.] 

Egregio  compacta  siiu,  phaleraia  roiatu, 
D     Atque  Sophocleo  psgiun  fiilla  soplio, 

Me  aientem  vestro  madeferit  opima  rigaiu, 
Fecil  el  eloquio,  quod  loquor,  esse  tuo. 

Dulcis,  chare,  decens,  facunde,  benigne  Gregori. 
Atque  Pater  pairix  binc  sacer,  indo  c.iie. 

«  Edii.  Paris.,  rfrriu. 

i»  Videtiir  hoc  iu  loco  Fortunatus  eam  erg»  »b 
gancii  Martini  benelicentlain  lndieart<  qiia,  cum  Ra- 
vennse  gravitcr  oculi»  labornrei,  «ju-dein  ex  p»ir«»- 
ciiiio,  n-firiiudine  illa  est  liberatus.  Iiaque  se  anii- 
qiiuiii  iuMiiiiiare  diiendus  e»i,  8|i«cliiii»  prsHerllum 
lenipu»,  quo  in  se  beatuiii  Marliiiimi  l>«iiellouiii  el- 
pnrius  cst ;  iiovelhim  auiein,  prwseiiicui  Grog»rii  t» 
si*nici  liberalitateui  •ignilkans. 

'  Ms.,  proprium. 

1  Unu»  Cod.  V.il.,  pnitgtns  luti. 


?93  MISCELLJkNEA.  ^  LIB.  IX. 

M:incril>us,  meriiis,  nnimiset  niorilxis  lequis.  A  Cui  das  nnde  sibi  talaria  missa  ligentur, 

Oinnitius  oriicii^,  unile  colaris,  lialiens.  Peliibus  el  iiivcis  sinl  sola  lecia  pedis. 

Ile  Forluiialuin  libi  celso  sterno  pusilluin,  Pro  quilus  a  D<iininn  deiiir  slola  candida  vobis, 

Cuinmendo  el  volo  siipplice  rite  luuni.  Qui  datis  lioc  niiniinis,  uiide  feraiis  opes. 


nt 


LIBER   NONUS. 


CAPUT  PRIUUM. 

Ad  Chilperkum  regem,  quando  •  tynodo   Brinnaco 
habila  etl. 

[Brinnacensis  synodi  Paires  alloqiiidir  hnc  poemale 
Forlunatus,  posciiqiie  abris  veiiinin,  ul  sibi  liceat 
de  Cbilperici  laudibus  dicere  :  qiiein  a  geiieris  iin- 
bilitale  couiineud.ii,  el  a  rainac  celebriiaie,  tiiin  ab 
ejus  virtuie  in  pra^Iiis,  ac  reruiii  gestaruiii  gloria  ; 
quein  post  varins  rcruin  vicissitudint>s,  laiideni 
pristinam,  inso  etiain  ampliorein,  digiiitKieni,  per 
adversos  reruin  casus,  ait  rcciiperasse.  Eiinidem  „ 
patriae  prxsidiuni  adversus  barbaras  naliones  esse 
prxdicai,  ac  laudat  ejus  justiiiam  et  dociriiiam, 
qua  6uis  illum  maJDribus  narMt.pracstitisse.  Po- 
stremo  Frede|;uiidis  reginx  encoiiiium   subteiit.] 

Ordo  sacerdotum,  vciicrandaqiie  culmina  Christi, 

Quos  dedit  alma  Gdes  relligione  Palres. 
Parvulus  opio  loqui  regis  prxconia  celsi, 

Sublevet  exigui  carinina  vester  amur. 
inclyte  rex  armis,  et  regibus  ediie  celsis, 

^  Primus  et  aniiquis  culmina  priina  regens. 
Rector  habes  nascenilo  decus,  inoderando  sed  auges, 

Oe  radice  patris  flos  generate  potens. 
/Gquali  serie  vos  noiuliiandi)  vicissim, 

Tu  genus  ornasti,  te  genus  ornat  avi. 
Excepisii  eteiiini  fulgorem  ab  origiiie  gentis, 

Sed  per  le  proavis  splendnr  bonore  redit.  P 

Te  nascenie  pairi,  iux  altera  iiasciiur  orbi, 

Nominis  et  radios  spargis  ubiqiie  novos  ; 
Quem  praeferi  oriens  Liliyfs,  occ.isns,  et '  arctus, 

Quo  pede  non  graderis,  notiis  honnre  venis. 
Quidquid  habet  miindus,  peragrasti,  nomiiie  princeps, 

Curris  et  illud  iier,  qiiod  ruta  solis  agit. 
Cogiiite  jani  ponto  et  llubr»,  pelagoque  sub  Indo, 

Transit  et  Uceanum  fulgida  faina  <>  sophu. 


Nomen  ut  hoc  resonel,  non  impedit  aum,  nec  iiiida, 

•  Sic  tilii  cuncia  simiil ,  lerra  vel  asiia  favem. 
Re\  lionilale  placens,  decus  altiim,  et  noliile  guniicn, 

In  qun  loi  proceriim  ciilmina  ciilmen  liabenl. 
Auxi.iiini  pairijR,  spes  el  lii  laraen  in  anuis, 

Fida  tuis  viiliis,  inclytiis  atqiie  vigor. 
Chilperice  potens,  si  inierpres  barbarus  cxstet, 

'  Ailjulor  foriis,  lioc  quoque  nomen  habes. 
Non  fiiit  in  vauiiin  ,  sic  te  vocilare  parenles. 

Prarsagium  hoc  tnium  ,  laudis  ei  onien  era(. 
Jam  tuiic  juillcium  prapbebanl  lempora  naio, 

Dieiii  priora  tamcn  dona  i^ecula  probant. 
In  te ,  dulce  caput ,  patris  omnis  cura  pependit , 

Iiiler  tot  fratres  sic  amnr  uiiiis  eras. 
Agnoscebat  enim  ,  te  jain  meliora  inereri , 

Ciide  inagis  coluit,  prxlulit  inde  pater, 
Prxpusuii  genitor,  cum  pliis  dilexit  aluiiiuuin  , 

Judiciiim  regis  frangere  nemo  pulest. 
Auspiciis  iiiagnis  crevisii,  maxime  princeps, 

Ilinc  in  amure  inanens  plebis,  et  inde  palris. 
Sed  mcritis  taiitis  siibiiosors  iiivida  reruin, 

Perturbare  parans  regna  quieia  tibi , 
Concuiiens  aninios  populurum  ,  foedera  rralram, 

Laedere  dura  voluit,  prosperitate  favel. 
Denique  jam  capiti  valido  pendente  perirlo, 

Quando  ferire  babuit,  reppulit  hora  ncicm. 
Cum  relinereris  marlis  circumdatus  arniis, 

Eripuit  s  gladios  sors,  operante  Deo. 
Ductus  ad  exlrcnium ,  renieas  de  funere  vitic , 

Ultiina  qux  fuerat,  flt  libi  prima  ilics. 
Noxia  dum  cuperent  hosiem  tibi  bella  parare  , 

Pro  te  pngnavit  fortis  iu  arina  fides. 


•  Quxnam  hiijnscn  Brinnacensis  synodi  convo- 
cand*  causa  fuerit,  docei  nos  pliiribus  Gregor.  Tu- 
ron.  lib.  v  Hisior.  Franc.  cap.  50  :  quas  paucis  licet 
perstringere.  Riculfus  scilicet  clericus  in  Fredegun- 
dem  reginam,  uxorem  Chilperici,  grave  criraen 
coiiflxerat ,  cujus  objiciendi  ac  divulgandi  auctorera 
fuisse  Gregoriura  Turonensem  commenius  l'iier;it , 
niulta  adversus  eum  lingens,  quibiis  in  invidlam 
apud  reges  vocaretur,  ut  illo  nimirum  de  sede  Tu- 
ronensi  amoio,  et  alio,  qui  sibi  faveret,  in  ejusdeni 
locum  suffecto ,  ipse  deinde  Turoneiisis  Ecclesi» 
archidiaconus  crearetiir.  Quocirca  ui  in  illud  cri- 
miiiis  qii.*rereiur,  Chilpericiis  Urinnaci  synodum 
episcoporum  coegit,  in  qiia  et  Riculli  frans  detecta 
est,  el  Gregorii  probaia  innocentiii.  Synodus  isthsec 
liabita  est  auno  58(1,  quo  aniio  proimle  lioc  poema 
scriptuin  est  a  Kortunaio.  Brennacum,  auiem  ,  sive 
Brinnacuni  vulgo  Braine ,  villa  eral  regia ,  ut  vide- 
tur,  in  qua  Chilperici  Ulii.  Dagobertiis  et  Chlodo- 
berius  graviter  ipgroiasse  referunlur  a  Greg.  Tiiron., 
lib.  V,  cap.  ^S,  cuni  quidem  Dagdbfirtus  ihidein 
niorbo  opprossiis  interierii,  Chlodoliertu^  »cro  Sucs- 
«ionas  fcrelro  in  basilicara  Sancii  Mcdardi  delaius, 


ibi  extremum  exhalaverit  spiritiim.  Brennaciira  porrn 
nonnisi  tribus  leucis  distat  ab  Aiigusta  Suessioiiuiii, 
versus  Rhenios,  iit  iiahet  cl.  Ruiii.  in  notis  ad  Gre- 
gor.  Turon.,  lib.  iv,  cap.  •ii.  In  eadein  villa  Brin- 
nacciisi '  Clotarii  ibes&uri  servabantur,  uti  refert 
Greg.  Tur.,  loco  mox  citaio. 
jU      ^  Uniis  CoJ.,  Val.  primus  ab  antiquis. 

'  Forte,  arcios. 

'^  Edit.  Paris.,  lui. 

'  Eadem  edil.,  Sit  tibt  et  unda  simul. 

'  Eiyinnn  C/ji/perjct ,  Gernianieo  ex  idiomatc  dii- 
ctiim  ostendit  Brow.  in  iiotis  ad  hiinc  locum  ;  quein 
lege.  si  liibet. 

8  Duo  Codd.  Vatic,  eripuit  gladio.  Chiipericiis 
s.^epe  cum  fratrlbus  suis  hella  gessii,  ac  cladibus 
saepe  fractiis ,  seuiper  tamen  emersit.  Postremo  vi- 
cliisplane,  prolligalusque  a  Sigiherto  fuisset,  nisi 
victor  jain  hic,  Fredegundis  reginae  fraude,  ac  dolo, 
de  inedin  repenle  fnissei  sublatiis.  Vide  Greg.  TiIt 
ron.  ,  lib.  IV,  cap.  ^^.  Ad  hujusce  postromi  lielli 
exiiiiin  et  Cliilperici  felicilatcin  videlur  hoc  lu«o 
renpexisse  Forlunatiis. 


m 


VtNANTIl  IION.  (LEM.  FOIITINATI  OPiiiaM  PARS  1. 


29« 


I'ro»per.'<  ji  iliciiini,  "  sine  ic,  tii.i  r.iiis»  pcrogii. 

El  rfdiii  proprio  rclsa  '',  c;iilie(lra  Inco. 
r>ex  bone,  iie  ilora^  iiniii  ic  lorliiiia  i|iierelis, 

Uiiile  ruHg:ivil,  liiiu:  nicliora  deJil. 
As|>era  loi  tuleriiiidii  diii,  iimdo  Kcl:i  si'i|(iiinlur, 

bt  per  iiioerori-s  g:iiidia  iiala  ineii><. 
Kliiliiiiiodas  per  opes  seminans,  tua  regna  resumis, 

NaiiKiue  labore  gravi  crpscere  ni.igna  siilent. 
Aspera  non  nocnii  ,  '  scd  te  sors  diira  proli.ivit, 

IJnde  gravabaris ,  cclsior  iiide  redis. 
Aliior  assidiiis  crescis,  iion  frangeris  arniis, 

El  lielli  ariificem  le  l;ibor  i|ije  facil, 
Forlinr  crficeris  per  iiinlia  (lericiila  priiiceps, 

Ac  p«r  siidores  dona  qnieiis  abci:. 
Nit  diilet  .imissiiiii ,  le  n-ge  supersiiie,  nuindiis  , 

^  Qu\  se  servariiiil  debila  regnn  gradu. 
Consiiluit  doinui ,  pairia;  popnloiiue  Creaior, 

Quem  genies  meltinnt  le  superesse  virum. 
Ne  ruat  arinaius  per  Callica  riira  reliellis  , 

Noiiiine  vic!oris  liic  es  ,  et  ampla  •  regis. 
QiieiiiGela,'\Vasro  ireniunt,i!Damis,  ''Esiio.Saxo.Bri- 

Cumpaire'  iiuosacie  le  doniitasse  palet.  [laniius, 
Terror  el  extreniis  Frisonibns  ,  atiiiie  Suevis, 

Qiii  neque  bella  parant,  sed  tua  frena  rogant. 
Omiiibiis  bis  dalus  es  linior,  illo  judice  campo, 

El  terrore  novo  facliis  es  alius  anior. 
In  le,  recior,  habet  regio  circumdata  niurum, 

Ac  levat  exceisuin  ferrea  porta  capiit. 
Tu  palrix  radias  adaniantiiia  turris  ab  Austro, 

Ei  scuto  stnbili  publica  voia  legis. 

«  Videiur  idem  hoc  loco  Cliilpericum  purgare, 
quod  nulliim  Cliilperici  coiisiliiuu,  aul  upera  in  uc- 
cidendo  Sigiberlo  inlerfiierii. 

k  Uiius  Cod.  Vat.,  la  tiedra  suo. 

•  lliid.,  <i  tOTS  te  diiru. 

<i  Ibid.,  cni  se  lervarunl ,  quod  seq. 

»  Ms.,  Tegh. 

'  Vascoiies  populi,  qui  in  Pyren.ieis  jiigis  lialiita- 
bant ,  siiis  sspe  inciiisiiiiiibus  Galliam  infestarunt. 
A  Tlieudcrico  el  Tliodiberto  vicli  et  edomiti  fuisse 
referuniur  in  Cliron.  Frcleg.  Scolaslici. 

f  Edil.  Paris.,  Danus  Scijtliiv. 

•>  Unus  Cod.  Vat.  Kulhio  :  Suspieabar  ( siibdit 
Krowerus  )  Estio  tegi  poise  ,  obriila  Euttiionuin ,  si 
quce  geni  ejus  nominis ,  memoria  ,  Eslones  auiem ,  vcl 
Esliones,  liodieque  inler  Saxonum  reliquias  numeran- 
tur  upud  Livonice  fines ,  Suecis ,  Mosctiis ,  Danisifue 
parum  ahjuncti. 

i   Edit.  Parls.,  quos  pridem  te. 

i  DuoCnd.  Val.,  cujus  iii  orbe  prono.  Nonvideiitnr 
hae  laiules,  quas  lioc  loco  Forluiiatus  percenset, 
congruere  personae  Cbilperici,  viri  inipuris  Frcde- 
gundis  in  amoribiis  diu  voliitali,  ciijiis  desideiio  vcl 
Gelesuintliam,  legilimam  uxorein,  iii  lecto  suo  ne- 
candain  curavit,  quiqiie  in  reges  fratres  onini  lem- 
pnre  iniqiiiis  ei  iiilesius  exslitit.  Etsi  vero  diiobus 
iiliis  orbalus.  imniaiiira  iiiorte  exsiinctis,  videalur 
alii|uid  ad  poeniteiiiiam  commoiiis  fuisse,  idein  lainen 
«d  mentcni  sumii  ac  pristiiiain  vit»  consueiudincin 
revcrsus,  pDsiremo  occisiisesi,  ejiisdem  Frcdegiin- 
dis,  quam  prrdltissiine  ainalial,  cuiusipie  siiasu  tul 
icelera  cominiserat,  opera  et  consilio,  uti  narrat 
Aimoiiius,  in  llistor.  Franc,  lib.  iii,  cap.  57.  Iluiic 
Creg.  Tur.  non  dubital  iVi-ruiifin  sui  lempori»,  et 
Herodtm  iiouiinaio,  cujus  vitia  hc  seelera  lute  de- 
vrlbii  lib.  vi  llist.  Franc  ,  (!ap.  40.  Quo  circa  di- 
cciidura  Forlunaluin,  piieiarum   uiore,  buiic  leg .lu 


A  Nou  gravct  haec  aliqiiis,  pia  propugiiaciila  leiidis, 

Ac  reginiiis  opes  liniiie  forie  fuves. 
Qiiid  de  jiisiitiae  referam  inodcramine,  princeps? 

Qno  inalc  ncino  reJit ,  si  bene  justa  pciii : 
Ciijiis  I  iii  orc  probo  inensurx  libra  tcnctur, 

Uectaque  caiisariim  linea  curril  iter. 
Nec  mora  lit ,  vero  falsus  iiibil  explicat  error, 

Judiciisque  tiils  fraii.s  fugit ,  ordo  rcdil. 
Qtiid?  qiioscuni|uc  etiani  regni  ditiuiie  guberiias, 

'^  Doctor  iiigcnio  vincis  ,  et  ore  loquax. 
Discernens  varias  '  sub  iiiillo  interprelc  vflCiS, 

Et  generiini  liiiguas  unii  a  lingiia  refcrl. 
Erigil  exi;!uo$  lua  niiiniliceiitia  cunctos, 

Et  qudd  d<i$  famuln,  credis  id  csse  tuum. 
Qiialiter  liiiic  itidem  lua  se  prxconia  teiiduiii, 
"      Laudis  et  lioc  cumiilo  conrutit  asira  fr.igor. 
Ciii  siiniil  arina  faveiil ,  ei  litiera  cniisiat  aiiiore, 

lliiic  virtiite  putens,  docius  et  inde  plaees. 
Inlcr  iitrumqiie  sagax  ,  armis  et  jure  probatus, 

Bellijier  liinc  radiaii ,  legifer  inde  micas. 
De  virtiile  pater,  reparatur  avunculus  ore  , 

Di'Ctrin%  siiidlo  vincis  et  omne  geniis. 
Regibus  xquali,  de  carmine  major  baberis, 

Dogmate  vel  qiialis  non  fuit  anie  parens. 
Te  arnia  feninl  ">  gcneri  similem ,  sed  liiteia  praefert, 

Sic  veterum  .eguni  per  simul ,  aiqiie  prior. 
Adinirande  mibi  nimium  rex,  cujns  opiin<! 

■>  Prxlia  robur  agit ,  carmina  lima  polii, 
Legibus  arma  regls,  et  b^ges  diiigis  arniis, 

Artis  diversu:  sic  siniul  iiur  iler. 

c 

lauJasse,  ejus  viiia  reticendo,  ac,  si  qnid  erat  lau- 
dis,  amplilicando.  Diflicile  qiiippe,  vel  lurpi  in  bo- 
mine,  iiod  elucere  viriutis  aiiquid  quod  lauJari  pos- 
sil. 

^  Chilpericus,  elsi  minus  prsestitit  doctrina,  eain- 
dem  tamen  affectavit,  cum,  ul  rcferi  Greg.  Tur.,  lib. 
v,  c.  45,  vel  ilieologicis  in  rebus  scieniiam  male 
silii  viiidicaverit :  asserens  ipium  es$e  Patrem,  qui 
est  Filius,  idemque  ipsum  esse  Spiritum  sanctum,  qui 
Pater  et  Eiliui,  ac  volens  nl  el  Crogor.  ipse  Turo- 
nensis  et  reliqni  Ecclesiarum  doctores  iil  qiiuJ  ipse 
sentiient  »c  crederent.  Qiianqiiain  ao  hac  amentia 
postea  destitil.  Idcm  (iii'  rcfert  ibidem  Gregoriiis) 
Scripsit  alioi  tibros  versibus,  qunsi  Sedulium  ncHtui  : 
sed  versicnti  illi  nulli  p.nilus  melriciv  conveniunt  ra- 
tioni.  .iddidit  autem  el  tilleras  litterii  nosirii,  id  est 
(j  ,  jicMl  Crteci  habenl,  «,  ttie,  uvi,  quarum  cliaracte- 
res  tubscripiimus.  Hi  lunl  u  ij/  /.  A.  Et  misit  episto- 
])  tas  iii  iiniversai  civitatei  regni  sui,  ul  sic  pijiri  doc^- 
reniur,  ac  libri  antiquilus  scripii,  ptanati  pumice, 
reseribereniur.  Narrai  eamdi-m  rcni  .Aimoinus,  llb. 
III  lli.sl.  Fraiic,  cap.  41.  Litteras  vero  alpliabctn 
additas  a  Chilperico  esse  ait  ^,  <<>•  ^  'l*»  f  f^-  Sed  de 
illis  liltcris,  el  ipsarum  varietaie,  in  Mss.  videsi^  nu- 
tascl.  Ituin.  in  Crcg.  Tur.  lib.  v,  cap.  45,  llist.  Frauv. 

'   Edit.  1'arls.,  sed. 

""  Uiius  Cod.  Val.,  gtnerii  sim>tem. 

'  Aimoimis,  llb.  iii  de  Geslis  Franc.,  cap.  16,  re- 
fert  sequeiis  Epigranima,  lanquam  »  Cliilpeiico  t«n', 
iii  laudem  saucti  (.erniaiii,  episcopi  Parisiensis,  elu- 
ciibratmii,  qiied  sic  babel  : 

Erclesiip  s|ierulum,  palrisB  vlgor,  ara  renrom, 
V.l  pater,  ri  iiuiilicus,  pasuir,  aiu  Tqiie  gregis. 

Goriimiiiii  \irliiiii,  lidi',  crrdo,  oro,  li"Jtu4, 
t^ariio  (ouot  liiiiiiilmii,  iiiciKii  liunnrrt  |ioluiii, 

Vlr,  ruiitura  iiiliil  nuoueniiil l.ita  scpulon, 
Vixil  ciiiui,  naiii  uio  a  qiioui  lulit  ipsa  tluiet. 


597  MISCELLANKA. 

Discere  si  possit ,  rpc:or,  tiia  singiiln  quisi|iiis  ,  A 

Ornareni  pliires  ,  qii;p  Lona  solns  agls. 
Sed  lainen  lisec  mancant ,  ci  crescant  prospera  vohis, 

Cl  liceat  snlio  multiplicante  fro' , 
C^njiige  cum  propria ,  qwn:  rogniiin  moribiis  orti.ii , 

Principis  et  culnien  |iarticipata  regil. 
•  l'roviila  consiliis,  solers  cauia  ,  iitilis  aul.'e, 

Ingenio  pollpns,  inunere  larga  placens. 
Omnilnis  eicellens  nierilis ,  Fredegiindis  opniia 

Atque  serena  siio  fiilget  ab  ore  dies. 
hegia  niagna  niinis,  curanim  pdndera  pnrtiiiis  , 

Te  bonitete  colens,  uiililate  juvans. 
Qiia  pariter  tecuiu  inoileninie  palaiia  cresciiiit, 

('iijus  et  auxilio  flnrel  lionore  domus. 
Qii.i-iens  unde  viro  dnplicentnr  vota  saliitis, 

Ci  til)i  mercedeni  ^  de  Kadegunde  facil.  11 

Qiise  meriiis  propriis  eiruiget  gloria  regis , 

1^1  legina  suo  facta  coroiia  viio. 
Teinpore  siib  longo  lix'c  tft  Iructu  c  prnlis  hoiioret , 

Siirgat  el  iiide  nepns,  ui  rciioveris  avus. 
F.igo  Crcaiori  referaior  gratia  digne, 

Kt  cole,  rex,  regem  qui  tibi  pra;bet  openi. 
■^  Lt  servel ,  cumulet(|ue  bonuni ;  naiii  recior  ab  allo 

Oinnia  solus  liabei,  qui  libi  multa  dedit. 
Da  veniain  ,  viclor,  lua  me  praecoiiia  viiicunt, 

lloc  iiuoqne,  quod  superor,  lil  lilii  major  lionor. 
rarviilus  opio  tameii,  sic  '  prospera  vuta  secundet, 

Ut  venianl  terris  bxc  pia  duna  polis. 
Aera  lempcrie  faveant  tibi ,  lempora  pace 

Friigibus  arva  micent,  fcedeia  regna  ligenl. 
'  Kdiimiies  onines,  tuearis  ainore  fldeles,  ^ 

Sis  qiinque  catbolicis  relligiunis  apex. 
Sunimiis  lioiior  regis,  per  queni  donantiir  honores, 

Ciii  long%va  dies  coiistet ,  el  alma  lides. 
Iteglbiis  aiirum  alii ,  aui  gemniarum   muoera  solvaRi, 

De  F'  rtuiialo  paupere  verba  cape. 

Cri  vil  adhuc  |)olius  Juslus  post  funera ,  nam  qui 
Ficlile  vas  luerat  gemma  siiperba  niical. 

Huiiisopein  ac  nierilum  uiulisdare  verba  loqauntur, 
l^edditus  el  caecis  praedicat  ore  dies. 

Nuiic  vir  aposloliciis  ra|iieiis  de  canie  tropaeum, 
jure  triuiiipliali  cousidei  aiee  |ioli. 

Cl.  M.ibillun.,  in  nutis  ad  Viiaiii  sancli  Germaiii 
s;rc.  I  bened.,  hujiisce  poematis  versus  elcganlinres 
et  oriialiores  videiis,  qnam  ut  a  Cliilperico  eliicubrari 
pnsseiil,  opiiiatiir  :ib  .Miiioiiio  eosdem  ejpuliios 
fiiisse.  Al  Browerus  noii  duliitat  illos  Cliilperico  ab- 
judicare  ,  et  atiribuere  FMrtiinato  cjiis  iiuippc  sly-  D 
liiiii  et  ingeniuiii  s^ipere  exisiiniat.  Browero  facile 
vel  ipse  asseniior,  pmsertini  cuin  Fortuiiaius  aba 
eiiaiii  cannina,  alterius  iioininc  ac  rogalu,  scripseril, 
iit  alibi   iiiiiuiiiius. 

'  An  li;e  laudes  apte  Fredeguiidi  conveniant,  ju- 
dicent  qiii  illius  vitam  et  faciiiora  novere.  Ea  vero 
ciijiismodi  sint,  et  nos  s;Fpc  iiidicaviinus,  et  videre 
esl  apud  Greg.  Tiiron.  passini,  iii  llist.  Frinc,  apud 
Aimuinum,  et  alios  reriiin  Fraiicic.  sci  iptores.  Haec 
iiaque  Fnrlunalus  ad  tenipus  scri^psisse  magis  qiiam 
ad  reriiin  veriiatem  videtur,  ac  foi  te,  quo  Fredegun- 
dis  animuin,  in  Gregoriuin  Turonensein  veheraentius 
incensuin,  leniiet,  ac  inliigarel,  idcirco  eain  laudasse 
iiiipensius  quam  v.luisset. 

^  Videlur  lioc  loco  Indicare  Forliinaius  Frede- 
giindem  conjugis  siii  res  ac  saluiem  Kadeguiidis  pre- 
cihus  coiiiiiiendasse. 

'  Cliilperitus  duos  jam  superstites  habebat  libe- 
Patuol.  LXXXVIIl. 


—  Lin.  IX. 


m 


CAPUT  U. 


8  Ad  ChUpeiicum  regem  el   Fredegiin.''m 
rejinam. 

[1'iciiaiii  Ad:r  ct  llei';i',  a  qnilius  pcccandi  origo  ex- 
stltit,  iiiflictaiii  coiniiiciiioial,  et  iiide  in  mise- 
rani  prolciii  inortcin  ait  riii..'e  propagatain  ;  tum 
murtis  ipsiiis  m  cessitalem  ex  pitriiin  quiante  de- 
cesseruiit  eiieiiiplo  conlinnai.  Ilinc  veio  Chilpe- 
rici  doloreni,  qiiein  cx  aceibo  lilioruiii  fiinere  con- 
ceperat,  consolatiir,  iiiliil  pnnlesse  lacryinas  allir- 
iiiaiis  ad  cli.ims  ab  iiiferis  revocandos.  Addit  fiiics 
riijiisi|ue  vii;e  riie  eonstiiuius  a  l)eo  fuisse,  atque 
eiiiiideiii  lioniines,  t:iiii|ii:iiii  v:isn,  elfringere,  cuni 
lubiieiit.  Ciiiiidem  lioit:ilur  ail  liunc  dolureni  for- 
tiier  fereiiduiii,  ac  solaiiilaiu  PVcdegiindem  regi- 
iiam,  flliorum  iieceiii  acritcr  delleiitem.  Fxempbt 
Job,  Davidls,  et  inatris  M  icliabivoruui  siiadet,  ul 
grati;i!  poiiiis  siipiemo  Deo  agaiitur,  quod  1113011- 
les  piu-ros  iiiiiiiatura  ini>rle  pncripiierit;  atqiiu 
iiide  eliaiii  pareiues  consolandi  nccasionem  sninit, 
qiiod  iill  a  sauro  baptisiiii  lavacro  puri  ad  Dcuiii 
iiiigraveriiil,  superna  inrelieilate  loc:indl.  rustre- 
iiiii  iiovani  iisdeiu  sobuleiii  iii  locuin  deiuuriu;(; 
;iugiiratur.{ 

Aspera  cundilio,  et  sors  irrevocabills  hora>, 

Quod  generi  humaiio  ^  iristis  origo  dedit : 
Cuni  siiadens  coliiber  projecit  ab  ore  veiieniiin, 

Morsu  et  scrpeiiiis  mors  fuit  Eva  nocetis. 
Sumpsit  ab  i|iso  ex  tunc  Adaiii  patre  terra  doIore.11, 

Et  de  maire  geniens,  mnndus  amara  capit. 
Prxvaricaiido  duo  probro  dainnaniiir  aceiba, 

llle  labore  dulei,  li.^ec  geiieraiido  gemii. 
Hors  veiiit  iiide  vorax,  transmissa  nepotilius  ipsis, 

Ilxrcdesqiiesuos  tollit  ongo  nocens. 
Ecce  hoc  Iriste  nefas  nobis  genuere  parente-; : 

Ceperat  unde  priiis,  liiiic  ruit  omnc  genus. 
Primus  Ahel  cecidit,  miserando  vuliiere  ciesii^, 

Ac  frateriia  sibi  sarcula  '  menibra  fodent. 

rns,  quos  e  Fredegunde  siisceperat,  Dagobertnm  ni 
Clodobertum,  qiiibus  paulo  post  lirinnacenseiii  sy- 
noduiu  orhatus  esi,  non  sine  vindice  Nuuiine,  ut 
legi  potest  apiid  Greg.  Tur.,  lib.  v,  c.  51,  et  ex  seq. 
carmine  patebit. 

•i  Edil.  Paris.,   Iloc. 

^  Brow.  currigit  pia  vola  secumlent;  sed  hiijuscu 
emendiitioiiis  nilnl  ;i|iparet  iii  Mss.  Val. 

'  Liius  Cod.  Vat.   Ht  domitet  omnet. 

»  lluic  poeraaii  F:ibriciiis  noineii  indidit  :  De 
eommmii  omnium  mortaliiale.  Legilur  lllud  in  duub. 
Codd.  Vat.,  quibus  liuc  usqiie  usi  suiniis,  et  in  per- 
aiitiquo  alio,  seorsim  a  caeieri.  Fortuiiali  Operlbiis, 
< iiiii  liac  iiiscriptione  :  Incipiniit  versus  Foilun.  epi 
scopi  in  consolatioiie  defunctorum.  Nec  illic  integruin 
liabeliir  lioc  |ioeiii:i,  sed  ile>iiiil  ad  versuiii  llluiii 
inclusive  :  C.andida  ceu  nibeis,  eic. 

^"  Tertius  Co.l.  Vat.  lollil  oiiqo  necis. 

'  Membra  fodeiil.  Sie  Ms.  Trevir.et  Colon.  Qiiiluis 
aceeduiit  et  Vat.,  nlsi  quod  ulliraus  habel  meinbra 
fodii.  Fahricius  correxit : 

Ac  fralerna  illi  sarcula  menibra  traliunt. 
Rite  Brow.  censet  voceni  lllam  fodent  esse  reiinen- 
daiii,  tuin  quod  ea  selaie  hoinines  plurilius  jani  laii- 
nis  vocibus,  vulgari  serinune  deprav;ili$,  abuteren- 
lur,  id  qiiod  coiisiat  in  primis  ex  lesliinOLiio  divi 
Aug.,  lib.  li  de  Uoctr.  Cbnst.,  cap.  15,  et  Cassio- 
duri,  In^til.  Oiv.  1. 1,  c.  15,  tum  quod  Forluiiaius 
s.cpe  reium  vocabula  depravasse  ac  comipisse  do 

10 


iM  VENANTII  HON.  CI.EM.  FOil 

riiiil  qiinigiie  Seili  ohiit,   giib  Abel    ■   \ire    rediliuis  A 

|idern, 

F.l  qii;\mvls  •>  re.liil  ■",  no  i  siiie  (iiie  liiil. 
\}iiid  Niie  nieinoreni,  laiid;itum  voce  Toiianiis, 

(Jiicin  levis  arca  iiilii,  iiiiiic  gravis  arca  preinit? 

Sic  quoi|iie  Seni,  ct   la|ilietli,    pairuin  jiisii.-<sinia 

[prulcs. 

Rancta  ei  progenies  tale  cuciirrit  iler. 
Qiiiil  •  pairiarcliain  Abraliani,  vcl  Isaac,  lacob  qiio- 

[i|ne  digno8, 

Ciiin  dc  lege  iiecis  iiemo  solutus  ailesl? 
Melcliisedecli  ciiain,  Uiiniini  sacer  ore  sacerdos, 

JobHiioque,  ceu  (;cniti  s.ic  abiere  sui 
Legifer  ipse  jacei  Moses,  Aaronque  sacerdos, 

Alloquiisiiue  Oei  dignus,  amiciis  obit. 
Siiccessorque  suiis,  piipuli  dnx  inclylus.  Jesus  It 

'  Qiii  legis  libris,  occnbiiere  patns. 
Quid  Gedeon,  Sanison,  vel  (luisquis  in  ordine  judex? 

Miirtem  sub  Doinino  judicc  nenio  (ugit. 
Israeliia  polens  D.ivid  rex.  atque  «  proplieta, 

E^l  silus  in  luiiiiilo  ciim  Saloinonc  siio. 
Esaias,  Daniel.  Samiicl,  Jonasque  beaiiis, 

Vivens  &ub  pelago,  siat  modo  pressiis  liiimo. 
Princeps   cbve,    Petrus,    priinus  quoqne  dogmaie 

[Paiilus, 

Quamvis  celsae  aiiima;,  corpora  lerra  legit. 
Semine  ab  liuniano  ^  cui  nulliis  major  liabeiur 

Vir  bapiisia  potens  ipse  Joannes  obit. 
Enoch,  Heliasque  '  hoc  adhiic  spectal   uterque, 

Oui  satus  ex  homine  esi,  et  moriliirus  erit. 
Ipse  crealor  ovans,  surgens  cilo  Christus  ab  umbris,  '-' 

ilic  quia  nalus  liomo  esl,  carne  sepultus  liunio. 
Qiiis  rogo  non  moritur,  morlem  gustante  salute? 

Dum  pro  ine  voluil  hic  niea  viti  mori? 
Dic  mihi  qiiid  poterunt  Augusti,  i  el  ciilmina  regum, 

Meiiibra  crealoris  cum  jacuere  peiris? 


nKNATI  OPEUDM  PAIIS  I.  300 

Urachiii   iioii    reirahuiii    lorles';     neque    purpura 

(reges, 

i"  Vir  qiiicuiique  venil  puiverc,  pnlvis  cril. 
Nasciiiiiir  .Tqunlc^,  morimnrque  xqiialiter  omnes, 

Uiia  cx  Adain  esl  ninrs,  Cliristus  ct  uiia  galus. 
Diversa  esi  inerces,  runus  taineii  omiiibus  unum, 

Inr.iiiies,  juvenes,  '  sic  moriere  senex. 
"•  Ergo  quid  liinc  lucimus,  nuiic  le  logo,  celsa  poic' 

[i-tas, 

Cum  nihil  auxilii  possiimus  csse  rei? 
Pliiramus,  gemimus,  sed  iiec  prodesse  valemiis, 

Liiclus  adesi  ociilis,  est  nequc  fructus  opls. 
Viscera  torqucntiir,  laccrautur  corda  tumullu, 

Sunt  cliari  exsiiiicli,  fleiido  caduiit  oculi  : 
Ecce  vocaiur  ainor,  neqne  jam  revocalur  amator, 

Nos  neque  jam  lepetit,  quem  petra  mersa  tegjt. 
Qiiamvis  clamautem  refugit  inors  surda,  nec  audil  : 

Nescii  iii  alTcciuiii  dura  redire  pium. 
Sed  iioto,  alque  vnlo,  migrabocum  omnihns  iltiic, 

Ibimiis  °  hinc  oiiines,  neino  nec  inde  rud  l : 
"  Doiiec  adveiitu  Dimiini  caro  morlua  vivat, 

Surgal  ei  ex  proprio  pulvere  rursus  honio, 
Cocperit  ut  tcgere  r  arcnte^  cutis  uda  favillas, 

Et  vivi  cineres  de  tuniulis  salieni. 
Ibimus  ergo  omnes,  alia  regione  locandi, 

Ibiiiiiisad  pairiani,  quos  peregrina  tenem. 
1  Necruciere  igilur,  pierex,  fortissime  princeps, 

Quod  geniii  perguni,  quo  peiitouiiiis  hoiiia. 
Qiiale  placet  llgiilo  vas  rictile,  tale  paraiur, 

Quaiido  placel  ngiiln,  v:isa  snliiia  ruunt. 
Qiiod  jubet  Oiniipoiens,  non  possumns  esse  rebelles, 

'  Cujiis  ad  iniuiiiini  sidera,  terra  tremuiil. 
Ipsecreat  hominem,  qnid  dicere  •  possumus?  iden» 

Qui  dedie,  ei  recipii,  criniina  nulla  geril. 
Illiusecce  sumus  iigmentum,  elspirilus  inde  est, 

Cum  jubet,  hinc  imus,  qni  sumus  ejus  opus. 


prehendatiir,  quo  iUa  ad  melriciis  leges  exigeret. 
Quod  cl  hic  fecisse,  minime  miium  est.  Idein  Biow. 
Imjiiscc  loci  sensuin  iia  expbcat,  ul  Cain  sarcolo 
Abelis  corpus  fodisse  vel  perrupisse  dicauir,  anl 
posiea,  occultandi  ciusa,  in  terrain  iiif()di8.se.  SeJ 
isprimum  probal  iiia;;is  :  t^otteaquam,  ail,  i;i  Aure- 
lii  Prudeiilii  Hamani()eniain  paulo  /iiiut  iniendi , 
«•ujiis  videlur  imilalor  in  piiiiiis  exslilisse  Forluna- 
lus.  iia  vero  de  Caiii  soribii  Prudeiitiiis  : 
Armil  dciiiile  parricidalem  nuiiuni 
Kraler,  probatie  sanclilalis  semulus, 
Geriiiaua  curvo  colla  fraii^ilsarculo. 
llbi  a  ptiela  ininiiiic  «mcu/i  accipiliir  quodciiiiqiie 
iiistruineniuin,  quo  Cain  usiis  e!>i  in  occidendo  fr»- 
ire.  Sarculiim  vero  i.lcirco  iioniiiiatum  pritcipue  esi, 
«piod  Cain  agrlcola  esset ;  uiide  verisiinile  est  iis 
insirumcnli»  iid  laciiius  siiuin  usuni  luisse  qn:b  ina  - 
iiis  ad  inanuin  liaberet,  »eiii|ie  rusticis,  ci»jusinodi 
laiiilem  illa  essenl  inslnimeiila.  Adnotandum  el  il- 
lu.l  videtiir,  ti  [odent  iisurpari  a  Korliiiiaio  iion  pro 
voce  (odifnt,  ut  pulat  Urowerus  ;  caeleroquin  vis  seii- 
giii  iiilerretur,  sed  |iro  (odiunt,  ul  inicgra  sitsciiten- 
li».  Edit  1'aiis.,  (ralfnia  Hiam  snrcHla...  (odunl. 

••  Ui'us  Ciid.  Val  ,  videiur  iiidem.  Terlius,  reddi- 
lua  iitdem.   iin  el  Fahri*-.  Ed.   Paris.,   iiadein. 

I'  kil.  1'ariH.,  i<.'ii  quamvis. 

'  Suih  rediits»  diciiur,  hoc  cst  rcddilu»  parentibus 
pro  Alicl  oiciso,  ui  quamviH  inoriui  In  lociiin  suc- 
casienl,  mori  laincii  ct  ip»a  noii  degierit.  Eudem 


nioilo  loqiiitur  Fortunatus  de  Salomone  dicens  : 
Pro  vicegermaDi  rum  redii  ipse  lairi. 

<•  llic  versus  sic  legiinr  in  niio  Cod.  Vji». 
Sii;  qiioqiie  Sem,  et  Japhel.  hi  juslissima  proles. 

^  Fabr.,  pnlriflrr/iu...  dignus. 

'  Duo  Codd.  Vatic.  quos  Ugilis  lihris.  Ita  ei  Fabric, 
qiiBe  leciio  sequeinla.  Ed.  Pans.  Quos  sciiis. 

e  Ed,  Paris,  poeta. 

■'  Teriius  Cnd  Vai..  quo  miUus.  Ita  Fahric.  Alier 
D  Cud.,  cum  nullus,  ineiiduse. 

'  Fabiii'.,  el  udltuc  hoc. 

i  Duo  Codd.  Vat.  ,  aut  culiiiina  regnm.  Iia  ei 
Fahric. 

kieitiiis  Cod.  Vai.,eir  quotunque  v«iii(.  Fabrie. , 
iVmn  quicunque. 

I  Duo  Codd.  Vat.  sic  morifre  lenes.  EJ.  Pnri»  , 
ahiere  senes. 

"'  Fabricius  sic  cfferl  hunc  versum  : 

Ergo  quid  hio  lacioius  dubi»  sub  ruDer«  vUvt 

«  Fabric,  huc...  nemo  sed  inde. 

°  Ed.  Paris.,  Doiuc  in  adv. 

f  Fahric,  urdeiites. 

'I  llic  versus,  Ne  cruciere,  eic,  cum  seqq.  Jewl 
lii  tcriio  Cud.  Vai.  Sic  etlam  plures  ali«  ltcui>«  iu 
ipsu  iiiveniuiiliir. 

•  lUid.,  (Ujits  el  ad  hhIuhi. 

*  Fubr.,  possumui  illi. 


301  MISCELLANEA 

•  Si  liliel,  iii  liora  monlcs,  freia,  sidera  mmat,  A 

r.ui  siia  facla  ravent,  quid  Immo  finmis  a»it? 
Rex,precor,  ergo  pntens,  ngeiinod  libi  maxiineprosit, 

Qiind  prodest  aniinsc  ctim  Deiiatis  ope, 
Esio  virile  decus,  paiienler  viiice  dolores, 

Qiiod  non  vitalur,  vel  tolerelur  oniis. 
Quod  tr.ihimus  nascendo, ''  sine  luKinoniransiiniMiis, 

Quod  nemo  iinmiliai,  vel  raiioue  ferai. 
CdiisuI  eas  doiniix  regiiiac  ei  anvaniis  »111:11», 

Quae  bona  cuncla  capil,  le  socianie  sibi. 
M;iicriio  afTectu  placare  jiibeio  dolenlera. 

Nec  siuiul  ipse  fleiis,  nec  lacrymare  sinas. 
Te  regiianie  viro,  trisiem  illaiii  non  decet  ebse, 

Scil  magis  ex  vestro  =  gaudeai  alia  inro. 
Deprecor  lioc  eti;<m,  vitam  amplam  ronjugls  ofitans, 

Ooiisiil  eas  ''  geiiii»!,  coiisul  eas  palrlie.  " 

Tiilis  erll  popnlus ,  '  qualem  le  viderit  omnls, 

Deqiie  iiia  facie  plebs  '  sua  voia  nietit. 
Deiiique  Job  naios  septem  uno  iriste  sub  iciu, 

Amitiens,  laudes  retulil  ore  Den. 
Uavid  psalmographus,  genitiim  ciim  amisit  amatum, 

Mox  tumiilo  posuit,  prandia  festa  dedii. 
(  Femina  bis  feiix,  pia  maler  Machabeorum, 

Naios  septem  uno  fnnere  Iseta  tulii. 
Pi'oiiipta>iadien$  Domino,  seniper  tibi  gloria,  Rector, 

Cum  vis.  suinme  paier,  pigiiora  mater  habet 


LIR.  IX.  504 

Lnde  Deo  poiius  '  referlur  graiia  nostro, 

i  Germine  de  vestro  qiii  facji  ire  pnlo. 
Klisitei  geiomas  de  mundi  sierciirepulclijas, 

l>e  medioqiie  luln  '  ducii  ad  .istra  iliridi'!. 
M.  ssis  vestra  Deo  pUciiii,  qijjm  in  borrea  roiidit, 

Diim  spicis  teneris  iluloia  graiia  metil. 
Non  p-^jleas  generas,  fnimenla  sed  integra  gigais ; 

Nec  recreiiianda  '  foris,  sed  recreanJa  polis. 
Prypserliin  qui  sic  sancio  baptisniaie  piiri, 

llinc  iiieruere  rapi,  roiile  lavanle  novi. 
Si.intes  aiiie  Deiim,  veliil  aurea  vasa  decoris, 

Ant  quasi  caiidelabris  pulclira  liicerna  iiite^i». 
'Iminaciilatie  animse,  radiantes  seniper  hoiiore, 

Vivorura  retiiient  in  regione  Incuin. 
Inqiie  dnmo  Di<mini  plantnti  lumine  vernani, 

"'  Candiiia  ceii  rubeis  lilia  raisla  rosis. 
Jusserit  et  Doininiis  ciim  memUra  redire  sepulta, 

Vesiibit  genitos  tiinc  stola  pulclira  tuo<. 
"  Aut  palinaia  chlainys,  riitilo  ronlexta  S'ib  anro, 

F.t  variisgeinmis  frons  diadema  geri'l. 
Uieiites  iiiveam  per  candida  peciora  pall.im, 

Purpiireamqiie  logam  "  fulgida  zona  ligat. 
Tiuic  patcr  et  genitrix  mediis  gaiideliiti^  illis, 

Cum  iiiier  sidereos  ceriiiiis  esse  viros. 
Est  tamen  omnipntens,  Abrab*  qni  semen  adauxit, 

Vobis  aiqiie  dabit,  Job  qiiod  ainore  dedii. 


■  In  lerlio  Cod.  Vat.,  $i  tibei,  hora  tina,  »iion(<'i. 
Fibr. ,  Hna  hora.  Idem  Fabric.  Pnema  Ixic  mu- 
liliiin  exliihi-t,  oinisso  dislicho,  Ne  crucicre,  elc.,  et 
ile^inens  ad  seq.  dislichnm  :  liex,  precor,  elc.  Edit. 
Paris.  Ilunc  versum  habet  ita  - 

Si  libeat,  mooles,  freta,  sidera  mu  at  m  nora. 

*  DuoCndd.  Val.,  siae  qvo  von  iransigit  vlliii.  Ed. 
Parls.,  tine  fc«c  non  ironsi^tl  ullnt. 

<^  UniisCod.  Vat.,  gaudeat  alia  throno,  Sic  quoq  ie 
Ed.  Paris. 

«i  ll:EC,  sciVcet,  Rigiinihis  erat,  qiiam  et  Frede- 
giind-'  siisceperat  Chiliierious,  qii:e  pisiei  desponsa 
Reccaredo,  Leiivicliildi,  regis  Hispiniannn,  (ilio, 
ir.  Hispaniam  iiim  the-^auri'^  ingi-niibii^i,  et  cnpiis 
inissa  est,  sed  iiifelici  exiiu.Nainqiie,  allato  paiern.e 
ca>dis  nuiitio,  anieqiiam  nnberel  fteccaredn,  ab  liis 
qni  illam  deducel>ant  deserta  ac  prodlia  esl,  ipso 
Keccarodo  jam  alias  nnpiias  appetenie.  HiRC  re- 
gressa  in  Gallias  e^t,  magno  cum  dedecore.  et  con- 
liiiiielia,ac  non  miilto  post  ri\'.4la  cum  mitre,  parum 
alifiiitquin  ab  illa  iiecareiur.  Lege  Cre^'.  Tiir. ,  lib. 
IX  Ilist.  Franc.,  cap.  54,  et  lib.  vii,  cap.  !). 

*  Duo  Cddd.  Vat.,  quem  le  viderit,  invito  nietro. 
'  Unus  Cod.  Vat.,  lua  vola  meiit. 

*  In  lertio  Cod.  Vat.,  Germina  bis  fdix. 

^  Uniis  Coil.  Vaiic,  prompia  addens  Domino.  Sic 
qiioque  bd.  Paris. 

^  In  uliiino  Cod.  Vat.  referatur  gralia  noslro,  S:c 
qiinque  Ed.  Paris. 

I  Cliilperici  niii,  Dagobertiis,  ei  Clndnberlut  oliie- 
nmi,  ut  divimus,  paiilo  post  Riinnaceiisem  synn- 
duiii,  an.  bftO,  qunaniio  dlra  lues  Grassaia  in  Galliis 
est,  quain  desuribit  Greg.Tur.,  lib.  v.  cap.  33,  hisce 
v«rliis  :  Dysenlericus  morbus  pene  Gallias  telas  prw- 
ottupaiit.  Eral  enim  his  qui  patiebanlur  vatida  cuin 
tomilu  febris.  renumque  iiimius  delur,  capul  grave, 
Vtl  cervix.  Ea  vero  quce  ex  ore  projiciebanlur  colore 
eroceo,  aul  cerle  tiridia,  erant,  g  mullis  aulem  asse- 

rebatnr  venenum  occuttum  esse Igitur  m  his  diebits 

Chilpericus  rex  graviler  cegrolavil,  quo  coivalescenle. 


fiHut ejus  jiinior ,nec dum  ex aqua  el  Spiriiu  sanclorenn- 
Oti.iegrotarecoepil.auem  in  erlremis  viJi^nles,  bapti.tnin 
ahluerunl,  Quo  panimper  nielius  aqenle,  fraler  ejn^ 
f,  senior,  nomine  Clodoberliis  ab  hoc  niorbo  corripiiur, 
ipsumque  in  di^.criinine  morlis  Fredegiindia  maler 
cernens,  elc. . .  post  hmc  infanluhis  jnnior,  dnm  ni- 
niio  languore  labescit ,  exslinguilur. .  .  Clodobi-rtuiii 
vero  componente»  feretro,  Siiessionax  ad  batilicam 
sancli  Medardi  dnxerunt  ,  projicienlesque  eum  ad 
siinclum  seputcrum,  voverunt  votn  pro  eo ;  sed  media 
nocie,  anhetiis  jam,  el  tenuis,  spiriiwn  exhalavit.  No- 
que  diibilat  Greg.  Tur.  dicere  liane  (iliorimi  Chilpe- 
rici  necem,  divino  jiidicio,  iit  siippliriimi  de  (^hiliie- 
rico  et  ejns  dotn'i  siiiiieretur,  accidisse;  qiiiii  imo 
narrat,  c.  Sl  ejiisilein  libri,  qiiod  cum  adhiic  esset 
Brinnaci  post  synoiliiin  Rrinn  icensem,  atiu'!cura 
lieato  Salvio,  epir-copo  Albigensi,  seorsim  colloque- 
rrlnr,  ille  repente  ad  se  dixit  :  Vides-ne  super  hoc 
lectim  quisegosuspieiofCttiego  (verb;i  siint  Gregorii) 
ii;rf«o  SKper  itgulitm,  quod  super  rex  poni  prmcepil.  El 
ille  :  Aliud,  inqiiil,  non  aspicis?  cui  eqo  :  Nihil  aliud, 
inqnani,  video.  Suspic:ibar  enim,  quod  jocuiorittr  lo- 
querelur.  Et  adjeci  :  Si  tu  aliquid  niaqis  cernis  enar- 
^  rn.  At  ille  alla  truhens  suspiria,  aii  :  Video  ego  efagi- 
natum  irte  divinw  glndium,  super  domum  hane  depen- 
denlefn.  V erumtainen  non  fefellil  diclio  sacerdolem. 
Nam  post  dies  viginli,  duo  lilii  regis,  quos  euperius 
morluos  scripsimus,  obierunl.  Adilit  Aimoiiius,  lib.  lii 
Wst.  Franc,  cap.  24,  quod  ipse  arehiprmtU  Grego- 
rius  una  noctinm  posl  matutinos  hymnos,  slraHt  reeu- 
bans,  vidit  nngetum  Oei,  super  ecclemam  volanlem, 
flfrn  clara  voce  dicebal :  tteul' heu'.  percusail  Deut 
Chitp&ricum,  ei  cunctos  fitiot  ejus,  nec  erU  eX  llit  qui 
nimc  vimni  utlus  in  ngno  ejus  succestor. 

^  Cod.  ullimus  Vat.,  ducU  ad  aslra  poli.  In  hoc 
Cod  carmen  de«init  ad  illum  versum  inclusive  : 
Candida  ceu  rubeis,  etc. 

1  Unus  Cod.  Vat.,  nee  cremandm  focit.  Ed.  Paris., 
nec  perdenda  focis. 

">  Ibid.,  candida  ctBiuieis. 

"  Ed.  Paris.,  Aul  candem  palma  rulUo, 

"  Ed.  Paris  ,  lucidu. 


30S 


VENANTII  IION.  CLEM.  FORTUNA Tl  OPEHUM  PAIIS  I. 


m 


'  Kesiitueiis  numeruin  naioruin  gennine  Jignu, 

1'rogeiiieiuque  referl  nubililanle  llile. 
^ui  iii  soliiim  Daviii  Salomonis  coniulit  ortum, 

Pro  ^  vicegermaui  cuin  reJit  ipse  patri. 
Ille  libi  polerii  de  conjuge  reddere  naiuin, 

Cui  paier  alludjt,  ubere  inaler  alai. 
Uiii  niedius  vestri  replaiis  pcr  colla  parenliim, 

Kegibus  ei  patrix  gaudia  longa  paret. 

C.\PUT  III. 

'  Ad  eosdem, 

A  specic  veris  ineuiilis  ac  resioniin  Pascbalinm 
gaudiis  Chilpericiim  et  Fredpgundem  boriaiur,  ui 
oinni  mcerore  ac  iiisiiiiadeposica,  cum  regia  loia 
ad  Ixtiiiam  el  alacritalem  revenaniiir.  ] 

Post  *  lempesiaies  ei  turbida  nubila  coeli, 

Quo  solct  inresto  terra  rigere  gelii, 
Posl  validas  hiemcs  ac  Iristia  frigorn   bruMiae  , 

Flaniine  seu  rapidi  riira  gravante  Noti , 
Siicceduul  iierum  vernalla  lempora  miindn, 

Gralaque  post  glaciein  provocat  aura  diein. 
Piiirsus  odoriferis  reiiovantur  floribus  arva  , 

Frondibus  arboreis  etviret  omne  nemiis. 
bulce  saporaiis  curvantur  robura  pomis, 

Et,  redeunte  sibi  gramioe,  ridet  ager. 
Sic  quoque  jam  Doniini  posl  irisiia  damna  dolciiles, 

Vus  meliore  animo  Ixtificaie,  precor. 
Ecce  dies  placidi  revocant  paschalia  Christi, 

Orbs  *  quoque  totus  ileni  per  nova  vota  fremit. 
Gaudia  plus  faveant  per  celsa  palatia  regum , 

Ei  per  vc«  famuli  festa  beaia  colani. 
Oionipotens  '  vobis  nostra  addat  morle  salutem, 

.4tque  din  patriam  culmina  vestra  regant. 

CAPUT  IV. 

t  Eplaphium  Clodoberii. 

1  Scriliit    Fortunatus    epitapbium   Clodoberti ,    Tilii 

Chilperici  regis  ei  Fredegundis.  Ouindccim  annos 

natiiin   refert  illum  obiisse.  Laudat  regale   ejus 

genus,  ac  spem  quam  de  se  loii  regno,  si  viiissei, 


A  pra'lMier:ii ,  coininenior;ii.  Kjiis  lamen  niiirieiu 
negal  dellendam  esse  qui  parvus  hiiic  et  innocen* 
dccessernt.  | 

Flere  nionent  populuin  crndelia  runera  ri  giim, 

Ciim  caput  orbis  huino  iN(j>sia  sepiilcru  icguiit. 
Ilnc  igiliir  luniulu  recubans  ^  Cloduberius  habeiur, 

Qui  tiia  liistra  gerens  raptiis  ab  orbe  ruil. 
Dc  proavo  veiiiens  Clodovecho  celsa  propago, 

Cloinriique  nepos,  Chilpericiqiie  genug, 
Quem  dc  regina  sumpsit  Fredegunde  '  jiigali 

Auxerat  et  nascens  Francica  vola  puer. 
Quem  J ,  pairis  ei  pairix  dum  spes  adolesceret  ampla , 

Acceleranie  die  sors  iniinica  lulil. 
Seil  cui  k  niilla  nocent  quernli  contagia  mundi , 

Non  fleat  ullus  amor  quein  modo  ciiigit  lionor, 
"  N'jm  puer  iniiocuus,  vivens  siiie  crimine  lapsu';, 

Perpeiui  regiii  se  favet  arce  frui. 

CAPUT   V. 

Epilaphittm   Dngoberli. 

[Superiori  pneinali  niieiit  epitaphium  Dagoberli , 
item  Cbilperlci,  el  Frcdegundis  lilii,  endein  fenne 
icinpore,  et  ejusdem  inortis  genere,  quo  Clodo- 
lierius,  eju«  frater,  exslincti.  negiuni  ejusdi*!)! 
geiius  ac  stirpem  commemorai.  Fellcem  eumdein 
ac  beaiuin  deprxdicat ,  quod  vix  sacro  ablutus 
lavacro  obierai..] 

Dulce  capiit  pnpuli,  ^  Dagolifrte,  perennis  amore, 

Aiixilium  pairix,  spes  puerilis  orbis. 
Gerinine  regali  nascens  generosus,  et  iiifans  , 

Osieiisus  lerris,  mox  quoque  rapte  polls. 
^  Belligeri  veniens  Clodovechi  genie  poienii, 

Egrrgii  proavi  gerinen,  hoiiure  pari. 
■"  Regibns  aiiiiquis  respondens  nobilis  infans , 

Cbilpericique  patris  vel  Fredegunde  gcnus. 
Te  veneranda  tnnien  inox  abluit  uitda  luvacii, 

llinc  licet  abreplum  lux  lenet  ■■  alma  ibroho. 
Vivis  honore  ergo,  el  cum  judex  veneril  crbis, 

Surreclurus  eris  fulgidus,  orc  niiens. 


■  Isibxc  Toii  Forlunati  non  inania  et  irriia  fuere. 
Nam  revera  Chilperico,  posl  obiium  Clodoberti,  et 
Uagoberti,  alius  lilius  natus  est  e  Frudegiinde;  i$i)ne 
appellalus  est  Theodoriciis  :  qui  cum  non  diu  supcr- 
sles  luisset  (anno  quippe  posl  exsiincliis  est)  ut  n.ir- 
ral  Greit.  Tur.  I.  vi,  c.  5i),  aliuin  ilem  cx  Frede- 
gunde  filium  siiscepii  Chilpericus,  ac  Clotarium  nu- 
niinavii.  Is  paiernum  regnuin  adeptus  esi,  pust  obi- 
luiii  Chilperivi  pjlris  sui. 

''  Ms.  nece. 

'  Hoc  carmen  eudeni  ipso  anno,  quo  superius 
ronscripium  fulsse  dicendum  est,  ac  non  innlio  post 
niiorum  Cliilperici  obliun.'.  Ad  Chilperlcuin  ipsum 
quippe  et  Fredeguiidem  consolandos  periinei  :  quo- 
rum  (tulorein  ac  niiesiitiain  pro  Filiuruin  inleritu 
ncerbioreni  fuisse,  discere  possumus  ex  Greg.  Tur., 
I.  V,  c.  40,  qui  aii  :  Jgilur  poii  moriem  filiorum 
Chilperici,  rex  mente  Octobri,  in  Colia  silva,  plenut 
luclu,  citm  conjuije  residebal,  etc. 

■>  lii  uiio  Cod.  Vat.  hoc  pueiua  cum  superiore 
conjiingiuir. 

'  Mss.  ellain  V.il.  habont  :  Orbs  quoque,  elc.  Sic 
eniin  priscc  (ait  Bro^v.),  cHin  urbt,  ei  orbt,  omoge' 
iiii  linl. 

<  Adveriit  Brow.  iJ  ea  ratioiio  loqiiendi  dictum 
este,  quu  a  vcteribus  dictum  fuil  : 


De  Doslris  annis  libi  Jupiter  augeat  aniios. 
Quo  et  illedislirhus  referri  poicsi,  qiio  cunjnx,    im- 
matura  niorle  exsiincia,  sic  loquiiiir  ad  supfrsliteiu 
virum,  diutiirnain  eiJem  viiam  comprecaiis  : 
Imriialura  peri;  sed  tu  rolicior  annos 
Vlve  uios,  coiijux  optlinc.  vive  nieos. 

,  Ast  unus  Cod.  Vat.  Iiabel  : 

Omnipoleus  nobis  vestrani  iilJal  in  orhe  saliitem, 
qu:)in  li'Cii(niem  leneiidam  arbitror;  el  qiiidein  eain- 
(Jem  habtil  Edii.  Pari:). 

s  Vide,  qux  supra  diximus  in  noiis  ad  carmeii  i 
libri  hujus. 

*■  Cloduberliiin  Siiessionis  in  basilica  sanrlornm 
Crispiui  el  Crispiniani  niartyr.  Iiuiiialiiin  ruisse  , 
iiarrul  Creg.  Tur.,  lib.  v,  c:ip.  55,  el  Aiiniiiuus,  U« 
Gesils  Fraiic,  lih.  ni,  cup.  3:i. 

■   F.ii.  Paris.,  tii>iiui(ii. 

I  UniisCod.  Val.,  quo  patris. 

^  Aller,  sed  cum  Hulla. 

'  Dugnbcrtuiii  (;iii  Crcg.  Tiir.,  lib.  v,  csp.  55K 
rum  masiiiio  miKrore  deduci^iiles  a  tilU  UrtHttat* 
Parisius,  ad  iwiiilicum  iaHi'li  lHonysii  i<i>etiri  mtndu- 
veiunl. 

<"  Kdil.  Puris.,  Leiiibut. 
Kadem  edil.,  alia. 


i 


505 


CAPUT  VI. 

Ad  Cregorium  episcopum   pro    metris  Sapphicis. 

[Grrgnrii  Illleras,  qu.imvlsseras,  narratse  recepisse, 
Bcsuuni  In  eunKleinsiudiumelbenevolentiain  decla- 
rat.  Idein,qu:«pii$tulalu$  fueral,CHi'ininaalt  semil- 
lere.  Ad  Sappliicos  taiiien,quos  poscebatur,  versus 
pangendos  gpatlum  requirit,  cum  lunc  niessis  fa- 
clenda  Instarel ;  qux  si  copiose  processissel,  para- 
liorcm  ad  versus  concinnaiidos  sedicii  futiirum.] 

rolleiite  eloquio  pervenii  episinla  *  cursu , 

Sed  voluit  vnto  tarda  venire  nieo. 
Mec  tamen  offendlt,  quainvis  reinorata  requirii, 

Quera  leiiel  asirictum  nienie  iiganie  viruin. 
Ciim  ciipiam  talcm,  qualis  fuit  ille  Nazanzo, 

Gregorium  ut  repares  dogmate,  sede  *>  parens, 
Quaeque  injunxistl,  pater,  ecce  pocmaia  misi, 

Et  milii  proneicnt,  si  tibi,  cb<re,  placent.  „ 

iloc  maiidas  etlam,  quo  Sappbica  iiielra   remittani, 

Da  veniam,  modici  dum  seges  urget  agri. 
Duni '  nieto,  da  spaiium,  tibi  mox  parere  parabo; 

Si  saturer  fructu ,  fori:  meliora  cano. 
Condere  si  valeo,  cum  metro  mitlo  libellum, 

Quje  cape  tu  vuto,  ^  quo  tibi  ■>  dictat  amor. 
CAPUT  VII. 
Ad  eumdem  in  ipto  melro. 

[Mittit  ad  Gregorium  Fortunalus  carinen,  Sapphico 
inetro  cnnscripium,  quod  a  se  postiilaverat  Gre- 
gorius,  ui  fuperiore  carmine  indicatur.  Se  ergo 
primum  excusat,  ac  impar  suis  buineris  negotiuni 
narral  sibi  imponl ;  quud  tamen  non  reciisai,  amore 
in  Gregorium  adducius.  Missum  ab  eodem  ad  se 
libelluiii  commemorat,  tumido  refertum  cotburno, 
ipieni  propler  ingenii  sui  InibecllliUiiem  vix  aili- 
gisse  aflirniat,  pracsertim  ciiris  aliis  et  negotiis  q 
(Jistenlus.  Posiremo  ipse  libelluni  suum  alioquilur, 
et  eidem  mandal  ut  ad  Gregorium  pergat,  atque 
ipsuni  saluiet,  suo  et  Radegiiiidis,  nec  nua  Agnetis 
ei  Jiisiinx,  iioraiiie.] 

Cofde  jucundo ,  calamo  venustu, 
Liiteras  miltis,  cupienta  voto, 
Blanda  conscribeiis  '  seriae  salutis, 

Cbare  Gregori. 
Exigens  nuper  nova  nie  movere 
ileira,  quse  Sapplio  cecinit  decenter, 
Sic  Diuneos  <  memorans  ainores 

Docla  puella. 
Pindarus  Graius,  meus  inde  Flaccus 
Sappbico  metro,  modulante  pleciro, 
*■  Molliier  pangens  citharista ,  blaudo 

Carmine  lusii.  0 

■  Edit.  Paris.,  cursius. 
•"  Unus  Cod.  Val.,  sede  parans. 
<=  Edlt.  Paris.,  nicfia  dat  spatium. 
'  Ms.,  quod. 

'  Edit.  Paris.,  dicat  amor. 
'  Edil.  Paris.,  (amina  satutis. 
s  Diuueos.neinpe  Veiiereos  amores.  Dione  quippe 

Veiieris  inaier  fuisse  iraditur. 
i"  Edii.  Paris.,  Slolliter  clangent. 

■  Unus  Cod.  Vat.,  Lyricei  melodes.  Sic  quoi|ue 
Ms.  nosier. 

i  Ibid.,  deest  qui,  incipienle   versu   sic  :  vel  liac. 
k  In  duubus  Codd.  Valic,  rapienler,  qu:im   voceiii 
vel  alia  Mss.  relineni,  tesie  Browero. 
'  Edit.  Paris  ,  el  tntis  constent. 
"  Edit.  Paris.,  Iiia  jnm  votuntas. 
i  Jlopsi  pcrsouu  telebris  iu  Eclog.  Virgilii 


MISCELLANEA.  —  Lll!.  IX.  306 

A  Cur  inibi  injiiiigis  '  Ljricas  inelodas, 

Vocc  qui  rauca  modo  vix  siisurro, 
Eloqui  cliordis  mea  dextra  Descii 
Pollice  dulci. 

i  Qui  vel  hxc  olim  mihi  si  fuissent 
Nota,  prudentiim  dncili  Camoena, 
Per  lot  oblitus  fueram  benignam 
Tempora  Musam. 

Cum  labor  dnclis  sit,  oi  isia  panganl, 
Dogma  nec  qaisqoam  ''  sapienter  intrai, 
'  Et  saiis  constet  resonare  paucls 
Hetra  poelis. 

Non  leve  esl  nautse  rale  transfrelare. 
Vlncere  aut  vastum  pelagus  nalatu ; 
Vix  procellnso  repetunt  sub  Ausiru 
Carbasa  porlum. 

Arduum  nobis  iier,  et  profundum, 
Qiiojubes  pergi,  tamen  ibo  votls, 
5i  uiinus  possum  pedibus  viare, 

Ducor  amore. 
Prseslitit,  pastor,  ■>  tua  mi  voluntas 
Codicem  farsum  lumido  cuthurno, 
Quemque  paupertas  mea  vix  valebai 

Taogere  sensu. 
Regiis  verbis  humili  repug^ial, 
Divites  versus  inopi  recusans, 
El  mihi  ■■  Mopso  reserare  nolens 

Docta  sopbistis. 

Dispuians  mullum  variaiiie  "  iiiilthu, 
Quxque  suntrythmis,  vel  aniica   nieiris, 
PSapphicum  quantum  tua  me  arvc  adoment, 

Dulcis  Epodiis. 
Multus  auctorum  oumerus  habetur, 
Plura  dicentum  modulo  canoro, 
Quae  volens  isto  memorare  metro, 

1  Nomina  frango. 

Maxiroe  qui  nunc  '  resolutus  a  le, 
Poslque  bis  denos  loquor  ■  isiud  annos, 
Clara  quod  scripsit,  citharam  terendo, 

Lesbia  virgo. 
Scire  qui  vult  hcec,  Libycas  arenas 
Aiiie  per  liitus  numerare  '  tentet, 
Cuiicta  quam  metris  ratione  cauta 

Carmine  ciiigai. 

"  Glossa  Trevirensis  exenipl.,  habet  ad  hunc 
locum  :  habiiut,  vel  amictui  eo  genere,  ex  Urow. 
Mavult  tamen  idem  Brow.  milthum  liic  pro  rubrica 
:iccipiendum  esse,  qvx  iiei.Tat  a  Gra:cis  appellafur, 
Broweri  senieniise  et  ipse  asseiitior,  cuni  ininium 
vel  a  Foriuoato  interdiim  adliiberi  soliium  ad  versus 
poematum  discriminandos  saiis  possit  inlelligi  ex 
cap.  6  lib.  V,  ubi  ail  :  Unde  cum  desit  hic  coccinum, 
res  est  texta  de  minio.  Unus  Cod.  Vat.  corrupe 
habet  variante  muto.  Edil.  Paris.,  melo. 

p  Edit.  Paris.,  Sopphici  quantum  thomi  adornet. 

1  Edil.  Paris.,  Nomina,  jingo, 

'  Edit.  Paris.,  reselutus  arte. 

'  Hic  intelligi  poiesi,  alia  simili  meiro  poemata 
.<^cripta  olim  luisse  a  Foriuiialo,  qua:  pericre. 

<  Edit.  Paris.,  tendnt. 


! 


507 


VENANTII  IION.  Cl.EM.  FOimiNATI  01'EHUM  PARS  I. 


308 


N;iiii  inuras  reci,  renioraius  ipse, 
Pliiiiliiis  caiisis  iiindo  liinc,  el  inde 
^ec  vacaiis  legi  placida  giiieie 

Oulce  soplii&tx. 
Scilo  nani,  pasior,  nec  iidluic  cucurri 
Ordinem  loluin  relegens  libelli, 
Sed  saiis,  crede,  esi,  saiis  es(  ainanli 

Sola  voluiilas. 
Ergo  laxaius  ccleri  volaiu, 
Ad  patrciii  sacrnm,  comiiaiite  volo. 
•  Et  slbi  nostriiin  reuovans  ainorein, 

PergB  libetle. 
Fnrle  noii  possum  piger  *  ire  gressu, 
Q«io  vocal  blandus  ineus  ille  vultus, 
Invicem  nosiram,  rogo  le,  libelle, 

Itediie  saluiem. 
Si  inenior  tili  Pater,  ure  diilci 
Hiinc  precans,  qui  nos,  mare  ei  astra,reuil, 
Ac  piis  volis  bene  se  coleniem 

Pcciore  servei. 
Feminx  charx ,  sibi  menie  nexae, 
Quem  colunt  Agiies,  Rhadegundes  idem, 
Sicut  exposcuiit,  vice  fliiarum, 

SoWe  salutera. 
Adde  '  Justinam  pariier  precaniein, 
Nempe  commendaiis   famnlam   propinquain. 
llt  refer,  qiiantum  sibi  cliara  prorert 

Nepiis  honorem. 
Haec  tibi  proinptus  prece,  voce,  nieiiie, 
Solvo  vix  impleiis,  ego  <<  pauper  ane, 
Sed  tamen  largo  relluens  auiore, 

Cbare  Gregori. 

CAPUT  Vllf. 

■  Ad  Baudowaldwn  episeopum. 

[Uaiido^Naldum  episcopum.  clarum  dignitatis  gradu 
et  studiuruin  culiura  ac  scientia,  nec  non   pietaie 


B 


floreiiteui,  snlulal  hoc  cannine,  et  ejuste  precilms 

cominciidat.] 
Siiiiime  sacerdolum,  bonitatis  opiina  raciillas, 

Culmcii  hoiiore  luo,  lumen  aniore  iiieo, 
Ofllciis  venerande  sacrls,  pieiaiis  aluinne, 

1'ignore  aniiciUar,  corde  lenende  meo. 
Flurens  in  studiis,  et  sacra  in  lege  (Idelis, 

Seiiiper  ageus  aninix  doiia  ruliira  lu». 
Te  pater  ergo  precans,  terraiu,  (reta  ,  sidera  tieslor, 

Ci  velis  ore  sacro  ine  '  nieinuresss  tuuui. 

CAPUT  IX. 

s  Ad  Sidouium  Mogunliacentem  Epitcopuni. 

[Sidonium  episcopum,  Moguntinae  Eccleiiia,  su"  jam 
pasioro  orbaiae,  praereciiim  ,  gralulatur.  L^iudai 
Sidonium  ob  Pastoralein  graduin,  ac  miiuus.  et  iii 
eo  exerceiido  solliciludiiiein  ac  diligenti»iii,  ob 
liberaliiatem  iii  pauperes,  benelicentiam  iit  exsiilei» 
ac  viiicuis,  ob  doctrinam  ei  eluquii  siiaviLaivm. 
Ejusdeni  iii  leinplis  reslaurandis  munilicenUain  ac 
liberalitatem  comniemorat.] 

^  ReddiU  ne  doleas,  relix  Maguntia,  casus, 

Aniistes  rediil,  qui  tibi  Terrei  npeni. 
Ne  miKrore  gravi  lacryuians  orbata  jaceres, 

Te  meruisse  farae  ■ 

Porrigit  ecce  maiium  genitor  Sidonius  urbi : 

Quo  renovante  loco  prisca  ruina  periu 
Jura  sacerdotii  sacro  aioderamine  sei  vaiis, 

Per  cujus  siudium  crevit  et  ipse  gradus. 
Pariurit  assidue  gravidos  Ecclesia  frucius, 

Quamvis  Aposlohco  J  viDcius  amore  regis. 
Q  SuBcipit  ^  liaeredes,  ccelesti  germine  iiatus, 

Tali  nupta  viro,  quando  marita  placei. 
Te  vigili  custode,  lupus  uon  diripit  agnos, 

Te  iiascente  gregem,  non  ovis  ulla  perii. 
Cautlits  in  toio  per  initia  pascua  ducis; 

Toxica  ne  noceant,  Oorea  '  rnra  paras. 
Sis  cibus  ut  populi,  placide  °>  jejtinia  servas, 

Ei  satias  alios,  subtrabis  uude  li1>i. 


•  Kdit.  Paris.,  et  m  nune  notirum. 
^  Unus  Cod.  Vat.,  ire  gressum. 

'  De  Jublina  vide  qux  diximus  ad  c.  16  libri  su- 
perioris. 

^  Unus  Cod.  Vat. ,  ego  pauperUtle.  Sic  quoque 
Edit.  Paris. 

•  Censei  Browerus  Baiidowalduni  Meldpnsjro  epi- 
sropnni  ruisse,  cuin  is  apud  Aiiloniiini   Moncliiare- 
num  in  Melden»iuin  episcoi>oriim  calalogo  expressus  l^ 
reperiatur   ac  sedisse  rereratur  circa   lia;c  teiiipnra, 

in  aliis  vero  ecolesiis  vix  reperianiiir  sedisse  liiijiis 
noininis  episcopi. —  Cointius  Uaudow.ildo  in  sede 
Meldeiisi  rererl  successisse  Gundo:ildtim,  vel  Gundo- 
lialiliim,  qui  sedeb:il  an.  61 1,  cuin  quideni  Biiudii- 
waldus  siici  essissui  iii  eadein  sede  tdeiio.  Edcnus 
aiitein  exceperal  Medovecliiiin  ,  qui  interruit  coiicil. 
Parisieiisi  ii,ad  aii.  ti^i.  Iia  lit  iii  Haiidowaldi  icmi.us 
«'oiigruat  leiiiporibiis  Foitiiiiati.  In  uiio  Cod.  Vai. 
deesl  liiijiisce  poeiiialis  liiiilus. 

'   Kdit.  1'aris.,  menwrasse. 

»  Sidouius,  iil  leKere  est  apud  Ci>iniium,  jiuccessit 
ItiilhRido  iii  scde  Mo^iuiiliiia  :  Sidoiiiiiiii  vero  eicepll 
Wlllelieitus,  ciiin  VVinbeili  sucressnr  Lennisius,  seii 
Ludegaslus  ,  eaiiulein  sedein  lenerct  ad  aii.  iiM, 
iili  reffrl  ideiii  l^iniillus  ad  hunc  au. ,  n.  Si.  Lx 
qiiiliiis  coiijici  potesl  quo  lenipove  Sidoiiius  pnrluc- 
ril  Eiclcbiie  Moijuiilinx  ,  iiiliil  qnippe  rorii  pia:ieiea 


^qnantum  equidem  scio)  potest  prorerri.  Qno  circa 
miror  a  Browero  iiarrari  quod  is  TheodoricoeiTlieo- 
deberto,  Krancoruin  rrgibus,  elClodovroseialeproxi- 
iiius  ruerit :  cuju.f,  iiiqiiil,  novo  «urgen/«  in  Belgisiai- 
perio,  intiqnis  (iiitvaslilas  Germanice  I  et  H  urbibut 
itlola,  eaque  Haguntiaro  lioc  grtvior,  quo  ttftlila  cre- 
)rius-  (.ertequo  lempore  vemi  in  Gallias  Fortunaius, 
iioii  soluraClodovcus.sed  eiiain  ejus  Filius  Cloiaiius, 
posi  diuturiiuin  ac  flurens  imperiuin,  vivere  jaui  de- 
sierat. 

i>  Uiius  Cod.  V:it.,  reddila  nee  dolias. 

■  llujusce  Penlainelripars,  iniraliili  con$ensu,dee«t 
In  oiiinibus  Mss.,  sive  Vat.,  sive  quibus  usus  eslBru- 
werus.  (Prima-  cura^  nota.)  —  In  Edit.  Paris.  Bibliu- 
thecae  veieruin  PP.  ita  luppleiur  : 

llune  gauite  |<ul>a  te  niertusse  raiiie. 

In  eaileni  cunsequens  Prnlainiiiiter  sic  legitur : 
t,liii-tu  reuovare  loeiiin  yrix»  niiiia  pelil. 

(.SVruniiiF  riira!  iiom.) 

i  Uiiiis  Cud.  Vai.,  umor»  regum,  «lier  juntims, 
aiiiore   reijnum ;    f. ,   regum.     Edit.    PariS. ,    jmtclUk 

lllllUll!. 

i'  b:dit.  Paris.,  Hafredtm....  natum.  Forte  le|"nduu< 
niiloi. 

'  lii  nno  Cod.  Val.,  rvra  pamiij, 
'"  Ibid.,  jejuiilu  servant. 


5«9 


MISCELLANEA.  —  LIB.  IX. 


SIO 


Mirdos  vesle  tegis,  •  captivis  vinciila  snlvens, 

Deposiio  reiidens  libera  colla  jiigo. 
Fx<iilibus(lomus  es,  ei  esurieniibiis  esoa, 

Felix,  cui  rinisius  debiior  inde  niaiiei. 
Ti'  (lortrina  probiim,  provid^-nlia  sacra  niodeslum, 

"  Fecit  el  elnquio  vincere  mella  luo. 
Templa  vetusia  iiovans  »,  specioso  fiiUa  decore, 

Inseris  hinc  popnlis  plus  iii  amore  Deum. 
Ui  plebem  ^  foveas,  et  Rheni  congniis  amnes, 

Qiiid  refi^rat  terris,  qiii  bona  pracliet  aquis? 
'  llic  quod  fana  micant,  el  insianraia  quod  exslani 

Vivis  In  aeterno,  iaude  fluenie  tlbl. 
'  Hac  crescas  InnRos  merilorum  friige  per  annos, 

Ei  crescente  dlu  de  grege  voia  feras. 

CAPUT  X. 
K  Ad  nhagnemundum  "  episcopum. 

[Sii.im  In  Itliagiieiiiundum,  sive  Ragneinodnm.  epis- 
ropuin  benevoleniiam  declarat,  quam  nulla  nbli- 
vionedeleiidam  affirmat.  Diniiirnam  pideni  vilain 
precatur,  el  gratias  agil.  nadpgiindig  el  Agnelis 
iioiiiine,  pro  missa  paiopside  de  Pario  marinore, 
piuqiie  gemmis  quas  ad  ornandaiii  sanciam  crucein 
iiinnasterii  Pictaviensis  ninnere  miserat.] 

Snmme  pater  patriae  ',  dulce  mihi  liiinine  Uucco. 
Interiora  mei  cordis  amore  lenens, 

Qiiidquid  amiciiioe  veieris  colleginiiis  ainbo, 
Crescit  In  alTecium  semper,  opime,  meuin. 

Naiii  milii  nulla  meos  oblivio  i  lollit  amanies; 
Ante  sit  extrenium,  quam  niilii  desii  amor. 

Unde,  beate  paier,  propcrans  dependo  saluiem, 
Optans  lnn:;lnquo  te  superesse  gradu. 

II  nc  etiam  gcnita:  reddunl  tibl  peciore  graies, 
Munere  pro  niveo  ^  marmore  de  Pario : 

Qiix  qiioilens  epnl%  disco  Iriliiiunlur  in  lllo, 
In  doni  specie  le  pielale  vident. 

Nam  pro  gemmarum  serie  tibi  reddal  bonorcm, 
Cui  data  proGciunl,  cnii  veneranda  tbrono. 

*  Ibid.,  captiuorum  vincuta,  mendose.  F.,cflpfor«m« 
•>  Edil.  Paris.,  £t  faciLeloquio. 
«  Ibid.,  spalioso  fulta  decore. 

*  Ibid.,  et  lilieni  congrues  amnis.  At  Trevir.  Cod. 
babei  ut  edidit  Brovk'erus.  Videtiir  niniiruni  Sldonius, 
iit  advenit  idem  Brow.,  muniisse  ripas,  el  amnium 
duorum  violenliam,  llheni  et  Mteni,  qui,  nimbus  et  im- 
brilius  i»fla:i,conjunctique  vaiidiore  cum  impetu  ripis 
Mayunliaco  proximis  inferri  solenl,  coercuisse  overi- 
but.aut  molilione  aggerum.  Edil.  Parts. ,foveas,  Rlieni 
tibi  convenit  amnis 


CAPUT  XL 

Ad  Drocloveum  i  abbatem. 


[Drocioveiim  abbatem,   discipiilu'ii   sancti  Germani, 

episcopi  1'arisieiisis,  et  ejusdem  imitaioremsliidio- 

sissimuui,  laudat  hoc  carmiue,  el  ei  se  coiimieii- 

dat.] 
Vlr  feiierande,  sacer  nierilis  et  bonore  co'endc, 

Dr"Ciovec,  milii  semper  aniorc.  paier. 
Qiii  de  discipulis  Germani  jure  beaii, 

Norma  magisierli  f^ictusesipse  sui. 
Cujiis  pontincis  sacra  per  vestigia  currciis, 

Despicis  hunc  "  mundnm,  diim  cnpis  ire  pnlo. 
Prrge  lilienler  iier  coeli,  mansurns  iii  orlieni, 

Ei  pio  me  famulo,  qiiacsn",  precare  Deuiii. 

CAPUT  XII. 
B  Ad  0  Faramundum  re^erendarimn. 

|Ad  Faramunilum  scribens,  lnteris  se  illiim  convo- 
nire  dicil,  quein  praRsenlia  non  pnieral  ;  rogal  ilt  se 
rcgibus  comiiiendei,  tum  ut  litieris  rescribat. 

Diilcis  ainice  milii,  raemorabile  nomen  amaniis, 
Prompius  in  ofliciis,  vir  r  Faramunde,  bonis. 

Si  non  ipse  adii,  te  pagina  missa  salutet, 
Solval  el  obsequium,  qnod  minus  ipse  gero. 

Conimendesque  libeiis  dominls  rae  regibus,  oro, 
Et  referas  grates  pro  pietalis  ope. 

Impeiiso  alleciu  me  pagina  vestra  requiral, 
Hoc  reuieanle  tainen.  redde  benigiie  vlcem. 

CAPUT  XIII. 

Ad  Lupum  et  Waldonem  1  diaconum. 

n  [Suam  In  Lupum  et  Waldonem  diacnnos  benevolen- 
liam  declarat,  ac  Hlteris  (quod  uniim  jam  abseiiii 
solatium  reliquum  esse  dicit)  se  illos  convenireaf- 
firmat,  quos  ocnlis  teiiere  baud  pnierat.  Oral  ut  S8 
poniilici  ac  regibus  aliisque  commendent.] 

Corde  parentali,  jugi  pietaie  colendi, 

Hlnc  Lupe  '  blande  milii,  Waldo  vel  inde  sacer. 

utl  Brow. 

)  Edit.  Pans.,  tollit  amores. 

^  Eadem  edit.,  iiiai-more  cum  Pario 

1  Drocloveus  discipuUis  fuit  sanciifiermani,  Inmo- 
naslerio  sancii  Symphorlani  iEduensis  :  cul  moiia- 
sterio  praeerai  ipse  Germaniis,  anteqiiam  episcopus 
Parisiensis  creareiiir.  Ipse  deiiide  Drncloveus  alibas 
illi  monachnrum  gregi  a  sancio  Gerinnno,  jam  epi- 
scopo-Parisiensi  creato  ,  praeposiins  est,  q^uein  rex 
Childeberlus  Inaedesancii  Vincentw,  a  se  constructa, 
collocandum    curavit  :  quoi    posiea    monasterium 


•  Vulgo  antea   legcbatur:   Hic,  quos  /ama  micaj;  J)  sancli  Germam  a  Pralis  nominalum  est.  Oblii  sanclus 


correxit  Brow. :  llic,  quod  fana  micant.  Edil.  Paris.: 

Hspc  quoqiie  fama  mical,  lu  inslauras  omne  qiiod  csslat. 

'  Ms.,  Hic.  Edit.  Paris.,  hac  vivas  lonqos. 

*  Hic  Ragnemuiidus  episcopns  Parislensis  fiiit , 

cicepitque  in  illa  sede  sanoUim  Germanuni  vita  fnn- 

ctiim  an.  576.  Idem  an.  585  interfuit  syiiodo  Mallsco- 

nensi  ii,  etobiit  an.  59t.  De  eo  pluries  loquiliir  Gre- 

(ior.  Turon.,  ac  lib.  ii  de  Mirac.  sancti  Marllni,  cap. 

I^i,  narrat  enm,  cnin  adhiic  esset  diaconus,  et  san- 

ciiim  Gerinanum  episcopum  Turones  sei  uliis  fiiissel, 

aecepta  portione  de  pulvere  sepulcri  sancti  Marlini,  e 

gravi,  quo  laborabai   dysenteriae  niorbo  convaliiisse. 

Eiiindein  jain  presbyteuiiii,  cum  quartana  febri  affli- 

geretiir,  aiqiie  ad  lumulum  sancti  Marcelli,  olini  epi- 

scopl  Paris,  obdormisset,  sanum  et  incnlumeni  inie 

surrexis^e  referl  in  lili.  de  Glor.  confess.,  c.  89. 

*  Iii  uno  Cod.  Vaiic  deest  tiliiliis  hiijusce  carininis. 

i  Eillt.  Parls.,  dtilci  mt/ii  famine  fulges,  lii  marg. 


Droetoveus  circa  an.  580:  cnjus  vitam  scripsitmoua 
tliiis  annnymus  saccuU  ix,  quain  vide  SfC.  i  Ben., 
pag.  1252,  cujus  ad  calceni  subiexliur  hoe  poema  de 
Droctnveo  abh.  scriplnm  a  Fortunalo. 

'"  Duo  Cndd.  V:it.,  despicishic  mundum. 

n  Unus  Cod.  Val.,  precato  Deum. 

"  Ms.,  Pharamundum. 

V  Uiius  Cod.  Vat.,  Faramode  bonis. 

q  llic  Waldo  non  alius  esse  videtiir  quam  is  de  quo 
loquitur  Gregor.  Turon.  Itb.  vni  Hisior.  Fraiic,  cap. 
2?,  queni  scribii,  jam  diaconuin,  a  Bertrainno,  epi- 
scnpoBiirJegalensi,  paulo  aniequam  moreretur.  siiiiin 
iii  sede  Burdigalensi  siiccessorem  desigiiauim  fnisse  ; 
sed  illuiii  niliil  a  rege  poiuisse  ohtinerc,  ad  Gunde- 
gisiluin,  cogiiomenlo  Dodonem,  cnmliem  Sanloni- 
oum,  illo  honorls  gradu  di-lato.  Waldo  in  bapiisiiitt 
BerlcUramnus  fuer.il  appellalus. 

'  Unus  Cod.  Vai.,  Blando,  GOrruiile. 


Mi 


VENAMIl  IION.  CLKM.  FOUTUNATI  OPKUUM  PAIIS  I. 


513 


Ui  biinitale  pari  simul  esii&lionore  iiiini!.iii, 

Sic  iiiilii  cuiiginiili  "  seuiper  ainore  laii. 
ijii<'J  valeo/racio  ^.'abseiis  ilepriitlo  &aliilein. 

Si  iioii  p  ssum  oculis,  vos  pelu  liiu-rulis. 
l'oiitili('i  suniinu  iioscMniiMOiiJare  precaiiiur, 

Itigibiis  el  doniiiiis  foric  salutis  opes. 
Diocioveo,  (iulci  clero,et  conciviliiis  oro. 

QiioJ  prxsens  f:icerein,  vos  adliibele  virein. 
lliiiiimulus  «  egreyiiis  vcnerelur,  C*sarcusi)ue, 

KtConsianiiiio  '^  nie  nicinorale  iiieo. 

CAPUT  XIV. 
*  De  basHica  sancli  Laureniii. 

[Marlyrem  Lanrentium,  qui  vivns  prodigiis  et  vir- 
iiiiibus  iiiclaruerat,  vel  nioriuum,  pr«senie  vir- 
liite,  narrat  populis  opitulari  :  cujus  in  basilica 
exslrueoda  etuisam  jam  irabem  ait  cxcrevisse,  I 
iiiilfcpie  denipta  Trusia  cxcoruiu  oculis  luiiieii 
reddidisse. 

Laiirciili,  merito  flammis  viialibus  usle, 

Qiii  fervente  lide,  victnr  ab  igne  redis. 
Virdilecie  Deo,  lerrenoin  corpore  quondam, 

Tiinc  quoque  sidereiis  jam  libi  sensus  erai. 
Qiii  poiuisti  oculos  lactu  revoc:ire  sepulios, 

Rursus  ei  iii  vacua  fronte  referre  dieiii. 
Lnniinis  exsiiiicias  iterum  acceiidisse  hicernas, 

Crediinus  bxc  signo  te  faciente  crucis. 
Addila  iiuiic  eliam  populis  niiracula  prxstas, 

Cl  fiilei  tribuis  indubilanler  npem. 
Duin  tua  templa  novant  breviori  robore  plebes, 

'  Creveruntque  trabes,  erevii  et  alma  fliJes. 
Siipile  coniracio  tua  b  se  mercede  tetendii,  * 

Quantum  parva  pri<is,  pnsiea  cxsa  fuit, 
C.iescere  plus  meruit  succisa  securibiis  uibor, 

Gt  didicit  sicca  longiur  esse  coina. 

'  Filii.  Paris.,  semper  amore  pari, 

i>  \W\i\.,absens  vel  dependo,  quod  tenendum  meiri 
caiiS'1.  Sic  quoque  Cilii.  Paris. 

c  Bruweriis  bunc  opinaiur  fuisseMummulum  abba- 
lem,  cognomento  Bonum,  posiea  creaium  episcopum 
Lingoiiensem,  de  quo  Giegor.  Turou.,  I.  v,  c.  5, 
llistor.,  el  uddit :  Si  conjecturislocus  esi.  Verumcuni 
Mnmmulus,  ci>giioiiieiilo  Bonus,  primo  abbas  sancii 
Joannis  Kenni;riisis  liierit  in  auro  Tiirnodorensi,  ac 
deinde  crealiis  fuerit  episcopus  Liiigonensis,  niioiis 
verisiniile  est  inler  eos  iiuiner»ri  a  Fiiriunato  qui  Pa- 
risiis  vivebani.  C  CDiitra  Eunius  Mumniulus,  qui  et 
Muinmulenus  appellaius  aui  cerie  is  Muniiiiubis  fuit 
qui  prce\ecius  niMiiiiialur  a  Cieg.  Tur.  I.  vii  llist., 
c.  i5,  qiiem  baliiiasse  l':u'i^iis  iiiilicatsxpe  idem  Gre- 
gorius  (S«c«n(/(e  cuiiE  iior/. )  jiiiii  l':irisiis  esse  imte- 
f»l,cum  subGiiulriimiii)  re^c  viverel;  a  quo  ei  pa- 
triciaium  promeruii,  uli  u:irrat  Greg.  Tiirun.  lib.  iv 
llist.  Fr»ne.,rap.  4i. 

*  Lc;;imus  in  Viia  saticii  Areilii  abbitis,  cap.  2G, 
qiiae  exsiat  aJ  calceiii  Operuin  saiicii  Cregor.  Tii- 
roii.,  de  quodain  Coii>l:iiiliiiu,  (|iii  eral  l'.irisiis,  col- 
legasancti  Areilii  ubbalis  :  i|uei(i  isle  gravissiinu,  et 
exireiiio  nioibo  laburanleni  ciiin  invlsissei,  nione 
Jeiiidc  exstiiictnm  :iJ  vitum  revucavil.  Au  hic  ipse 
«11  Je  qiio  litqiiitur  Forluiiutui»? 

•  Ms.,  Dc  busilica  S.  Laureiilii  Irabe. 
'  Narrat  Gregur.  Turon.,  Iib.  i  ile  Gloria  marly- 

ruiii,  cip.  'i'^.  ciiiii  basilica  iii  nieinoriam  saiicti 
Laureiilii  apuJ  Itilun.is,  Ituliai  casirom,  exstruere- 
lur,  cl  e»cisa  fuissel  Iruli»  brevior,  quaiii  opii»  es- 
hei,  bancli  LauiciUii  iiiipliir:itu  auxilio,   iia  crevisso 


A  Uiiile  recisa  riiil,  populis  fert  iiide  saluleni 
Si  veiiii  iiilrepiilus,  luinina  cxcus  habel. 
Tu  levita  saccr  pceiia  purgate  liileli, 

Uiiile  prius  nuinmas,  liiiic  modn  liiineii  liabes. 
i*  Visa  ita  temporibus  veneraiiili  aiilisiiiis  acia, 
Sed  taiaeii  .lilerno  siiiit  mcinorandu  die. 
CAPUT  XV. 
De  domo  lignea. 

[Ligncum  iiuodJam  :edificiuiii,  ub  nrliflcis,  a  quo 
construeiiim  luerai,  praistuiiiiain,  iiiulio  se  sriieis 
ac  lapideis  :i;(libiis  nurrut  anleferre.  EjiisJem 
xJificii  oriiatuni  el  descriplioncin  coiiiineniorui.1 

Cede  paruin  paries,  ■  lajiiJoso  slrucle  metallo, 
ArtiOcis  inerilo  prxfero  lignu  tibi. 

AJi\>tra  molu  sua  tabulata  palatia  pnls:int, 
Quo  ncqne  rima  patct  consolidante  manu. 

Quidquid  saxa  i  sablii,  calces,  argilla  tiieniur, 
Singula  silva  faveiis  xdificavit  opus. 

Aliiiiri  ii  inniiilur,  quudraluque  poriicus  aiiibit, 
Et  sculplurala  lusil  in  arie  fuber. 
CAPUT  XVL 
^  Ad  Chrodimtm  ducem. 

[Fainam  de  Chrodino  duce.  totu  Itulia  Germauiaqiin 
percelebreiii,  commeiuorai ;  tiim  ejiisdein  iiubili» 
tatein  et  iii  oiniies  liberalitalem  ac  betieliecnliani 
exiollit.  Laudut  prselerea  ejusJein  jnstiiiuni,  ino> 
Jesiiam,  aUubJiiatem,  ob  quse  eumdein  cliarum 
uiniiilius  et  admirubilein  esse  aflirinai.] 

Iiiclyte  dux,  meritis  totum  vulgaie  per  orbein, 
Quem  himis  egregiura  splenJida  faina  refert. 

Non  cgo  prxieream  praeconia  celsu,  Chrodine, 
-      Ne  videar  solus  magna  silere  bonis. 

Itula  terra  libi,  pariter  Germania  plaudunl, 
Laus  lua  cunctorum  senippr  iii  ore  soual. 

Clarus  ab  aniiquis,  digno  generosior  ortu, 
Regibus  et  putrise  qui  placiiurus  erus. 

iraliem,  nt  vel  secandum  aliqaid  de  eaJem  fuerii, 
i|iio  upta  prxsenti  usui  redderelur.  Ex  illius  ligni 
Irustis  vel  iiiorbis  remedia  deinde  quxsiia  fuisse  le- 
lert,  cui  llisiorix  atiexit  idem  Gregor.  aliquut  versi- 
culns,  snmptns  ex  boe  poeniate  Furtunati. 

B  Uiius  (jod.  Vut.,  te  coede  letendit. 

^  lii  uiio  CnJ.  Vutie.   visita  temporil>us,  meiiJr.se. 
EJii.  Paris.,  His  iia  lemporibus.  Ms.,  Viiitu. 
l-^Jil.  Puris.,  lapidosum  conslrucle. 
Edil.  Paris.,  sublum  calcisque. 

^  In  iino  CoJ.  \ul.,  taiior,  imniilior  io  aliero,  al- 
tiur  iiiimiiior.  Iii  'I  li.  Pulmanni  Coitice  Brow.  se  re> 
perisse  aflirmut  iHiiiiiiur,  cnni  tanieii  et  ipse  fateaiur 
D  111  variis  Mss.  Cuiliiibus  legi  inimiiior,  (|ii:e  vii\  |irii 
vasta  el  ingens  viJelur  liic  usuipari  a  Furiuiiaiu. 
EJit.  Puris.,  A/<ior  el  mitis. 

'  De  CbroJino  legtsis  Gregor.  Tiiroii,  lib.  vi  lli- 
stor..  cap.  '20,  ubi  ejiis  pieiuiein,  beneliceiiiiinn  lu 
pauperes,  iii  E('clesi:<s  niuiiiliceniiaiii,  uiiuquepiisslini 
uc  religiosissiuii  viri  prxclara  leerila,  enurr.il.  Obiisse 
ait  xlule  seplu:igenuria  uii.  S!<^.  1'iirru  liiiiic  euiii- 
ileniesse  piito  qui  abAiiuuini>,  lili  ni  llisiur.  Fraiic, 
cu|i  4U.  ItiiJlniis  diix  appellutur  :  queni  relvrt  vttuut 
eieemosyiiarium  (uitse  :  bonitalis  ptenum,  jusic  u  ih 
cHiiclis  atjenlem,  ac  paupcrtsCliristi  diliijeiiKni.  IJein 
iiurrat  quuJ  cum  ipse  piieris  suis  nuiiJusset  iil  i)uuJ- 
ilum  iiioiiunienlum  uperirent,  iii  (|iiu  J.'i.i>'iliiuiu 
biiiiiiiiem  sepelirel,  illi,  eu  ajieitu,  inimfnni  yii:ideri* 
lliesaurum,  «o/ii/uiuiiiijui^  riuu  luiilt^iiiNOMilNiH  iiMmirrMM 
refifreiunt ;  (|iieiii  Jeluleriiiil  uJ  DodilUJUi,  Ui|UOi 
cuiiliiiuo  in  puu|iores  illuiu  orogavii. 


BI3 


MISCKLLANEA.  —  LIB.  X. 


3U 


Tiiloreinqiie  alii,  nnlriKircmqiie  latciiiiir, 

Rl  lil  certaiiien  <le  pii't:ile  tiia. 
Uthabeaiit  aiii,  iiulli  tua  doiia  recnsas. 

Tu  libi  plus  aiiges  quas  bcne  ruiiUis  opcs. 
Cui  possis  prxstarc,  lubens  exipiiris,  ei  opia^, 

Ut  sis  apuJ  cuMctos,  ^  lioc  lucis  esse  luos. 


A  Es  geiietale  boniiin,  niilli  gravis,  uninibus  iequus, 

Jiistiiix  sociiiin  niiila  rapina  teiicl. 
Miiis  iii  alloqiiio,  placiilus,  ^  graius,  atqiie  niodesius 

Uninia  cui  dala  sunt,  ut  deciis  omne  geras. 
Ceiilibus  aslrictiis,  Itoinanis  cliarus  liaberis, 

Felix,  qui  pupiilis  seiiipcr  iii  ore  manes. 


•  Unns  Cod.  Val.,  Iios  facis. 

^  Ibid.  gradu»,  alque,  corriiple.  Edil.  Paris.,  gnilusriuemodeslus. 


LIBER  DECIMUS. 


CAPUT  PRIMUM. 

Eiposilio  Oraiionis  '  Domini, 
Tanla  pietatis  proluiida  niisericordia,  rdii  dile- 
eiiss^inii,  circa  genus  hiiinaniiin  nostri  patiiii  Salvntn- 
ris,  qua  nos  erepios  decoiicaienaiis  niundi  iiaurra- 
giis  ad  portuni  perpeiuie  delnlit  liberiatis,  ut  nec 
vcrbis  exsequi,  neque  liiigua  paielieri,  neque  ipsa 
valeant  cogitalione  pulsari,  tui  parum  videbatur,  de 
liino  ^  quein  condidii,  qiiem  cruore  redeinil,  quem 
bipiiimn  renovavii,  nisi  ad  salulis  cumuluin,  niens 
iiostra,  ne  lapsuin  ignoraiiicr  incurreret,  '  iiisirue- 
reiur  etiam,  qualiter  exoraret.  Ne  si  nun  docuis$ei, 
qiieiuadinoJuin  debereinus  justas  vuti  preces  oflerre, 
esseinus  aut  cene  lemeraril,  aul  crroris  nube  cnn- 
fiisi,  et  nesciendo  qux  petcre  oporteret ,  nisgis  ad- 
niitteremus  peccatum,  quam  ^  purgaremiis  adinis- 
siim,  et  unde  *  sperabainus  posse  venire  suirragium, 
viileremur  incurrere  detrimentum,  cum  de  oralione 
incondita  fieret  pcriculi  plus  causa  quam  voti.  Inde 
relinentes  ejus  mysteria,  et  quam  '  mulia  sint  in 
breviiaie  collata,  propter  xdincalionem  ICcclesi% 
paucis  docemur  eiplicare,  quia  tunc  nobis  meliiis 
placebunt  audilu,  cum  paluerint  iiiielleclii.  Iiaque 
ad  ipsum  veniamus  sancla;  orationis  sennoneni. 
Paier  nos/er  qui  es  in  coelis. 
Ecce  vox  Domini  prxdicantis  ,  de  quo  proplicil 
dicit  :  iVufiM  pluanl  juslum  (ha.  xi.v,  8)  :  arcaiiae 
scieniiae  liimeu  elTudit  ;  et  ut  nostram  aridilatem 
sernionis  inibre  reGcerct,  veluii  loiis  aqii.e  snlien- 
tis  erupit.  Quis  eniin  lanium  secretuni  mysterii  rce- 
lestis  iioiiiinibiis  revelaret ,  aut  hoc  doceret ,  vel 
prxsunierct ,  vel  scirct?  Nunquid  Abrahani,  Moses, 
propheta,  (  vel  angeluo?  iiiio  nullus  nisi  Unigenitus, 
cui  soli  in  niajesiatis  plenitudiiie  Paier  est  iiotus  ; 
ann  reliqui  tantum  meruerunt  de  Deo  in  terra  cu- 
gnoscere,  qiiantum  ipse  de  Cielo  voluit  iiiinislrare. 
Filius  enini ,  in  quo  Pater  est  lotus  unilate  subslan- 
lix,  noii  coiilusiune  persona*,  subjectum  babebai  huc 

"Ms.,  Dominicn.  F.xposilio  Forlunali  in  Or.  Domi- 
nic.mi,  in  diiobus  Mss.  Vat.  corruptissiine  scripia  re- 
periliir  ex  Ainanuensiuni  vilio;  quocirca  liis  prxler- 
ini^tis  nc  neglectis  qux  aiii  miiiiini  eraiit  inoinenti, 
aul  a(ierle  errorem  ac  meiiduiii  pr;e  se  ferebani,  ea 
kelcgimus  quse  erant  praecipua,  ei  lectionis  discii- 
nieii  iiidic:>baiit. 

•>  lii  duubiis  Mss.  Yal.,  quod  cindidii,  et  sic  dcin- 
ceps  poDilur  quod  pro  quem,  quod  leneiiduui. 


iiosse  ,  iion  allcrius  munere  ,  sed  potesiate  natiiru;, 
B  Ergo  dicendo  Pairein  iioslruiii  csse  in  coRlis  ,  pere- 
griiialionein  iiobis  eignilicat,  dum  suiiius  in  lerris  , 
juxta  illud  :  Incola  sum  ego  in  lerra  [Psat.  cxviii), 
Uiide  videiiir  iiislruere,  ut  ad  excelsa  jiigitcr  animuni 
elevantes,  ea,  Deo  tribuenle,  restineiiius  perageie  , 
qux  nos  iii  aeiernae  vitae  beatitudinem,  plaiato  patre, 
Cliristo  duce,  raciani  intruire  ,  et  proinissa  prxmia 
sic  lilii  valeaiit  obiinerc  :  "  verunitameii  audito  Deo 
Paire,  nullus  tani  criidelis  sil  (ilius,  ut  iion  resiincl 
ad  veri  gcnitoris  aniplexiis.  Iie<ii  congrue  Pater 
nosier,  quia  huiiio  renascendo  per  baptisinum  effeclus 
csi  Dei  lilius,  qui  per  praevaricaiionem  factus  fiieral 
iniinicus,  el  perdiius;  ergo  ciijus  graiia  fruiiurjain 
p:itreni  libere  conlilciur.  Sed  licet  non  siiniis  de  eo 
paire  sic  lllii,  quo  modo  persona  Domini  nosiri  Jesu 
C  Ihiisii  ,  quia  ille  de  ipsius  natus  est  subsianiia,  iiog 
:iulem  digiiaius  est  creare  de  terra,  att:imen  per  gra- 
tiain  Unigeniii  nos  elfici  nuTiiiiniis  adoplivi,  el  ideo 
qui  in  Ecclesia  caiholica  ex  aqiia  et  Spiriiu  sanclo 
iiasciiur,  iiiler  Dei  lilios  coniputaiiir.  Iieni  Pater 
nosier  qui  est  in  calis,  in  hac  ciinfessione  et  Deuni 
veiieramur  et  niandala  sequiiiiur,  et  fideiii  iiostraiii 
eiponiiuus,  ct  eos  qui  pairem  in  coelis  denegant  re- 
fiilainus.  llem  diccndo  Pater  nosler  hahemus  quod 
iii  ipso  diligere,  et  agnosceiido  Deuiii  liHbeinus  pari- 
lcr  '  quem  timere  debeamus.  Tiineamus  ergo,  quoniam 
juslus  est ;  ameinus  quoniain  pius  est,  ne  quod  ille  sul- 
liciie  coniulil,  nos  velimus  perdere  negligenter,  el 
diviua  benelicia  ncstro  gint  excessu  calcaia.  Quis- 
quis  ergo  Patiem  illuin  appelht,  sieut  d.  cet  filiuni  , 
D  sic  vilam  suam  immaculale  dispenset ,  quia  ipse  est 
filius  qui  nun  conlribulat  geiiilorein,  nnn  exasperat 
coliieredein,  fralris  charittitein  non  violai,  lestainen- 
tuin  coiiditoris  non  dissipat ,  sequitur  nioniia,  fesii- 
nat  iniplere  ii.aiidaia  ;  quod  si  recalciiraverit ,  pro- 
JHClus  coniuni:iiiier  de  possessinne  discedii  ,  iiec 
aliquajain  fionle  hxrediiaiera  repelit,  quem  adinissi 

<■  Ms.,  inslruerel. 

•*  lii  uiio  Cod.  Vat.,  quam  purgure  Jebenmiis. 

»  In  allcro,  et  unde  exspecliihauiui  pusse  v^iine. 

'  lii  uno  Cod.,  et  quod  unilin  sint. 

8  lii  altero  ,    mgelus  niii  unigenilus  ;  verbuni  i:/;o 
ilcisl  iu  .M.^s.  qiiibiibdaiii. 

•^  In  iluobiis  Codd.  V:ii.,  ii)i(/e  nuiiio. 

■  lii  uno  Cod.,  quod  tintcre. 


SI5  VENAf^ril  IION.  C.I.K.M.  FORTUNATI  OPEHLM  PARS  I  S16 

riilpa  dxmnavil.  Unde,  qui  ait  Ueiim  palreni  veniiniis,  A  Brgo  in  hnc  iempnre  nnii  novain  (   sanniifintionem 

rei|iiirimu»,  sed  quam  iiicont.iininaiam  |iercppimii«, 


Clirlali'  Iralres  dicimur,  »i  In  peccati  criinine  noii 
vcrsemiir:  nain  amittil  noineii  niii,  qui  fiierii  serviis 
percali.  Qiiod  aiiTeiii  non  singiihriler  Palir  iiieus, 
Sfil  Pattr  nosler,  diciinus,  .-id  lioc  |ieriiiiern  cogiio- 
siiiiir,  ui  nnllns  pro  se  Umiiiiii,  sed  generuliier  prn 
oinnilius  misericordein  [)iiiiiiiiiiiii  depreceiur,  qii:i- 
icniis  ab  liosie  perliilo  cniicii  pnriier  libereniiir. 
Oiniies  eiiiin  qui  iii  Ecclesia  cnnveniunl  eodein  se 
niuroconrluduiit,  quniiiam,  etsi  iniilia  memlira  siint, 
laiiien  in  iiiio  Clirlsii  cerpore  conliiieniur  (/  Cor.  iii, 
21),  et  ideo  qiii  s  niul  jnnguiiiiir  in  templo,  sep.irnri 
iioii  debeiit  nec  in  voio  ■  quia  sicnl  in  nieiiiliris 
iinslris  aspicimus  qiialiier  liumerus  hiiinero  ,  ina- 
iMis  maiiiii,  pes  pedibug  subveninnt ,  ila  cniigriinm 
creditiir  iil  iiionilis  ,  oratinnibus  ,  lacryiiiis  iioltis 
ipsis  a  nnbis  invicem  succiirraliir,  propier  illnd  : 
Inviceni  onera  vestra  *"  porlate  (Gal.  vi,  2).  Deniqiie 
frequenter  alier  pro  alierius  crimine  conHdenter 
ohiinet ,  qui  pro  se  fuggerere,  conrundiiur  e.x  pu- 
dore,  quia  iii  sao  fariuore  vercciindia  iiiliil  praesu- 
inet.  Ergo  unusqnisqne  siip(ilicel  pro  oinnibus  in 
coiiiinuiie,  quoniam  sicui  in  se  divi»a  dointis  non 
stabit,  sic  unita  ruiiia;  non  siibjacct.  Et  beiie  auiior 
D11111UIU8  pacis  sic  duciiii,  ut  qnidquid  uniis  peierei, 
«ninibus  videreiiir  prolicerc.  Iiem  bene  Pat/r  noster 
addilur,  qnia  nisi  qnis  recie  crcdatin  Clirito,  iion 
poiist  lialiere  painin  in  coe^o  ;  non  cst  eniin  ipse 
paier  Ariano,  Jud.-pii,  riioiinii,  Maiiich?>o,  SaLellin, 
ei  reliqiiis  pes'ibus  ,  Vfnoiin  pravi  rordis  iiifeciis,  ei 
pessim^e  confessionis  falce  succisis,  qni  de  lilio  , 
qiiem  '  injuste  Den  Pairi  nosiro  conaii  siiiit  ina>qiia- 
lem  facere,  caccali  recegseruni ,  e%  paire  siio  dia- 
bolo  <•  rructuin  carnis  recipiiinl.  Ei  ideo  nobis  Paier 
io  coelis  est,  qui  recte  Filium  conliiemur  in  lerris. 
Sanctificeiiir  nomen  luum. 
Vigilaiiter  considerandum  est  quid  in  hoc  vora- 
bnlo  adiiioiiiiio  divina  sigiiilicel,  diceiido  sanciilue- 
for  nomen  tuam,  *  iinn  qimd  aliqnid  inveiiiaiiir  sii- 
perius  quod  Deus  Paier  sanclllicari  valeat,  ant  qiiasi 
iins  vidcamur  aliquid  illi  orando  prajslare,  cuin  '  ina- 
gis  ipse  sanciiricei,  sed  sancillirclur,  id  est,  benedi- 
caiiir  noiiien  luuin  iiicessanler  omnlbus  linguis  , 
universis  iii  locis  ut  poie  cnjus  dona  siinthoc  ipsuin. 


liaiic  ut  sine  viiii  macula  roiiservemus.  Nam  iii  hu- 
iniiie  rriichis  bon:K  conversalinnls  sancliflcallo  l>ei 
est.  Iloc  quoque  ordiiie  nninen  ejns  recie  saiiclifl- 
c:iri  dicimiis,  ut  si  qnis  duiin  diviiiilalis  vilani  vl> 
deat  nobis  essc  siiiceraiii,  giati.is  largliori  rerorat, 
ci  in  iiostrls  0|ieribus  sancinin  noinen  ejus  extullai, 
quoniniii  rccie  oinnis  laiis  illi  reddiinr,  a  quo  voia 
cniiipleiiiur.  Ileiii  Saiictificetur  nunien  tuum ,  qiiia 
ipsa  nrailoue  iinii  cuniliieiur  expressum.  Iii  imbis 
sancliftcettir  nomen  tunin ,  vldeniur  iion  laniimi 
iiiodo  pro  nnbis  oplare  ut  sanciificetur  nomen  ejut, 
sed  ei  pro  illis  qui  nec  dum  nieruerunt  ad  bapiismi 
graliain  pervenire;  nani  in  Chrisll  plenlssima  rha- 
riiate  ducemur  eiiam  pro  inlinicis  orare,  qiiia  ip~e 
noii  amicos  et  fideles,  sed  adver»ariog  siius  el  cul- 
pabiles  de  mortis  carcere  libenvlt. 

Adveniat  regnum  liium. 
Diibiiari  non  licel  DomiHum  Deinn  seniper  et  hic 
et  ubique  regnare,  nec  aliquaiulo  de  regni  snrte 
saiictait)  Triniiatem  sumpsisse  prinripium  ,  nec  ^ 
habere  Dne  claudendum,  ■  cum  reverai  apud  Deum 
stabilitaie  sua  tempora  noii  mutenlnr,  cui  nec  sol 
occidil,  iiec  nox  iii  vicem  sucredit;  sed  cum  dtci- 
mus  :  Adveniat  regnum  tuum ,  non  ut  illi  aliuode 
obveiiiai,  id  est,  ut  ei  reguuni  1  prxsiet  superior 
persona,  t'  sed  ut  illad  iiubis  adveniat  per  inedlalo- 
rein  Chrislum  posciiniis  repromissam,  ut  cuui  illo 
regneinus  liberl,  qui  iii  muiido  semper  -  vivimus  sub 
lege  peccaii.  Ipse  eniin  pusiulavii  a  Patre  dlcens  : 
■»  P.iltr,  qitos  deditti  mi/ii,  volo  ul  uH  ego  tum,  et 
ilH  sint  mecum  (ioan.  xvn,  24);  et  alibi  :  lune  juiti 
fulgebunt  sicul  sol  in  regno  Paiiis  eorim  (ilatlh.  xiii, 
45).  Oeiiiqne  ub  huc  evaruavil  Tarlaros,  ut  repleal 
coelos.  Ergi)  hoc  raiione  precaniur  ut  regnum  eju$ 
adveniai,  iion  iil  ipse  quod  pessidel.  hoc  acquirat, 
^i^d  qudd  esi  nubis  poliiciiuv,  ut  persolvai.  Puiesl 
et  sic  iiilelligi :  Adveniat  regnunt  tuum,  id  esi,  sdve- 
ni:it  In  cnrde  no^iro  regiii  lui  sincerum  desideriuin, 
ut  possiinus  diaboli  viin  ere  blandlmentum ;  luiie 
eniin  iii  nubls  serponlliia  ralsltate  subdolus  lioslii 
iion  proevalet,  quando  iius  cuiistanter  respidt  divlui 
rcgiii  destderla  coiicev>isse.  lieui,  regnanie  Clirisio  ■ 


q.iiod   respirainus  et    viviinus.    Sanctificelur  nonien  i^  noii  pnlest  iii  nnstris  corporlbus  regnare  pecratniii. 
(uuni.  Deus  cuui  omniuiii  sit  elemeiilnruin  concen- 
ni  laudaiidus,  et  sanctus,   iit  in  nobis  iiomen  rjus 
sanctincetiir,  Id   esi,  flrniiter  teiieatur,  opianiiis,  et 
in  ea  qua  nus  abluii  baptisini  sanctitate   vivainus. 


Ilein  riitn  dic mus  AJvenial  regnum  luum.  *  ailiMO- 
iiemur  ut  i^il  de  lerrrni  regiii  diviiiis  exsperleiiuis, 
ipii  umiii-iii  speni  in  fuluri  rcgni  faeuliate  planiaiHw;». 
Iieni  .4i/i>riiiut  Tegniim  luum :  a^noscilur  lus  verbit 


*  Ibid.,  nam  sicul. 

k  In  diinbiis  Cndd. ,  oiirra  V''stra  portanlet. 

'  Olisciirlnr  i|ii:e  111  Mss.  senlrnli»,  in  1'arlsifiisi 
Rilitiuiie  aud:iciiT  illuslnta  slr  legiliir  -  Qui  de  tiliu 
quam  injuriti  seiiliunl,  liim  «  Dfo  l'atrc  nostro  ict'i.>i 
lnnl,  tl  ex  palre  suo  diabuto  /riuliiiii  ciiriMi  reciiiiuiti: 
f  I  (|uia  iii  Cnil.  rnliii:iiini  iinslreina  piriodi  cLiusula 
P'i^iiu  er:il,  euiii  iins  jam  locepiiiius,  in  niargiiiein 
irjerl.i  vetere.  Unnw. 

•*  Ms.,  (itrore  carnnli. 

*  Ml.,  iium  41111/  invenitur  luperiar? 

'  UiiUkCud.  Val.,  ninijii  ipie  (unclit  lanctifictl. 


f  Ibid.,  >n»i'(i/!ca(iunnii  re^uirtmni. 

•>  .\ls.,  haheri. 

'   Ibiil,,  reviTO  rnm  «pitrf. 

I  lliid.,  prciiliiunl  superiora  person» ;  iil  ailerA 
piiritiluia  iniienore  verMna. 

k  lii  iiiio  Ciiil.,  sed  III  />i<  ii.ilicet  ut  illud  advenial. 

'  lliiil.,  i/Mi  III  miiiiilo  uri'u>iiniii. 

'"  Itiid.,  I'ate.r  ul/i  ,go  lum,  M  isli  uhI  iN<i'iiM.  Iu 
a!li'rii,  i'i(lfr,  c^i  isli  «')((  mi-iuiii. 

■  lii  ul  ern,  iiuii  possil  iu  Udtirii 

o  lii  uuu  Cud.,  ai)iioii:ilur,  m. 


I 


ai7  MlSCIiLLANtA. 

e:is  iiierepare  persnnas  qnx  sxciili  isiam  viuni  A 
(liiiiius  vulunt  prolraliere,  '  ciim  oiniies  jii^ti  petaut 
iMud  ,  ul  feslinaiiter  veniat.  Vel  certe  Adveniat  re- 
ynum  luum,  lioc  e^t  Cbrlstus  Doininiis  noliis  adve- 
niat,  queiii  quotidie  sanctorum  clionis  veneranier 
ezspeciai,  iii  cujus  prnmis^ione  se  conndiilit  jusii 
re^nare,  de  ch'US  advi-nw  Apostolus  aii :  Tunc  ra- 
pieiimr  simul  in  nubibus  obviam  Cliriito  in  aera,  el  sic 
tenifier  eum  Domino  eriinus  (I  Thess.  iv,  l(i).  Sed 
videamus  qni  rapieiiiiir  cuin  bealoPaulo  iii  nubiliiis? 
nuinquid  huniicidx ,  luxiiriosi  ,  fallaces,  eliriosi, 
iiduiteri,  *>  rapaces,  nialedici?  Tales  eiiini  iiisi  cor- 
repli  sint,  nou  solnm  non  possiinl  in  illo  °  genere 
parlicipari  cuui  sancio  Aposiolo,  cnjiis  niodo  nioniia 
noii  seqiiuiitiir,  aut  occurrere  Cbristo,  ^  cujus  pa- 
lerna  prxsuinunt ;  sed  imo  magis,  si  se  a  facie  l)ei  " 
iii  lissuris  petrarum  valerent  abscondere,  super  se 
*  cadere  iiioiiles  optarent.  Ergn  adveruunus  qiiibus 
illiid  regniiin  proinillitur.  Bcaii  pauperes  spirilu , 
quoniam  ipsorum  esl  regnum  coelorum  (Matth.  v,  5). 
In  principio  beatiindinum  buniilcs  corde  pra^posnii, 
xc  per  hoc  exiliisit  superbos  ac  tuinidus,  ubi  dicit 
pauperes  spirilii  regnatiiro'».  Oeinde  beali  inites, 
beati  qiii  lugenl,  beali  qni  esiiriunt  et  siiiiint  justi- 
liaro;  beati  inisericordus,  beali  pacilici,  beali  mundo 
corde,  et  reliqua.  Ecce  illl  '  inviiantur  nd  laleni  re- 
quiem,  qiii  taliier  desndavcriinl  teniponiliier  iii  la- 
bore.  Vere,  buc  est  indclicieiiter  regnare  cnronam 
beaiiiiHJiiiis  iitis  ornatain  floribiis  pussidere,  Deuin 
*iue  confusione  niereri  conspicere,  qiio  pr.Tesenie, 
inveniat  aninia  qiiodamavii.  Nam  si  iii  lioc  sxcuIue,  '-' 
et  ad  praseiis  regnare  diciiur  liumaua  fr.ir;iliias  et 
paupertas  queilam,  si  illi  blandialur  de  falsa  prii- 
speritate  fu^itiva  felicitas,  quanio  magisillnd  regnuin 
quaerendum  est,  nbi  seinper  lilinruin  rosaruiiii|ue 
blandiur  ^  lui  arridet,  ubi  pictura  floris  odoriferi 
iion  marcescil,  ubi  luci  fecundiias  iieque  nube  pre- 
iiiitur,  iieifue  sole  siccaiur,  ubi  non  lioiiur  cnm  pos- 
ses&ore  possessio ,  '  ubi  quaecunque  desiderut  ani- 
inus,  dat  aspectus,  ubi  justus  geiniuas  calcabit  iii 
plaieis,  quas  modo  reges  non  habenl  in  coronis, 
ulii  uiorialitas  translata  in  immoriaiiiateni  cum  an- 
gelis  sorie  siinili  glorialur,  ubi  liominibus  et  Dcn  lil 
uiia  possessio  !  Ibi  d.  siileretur  consortiuin,  ubi  tanlx 
felicitatis  graiia  pnssideiur.  n 

Ftat  volunias  lua  sicut  in  ccelo  el  in  terra. 
l  Quod  qiiiilem  sic  pelitur,    u(  ftal  volimtus  Dei 
^  iioii  id  Qt  quia  aliquis  potuit  resistere  ejus  voliinta- 

*  In  duobus  Codd.  Vatic,  cnm  omnes  jusU  reynum 
il!u<l  ut  festinanter  venial,  videnmr  oplare. 

*  In  uno  Cod.  Val.,  rapaces  maledicti. 
'  lii  altero,  m  illo  ilinere  pailicipari. 
^  lliid.,  vel  palerna  prcesumunt. 

*  In  allero,  cadere  lunc  monies. 
'  Ibid.,  inviianlur  ad  ctlernam  requiem. 
5  |bid.,  dicit  se-ad  prwsens...  et  puvpe-las,  st  qua:- 

dam  illi,  etc. 

^  M-.,  luxus. 

'•  Ibid.,  uii  quidquid  desiderat. 

i  Biow.  refert  iii  quitHisdum  libris  hiijusce  peli- 
lioiiis  iniliuin  sic  eflerri  :  Quid  csl,  quod  sic  pemur, 
(tc;  nunquid  aliqvis  potuit,  elc.  £aden)  iectiu  esi  iu 


—  Lin.  X. 


sts 


ti,  ut  iion  laceret  aliquando  qimd  voluit  omnipoiens, 
'nccob  id,quia  illuni  pniesfn^aliqiiid  iiiipedire,  sed 
iil  in  nubis  impleatur  ejn;  vuhiiiias  ei  o|ieretiir, 
quoniam,  adversariu  resistenle,  nos  voluntaieiii  «jiis 
implere  non  possumus,  ni^i  ■■  palrocinio  ejiis  iiiiiiiia- 
niur.  Si  vero  quaritur  qiix  sit  Dei  volunl^s,  lialies 
decem  prvcepia,  qua;  per  Mnsen  llei  sunt  vuliiiitiie 
viilgata.  Habes  Dei  Filium,  qiii  Palr.s  voluntaiem 
scieiis ,  quse  eraiit  abscondiia  reseravii ,  et  qua: 
obiiinbrabantur  iii  lucem  transfiidit.  Iiaque  voluiiias 
Dei  est  agnila,  exciisatin  non  erlt  siiccursura;  tiaiii 
(|iii  de  ccelii  descendit  ad  lerras,  quid  aliiid  su:i!  vu- 
luniatis  esse  ^  voluit  credi,  nisi  salvare?  per  rc- 
deniptiunem  iios  doceret  cliariiatis  et  liumiliiaiis 
(irnaiiienla  sequi,  qiinniain  F  et  ipse  boc  dignatiis  esl 
facere  ea  cbaritate,  niniia  bumiliiate  sincere  [Ms., 
sincera].  Deinde  qui  teinpluin  sibi  elegit  iu  virgine, 
qiiid  docet,  nisi  dona  pudlcilia:  custiidire?  qui  jusli- 
tiain  coluii,  doluin  in  ore  non  babuil,  inisericordiam 
praebuit,  ciilpas  indulgenlia  laxavil,  mundo  corde 
seinper  incessit,  quid  aliud  fecii ,  nisi  quo  nos  posl 
siia  vesiigia  tralieret  verbis  ei  eieinplis?  ideoque 
4  orandiim  ut ,  si  perire  nolumiis,  ipsius  voluiiias 
uperetur  in  nobis,  juxta  aposioluin  dicenteni  : 
Qni  in  vobis  operatur  velle  el  perficere  pro  bonu  vo- 
luntale  {Philip.  ii,  2,  13),  sicnt  alibi  Dominus  nnsler 
IncHius  est  :  Xon  vos  me  elegislis,  sed  ego  elegi  vos 
(Joan.  w.  16);  alioquin  homoCliristuin  perse  iiiveni- 
rct.  Deaius  Paulus  volunlaiem  li»bebat,  sed  iion  ad 
Clirisluin  revera,  cujus  per  Ecclesias  populuin  de- 
vastabat ;  sed  quia  Uedemplor  dignatus  est  iii  per- 
secutore  suo  inagis  pius  esse,  quam  jusiu8,ulad 
iiieliora  accederet,  eum  per  cxcitatis  amariiudincin 
castigavit,  el  curporale  luineii  oliduxit,  ut  ei  spiri- 
lales  oculos  aiterirel,  de  (|uo  diiit  :£90t//i  ostenUam 
quanla  eum  pro  me  pali  oporteat  (Acl.  ix,  Ib).  Uiide 
ipsaiii  boiiain  vulnntaiem  pielas  Cbristi  contulit, 
noii  fragiliias  buniana  possiilei  [Ms.,  possedii].  Aii- 
diaiiius  ipsuin  Doiniiiuin  jesuiii  Clirisluin  in  inlirmi- 
late  carnis  posiiuni,  q<iid  dixerit  :  Pater,  si  possibile 
esl,  transcal  a  me  cutix  isie ;  verumlamen  non  ticut 
iijo  volo,  sed  sicut  lu  (ilalih.  Mtvl ).  «■  Filius  Dei  dicil 
JVuii  »;i;ul  «(,0  volo,  scd  sicut  lu,  Pater.  Kt  liiiiuu 
qiiare  taui  snperbus  esl,  ul  voluntaiuiii  sibi  ex  se 
esse  dicat  ad  buiiuni,  et  iion  polius  Dei  munns  rsse 
lesteuir?  Quod  si  buna  voluiitas  ex  liomine  esi  siiic 
Di-i  jiispiralione,  dicjt  ergoCbristianus  in  oraiidiie. 
Fiat  vulunias  mea,  quoni^iui  buna  est;    sed  absil  ul 

diiobiisCodd;  Valic. 

i'  Ms.,  nunquid  aiufuis. 

'  Mb.,  erga  ne  qiiia  illum. 
Dmis  Cod.  Vat.,  OtHiiipo/enj  erge  neqne  ilti  non 
polest    aliquid   impecHre,  ted  ul  m  nobis  impteutur, 
cujut  volunias  tmptealur,  mendose. 

*=  Ms.,  ipsius  putrociiiio. 

"  Ibid.,  vuU  credi,  nisiquod  tua  redemptione  nos, 
eic. 

p  Alier  Cod.  Vai.,  sed  quando  redemptor  digna- 
tux,  ptr. 

1  Unns  Cnd.  Vat.,  orandum  esl. 

'  Ibid.,  Fitius   Dei  dicit  :  Verum  non.    Alier  Cod. 
Valic,  titius  Uei  \etum  dicii,  verumtamen  non,  etc> 


519  VKNANTII  IION.  CI.EM.  OPEItUM  FOIITUNATI  PAKS  I.  550 

liuc  allqulfi  coiillicri  prxsiiinui;  iiiio  niagis  depiece-  A  l>'l'<:iii«s,    ni^i  sliigulis   dieliiis,    Uo.iiino  lurgienie. 


liir,  ut  llui  voluiiias  Dei  lu  lioiniiic;  iioii  liuiiiiiiis 
volunias,  (|uae  lioiiiiin  velle  iioii  liabei.nisi  Doniinus 
Hi!ipirel  jiiiia  illiid  :  l)cui  nieus,  misericordia  ejus 
prceveniet  me  (Psal.  lviii).  Ergo  non  lioininis  voluii- 
Ms  prxveiiii  Deuiii,  sed  Pci  niisericordia  prxvonit 
lioiiiinein,  non  voleiilein,  quoiiiain,  sicul  scripiuin 
est  :  Deus  esi ,  qui  juslificat  impium  (Hom.  iv ,  5). 
Ilem  :  Spirilus  ubi  vult  spirnt  {Joan.  lil,  8).  Igitnr, 
<|uare  non  uiiusqiiisqne  recognoscit  tenebras  suas, 
iie  illuminatus,  tanqiiain  laiiipas,  qnse  alinnde  suc- 
ceiidiiur,  per  veiiiu!-iiaiein  sux  supcibix  cxstliigna- 
lur,  el  subducio  splendore  inaneat  in  cxcilaiis  ca  i- 
giiie,  dum,  si  quid  lioiiiiiii  vclle  lialiei,  sui  esse 
piilet  arliiirii,  "  <*t  nou  iiule  graiias  fernt  collaiori, 


siini:iiiiiis  ^'  jiixia  quod  legitiir  :  Oiiiiie  dalum  lionum 
el  omne  dunnm  perfectum  desursum  esl  {Jac.  l,  17); 
nt  iloiiiini  1'aiili  leiie:iiit  dlcla  concordiani,  et  iicj,  si 
oiune  boiiiiiii  ad  Dei  refercnies  graliam,  lldulciii 
*  Ciin.-equiiiinr  doclrinaiii,  Main  qnicnnque  apostulu 
P^iiilo,  id  est,  oculo  Ecclesix,  cuin  bcuto  Augustiiin, 
ejus  sei|ii:ice,  ci>ns(iii:ii,  in  eo  igiioianti.e  caligo  iioii 
rcgiiut.  Quod  aiitrin  de  duabus  viis,  id  est,  spatiusa 
et  aiigii»ia  dlciinr,  ut  quls  per  qiiaiii  elegerit  gradia- 
tnr,  per  spaiiosuin  quidein  luxatis  rreiiis  '  liber  in- 
redis,  I  cccatis  luinulanJo.  Iii  angusta  vcro  conside- 
reiiins  Apostulntii  dicenlein  :  Vt  diyne  ambuletit  vo- 
caiione  ijua  vocaii  esiis,  per  Dominum  Jesum  Chrisiwn 
{Epli.  IV,  i).  Kt  iduo  iioii  eligit  aliquis,  nec  ad  viaui 


et  ne  audlnt   t:indcin  i|nod   dlcilur  :  Qui  auiem  non  ^  pur\eiilt,  iilsl  i!  vocaius  fuerit  ab  co,  qiii  via  est,  vit:i 


'labet,  et  quod  liabet  au(erelur  ab  eo  {ilarc.  iv,  'iti) ; 
lioc  est,  in  quo  [ils.,  quodj  pcr  ^raiiatn  pr.^Kvenitur, 
nisi  Deo  illud  ascripserii,  per  superbiain  lioc  amlttet. 
Quoiiiani  juxta  scrlpturain,  ipsa  volunias  a  Domino 
prttparatur.  Audlanins  iti  bac  parte  dociorem,  ubi 
dixil :  Qiii  loquitur  mendacium,  de  suo  loqtiilur  {Joan. 
vjii).  Quare  non  addidll  et  qni  loquitur  veritatens 
de  suo  loquitur,  nlsi  ut  huc  exemplo  constet  quo- 
nlam  cutn  veriiaiem  allquis  lnquiiur.  de  Dei  gratia, 
non  de  suo  habiilsse  lioc  bonum  specialiter  agnosca- 
lur?  Quoniam  de  nostro  soluin  habeinus  mendacium; 
nam  cuni  ipsa  Vcritas  Deus  slt,  qni  loqultur  de  Deo, 
unde  in  bomine  mendace  causa  veritatig  sit,  nisi 
ipsa  Verlias  se  ministret,  hoc  est,  nlsi  iu  bomine 
ipsam  boiiam  voluntateui  Deus  verltalis  inspirel,  qui 
et  velle  tribuil,  et  posse  complevit  ?  Sed  si  quis  ob- 
jiciatquod  Apnstolus  aii  :  Velle  adjacet  milii  {Kom. 
VII,  18),  cuin  ipse  dicit:  Deus  qui  in  vobis  operaiur 
et  velle  ">  et  perficere  pro  bona  voluniate  {Phil.  ii,  13) ; 
ergo  si  quis  dlcat  quia  ipsani  vohintatem  Deus  iioii 
inspirat,  qnanium  ad  banc  intelli^entiam  beaius 
Paiilus  '  non  discrepat  senliendo  diversa ;  absit 
enlm  ui  ille  vir  pacllicus,  qul  uno  eodenique  locuius 
est  spiritn,  in  lils  diciis  Ecclesix  generasset  scau- 
dalum.  Unde  doctor  gentluin  velle  sibi  adjac^re  di- 
cebal,  quoniain  non  soluiii  inspiratus,  sed  eliain  vas 
eleciionis  fulgebat,  qiii  dncnit  dicens  :  Deus  est,  qui 
in  vobis  operaiur  el  velle.  Deinde,  quid  babes,  quud 
non  accepisti?  ac  si  dicerel,  quld  buni  esl  in  le , 
nisi  det  ille  qni  fecli  le  ?  N:)m  si  bon:iin  voluntaiem 
Deus  nou  conreri,  sed  ex  te  es(  quod  lu  habes,  isie 
nienlltiis  esi,  qui  dixit  :  Quid  habes,  quod  non  acce- 
peris  {I  Cor.LXiv,l)1  Umle  toile  Dei  voluiitaiem, 
iiiot  agiiosco  si  tu  per  tc  :ul  biiniiiii  halies  alii|uaui 
vuluiilalem,  ciiiii  iiisi  u  Chrislu  vcliil  luccrua  illnini- 
iieris,  quoiidie,  nescicndu  quid  eligerei  diviii:i  pole- 
sius,  excedis.  Dicanius  linniihter  i|uia  nilill  tioiii  velle 

*  Ms.,  exinde.  Mox,  unus  Cod.  Vat.,  conferal  col- 
lalori. 

^  ln  uno  Cod.  V:il.,  <■!  relle  et  o','erari. 

'  lliiil.,  ante  diserepal,  ilcesl  min,  :ic  si  pcr  inter- 
rogatinnuiii  suntciilia  clTrralur.  roslcu  tubdilur  : 
Sed  absit,  etc. 

"  rSiid.,  juxiii  iltuJ,    quod  1-g'iur. 


et  vcritas.  Scd  iit  hac  via  cuin  Apostoli  verbis  et 
prxci^ptis  evangelicis  excurrainus ,  dicentes  ad  eos 
qiii  jaiii  ex  Judxis  in  Chrisio  eraiil  lidc  conversi  :  ti 
vos  Filius  liberauerii,  tunc  tiberi  eiitis  ^  {Joan.  viii,  56). 
Eiqtiiilnamislud  atlendiie,  Ipso  Doinliio  prxdicanle: 
Si  manseiiiis  in  meo  verbo,  vere  disdputi  mei  eriiis,  el 
cognoscelis  veritatein,  etverilas  iiberavit  vos(lbid.x\u, 
5^2) ;  ac  per  hoc  hortatur  ut  sequendo  illud  quod 
dedit  per  gratiain,  oos  ad  veram  liberationera  per- 
ducat.  Dndc  tniic  homo  perfecie  in  bunum  liberum 
possidebit  arhitiiiim,  quando  omiiiiio  non  poterit 
servire  peccaio.  Item  :  Fiat  volunias  tua  sicui  in  ccela 
et  in  terra,  id  est,  sicut  iii  ccelis  aiigell,  ita  le  humi- 

p,  nes  '  vcnereniur  in  terris.  El  queinadmodiiiD  illi 
cuiicordia  incul|iabili,  charitaie  devuli,  in  laude  Dei 
viJentnr  jngiter  inh:erere,  ila  iios  in  suo  liiiiore  rl 
aniore  juheut  sine  labe  purgare.  Iieni  :  Fial  votunlas 
lua;  id  est,  sicut  spiriius,  qui  de  coelis  el  coeleslia 
cogitai,  et  ita  et  caro,  qux  de  leira  esi,  lerrena 
iiiin  cupiut ;  sed  qnx  sunt  spiritus,  hxcintendat,  ei 
quasi  lacta  coucordia  pariler  ad  coilos  asceiidat. 
Eigo  siciit  )'i  coeto,  id  esi,  iii  spirltu,  iia  et  in  terra, 
id  esi,  in  cartie  lial  Dei  voluntds,  ut  jaiu  posi  adveu- 
tuiu  Christi  non  caro  ,  qux  maier  est  criminis,  spi- 
niuni  festinei,  sicut  Kva,  decipcre,  sed  Adaui,  qui 
esi  iii  typo  spiritiis,  carnem  babeat  fuiuulaniem,  iiec 
duiiiinns  aiicillx,  sed  aucilla  serviat  duiiiinutili.  Sicul 
in  coelo  et  in  terra.   Iluiiiu  ante  bapiisuinm  cariialis 

r.  essc  descrihiliir,  post  baptismum  spiritalis  cllicitur  - 
ul<-oi|nc  pru  illis  qui  adliiic  sine  lavucro  loti  noii 
suiil  a  nobis  uruiur,  ut  sicut  nos  videinur  facii  esse 
ca-lestos  per  baptisiuum,  itu  el  illi  qui  adhuc  ab  Ec- 
clesia  peregrlui  suni  tantu  benericio  noii  fraudentur, 
sed  per  iiiunirtceiitiani  Doiuiiii  nobiscuiu  doiia  siini- 
lia  i'<iiisei|uuntur.  Qnia  et  cuin  illi  roiisortes  racli 
luerini ,  iios  factillaieiii  nun  amitieiiius,  sed  augebl- 
iiius.  Uualls  [ils.,  qu:irr]  sit  aulciu  Invldiu,  ul  boiiii» 

■  lii  :iltrro  C<>d.  Val.,  roiisi^fuaiHiir  doctriHam. 
I  Diui  Ciidd.  Vat.,  tiber  ridis. 
e  lii  nnutUul.  Val.,  luiiKiit  lueril  ab  ipst. 
I'  Ibid.,    el  quandu  sil  jutlum  ulUnUiU.   I.i    al.tru 
Cnd.,  el  riuimdo  til  islud  ailendile. 

'  lii  uiiu  CuJ.  Val.,  1'tNiii'ii  Hi  in  Itirit, 


I 


52« 


MISCELLANEA.  —  LIB.  X. 


322 


iioiiorei  prohomine,  "610111  Chrisiiis,  ul  nos  acquire-  A  q"a">  qiioiiJianiis  iisiis  exigil,  ut  qtiacranius  re  vera 


ni,  suo  saiiguini  noii  pepercit  ?  Iteni  lial  voluntaslua. 
Vultiiiias  Palris  eral  quoil  Filiiis  prsfeilicavii  qnod  ope- 
raltis  est,  qiiod  pas&us  el  inorluus  est,  et  resurrexil, 
siciil  ail :  Non  veni  voluiilalem  ineain  (acere.  ted  voiun- 
tttiem ejut  qui niisil  me,  Palris  {Joan.  vi, 38).  lirgooraii- 
duin  est  ul  nos  •"  simililer  niereaniur  ducere,  agere, 
siistiiiore,  ei  in  ipso  resiirgei  e,  iil  possirnus  cum  ipso 
rcgnare.  Iieni :  fiat  v»lunlas  lua.  Deus  iiicommutabili- 
ter  bonus,  qui  aliud  niliil,  nisi  seinper  vult  bonuni, 
quamvis  nos  mules  inipediui  peccatorum.  Ergo  beiie 
videmur  optare  ul  iiobis  ea  contiiigant  i\\\s:  Deus 
vuli,  fum  sciamus  euin  boiiDe  volunlatis  habere  per- 
fectioiiciii,  elc. 

Panem  noslriim  quotidianum  da  nobis  liodie. 


eiim,  et  advenlum  Doiuiiii  jugiier  exspeciemus,  nam 
impcdiinenta  inundi  faciuiit  liuniines  niiseros.  Et 
sciamus  ei  panem  suriicere,  ciii  Deus  noii  deOcil, 
quod  helix  habiianti  iu  Eremo  iiiinisiravii. 
El  dimille  nobii  debila. 
Iteiie  pnst  escain  ({uaesitam  p<i6tiilatur  venia  pec- 
catoruin  ,  ut  qui  Dei  cibo  pa^citur,  Deo  vivai ,  gi  ei 
diniiitaiiliir  peccata;  ei  congrue,  ne  se  hiimaiia  ex- 
lollat  superbia,  qux  pcteiidu  veiiiam,  videtur  cun- 
lileri  delicia,  cuin  lamen  si  purgari  desiderat,  saepius 
ad  oraiioneiii  lecurral.  Convcnienier  auteni  dfbiti, 
peccaia  dicunlur,  qiiia  et  debeiilur,  el  requlrenda 
sunt,  Nain  siciit  debituni  a  credilore  rcqiiintur,  ita 
peccatuiii  a  Deo  in  die  judicii  '^  necessario  exlgitur, 


Considerandiim  est  qiiain  mirabiliter  oratioiiis  bu-  "  iiisi  liic,  dum  vivimus,   per  pietalein  ejiis  el  indul' 


jus  ornattissit  lcitus,  ut,  nnminatis  aeteriiis,  teitipo- 
ralia  peierentur.  N.nn  iria  isia  qiix  [Ms.,  quod]  po- 
sciinus,  id  est  :  Sanctificelur  noinen  luum,  Adveniat 
regnum  luum,  tiai  volunlas  tua,  etc. ,  propier  aetenia 
cuiisequenda  bic  sunt  necessaria.  Et  liic  incipiiiiii, 
sed  perlecta  iii  fuiura  viia  possideri  crcdenila  buni, 
ei  pcrpeiiia  manebuni.  Ergo  Panem  nosirum  da  no- 
bis,  qunnlus  animx  el  carni  est  necessarius,  spiri- 
lueliter,  vel  curporaliler.  El  dimiite  nobis  debiia  nosira, 
ticut  el  not  dimillimus  debitoribus  nostris,  El  ne  nos 
inducas  in  tentaiionem,  Sed  libera  not  a  malo;  quae 
ad  praeseniis  vilae  opportunitates  periinere  videiitur. 
Deiiii|up.  nominis  cjus  sanciificalio  et  regiiuni  ejus  iu 


geiitiain  ista  nobis  exactio  condunetur.  El  merilii 
reiiiiiti  cuncta  hic  rngamiis,  ubi  delicta  commiili- 
niiis,  quoni^im  in  fuiuro,  sicul  piccari  nun  liccl,  i  .1 
iioii  vacai  pceniicre;  sed  addendu  : 

Sicul  et  nos  dimitlinius  debitoiibiit  iioslris. 
Qiii  piiiin  se  ostendit,  et  legem  iin|iosii  i  ui  nisi 
qui  peccaiiti  culpas  indulserlt ,  sibi  iiidulgeri  a  Deo 
iiun  exspeciet,  pro|,ier  iliud  :  Qiia  mansuia  nitnn 
[Ms.  mensurali]  (ueriiis ,  reinetietur  eivobis{  Mailh 
VII,  2).  Ilein  :  Misericoidiam  el  judicium  cantabo  tibt 
(Ptal.c),  quoni.iin  qiii  in  nobis  pius  est,  vull  non 
es.se  aliis  iniseranles.  Unde  nierito  dc  cul|>a  vapulal, 
qiii  nia^istri  verba  decliiiat.  Siinima  est  elcemosyna, 


f  piritu  el  corpore  noslro  post  resurrectionein  per-  r^  alteri  reiiiiilere,  qiiod "  tibi  videatur  peccasse.  llein  : 


lecla  niaiiebunl.  Item  panem  noslrum  qiiisqiiis  ad  ve- 
raiii  saluiein  pervenire  ineruit,  Christuni  essc  paiiein 
viioe  perpetux  non  ignoret,  quia  dixii :  Ego  sum  pa- 
nit  vivut,  qui  de  coelo  deicendi  (Joan.  vi,  41).  Unde 
isle  pauis  uon  est  cummunis  cuin  reliquo,  quia  ille 
corpora  pruiegit ,  isie  nuvit  aniinas  enutrire  ;  et  qiii 
illiini  nianducai,  esurlt;  qiii  autem  isto  Iruitur,  iiulla 
fame  lorqiielur.  El  iileo  tanio  inagis  iste  cibiis  qna;- 
leiidusesl,  quanto  plus  relicit  epulaiiis.  Qiiod  vero 
paneui  quutidianuiii  petiinus,  hoc  insinu  ire  videtur, 
Kt  coinmuiiionem  ejus  corporis,  si  est  possibile,  oiu- 
nlbns  diebus  reverenter  sumamus,  qiiia  cuiii  ip>e 
\iia  iiusira  sit,  nulrlnienlo  uoiiro  peregriiios  iius  fa- 
cimus  si  ad  Eucbaribiiam  lardi  accedamns.  Itcm  duiii 
ilicimus  :  Panem  noslrum  da  nobis  liodie,  cognosii-  g 
nius  noii  iiobis  sulficere  quod  pra^leriio  die  Deiiin 
logavinius,  nisi  et  ei  in  prajsenli  oraiioiie  vacenius, 
propter  illud,  sine  inleimissione  oranies  { I  Tliess.  v, 
17).  Iiem  hic  advertenduni  est  quod  posiqnaiii  ad 
Christum  perveniinns,  et  mundum  cum  poinpis  snis 
rejeciiiius,  iion  nobis  uecesse  sii  ad  escani  amplius 

*  Ibid.,  cum  Chrisliis  ul  nos. 

^  Ihid.,  mereamur  dicere,  agere. 

*  Ms.  bic  liabet  necesse  est  exigatur. 

*  Ibid. ,  quod  in  te  videa  ur  ptccasse. 
"  Duo  Codd.  Vat.,  non  vatet. 

'  In  uno  Cod.,  qui  monet  ne  incidatur. 

6  inscriptam  Mummuleno,  clarissimo  viro,  terlia, 
qyee  Innc  tequilur,  epislola  doceie  lide  aur;  el  index 
Va;iiflni(»  upprubabai,  id   jumijiis   eipr  meni.    SeU 


dimlie  nobis  debiia ;  quid  crgo  de  baptismi  funle 
surgeiites  et  corpore  Chrisli  communicantes ,  ronx 
iiubis  dimilti  peccala  peiimiis?  quia  rragiliias  nostra 
CGiiservare  puritatem  lavacri  •  non  potest ,  quod  do 
roiite  percepit ,  nisi  dignetur  Dei  gralia  cnstndire. 
£t  bene  sicut  not  dimiiiimus  debiioribus  nosliit,  xit 
ostenderetur  quia  Deiis  pacis  cum  oninibiis  vuli  nos 
concordes  esse. 

Ne  nos  inducas  in  lenlalionem. 
Nunqiiid  Deiis  allquein  in  laqueum  tentaiinnis  In- 
diicit?  aiii  nh  iiiiiiiicu  cupiat  supplantari?  qui  nionet 
f  ne  iniidaiiMi-. 

CAPUT  IL 
Ati  siHiilarem    virum    e    iltuslrem  ■>  Mumulenum 
censolalnria  in  morle  filiw  decamalis. 
[  Miimmulenum  consolatur  pro  morle  niiae  decenmV  ; 
ac  priinuin  Iianc  pceuain  in  iiniversiiin   humanuii) 
genus  ex  Adic  el  Hevae  peccato  ait  (lusisse .  nec 
quem<|Uam  exlegein  esse,  vel  iinmuiiein,  iit  miniis 
dulendum   propierea  sit ,   hinc  qneiiiquuin  oiorle 
decessisse.    Multas  feminas    narrai ,   post  iiiiias 
iiiipiias,  a  priinis  sponsi  amplexil  us  norte  divuU 
sas  lulsse ,  iu  quibus  duplex   ex^iitit  jactura  et 

quia  mss.  exemplaribns  id  prcelerilum,  et  in  snncli 
CttlU  Codice  teperi  scriplum  :  Ad  virum  iltuslrem, 
saluiarem,  nil  afftrmalissime  ponere  ausim.  ll;i  c 
l'.ro\v.  in  duolius  Mss.  Pabitlnis  U.bi.  Vai.,  quae  in 
itiaiiibus  habulinus,  ct  iii  qulbus  solis  lixc  eiiislnla 
leperitiir,  eadem  iiivenilur  iiiscripiio,  quse  iii  Codlce 
sancli  Galli :  Ad  virum  iUvslrem  el  salutarem. 

i*  Vide  qu%  dc  Mummuleno  dixiinus  in  nolis  ad 
cap:  14,  lib.  VII. 


SS5 


VINANTII  IION.  CI.EM.   FOmiNATI  Ol^fllillM  PAHS  I. 


viiii!  amigsx  el  piiilitris.   Pnstremo  exciiipln   Joli  A  ■iiurieni  ilitiliilii,  non  iiiuiavit : 


el  Oavidii  Jocel,  (.imiiii  Iiiiik:  rnrliier  ac  palieiiler 
Inleraiidiiin  essc  ,  prrsertuii  ciiiii  puell:i  a  tcrre- 
«Iribiis  niipliis  »il  roele^ies  ,  quilitis  rorle  inliialml, 
r.ipiii  riierit  et  assuiupia,  runiCliiisU)  iu  rcsurre- 
liluiie  niuiiuiiruui  regiiuiura.{ 

InliT  hunianx  cnndiiinnis  siilircpenlia  \M$.,  subri- 
pienlia  J  vuliiera  ,  qux  sein|ier  iiirerio  traiiiite  nu- 
imiliuin  aniinonini  uc  bibeiniuiii  leniporiini  reddunl 
voi«  suspecta,  niliil  e&t  in  aliquo  iiiagis  ,  i|iinil  crii- 
cici,  qnam  qiiemsiiain  «ut  nnn  viilere  qundcnpiat, 
aut  viUere  qiind  perdat.  ^am  [ils.,  €11111]  iropidans 
aifiiiiiis  iii  ulrnque  ,  »011  innUico  siili  f.isre  siicciini- 
liii,  diini  peiidiilus  speciai  diutitnie  *  qiiod  liubrai, 
el.ut  liabere coeperil,  mnx  ainitiat ;  scilicet  alHcius 
donec  impetrei ,  eiisus  si  pcrdat ,   sed   gravius  hnc 


394 
linc  patriaroha  nou 


ruiiuil,  lianc  legeni  Ipgirer  non  avertit ,  prO|>heta  8u- 
siiiiuii,  ei  plus  qiiaiii  propbeta  suecubiiit.  bara  (|Uo- 
quc,  Kebecca,  l(:icliel ,  Anna,  l£li«abeih,  licei  tenits 
inlerior  ,  laiuen  linc  siiiiul  bibit  «iiiaruiii.  Qiiis  con- 
qiieraltir  de  reliquis  ,  cutn  ipse  IriutiiplLator  innrtis 
pio  parie,  qua  caro  laclus  esi ,  et  inurti  subjeclus 
esi  ?  Nec  fuerat  pleiius  lionio,  si  noii  sensissei  ei 
titmuluin  ;  nec  Deus  cieilereiur  ,  nisi  surgeret  de  i^e- 
piilcro  ;  liinc  csl  quod  Inquor ,  cbarissinic  ,  el  Gdeli 
I  Mt.,  fide  I  delictinnis  niibi  vutocnniiexe,  eo  qiiod 
tuos  per  aspices  naia;  sanct«e  iransiium  conqueraris, 
vix  singullu  ruaipeiiie  indicans  calamo  iri^li  decen- 
nalis  xiatis  irriicnie  rniierc,  pubert  itis  letier%  '  flo- 
sculiim  marcuisse,  cura  pene  ntiptiali  reiracta  de 
laculn  rcs  illa  percellilnr  ^,  cuni  inter  speiii  vel  $|<e-  "  limiiie  ,  non  ad  pairis  voluin  Ibalamo  daliir  ,  sed  tu- 


rala  debei  amiliere;  ntque  iia  illic  spes  tendiiiir 
{  Mt.,  (eiielur{  liic  damualitr  ;  illic  dubius  moeror  aii 
liabeai,  hio  ceitus  dolor  esi,  si  relinqiiat.  Ilabet  lioc 
itisitum  iiaiura,  prxvai  ic:itioiie  pnitnplasti  |iarentis, 
ad  nos  dccursa  mone  miiliau,  iit  s«pe  quoil  vix  ac- 
quirilur  niox  liiiquaiur,  et  seipeiiiis  iiiveierati  deniu 
rad.cera  sic  perculii ,  ut  nec  arbor  sieterit ,  nisi  in 
iiKtriij  siirpe  iixa  vivai.  Misit  boc  pnsteris  liaTediias 
pareaialis,  iti  siibjaceutfs  luorti,  qiKi^ramus  vivere 
nioriiiiri:  viilnilicavit  cunttos  infelicis  arboris  ac- 
qiiisila  pnsscssin,  qiix  lilandientibus  pomis  prnii 
prlus  iiiicuii  quam  niitrivit.  <  Qiiod  cene  i-ub  epuli 
»pecie  mnrs  iniravii,  cl  bnc  ferali  laciii  la;sil  pareii- 


mulo  ,  et  diversu  canlico  noii  toro  traditur  ,  sed  se- 
pulcro  :  ad  cuius  forte  vuia  jain  feslinans  fainilia 
fervebat ,  sedule  parentela  excilabalur  ci  pairia. 
Maier  erai  prece  sitspensa,  ipsa  assurgebalciira  nu- 
iricis,  jiiticta  puberlati  rosea  roode&tia,  i-t  festiva 
aclc  sui  sexiis  oriiaia  ;  sed  quo  inerapii  furmx  decor, 
se  prodere  lam  ciio  fugax  ,  quam  c*ro  mendax,  curo 
defunclae  si  praedicetur  glnria  ,  accreseani  lamenia  T 
Habuisli  igilur  istud  paier,  sed  non  tuuni  ;  i  reddi- 
disti  potius  cnmmodaiuni :  ploratur  velui  amissum, 
sed  considereiur  nwn  perdituui .  quod  ad  Christuoi 
redit  intactuni.  Au  certe  conquereris ,  quasi  solui 
ista  perpessiis  sis  ,  cum  e.isus  liic  vincal  et  reges  T 


las,  el  posteros  illns  ■*  giislus,  nos  succus  ,  quonani  p  An  leliciiir  Augusto  ?   loriior  Aleiaiidro  T  favorabi- 


virulentx  siiasionis  poculum,  qiiod  pater  inale  sorbuii 
in  prolein  Iransfiidil,  ei,  ut  iia  dictum  sil  quod  a  funie 
nianavlt,in  rivo"  deOuiiit.  Itilulil  boc  i',tilurilla  mater 
de  genere  ,  sed  noverca  de  crimine  ,  iiifelix  cunciis 
Eva  moiiades,  quod  certe  sola  sic  exstruxil,  ut  uni- 
versa  deslrueret ,  quo  veterata  macliiDaiiuiie  deei- 
pula-,  ri"'^'"  virum  perderet,  ei  ipsa  perirct.  Sed 
proles  quid  boni  faciei,  si  se  in  calumniam  vel  mab 
pareiilis  exiendai  ?.aut  ul  illum  Iteruiu  '  delraliemli) 
remnrdeat  ,  qitl  scmel  iiiorsu  pericrat,  ciini  ipse  sibi 
(uflicerel  suus  Upsus  ,  nosier  occasus  T  llaquc  puio 
iticongruum  ,  si  illuni  5  remordero,  per  qiicm  giaiis 
itivenii  gratiam,  ciijus  ^  occasu  viialis  arminiiia!  mors 
ca;pil  depasci :  cui  dum  oculorum  .speriin  proniit 


lior  Trajano  T  sanctiur  es  Tlieodosiu  ?  cihd  boc  ba- 
heai  obitu  a^quale  lani  miles  quain  princeps.  Palien- 
ter  dolenduin  est  quod  babes  cnmniune  cum  inuiulo. 
Quaiiias  aiitcm  feminas  ab  ipno  primo  complexii  re- 
iraxit  ad  tuiiiulum  T  et  pertuleruiit  dispendiuin , 
agiiito  vero,  nou  liabito  :  qiiie  bis  lameiiiandx  sunl, 
aiiiea  pudoreni  perdere  ,  et  pnsj  sic  periisse.  Uiida 
licet  conqueraris,  talein  lc  tali  cjsu  amisisse  sobo- 
lem  ,  niilli  nimeii  noviim  est,  ut  non  potuisset  lioc 
viiare  puella,  qiioil  venit  per  feminani.  lllud  poiius 
inspice,  ut  ista  res  funeris  sil  virluiis ,  el  ad  illorum 
cxeiiipla  te  co.rqua,  qui,  dolore  vicio,  surgunl  td 
p  ilinani.  Ilabes  itaque  inier  ista  patienlia  culmiita, 
priiuum,  volut  in  specula,  Jub  censurain  et  noruiam. 


iilur,  lux  fu^aiur  ,  el  diviniiaieproinissa,  biimo  lap-  d  qiii  pro  flliis  Domiiio  sie  graiias  rutulii ,   laiiquam  si 


sus  redil  in  lerrani ;  binc  est  qnnd  proleni  geiiiiam 
nocens  esca  iraxit  iii  pra;dam.  Fecit  illa  captivitas 
itos  prosperis  eisules,  adverws  ciMisorie*  ,  et  lanluni 
pcregrinalib  gravior,  quanliim  mors  dura  notlor. 
Nasciiur  ab  Adam  veiere  usque  ad  novuin  honiinein 
vlla  iiosira  cum  niorie.  Ilittc  se  nec  Al>el  ■  xuit ,  nec 
tnoch  etfugit ,   nec  Noe  sc  subiraliit,  qiti  diluvio 

•  In  iino  Cod.   Val.,  el  ut  liobcal,  ft  ul  liahere. 

I>  In   allero,  quod  inter  spectaie  vei  tptaulu  umil- 
tere. 

<  ll>id.,  Quo  cerie.  Ms.,  Qua. 
<!  Ms.,  gustu...  turco. 

•  Iti  uiiu  t.nd.  Val.,  i<e  foni»  manavit  iriiguo,  de- 
fluxit.  Ms..  i'i  rivo. 

'  Ibid.,  tietrtthtndo  demordeat. 


iiiiic  acceperit,  cuni  amisit.  Qui  vir  experieniix, 
vdluiitaii  divin:c  iradidii  totuiii,  ne  caderei.  Quid 
vero  Uavid  t  fortis  licei  Goliaiu  subdiderit,  iion  se 
velut  reuuui  nuiui  cuelesii  subsiravii,cum  Hlioamissn, 
lavii,  epulalui  esi.  ue  repugiiaret,  iatelligeiis  uui 
ceilere  qui  cuiicia  lormaviiT  Servus  liilelis  iimuil 
011'eiisaiii  buiii  Uoniini  provocare  vel  uiurmure,  ^  cut 

s  In  ditohiis  Codil.  Vat.,  remoriero  ;  et  pn^.iea  pr<i 
iiraiit  ineenit  graiiam.  ii».  habel  gratti  voiil  iu-)'»- 
tnm. 

^  In  uno  C<id.  Vai.,  cMjut  occaiiMM. 

'  Iti  aliero,  floteula  marcuiue. 

i  Iji  uttu  Cod.  Val.,    ir«;liiii.v(i  fotui  «cmntiiutj- 

(UHI. 

^  Ms.,  (]H«rN  ul  juniertl. 


325 


MISCKLLANKA.  —  LIB.  X. 


o2S 


iil  jiingerelur  tlivinas   ad  niipiias ,  jugiier  dirriiieli.it  A  (.'ales  deiicias,   esca  desiderclur  niralis,    ei    sapc 


piiis  paier  per  lacrynias.  Poleslis  aiilem  conjicere, 
quod  inlein  Hon  lollerei.  nisi  suis  ihalaiiiis  placuis- 
sei^  uiide  nosli  abyssum  divinl  consilii  ?  vel  tnx  natac 
qualis  iii  corde  concnpiscentia  laiitavit  ?  Foriassis 
lioc  aaiea  elegit,  quod  iiieniit,  el  illud  prodiit,  qiiod 
optavit.  Qiia  de  re,  vir  optinie,  eslo  tihi  jude»,  et 
piitere.  Nain  si  per  cliaritiiiem  te  temperes,  et  le  ju- 
dices ,  non  oITendis ,  prxserliin  cuin  lc  initigel 
pfomissio  Rcdempioris,  ei  praBconis  Pauli  vox,  sinii- 
l.ilR  *  lonitru ,  quia  iii  iclu  oculi  resnrgcre  inatu- 
raliiint  sepulti,  el  vivciit  siil)  uiiitir»  Christi ,  de 
virginitate  securi. 

CAPUT  in. 
Jlem  alia. 

[Se  exnisat  Forlunatus  quod  rudibiis  lilteris  ac 
rustico  el  Inipollto  scribendi  genere  eoruin  ail  quos 
scribit  gtistuin,  sive  sciiMini,  exqui^itis  ac  dellcaiis 
assiietiiin  epulis,  sive  oninigeiix  eloqiieiiiloc  ac 
doctriiiae  deliciis,  aiidcat  oOendere  ;  iliud  tainen 
affirinans,  quod  rurales  eiiaiii  vulg.iresqiie  cibi  vcl 
lauii^siiiiiiin  iiomineni  interdum  deluctent.  Tiiin 
iisdem  8.ilii|<;ni,  quibus  potesi,  verbis,  aiiiantissimi 
desiderii  plenissijuis,  dicii,  aiqiie  iiiia  toti  regi£ 
fainili.-v!  diiitiirnain  viiain  et  iiiniiorialein  posi  laia 
reliciiatom  precatur.  Orat  ad  evirtmuin,  ut  se  re- 
gibus  ac  regiis  iniiiistris  conimendeni,  ac  in  pri- 
inis,  ul  liaruin  porlilnreni  litleraruin,  niissuin  a 
R^egiinde,  ei  ipsius  R  >degiiiidis,  qiise  erani  per 
illiiin  transigend;!,  ncgoiiu  comineiidata  lialieiiiil, 
cuiii  suo,  luui  Uadeguiidis,  numine,  efllagitat.l 

>>  Doniinis  illustribus,cunctisque  ^  magniricis,oinni 
desiderio   compleciendis,  servientibus  domiiiorum. 


rusiiciis  ofTerai,  quod  animum  poieiitis  obleclat.  Nam 
quaiuvis  regum  conviviis,  auio  interinicante,  pur- 
piiratapalla  coruscet,  sxpe  lameii  jucundiiaieplacere 
mensa  plus  assolet,  vel  adunihraia  fiiliis  ordinatisev 
palniiie,  vel  superjecto  liederae  corymbo  crispaiile. 
'  Itiique  liabi'1  et  de  silva  reiliicms  pasior,  quod  pro- 
ferl,  ciii  si  dvsiiit  reliqna,  laiiien  dignaniein  coiivi- 
v.iin  vel  de  lacie  dives  inviiat.  Qiia|iropicr  doiniiia- 
lioiii  et  cclsiiiidini  tiix,  icste  doniino  loquor,  pro- 
fiisae  diilctdiiii  vestr*  saluieiii  venerabiliter  ac 
desideraniissiuie  persolvenies,  seieriii  Regis  clemi*u* 
tiain  depiecaniur,  ut  duniiiiis  pr.i>cellemissinits  fe1i- 
ciier  regnantibus,  »  ac  unlveisae  polcstalis  officiis 
crescenlibus  ita  fugilivae  hujus  viUESpaiia  producan- 
B  tur,  »1  illi  piissinio  traiiiite  giibeniando,  el  vos  siiie 
iiiacula  (idelissime  servieiido,  Creatoris  ac  Redemplo- 
ris  nosiri ''  desideralum  parlter  intreiis  in  regiiuin, 
speranies  iii  Clnisto  de  vestrae  cliarilatis  affecUi, 
huiiiiliiatein  nosiram  peculiaiiler  omiiibus  sanctis, 
et  Domiui  laiuiilis,  sed  eiiam  dnniinis  regnaniibus, 
vcl  enrum  lidelihiis,  prollua  duIccJiiie  cominendeli», 
hocliducialiier  deprecautes,  iit  veiieratoreni  vesirum, 
porliiorfni  pr.Tsciulnm,  lioiniiieiii  di)iniiaj  lladegim- 
dis,  nialris  vestra;,  anima;  sauciae,  vei  ea,  quse  pro 
iiiilit.ite  ac  necessiiate  proedittx  U  ■minje  su;;gerit, 
coram  Cliristo  el  ejns  aagelis,  l.ira  '  pio  sui  reve- 
rentia  q-jam  prece  iiosira  propiiuni  habere  digne- 
inini,  indubitahlliter  intimaiiius.  Ut  quod  pro  causa 
illiiK  apud  praisenles  Dominns  reges  iin|ienditis,  ab 


Si  homanx  consiieiudinis  isibuc  se  generaliier  per      =^'*""'  '^^'   te»^"?'*"!»  """'«e,  suis  raliauibtts 
oiiincs  unus   usus  estendit,   et   ab  anliquis   aiavis,        cqiiir.  is 


ipso  iradente  genere,  ad  nos  usqiie  naiurali  qno- 
dammodo  lege  pervenit,  quod  iriticei  panis  ob'e- 
cianie  candore,  vel  su^viiate  pascente  ''  pust  ad  hor- 
deacex  frugis  arisiosa  cibaria  ,  fastidioso  niiiilui» 
denie,  nare,  fuiice,  transitur,  cum  delcciabllis  escae 
dulcedine  perinutante  ,  ad  convivium  pergeie,  ni 
fames  iirg''.it,  ausieriias  epuli  non  invliat,  •  liinc 
est  quoil  iUuiitris ,  ac  magiiilica  celsitudiiiis  ve- 
strse  gratia  cnpiosa  qiiotidianae  disciplinx  dociri- 
n;c  superinundanle  refecia,  et  ferveniis  iugenii  stu- 
dio  hicubranie  polila,  posi  illuiii,  ut  dixeriiu,  deter- 
siim  eloquenliae  vestrse  nitoreiii,  et  perspiciie  cla- 


CAPUT  IV. 

Item  atia, 
[Itein  pro  niorte  filiu;  cousnlaiur  eumdem,  forle 
Miiiniiiuleiiiiin,  sive  iiol.iu^  ejjis  uxorem.  Porro  iii 
eadeiu  amiiienda  dolorem  n  oeroremi|ue  sibi  qiio- 
que  commuiieiu  fuisse  osiendit.  Addil  ea  quibiis 
dolor  mederi  ne(|uit  iiiiiius  e>se  perferenda,  pra;- 
serlini  cuiii  ilemoriiia  j.iin  pnella  iis  essel  ornala 
lioiiis  qua;  inors  uiia  cuin  coi  pore  exstinguere  iiuii 
potult  propter  qna;  ei  ciara  apud  iiomine»  eral,  ei 
INuniini  giata,  et  aiiiica.] 

Celsitudiiiis  vestrai  legatis  transcurreniibug,  orairi 
chariiate  refcrlus  nos  insatiirabili  voto  siiscepisse 
giaiificamur  episiolas:  in  quibus  ei  qiiod  eral  no- 
strae  i   revelationis ,    consultum  de  vesiii  cnlmiuis 


riim    Ms.,  claraj  exercilalKine  piircaiiii",  ad  liiisua;  D  ;....«i ■.«.        i    •  . 

.„,,',..  ,         ,.       ,,'    .*.    '  •  ■"  ""s"''-  "  incolumitate  relegimus,   inseieudo  comineinoralio- 

iiostrae  riibiginosam  faciiiidiain  lastidiose  vestri  seu- 


sus  fulgida  litx  iiiclinat,  ciim  lalesit,  qniid  sermonis 
nosirl  nimnres  v.icillanies  anditis,  ac  si  post  epiilas 
conturnicis,  aui  Pliasidis  virls  delicaiissimis,  cibos 
iiigerain  pecuales.  Sed  iniiT  ha;c  una -spe  praesum- 
ptioiiis  videor  auimari,  eo  quod  aliquateiius  post  re- 

'  Ibid.,  Pauli  vox,  simulala  tonilrua. 
Quinam  bi  sini  pioprie,  ad  quos  has  liller,is 
scribii  Fortun.,  nulla  injioant  Mss.  Si  is  Mummule- 
iiusSuessioiiiciis  fuii,  et  ejus  uxor,  ac  fajnilia,  reges, 
!l"'  Posiea  coiumemorantur.  fuere  Gliilpericus.  aiit 
LliiUeberius ,  ei  regia  ipsius  domns,  sub  quibus 
vmsse  Mummuleniim  «olligere  esi  ex  Greg.,  Turou. 
w  llist.  rranc. 

'  lu  uno  Cod.  Vac,  cunctaqne  magni^cii. 


iicra  dultissima;  filii;,  quod  est  de  mosrore,  parii- 
mur.  Dcnique  quibus  fiiil  iii  vivenie  participata  laii- 
lia  iis  sint  conimiiiies  lacryinae  necesse  esi  in  de- 
fuiicla.  Nec  ratio  suadil  ut  soia  libi  privilegium  de- 
fendasin  llem,  quae  habuisii  in  cujus  nos  non  pari 
ligaremiir  aifectu,  quoniam  licei  formaia  vestris  ex 

^  Ibid.  d:'est  post. 

*  Ihid.  lloc  e^l,  r,uod  poslquam  iluslris,  elc. 
f  Itiid.,  iyiliir  liabet. 
f  Ibid.,  ac  vesnte  poiesialis  of/iciis. 
^  Ms.,  desideralc  in  regno. 
■  lii  aliero  Cod.  Vat.,  pro   sui  necettaria,  quam 
prece  mea. 

1  amw.  emendal  re/fwarisnfs  pro  r«ti«/<jtt«inis ,  quod 
sequenduin  est.  (Sec.  cnrcenota.) 


527  VENANTII  IION.  CLEM.  FOR 

visceribus  prncessissel,  lainen  nun  iiiiiius  adulia  no-  \ 
tlris  iii  |ii'cluril)us  liubilavil  qiii)ipe  qu:i!  pruiluceiis 
pai  liiiii  es  uieru  irmismiseras  qiiasi  iii  nosiruin  yre- 
iiiiiini  [U».,  iinxtro  griMiiio]  recepturuin,  ut  cuiii  a 
vubis  essel,  eisi  iiuii  ctrtle,  l:inicii  curpure  rectSMi- 
ra,  nobis  velul  iii  vcstia  cliariiate  lieret  :>iii|>lcclcii- 
di  [^'t<r(.,  aiiiplecleiiila].  Hiiic  esl  ■  i|iuiil  iiialer  de 
illa  gcnit.ilis  caiisa  conliilcrai,  iinlii  lotiiin  velut 
aJoplivus  anior  eitplebal,  quia  cuin  voliis  genita,  iio- 
bis  Ininen  erat  rcnaia.  Ei|uidcni  optaveram,  >>  pro 
mcrilis  diiilius  illa  supcrstiie,  vobiscuiii  Inqui  ile 
^audio  niajji-:,  '  i|u:ini  irisiis  collaiio  n:iscerciur  ex 
lleiu;  sed  iiivlda  reriim  series,  qii:e  [Ms.,  quia]  illud 
celerius  subripil  quod  inagis  pl.icere  ciignovcrit , 
reni  inihidesiderabilem  pciie  uiio  momenio  ei  oflcrre 
voliiii ,  et  auferre.  Vcl  qiiare  iioliis  rem  altiilii,  ft 
qiiiiin  siibduccre  reslinavii?  Ciim  iiil  sii  iii  huniana 
coiKliiioiie  ciudKlius,  qu.im  aui  noii  videre  qiiod  lia- 
Inat,  aut  viderequod  peul.ii.  Scd  quousi|iie  suuiii 
1*  inaTorem  dolor  iiiipoiiiiinis  c\:icuii,  ac  pr:cceps 
sine  rreni)  iiiuderaix*  cinisulaiionis  excurrii  T  cuin 
inlt-lligat  lioc  teinperiri  debere,  quod  emendare  ne- 
qiiiverit,  et  xqusiiiuiiter  tulerei,  quud  iiirectuin  •  fa- 
cere  non  valel,  prxsertim  ciiin  in  i!la  tui  adniirand.i 
lefulseriiit,  iil  iiec  apud  lioipiiies  iii  sermone  defece- 
rii,  et  apud  Deum  de  opere  prxmia  viveniis  exspe- 
ctel.  Nam  prxier  reliqua  bona  qu£  cuiii  illa  laii- 
danda  sunt,  nee  tainen  clausa  jacenl  iii  tumulo  '  tiiiii 
volvuntur  per  ora  cuoctorum,  hoc  ununi  breviier 
asseru  :  si  lides  et  perseculio  Chrisii  niariyrem  fa- 
cit.non  lialies  in  lali  Glia  quod  dellere  possis,  quiu  ^ 
illi  et  recie  credere  comigii,  et  pcrferre,  6  ei  licet 
fesiina  sit  iii  juveiiluicsurs,  deltel  ^*  laineii  esse  se- 
cura  iniioceiiiia  de  palroa. 


rUNATI  OPEIIUM  PARS  I  3iS 

CAPIJT  V. 

Incifiiunt  versus  de  Uialorio  '  Artanenti, 

I  rciiiplum  iii  linnorem  sancii  Gabrielis  arcbaiigeli, 
AiiliKiKU  a  Cre}!,  Tiir.  aiililicaium,  C"uinienii.rai, 
.ic  ipsiua  saiicti  Gabrielis  laiules  compleciitur.  | 

Qtii.sqiiis  ad  lixc  properas  vencrandi  I  limiiia  leinpli, 

Diiiia  prec:ilurus,  quie  dat  aiiiore  Dcus, 
lla>c  iii  lionore  sacri  Gabriclis  ciincla  coruscani, 

Qiii  pia  jiiss:i  Dei  rile  minister  agit. 
ZaiTi:irix  veiiiens  qui  nuiilia  deliilit  aslris. 

Elisabeib  datus  est  quando  prop^ieta  potens. 
Qiiique  redemptnrciii  e  coelo  rcgeiii  oinnipoientein, 

ii  Posl  ail,  ut  lcrris  veiiire  Muria  daret. 
Qiia  s.icer  aniistcs  '  nova  tecia  Greg><rius  efTerl, 

IJt  sibi  coDlcstes  rcstitiiaiitiir  opes. 

CAPUT  VI. 

Ad  ■"  Ecclesiatn  Turonicmi,  quv  per  epttcopum 
Cregorium  renvvnla  e>l. 

[Novam  ?edem  id  lioiiorem  sancti  Mariini,  iii  veierig 
locoiii,  i\yix  rucbal  velustaie,  a  Grcguriu  Turonensi 
xdilicalam  coinineniorat.  Daia  ocasioiie,  plura  di-. 
viriiiie  saiicii  Marlini  ct  ejusdein  geslis  eiiairal.] 

Einicai  allitlirnni  ciiliu  vencrabile  leinplum, 

Egregiiim  nierilis,  iiobilis  :ircis  apex. 
Qiio  propria  lunica  duiii  operit  Mariiniis  egeniem 

Gcstorum  serie  fulgida  signa  dedit. 
Namqiie  idciii  aiiiisies  sacra  diiiii  mysleria  iractal, 

Liiiiiiii:i  gemmaruiii  esl  visns  liabere  niaiiu. 
Ac  de  vesie  fuit  qu:iiiiiiin  sua  dextera  nuila, 

Tanluin  meinbra  sibi  geiimia  coiusca  icg  t. 
Saiicliis  iieni  Duniini  "  alniain  duni  bencdiceret  araiii, 

De  capile  est  visus  naiiiineus  ire  giobii.s. 
Qu:e  moilo  ien>pla  sacer  renovaia  Grcgorius  efferl, 

El  rcdiit  prlscus  ciiltus,  lionurque  suus. 


"  Unus  Cod.  Val.,  quod  Ualri,  quod  seq. 

i>  lliid.,  pro  merilis  ejus. 

'  Ibiil.,  quam  irintis  conso'nlio  nnscerelur. 

*  lii  alicro  Mss.  (ind.,  suo  mterure  dolor  importunus 
txacuil,  out  prKceps,  ei>-. 

•  Duii  C'>dd.  Vat.,  (adre  nnn  valebil. 
'  In  iiiio  Cod.  Vat.,  dum  vulvunlur. 

6  Ibid.,  el  licil  (es:inasset. 

h  lii  allero,  son,  debiia  tamen  ett,  innocenlia  te- 
eura  de  palma. 

t  ArilioiiJ,  seu  Arcliioiia  vicus  er:il  Arverncnsis, 
de  quu  iiiciiiionein  Hicii  Grej;or.  Turon.  lib.  de  Gl. 
ciuifess.,  c.  .^i.  Erai  jiiin  luiic  icniporis  vicus  celebris 
ineiiioria,  el  iinraciilis  s:iiicli  M:irliiii  Tur.  Ilic  Arta- 
iipii.NJ  pro  .4i'(oii:;n.si  pnsiiiuii  £iiiiii:idverlil  cl.  Kiiinarl. 
iu  n»iis  ad  op.  l.  llli.  de  Gl.  conlVss. 

I  Uiiiis  Cnd.  Val, /iimina  ieiii;i/j. 

i"  Alier  Cod.,  qua:  ayil,  ul  leriis. 

I  l'iius  Cud.,  no>'(i  lciiipla  Giegorius. 

"  llou  lempliiiii,  a  Briccin,  saiicii  .Mariiiii  iii  se- 
de  Tiiioncnsi  siictessnre,  e.xsinKlum,  luiii  a  Perpe- 
liio,  ilciii  Tuioii.  poiitillrc  ,  iiiirii  o)icre  rcslitiiluni, 
veiere  dirtiio,  quod  Diircius  ev:cdilicaverai,  itleiii 
pii-trciiio  HSe  ri:si:iiir.iliiiii  ii:irial  (>iC);>ii .  Tiiroii.  IL. 
X  llistor.  Franc,  cap.  .'>l,  iiiim,  1!l)  liis  v«<rl>is  :  No- 
nut  decimus  Cregnnus  ego  ind'giius  Lcclesimn  iiift:< 
TuroniC:!-,  in  gua  btnui  Marliinis  it  cieieii  suierdotet 
Do^iiini  ad  ponliticutiis  o//ii'ium  (oiiseciuii  lunt,  <i.<  ii<- 
ctndi  idissoluliim  ilirnpniiiiqi  e  naclus  tum,  qiiain  reie- 
diluuliim  iii  ampliori  ultiorique  (iisi,io,  si;/i(tiiij  dcci- 
iiiu  or  iniilionis  infir  nnnu,  Ueilicavi.  Ilie  vi^io  riiil  aii. 
IW,  (|iiu  aiiiii  scriptiini  vidclur  liuc  |>i<eni'i  (''ui  luiia- 


ti.  iliijiisce  vero  lempli  descripiii)  ita  referlur  apud 
tirejiiir.  Tiir.,  I.  ii  llisl.  Fiaiii'.,c.  M  :  Basilica  lan- 
cii  Marliiii  iibesl  a  ciiitatepnsius  dl.  :  liiibei  in  on- 
gum  ped  s  ctx,  in  iaium  lx  ;  liubet  in  altum  usqut 
ud  catmram  pedes  xlv,  (enestras  in  altario  xvxii ,  in 
capso.w.  cvlunmas  xu,  in  toto  cediiicio  (enesirat 
Lxii,  columnas  c\\,  otlta  viii,  (nii  in  altjrio,  quviqHe 
in  rnpso.  Ilaiic  descripii>>iiem  liasilica!  s.incli  Marl^iii 
Vietor  Giseliiius,  in  iiolis  nl  Sev.  Sulpic.  ,  referi  a>l 
iipiis  UriCtii,  vel  Perpeiui,  episcuporuiii  Turon.  Uru- 
wcrus  luavult  adopus  Gregorii  esse  refereiiilam.  SeJ 
ijuud  iiiox  allata  basilica:  Turuiieiisis  slructura  a<. 
(lescripiio  ad  opiis  Itriccii  ne.|iieai  pcrtinere,  n  >ii  vi- 
D  delur  anibigi  possf,  ciim  lcinpUiiii  a  Driceiu  evs  ru- 
clum  satis  arcliiiii  et  uiigiistiiiii  luisse  narrelur  a  Gre- 
goriu  loco  siipr:i  citato,  ei  illud  a  Perpeiuo  ui  suuni 
a-dilicarel,  fuisse  submutiiin.  Quocirca  descriptio  illa 
cuiivenirc  busilic:e  diccnda  cst,  quani  piiinum  Per- 
peluus  exjedilicavii,  ac  pnste:i  rest.iui'avit  Gregurius: 
qui  elsi  e.imdem  ainpliori  cl  attiori  jattigio  »  se  nar- 
rcl  rcsliliilaiii,  loriii.i  taiiieii  ei  aiiipliiudiiie  noii  iiiul- 
liKii  ab  iliu  1'crpciiii  tliscrepusse,  hiiic  '^uis>|iie  intel- 
ligeie  ptilcsl,  quod  lib.  i  de  Miruc.  san>ti  Muru.  c>p. 
0,  dc  eaileiii  basilicu  loqiieiis,  quaiii  Per|>eluus  ei>'>- 
lavoial,  suddil  :  Z)(i  i/ua  (abrica  titultuiH  quod  litqnt- 
leiiiur  eriil,  sed  quia  prcescnt  ett,  cumictre  eiinde  mt- 
tiui  iiuiaiimus.  Ei  iii  llisior.  Eraiic.  do  ip-a  ul  ailhac 
su|iersiile  s:i'pn  l»i|iiiliir.  Videsis  upiicnilicetuad  in»- 
l:is  Oper.  saiicliGrcgurii  Turuii.,  ulu  de  basllicn  ia:i- 
cti  .Muriini  fu^ius  p:ig.  ir>llO  Kdii.  Pari>.  aii.  IGUtf. 
"  Eilit.  Paris.,  M.'iiiHi)i  .'iim  ^iiiei/«i'i'el  «.'>«% 


529  MISCELLANEA. 

Fiilgiiia  praecipue  nituerunl  culoiina  templi,  A 

Poslque  usus  veieres  prxmical  aula  rudis. 

•  In  senium  venieus,  melius  revirescere  disccns, 
Uiruta  posl  casum,  (irmius  acia  situ. 

Martini  auxiliis  ojieraiulo  Cregorius  iilem, 

Keildidii  isle  novus,  *>  qiio  luit  ille  veliis. 
Clara  supercilio  domini  delubra  nitescunt, 

Alma  licet  merito,  sunl  ipioquc  celsa  jtigo. 
Invida  siibruerat  quam  fundiius  ipsa  vetusias, 

Ut  paries  liquidis  forle  solutus  aquis  : 
Qiiam  p;isior  studuit  rcnovare  Gregorius  redem, 

Nec  cecidissc  dolet,  qua;  magis  aucta  fuvet. 
Anibianis  tremuluin  cernens  Mariiniis  egcnum, 

Dimidix  clilaniydis  mox  ope  membra  legit. 
Scil  coram  angclicis  turmis,  <:  se  lianc  nocte  silenti, 

Pauperis  in  spec  e,  Cbiistus  liaberc  referl.  K 

U  sacer  aniistos,  meritis  refcrende  sub  astris, 

llndc  tcgis  nuJum,  liinc  lua  palla  Deum. 
Inler  opima  Deus  figulus  qux  vascula  fecit, 

Maitinus  mcritis  vas  in  lionore  niiet. 
L'  prosi  maculas  preiiosa  per  oscula  purgans, 

Cui  (|Uod  ab  ore  dedit,  pax,  medicina  fuit. 

*  Ulccra  morbnsi  curans  sic  faure  bcatiis, 
Quod  Jordanis  agit ,  *  'acla  saliva  facit. 

Quam  generosa  lidis  Mailini  iii  s.rcula  civi«, 
Qui  quocuiniue  fuil,  mors  ibi  leidit  iierl 

'  Denique  cum  exslinclo  calcchumenns  ore  jneerci, 
Se  superextenilens,  elIug;U  arnia  iiecis  ; 

Sic  vidu^e  genilo  «  laquealo,  deinde  rcducto, 

Esi  vir  ubi  isle  Dei,  non  licet  ire  mori.  „ 

C 

Fanaticam  pinuin  saiictus  siiccidcre  cogens , 

Justum  ibi  sopposuit  rusiica  turba  premi. 
Cxsa  seoure  arbor,  ciim  jam  daret  alla  ruinam, 

Ad  crucis  iinperium  est  ire  coacta  re.ro. 
Quis  vigor  bic  fidei  1  valida;  dum  pondera  piui 

Quo  nalura  ncgat  crux  facit  ire  viam  ? 
Serpeiitis  inorsu  lumidum,  suprema  regeiilcm, 

llic  digiiiim  ut  pusuit,  pestis  iui^iua  fluit. 
Collccio  niorbo  buc,  et  ab  ulcere  pollice  iraclo 

Duinque  venena  cadunt,  erigil  ille  capul : 
Ungiientumqiie  novuin,  digitis  iraxisse  venenum, 

£t  tactu  ariilicis  sic  superasse  neces, 

•Duo  Codd.  Vai.,  in senium  ruens.  Ms.,/n  senium- 
que  ruens.  Eilil.  Paris.,  In  scnium  vergens. 

l  lii  uno  Cod   Vat.,  qiio  /7m(  ille  leivi;  (.,  illa.        j. 
'  In  altero  did.  Va!.,  se  liac  nocie  sVen:i. 

*  Ihid.,  nicera  morbosi. 

•  Ibid.,  tracta  saiiva.  Sic  quoqne  Ed.  Paris. 
'  UnusCod.  Val.,  denque  exlenio. 

8  Narrat  Greg.  Tur.,  lib.  i  de  Miraculis  sancti 
Martini,  c.  21,  quemJam  in  furlo  di'prelieiisum,  ac 
Buspensiiin  laquc<>,  sancli  Marlini  iinplorato  patro- 
cinio,  non  interiisse,  ac  bidiio  pependisse  iii  aibore  ; 
puslremo  a  rcligiosa  nniliere,  qusc  in  soronis  a  lieato 
Manino  fiirral  admonila,  deinissuin,  ad  suum  usque 
lcnipus  vilam  prodiixis^e,  t:inti  pnidigii  leslCin.  Ad 
liunc  iiaque  videiur  lioc  loco  rcspexisse  Furiunalus. 

1"  UnusCod.  Vat.,  loce  liuc.  Ms.,  Iioc. 

'  Edil.  Paris.  : 

Pestis  abesl  cunclis  Iiujiis  sermonc  rigalii. 
i  Uiius  Cod.  Val.,  cu/mints  acta. 
'  Ms.,  aura. 
•  Edit.,  Paris.,  Decidua  in  senio. 

Patrol.  Lxxxvm. 


LIB.  X.  519 

Diim  lairo  ex&iinclus  falso  colerctur  lionore, 

Voce  ''  hac  Mariini  cogiiur  umbra  loqui. 
Pulilice  se  referens  scelerum  pro  morie  percmpluui 

Se  quoque  nec  justum,  sed  magis  esse  rcuin. 
0  vox  sancia,  loqul  defuncta  cadavera  cogens, 

Qui  post  fata  jacens,dal  sua  verba  cinis! 
Pergerel  in  fluvium  dum  vipera  lapsa  naiatii, 

Ei  priipe  litiorei  langerei  ora  soli, 
Martini  iiiipcrio  liquidas  revocatur  ad  undas, 

Transactumque  vix  lassa  recurrit  iier. 
Qiianlus  amor  Doniini  lali  sub  corde  caiebal, 

Qunndo  venena  potens  ipsa  retorquet  aqiiis  ! 
Marlini  meritis,  aliis  quoque  febre  cremaiis, 

Sudores  reOuos  pagiiia  sicca  dabal. 
Uiide  salutifero  medicamine  charta  fuvebai, 

Atqne  graves  ignes  litiera  linguet  aqiiis. 
>  Graiia  quanta  Dei  bujus  sermone  rigabat, 

Febre  ubi  succensis  fons  suus  ibat  apex? 
Aline  Deiis  rerum,  pie,  summe,  Gregorias,  arci$ 

Tu  cui  das  sidem,  dat  tibi  lempla  sacer. 
^ani  veteri  fueranl  bxc  fundilus  eruia  lapsu, 

Tecta  labore  novo,  qux  modo  ciilta  cluunt. 
Jure  poteslatis  cui  tu,  bone  condilor  orbis, 

ilxc  daiiii  in  terris,  culmina  rcddc  polis. 
Vlcia  vetuslaiis  per  icinpnra  culiiiinis  i  arcia, 

Diruii,  ui  melior  surgerct ''  aula  solo  : 
Quo  sacra  Mariiniis  Doniini  niysleria  tractans, 

A  capite  ignifirum  misil  in  astra  globum. 
N'e  lamen  ipsa  ruens  raiscraDJo  line  jaceret, 

PontlQceni  nieruit,  qui  sibi  ferret  opein. 
Qiix  rediviva,  micans  insianie  labore  Crcgori, 

1  Decidua  senio,  floiei  honore  novo. 
Fundainenta  igilur  reparans  hxc  prisca  sacerdos, 

Extulit  egregius,  ■"  quara  niiueie  prius. 
Munc  placet  aula  decens,  patulis  oculata  fenestris. 

Quo  noclis  lenebris  clauditur  arce  dies. 
Lucidius  fabricam  piclurx  ponipa  perornai, 

Duciaque  qux  fucis,  vivere  membra  putes. 

"  Leprosuin  purgavil. 

Pannonix  rcgio°misit  tibi,  Gallia,  fructum, 
Gignens  coeleslem  terra  P  maligua  dapein. 

"  OJo,  in  ea  orat.  quam  de  basilicx  bujusce  com- 
biist  one  srripsil,  deque  ejus  ornaiu  reddito  lixc  li:i- 
bet :  Cruslulis  marmoreit  intus  obducta  eral.  Nwn 
iiiterdiim  Prolonisso  marmore  paries  rubicundus,  nune 
Paiio  candidus,  nunc  quoque  Pranino  viridis,  varium 
et  satis  pulclirum  scliema  pra;ferebal ,  et  foris  aureo- 
lis,  Sappliirinis,  alque  musivis  fulgebat  lapitlis  ;  ted 
et  tecliim  stai.neis  labulis  eriit  operium. 

"  Recie  iiotai  Biowerus  seplem  coiisequeiitibus 
epigraniinjtis  pictiiraruiii  argumeiila  exprimi  quibus 
basilica  saiicii  Martini  a  Gregor.  exornaia  fuerat  : 
qui  ut  de  seipso  profiteuir,  I.  X.  c.  31,  nuni.  19  : 
Dasilicas  sancti  rerpstuiadustasincendio  reperi,quas 
in  itlo  nitore  vel  pingi,  vet  exornari,  ut  prius  [ueiant, 
arttficum  Hostroriim  opere  imperavi. 

"  Unus  Cod.  Vat.,  /'annoHiff  slio  ;  f.sUio.  Edil. 
Paris.,  Pannonia  cestivum  misil. 

p  Mariiiius  scilicet  natus  fueral  Sabarix  in  Paiino- 
nia.  Porro  e  Pannonia  Huni  ei  Barbari  plares  alii 
exorii,  a  qiilbus  lialia  regiuucsque  alix  miseie  vexa» 
tx  ac  perditx  fucrant. 

tl 


551  VENANTII  IION 

llariinuui  illiislrem  ineriiis  qui  iii  niuiierc  ilivo, 

Culineii  iii  a:ilierea  sede  senaior  liabci. 
Qiii  le|ir*  inaculas  inedicaia  per  oscula  purgai, 

Cural  el  infecluin  pura  saliva  viruin. 
Ad  fluvium  Doiuini  •  cui  noii  fuit  isie  labore, 
Quod  iordanis  lubel,  sanclus  ab  ore  dedil. 
Qui  sacer  ^  ipse  inibi  te,  pasior,  agente,  Grcgori 
Fortunato  adimat  toi  marulusa  reo 
Clitnmys  diiisa. 
Dum  tlilaniydeni  Maniiius  iiiops  divisit  cgeiio, 

Cbrisius  ea  niemurai  se  bene  vestc  legi. 
Dives  paupertas,  Domiiium  qux  leiit  amlctu, 
Cui  Deus  occurrit,  qui  dedii  astra  laber  I 
Titiiicaiii  dedit. 
Noscere  qui  mavis  Martiui  gesia  beati, 

Hic  poieris  brcviicr  discere  mira  viri. 
Denique  cum  lunicam  sacer  ipsc  dedisset  egenti , 
Ac  sibi  pars  luiiicae  reddita  parva  forel, 
uod  non  texerunt  '  mauic.e  p^r  bracbia  curtx, 
Visa  tegi  geminis  esi  manus  illa  viri. 
0  nimium  felii,  cui  conligii  in  vice  lanae, 
Nobilium  lapiduiu  luinine  inembra  tegi, 
Ul  cum  adbuc  ciiiere  aspersus  foret,  atque  ravillis, 
Ariilice  augelico  gemincus  irct  liomo  ! 
Murluos  tres  suscilavit. 
Quid  Deus  in  famulis  operetur  opimus  amator, 

Marllni  gesiis  magiia  probare  potes, 
Ducere  qui  meruii  de  morle  cadavera  vitoe, 
Retiulit  aique  diem,  reppulit  unde  necem. 
Pitiut  excha. 
Dum  caderet,  Martinum  arDor  pressura  beatura, 

Mox  facit  ipse  crucera,  pinus  abacta  redit. 
Qui«  non  virtuii  divinse  commodet  aurem, 
Diim,  irabe  conversa,  dant  qnoque  ligna  fugam? 
Idola  prostrala. 
Idula  dom  cuperet  Martinus  siernere  fulia  , 

Conterii  haec  coelis  magna  columna  ruens  : 
Auxiliuui  ad  justi  dignando  mililat  «llier  : 
Quaiita  Odes,  cujus  curril  ad  arma  polus? 
Falsus  marlijr. 
Forle  colebalur  dum  quis  pro  martyre  latro, 

Mariini  adventu  sc  probat  esse  reura. 
\iriutis  merito  lidei  radiante  corusco, 
Nec  lacel  eistincti,  nec  lalel  umbra  rci. 

CAPUT  VII. 

J  Ad  C/iiWei«r(Mm  regem,  tl  Drunichildem   regmam, 
dt  nalutilio  sancti  Morlini  Turonici. 

[Cum  pergcrel  Furtunaius  ad    Cliildcbcrlum  regem, 

■  UnuB  Cod.  Yat.,  cui  non[uit  ire  labore;  quod  le- 
neiidiiui. 

''  lliiil.,  ipn  mi/ii.Sic  quoque  £dit.  Paris. 

«  Edil.  Paris.,  Utx  per. 

■*  llic  Cbildelicrius  Sicibcrli  regis  lilius  fuit,  qui 
puer,  occiso  paire  an.  57."i,  relictiis,  in  rjus  reguum 
successit,  Briiiiicliilde  iiiierea,  ejusdoiii  inaire,  re- 
giium  Bduiinisiraiile,  iit  legire  esi  apud  GreeOr.  Tu- 
ron.,  lib.  viii  Hisi   Fraiic,  cap.  'ii. 

•  Uiius  C<id.  Vat.,  el  jusliit  perijil. 

<  Ibid.,  qui  ledel  ij'(«.   .. 

(  Uuo  Codd.  .Val.,  vt-rii<iii(J  tumiiie,  quod  seq 

k  llinc  intclligitur  liuc  puema  fuisse  scriptum  post 


CLEM.  FOHTUNATl  OrEUlM  PARS  I 
A 


339 


ac  cjiis  matrcm  Brunicliildem,  narral  rustuin  saii- 
eii  Miiriini  dicm,  illo  in  itinere,  silti  iucidisse. 
Iliiic,  dilTiisam  cjusitem  loto  urbe,  f'.iinam  sancii- 
taiis,  i't  i|ua  iii  coelo  fruebatur  gloriam  describit. 
1'ostreino,  pio  tolu  regia  fainiliu  Clilldcb.rti  vou 
facii.  ] 

Prxcelsis  dominis  famulus  dum  corde  pusillas, 

Flitmiuibusque  vagis  per  vada  pergo  ratc 
Ecce  supervenit  venerandi  iii  sx-cula  civis, 

Martini  meriiis  luce  perenne  dies. 
Qui  inodo  de  Gallis  totum  mirc  occupat  orbem, 

'  Et  virtus  pergit,  quo  pede  nemo  valet. 
Qiii  velut  alia  pharus  lumeii  pertendit  ad  liidos, 

Qiiem  Ilispanus,  Maurus,  Persa,  Griiannus  ainat. 
Iluuc  oriens,  occasus  babct ;  liunc  Africa  et  Arcios, 

Mariini  dccus  est,  quo  loca  mundus  habet. 
^  Quiqiie  per  Oceani  discurril  m.irginis  undas, 

Omuibus  ut  prxstet,  circuii  orbis  iler. 
Per  cincrem  ascendens,  per  dura  cilicia  ccelos, 

Siat  modo  gemmalus,  pauper  In  oibe  prios 
Quo  pairiarcharum  decus  est,  radianlque  proplicla;, 

Quo  est  sacra  turba  eenum  bis  duiideiia  patrum. 
Inier  apostolicum  numerum,  rulilanie  senatu, 

'  Quo  sedet  ipse  tlirono,  rex  sibi  Christus  amor, 
Qiio  excellilcum  clave  Petrus,  ciim  dogmatePaulus, 

Fulgetel  in  reliquis  palma,  corona,  fides, 
Quod  loca^mariyribus  s  veneianii  lumine  florenl, 

Alque  libro  vit.e  est  scriptus  honore  cruor 
Quo  confessoresgemmata  palatia  comple:it, 

./Eternumque  tenent  aurea  tecta  diem, 
Slat  quoqiie  post  lacrymas  ubi  nunc  <■    Radegundes 

|opima, 

Forsan  et  Eugenia  hanc  tenet  illa  ■  manum. 
j  Hos  inter  Marlinus  babet  diademata  pulcher, 

Aique  sacris  lumbis  lulgida  zoiia  virel. 
<<  Cautai  Gregorius  Cliristi  de  inorte  triumphos, 

Alque  resurgenii  plaudii  ainore  Deo. 
Iluncquoque  Martinumcolitisquem  regna  patronura, 

Vos  hunc  in  terris,  vos  lueinur  ille  polis. 
Vos  '  iter  angclicas  turmas  canat  ille  sub  asiris, 

Cui  vos  auie  homines  feriis  bonore  diem. 
Nomina  veslra  legtit  patriarchis,  atque  propheiis, 

°>  Cui  hodie  iu  tempto  diptychus  edit,  cbur. 
Reddat  aposlolicosproceres,  reliquosque  patronos, 

Quein  vos  hic  colitis,  vel  pia  festa  datis. 
rv  Pcrgat  etad  Christum  pro  Tobis  °  ille  precator 

Cui  vus  in  lemplis  vota  precando  datis. 
Ante  poli  referat  sua  haec  sulemiiia  regem, 

Deiitur  ut  liiuc  vobis  regna,  salutis  opes. 

obituiii  beatx  Radegundis.  Ea  veio  decessil  circa 
ao.  587. 

>  Ms.,  manu. 

i  l'nus  Cud.  Vat.,  vos  inier. 
k  Edil.  Paris.,  Caniat  et  eiiregio*. 

>  Ms.  iiiii-r.  Edit.  Paris.,  iutra. 
'"  lluc  vcrsu  iiinui  vidoiur  diptychuin  in  quo  B. 

Mariini  nunien  ,  oliin  lAClesii)  Turun.  poutilicis,  iii- 
scriptum  fucral  ei  cburc  slrueluni,  sive  orn,^Uiiu,  in 
Turuii.  ccclesla  asservutuni  fuisse.  Plura  Uruw.  ii« 
diptyclils  aJ  hunc  lucuiu. 
"  Uouii  Cud.  Vat.,  ilte  prccatur. 


C 


5J3 


MISCELLANEA.  -  LIB.  X. 


iZi 


Deputel  el  Dominusveslrumhune  esse  pairouum, 

Ul  modo  qui  colilur,  vos  colnl  hujus  opis. 
Qm  dedil  his  habiiaiis  miracula  plurima  lerris, 

Dislribuat  vobis  bic  quoque  mira  poleiis. 
Cujus  gemmiita  tunc  dexiera  visa  l)eati, 

Vos  simul  et  vesiras  protcgai  illa  inanus. 
Qui  tunc  promeruit  revocaie  cadavera  \hx, 
•  Hic  quoque  pro  vestra  dnna  saluie  feral. 
Qiil  percusso  honilni  absiraxit  de  carne  veiieaum, 

Noxia  de  vobis  ipse  veneiia  vctei. 
Qui  serpentis  ilcr  fccit  revocare  retrorsum, 

Ipse  graves  casus  *  hinc  fiiget  ire  relro. 
i>  Qui  de  pesle  domum  salvani  dedii  esse  Liconii, 

Ilsec  domus  incolumis  floreat  liiijus  ope. 
Cujus  opima  cblamys  trcincliundum  texit  egenum 

[loiii. ; 

Cjus  aposlolici  vos  lcgat  ala  viri. 
Qui  viduae  mairi  "  revncavitad  ubera  natum, 

Ipse  libi  hxc  tribuat  pigiiora  maler,  <<  ava. 
lllChildebertus  maneat  cuni  '  pro!e  novella, 

Itex  sua  regna  tcnens,  el  iiova  regiia  traliciis. 
De  '  genita  ul  videas  gcoilrix,  ut  dulcius  0|iias, 

Deque  nuru  char.n,  quod  lua  vota  rogant. 
Unde  bic  felices  habeant  sua  fesia  fideles, 

Et  Domini  famulis  silis  honorig  apcx. 
Quo  libi  plus  libeat,  Brunichildis,  liabere  patronum, 

s  Quaudo  domum  Dominus  servat  in  orbc  pius. 
Sic  quuque  lc  erudiat,  regat,  el  sic  iraroite  ducal, 

Actibus  ipsa  piis  ut  sibi  juncta  mices. 
CAPllT  VII!. 
Ad  eosdem  in  laude. 
[Hoc  item  carmen  Bnmicliildis  ac  lotius  regioe  fa- 

miliae  in  laiidem  scribiiur;  iii  eoque,  posieaquam 

amorem  ac  propensa  iii  reges  suos  populi  siudia 

relulit  Fortuiiaius ,  pro   iisdeiu  vota   facit,   quo 

diuiius  iiicolumes  siiit,  ac  floreant  rebus  omnibus.] 

Si  prxslarelur  prxconia  pandere  regum, 
Non  mihi  sufflceret  nocie  dleque  loqui. 

Qualiter  bic  populus  domiiiorum  pendet  amore, 
Et  vestris  oculis  lumiua  Gxa  tenent. 


A  Vos,  ijuibus  ei  spcculum,  el  lux,  et  dulcedo  maiieiis, 

Charuiii  oriiamentuin,  his  simul  estis  boiios. 
Prxcipuum  donum,  platiduin  et  placabile  regriuin, 

Ac  vcslro  i(i  slaiu  est  culinen  in  orbe  pium. 
Hisijue  parentela  et  palria  et  tutela  coruscat, 

Hic  dccus,  atqiie  gradus,  liic  pieialis  opus. 
Hic  tranquilla  d:es,  hic  spes  jucuiida  fideli, 

Postqiie  Deum,  in  vobis  duna  salutis  habent. 
Hic  ego  cum  populo  niea  vota  ei  gaudia  jungo, 

Quse  pius  aniplilicans  cresceru  Christus  agat. 
Praestet  cura  Dei  vos  longa  iii  sede  tueri, 

Ccelesii  ac  dono  regna  leiiere  diu. 
Aci|uiralis  adhuc  nova,  vel  possessa  regalis, 

Ac  pie  panicipes  has  Fovealis  opes. 
Ut  tibi  qux  (luret  de  nalo  et  gerniine,  messein 
B      Matiiram  vidcas  maier,  hoiiore  micans. 
Slc  iit  ex  genito,  genitisquc  nepotibus  amplis, 

Altera  progeiiics  inclvta  deiur  avae. 
De  Cliildeberli  dulcedine.  flore,  saluie, 

Frucluin  liabeis  genilrix,  pleb.;  sua  vola  videns. 
De  nala,  alquc  nuru  cumulet  lilii  doiia  Creaior, 

Cumque  pio  ineriio  sies  placitura  Deo. 
Hic  quoqiie  promerear  •■  rediens  dare  verba  salutie, 

Coiigaudens  doiiiinis  parvulu>  ipse  piis. 
Pio^pera  sint  reguni,  populorum  gaudia  crescant, 

Exsultel  regio,  stet  hoiior  isle  diu. 

CAPUT  IX. 

'  Iiem  ad  Cltildebertum  regem. 
[Cliildeberli  digniiatem  et  virluleiu  pluribus  verbit 
extollit,   atque  eidem   ad    cxireiauin   Audulfuui 
C      commendat.] 

Rex,  regioiiis  apex,  et  supra  regna  rcgimeD, 

Qui  caput  es  capitum,  vir  capiiale  bonuin. 
1  OruameDtorum  ornatus,  ornalius  ornans, 

Qui  deciis,  atque  decens,  cuncia  decenter  agis. 
Prinius,  et  a  primis,  prior  ei  primoribus  ipsis, 

Qui  potes  ipe  po:ens,  quem  juvat  Omnipolens. 
Dulcia  deleetans,  dulcis,  dilecia  poiestas, 

Spes  bona,  vel  bonilas,  de  buniiaie  boniis. 


•  Edit.  Pan<;.,  hUic  agat  ire. 

•>  Eadem  EJii.  Qiii   virtuie.  domum...  esse  fruenti. 

'  Uiius  Cod.  Val.,  revocat  ad  ubera  natum. 

^  Hic  Briinichildem  speciat  Fort.  Matrein  Childe- 
berti,  et  proiiide  filiorum  ejus  aviam.  lu  seq.  poe- 
mate  : 

Sic  ul  ex  genito  gpnili.ique  nepotibus  amplls  , 
Allera  progenies  inciyladelur  avae. 

•  Childeberti  filii  Tlieodotiertiis  et  Theodoricus 
fuerunt,  ut  legere  est  apud  Greg.  Tur.,  I.  ix  llist., 
c.  20.  German;i  vero  ejusdem  soror,  (ilia  ilein  Bru- 
nichildij ,  Clodosuinda  ;  uxor  aiilein  Cliiideiieili  , 
Kaileuba,  de  quibus  hic  mentin  fit  a  Fortunalo.  At 
Browerus  iii  eo  maxiine  liallucinaiur,  (|Uod  hnjusce 
Childebcni  uxorein  Ulirogouhoiiem  esse  tradat  iii 
iioiis  ad  liiic  poeina,  cum  re,  lum  lempuribus  aber- 
nns.  Ulliogotlho  quippe,  de  qua  disimus  in  niilis  ad 
cap.  8  lib.  VI,  uxor  fnil  Cliildcberti  hiijus  nomiiiis  I, 
filii  Cloiarii,  non  vero  Childeberti,  de  quo  niine  For- 
lunatus,  qui  Glius  fuii  Sigiberti  el  Bruiiichildis.  Ci- 
Irogdtibo  xtate  Childeberti,  de  quo  niiiic  serinn, 
uoiinisi  senex  esse  poterat ,  si  adhuc  erat  soperstes. 

'  Clodosuinda,  filia  Brunicliildis,  ac  soror  Cliilde- 
berii,  a  Keccarcdo^  rege  Hispjniarum,  aj  nupiias 
petiia,  et  eidem  despbiisa  esi ,  uli  narral  Greg.  Tu- 
ron.,  I,   IX,  c.  25,  cum  eadem  vel  Auihari  aiitea 


fuisset  dssponsata  ,  Longobardorum  regi.  Vidctui 
ilaque  hoc  loci  Fortunatus  pro  speratis  Clodosuindx 
nuptiis  vota  facere,  eisi  incerium  cst  uirum  eadem 
postea  niipserii  Reccaredo;  de  quo  vide  uotas  cl. 
Ruin.  in  Greg.  Tur.,  loco  ciiato. 

6  Unus  Cod.  Vat.  quando  domum,  ei  Dominus;  t., 
dominos. 
D  b  Videiur  hoc  poema  scripium  a  Foriunalo,  dum 
is  esset  in  itinere,  ac  Childeljerli  regis  hospiiio,  uti 
alias,  fuisset  exceplus,  quippe  qiii  exoptet  regiain 
domum  in  rediiu  suo  resalutare.  Edit.,  Paris.,  Bie 
merear  rediens  vobis. 

»  Hoc  carmen  excerpsimus  ex  1. 1  veter.  Analect. 
Joaii.  Mabill.  Edil.  Paris.,  an.  1675,  pag.  366.  Hi 
versus  (uli  nutat  ibid.  Mabilloiiius),  ni  fallor,  desunt 
in  Edilis,  a  me  excepii  ex  Codice  Virdunensis  coinobii 
sancli  Vi(oni,  ab  annis  [ere  octinrjenlis  manuscriplo,  iii 
qtto  Tlieoduljicarmina  continenlur.  Legilur  vero  illic 
s  ib  lioc  tiiulo :  Venaiuii  Forlunati  versus  ad  Cliitde- 
berlum  regem,  Sigibertir.  filium. 

i   In  deliciis   aliquando  videtur  fuisse  Fortunalo, 
verl/is  parilibus,  atque   ab  iisdcm  litieris  incipieiiti- 
bus,  ut  isio  in  carmine,    colludere.   iia  in  lib.  i  da 
Vita  sanctiMariini ,  versus  fiiiem,  sic  liabel: 
Inrlyta  rellgio  Martini,  cujus  bonore 
Fuedera  lida  lides  foriuosal  feda,  fidelis, 


355  VtN.VNTIl  IION.  CLEM.  lUll 

Uii{i)«,  ncc  iiidi^iuiis,  (iigiais,  digiiatio  Jigiiaiis,         A 

Fluru.ii  flos  nureiis,  florea   flore  llueiig. 
Cliildebene  *  ciueiis  lixc  Tortunatus  aiiiore, 

Paupere  Je  cciisu  pauper  cl  ipse  fero. 
>>  Auiluiruiii  coaiUein  coiniiiendo  supplice  voto, 

Me  quoquc;  sic  nobis  liic  doiuiiieris  apex. 

CVPUT  X 
De  iiaiujio  iuo. 

[Cuin  Porlunaius  Muiiiiii  vciiissel,  a  regla  ramiliu 
pcrliuiiianiler  sc  relciiluni  iiarrat  fuisse,  ac  Mo- 
selliiiu  jussuiu  iransmiueiu,  gtirgite  |ieiic  alire- 
piuiii,  iii  iiiagno  vilx  disiTiiiiiuc  se  dicil  luis^c 
versaiuni.  'riiiii  reliquiiiii  iicr  suuin  per  varias 
rugioiies  air  fliiiiii:ia  cuniplec.itur,  quoruin  siium 
ei  amueniialciii  descriliit.  Iicm  silum  regia:  dimius, 
ct  piscaiiuuum,  sub  oculos  rcgiiiii  rai:taiii,ciiarrai.] 

Kcgibus  cccurrens,  ubi  °  Metiica  nioenia  pollenl,       g 

■*  Visus  el  a  duniinis  ipsc  releiilor  ei)uo. 
Uoscliaiii  binc  jubeor  percurrere  naviia  remo, 

Accelerans  treniulis  pergeru  lapsus  aqnis, 
A^ccndensque  raieii),  gracili  Irabe,  nauia  cucurril ; 

Mec  coiupulsa  Notliis,  prora  volabat  aqiiis. 
Iiiterca  locus  est  per  saxa  latenlia  ripis, 

Lillore  consiricio  plus  levat  unda  capui. 
lluc  proram  iniplicitani  rapuit  culer  inipeius  actam, 

Nam  prope^^jain  °  luinidas  venire  bibebai  aquas. 
Ereptuin  litiuit  paiulos  uir  ccriicre  campos, 

El  (ugicfls  peiagus,  ruris  anioena  peiu. 
Gurgiie  suscipior,  subter  quoque  llumiiiis  '  Uriia!, 

Quo  duplicata  fluens  uada  secundat  iter. 
Inde  per  exdusas  cauia  rate  pergiraus  unda<, 

Ne  veluii  piscem  uie  quoque  ^  nassa  levet.  G 


Uuent  idem  sonai  ac  poUnt.  Vide  qux  adnota- 
vinius  in  carmen  12,  lib.  vi. 

k  lii  Clironicu  Fredcg.  Suholas!ici,  n.  5(i,  meutio 
lit  ciijusilam  liaiidulli,  vel,  ut  alia  rererunt  Mss., 
AuJulli,  s.ve  AJu.li,  viri  pruceiis,  queiu  liieoJo- 
ricus,  CUildcbcrii  lilius,  suaJeiiie  inaxiiiie  ci  inciiaiiie 
UrunicbilJe,  avia,  Lus-oril  reliquil  ad  pelleudum  u 
iiiuiiasicrio  siiiictiiiii  Culuiiibaiiuui.  Au  bic  idem  esi, 
de  qiiu  lioc  luco  Fortuiiaius  / 

•"  Du  Mctiis  viJe  quju  adiiotavimus  ad  c.  10  I.  vi. 

'•  lidil.  Paiis  : 

1'rospera  siiil  vobis  ceu  cupio  ex  aiilaio. 

•  lluiisCod.  Vat.,  luniidui  veiilre  bibebat  aquit. 

'  Uniam,  eni  nacium  liaud  polenlem,  et  itnuem, 
ad  ilummis  laiiieu  lioiwrein  eveliil.  Hecpilur  iloiellu, 
quinque  plus  iiii<m,s,  passuum  iiiHlibus  aupra  'theodonit 
villam.  Numjiixiu  liiesburyum  ex  cunfraijosis  in  jeitile 
lulum  te  tlemittens,  plano  paulisper  exspalialus,  ntux 
abtorbetiir.  U<ow. 

8  Uiius  Cod.  Vat.  notsa  luet;  corrupte.  Nassa  vcro 
cst  retc  piscaioiiuiit,  SlU  vas  aJ  pisces  capieiiJus  ex 
vimiiiibus  cuutuxiuin. 

•"  l)e  Sura  fluviu  vide  quas  ex  Bniw.  reliiliinns  ad 
c.  4  I.  yii.  Iilciii  narrai,  (|uoil  Siiis  :  Uiiobut  milliiiribut 
fupra  Treiiius,  hieridiem  iersiit,  misceiur  Mosellie. 

'    ImIiI.  I'uiis,  labiliir  amnii. 

i  Apiissime  ul^lur  voce  paicscil.  Nam  pruna  Mosella 
tabenlibus  ex  Meiliaiuutricum  et  Luielburiiiorum  re- 
gioiie,pu\laiilra:tuos.-s  lluvii  (jijios,  apcrii  se  vallis,  m 
iliM  Treviris  oliin,  luiiiiiuin  ampiiludine  emi(  ui(.  Uiuw. 

*  l'lura  coiigerit  lli.uw.  iii  iiulis  aj  liiiiic  lucuiii, 
tesiimoiiia  veiuruni  aj  prisc.iin  uibis  Irevirdiu  nu- 
bilitaicm  cl  ejus  civuiiii  usleiiJeuJa..i,  qux  legas,  si 
lubet. 

I  l£Jil.  1'aris.,  aiiiue  capiit. 

■  Salviaiaig,  I.  vi  de  1'ioviJemia :  t  i;.xpuguaia  cst 


TUNATI  Ol'i:ilUM  PAUS  I.  5JG 

Inier  villariiiii   lumaiilia  culmina  ripU, 

rcrvenio,  qua  se  volvcrc^  Sura  valel. 
lude  per  exstantes  colles,  el  coticava  vallis, 

Ad  Suram  pronis  '  labimur  amnis  aquis. 
Pcrducor,  Trevirum  qua  mcenia  celsa  i  patefcunl, 

■<  Urbs  quoque  nobilium  nubilis  '  xque  caput. 
Duciuiur  biiic  fluvio  per  cubiiina  prisca  sedatus, 

Quo  palel  iiidiciii  ">  ipsa  ruina  potens. 
Uiidique  prospicimus  niinitantes  verli.e  moiilei, 

Nubila  quo  peneirans  surgit  acuia  silex. 
Qiia  celsus  scopulus  prcrupia  caciimina  teiidiinl, 

Ili.-pidus  ci  tuinulis  crescil  ad  astra  lapis. 
Nec  vacat  bisrigidis  sine  Iructibus  csse  lapillis, 

Denique  parturiuiit,  saxaqiie  vina  Quunt. 
Palmiie  vesiitos  Itic  respicis  undique  colles, 

Ct  vaga  paiiipineas  veniilal  aura  coiuas. 
CautiUui  ■  inseriis  deiisautur  in  ordine  vites, 

Alque  siipcrcilium  °  regula  picia  petil. 
Culta  iiiienl  inler  liorrenlia  saxa  colonis, 

In  pallore  pctrx  vltis  amaeiia  rubei. 
Aspcra  melliios  pariunt  ubi  saxa  racenios, 

Ei  c«te  in  runili  sterilis  uva  placet. 
Quo  viueta  jugo,  calvo  sub  moiite,  Cdinanlur, 

El  legit  uiiibrosus  sieca  nictalla  viror. 
Inde  coloraias  decerpit  vinilor  uvas, 

Riipibus  P  appensis  pcndet  et  ipse  legcns. 
Delicijs  uculis  liabui,  dapibusque  cibaius, 

IIjcc  jiicunda  leiiens  navita,  regua  seqncns, 
Uiiic  quoque  ducor  aiiuis,  qua  se  rale  i  Contrua  roiii' 

ll-lei. 

Quo  fuit  antiquum  nobilitate  capul. 

quater  urbs  Gailorum  Trev.r.  opuleiitissima  .  el  nn 
putes  per  leves  ii.ciirsionet,  aiil  direpiiones,  qiiadru- 
plici,  ui/,  cveisiune  prostrala,  iWpult'  Uiiniiici,  it  an- 
dalica,  Goiliica,  Fraucicis  reiteiilis.t  llxc  Urow.  Du 
eversione  Ircvirum  Mib  Francis  lege^is  Cregoi. 
Turoii.,  lib.  ii  llistor.,  cap.  9,  ci  Frctlug.,  ScUol.  u 
epit.  Ilislor.  Fiaiic,  c.  7. 

"  Edii.  Paris.,  iii»er/(f. 

o  VtJeiur  iiiiiuero  buc  luco  Fortunaius,  quod  or- 
dines  viiium,  tunquain  lei^iila,  direcii,  uvis  rubes- 
ceiitibus  picti,  ab  ima  c.illiuiii  parie  aJ  sumiiia 
ipsorum  juga  lendereutur.  Ausoiiius,  carm.  354,  Uu> 
sellam  describens,  bxc  habet : 

Qua  sublimls  apex,  loDgo  super  ardua  tractu, 
£l  rupes,  el  aijrica  jiij;i,  lle\usi(uc,$iiiusque 
Vilibus  «isiiurg.iut,  uaiurulique-lUeulfo  :, 


u 


Lu^^laoiieruui  plebes,  resliiianlesquu  coloni 

N  tTiicuuuuc  suiiimo  properuui,  uuuc  Jejuge  dorso, 

CerUules  sluliJ.s  cbuiuribus... 

P  Ldit.  F'aris.,  rupibus  appemut. 

M  Lliiiis  Ciiit.  \ut.,C<;iii>li'iia  complel.  Browerus  liaoc 
vuccin  Coiiirua,  qnam  uuiiiiuin  lere  Mss.  qua;  ipse 
iii  inanibos  lialiuit  liJe  ui  uucturilale  relert  cuiiliruiari, 
si  uiiuiii  excipias  t<'.  Til.ubiogo,  ulii  Cciiuiruit  legilur, 
sibi  JuJuiii  Jc  iiioiiJo  suspeciuiii  luisse  uHirmai,  cuut 
iiulluiii  ejus  vd>tigiiiui,  aiil  iiuliciiiui  iii  veieruiu  libris 
aul  muuiiiiieiiiis  uliis  appaieal.  IJeiii  tauiL-ii  aJJuci- 
tiir  ul  cieJal  Cuufruuiii,  Je  quu  bic  Forluualus,  «<M 
ejiyiii  noiiiiiiis  rivulum,  qiii  iluobus  tribuivc  p.itiuuiH 
m.iliiiut  siipra  luu/luirnltt  ex  Tiiilitfnim  purtibui  de- 
lliteus  in  Mosrllam  pice.ipiial,  tonUla  iwmen  rttuieiit; 
ciiju»  riviill  eu  vcsligiu  sui.ure^su  relerl,  quibus  ollui, 
latiuiu  uslio,  et  alveo  luajoio,  iii  .Moselluiii  iiiduxis>« 
a|ip.(ieul.  IJeiii  udJil,  Ms.  S.iu;;ulleii.MS  gluaseuu 
toniruiim  prtipriutu  Uuiuiuis  uouieu  inierpreiaii. 


557  MISCELLANEA. 

Tum  venio  qua  se  duo  •  (lumina   cnnHua  jungunl,     A 

Hinc  Rlienus  spumans,  Inde  Mnsella  feiax. 
Oinne  per  illnd  iier''  scrvihanl  piscihus  unJae, 

c  Uegibus  el  dominis  copia  fervei  aquis. 
Ne  lanien  ulla  mihi  dulredo  deessel  eunli, 

Pascebar  musis,  aurc  biliente  melos. 
Yocibiis  excussis  pulsabant  organa  mnnics, 

Reddebanique  suos  pemlula  saxa  ^  tropot. 
I.axabat  pbcidos  mox  xrea  tcla  susurros, 

Respondit  canuis  rursus  ab  alpe  fruiex. 
Nunc  iremulo  fremitu,  modo  plano  musica  caulu, 

Talis  rupesonat,  qualis  ab  xre  meal. 
Carmina  divisas  jungunl  dulcedine  ripas, 

Collibus  et  fliiviis  vox  erJt  una  tropis. 
«  Quo  recreet  populuni,  hoc  exqiiirit  graiia  regum, 

Invciiii  el  semper,  quo  sua  cura  jubcl. 
'  Anionnacensis  r aslclli  promplus  ad  arces, 

Inde  s  prope  accedens  sarcina  pergo  ralis. 
Sint  licet  hic  spaiiis  vineta  in  collibus  amplis, 

Aliera  pars  pl.tni  fertilis  exslat  agri, 
rius  lamen  iila  loci  spcciosi  copia  porei, 

Aller  qiioil  populis  fructus  babetur  aqiiis. 
Deuiqne  dum  prxsunl  reges  iii  sedibus  aulai, 

Ac  mensse  ollicio  prandia  fesia  coluDt : 
Rctibus  inspicilur  qoo  salmo  fasce  levatur, 

Ei  uumcrat  pisces,  cum  sit  in  arce  sedens. 
Rex  favei,  immensa  resilit  dum  piscis  ab  und.i, 

Alquc  an'nios  reficil,  quosua  prada  venil. 
Illuc  fausia    vidcns,  liuc  I.xla  palaiia  reddens, 

Pascens  anie  ^'  oculos,  post  fovet  ipse  ciliis,  q 

Prxsenlalur  iiein  mensx  '  Rlieni  adveiia  civis, 

Turbaque  quo  residens  graiiGcatur  edens. 
Ista  diu  dominus  dnmiiiis  spectacula  prxstel, 

Et  populis  dulces  deiis  baberc  dies. 
Vuliibus  ex  ptacidis  tiibuatis  gnudia  cunctis, 

Vester  el  ex  vestris  IxtiOcetur  apex. 


—  LIB.  X. 


338 


CAPUT  XL 

I  De  oralorio  Artannemi. 


[Sacra  pignora,  seu  reliquias,  qux  in  oralorio  Ar 
iboneiisi  condii*  asservaRantiir,  ei  qiiarum  reli- 
gione  eial  illud  iusigne,  enumerai  ac  pcnenset.] 

Hagna  bealorum  relinet  bxe  terra  talenla, 

Divinis  opibus  dives  babetur  bumus. 
Fax  deitra  angelico  Gabrielis  bonore  coruseat , 

Gaudia  qui  mundo  delulit  ore  sacro. 
Quando  xteri.alem  concepil  virgo  saluteni, 

Dona  Redemploris  nuntius  iste  ferens. 
Lxva  est  parie  lapis  lumiili ,  quein  corpore  Chrislu*, 

Pressil  niorte  brcvi ,  viclur  eundo  Palri. 
Ilic  quoque  relliquiis  mical  ille  ''  Gcorgius  almi» 

Qui  probus  igne  redit ,  nec  p:ce  mersus  obil. 
>  Sunt  etiam  Cosmas ,  Damianus  ei  ipsc ,  satubre; 

Noii  forro  artiGces  sed  medicante  fide. 
Kst  "  Julianus  item,  gladio  jugiilatus  amico, 

Plebs  quera''  Arverna  colens  arma  salulis  liabet. 
Mariinusqiie  sacer ,  retinet  quem  G.illicus  orbis, 

Cujus  Chrislum  operil  dimidiata  cblamys. 
Se  lunica  spolians ,  nudum  qui  vestil  egenura , 

Unde  dalx  libi  sunl  alba  ,  inpazus,  onyx, 
Qux  meruere  aliqui  hoc  in  oorpore  cernere  saiicii, 

Gemmarunque  sonus  quod  patefecit  opus. 
Additur  liic  raeriiis  cum  iiom  ne»  Victor  opimis , 

Munere  marlyrii  r  qui  tenei  alla  poli. 
ilic  veleris  viriuie  viri  nova  palmat  Niceiii, 

Uibem  Lugdunum  qui  fovet  ore ,  sinu 
llorum  pastor  opera,  corde,  oe'  Gregorius  orat, 

Tival  ut  Alliltirono  vir  sine  Gne  Dco. 

CAPUT  XIL 

YeTiut   [acli  snper  mensa  in  villa  ■  Sancti  Uartim, 
ante  descriploret. 

[Poriunatus ,  exceptus  convivio  in  villa  sancti  Mar- 


*  Ad  locum  qno  Rhenijs  et  Mosella  conlluunt, 
situiii  erat  caslrmn  celehre  Conflueniis  appellatum  ; 
ciijus  memiuii  Greg.  Turou.,  I.  viii,  c.  15.  Celvbre 
viiain  nuoc,  et  munitissiinum  op|iidum ,  dictum 
CoMftilx,  exst:<t  in  dioncesi  Trcvir.,  ul  babet  Ruin.  in 
uuiis  ad  pr:ffatnni  locum  Greg.  Tiir. 

k  Unus  Cod.  Val.  scrvicbanl  piscibus. 

«  Hnsce  rcgcs,  quorum  liic  Fonunatus  memiiiil, 
Childehenuiii  esse  iiitelligiraus  eum  regia  ejusdem 
ramilij. 

<!  Unus  C<id.  Vat.,  Irophot,  ei  paulo  posi,  tropfiis. 

*  Edil.  Paris. : 

Quo  recle  populum  pi  ioialain,  et  lex  bona  regnm. 

*  Anioimacum,  vulg.i  Andrenach,  oppidiim  esi  in- 
ler  Bonnain,  et  cunfluenies,  silu,  cnlivque  jtixla  (ut 
addii  .Bniw.  in  nolis  ad  huiic  Inruin)  el  hodie  aiv.te- 
Miiiii,  elii  verso  uomm  tu  Andernacmn,  oeio  crciler 
passuum  mil  ibus  infra  conjluenics,  ad  liheni  ripam 
aiiidel,  velusli  operis  Ecclesia,  Vi  lenliniani  impera- 
loris  monumenio,  el  alia  iiem  eleganiia  tisendum,  Tre- 
rirorum  )  r.rsu/i  in  sacrit,  Agrippinentium  in  civili 
diliene  parel, 

«  Unus  Ciid.  Vat.,  inde  per  accedent, 
^  £jj.  Paris.,  oculis. 

'  Rheni   advena   civis ;  pisces  ,   scilicet ,    Rlieiii 
iiicolx.  Kdit.  Paris. ,  ilim  klieni  timul  advena. 
I  Vid.'Sisquxadnolavimusadcaput5biijusce  libri. 
k  U,  us  Cod.  Vat.,  Gregorius  amplit. 


'  Aller  Cod  Vat.,  led  etiam  Cosmus. 

"  Vide  c.  5  lib.  v,  el  notas  iii  illud. 

»  Uuus  Cod.  Vat.  Arvenna  co'ens ;  corrupie. 

'  iiic  videtur  esse  Vicinr  Massiliensis,  de  quo 
Creg.  Tur.,  lib.  i  de  G'oria  Mariyr.,  c.  7".  Is  passus 
est  Massilix  sub.  Dioclet.  et  Maximiaiio,  cujus  acta 
cxsiaiit  iiiter  sincera  mariyr.,  I.  i,  pag.^'J'2. 

P  Unus  Cod.Yal.,  qua  lenei. 

sSaiicius  Niceiius  eiMSCopusLDgiluiiensisfuit.san- 
D  ctitaieel  miraculiscelebris.  Isa  Gregorio  Tur.  ninris 
siix  avunculus  (uisse  dicilur  lib.  v,  cap.  5,  llist. 
Ejiisdem Vila,  a Gregorio  coiiscripta,  exstai  in  libro  de 
Vitis  Patrum,  cap.  8.  Isobitaii.  573.  Porro  idcm 
Gregorius  in  ejus  Viia  ,  cap.  8,  loqueiis  de  reliquiis 
sancti  Nicelii  :  Ad  nos  quoque,  ail ,  (acietergium ,  de- 
pendentibus  viUis  inlcxtum  ,  quod  sanclus  super  caput 
m  die  obiiut  sui  habuit ,  est  perlaium  ,  quod  nos  ,  (aii- 
quam  ccelesie ,  suscepimus.  Decerpta  /i/a  ex  hoc  linteo 
idein  aii  se  collncasse  iii  quadain  basilica  urbis  Tu- 
runicx ,  qux  siatiin  niiraculo  inclaruerini ;  lura  ad- 
d.t:  Posui,  fateor.  de  his  pignoribus  el  in  aliit  ba- 
silicarum  allaribus ,  in  quibut  cl  energumeni  sanclwn 
eonfilenlur  ,  el  fidelis  oralio  sapius  premerelur  effe- 
clum.  Ciedibilc  ilaque  est ,  id  genus  reliqiiias  sancii 
Niceiii  vel  iii  oraiorio  Anboneosi  a  Gregorio  collo- 
caias  fuisse. 

'  Edil.  Paris. ,  Cregiorius  ornai. 

'  iNarrjt  Grcg.  Tur.,  lib.  ix  llisl.,  cap.  Z3,  a  rego 


m 


VENANTII  IIUN.  CLEM.  FORTUNATI  OPEIIUM  PARS  I. 


S(0 


tiiii,  Pascliali  die,  provocatns  niiisiois  inslrutnen-  A  Quae  bnnus  antistes  noscendo  Gregnrius  etpcrs, 


lis,  ctrantibus,  seqiienspocin»  fundit  cx  leinpflrc, 
iii  (|iio  et  de  hudibiis  sancii  Manini ,  el  de  Grcgo- 
rio,  ejusdeni  iii  Tiirnneiisi  sede  sticcessorc,  plura 
runcelehral.  Pnstrenii)  eus  qui  ad  coiiviviuin  ronvc- 
neraiit  boriatiir  ,  ut  dreui  iilum  laeie  atque  jiicuiide 
.igaut ,  ac  vola  faciaut  pro  regibiis.  ] 

Cnm  Tideam  cilharx  cantare  loquacia  ligna , 

Dulcibus  el  cliordis  admodulare  lyrani ; 
Qiio  placido  cantu  rcsonare  videntur  el  xra, 

Mulceat  atque  aures  Gslula  blanda  tropis : 
Quanivis  hic  siupidus  habcar  conviva,  receptiis, 

Et  inea  vullaliquid  nstula  muia  loqui. 
Ecce  dies  in  quo  Chrislus  surrcsfil  ab  imo , 

Inrcrnx  legis  rumpere  viucla  poiens , 
Quando  et  vinclorum  lacryraanli;\  millia   solvit. 

Et  revomunt  multos  Tarlara  fracta  viros. 
Additur  hic  aliud,  quod  Martini  aula  beaii 

Emicai  bxc ,  ubl  nunc  pranJia  Tesia  nuunt. 
Qui  valuit  gcstisaures  pulsare  Tiinaniis, 

Obtinetet  meriiis  quod  pclii  alia  fides. 
Qui  pie  restituit  defuncta  cadavera  vitx, 

Atqne  Oei  prompie  prxbeiainicusopcm. 
Cui  successor  ovans  niodo  riie  Giegorius  exsians, 

Ille  quod  acquiril ,  hic  regit  ore  ,  fiJe. 
Qui  rogui  hic  prxsens,  alibi  licei  in;idet  absens, 

Exliibel  aiqueu:ibos  pastor  in  orbe  honns. 
•  Nunc  igitur  Celebraie  diem  solemiiiter  oinnes, 

Quos  Deus  omnipnlens  huc  dedit  csse  pares. 
Quus  sibi  Marlinns  collegii  *>  amore  benigiius, 

Et  facit  ecce  escas  hic  epulare  suas. 
Ergo  sub  incolumi  Childebcrto  ac  Brunichilde, 

Quos  iribuit  celsus  regna  rovere  Deus, 
Vos,  qiios  miserunl  populum  °  moderare  fidelem, 

Et  relevare  inopes,  si  quis  et  exstal  egens, 
Ac  bona  ^  de  domiois  iioscendo  et  agendo  benigiia, 

Sini  quoqiie  Isetilix  pabula  veslra  lide. 
Quos  inviiavit  Martini  mcnsa  beaii, 

Sumite  gaudentes,  quod  dat  amore  dies. 


Plaudat,  ct  li:fc  populis  "  glori;i  vcslra  caaai. 
Ciijiis  ei  h.T;c  domus  esl,  a  thristo  exoret  amaior, 
'  Regcs,  ac  popiilos  ul  legal  arce  Deus. 

CAPUT  XIII, 

Pro  puclta,  ajudicihus  capla,od  Gregorium  ephcopum, 
[  Gregorij  iiiiplorat  opem,  niio  puelhin  a  patre  ab- 

duciain  el  captivam   pairi    »uo   curci  resiiluen- 

dam.  ] 

Exemplo  Doiniiii  mihi  vel  venerabilis  orbi, 

Qni  miniinas  non  vis  perdcre,  pastor,  oves 
Sollicitis  aniinis  curam  pcr  pascua  tendens 

s  Ne  desint  caulis,  circuis  ore  greges. 
Hic  igitur  gerulus,  genitam  ^  (lens  impie  demplam, 

Capiivam  sobolem  tempore  pacis  habeiis, 
B  Marliniqiie  pii  successor  honore,  Cregori, 

Qui  paler  es  populi,  hanc  rogo,  redde  patri. 
Jugiter  ille  sacris  meritis  >  illuminat  orbos ; 

Orbatam  lianc  palri  i  redde  videndo  dicm. 

CAPUT  XIV. 

hem  pro  endem  re  ad  ^  Romutphum,  vel  Rainutfum. 
[  Suam  in  Romnlphum  beiievolentiam   Furiunalus 

testaiur,  quam   cum  proesens  explere  noii  possei, 

liitcris  se  nnrral  coinpensare,  lum  eideiti  causaiii 

patris  pro  abducta  Giia  commendat.  ] 
'  Si  rapidis  oculis  te  seniper,  amice,  viderem, 

Sie  qiioqiie  vix  avidum  me  satiaret  amor. 
Qiii  si  prxsenlis  noo  possum  cernere  vultum  , 

Te  mibi  vel  scripiis,  ■"  chare,  salulo  libeiis. 
Hunc  eliJin  (amulum  commeiido,"  benigne.  verenler, 
f,      Et  si  jusia  petit,  honc  lua  lingua  juvet. 
Qui  lorius  graviier  geniiam  sihi  lugei  abaclam, 

Per  vos  ut  rcileat  Ulia,  »  causa  rogat. 
Paupere  ul  audiio,  duin  esiis  medicina  dolenti, 

Et  vestris  curis  sii  pia  ciira  Deus. 
CAPUT  XV. 
Ilem  pro  eadem  re  ad  P  Cattienum. 

[Laiidat  Callienuin,  ac  suam  in  eiim  benevoleniiam 
declarat ;    tuin  gravcm  pairis  in  ainiitenda  fili.i 


Childeberio,  Floreniianum,  Majorem  regiae  domus, 
et  Romulfum ,  palalii  comiiem,  I'ictavuin  missos 
fiiisse,  qiii  pnpulum  describerent,  ac  censum  veie- 
reni  innoT:<rent;  lum  inde  Turones  advenisse,  sed 
niliil  innovaiuin  in  Turonensi  plebe,  ob  honorem  ac 
revcreniiain  iii  sanctiim  Mariinuni,  ipso  maxime 
fl;eiiie  Cregorio  Turoiiensi.  ILtc  Acta  ad  an.  5S9, 
quo  lempore  »idetur  lioc  a  Forttinaio  dietuni  car-  ^ 
nieii  fiiisse. 

"  Ed  t.  Paris.  Hunc  igitur. 

^  Unus  Coil.  Val.,  amore  benigno. 

•^  Ms.,  moderale  et  vers.  seq.,  relevale. 

<i  Duo  Godd.  Val.,  de  domni$  notcendo  el  agendo, 
qiiod  seq. 

•  Uiiiis  CoJ.  Vat.,  gaudia  retlra  canai. 

'Alicr,  reje  iuas  pepulos.  Edii.  P«ris.  ,  cum 
»eg«  ei. 

s  Unus  Cod.  Val.,  ne  desinl  aulit. 

i"  Fiirie  //<"(. 

'  Ibid.,  ii/uiiiiiml  vibei. 

i  In  aliii  Cod.,  rcdde  vivendo  diem  ;  corrupie. 

i<  llic  Uoiniilphus,  siruli  ct  Floreiiliiiiit,  .■ii-u  Flo- 
rcntiaiius  (adquoni  senhit  ijnnen  !(>  Iiiijiiiiro  li- 
liri  ),  noii  vidriilur  alil  esse  qnain  i|iius  iiU|irj  dixi- 
IIIII8,  ail  cariiicn  11,  veiiisse  Piciavnm  et 't'uroiiei>, 
quo  plcbem  ceiiscrciit,  ac  voieia  tiit»uij  eniijereiii. 


Quocirca  vel  illud  licet  conjicere,  puellam  de  qua 
hic  Inqiiitur  Foriunatus  eamdem  rorlassc  ac  illam 
de  qua  in  siiperiure  carmiiie,  a  descriptoribus,  sive 
ejus  sairlliiibus  ac  ininistris ,  a  patre  abJuctaM 
fuissn,  cuiii  is  solvendo  non  csset.  Quainobretii  il- 
hid  farile  credideriin ,  Foiluiialiim  o  Turoiiensi 
urbe,  io  qiia  et  coiivivio  inierfucrai,  reversum  Picta- 
vuiii,  illic  patrein  filix  suppliuem  sibi  liabuisse,  at 
qiie  liuiic  Tuione.;  legasse  ad  Gregorium  et  desrri- 
ptores,  qui,  ut  viileiur,  adhuc  apud  Turones  sese 
lenebaiil,  Cbildoberti  rCjjis  jusss  atque  liiteras  rx- 
spect.iiites,  quibus  Is  sigiiilicurei  Turoiieiisis  rivitas 
nec  ne  essol  discribenda.  Qiiic  oiniiia  paient  ex  Cre- 
gorii  Hisiuria  loco  supra  riuuo. 

'  iii  uno  Cnd.  Vat.  bnc  puema  cuin  suporiore  jun- 
gitiir,  nulto  litulo  intcrine  liu. 

■»  lii  alieio  liviiiir,  ac  le  tatulo  libens,  niendose. 

"  In  prino  Cod.,  benigne  tertHdum. 

'  Edil.  Paris.,  cjpla. 

r  \)e  Cailieiio  iiirniinneni  facit  Greg.  Turon., 
Illi.  V  llisi.  Kraiic,  cap.  50,  et  illiiin  •iiiiruin  suiiui 
a|ipellal.  Noii  is  vldoiur  rsso  aliu*  atqiie  1«  ad  ijuent 
iiiiido  scribil  Ki)riiiiialus.  Neqiie  vero  ille  de  quo  lo- 
quilur  Cregoriiis  vidrlur  airlndiaroiiui  ruiS'>#,  iill 
llrowerus  alliriiial.  \ido  iiuiasrl.  Kuiiiirt  iii  |>ia'la- 
luiii  Ciriior.  Turuii.  loiiiin. 


Ui 


MJSCELLANEA.  —  LIB.  X^ 


3)» 


c:ilain!latem  enarral,  alque  ut  eiJera  opituletur  A  Ecce  vinloraJest,  peragens  iter  inscius  illuJ, 


deprecutur. 

"  orflciis  experte  tuis,  moderamine  solers, 

Sulliciius  siudiis,  utilitate  comes. 
Hure  Hiilii  solito,  dulcis  libi  debila  solvo, 

Qiii  colo,  devinctus  reddo  saiutisopiis. 
Sit  rommendatus  liomo,  qiiem  in.tle  torsit  ini(|uiis, 

Pcrdidit  el  genitam  heu  !  miscr  iste  siiam. 
Huic  da  jusiiiiam,  •>  de  vulnere  corporis  eniptam, 

Et  pie  captivam  fac  remeare  siiain. 
Interulramf|ue  necem,  cui  lex  et  (lli.i  desii. 

Unus  io  ambabus  rebus  adcsto  salus. 

CAPUT  XVI. 

Ilem  pro  eadein  re  ad  Ftorentinum. 

[Salutern  scribit  Florenlino,  qiiam  fe  illi  dchere, 
amoris  nomine,  afrinnat,  aiqiic  eidein  pairis  cala- 
mitosi  causani,  de  qua  et  supra,  cummendal.] 

Dum  pergit  liinc  quisque  viam,  mca  pagina  currat, 

Prodal  ut  eloquio,  quid  sibi  dcbel  anior. 
ISunc  quoqne  chare  milii,  bone  sempcr,  araice  fidclis, 

Pectore  devolus  reddo  salntis  opus. 
«  Commendo  hunc  eliam  ramnlum,  dure  <*  anle  re- 

Tortus  qui  legem  nec  meruisse  geinit.  [dactuni, 
llle  dolens  gravius,  quam  vulnera  corpore  fixa, 

Quod  sibi  subducta  est  Qlia  parva,  riidis. 
Audial  haiic  vocem  pietas  miserando  benigne, 

Qiia;  sibi  cum  tribuis,  hinc  tibi  magna  dabis. 

CAPUT  XVII. 

Ad  episcopot  in  commendaiione  peregrini. 

[  Percgrinum  hominem,  in  Italiam  pergentem,  epi- 
scopis  commendat,  ignarum  itineris,  ul  adjuvenl 
ac  solentur.  J 

Pontincessummi,  fidei  via,  semila  viix, 
Qiios  dedit  oranipotens  liiminis  e.-sc  duces, 

'  Custodesque  gregis  ccelestis  coiilulit  Agnus, 
Vos  bene  pastores,  ut  Ibveanlur  oves. 

"  UnusCod.  Vat.,  offtciis  exerce  luis.  Edit.  Paris., 
O/yictis  exerce  luis  moderamina. 

•>  Videtur  hoc  loco  Fortunatus  indicare  euindem 
hnminem  duabus  pcsiiis,  eodcm  iioniiiie,  iioii  esse 
miilianilum ;  adeoque  illum,  qiiein  Gjllienn  coiii- 
iiiendai,  tortiiin  ac  la?sum  corpore,  nonnisi  inj;iria 
ixspoliaiuni  filia  fulsse. 

Videsis  qux  adnolavimus  superius  ad  c.  14. 
Unus  Cod.  Vat.,  ante  reductum. 

•  lloc  poenia,  seu  epistolam  non  episcopis,  aliqua 
in  synodo  congregatis,  nii^sam  arbiiror,  ut  opiiiii- 
lur  lirowerus,  sed  directam  a.l  episcopos  qfli  iii  iii- 
iiere  habiiabaiii,  qua  cx  Gallia  in  Itali^im  via  patebal, 
a  quibus  pcregiinus  jiivari  el  deduci  poierat.  Similis 
epislolse  exeinplar  cxsiat  siipra,  lib.  v,  rap,  '21.  V.de 
qurc  in  nolis  nd  illud  dixiiiius. 

'  UnusCod.  V;il.,  cusiedesque  gregi. 

f  Edil.  Paris.,  Semina  prcrsent  s  mercedis. 

^  Plalo  iste,  qiieiii  arcliidiaconuiii  suuiii  appcllat 
Grcg..  Tur.,  Iib.  v  llist.  Fraiic,  cap.  50,  siiccessit 
Maroveo  in  sede  Piciaviensi,  ad  an.  t92.  Vide  qiiaj 
ide  illo  dixiiiius  in  Viia  Furtuuali ,  n.  89.  Lege  ct 
Coiniium,  ad  an.  592,  n.  5*. 

'  Scilicel  ut  Plato,  qui  Gregorii  Turonensis  disci- 
pulus  fuerat ,  sanctiMjriiiii  succe.^soris  iii  sede  Tu- 
ron.,  ei  cjus  Ecctcsiae  arcbidiaconus.,  ad  Pictavicn- 
seiii  Ecclesiam  regendaui  dcligeretur. 


FinibusPalicis^heu !  peregrina  gcineiis. 
Exsulis  auxilium,  erraiiiis  via,  norma  salutif, 

Ad  rediium  patrix  sitis  honore  patres. 
x  Seinina  iaclaiites,  mercedis  utampla  melati.°, 

Et  redeat  vobis  centuplicata  seges. 
Furliinaiiis  cniin  humilis  coinmender  opiniis', 

Ac  per  vos  Doniino  culmina  sancla  precur 

CAPUT  XVlll. 

!■  De  Plaloiie  episcopo, 

[Pt.iloiiem,  episcnpiim  Piclaviensem  creatum,  gratu- 
latiir  hoc  carmine.  ac  vota  facit  pro  regibus  qiii 
illuin  cpi^copum  declaraverant.] 

Provida  disponunt  reges  solatia  plebi. 
B      Pomincem  danles ,  quem  probat  alina  fidos. 
Utcolat  llilarium,  quem  dat  Martinus  >  alumnum, 

I  Et  confessoris  protegal  ala  poiens. 
k  Dirig.1t  hic  populura  successor,  hnnore  bealo, 

Et  clerum  Eeclesiae  qui  nioderelur  ope. 
'  Floreat  arce  decens,  rex  Cliildebertus  in  orbe, 

Cum  genilis,  populo,  niatre,  snrore,  jiigo. 
Gatidia  laeta  paret  praeseniia  sancta  Grcgoriii 

Et  gerainas  urbes  adjuvel  una  fides. 
Qui  modo,  discipulo  Platooe  antistiie  summo, 

Solemuem  Ecclesix  hic  dedit  esse  diem. 

CAPUT  XIX. 

"  Aa  Armentariam  matrem  domni  Gregorii  episcepi. 

[Laudat  Arinenlariam',  mairem  Grcgorii  Turonensis 
^      episcopi ,  aique  illam  cum  Machabsea  maire  coin- 
L"      parat,  ob  prolis  virtuiem  ac  feliciiatem.  Postremo 
ejusdem  t^e  precibus  cuminendat.{ 

Felix  bis  mcritis  sibi  Maccliabaea  ,  vel  orbi, 

Nobilitas  generis  ,  nob  lior  genitis. 
"  Qux  septein  coelo  palmas  iransinisit  ab  alvo, 

Martyriiqne  decus  protulit  ille  uterus. 
Tu  quoque  prole  potens ,  recte  Armentaria  felix, 

Nec  minor  ex  partu ,  qnam  prior  illa  sinu. 

i  Narrat  Greg.  Turon.,  lib.  iv  de  Mir.  sancti  Mar- 
lini,  c.  52,  quod,  cum  Plato  episcopaiuin  Pictavee 
tirbis  adeplus  esl,  virtus  sancti  Martini  (uit  ostensa. 
Domus  adjuncta  ecclesiasticce  domui  incendio  maximo 
cremabatur,  ac  scintillte  cum  carbonibus  tuper  domum 
ecclesia:,  inipeUente  vento,  cadebant.  Sed  ille  de  pul- 
vere  beati  sepulcri  secum  habens,  elevato  chrismario 
conlra  ignein  ,  exortus  subito  venlus  itli  contiarius , 
^  flammas  a  tecto  ecclesiaslico  defendens ,  atiam  pepuli: 
in  partein,  el  sic  domus  ecctesia  tiberata  est. 

'^  Edit.  Paris.,  Hic  regal  liic  populos. 

1  Unus  Cod.  Vat.,  floreat  arce  tenens. 

■n  Haec  Armentaria  neplis  erat  ex  filia  sancti  Gre- 
gorii  episcopi  Lingonensis  ,  de  qua  vide  Greg.  Tur., 
lib.  de  Vitis  Pairuin,  c.  7,  num.  1.  Browerus  :  Na- 
tione,  inquil,  Burgundam  (uisse,  et  marituin  Mduum, 
sciibil  Joan.  Savaro  in  commentaiio  ad  Sidonium. 
Oddo  vcro  abbas ,  in  Vita  Greg.  Tur.,  c.  1  :  Grego- 
rius,  inqiiit,  Cellico  Galtiarum  tractu  (uit  exortus , 
Arvernieee  reyions  indigeiia  ,  palre  Florenlio,  mnlre 
Armenluria  procreatus...  Itaque  Georgius,  qitondam 
senalor ,  Leocadiam  diixit  uiorein...  qute  Leocadia 
peperil  sanclum  Gatlum  .irvernicce  sedis  episcopum, 
alque  Florentium,  hujus  pueii  Genitorem,  elc. 

"  Ven.  Edit.  (in  qua  reperiiur  linc  poeina)  et  duo 
Codd.  Vat.,  quce  septein  palinas  coelo. 


tiZ 


VK.NANTII  IION.  CLEM.  FOIITUNATI  OI'ERUM  fARS  L 


S44 


|!b  velus  iiumcro  iiiujor,  "  tu  inaitima  coelo  : 
Quod  po;eraiil  plures,  i*  unicus  hoc  tuus  est. 

Fi'tu  clara  Uio,  gciiiii  circuiiitlala  fructu, 
tst  libl  Cregorius  piliiia,  coruiia  novus, 

<  Me  Furluiialum  liuiiiilein  coniiiieudo  vereiiter, 
Ac  iiiilii  cu:lesiein,  quxso,  preccris  opein. 

CAPUr  XX. 
Sigoatdo,  ^  pro  comilalu  eju$. 
ISiKnalJuin,  a  Siijibcrto  rege  oliiii  coniilcm  sili  a<IJi- 
luin  ct  (lucein  iiiiieris ,  liuc  alloi]iiiiiir  cariniiic, 
queiii  diu  alifuissc  nanat,  ac  landein  reversuui 
gratulatur,  et  nptat  ut  gradus  coniitaius,  ad  queni 
a  Clilldeberto  evectus  ruurai,  iiovo  lioiiore  cumu- 
leiur.j 

Fiiilbus  liaiix  cum  priinum  ad  rcgna  veiiircm, 

*  Te  inibi  constiiuit  rex  Sigibcnus  opem. 
Tulior  ui  graderer  lecura  couiiiando,  viator,  ^ 

Aliiiic  pararclur  binc  equus,  inde  cilius. 
Implesii  ufliciiim,  custos  revocaris  amico. 

Ct  mibi  vet  landem  jam  mca  ciira  redit. 
Dic  meus,  unde  venis  post  lempora  plurima,  dulcis, 

Magiius  hoiiore  tuo,  major  aiunre  meo? 
Proroptus  iii  alTectu,  Sigoalde  benigne,  cliealum, 

£i  Fortuiiato  nomen,  amii.-c,  pium. 
Res  Childeberius  crescens  le  crescere  cogat, 

Qui  inodo  dat  comltis,  dei  tibi  dona  ducis. 
Dc  domino  tuli  videant  sua  vota  (ideles, 

Curbibus  et  liat  prospera  viia,  via. 

CAPUT  XXI. 

Ad  Sigoaldum  contilem,  quod  pauperet  pro  regepaveril. 

lUivinaiii  in  opibus  disperiiendis  providentiam  et 
ceconoiiiiiiii lauilat,  aiqne commoda  qua: ex dispare  Q 
forluna  et  condilinne  liominum  pruveiiiunt  per- 
censci.  Tuin  Sigouldi  in  elargieiido  egenis  regias 
opes  niuniliceniiain  declarat,  bonaque  inde  auspicia 
ac  voia  facit  pro  Childeberto  ejusque  regni  opu- 
leiiiia  ac  fe'icitate.  1'ostreino  causani  comnieiiiorat 
ub  quam  SiguaUlus  illas  in  pauperes  eleeiuosynas 
erogarel,  ac  inullitudinein  pauperum  regiis  sumpti- 
bus  pastani  osteiidii.] 

Actibus  cgregiis  prseconia  '  fulgida  fulgens, 
Laus  tua,  Clirisie,  soiiei,  dum  boiia  qtiisque  gerit. 

Unde  genus  boiniuum  pluceal,  tu,  summe,  minisira, 
Nam  nisi  lu  dederis,  pruspera  nuHus  agit. 

Divitibus  largiis,  forle  e  binc  el  parcus  egcnis, 
>■  Ui  rediinai  dives,  qiiandu  fovetur  egens 

Dulciter  isla  lui  pia  suiit  comniercia  regiii, 
Dum  escani  sumil  cgcns,  divitis  augei  opes, 

*  Ibid.,  lu  \eu.  Cdil.,  lumaxima  loco. 
>>  Ibid.,  unicut  hicce  luut. 

*  Ibid.  desuiit  duu  postremi  versus. 

*  In  uno  Cod.  Vat.,  proeomiiari  ejut  Sigoaldo, 

*  Vide  qu;e  dixiuius  in  Viia  Fortun.,  num.  46. 
'  Edit.  I'aiis.,  [ttigida  polleni, 
<  F.adein  edil.,  Aiiic  non  parcui, 
'^  Uiius  Cud.  Va>.,  le  ui  red.mat  divet. 
'  Edit.  Paris.,  Vn  tic  Cliriilut. 
i  Kadein  edil.,  t'ra'ital  inops. 
'^  Ms.,  cracai :  uuus  Cod.  Vat.,  Fidl  uf  huc  juve- 

nii. 

1  Unus  CuJ.  Vat.,  iumina  pergens, 

B  tdil.  raris.,  rex  progi-nieiiiue  taborat. 

"  Aller  Cud.  Val.,  piwbuit  eue  dupem.  Sic  quoque 
Filil.  i>aris. 

"  Edii.  Taiis.  : 

Entiiulbus  ui  luu  pax,  lux  Dcus  diiue  via. 


A  Pauper  venlre  satur  salial  mercede  polc:iteiu , 

Parva  capii  lerris,  praepurat  ampla  polis. 
Divitibus  plus  prxsiai  cgcng,  quani  dives  cgeiili, 

D.il  iiiurilura  cibi,  suinit  opiini  Dei. 
Daiis  terrx  nummuni ,  missuriis  ad  aslra  talcntuin, 

Lt  moJicis  granis  surgat  ut  alia  seges. 
Dent.jacleiii,  spargaiii,coinineiidcMt  seniina  Clirislu, 

liic  dare  ncc  dubiicnt ,  qu£  rediiura  inaneiit. 
'  Da,  si  Christus  erit  libi  tbesaurarius  inde, 

i  Prxsta  inopi,  quidquid  redJcre  Clirisius  habet: 
llac  aniinatus  ope,  exposcens  meliora  Tonantis, 

Nec  dubitanto  flde,  quod  Deus  isia  dabit. 
Pro  CbilJeberti  regis  llorenie  saluie , 

Surgat  ut  in  solio,  qui  fuit  ailus  avo 
^  Fiat  ut  biiic  juvenis  validis  robusiior  annis, 
B      Ceu  viguit  proavus,  sic  sil  in  orbe  nepos. 
Ergosuus  famulus  Sigoaldus,  amore  Gdelis, 

Pauperibus  tribuit,  rcgis  ut  exsiet  apex. 
Iliiic  ad  Mariini  venerandi  '  limina  pergens, 

Auxiliuin  Doinini  dum  rogat  ipse  sui; 
Et  dum  illic  moJcrans  ■"  rex  pro  rcgione  laborat, 

Ut  precibus  sanctus  hunc  juvet,  illud  agit. 
Denique  procedens  cupidus  sacra  lesia  lenere, 

Pauperibus  Chrisii  ■>  pra:buit  ipsc  dupera. 
Dispensaia  placeni  alimenia  per  agmina  Chrisli, 

Pascilur  ci  populus,  qucm  fovet  arce  Deus. 
Plurima  cxcorum  relovelur  lurba  viroruin  , 

■■  Esl  quibus  inlerna  lux  Deus,  alque  via. 
Hic  alitur  cl^iudus,  quem  dirigii  ordine  Chrisius, 

Quique  sui  Dcmini  peiidulus  iinplelopus. 
Quis  referat  tantos  inemorare  sub  ordiiie  morbos, 

Occurrens  puriler,  quos  sua  cura  fovet? 
Uiide  caiervutim  coeunlia  inillia  pascens , 

Erogat,  ut  habeat,  rex  quoque  cuncta  regat. 
Te  Furiunalus  comes  hinc,  ^igoalde,  salutans 

Rcgis  ui  [Jl«.,  iii]  auxilium  des  meliora,  precor. 

C.VPUT  XXII. 

P  De  prandio  defensorii. 

[Conviviura  a  defensore  insiriicium,  Pascbali  lem. 
pore,  ad  quod  et  Sigoaldus  cunvenerat ,  lioc  in 
pocniaie  cuininemorui ,  vula  facieiis  pru  Cliilde- 
berii  regis  felicitate,  pruque  Sigoaldi  ipsius  lioiiore 
et  salule.J 

Pascbalc  bic  bodie  donum  memorabile  fluret, 
Defensor  pascit,  quo  cumes  p  ipse  favei. 

D  V  Defciisores  erant  ii  quibus  crcdiiu  fucrat  buiio- 
ru  II  Ecclcsix  luielu  ac  defeiisiu.  Legeiidus  ea  de  re 
Tliomassinus,  Discipl.  eccl.  part.  i.  Ilb.  ii,  c.  Hi. 
lloruui  oiiiciuiu  describitur  iii  cuiicil.  Curlliug.,  quod 
faabiiuni  est  un.  4U7,  in  qiio  edicilur,  c.  64  :  Cvniii- 
luendot  defenioret  icliotasticvi,  gui  in  aclu  etsent,  vel 
inmunere  defensionis  cauiarum...  ul,  more  sacerdolum 
protiiiiria',  iiiifmipii  qui  defentioncm  ecctesiarum  luui- 
perenl  huberenl  faculluiem  pro  uegoliii  eccteiiarum , 
quotiei  necessitut  pttgilaret,  vel  ad  obiisteiidum  obrt- 
penltbus,  vel  nii  necessaria  luggercHda,  iMgtedi  judi- 
cum  lecretaria.  Eruiit  auliin  cl  Jefonsoroit  fii-ilMliiiN 
appetlaii,  ut  uliiii  irlbuui  plebis,  qui  (ul  ail  Dufrusiia 
In  Gluss.)  diiciplinie  iHvigilare:il,  ptebem  «  decuiioHti 
nb  umiii  i(iiv/i'ii(iu  conipetcertiil ;  nitucteros  tt  uht- 
(-u/orci lurreiWur,  tribula  ('whiiimi,  eli'.  Mdo  euuidetii 
Uulresnc,  ad  huiic  vuceui. 

<i  Edii.  Paris.,  i;ii«  fvvtt.  Uoiit  CuJ.  V»l.,  fiu  n- 
mes  ipu. 


3i5 


MISCELLANEA. 


Delifix  Domiiii,  "  qiias  lempora,  vota  niinislraiti,        A 
Undiqiii',  c<>iiveiii:int  nuinine,  fnigc,  pnlo. 

(",lii!ile!irrti  eiiain  dominalio  loiiga  refnlgens 
Tc,  Sigoaldc,  tliu  suljkvct  arce,  graJu. 

Sii  regio  fclix  felicis  rcgis  amore ; 
At(|ue  honi  comiiis  crescat  honore  GJe;. 

CAPUT  XXIll. 

i>  Ad  Calactorium  comiiem. 

[Galartorium,  coinilom  cx  defensorc  ac  jmliic  cica- 
Iiini  a  r»-sp,  gratulalur  ;  alqiie  oplat  iil  liinc  »il 
giailiiiii  diiiis  |iroveliatur,  id  a  D'..>o  c\spcclaniliiin 
cd"Cins,  ciii  solcinne  parvos  el  huinlos  erigere. 
P.isircmo  hciie  sperare  jubet,  atque  lioruiliir  ui 
col.ii  virtnles,  aique  illas  liaheat  lotius  viix  aii- 
spices  ac  duces.  | 

Venisii  taiidem,  <  quod  debebaris,  amice,  B 

Aiiteconies  merito  quam  da:us  esset  linnor. 
Durdig:ile:isis  eras»,  et  cum  •'  dtfensor  amator 

Iiigiiiis  haliebaris,  hxc  duo  digna  rcgens , 
Judicio  rcgis  valuisti  crescerc  '  judex  , 

Fa:i  aqne  qiiod  mcruit,  regia  lingua  dedit. 
Debet  ei  ipse  potcns,  ut  adhuc  bene  crescere  pos9t>, 

Prxstii  Q!  arnia  diicis,  qui  libi  restat  apex. 

1  lliiil.,  quie  tempora. 

•>  ICdit.  1'aris.,  quv  debibaris. 

'  Ad  istiiin  Galactnrium,  jam  comiiem,  scribil  For- 
Innalus  canni-n  51  lil).  vii.  Qiiod  vcio  is  snb  Gun- 
irauino  rrge  viverel,  iiidicat  illc  disticlius  : 

Ciil  rile  excelleiisrex  Guiilhramnus  lionorcs 
Majiis  adliuc  dehet,  qui  tibi  niagna  dt;dit. 

^  Edit.  Paris.,  defcinor  amore.  f> 

•  Judiccs  PaLitini  (ait  Dufresne  in  Glossario)  eranl  ^ 
ii  qni  cuni  comilc  judicabaiit.  Judicis  itaque  iniinus 
ct  Incns  er:it  gradus  ad  coinitis  diKnitaiem. 

'  Cantabria  ,  rrgin  Uispanix  Tarracoiiensis  crat, 
Gnthis  siibjecia.  Pro  Cantaliris  iiaque  Guihi  vcninnl. 


-  LIB.  XI.  5i« 

Ui  patrix  flncs  sapiens  luearij  et  nrbcs, 

Acqiiiras  ut  ci  qui  dat  opim.i  libi. 
f  C:int:iber  ut  tinieal,  Vasco  vagns  arma  pavescat, 

AlqiiePjreiisca;  descrat  Alpis  opein. 
Aut  quasi  grande   luquor,   facit   hoc    6:icer  unirns 

[ auctor , 

A  Domirio  erigitur  parvus,  et  altiis  liomo. 
Dc  tyronc  duces,  venit  el  e  dc  mllite  princeps. 

Ul  rcliquos  iace:im,  *  JiisliniaMUS  erai, 
l!oc  cl  in  Ecclesia,  Cliiisto  trihuente,  rcferlur 

Oc  exorcista  aliqno  ponlTicalis  honor. 
E^rcgius  merito  Marliniis  lesiis  li:ibetnr  , 

Qni  fuit  antc  sacer,  qiiam  sacra  jur.i  daret. 
Hoc  agil  omnipotens,  tolum  qiii  condiJil  orbem  : 

Magnaque  sola  putes,  quae  lacit  ipse  polens , 
Lxtiorergo  precor,  inaneas  in  rulmine  rcctor, 

Majora  spcrans,  vir  rationesagax. 
Regc  sub  hoc  florens,  scternaqiie  regna  requirens , 

t 

Jusiitia  ac  pietas  tecum  comitati  coruscent, 

llla  lunra  peclus  protegat,  isla  latus. 
Alla  fidcs  cliam,  dilectio  Dda  nitescal, 

Et  Forlunato  sis  comes,  amplus  amor. 

8  UniisCod.  Va\\c.,  de  limiie  princeps:  cnrrupie. 

•>  Jusiiniaiius,  Jiistiiii  iiiip.  nepos  er.it  ex  soroie. 
Jusiiniiin  porro  cx  gciiere  iiiliinn  ct  (ibseuri)  fnisse, 
ac  per  oinncs  miliii:»;  graliis  ad  siinimiun  miperii 
fastigiiini  cvecliim,  nolnni  csl  :  qu:e  el  ejiis  nepoti 
Jiisiiniaiiii  ex  paile  eoiiveniunt.  Hnnc  Jtistinus  ini- 
perio  associavii  :m.  t27,  pliirihiis  aniea  miineribus 
in  Rom.  impcrio,  doini,  iniliti:ci|tie  perfMnoium. 

«  Versus  pent;iiiieter  liuiusce  disiichi  decrat  in 
JIss.  oiiiiiibiis,  sive  Vaiic,  sive  quihus  iisiis  esl 
Drow.  lidit.  Paris.  B.hlinlh.  PP.,  edita  au.  IGl  ,  iia 
euin  siipplel  : 

iinmorule  piis  aclibus  augc  decus. 


LIBER  UNDECIMUS. 


CAPUT   PUIMUM. 

•  Exposiiio  SymboH. 
Snmmam  totius  fiJci  catholic»  >>  recensentibus  , 
in  qua  integrilas  crcdulitatis  ostcnililur,  et  unius 
Dei  omnipoiciiiis,  id  cst  sancta;  Triniiatis  a:qiialilas 
declaraiur,  el  niystfiriuin  Incarnniicmis  Filii  Dei,  qui  D 
pro  salute  huniaiii  geneiis,  a  Patre  dc  ccelo  descen- 
dens,  de  virginc  nasci  dignatus  est,  (luo  ordinc,  vel 
qnando  periuleril,  quoi  odo  scpultus  surrexeril,  ct 
in  canie  ipsa  coelos  ascendens  ad  dexterain  Patris 
consederit,  judexqne  venlurus  sit,  qualilcr  reniis- 
siiinem  pcccaiorum  sacro  bnptismnte  renatis  coiiiu- 
lcrit,  ci  rcsurrecliu  tandem  humani  generis  in  eam- 
dem  carncm  in  vitara  xternani  futura  sit ,  quia 
mulla  in  Syrobolo  paucis  verbis  complexa  sunt,  me- 

*  Qui  hanc  Syniboli  expositioiicm  cum  illa  quac 
exstai  iiilcr  Rullni  opera  voluerit  cunferre,  (aeileii 
videbit  (ul  et  Drow.  adverlit),  banc  ejiis  polius 
epilomen  essc,  et  cx  Itulini  ingcniu  naiain,  quain 
Forluiiati.Quodigitur  Ruflnusscripseral,  ForiiinaMis, 
jaai  crcatus  episcopus  Piciavieiisis,  iit  vidc  ur,  ail 


diocriter  nobis  scrmo  icmperanJns  cst,  nc  aui  hre- 
viter  dicenJo  nun  aperiant  iulellcctuni,  aut  proli- 
xilate  verbi  gcnereiur  fasiidiuin.  Itaqiie  cum  rcsur- 
geulcClirislo  ct  ascenJcnte  in  ccelum,  misso  sanclo 
Spiritu,  collala  <  est  apostolis  scientia  linguarnm, 
adliuc  iii  uno  posiii  hoc  inier  sc  Symbolum,  unus- 
qiiisque  quod  sensit  diccndo,  condiderunt,  ut  disce- 
deiites  ab  invicem  hanc  regulam  per  oinnes  gcnles 
xqualiter  prxdicarent.  Deuique  symboluin  Grxce 
colhitio  dicilur,  qnia  boc  ipsi  inter  se  per  sanctuia 
Spiritum  saluhriter  condiderunt.  Dicitur  et  indiciuin, 
qiiod  pcr  hoc  qui  recte  credidcril  indicelnr.  Ergd 
cuiictis  credentibus  qux  contiiicnlur  in  Syiiiholo, 
salus  animaruin  et  vila  perpetua  bonis  Aclihus  ^ 
prxparatiir. 

plebem  snain  erudiendara  iii  epitonien  redegisse  di- 
ccndiis  csi. 

^  Aliqiiiit  Msi.,recensenles;  alquc  ita  Mvaxo^ouSov 
hic  eeriiitiir  i>rationis. 

■^  lii  un'i  Cod.  V:ii.,  dcest  esl. 

*  Ibid.,  pr«|);ire(Kr. 


547  VENANTH  IION.  CLKM.  FOUTUN.\TI  OPERliM  PARS  F.  M» 

CreJo  in  Deum  Pairem  omnipoleniem.  A  nuin.  U.iicuin  Kiliuin  idco,  ul  iiil  \\\   lioc  Inlelligas 

Pr;pciariiw  in  priinordio  poniliir  •  ccelesiis  lesii- 


mnnii  fiindamenlum,  quia  s.ilvus  ^  esso  non  poleril 
qiii  rccie  Je  salulo  non  credideril,  Aposlolo  praedi- 
caule  :  Credere  oporlel  accedenlem  ad  Deum  ( Ihbr. 
1.  C).  Iiem  :  CoTile  ereditur  ad  juttitiam  (Uom.  x,  10); 
pl  Credidi,  propler  quod  tocutus  jum  (Psal.  cxv);  vel 
illiid  JuHus  ex  fidevivil  (nom.  i,  17),  el  :  Niti 
crtdiderilis,  non  intelligetit  (Isai.  vii,  9,  jnxtaLXX). 
Ergo  vcl  in  reltiis  liuinanis  nnUiiin  opus  iiicipitur , 
nisi  labor  oinnis  ad  effccium  venire  credaiur.  Unde 
crodeiidnm  csl  in  Denm,  a  qiio  lam  praesens  viw 
qiiam  fiiiiira  iriliuiliir.  Deus  aiitem  appcllaiio  esl 
subslaiili.-e  sempilernx,  sive  liinoris  diviiii.  Igiiur 
Deiis  esi,  s'ne  principio,  sine  fine,  siinplex,  incor- 
pnreiis,  inconipreliensibilis.  Palrem  aulem  cum  au- 
dis,  agnosce  quod  babeal  Filium  veraeiicr  geniluni, 
qiiomodo  posscssor  dicitur,  qui  aliqiiid  possidct,  et 
Dominus,  (|ui  alicui  dnniinatur.  Deus  ergo  Paler, 
secreti  sacrarnenti  vocibuliim  est,  cujiis  vcre  Filius 
est  vcrbum  el  spcculiim  et  cbaracler ;  el  imagn  vi- 
vens  Patris  vivenlis ,  in  omnibus  P.ilris  similis, 
ejusdem  naiurae,  el  in  divinitale  genilns,  Genilori 
per  omnia  co.Tqualis.  Nec  qiiaeraiur  iiuomodo  genuii 
Fillum?  qiiod  et  angeli  nesciunt,  propbelis  esl  in- 
cognitiim.  Unde  iUud  dictum  est  :  Generationem  ejus 
quis  enarrabii  (Itai.  liii,  8)?  qnam  sccreiam  origi- 
nem  cum  proprio  Filio  novil  ipse  solns  qui  geniiil. 
Nec  a  nobis  Deiis  disciiiiendus  esl,  sed  credendiis  , 
qiii  in  nobis  ipsis  ncscinius  quod  sapimus,  quomodo  „ 
eapieiiliam,  ingeniiim,  anl  intellectus  consiliuni,  aut 
mens  nostra  gcneral  verbum.  Sed,  utbreviier  dica- 
mus,  sufncil  nos  scire  qiiia  lux  genuit  splendorem, 
propliela  testnnte  :  In  tplendoribut  sanclorum  ,  ex 
uie^o  anie  luciferum  fjenui  te  (Psal.  cix).  Et  illud  : 
Hic  Deus  nosier ;  el  non  repulabiiur  aller  ad  eum  ; 
el  post :  /n  (<'rii.^  fisiit  est,  et  inter  homines  converta- 
tut  etl  {Bar.  iii,  5fi,  38).  Oinnipotens  vero  dicitur, 
eo  quod  oninia  possil  el  omniuin  obiineat  potesta- 
lem,  qui.-)  Paier  omnia  creavii  per  Filiiim. 
£/  iii  Jesum  Cliristum. 

'Jesus  liebraice  Salvator  diciliir  ;  boc  noincn  d- 
gne  conveiiit  principi  qui  popiilo  se  sequonli  possit 
ealulcm  iribuere  :  cujus  liguram  Jesus  Nave  gerens. 


lerrenum,  sive  corporeum,  ubi  de  uno  esi  unus,  de 
luce  splendor,  de  corde  verbiino,  de  nicnie  sctisus, 
dc  fiirte  virtiis,  de  sapienlia  sapicns,  de  aeierno  na- 
tiis  esl  '  .Ticrnus,  per  omnia  idein  qiiod  Paier,  boc 
Filius.  Nain  unicus  iden,  quia  ncc  coinparaiionein 
recipit  cum  reliquis  creaturis,  ncc  similiiiidineni, 
qiii.i  oinniiim  rerum  snmmus  ipse  creator  esl ;  iiomi- 
nes  aiitem  filii  Dei  vocantur  per  graiiam;  ille  snlus 
Filiiis  geiiitus  pcr  natiirain.  Hncusque  de  Dciiatc  Pa- 
trl^i  alque  Filii  textus  ordo  seculus  esi. 

s  Qui  natus  est  de  Spiritu  sancto  ex  ilaria  x'irgine. 

IIIu  qui  dePaire  anic  sircula  naius  est,  postea  dtt 
Spirilii  sancto,  ciijus  templum  iii  Virgiiie  rabricaiiim 
esl  iiitelligeiidum.  Nam  siciit  iii  sanctificalinnc  spiri- 
lus  niilla  fiagililas  cxstitil,  sic  nec  iii  partii  ejujdem- 
caiisa  corruptinnis  apparuit.  Qiii  in  coclis  iiniis,  in 
lcrris  unictis,  per  porlam  Virginis  ingredi  n.undnni 
di^nniiis  est.  Ilinc  plurima  prnphelx  de  ccnceptu 
Virgiiiis  et  de  partii  loculi  sunt.  Unum  i.imcn  exein- 
pV.iin  pro  brevitate  prnponemiis,  de  quo  Ezecbicl 
dixit  :  Porta  qu(e  respicii  ad  Orientcm  ctauta  tril,  et 
non  aperietur,  et  nemo  Iransibit  per  eam,  quoniam  Do- 
minut  Deut  Israel  ipte  Iransibil  per  eam,  el  clausa  erit 
(Etech.  xLiv,  2  ).  Hoc  lamcn  notandum  esi,  quia 
Spirilus  sanclus  est  doniinicK  carnis  Crealor:  Spiri- 
tus  sancti  liinc  majestas  ostenditur.  Qiiod  vero  Dcii& 
in.^^jestatis  dc  Maria  in  canie  natus  csi,  non  est  snr- 
didatns  nascendo  dc  Virginc,  qui  iioii  fuil  lolluiiis 
hominem  eondens  de  pulvcre.  Denique  sol,  aui  ig'iis 
si  lutum  inspiciai.quod  leiiiteril  purgat,  clse  tainen 
non  inquinnl;  nec  fiiil  Deo  injurise  causa  misericor- 
dix,  neque  fit  incredibile  quod  est  ipse  naiusde 
Viigine,  qui  Adam  de  pulvcre  ei  priinam  ninlieren» 
potuit  dc  cosia  formare. 

Cruci/ixus  sub  Pontio  Pilalo. 

Hinc  mulia  prophetx,i>  qualiter  conUxus  in  cruce. 
foraiis  pedibus,  aceto,  vel  felle,  aui  vino  myrrhato 
potatus,  spinis  cofonatus,  lancea  percussus,  super 
vcstem  ejus  sorle  missa,  et  in  coiispeciu  popnli  ma- 
ligni  raanibus  exiensis  in  die  pependerit,  prxdixe- 
runt,  diligens  lecior  inveniel.  Tamen,  nl  brcviier 
dicalnr,  in  cruce  suspcnsus  est,  ul  nos  a  damnaiione  ' 
ligni  velusli  dissolverel.  Felle  vero  polatur,  ul  aina- 


populiim  de  desertoJ  in  patriam,  •  ct  lerram    re-  D  riludinemprxvaricaiipomi^ei  nimis  acidi,  ampu:are> 


proinissionis  ccrtum  est  induxissc.  Et  iste  de  tcne- 
bris  et  lerra  ignoranti:c  scqncnlcsse  ad  cotlos  duiit. 
Cliristusdicitiira  clirismatis  uiiciione,  ei  linc  iinnicn 
pontificale  esl,  vel  rcgale,  quoniain  reges  iingobanlur 
oleo  corruptionis;  liic  aiilem  a  Spiritu  sancto  olco 
exsiiltatioiiis  divinitiis  iincius  csi,  prupliela  diceiilc. 
S/>Jrilut  tunetui  super  me,  propler  quod  niixil  me 
(hni.  LXi,  1).  Jesus  ergo  diciturco  qiiod  salvct  pn- 
pulum  ;  Cbristus,   quod  sit  uiicius  Pomifcx  in  a-ier- 

•  Diio  Codd.  Val.,-/irfi'/is  leilimon.t. 

l>  Ms.,  ei.se  poleiit  i/tti  reete  de  sdlule  credideril. 

'  lliiiis  ('.nd.  V  II.,  Jf»i(«  fliiii'111    liebraiee. 

'1  lii  iiiiiiiiiilli'<  iMs^i   vcilii  iii  patiiiiiii  dcsiiiit. 

"•  lii  allero  Cod.  Vai..  f(  i»  (fi'iam  ri';)iumu»i(>iiii. 


Spinis  coroiiatur,  ul  maledicia:  terrsc  velusiuin  cri- 
men  erueret.  Lancca  perculilur,  ul  per  plagani  laie- 
ris  aqiia  flucnlo,  vel  sangiiine,  bapiisniiiin  vel 
mysterium  niariyrii  promiilgarel;  el  ul  dicaliir  ali- 
qnid  allius  :  lii  co-la  Cbrisliis  perculilur,  ul  vulnus 
nnbis  iiifixuin  pcr  Kv.iin,  quae  de  cosi»  viri  Uirinaia 
fucrai,  anipuiarci.  Ul  lamon  »d  hoc  inlelligemlum 
aliquanlnlinn  evlcndainnr,  sicul  dicil  Scriptura  : 
C.ordis  iicuti  aperti  sunl  ud  intelliiiendum,  quid  iil  atti- 

I  lliid.,  nn.ui  ifsl  coirternui. 

*  lii  Edil.  riirisiciisi  ISililiolb.  Palruin,  I.  VII.  le- 
Kiliir  :  yiit  romeptusesl  de  ^>|iiiil»  i>iHilo.  Mi».  tl 
lejlii»  lliilliii,  <(Mi  'iudi»  «'■  elc.   Itrow. 

i>  liiuM  Cod.  Vii  ,  ./iKiiicr  iiuti/iiM»  "•  crun. 


343 


MISCELLANKA.  —  LID.  XL 


oSO 


ludo,  tutltudo,  ac  profundnm  (Epli.  iii  18),  qiiod  esl  A  qui  venturus  et  (Mattli.  xi,  3)?  quoil  leclor  re.iuirens 


crucis  signiDcalio.  El  qiiare  D.iminus  in  patibulo  se 
psli  elegerii,  quserilur.  R.iliolixc  reddilur  :  cruxspe- 
cies  irop;ei  esi,  quod,  dcviclis  hoslibus,  solet  lieii 
iriuinphanli ;  ct  qui.i  Dominns  tria  regna  sihi  sub- 
jecil,  suspensus  in  aere  [i]s$.,  aera]  vicioriaiii  de 
roelesiihus  elspiritualib;is  iie(|uiliis  est  aJeptus  ;  ex- 
pandeiis  aiiiem  maiius  ad  populum  [;Vss.,  populosj, 
palmam  de  lerrcnis.  Qund  vero  suh  terra  crux  fixa 
est,  ostendil  euin  cl  de  Tariaro  triuinpbare.  Et  quia 
de  aliis,  brevitatis  causn,  prxteriinus  plurima,  ne  ge- 
neremus  fastidium,  sic  pro  lionore  saiictx  crucis  no- 
his  hic  sermo  disieiidilur,  ut  vohis  xdilicaiio,  ci  illl 
crescat  prxconium.  Ergo  qnia  nec  ipsa  sider.i  in 
conspeciu  Dei   pro  liumano  criniinc  eranl   pura,    et 


iiiveniei.  Sed  desceiidciis  ad  inreriiuin,  iiijuriani  non 
periulit,  qiiod  fecit  caus.i  cleineniix,  velut  ut  rcx  iii- 
iraiis  carcerein,  noii  ul  ipse  lencretur,  sed  ul  noxii 
solvereniur. 

Tertia  die  rrsurreiit. 

De  resurrectione  ejus  iidein  prophetae  plura  loctili 
suni,  quoil  et  Joaas  '  triduo  in  ventre  ceii  perma- 
nens  designavil. 

Ascndii  in  cmlum. 

Iloc  f  rialir.^grapliiis,  prnplicuc  el  Apostoius  me- 
niinit,  uiidc  illiid  diciuin  est  :  Ascendens  in  altum, 
captivam  duxil  captivilatem  (Eplies.  iv,  8).  Ergo  post 
passionem  e  Cliiislus  coelus  asceiidlt,  non  uhi  iion 
eral,  Yerbuni   Deu5,  qtii  scmper   iii   coDlis  est,  sed 


crat  tota  terra  poUuta,  ideo  suspensus  est  Cliristiis  B  ubi  adliuc  ve/bum,  caro  factum,  iion  scdemt*  undc 


in  aere  [Mss.,  aera],  ut  siinul  lcrras  el  astra  piirga- 
rel;autquiaipsedixerat:  Sicut  Uuysesexailavilserpen- 
iem{Joan.  iii,  li);  idoo  cruci  susiiendliiir,  ut  ad  in- 
plcreiiiur  verba  qu.-e  Creator  prjL'd  xerai,  aiit,  qiiia 
inter  coelum  elterram  grandis  cral  discorJia,  ut  lol- 
leret  reconciliator,  se  ineJianic,  scandaluin.  In  » 
aere  suspend.tur,  ut,  se  in  niedin  posito  inter  coeliim 
et  icrr.im,  et  inier  hominera  et  Deum,  p;ix  redirel 
post  odium.  Aut  ideo,  quia  anic  gravis  latro  in  criice 
conligebaiur.  Ergo  ad  hoc  elegit  Cliri&tus  principale 
gupplicium,  ut  hominem  absolverel  ^"  originali  pec- 
cato,  qiiod  erat  principale  tormenluin.  Aul  ideo  Deus 
in  crucesuspenditur,  iil  pro  captivitate  noslra  pre- 
tiiim  sui  corporis  i:i  aalera  inercaior  pensaret.  Aui 
idcocrucifigitur,  quia  mortui  erainus  per  poniuin  et 
arborcm,  iit  deiiuo  crux  et  Christus,  idestarbor  el 
pouium,  per  ipsam  siinilitiidiiiem  nos  a  iiiorle  liLe- 
raret.  Pomuin  dulce  cum  arhore ! 

Sub  Pontio  Pilato. 

Bene  boc  est  additum,  ut,  judice  ciim  tempore 
designato,  non  esse  videretur  iucerium.  Sub  llerode 
rege,  qui  eo  lempore  tetrarcha  erat,  ad  quem  Pila- 
lus  misil  Dominum  vinclum,  et  per  hoc  inter  jidi- 
ces  pax  provenll  po^t  odium.  Et  '  legatus  Dnminus, 
magis  legaiarius,  pax  iiiter  partes  exslitii,  et  judices 
a  livore  dissolvit. 

Detcendit  ad  inferhum. 

ilinc  prophetx  plura  dixeriint,  undc  esl  illud  di- 


viJenles  angeli  carnis  nalurani  coelos  intrare,  stu- 
pueruntdiceiites:  Quis  est  isle  rex  yloria  (Psal.  viii)? 
^  Sedet  ad  dexleram  Palris. 
Nam  cl  ipsuin  sedcre  mysierium  est  carnis  nssiim- 
ptar,  el  provectum  sedis  noii  divina,  sed  hiuiiana  na- 
lura  reqiiirit;  inde  et  bnc  dictiim  est  :  Pa.ataesi 
scii.s  tua,  Domine  (Psal.  xcii).  Et  :  Di.rit  Doiuinus 
Domiiio  mco:  Sede  a  dexlris  meis  (Psal.  cx).  Et  illud  : 
A  modo  videbitis  Filium  liominis  sedentem  a  dextrit 
virtulis  Dei,  judkaturus  vivos  el  mortucs  (Matllt.  xxvi, 
04).  Aliqui,  dicunt  vivos,  jiistos  ;  inurtuos  vero,  in- 
justos.  Aul  certe  vivos,  quns  in  corpore  iiivenerit  ad- 
venlus  '  Dominicus,  et  i  intell  gainus  iiiorliios,  jam 
f,  sepultos.Nos  lanien  vivos  et  mnriuos  hoc  Cjt  aniinas, 
et  corpora  pariter  judicanda,  Nam  de  adveiiiu  Dopii- 
ni  et  Malachins  ait  :  (Eccevenit  Dominut  omnipotens 
(Ual.  III,  i).  El  Daniel  :  Eecce  m  nitbibus  coeli  qnati  ^ 
Filins  hominit  (Dan.  vii,  J3).  Et  illud  :  Sicul  futgor 
ab  oriente,  ita  et  erit  adveiitus  Filii  hominis. 

Credo  in  tancto  Spirilu. 
In  biijus  cominemorationu  mysterium  Trinit;itis 
impletur,  unus  Pater,  unus  Filius,  uiius  Sjiiriliis 
sanclus,  ul  iiat  distinctio  personarum,  voeabula  se- 
cernuntiir  :  Paler,  cx  quo  oninia,  et  qiii  non  hahet 
Patrem  :  Filius  ex  Palre  genitus;  Spiritus  s.inctus  de 
'  Dei  ore  procedens,  eicuncla  ">  sanctificans.  Ergo 
uiia  divinitas  iii  Trinitaie,  quia  dixit  Symbolum  : 
Credo  in  Deuni  Pairem  ",  el  in  Jesuni  Christum,  et  in 


ctnm  :  Yita  mea  in  inferno  appropiavit,  et  factus  sum  D  Spirilu  sanctii.  Ergo  ubi  in   prxpositio  ponitur,  ihi 
inler  morluos  liber  (Psalm.  lxxxiv).  El  illud  : ''  Tu  i»      divinitas  approhatur,  ut  est :  Credo  in  Patre,  in  Filio, 


"  M8S.,at'ra.  In  unoCnJ.Val.,irf«ocrHci  suspendititr. 

^  Mss.,  orijinafe  peccalum. 

'  Mss.,  Iigatus. 

^  Veieres  scilicet  Paircs  nonnulli  (iit  advenit 
Browerus)  senserunl,  cum  Jo.innes  non  duhiiaret 
Cliristuin  verum  esse  Messiam,  illa  sua  legatione 
qiixsisse  nuin  eadem  opcra  inuritunis  esset,  et  ad 
inferos  desrensurusV  Quem  proinde  (addam  egn)  et 
Joannes,  mox  deiruiicaio  capiie,  nd  iiiferos  desceii- 
turus,  liberaiorem  suiim  exspectassel.  Lcge  sanctum 
Hier.  in  coinment.  in  Akith.  ad  hune  locuin  de 
Joanne. 

*  Uniis  Cnd.  Vat.,  ipso  tridue  in  venlre. 

'  Ihid.,  Psalmographut  propheta;  el  deest  .Apost, 

*  Mss..  Doniiitus. 


''  ln  Mss.  quibusdain  scqucntia  siiie  litulo  priece- 
deiitibiis  jnnguntur. 

'  Uiiiis  Cod.  Vat.  :  Dominicus  et  mortuos  jam  ter 
pultos.  Sot  tainen  intetligaiiius  vivos. 

j  Desideraiur  in  qiiibusd.iiii  Mss.  hic  in(e//i3ami/i. 

">  Unus  Cnd.  Val.,  Filium  hominis. 

'  Venaiitius  Fortunaius  videiur  lioc  Inco  resp^^xi^sc 
ad  illud  psalmi  xxxii  :  Et  Spiritu  oris  ejus  omnit 
virtus  eorum  lirmata  est;  et  ad  illud  Joaii.,  c.  xx  : 
Hmc  rum  diiisset .  iiisulflatit,  et  dixil  eis  :  Accipiu 
Spiritum  sancluni,  etc;  quibus  ex  teslinioiiiis  diviui- 
las  Spiritus  sancli,  qni  cum  Patre  et  Filio  adoratur, 
ei  ejusdem  ex  Paire  Filioque  proce.«sio  osieiidllur. 

•"  Diio  Codd.  VjI.,   el  cuncta  siqnilicaiis. 

"  In  uiio  Cod.,  et  in  DominuinChiisium,  etc. 


SSI 


VENANTII  HON.  CI.EM.  FOimJNATI  OPF.RUM  TAUS 


m 


iu  SplrUu   Miteto.  Niini  iiun  dicitiir,  in  lancla  Eccle-  A  Coiisiiltiiin  riiibia,  saiictisi)uo  gororibus  '  iJ  sit. 


lia  ;  iioii  tlicilur,  in  rmisiioitt  peceaiotum,  *  tcd  tt- 
tniuiontnt  ptccalorum  crcilis. 

Sanclnm  Eccleiiam. 

Saiicta,  qiiia  una  esi  Ecclesia  siiic  ruga.  Siciii  iina 
fliles,  uiiuiii  linpiisina,  in  qiia  anui  Di'us,  Diiut  l)o- 
ininus,  uniis  Spiritiis  sanciiis  crcditur;  dc  qiia  in 
Canllcis  legilur :  Viia  esi  colu  i  ba  mea  ;  nani  iKcre- 
lici  coMgrcgant  Ecclesi.iin,  ubi  riiga,  ei  perfidiue  ma- 
cula  coniproliaiiir. 

Hcinissioiiem  pecca'oi-um. 

Nubis  in  hoc  sernione  sola  credulitas  siifflcit,  ncc 
ralio  requirilur,  \\b\  principalis  indulgciitia  coinpni- 
batur.  Ip.'!»  i>  rex  xtcrniis  a  nullo  discuiilur,  si  quod- 
riinipie  largilur.  Nam   ille  qui  potiiil   lioniincm  du 


Ul  vultu  rcleves,  qiios  In  ainoru  tciics. 
CAPUT  III. 
A:l  enmdem  de  s  ualulilio  abbalistw. 

|N:iialriii  Agneiis  ahhaiiss.c  dicm   celelir.il  linc  car* 

iiiiiic,  iii  i|uii  fl  Itadcgiiiidi  pro  nalali  lili»,  qiiaiii 

Clirislo   pepeial  i;ratulatur  ;  cl  ad  cxtreniiim  viita 

pro  ulraqiic  (.icil.j 
iMaler  opinin,  dcceiis,  voto  Ixtaro  beato, 

Gaude,  natalem  lilia  dulcis  liabel. 
Ilaiic  libi  non  uierus  iiatani,  sed  gralia  fecii, 

Noii  caro,  sed  Cbristus  bnnc  in  atnore  dedil. 
Qurcsiliii  xierno  lecuin,  tibi  conlulil  auctor, 

Pcrpctuam  piolem  ilat  sine  fine  Paier. 
Follx  postcritas,  qiix  iiiillo  deritii  a'vo, 

Qiine  cum  nirilre  siiiiulnon  moriiura  iiianel. 


^  *  *  r>  \lHiK   tUIII    lililtlC  &IIIIUI  IIUII    iilUIIIUid    iilUilCI. 

uto  farere,  idcm  poteiis  esl  c  omr.e  lululeniuai  pur-      ^^  ...^j,,  f^,„  ^1^  sj,,,^,^  Kadegundis  lioiiore. 


gare;  ei  valet  innocentiam  perdiiam  restiiuerc,  qui 
scpulios  et  membra  pcrdiia  rcvocai  ad  saluieiu. 
nesurreclioiiem  cariiis, 
Suinma  perreclioiiis  cuncluiliiur,  el  caro  ipsa,  qiix 
r.idil,  resiirrectura  erit  imniorlalis,  ul  maneat.  Li- 
tet  resnrrectio  a  pagaiiis  el  a  quibusdam  ba^reticis 
n'in  crcilaliir,  l-.inicn  Isaias  dicit :  Surgent  morlui  et 
instiiabuniitr;  et  D  iiicl  ait :  Hesitrgeiii  lunc  qiti  mnt 
in  lcrra'  pitlvcrc.  Clir  sliis  dicil  :  Quod  aulent  surgent 
mortui,  uon  leijislis  ?  Et  :  Xon  esl  D:us  moitnorum, 
sed  rivenlium.  Itein  Aposlolns  dicit  :  rii  quod  semi- 
lios  non  ticificaiur  iiisi  pritts  morialiir.  Et  Scriptura 
dicit :  Post  resurrectioncm  eruiil  sicut  angeli  Dei. 
Krgo  ^  nec  boc  credentibus  iinpossibile  judiccliir,  p 
quiaqui  potuil  hominein  de  lerracomponcre,  puleril 
liunc  fs  bomiiie  in  angcluni  iransroimare,  el  post 
lianc  vilim  lemporatem  viiain  xtern:im  Iribucre. 
Rrgo  nioritur  boiiio  quasi  granum  in  sulco,  ut  re- 
snrgat  cuin  spico,  el  niiiltipliretiir  cum  fructu,  assi- 
inileliir  et  aiigclo  :  qiiod  ipsc  saluiis  aiictor  nobis 
Iribuere  dignctiir  ,  qiii,  iriumpbalo  Tartaro,  ciim 
Palre  et  sanclo  Spiritu  glorioso,  i;rincipatum  [prin- 
cipaiu]  intrans  viclor  rcgnat  in  coelo.  Aioen. 

CAPHTII. 

Versus  ad  domnam  Itadeyttndem. 

tSiium  in  Radegiiiidem  dcsideriuii),  quo  se  illa  icm- 
pore  inclnserat,  declarat,  et  opiat  iit  <am  quaiu 
celcnime  a  recessu  suo  reducein  videat.] 

Quo  sinc  inc  mea  lux  oculis  erraniibus  »  abdit,  jv 

Nec  patitur  visii  se  rcserare  nieo? 
Oinnia  conspicio  slmul,  a:thcra,  fluraiiia,  terram  ; 

Cuni  ic  iion  vidco,  suiit  mibi  ciiiicta  paruni. 
Quamvis  sit  ccelum,  nebula  rugieiiie,  sercnum, 

Tc  cclanie  milii,  stai  siiie  sote  dies. 
Scd  precor,  liorariim  ducat  rota  concita  ciir>us, 

Et  brcvitale  vcliiit  se  ci  lcrarc  dius. 

*  Mss.,  laHctam  Ecclesium  ae. 

^  In  uno  Cod.,  ipte  tex  lerremit  a  nullo  dicilur  ; 
sorruptc. 

'  lii  unn  Cod.  omne  ilinin  lutiileiilum. 
^  Krqo  ne  Itoc  credcnlibus. 

•  Viiio  i|u:i:  tliiiiiius  ad  c.  II  ct  l:i  lib.  vii>. 

'  lliius  Cuild.  Val.,  sororibus  lioc  sit.  ICdit.  Paris., 
hdc  s  t. 


.\gncn  haiic  vobis  Agnus  in  orbe  dejit. 
Gaudia  d  stensos  pariter  celebrelis  in  annos, 

Ei  per  vos  populus  voia  superna  colal. 
Virglncosqiie  clioriis  muderaiiiina  sancla  doccnies, 

Perpetua:  viix>  disinbuatis  i*  opes. 
Iliiic  lon^inqiia  salus  leneat  «os  '  corpore  viiiclas, 
Uursus  in  xlcrno  lumine  juiigai  ainor. 
CAPUT  IV. 
Ad  eamdem,  ut  vinum  bibal. 

[Radegiindein  rog.it  e|  siiu  et  Agnelis  nnniine,  al 
vino  iitatiir  utque  roojiro  ejus  usu  valctudini  con* 
siilal.] 

Si  picias  et  sancius  amordat  vota  peteiiti, 

Exaudi  fainiil'  s  niunere  larga  luos, 
FurtuiKitus  ageiis,  Agnes  qiioque,  versibus  oranl, 

Ut  lassata  niniis  vina  bcn  gna  bibas. 
Sic  libi  del  D^iininns,  qii:ccunque  poposceris  ipsum, 

Et  tibi,  sicut  ani.is,  vival  iilerque  rogans. 
Supplicitcr  peiiinus,  si  non  olTendimiis  ainbo, 

Ut  rclcvcs  iiato<:,  inatcr  opima,  duos. 
Noii  giila  vos,  sed  caiisa  iraliat  iiiodosiiniere  vina, 

Talis  cniiH  potiis  viscera  lassa  juval. 
Sic  quoque  Tiinolhcuin  Paulus,   tuba  geniilnis  uoa, 

Ne  stoinachtim  inftiiiiei,  suinere  vitiajubel. 
CAPUT  V. 
Ad  abbalistam  de  uttlnli  suo. 

[Diuturnain  ac  iocxplebileDi  ab  Agnele  oi>oni  sibi 
inipeiisam  deelirat  Fortunatus  :  qiiain  dum  pre- 
Biarel,  eamdein  a  culloqulis  cuni  lladei;ii:iile,  el 
,  cilio ,  qiiamvis  esurieiitcin ,  rcfert  a!islinuisse. 
Ipsam,  cui  forte  soniDusobrppierai,  ex  birniabnui 
dleruin  lireviiaie  et  prulixit:ita  n^iciium  a  soinnu 
nitiiur  revocare,  ati|iie  ejiis  e\  l.-etiiia  sibi  quoque 
lranquillil:itciii  oburiri  sigiiillcal.| 

Dulce  dccus  noslrum,  Chrisii  sanciissima  virgo, 
Agnes,  qiix  incritis  iniin:iculata  nisiies, 

Sic  libi  coiii|ilacnit  bndicrniiMi  ducere  tempus, 
Ui  iiiihi  inexpletam  distribuissus  opeiu, 

I  Natalis  dics  hie  eral,  quo  Agne»  primiiiu  In  ab- 

batiSMMi  iiiouaslerii  saiiiu*  croci»  Pictavieiisi»  a 
KaJcguiido  coiistiiula  luaral;  qni  dios  (uii  el  alia» 
adiiotaviuius)  aniiiversaria  tuleii>iiitate,  qocniadiui»- 
diiiii  pt  iialilis  episcuporum,  celebr.ilialnr. 

i"  Mss.,  oims. 

'  Uiius  Cod.  Vat.,  vot  toiport  JHiKM. 


553  MISCELLANEA.  —  LID.  XI  554 

Kcc  dare  nuiic  (lominae  »  moiliilamina  dulcia  lingn.-c,  A  Qnas  locus  oxchidil,  mens  anxia  vocc  rcquirel. 


Cui  duin  vcrba  rerers,  pascilur  ore  luo. 
AHiiiuisse  cibis  (liani  vos  ipse  piobavi, 

El  qiiasi  pro  vobis  est  railii  (acta  fanies. 
Audlo,  sdinnus  iners  radianies  pressit  dcellos, 

>>  An  iiimias  nocies  anticipnre  velis? 
Cui  iion  siifliciaiii  lixc  lempora  loiiga  (inietis, 

Cuin  prope  iiox  lencat,  qui)d  duplicata  dies? 
Nubila  ciincia  leguni ,  wc  luna,  nec  alra  vidciilnr, 

Sisis  Ixta  aniinn,  me  nebulx  rugiuni. 
Gaudia  vera  cnlat,  (|ua;  iios  '  bxc  scribcre  jiissit, 

Et  lecum  faveai  ducta  sub  arcc  poll. 

CAPUT  VL 
Aliud  ad  eamdem. 

[Snnin  in  Agnetem   benevolcntiaui   dcclal>nt,  qnani  g 
non  ullo  es  libidinis    loiniie  ct  cansii  naiain  lcsia- 
tur,  scil  e\  cliariiale  oriam,  ei  ciiiii  Kaiie^uiide, 
plena  pieiaiis,  iieccssiliidine.| 

Maier  linnnre  inilii,  sorornuiein  dukU  ainnre, 

Quain  pietate,  fide,  pcctore,  corde  cnlo  : 
Coelesti  aHcciu,  non  crimine  cor|  oris  nllo, 

Mon  caro,  sed  Iioc,  quod  irpiritusoptat,  amo. 
Testis  adest  Cbrislus,  relro,  Pauloqne  ininistris, 

Cumque  piis  sociis  saiicia  Maria  videt  : 
Te  milii  non  aliis  ocu!is,  aiiinio:|ue  fuisse, 

Quam  soror  cx  ulero  lii  Tillana  fures. 
Ac  si  unO  p:iriu  maier''  Radegundis  iiiroqiie, 

Visceribus  casiis  progenuisset,  cram. 
Eltanquain  paiiier  n»s  ubura  cliara  bealse 

Pavisseiit  uno  lacte  flueiiie  diios.  ^ 

Ileu !  inca  dainiia  geuio,  tciiui  ne  forie  susurrn, 

Impedianl  seiisiiiii  °  iioxin  vcrba  nieuin. 
Sed  lamen  est  aninius  siniili  nic  vivcre  volo 

Si  vos  me  dulci  vultis  amore  culi. 

CAPUT  VII. 

Ad  eamdem. 

[Abscns  Forliinaius  Sinim  in  Radegunilcm  deside- 
riiiiii,  ac  piulatein  sigiiincal;  ac  rogat  Agiieiein,  ut 
qu:e<lam  a  se  pneterinissa  in  liadegundem  oflicia, 
ipsa  pro  se  e\pleai.  Posireino  diiiiuniam  ulriqiic 
vilaiii  precatiir,  aique  optat  ul  tres  siiuul  iina  dies 
lullai,  nec  se,  qui  morinli  liac  iii  vlia  coiijunctis- 
siiiie  vixere,  dividai  ruturae  vilie  cunditiu.] 

Qua;  cliar.TC  matri,  quasdulcia  verba  sorori 
Solus  iii  abseiili  cordis  amore  loquar  ? 

"  Eilii.  Paris.,  moderamina  dulcia. 

•"  Edit.  1'aris.,  ali!  nimias....  vo'ens.  Ad  finem  ver- 
SUS,  iiiius  Cod.  Val.,  anliciparevobis. 

■^  ll;i'C  noii  alia  viilclur  fiiisse  quain  Itiidegundes  , 
(ju.e  Fiiriuiialum  ad  Agneleni  lioc  p^'cina  scriberc 
jusserit.  lii  uiio  Cod.  Vat.  legitur,  corrupte,  scribere 
jungunt. 

<*  Unus  Cod.  Val.  Radeguiidis  utroque  :  quod  se- 
quendiis  esi. 

♦  Edit.  Paris.,  mollia  vcrba. 

•  Edit.  Paris.,  malfr  pielaie. 
J  Eilil.  Paris.,  1'rolicil  atmarum  mihimet  cibus. 
»  Unus  Cod.  Val.,  animum  diUctio. 
'  Eulogiae,  velere  Ecclesia;  nsu  ac  ferraone,  pro 

panibus  accipi  solebaut ,  qui  in  cccksia  ad  sacrili- 
ciuin  offerebanlur  ac  beiiedicebaniiir,  ct  quoruin 
pars  ad  sacram  eucbarisiiam  coiificieiidaiii  suineha- 
lar.  Iiem  pro  panibus  aul  cibiaaliis  usurpari  cuii- 


El  siniul,  ut  videat,  per  pi:i  voia  rogal. 
Te  pelo,  cli;ira  snror, '  matri  pielale  benigna, 

Quod  minus  impendi,  lu  faniulare  V'  lis. 
.llla  deccns  tecuin  longo  inilii  vivat  in  xvo, 

Ei  tribiis  in  Cliristo  sit,  precor,  uua  salus. 
iSos  neqwe  nunc  prxsens,  n<-c  vita  fiitura  sequesiret, 

Sed  trgat  iiiia  salus,  et  ferat  una  dics. 
Ilic  taiiicn,  ut  cupio,  vos  tempoia  longa  reseivenl, 

Ui  soior,  et  niaicr  sit  iiiilii  ceria  quius. 

CAPUT  VIII. 
Ad  eamdem. 

rLactitiam  soam  duclaral  Fortunalus,  qua^m  ex  cn 
pcrceperal,  quod  ejiisdum  ad  prcces  AjtHCs  sancii- 
iiioiii:ilibus  epuluiii  iiiiliiiseral.  Tuin  voia  facil  pru 
Agncte  ip  a  ,  ac  Itadeguiiilo,  ac  tolius  Pictaviiensii 
monasicrii  urdine,  ac  lchciiaie.J 

Aciessit  votissors  jucundissiiita  noslris, 

Dum  ineruere  mea;  sumerc  doiia  preces.' 
(  Profecit  miiiiinct  poiius  cibus  ille  sororuin  : 

llus  satias  epulis,  me  pietale  fovrs. 
Qua  probitatc  micais  partes  componis  utrasque, 

Me  recreas  nninio,  bas  saiiiraiiJo  cibo. 
Pascuiit  membra  dapes,  ^  aniina  dilectiu  nutrlt, 

Qux,  cui  plus  opus  es,  dulcior  esca  vcnis. 
A'.idiai  OiOiiipolens  ct  te  pia  vota  peicntem, 

Ul  t.bi  perpeiuos  rundat  iii  ore  c.bos. 
Soeciila  longa  simul,  cum  matrc  superstite,  vernes , 

Et  vestro  fraeno  stct  cborus  ille  Dco. 

CAPUT  IX. 

;  Ad  eamdem  pro  '  Eulogiis  trantmissis. 

[Gratias  :igit  pro  epiilis  quas  Agnes  dono  sibi  ini- 
serat,  ac  ejus  ciga  se  liberalilalem,  sxpius  missis 
tcsialain  muneribiis,  comnifmural.  PoNiremo  lan- 
cein,  varils  dapibus  iniuslum  ,  ac  collis  iiistar, 
luinentcin,  etornaluni,  lepidc  describit.J 

Sullicita  pict.ite  jubes  cogiioscere  semper, 

Qiialiter  liicepulis,  te  iribuenie,  fover. 
IIa;c  quoque  priina  fuit  liodiurnx  copia  cnen», 

Quod  mibi  i  perfuso  melle  dedisiTs  olus. 
^ec  semcl,  aut  iterum,  scd  terque  qualerque  cucurril, 

Cujus  me  poierat  pascere  soliis  odor. 
Porlilor  ad  taiilos  missus  non  sufficit  uiius, 

Lassaruiit  toliens,  qui  rcdicre,  pedcs 
Practerca  venil  missus  cuin  collibus  aliis, 

Undique  carnali  moiile  superbus  apev. 

sueveraiit,  qaos  episcopi  ac  presbyleri  privatnn  ad 
semuluo  iiiiliebaiit  cuni  liiteris  s:ilutaioriis,  antea  a 
seuiet  benedicios.  licin,  qui  iii  mensis  episcoponiin 
el  abbntuiii  appositi ,  ac  beiiedicliuiie  ab  iisdem 
donaii,  posiea  <Jisiribuebaiitur.  Ej;deiii  eulugix  duin- 
ceps  vel  pro  quovis  luunere,  misso  aui  acccplo, 
laiiususurpatx,  uietiamboc  loco,  el  deincepsalias  ;i 
Fortunaio.  Qua  sub  sigiiiQcatiuiie  adliibeiitiir  vel 
c.  5i  llegul.  S.  Benedicti,  in  quo  qua;riiur  :  si  debeat 
monachus  Utieras,  vel  eulogias  suscipere  :  slatuiturque : 
nuHalenu)  licet  munacho  nec  parenlibus  suis,  nec  a  qiio- 
qnam  hominum,  iiec  sibi  invicem  lilteras,  aut  eulogias, 
vel  qucelibei  munuscula  accipere  uut  dare  sine  prceceplo 
abbatis.  Addi  bis  potest  tesliinunium  S.  basilii  ia 
'Emrt^J-iot;,  iium.  6U,  dicenlis  :  Ei  m  jriftn-Et  Ttvi 
eu^oyixv,  f)  Six^reu  Tt  tiots  irapixTOf  toO  «p)(_iiJmvSf>i/- 
Tov  7«v£ff&w  ajreuXoyiab". 

i  E  iil.  Paris.,  per fusum  melle. 


555  VENANTIl  IION.  CLEM.  » 

Deliciis  cunclis,  quat  terra,  vel  uiida  ininislrat, 
C.oiiHiotiiis  eptilis  liorlulus  "  uiius  cral. 

Ilaec  cgo  iiuuc  avidus  supcravi  cuiicta  gulusus, 
Et  nioiis  et  liortus  vcntre  lenetur  incis. 

Siiigula  ^  nec  refero,  quia  me  tua  iuunera  vincunt. 
Ad  coelus  viclrix,  et  supcr  aslra  voles. 

CAI'IJT  X. 

De  eaJem  re. 
(Varias  ilcm  epulas    qiias  .\giies   atl   se    iiiiserat, 

ilescribit;  quas  una  Kadcgiiiidi,  cujiis  libcralitaiis 

niiiiisirii  Agiics  fiierai,  referl  accepias.] 
Mu  ii|ilices  epulx  concurrunt  uiidinue  fiisae, 

^uid  prius  excipiam,  ine  bonus  error  kabet. 
Carnea  duiia  tumens,  argenlea  «  gavala  perfert, 

Quo  nimiuin  pingui  jure  natalial  olus. 
Marmureus  defert  dlscus,  quod  gigniiur  hortis, 

Quo  niihi  mcllilus  fluxit  in  ore  sapor. 
Inliiiiiuii  pullis  viireo  scutelia  rolatii, 

Subductis  peiinis,  quam  grave  pondus  liabeas  ! 
riurima  de  piciis  concurrunt  poma  canislris, 

Quorum  blandifluus  me  saturavit  odor. 
Olla  nigella  nimis  dat  candida  pocula  \m[s, 

Atque  superba  vcnit,  qux  placilura  fuit. 
iia;c  doniinx  mairi  famu!ans,  liaec  munera  nalx 

Juncius  amore  pio  <*  cenius  ipse  loquor. 

CAPLT  XI. 
Aliud  de  floribus. 

[Conviviiiin  quod  sibi  Agnes ,  floribus  ac  frondihus , 
viridaniis  liorti  ad  speciem,  artiflciose  iiilertex- 
tis,  picium  ornaiumqueinsiruxerut,  venuste  el  ele- 
ganier  ilescribil.] 

Respice  delicias,  felix  conviva,  beaias, 

Quas  prius  ornat  odur,  quam  probet  ipse  sapor. 
Mullitcrarridet  rutulaiitum  copia  floruin, 

Vix  tot  campus  habet  quot  modo  mensa  rosas. 
A1b«nt  purpureis  iibi  iactea  lilia  blattis, 

Ceitaiimquc  novo  fragrat  odore  locus. 
Insultaul  epulae,  stillanti  germine  fultoe, 

Quod  manlilesolet,  cur  rosa  pulchra  legil? 
Complacult  melius  siiie  lexile  legmine  mensa, 

Munere  quain  vario  suavis  obuiiibral  odor; 
Enituil  parics  viridi  pendente  corymbo, 

Qu.^e  loca  calces  habei,  huc  rusa  pressa  rubet. 
Uhertas  rerum  tauta  esl,  ut  Qure  sereno, 

Mollia  sub  lectis  prata  virere  putes. 
Si  fugitiva  placent,  qiia:  tam  ciio  lapsa  recedunt, 

Invitent  epulx  nos,  p.uadise,  tux>. 
Djedalicis  manibus  nituit  texlura  sororis,' 

Tanlum  digna  fuit  mater  liabere  decus. 
CAPUT  XII. 
Aliud  pro  eulogiis  Iransmisiis. 
[Misgis  ad  Agiieiein  culogiis,  non  taiii  se  mittere  di- 

cil  quain    referre.  Agnetls  et  R;idcgundis  erga  se 

muniliceiitiaiii  cummcndjt,  ac  veiiiaui  jioscil  quod 

■  Uiius  Cud.  Val.,  Iiorlutus  inlu$  erat. 

^  Ibiii.,  sinijula  tiec  fero. 

<  Cavaia,  seu  gabaia,  est  vas  cscariuin,  quasi 
ravata.  I''t  dilTurl  a  roiulia  ,  quod  lia:c  roiicava. 
Joan.  de  Jaiiiia  upiid  Dulres.  Viilu  qiiu!  diximui  ad 
c.H,  I.  VII.  Ldil.  I'aris.,  ijruvaia,el  in  niargiiie 
gfahuln. 

■>  Unus  Cod.  Vai.,  (ctiiut  ipte  toquor.  Sic  quoqiie. 


oktunati  opeuum  pars  r.         356 

A      inuiiera  illa  miserat.  Postrcnio  communes  pro  m 
Piciavlensis  monasteril  preces  efflagitat.] 

Muiicra  dircxi,  sed  noii  mea,  crede  fatcnti, 

Ad  le  qux  veniunt  siiiil  tua  dona  niagis. 

Melle  supcrfusas  cunctorum  porrigis  escas , 

•  Cujus  ab  ore  prius  dulcia  inella  Ouuut. 
Copia  quanta  mihi  inaneat  de  munere  vcstro, 

Credile,  dum  spargit  jam  gula  vicla  cibos. 

Sed  mihi  da  veniam,  venerando  corde  henigna, 

Quod  prxsumpsit  ainor,   sil  veniale  mihi. 

^uiic  Christum  pro  ine  chorus  ille  vercndus  adoret, 

Nec  peccaiorcm  me  mea  culpa  gravel. 

CAPUT  XIII. 

Pro  caslaiieii. 

[Vimineam  fl.-icellam,  sui   ipsius  niunibus    texiam, 
B      uiia  cuin  castanels,  ad  Agnciem  ei  IlaJegundeni 
duno  miitil  Foriunatus.] 

Isla  nieis  niauibus  riscella  est  viniine  (exU, 
Credite  mi,  charx  maier  et  alma  soror. 

El  qux  rura  fcrunt,  '  hxc  rusiica  doiia  rainistro, 
Casianeas  molles,  quas  dedit  arbor  agris. 

CAPUT  XJV. 

Pro  lacle. 

[Agneii  ac  Radegundi  gratias  agit  Fortunatus  pro 

misso  ad   se  lacieo  piiliiiento,  cnjiis  forniain  el 

opus  dcscribit.   Ad  exlremum  optat   ut  illx  diu 

sint  superstitos  ] 
Aspcxi  digiios  pcr  lactea  munera  e  pressos, 

Et  stat  picta  manus  hic  ubi  <>  crema  rapis. 
Dic,  rogo,  quis  tcneros  sic  sculpcre  coinpuiit  ulret, 

Dxdalusau  vohis  docior  in  arlc  fuil? 
0  venerandus  amor,  cujus  ■,  facieiitc  rapina, 

Sublracta  specie,  venii  imago  mihi. 
Spes  fuii  hxc  quoniam  tenui  se  tegmine  ropit, 

Nam  neque  sic  habuit  p\rs  milii  parva  daii. 
Iia.c  f.icias,  longos  Domiiio  iribuente  per  aonos, 

In  hac  luce  simul  inatre  nianente  diu. 
CAPUT  XV. 
Aliud  pro  tacie. 
[Munus  item  cx  lacie,  missiini  ad  se  ab  Agnete  el 

Kadeguiide,  commeniorai,  aique  sibi  id  genus  ali- 

nieiiti,  ut  iiiiiriiio,  idoneum  csse  jocaiur.] 

Quid  taiu  dulce  darent  mihiniet  materque  sororque, 
Quain  modo  quod  (ribuunt  congrue  lactis  opemT 

Sicut  apostolico  prxcepit  dogmale  Paulus  : 
|v      Cum  iiiGrmis  aiiimis  lac  jubet  ipse  dari. 

i  Solllcitam  meiiiem  gcrilis  de  nomiue  nostro, 
De  vobis  seniper  sit  pia  cura  Deo. 

CAPUT  XVI. 

Pro  prandio. 

[Alterius  ex  Irande  et  opeia  ah  ejiis  »d  quein  scribil 
colUiguio  se  dlvulsum  fuisse  coiiqueritur,  quu  pran- 
diu  iiitcressct ;  iii  quo  cuin  careret  ejus  sermoiid 
ac  prxsentla  ,  iiiier  epulas  se  jejiiiiasse  afliriiiai , 

Edit.  Paris. 

•  Unn»  Cud.  Vat.,  cujus  u6  ore  plo. 
'  Uiius  C.ud.  Vat., /iic  rHiliiti. 

•  Diio  Codd.  Vat.  taciea  viuitera  /ixM- 
^  Cangius  In  Gloss.  (,'ifiitu>ii   creuitir  csl,  nosirit 

criftne  :  tuin  rilatur  liic  lociis  Furtuuati. 
'  Kdil.  Parls.,  (uiiienn  nipiiiii. 
1  Edil,  I'aris.,  Sutliciia  mDrel  gimiu.t  i*. 


C 


\ 


»7  MISCELLANIiA.  -  LIB.  XI.  558 

coniesians  silii  proexquisiiis  epulis  ejusdoni  veiba  A  Hespiciutil  oculi,  medicus  (|uo  non  jubei  uli, 

Et  niaiius  illa  veial  quod  gula  tiustra  rog:it. 
Altamen  anie  aliud,  ciiin  lactis  opinia  niinistras. 


futuia  ruisse.l 
Nescivi,  fateor,  milii  prandia  lassa  pararl 

Sic  animo  mercar  posse  placere  luo. 
ISec  polerani  aliqui  vuUu  me  avellere  vesiro, 

Si  non  artiiicis  fraus  latuisset  inops. 
^uis  mihi  del  reliquas  epiilas,  ubi  voce  fidcli, 

Delici.is  animae  te  loqiior  esse  mea; 
A  vobis  absens  colui  jejunia  prandens, 

Nec  siiie  le  "  poierat  me  saiurare  cibus. 
Pro  sunimis  epulis  avido  liia  lingna  fnissei, 

Heplcssciit  aniinuin  dulcia  verba  mcum. 
Ordine  scd  vcrso  incdicus  fcra  vuliiera  gignil 

Kl  fallax  artem  decipiendo  probai. 
Quem  nunquam  saturat ,  qi:idquid  m.ire  ,  terra  mi- 

Iniarat,  B 

Crcdcb.1t  solo  me  saiurarc  meo. 
Sed  modo  da  veniam,  qu.-eso,  pietale  paiat«, 

Altcrius  facinus  nec  mibi  constct  enus. 
CAPUT  XVII. 
/)e  miinere  suo. 
[Fortunatiis  muBnsculnm,  propriis  manibiis  elabnra- 

tuin,  initiil  ad  Agneleni  ei  Radegiindeiii,  qiiamvis 

exile  ac  teniie  ,  pro  <  frerentis  tamen  animo,  liuud 

eontcnincnduiii  ipsum  aflirnians.] 
VConiposui  manibus  propriis  hoc  munus  amoris, 

Sed  libi  vel  dominae  sit  rogo  dulce  nieac. 
Qiiamvis  exiguo  videaiilur  inepta  paraiu, 

Crescanl  afTcciu  qiia;  iiiodo  paiva  fero. 
Si  bene  perpcnd.is,  apud  oiiines  seiiiper  aniaiiles, 

Muiieribus  parvis  graiia  major  iiiesi 
CAPUT  XVIII. 
Pio  prunetlis. 

[PrunelUis  miilit  ad  Agneicm  et  Piadegundem  ,  ro- 
gans  ne,  quamvis  parvuni  muiius,  cus  desp:ciaiit, 
Deuin  asserens  prafsiiturum  quo  nieliora  daiido 
plus  placeret.  Postremo  bortatur  ui  iis  sccure 
vcscaiitur  :  nullain  quippe  in  illis,  ut  in  fuiigis, 
iiiiere  suspicionem  veneni.] 

Transmissas  epulas,  qux  pruna  nigella  vocantur, 
Ne,  rogo,  despicias,  qus  mihi  sylva  dedit. 

Si  modo  dignaris  '  sylvestria  sumerc  poma, 
Unde  placcre  queam,  dat  r.ieliora  Deus. 

iloc  quoque  non  meiiias  quod  ranio  umkranie  pe- 

[l>ciidil 
Non  tcllus  fuiigos,  scd  dedit  arbor  opes. 

Non  ego  crudelis  qui  niatri  incongrua  prseslem, 
Nec  dubiies  puros  sumere  fauce  cibos. 

CAPUT  XIX. 

Pro  alHs  deliciis  et  lacle. 

[Missis  ad  se  ab  Agncte  variis  ciborum  deliciis ,  jo- 
iiinia  missa  ad  se  Tuisse ,  jorando  dicii  :  veiiium 
quippe  a  medico  qiiumiiius  vescereiur.  Lacie  ta- 
ineii,  quod  una  cuni  cxteris  missum  fiierat  ,  se 
usuriim  aitirmai.] 

Inter  muliiplices  cpubs  jejunia  mittis, 

Atque  meos  aniiros  plura  viJendo  cremas. 

■  Edil.  Paris.,  poteram  mc  saturare  cibo. 
^*  Unus  Cod.  Val.,  coiiiposui  propriis  manibus. 
*  Uiius  Cod.  Vat.,  si  modo  dignarer.  Edit.  Paris., 
Si  modo  velle  tuuin  est,  sylvestria. 
'  Unus  Cod.  Vat.,  Iiinc  me  pascitis;  meadose. 


Muneribus  vincis  regia  doiia  tuis. 
Nunc  cum  matre  pia  gaiidens  soror  esto,  precamur, 
Nam  mis  Ixlilia:  mensa  bt>nigiia  lcnel. 

CAPUT  XX. 

Pro  ovis  et  priiirj 

[Acceplis  ab  Agnele  ct  Hailcgnnde  priinis  ct  ovis,  agit 
giiilias,  el  eariiin  jussis  se  narral  [laruisse  ;  qu.^c, 
iil  biiia  ova  siinifirel  ad  vesperam,  pru:scripseraiil.  ] 

llinc  me  deliciis  •',  iiliiic  me  pascitis  hcrbis, 

^  Hiiic  ova  occuriunt,  hinc  niibi  pruna  datur. 
Candida  dona  siinul  prx'beiilur  et  inde  nigella, 

Ventri  utinam  pax  sit,  slc  varianle  cibo. 
Me  gcniiiis  ovis  jussisiis  sero  clbari , 

Vobis  vera  loqnor,  quaiuor  ipse  bibi. 
Atqiie  utinam  merear  cunciis  parere  dicbus : 

Sic  animo  ceu  nunc  hoc  giila  jjssa  facit. 

CAPUT  XXI. 

De  absenlia  sua. 

[Plnvio  coulo  iinpediluin  se  fuisse  narrat,  quoininui 
ad  Agiieteni  el  Uadegiindeni  veniret,  ne  unam 
qiiibus  horam  ca:tcroi|uin  abfuluru.^.] 

Si  me  iiOM  niinium  pluviatilis  aura  velarel, 
Dum  nesciietis,  vos  repeiisset  amans. 

Ncc  volu  nunc  absciis  uiia  deienier  ul  liora, 
Cum  ineu  tuiic  lux  cbt,  quando  videtur  anians. 

CAPUT  XXII. 

De  convivio. 

r  [Piadcgundem  udjurat,  ut  in  convivio  aliquid  el  ipsa 
cibi  sumerei.] 
Per  pietaiis  opus,  per  qui  pius  imperal  astris, 
Per  quod  maier  ainat,  frater  et  ipse  cupit : 
Ul,  duiii  noi  escam  capiinus  ',  quodcunque  ciberis, 
Quod  si  tu  facias,  bis  saliabor  ego. 
CAPUT  XXlll. 
De  eadem  re. 

Convivium,  quod  sibi  instructum  fueral,  muliiplici- 
bus  epulis  variuiii,  dcscnbil.] 

Deliciis  variis  tuinido  me  veiitre  teiendi, 
Omnia  sumendo  lac,  olus,  ova,  butyr. 

Nunc  iiistructa  novis  epulis  mihi  fercula  danlur, 
Et  permixla  simul  dulcius  esca  placel. 

Nam  cum  lacle  mihi  posuerunt  inde  butyrum 
Unde  prius  fueral,  liuc  revocatur  b  adeps. 
CAPUT  XXIV. 
Versui  in  convioio  (aeii. 

[Agneli  et  Radcgundi  sa  excusat  Forliinatus  ,  q.iiod 
siiiniio  distentiis,  nequivcrit  versus  iii  convivio  fiin- 
dere.  Nactus  vcro  oecasiuiiem,  liosce  se  iiarrai  ad 
ipsas  iniitere,  amore  somnum  viucenie.] 

Iiiter  delicias  varias  mixiumque  saporem, 
Dum  dormilarem,  dumque  cibarer  ego, 

i"  Os  aperiebain,  claudebam  rursus  ocellos, 
El  manducabam,  omnia  jura  videns. 

^  Ibid.,  hic  ova. 
'  Edil.  Paris.,  quocunque. 
»  Butyrum  scilicei,  e  lacie  eductuni,  ac  lacti  iie' 
rum  iinmix.ium. 
^  Ed.  Paris.,  Os  aperibam,  claudebam  tutie  rttrsut. 


VKNANTIl  IION.  CI.LM.  FORTINATI  OPEULll  PARS  I.  36» 

A  CAIUT  XXVII 

>  Ad  eanlem  de  iiinere  tuo. 
Ilsxordiliir  carnien  n  coiiiniiiiiis  vilx-  frasililate  fll 


359 

Coiifiisos  aniiiios  liab      inilii  credile,  cliara;, 

Nec  viiliii  facilo  libera  vcrba  ilare. 
«  ^ec  iligiiis  poifrani,  calaiiio  iieque  pngtre  vcrsui, 

Fccerai  incorla:!  cbria  iniisa  inaiius. 
Naiu  loilii  vel  rcliiiuis  sic  vina  bibcniilius  apia, 

lp!>a  viJcbaiur  nieiisa  nalare  niero. 
Niiiic  lanieii,  nl  |iotiii,  milri  pariicrnue  sorori, 

Alloquiu  dulci  carniiiia  parva  dcdi. 
Kl  si  ine  siunnus  luuliis  iinpugiial  babcnis, 

llaec,  dubilaole  manu,  scribere  •>  iraiii  ainor. 
CAPUT  XXV. 
Dc  eadem  re. 

Blanda  magistr.i  siioin  vcrbis  recreavil  el  cscis, 
El  satial  vario  duliciante  joto. 
CAPUT  XXVI. 
De  mimere  suo. 

',r.'irviMn  .<;e  ninnue,  sed  amnre  an\p'iim,  ad  casdcm 
scriliii  niilicre.  Qiiocina  rogat  ne  speniaiil.] 

«  Si  non  cotnpleslis  quod  liic  cnnipleia  vncainr, 
Ihvc  rogo  snppliciicr,  soscipe  ^  suninie  liliens. 

Ncc  parva  spi  rnas,  «  non  tu  im  a  voia  reqiiiras, 
'  tluncrc  in  angnsio  cernitur  ainpliis  amor. 


incertis  fortuiia:  casibiis  ;  tuin  ilci'  suuin  qnud 
suscepcrai,  alqiie  graveni  qua  jaciatus  fuerai 
icinpusiatcni  describit  :  paruin  abfnisse  afflrniaiis 
qiiin  cadein  nbruereiur.  Poslrcmo  suiiin  erga 
Agnetein  ac  Railegiindem  desidcrium  declaral.] 

Casibiis  innumcrit  liominum  **  moinciita  rotantur, 

Instabiliqne  grado  pciidiila  vita  mcat. 
Ipsa  fuiurarum  titubaiis  inens  anxia  rerum, 

Ventura  ignoral  quid  sibi  lux  pariat. 
Nani  me  digrcssum  a  vobis  '  Eomundns  ainatnr, 

IPa  susccpii,qua  bunllale  solel. 
Ilinc  citus  cxcurreiis  Cariacj:de\elior  aui.x; 

Tnnc  )  Illaccnsi  perferor  indc  loco. 
B  Ilinc  sacer  aniisies  rapuil  ine  '^  Dam:liann<:, 

Ad  ^  cancli  Albini  gauJia  fesia  irahens. 
Indo  rclaxalus  pcr  plura  pericula,  ■"  fessa, 

Puppe  giib  evigua  flucius  el  imberagii. 
Quo  gravis  incunibeiis  Aquilo  5obverier:ti  ainiiem, 

\il  niale  curvatos  extulit  unda  sinus  : 
Nec  sua  coinmotos  capicbani  liiiora  fluc:u% 

Invadunt  tcrras  xqiiora  fnsa  novas. 


•  lii  \iiio  Cod.  Val.,  non  diijiiii. 

b  Ibid.  so(|uens  pounia  cuiii  isto  c.njiingiliir. 

t  Pnsl  coiiipleiain  scilici-l,  seii  cooiplctorium, 
iion  litebai  inoiiacliis  sive  monialilius  cini  qiiniiuaiii 
eluijui,  ac  propterea  nec  mnneia  recipcre.  Legcsis 
Ke>!ulain  S.  U.iiiedicli,  cap.  42,  (oi  aflinis  illa  S.  Cic- 
sarii  qiia  I'ictaviciisis  moiiasterii  saitciinioniales 
utebantur.  In  Viia  S.  A?:!!.  abliaiis  Resbacensis, 
c.  SU,  scribiiiir  qiiod,  coniplctoiii  dalo  signo,  osiia-  Q 
rius  cl:indebat  ustiuin,  atque  ad  abbalcm  claves 
deferebat.  Kdit.  1'aris.  : 

Si  iioii  coiiiplevl  cupiens,  quoJ  amaior  haberem. 

In  niarg.  ut  li;u\v. 

"•  Kdil.  Paris.,  doua  libeits. 

1  lii  uiio  Cod.  Va;.,  nam  iii  mea  vola.  Al.  Mss., 
nec  inunera  timgna.  Kdil.  Paris.,  Nec  parvum  sperims, 
nec  (11. 

'  lii  aliern,    ilfuiiut  ad   angustum,    Edit,    Paris. 
Muiius  in  angustum. 

(  Uiiiic  titulum  resiituii  Brow.  ex  nis.  Trevor. 
flde,  queiii  umis  Cod.  Vatic.  pra:  se  fcrl.  Ideni  vcro 
subdil :  quin  tamen  libri  iioimulli  de  oraiorio  l|la- 
ceosi,  vel  Tiiiclllacensi  liiiilum  pneinleTiiii,  negari 
non  potesl,  et  indicis  Valicmi  lacnnin  id  iniiueruni  de 
oraturio  Piliaveiisi,  lor>itiiue  non  pnnim  ca  teclio 
Piilmaniium,  qiti  in  indicti  suo  lioc  liluto  reperto  de 
onitorio  Apiliacen^i,  iiegal  in  Meielli  cl  Gualieri 
nieiiibranis  utlum  cnnn/n  ab  se  reiierliim.  Lst  iiutein  D 
Odceporicon  ;  ijuo  noinine  illud  Trillieniius,  ut  putu- 
mui,  rc II  sinijulare  upitseulum,  recensuil. 

^  L'nus  Cod.  Va(.,  momentn  notaittur, 

>  In  quibusdain  cxemp'aribus  (ul  nolal  l!ro\v.) 
legebaiur  Egoniundus,  ea  rurma,  ait,  qua  Edmun- 
dus  ci  i!.'(/iiiHn(fi<t. 

i  Hliram  vaxietaient  (aii  Urow, ))•<■(• /lii //ii'  tneus. 
Veteres  libri  trcsC.  S.,  et  trid,  'tiliob.  Tincillaceiisi 
teguiil  ;  alii  rctineiil  teciioncin  ind.ctiiam.  At  lullcuiii 
et  1'uliiiuniiiaiii  ductus  vostigia  lllaco  (jiiidp  am  iuper- 
addendum  siiadent,  quoi  e.v  ipsornm  scninura  fncile 
elicias,  re(i'renle  Apiiiacuni  et  Piliacuiii,  |ii'o  iiuibus 
eguidein,  Uoncc  in  ullcrutrain  parfin  viaijis  luiueiil, 
DntUuum,  oliin  eruinni,  repoiueriin;  ubi  et  oratmium 
ejstiterit,  de  iiuu  noiinuUi  meinincrc  libri.  Ibideni 
iiulal  llruw.  vill.ini  Dullacciiscm  ab  Andigavciisi 
urbc  liauil  loii^c  abfuisNc;  cuiii  cjiisdein  nicnliu 
kt   Viia  S.  Albini,  a    torlunaio   scnpia,     uccurrat 


ntini.  12.  Sril  alii,  qiiiliu';  ei  ipsc  as<eiiti'ir,  noinine 
llUiceiisis  loci,  dcsi^ii:iri  iikiIu<  t  nionaleriiiin  Cin- 
citlttc.f.iise,  sive  Tinciltjcense;  in  quo  S.  Albinum 
abbalcm  fuissc,  aiilci|iiaiii  crcaretnr  .\ii  lcgaven^is 
episcojiu-;,  auctnr  osi  Koriuiuilus  in  cjus  Vita,  iioni.  5. 
Ad  Iioc  itaque  monasloriuin  cuindcin  Foriniiaium 
divcrtisse  crcliderim,  alqiie  i  ide  n  Doiiiitiano  ad 
feila  S.  Albini  celebraiuia  Aiidegavuin  cvncalum 
(uisse.  Quocirca  pro  l'iiirt/(acen>i,  erro  e  ainanufii- 
sium,  Tunc  Iltacensi  in  lioc  piienia  irrcpsissc  juiii- 
canduin  esl,  ex  brevi  litterx  unius  inuiaiiune  in- 
dnciutn. 

>■  llic  Doiniiianus  succcssil  Eutropio  iii  sede 
Andcpavensi.  Interfoit  cinciiio  Parisieosi  iii,  babilo 
an.  SS7,  ut  ostendil  ad  hunc  aiinuni  Cuintius;el 
postca  'ruroiiensi  ii  aii.  56t>;  ideni  ipse  qni  Naniiie- 
tensis  ccclesi:c  dedicalioni  inierfuisse  a  Fortunatn 
cnmineinoratur  lib.  iii,  c.  G,  idqiic  an.  ^68,  u.ti  cen- 
sei  Coiiitios  :  post  queni  annuin  nun  diu  v.xit,  ciim 
ilaudigisins.cjus  successor,  non  superessclad  an.  57j, 
qiio  atiiio  iii  sede  AndogAvensi  scdcbai  Audoveus, 
ni  ibidcin  n>iendit  Cuiiitius.  Non  vidco  autein  cur 
Itrowcrus  DoniiLianum  cpiscopuin  Caial:iunenseiu 
fiiisse  incinnrcl,  cuin  iie  quidein  sedissc  Catalanni 
liujiiscc  iioiniiiis  epi.sco|iiiin,  ictaic  Koriunnti,  repo- 
riain,  iil  alibi  dixi.  S.  Iloniitianus  qnideni,  S.  Meniinii 
discipulu.>,  Calalauni  ep.  fu.l,  sed  inulto  aiiie  Furtu- 
njiutii. 

>  Uiius  Cod.  Yat.  ad  S.  Eteniii;  alins,  ad  Sancti 
Aleniii.  Si  d  Brow.  ex  inss.  rcpusuit  ad  S.  Albini, 
Purro  Vilain  S.  Albini  cpiscopi  Aiidegav:  nsis  scripsil 
Foitiinatus,  testo  Cregur.  Tur.,  ca|>.  VO  de  Clor. 
Conluss.  quain  vide  infra  iii  secunda  purle  Op. 
ipsius  Fortiiiiaii.  Iti  prulugo  autein  ejiis  Viie  Fonu- 
iialus  iiic  alluquitur  cuin,  ciijus  burlalu  ad  iMani 
conscribcnduin  ucccsserai  :  Meniini,  ail,  vir  aposio- 
tice,  cum  ad  urbein  qnam  Uiristo  pra»ute  regitis, 
vcstris  iiie  priisentaliirus  obtutibut,  occurrissein,  inter 
rctiqua  matuiiiiitis  cons.itia,  (Jkiv  sensu  divilt,  lorrentii 
more,  milii  visus  es  inundare,  rtiam  d:  sncraiiuim» 
viro,  doiniw  Albino  antiilite,  vos  [eciste  tenu.ter  men- 
tioncm,  ctc.  An  lurto  liic  Doiiiitiauus  ipse  foit  qul 
iM.riniiatuin,  cum  ad  se  vetnssei,  ut  U'ji:ur  in  buc 
cariniiiM,  niudesto  rogaveril,  qno  S  Albiiil  \  itiiu 
lOiiscribciCI? 

"'  .M>s.,  /V:>t»iii. 


361  MISCELLANEA. 

Pascua,  rura,  nemas,  segeies,  viburna,  salictum,       A 

Yiribus  iralis,  una  r.ipina  (eiiet. 
•  Hun  inilii  coinmi.ssi  per  conrragn  murmura  poiili, 

>>  Flalihus  horrendis  laxa  rremebal  hiems. 
Surgebatque  cadens  per  aquosa  cacumina  puppis. 

Ascendfns  liquidas  '  monte  caTanie  vias. 
Quo  ratesuspensa  modo  nubila  nauta  lenebat, 

Gurgite  siibducio  rursus  ad  arva  redit. 
Fluctibus  inrestis,  pelagi  spumante  procella, 

Assidue  rapidas  prora  bibeb.it  aquas. 
^quora  lambebani  iniiiiica  pace  carinam, 

Trlsiius  amplexu  nos  nocitura  suo 
Sed  mora  null.i  velat  varias  nieinorare  querclas, 

Pust  referenda  simiil,  munnura  corde  lego. 
Hiic  inilii  pra^cipiie  dtvina  potenii»  prastet. 

Ul  cilo  (elices  vos  reviderc  qiieain. 

CAPUT  XXVIH. 

Aliitd  de  ilmere  suo. 

[Hiemis  asperilatem,  gelu  nv.  nive  laie  omnia  teiieii- 
le  desciibii;  :in  Whm  sil>i  iiineris  tardilaieiii 
iiijecisse,  siibohscure  iiiiiuil.] 

Passim  siricta  rigel  glacies  concreta  priiinis, 

Nec  levat  afUicias  llexilis  hcrba  toinas. 
Terra  jacel  crusiaia  gelii  sub  cortice  duro, 

Mollis  elarboreas  nix  tegit  alta  comas. 
fioDu:!  crusintuin  struxerunifliiiiiina  murum, 

El  densaia  gravein  vesiiii  unda  cutciii. 


B 


—  LID.  III.  ZGH. 

Molc  sua  rieiiaiitiir  aiiii.c,  sc  lyinplia  lignvit, 

Obice  sub  pniprio  vi\  sibi  pra;bfil  iter. 
Fluininibiis  niediis  naia  est  ciysullina  ripa, 
^  Nec  capiinus  siibter,  nec  siiperitiir  iier. 
Asperius  tuniiiit  ghicies,  Aqiiilone  rreiuenle  : 
Cui  dabil  illa  viam,  qu;c  sibi  pugnal,  aqua  •  ■ 
CAPUT  XXL\. 

[Fortunatiis  pro  eo  qiii  se  sacraverat  vota  facil,  iiec 
nou  pro  rege ;  ntque  uiia  prxseiites  sorores  it'i 
eadein  vota  lacieuda  invilut.] 

' nos  qui  dedit  csse  sacrains, 

Vival  el  ipse  sacer;  dicqne  sinistia  soror. 
Lux  Iiia,  Salvator,  lali  pro  miinere  ciiig;it, 

Nos  tibl  qui  st;itnit,  quiiita  quid  indc  tnces? 
Lumen  inextincluni  sis,  rex  bone,  seinper,  iit  opln, 

llxc  te  parvn  licet  vola  monere  qneani. 
Ordine  Lucifliio  dignuin  cape,  viclnr,  lionorem  : 

Hsec  egn  qui  »  media  :  subde  sec  iinda  sequens. 
Omnibus  in  popiili';  nomen  sibi  viiidicet  alniuin 

Largus  ci  hic  daior  :  qiiid  modo  qiiarln  silos? 
Perpeluo  Chrisli  dignnm  luealiir  amoreiii 

Iste  iiei  culior  :  ullima  deilia  refer. 
Mngnilicnni  regein  tiia  nam  virtutecoioiia, 

Te  precor,  celse  Deus  :  sepiinia  sicque  petis. 
Atris  expulsis  nostro  de  corde  lencbris 

Semper  inextiacto  simus  splendore  conisci. 


•  Uiius  Cod.  Val.,   hue  mihi  commisso,  quod  seq. 
Edit.  1'aris.,  Tiine  mihi  eommisso. 

•>  Aliiis  CMd.,  Flnniibus  horriferit;  mendose.  Edit. 
Paris.,  Flalibus  horri/icis. 
'  Edit.  Paris.,  mon(e  vacante. 

•  DiioCodd.  \m.,  nec  cupimut  subter. 

'  Iii  uiio  Coil.  Vai.  Fortunati  carmiiiibus  sequens 
poeii.a  subtexiiur,  quod  hic  repono,  lieet  nulla  iiota 
appareat,  feium  ipsuin  esse  Fortunati.  En  iilud  : 
PriDcipium  aoni  jam  saucit  tropinus  Capricornus  : 
Mense  Nuniae  ia  medio  Soli  asial  [,tfj.,distat]  sidus 
T>        j        .     .  (aquarum  : 

Procedoot  duplices  io  Mariia  lempnra  pisces  : 
Respicil  [Us.,  Respicis]  Apriles  aries  flxo  ore  [Mj., 
,,  .      ,  [lixare]  KalenUas ; 

Maius  Agenori  miralur  cornua  Tauri. 
Juniussqualos  coelu  videt  ire  laeoiies  : 
Solsliiio  ardenlis  Caiicri  ferl  Julius  astrum. 
Augusli  inensem  Leo  lervidusigiie  peruril. 
SiUere,  Virgo,  luo  Baccliiim  [,Uj  ,  B:icchii]  S.>plember 
j-.      .       „      .  [opimal  : 

A(|ual  ei  Octobpr,  semeDiis  tempore,  l.braiu  : 
Scorpius  hlberni  [f orw  liiberiius  aut  HihernumJ  prae- 
_       .  [ceps  jubel  ireNovemtireui  : 

leniiioat  Ai-cileneus  medio  sua  sigiia  Deceuibri. 

•  Hoc  pociiia   proferimus  descriptum  ex  velere 


membrana.adnexa  uni  e  Codd.  bibli.oibecnc  V;ii. ,  In 
qua  et  carineii  de  S.  Cruce  ,   qiiod  iin  ipit :    Vexilln 

C  regis  ,  elc. ,  et  nonnulln  alia  Fortiinali  c:iriiiina,  sive 
potiuseorum  parles  lacer.B  leLMinliir.  Illiid  vero  Forf. 
esse,  quamvis  litiiliis  non  iiidicet ,  qiii  nlicst  ;ei|ue  nb 
niiiiiibus  qu£  iila  inembrann  coiitliieiitiir  ,  cannini- 
liiis,  satis  oslendil  et  stylus  proprins  Fort.  ipsiiis,  et 
mentio  sorcrum,  sive  s.Tnctiinonialiiim  lacta,  ad  qiina 
sermo  omiiis  dirigiiur  :  et  voln  pro  ri'ge  ;  qiiod  alins 
soleiniie  Forliinaio  luit.  Olisciiruni  vero ,  et  incer- 
luni  liujusrepocmaiisar^iiineiitiini  est.  Si  liiettanieii 
aliqiiidcoijicere.iiiilii  illiidex  teniporediclimi  viitctiir 
iii  conveniii  miiiilaliiiin  monabierii  S.  Cnicis  Picia- 
vieiisis,  lorle  co  die  qiio  ipse  sacerdos  inili:itus,  nut 
etiain  episcninH  Piitaviensis  iii  uigiiiaiiis  fiiii.  li  iic 
elcniin  vca  lacit  pnt  eo  qui  se  snciaverat ,  ac  Oeii 
slnluerat ;  .  iiec  non  pro  iei;e  ,  ciiJMS  opera  fortasse 
illuin  honoris  gradiiiu  consceiidcrat.  Doleiiduin  sane 
priina  poemalis  vcrba  ita  bingo  iisii  nc  veliisiale  iii 
ins.  delrita  esse  ,  nl  nec  eiiriini  vesligia  :ippareanl: 
a  quibus  forlasso   lumen    toli  pneiiiali  airuirleretur. 

0  llla  quippe  videiitiir  expressisse  ejus  iiouien  ,  de  quo 
nit  F.irtiinatus,  quod  se  dederal  esse  sncratum.  .;\l((iiu 
bxc  ex  mea  conjeclura  protuiisse  eufliciat. 
«  Firle,  Medius. 


Patrol.  Lxxxvni. 


12 


SuS 


VF.NANTII  IION.  <XKM.   rOUTUNATI  OPERUM  PAP.S  I. 


3«it 


DE  VITA  SANGTI  MARTINI 

LIBIU  QUATUOR 


PnOLOCLS  FOmiiNATI  rUESBYTEUl  IN  VITAM  SANCTI  MARTINI. 

[Ilac  in  epislola  Forlun.itiis  fe  Crpgorio  exciisai  qnnil  niiiiiis  ooncinne  ei  apte  librus  ite  Miraculis  S.  M.nr- 
llni  eluciibraveiil  et  pprpollverit  :  ae.  pjiis  rei  causim  oliliMiilit  iiicssis  teiii|<us  ac  rusiicn  iiegolia  ,  iiuiliiis 
dislentns  fuerat.  Iileiii  se  iiaraiuiii  licclaral  i|iii  npus  a  Gregorio  coiicliiiiaiuui  de  viriiiiibus  S.  Maiiiui 
versiljus  exprimat.  Posireino  operls  sui  i'aiii>nein  reiMii ,  nc  quaiuor  libris,  ipiijquiil  ile  euJcni  S.  Mar- 
liiio  Sulpiciiis  scripserat,  se  roinplexiiin  ariiriii.it:  idi|iie  iiiiru  spaiiuiu  biinesire  :  qnos  qiijdem  lilinri 
ipsi  S.  Marlino  per  Cregor.  Tur.  nuiicupandos  el  consccranilos  ,  quaui  cclerrime  iiiissuriiai  prutiieiur.  ) 


•  Domno  fancto  alqiie  aposlolico  piisiimo  i<:  Chritio  A 
el  peculiari  patri  Gregorio  papce,  Forlunaius. 
ApuJ  pieialis  aiiirouin  ,  quod  opere  miniis  inscri- 
bitur,  dilectionis  inluitii  dilalatur.  Mam  EniXEiPU- 
MATA  ,  AEZIS  ,  AlAIPEilS  ,  nAPAINTSIS  ,  et  reliqua 
oratoribus  ei  dialeclicis  pcrmittaiitur,  apiid  quos  ca;- 
teraj  arles  perplexis  florenl  ari.ihus :  ista  satagenl 
suis  affectare  >>  sirmalibus  qiiae  suliii  siinl  adsuere, 
ye\  prorerre...  Vos  daie  pielatis  el  chariiaiis  animo 
veniam  ,  posiposita  pro  parie  nictrica  perili  censur.i. 
Quia  quidquid  in  liis  vel  slroplia  veierum,  vel  pr*- 
senliuoi  sophisma  pleruuique  dissertat ,  lntum  nobis 
lu  prsbsiabis,  quod  minus  novimus :  qnod  in  oppre 
niessium,  id  est  in  ipsa  niesse ,  iil  pr^sens  ezpli- 
care  poniior  poierii ,  nec  expedire  licuii ,  ncc  ten- 
lare  singula.  Quaprupier  sancti-  rorona;  ac  diilcedini  jj 
vesirae  me  peculiariier  et  insianier  coinmendans,  el 
iii  pro  bumili  tuo  jugiier  orare  digneris,  esspeclans 
siiggero.  Cuni  jusserilis  autem  iit  opus  iilud,  Clirj- 
sto  prxstanle,  intercessioulbus  douini  Marlini,  qiioj 
de  suis  virluiibus  explicuisii ,  versibus  debeat  di- 

»  Deest  b*c  episiola  in  Ven.  Edil. ,  iii  qua  repe- 
riuiilur  seqq.  quiiuor  libri  de  Mir.  S.  Marliui.  In 
iribus  Ciidd.  Vat.,  quibus  huc  usque  usi  sumiis,  ile- 
siiiil  libri  de  Mir.  S.  Martiiii,  ac  priiiiide  vcl  lucc 
episiola.  liiunoCud.  liibl.  Val.  uniuiiimudo  repe- 
riuiitur  :  iii  eudem  ipso,  unde  excerpsimus  poeina 
sexiuin  lib.  VIII,  de  quo  in  notis  ad  ideni  poema  su- 
iiius  locuti.  Iii  eodem  legiiur  lixc  epistula  ,  sed  niu- 
ii|a  iioniiullis  verbis. 

■>  Syruia  esi  genus  vestis  tragicx,  vel  cauda ,  sive 


geri ,  id  ^igite  nt  ipsum  mihi  relatum  jubeatis  traiis- 
inilli.  Naui  pietate  Domini  conceilente,  quod  de  viia 
ejus  vir  diserlus  doinnus  Sulpiciiis  sub  uno  libello 
prosa  descripsil ,  el  reliquuiii,  qnod  dialo^i  morc 
snbnectit,  primuiii  quidem  opus  a  me  duobus  libellis, 
et  dialogus  subsequens  aliis  duobus  lihelliscuinplexus 
est ;  ita  ut  brevissime  et  juita  inodulum  pauperia- 
tis  noslrjc  in  qiiatuor  lihellis,  lolnm  illiid  opus  versu, 
inler  hoc  bimcstre  spatium  ,  audax  magis,  quam  lo- 
qiiax  ,  ncc  efiicax  ,  cursim  ei  iinpoliie  inier  frivolas 
occiipaliones  sulcarim.  Quos  libellos  domno  nieo,  ei 
pio  doiniio  Martino,  si  ipse  ccmmeaium  obtinei,  iii 
qnaieriiinnibus,  quos  direxisiis ,  ipsi  per  vos  obUUi- 
rus  conjunciim  et  confestim  traiisciibeiidos  curabo, 
iilud  cerie  postulaus,  ul  ejus  a  vobis  pietas  rep.irsla 
pro  nobis  liiimilibus  el  snis  peculiaribus  iiitercedere 
nun  desisiat.  Date[  Al.  Daio],  paier  dulcii,  veniatu, 
quia  lilnram  laotam  in  inesse  scribeiiti  pluvi»  su- 
perlapsa  siiffudii,  Ora  pro  me  doinne  sancle,  et  luihi 
dulcis  patcr. 

iiactus  vesiis  muliehris :  quod  vocabuhim  ductum 
est  a  Grajco  verbu  a-jpoj ,  quod  sonal  trahere,  ut  uo- 
tissimuiu  est.  De  huc  Martialis  lib.  xii,  ep  74  : 

Aptasti  longuui  lu  quoque  sjrma  tibi 

Ac  rursus  lih.  iv,  epigr.  57  : 

Uusa  oec  Insano  sjriaate  uostrajuvet. 

Siimitur  vero  syrraa  pro  longa  iragice  oratioiiis  »e- 
ne,  ad  extreinuui  usque  suum  teuoiem  proiraheiiie. 


PR.CKATIO  IN  EOSDEM  LIBROS. 


Vauta  rudis,  luinido  cum  vuli  dare  vcla  prufundo,  C 

Atque  procclhisas  nescius  iiilrat  aquas  , 
Raucisono  latraiitc  salo,  cum  per.Urepit  xquor, 

El  vaga  terrillco  munnurat  unda  freio  : 
S  Exsilicns  pelagus  colles  ubi  volvit  aijuosos, 

riana>|ue  dorsa  maris  mobile  rupe  liinel : 
Naufragii  cumulos  capiens  per  coiifraga  ,  1'oiilus, 

Qiia  crepilat  rapidus,  moiite  iiatante,  liquur  : 


Certatim  implicitam  quaiiunl  vada  cxrula  cvinbam, 
10      Cum  liquidi  cainpi  pensile  transit  iter : 

Si  fera  crescai  hieiiis,  ut  spuiiiis  vorberet  auras, 

Et  mare  cxruleuin  tullal  ad  aslra  caput : 
Fluctibus  excussus  per  nubila  navita  currit , 
Inirai  el  aerias  (lenilula  prora  vias. 
15  Pars  subit  iiiia  ratis,  pars  altera  vergil  arenis, 
Nuial  el  in  dubiu  lubrica  libra  freio. 


6.  Cod.  V»i.  rupe  lumeni :  qiiod  teneiidiiiu. 

7.  Cud>  Vat,  raptent  per  coiifiaga. 


ii.  Edii.  Ven.  tollat.  ad  asira  rAaiM. 


:,i,r,  m  vita  sancti 

Naiic  siirsun)  iiis|iicitiir  polagi  i'iiijbiinil,i  ruin.i  , 

PoiUus  el  iratas  de-iiper  aritiai  aqiias. 
Niiiic  (|iiui|ue   prosilieiis  zepliiri    pel:igique   re- 

[pnlsii, 
20      Fluciiliiis  oiniiis  cvolat  acta  ratis. 

Ariiciliir  IrerDulis  leinerariiis  arhiter  iiiulis  , 
El  slUjiet,  implicilas  qu:is  pelat  arie  vias. 
AUonitus  ,  trepidus  ,  liebeians  ,  vagng  ,  anvius  , 

[  anceps , 
Conriiso  ingcnio  inox  ope  naula  carci. 
25  Jamque  giilieruaclum  ainiliens  riiiione  gpremli, 
Pondere  vittus  aqu,-«,  ne^cius  arl«  jacet. 
Sic  ego  ile  inoJiris  iniiiiiuiis,  venerablliS  Agiies, 
Cuiii  (iadeguiidf,  sacra,  quos  colo  surle  pia  : 

2S.  Ed.  Ven.  r.ilione  grrendum  :  quod  pbcei. 
32.  Ed.  Vcn.  Musarum  cujus  non  rigat  ore  lacus. 
56.  Cod.  Vat.,  Vi  niea  vela. 


MARTIM.  —  LIB.  l.  5(j6 

A        Tendere  polllciium  qtiia  cojfnrail  arduagr«s«uin, 
50      Imperiis  tantis  viribus  iinpar  ngor. 

Fliicliiai  iiigeMium,  ciii  non  natai  unda  cauioenx 

Scnsus  arenosiis  nim  rigal  oie  lacus.. 
Nani  celsiim  meriiis  Mattiniim  ad  sidera  nohiin, 
('um  sinl  vota  ,  milii  iioii  valct  arca  loqiii. 
55.  Poscendum  esi  vobis,  iie  nauiraga  prnra  labiirei, 
Flalibiis  illesiiis  st-d  inea  vela  jnvei. 
Ciedere  tunc  pnlern  ad  porluui  mea  carbasa  reiii 

A.spiranie  fide,  si  sua  lahra  favent. 
Ferie  prec:inler  opem,  el  tle  verbo  posciie  verb:», 
id      Si  fons  ille  rigat,  rivulus  iste  iue:u. 

Vos  dale  quad  vobis  cum  reiitne  reddal  ali«a»»ss, 
Addani  ut  tbesauris  parv»  taleiiia  suis. 

58.  Cod.  Vai.  ei  in  VfU.  Kd.,  si  sua  p,.bra;  qiin.l 
B  leiienJuni. 


DE  YITA  SANCTI  MARTINl 


LIMR  rRIMUS. 


Altithrontis  poslquam  repedavil  ad  »elhera  Cliri- 

[stiis, 
Carne  Iriiimphali  viclricia  signa  reportaiis, 
Iiiclytus  inferiii  spoliato  carcere  dives, 
Tartarei  reprimens  IVralia  jura  lyianiii, 
t;  Et  Stygisomnipoiensadamantinaclau^trarevcllil, 
Sede  fera  populi,  Innga  caligine  tecti , 
Capiiviim  reirahcns  poriis  bi|iaieniibu$  aginen, 
Millibus  erepiis,  ergo  esl  ut  reddiius  astris, 
Et  Patris  in  solio  sedit,  siia  dexiera,  dexter, 

fO  Qui»  conversatus  dedit  ad  miracula  lerris, 
Multa  evaiigeliri  reserante  vuluniine  libri, 
llebraicus  ceciiiit  siylus,  Aiticus,  aiqiie  Latinus, 
Prosaico  digesla  situ,  commune  rotatu. 
Primus  enim  docili  disiinguens  ordiiie  carneni, 

tS  Majestatis  opus  meiri  canit  arte  Juvencus. 

9.  Ed.  Ven.,  ttin  dextera  dextr(s ;  qood  placet. 

10.  F.d.  Ven.,  dedit  liwc  miracula. 

44,  Ed.  Ven.,  flrdiiie  carnien. 

il.  Orontius.  Ms.  Orgnliiis. 

%).  Paulinus.  Hiinc  fiiisse  non  l>.iuliniiin  illum 
Aquitanuin,  pnsieaNolaeepiscopinn,  qui  vivebat.Mar- 
liiii  arlate,  sed  Panliniim  i|iiemdam  Petmcoriensem 
(Pelricordi.c  aulem  nomine  Vfsiinn.i  civilas  Pelro- 
coriensiuin  venit ,  vulgo  Periguenx)  inier  c:i'lerns 
osleiidit  el  evincit  fl.  Rninart  iii  iintis  ad  Greg.  Tiir., 
cap.  2,  lib.  1,  de  Mir.  S.  Mai  tini.  Ii:»!<^  vero  profert 
ejiis  rei  arguinenia  Nain  primo  is  (|iii  libnis  sex  scii- 
psit  de  virtuiibiis  S.  Marlini  Miraculoruni  indiculum 
se  accepisse  pre  se  feri  a  Perpelui) ,  episoopn  Tii- 
rnn.,  eiiintiiie  laiid  il  inilio  et  fine  libri  sexti,  qiitiil 
certa  miraciila  nnmiqui;  digiia  lidesibi  narrasscl.  At 
Perpetuiis  scxliis  lnii  episcopiis  Turoii.  ac  lerliiis 
piisi  S.  M  riiiiiim,  ciim  inlcr  ipsniii  et  S.  Martinum 
sederint  fjriecius  el  Eusliicliius,  qiioruin  aller  sedit 
annos  47,  alter  sepienidecim,  uii  refert  Greg.  Tu- 
rnB.  lib.  X  Hisi,  Kranc,  cap.  31.  Secundo  idcm 
aucior  Paulinuin  Nolanuin  ei>is)Ciipum  s.-epe  laudat. 


Hiiic  qiioqiie  conspicui  radiavii  lingna  Sediili, 
1'aiicaqiie  pcrsirinxil  nnrenie  Oroniius  ore, 
Mailyribusqiie  piis  sacra  hrc  (lunaria  iniueii?, 
Prudens,  pnidenter  Pruilentiiis  iininolat  acliis. 

20  Sieinmale,  corde,  fidc  pnllens  Panliniis  et  arie, 
Versibiis  explicuil  Martini  dogma  magisiri. 
Snrtis  aposttdicie,  quae  gesia  vncantur,  ei  ar.tu-, 
Faciindo  eloquin  vaies  siilcavit  .Araior. 
Quod  sacra  c.vplicnit  serie  genealogns  oliin, 

25  -Alciinns  egregio  riigessii  acumine  praisul. 

Asl  ego  sensus  inops,  Ilala;  quola  porLio  lingu.r, 
Fa^cc  gravis,  serinoiie  lcvis,  raiione  pigrcscens, 
Menle  liebes,  arte  carens,  usu  rudis,  ore  ncc  ex- 

[pers, 
Parvula  gramniaiicae  lamliens  refluamina  gulta;, 

50  Rhetoricae  exiguum  prselibans  gurgitis  haustuin, 

ac  de  ipso  loquitiir,  tanquam  de  alieno,  Terlio  in 
Ms.  Codicibus  Ifgitiir  Pauliniis  Pelricordim.  Grego- 
rius  Tur.  tauien  landato  loco  diserie  asserit  biinc 
•^  fuisse  Pauliiiuni,  Nnlanum  cpiscopum  :  decepius,  iii- 
qiiilcl.  Ituinart,  Severi  Sulfiicii  inco  Dial.  5,  ubi  Pnst- 
fnimianns  moneiur  ut  Pnulinum  Nolanuin  adeal  eique 
nuirala  communicel.  ut  sicut  jam  de  prjore  lihello  fe- 
cerat,  et  alios  eliam  per  Ilaliam  et  Illijricum  divulyn- 
rel.  Idem  Gregorii  error  videlur  liic  Forluiialo  esse 
coiiiniiiiiis  ex  iis  nniis  scilicet  et  characieribus  qiii- 
biis  eiimdem  Paulinuin  illusirat.  Sed  tamen  (ut  fub- 
dii  Ruinart)  cum  S.  Paiiliiius  plura  passiin  de  S. 
itartini  iaudibhs  scripserit,  Ituc  Furtunati  vcrba  revo- 
c.ari  pnssHn!.  Vide  ei  noias  Sirmundi  ad  ep.  II  lib. 
viii  Sidonii  Apoll. 

2").  (;od.  Val.,  sulcavil  vaies  Aralor, 

2i.  Kd.  Yi'n.,  quo  sacra. 

2ni.  Alcimiis.  Alciiiiiis  videlicet  Avitus,  Vienneiisis 
epi?co|iiis,  Genesiin  versibtis  expresserai,  quain  vida 
toru.  XI  liibl.  Pairuin. 

26.  Eil.  Ven.,  mentis  ineps.  Legesi?  qiixiIeForlnn. 
diviiniis  in  ajui  Vita,  ii.  18  et  19. 


5f,7  VENANTll   IION.  Cl.KM 

Coie  ex  jiiridica.  cui  \i«  ruliigo  recessil. 
Qux  prius  aJJiJici,  dediscens,  el  ciii  laiiliiiii 
Ariibus  ex  illis  oJof  esi  iii  naribns  isiis. 
Non  prOKiexia  iiiilii  rulilai  l»ga,  poniiHla  iiulla. 
jr,  Jani  iuea  nuda  fauies  superesi  de  psuiiere  lingiia, 
Scilicel  inier  lol  sancioruui  culinina  vaiiiin, 
Fulinina  docloruni,  el  geiunjaniia  prala  loquen- 

[tuin, 
Nutlo  florc  vireiis  ego  lendain  lexere  sertuHi, 
Klellis  el  irrigui  liaec  anstera  absiiitha  iniscain. 
4J  Quod  isinen  ul  facereni,  (ieri  res  illa  cocgil, 
Qiio  luinus  ipse  reus  procriniine  redderer  aniplo 
Conveniciiter  eniin  ralio  qiiia  vera  poposcit, 
lliijus  poniilicis  solvi  prxconia  verbis, 
Cujus  causa  fuil  liac  nie  regione  venire. 
45  Ergone  dignus  ero  Warlini  gesta  beati, 
Pannoniaj  geniti,  qiia  clara  Sabaria  vernat, 
Aitreclare  inanu,  irepida  vcl  pangere  lingua? 
Nou  cget  ille  meis  lenebris,  quia  luce  coruscans 
Gallica  celsa  pbarus  fulgorem  exieudii  ad  Indos. 
5'J  Qui  puer  in  leneris  vix  pubescentibus  annis, 
Frigoie  sub  gelido,  lerras  crispanie  pruiua  : 
CuHi  undas  iristis  biems  freiio  glaciale  iigasset, 
Et  vaga  libi;i  tas  fluvinrum  inclusa  lateret, 
Asperiore  gelu  de  se  sibi  vincula  nectens, 
55  PlBS  aqiia  frigidior,  lunica  vesiita  rigoris  ; 
Occurrenti  igiiur  poria;  Anibianeniis  egeno 
Qui  sibi  resiiteiai  chlaniydis  partiiur  amictum, 
El  fervenie  (ide,  niembris  algentibus,  offert. 
Frigoris  isie  capit  partem,  cnpil  ille  leporis, 
eO  Inter  ulrosque  inopes  partitur  fervor  et  algor, 
Et  nova  mercandi  fil  nuiidina  ;  frigus  et  xsius 
(Jna  |ue  paupertas  satis  est  divisa  duubus. 
Ilac  se  veste  tamen  tectum  obtulit  ipse  Creator, 
Marlinique  cblamys  texit  velaniine  Chrisium  : 
65  Nulla  Auguslorum  meruit  hiinc  vestis  honorem, 
Uililis  alba  chlaniys  plus  est  qiiam  purpnra  regis ; 


FORTCNATI  OrEKUM  PAUS  I.  3C8 

A        Priina  ha>c  virtuiuin  fuit  arrlia,  et  pignu':  amoris. 

I'nst  fer.i  barbariespeterel  cuinCalliraclaiistra, 
Ar  piopc  Vanginiiuniprcmerellocaffrvidus  boslia, 
7U  Miliiix  sanclus  ciincla  einnliinienta  recusat. 
1,  llic  cuin  CiEsareas  freinuit  Julianus  in  iras, 

Iniperat  ul  clausuni  leneal  cuslodia  jiisiuin  ; 
Ac  venientn  die  priiiuis  prnperaret  iii  agiiien. 
Qiio  tainen  ante  aciem  sacer  ire  fatctur  inerinis. 
75  Yenerat  ergo  dies  belli,  pacciii  expctit  hosiis, 
Aiqiie  orante  uno  cecidit  furor  oiniiihus  ariiiis; 
Innuinerasque  acies  solus  siiie  saDgulne  vicit. 
liinc  loca   latronuin   incedeiis,   ratus  irc   pcr 

[Alpes  , 
Vinciis  post  terguin  manibns,  dediicius  ab  unn, 
8U  Tempore  sub  inuriis,  hosiis  coiiip:;iidia  iractans, 
I       Credit  lairoDeum,  dum  pra'dicai  isie,  culeiidiiin  ; 
El  dare  qui  voluii  inorteni,  capil  ore  salutem. 
Ducliur  ille  fero.x  a  relligione  ligatus, 
Atque  suiis  predn  Mariini  praida  lit  iiltro  : 
85  Quaiii  bonus  iHe  isti !  sed  plns  pius  liic  fuit  illi. 
Servaiiinr  siincil,  illc  fide,  hio  corpore  vivens, 
Ambo  valeiil,  duni  neiiio  cadit,  sic  vivit  uierque. 

Ilinc  loca  prxteriens  pulcberriina  Mediolani. 
Florea  riira  terens,  per  amceiia  vireia  viator, 
90  Obvius  occiirrit  vetus  el  leinerarius  bosiis; 
Menliius  speciem  hunianoe  sub  iniagine  formx, 
Falsiloqiiax,  peieunte  fide,  malc  ductus  iii  arle, 
Quod  pelcrelur  iter  qii.Teiii  :  cui  couiiiius  ille 
llnc  properare  referi,  qua  se  Deus  ire  vocaret; 
95  (^ui  ferus  hostis  ait :  Quocunqtie  accedere  lenles, 
■•        Tecum  pergn  noceni,  voia  in  cnntraria  currens. 
Vocc  pr"plielali  sanctus  ciii  protinus  iiifit : 
Est  ineus  adjiitor  Dominus,  iiiala  nulla   verebor, 
Ne  tiiiicum    tiraidum ,   linior  est  Deus  ,  arma 

|iiiueiituiii, 
lUO  Tiiius  in  adversis  gradior,  rectore  aupernu : 
Insidiis  via  nulla  paiet'sub  tegniiiie  divo. 


52.  Ed.  Ven.,  dediseens^pturiim,  cuique. 

35.  Ed.  Ven.,  Fumaie,  nuda  fnmei. 

37.  Cod.  \al.,  flumiim  dociorum. 

39.  Ed.  Veii.,  irri()uo  melli  lia-c. 

Iliid.  Sliscam.  Ms.,  miicens. 

48.  Cod.  Val.  el  Ven.  ed.,  quia  plena  poposcil.  Iii- 
fra  desoiit  sepiein  versus  iii  Ven.  edii.,  scilicet 
usi|iie  ad  veisnm  qui  incipit:  Cum  undas,  etc, 
exrlu*. 

46.  Sozomcfiiis  de  S.  Mariino  scribens  !ib.  iii,  I 
ra{i,  14,  ait :  MafTivo;  a;ro  la^tofiia;  xfi;  navvoviac 
cirio-nfxo;  nv  to  -^ho;,  Sabaria  aulein  liodie,  ul  pulanl, 
oppidum  esl  Uunqaiia;  Szniiibalel,  dicliim  olias  Staiii 
ain  Aiisern  in  coiniialu  Caslri(iTTeufi.  Cliiverius  tamen 
exittimat  Subariam  aniiquam  o!im  exstil  sse,  ubi  ho- 
die  ««  fflilrum  Sarwar.  quod  GeriHnni  Koilienlnni  ap- 
jielltinl,  iribus  leucis  infrn  priediclum  oppidiim,  ad 
cuiifluenles  Sabariie  /Jurii  iu  Arriibonem.  ll;i'C  cl. 
Ituio.  iii  nolis  ad  CrCi{.  Tnr.  lili.  i  llisi.  cap.  34. 

.')-Jl.  Eilii.  Veii.,  Cu<n  uii(/ns  (oriis  irciio  tjtacieque 
liqiissel. 

(j'J.  Viiiij/joiium  Vanginiies  Grnnani:»!  [lopoli  erniit, 
ii)  i|UibiiS  (;;«'Mir  el  Taciius  Aon.  I.  xr,  c.  in.  Con- 
siaiiliii»  lioiuiii  silii  harliaroruiii  auxilia  udvursus 
MaKiientiuni  :oljiiiurral,  iicu  taiiieii  ab  ii''  ailinliis 
liiu.  Ipsi  dmiiJe  Uilns  ac  lenioiics  Uoiiiaiio  snlijo- 
eius  ioipcrio  pi-ra'^iaiiti's  devasiabant,  rt  iii  (!alll;iiii 
iiiiiciites   ArgentDrainni,  Itolboiiiaguiii  ,  Tabcrnas, 


Salisnnein,  Ncmcias,  Vnngionns  et  Magunliaciim  sihi 
siilijeccre  :  qnus  vicit  ac  proilig^ivit  Juliaiiiis,  Cjc>ar 
dfclaraius  a  Coiisianiio  :  is  qui  posiea  .Augiistus  fuii. 
Lege  Sorraiein  lili.  iii  Hisl.  Eccl.  cap.  l.elAui- 
mianuni  Marrel.  lib.  xvi. 

70.  Cod.  Vat.,  slipendia  emuliinienla  cvncla  recu- 
sat.  Martiiins  videliret  credelial  sibi  vcliiniii  post- 
qiiara  tiapiisino  iiiil  atiis  (iierai,  siiiiKTe  aini:iei  de- 
cerlare.   Cui  Juli.<iiiis  cuni  exprubrassrl  nieluni  ''ra- 

'  sl  ni  pr;elli,  Martiniis  se  ai  le  pr.in;iiii  aciein  iiier- 
ineiii  coiisiiiiiruin  allirinavit.  liiiic  Juli  >iiiis  vinciri 
lioiiiiiieiii  jubet  iie  aulu^erei,  ac  urasiino  die  in  pr.i'- 
hn  qiio  ipse  d1\eiat  loro  pugiialurus  collorarriin'. 
Fai  tuni  auieiii  divinitiis  esi  ui  puslcro  die  liusic.<  lc- 
gatos  iiiisrniil,  pareni  posliilaliiri. 

71.  C"d.  Vat.,  Ilic  sibi  Cifsiireat. 

79.  Marliiiiis,  riini  iii  lalrooes  iinidis^et  alipje  o\ 
his  unus  >ei'uriiii  t-jiiN  cervici  jaiii  iiilli)(erni.  reten- 
liis  ab  aller'!  esi.  linio  iiiii  exspoliaudus  Ir.idiliir, 
queiii  Mailiiius  IVIains  Inrr.aus  csl,  nl  Clirisluni 
ruiivertens,  ut  iiaiTal  Siilp.  in  Vila  S.  Martiui, 
cap.  4. 

S7.  Kilit.  Vrn 

S'J.  Kd.  \rii  , 
iiiirm  rimoi'. 

!i|.  Kdii.  Ven.,  mrii/iiiii  ifi(i'i<rm  AMmMNtiM 

9r>.  Eil.  V»n.,  (Jiiii  pehteiiir. 

95.  Teiiici.  M'..,  tcinliS. 


sii'  V  cil  uleiqiu. 

tvrle  ri,imi/Nc!   urifiii   p*r  aii.«na 


m  DE  ViTA  SANCTI  MAKTliNl.  —  UB.  I.  570 

(1:i-caii,  e(  v»lidi  tr.insflxiis  cnspiile  vetbi  A         Qinuiior  ore  siio  cnanans  ixrva  flumina  niiiii(J<> 


Uarnion  abest  ;  sic  uinbra  riigit  quam  Cliristus 

[obumbrai. 
Interea  matrem  gentili  errore  resolvens, 

iU5  llla  isiiim  inundo,  liic  ilbm  gencravit  Olyinpn, 
Decrepitainque  senem  saiiclo  facit  ainne  renascl, 
Et  mcliore  sinu  gmerant  sua  viscera  mairem. 
Doginaqiie,  sacriligo  quod  fiideral  Arrius  ore, 
Tcmpestaie  gravi  toluin  popuhiverat  orbem, 

110  i'er  iiiagis  lllyricum  male  naurraga  lingua  na- 

[tabal. 
Hinc  qiioqiie  coeperunt  n.isci  nova  prxlia  justo, 
Fortior  ut  (iercl  reparaiis  belliger  armis  ; 
Ad  viriiitis  opiis  per  multa  pericnla  ciescens. 
Vir  pius  ergii  sagax,  liJeiqiie  fidelis  atlileia, 

115  Sparsa  venena  beresis  leprimeiis,  dum  dimical  B 

[liostls, 
Suppliciis  lacerus,  flagris  datus,  urbe  repulsus : 
Nam  Patris  ac  Ceniii  xqualem,  vel  Flaminis  almi 
Viiii,  genus,  et  specimen,  virtulem,  lumen,  ht- 

[norem, 
IJnum  velle  iriiim,  sua  per  torinenta,  rateiur. 

<20  Dulria  membra  viri  per  amara  flagella  cavaniur, 

El   Cbristi  jiivenem  veterala  piacula  torquent : 

Sed  gr.ivior  lit  poena  levis  per  nomen  amantis. 

Ei  quia  summus  apex  lidei,  virtutis,  tionoris, 

llilarius  famae  radins  jaculabat  in  orbem, 

125  Uile  sacerdoiis  penetialia  jura  gubernans, 
Itucciiia  terribilis,  tuba  legis,  prxco  Tonantis, 
Pulchrior  electro,  ter  cocto  ardeniiur  auro, 
Largior  Eridano,  Rhodano  torrentior  amplo, 
Uberior  iNilo,  genoroso  sparsior  llislro  : 

130  Cordis  iniindantis  docilis  ructare  fluenta, 
Foniibus  ingenii  silientia  pectora  rorans 
Blens  Evangelii  bis  bini  pbena  libelli. 


Urnaium    Fccle>ia;,  pollens  diadeina  coruscum 

156  Iii  meuibiis  Christi  capitis  velut  inrubi  lulgens 
Pectnre  belligerans,  adamaniinus  arte  lopazos 
Ad  viriutis  opus  mens  iiiconciissa  palxslris, 
Geinniifer  eloquiis,  radianlior  ore  lapillis  : 
Dnctor  apostolicus,  vacuans   raiione  sophista» 

1  iO  Dogiiiate,  luce,  lide,  inforinans  virtiite  seqiiaces 
llostibiis  liicquoniam  gravis  insiiperabilis  cssei 
Duciiur  exsilio,  quia  lunga  silentia  tendit, 
Kegig  et  auxilio  petit  hic  sua  prxniia  miles. 
Ciijus  in  ahscpssu,  errori  vaga  Gallia  cedit, 

145  Et  re^io  liliibat,  taiita  se  turre  movente. 
Ilnc  ubi  praipropere  Murtinus  comperii  iiidc, 
Cnnstituil  cellam  sub  vertice  Mediolaiii, 
Expulii  unde  virum  tum  Auxciitius,  auclor  iiii- 

[quus 
llinc  prius  exsiil  adit  qua  Gallinana  lurget 

150  Insula,  frugis  inops,  pascens  radicibus  herba>, 
Eigo  venenatum  elleburum  mox  sumpsit  ab  oro 
Incipit  inde  mori  queis  vivere  credidii  escis. 
Sed  prave  virus  agens  oratio  sola  fugavii, 
Ei  vivente  viro  iiilra  se  sua  mortua  murs  est. 

155      Rursus  ut  Hilario  redeundi  est  Taeia  rnciilias. 
Exeiirrii  properus  sua  per  vestigia  jusius. 
E\cipit  liic  eupidum  cupiens,  et  amaioraman- 

[lem, 
Fiique  monasterium  Piclava  rominus  urbc 
Jungitur  inde  sacro  catecbumenus  ore  dncen- 

*'  ICO  Alque  absenie  viro,  rapiiiigrave  fiiniis  amicum. 
En  suhito  Martinus  adesi,  qui  defuit  aiisens. 
Ecce  redit  pietas,  redit  et  simul  arca  saluiis. 
Ergo  ubi  conspexit  gelidum  de  febre  cad.iver, 
Flet,  gemit,accurrit,  doict,  ejulat,  uriiur,  angii, 


104.  Martinus  de  industria  (ut  narrat  Siilp.  cap. 
4)  iter  in  patrium  susceperai,  ut  parenics  siios,  ad- 
liuc  idololairix  supersiiiionilius  dcdiios,  Chrisiiana 
religinne  imhiierel. 

107.  Kdit.  Veik,  et  meliore  sinu  vegelant, 

110.  Ed.Veii.,  Perque  mare  lllyricum. 

Ibid.  Cod.  Vat.,  viala  naufraga. 

115.  Edil.  Ven.,  dum  dimicui  liosli. 

117.  Cod.  Val.,  velspiritus  almi. 

122.  Edit.  Ven.,  sed  gravis  hmc  fit  pwna. 

127.  Ed.  Ven.,  Ter  cerlo  ardenlior. 

151.  Stiientia.  Male  in  edii.  Lugd.  PP.,  sitien- 
tibus. 

ioi.  Cod.  Val.,  Mens  evangelici. 

142.  Cod.  Vat.,  Qua  longa  Selencia  tendit;  quod 
placet. 

143.  Cod.  Val.,  Petit  liinc  sua  prtemia. 

147.  Mart^nus  scilicei,  rednx  e  patria,  cuin  repe- 
risset  llilariiiui,  amisiiiem  Piciavicnsein,  factioiie 
Arianoriim,  pulsum  iii  exsilinm.  veiiit  Mcdiolanum; 
aiqne  illic  moiiasle  iiiiii  exsinixil.  Scd  ab  Aiixiiilio, 
Arianci  eiiiscopo,  iiide  cxuirliaiiis  e.'t.  Sozomeiius 
sic  de  eodem  scrihit  I.  iii,  c.  14  :  EtV  Meot'j)i«vov  AStiv 
*aO'  iauTov  SiirpiSei.  '^—tyuip-nas  ts  ev^sv  E7ri§ou^:uo- 
/itvoj  na.ou.  'Au^E-VTiou  toO  iTrtTxoTtou,  oOSi  «utoj  uyiwf 
iyr.tziiq  ■nipl  rriv  iziaxiv  tSv  iv  tiixv.iv.  (Tuvo),9o»tmv. 

140.  (juUinarin.  lnsul£  Calliuariae  siluin  ac  de- 
scriptiiinem  hibes  :ipud  eumdeni  Su/.oni.,  Ijb.  iil, 
cap.  14,  iilii  idcm  de  Marlino  narrans  qiiod  hic  For- 
liiiialus,  ait :  K«t  inl  ■nva.  j^powv  .lii^air  pOTa-.oua  i.p- 

X'j!iiliVOf,   VljjOV    'OKTJT-V    I>V   rc.)./.»?V_«fi«V    ZC./OUiTl'    UtZpK 


Si  etuT/7  xai  «votxnTof  ev  tw  TuppBvtxw  Tt^ia^st  xei.utv» 
Varrn  I.  m  de  Re  riislicii,  c.  9,  el  Colimiella  iiu.  viii, 
cap.  2,  ir.idunt  a  copia  giilliiiarnm  riisiicaniin,  sivu 
sylvaticariim,  eo  nomiiie  fuisse  appellaiain.  Varro 
sic  de  ea  insula  :  <  Ab  liis  gallinis  (sylvaiicis)  dicitur 
instila  Gallinaria  appellaia,  quae  est  in  iiiari  Tbnscu, 
secundiira   lialiam  coiiira  montes  Liguslicos,  elc.  i 

152.  Cud.  Vatic,  quoe  vivere  credidit. 

153,  Ed,    Veii.,   ted  grave  virus  agens ;  qiiod  le- 
iiendum. 

.155.  Hilartus  rursus  ab  Orienie,  iibi  exsiil  dcgc- 
»  bal,  in  Galliam  reverii  jubetiir,  iiuii  quod  absoluius 
^  tanquam  ab  exsilio  rcvocaretur,  sed  quod  Ariana 
factioni  in  Uriente  mulm  incommndior  quam  in  Gal- 
iiis  deprehenderetur  ;  utreferiSulp.  I.  ii,  Hist.  Mar- 
liuus  Igitur  ciim  Rom:ini  venissel,  ul  revcrsuiu  ah 
Orienie  llllarium  cnnvenirei,  atqne  reperisset  imle 
piolectum,  ejus  iter  diligenter  prosecuius ,  iion 
iiiulio  posi  assecutus  est.  Idem  Sulp.,  c.  51  Vilas 
S.  Marlini. 

156.  Cnd.  Vat.,  sua  post  vestigia. 
I5S.  Iloc  moiiasterium,  i|iiod  prope  I^icl.ivum  ex- 
struxit  S.  Martiniis,  Locociacum,  vulgo  Ligiufi,  ec- 
lebre  jam  miraculls  erai  lemporo  Gregor.  Turon., 
ui  ipse  lestatur  I.  iv  de  Mir.  S.  Mariini ,  cap.  50. 
Distabat  ab  urlie  Pict.iviensi  quasi  sladiis  quadra* 
ginia,  ul  ibideiu  referi  Greg.  Turon. 

161.  Cud.  Vat.,  Quifuerai  abiens, 

162.  Cod.  Vat.,  Arra  salutis. 
1G3.  Cod.  Val.,  Ululat,  uritur. 


571  VENANTIl  IION.  CLEM.  FORTUNATI  OPEItUM  PARS  :,7J 

lAiO  Conspicieiisiiue  lideni.  ccila  omnes  jiissil  abiic.  A  Kedilidil  ol)sci|iiium  vii;f  |.r(i  iii.incre  vaiicin. 


iCtduaiique  Laas  Ibiibus,  siiie  lesle  relictus  ; 
Tuiic  su^T  ulijtiiitis  cui'))us  iiriisicriiiiiir  ardeiib 
Jiidicis   ex»clur,  rcviiiiianl  iil  'lart.ira  fuin  tuiii. 
ii»!ei'ca  geiDiiiis  spulio  rciiiuraiiie  sub  lioris, 
J70  Ecce  rcdiiracies,  saliuiil  pcr  niciiibra  vapures, 
Siai  rubor  iiidc  gcnis,  ociilos  pii{.ill.i  repinglt; 
Aiirsiis  et  inscruis  renorat  s|U'ciilari»  visus, 
Veiia  iiiniel  rivis  animaiu  roiiie  criioris. 
Paulaliiu  assurgil,  fabrlea  liiubante,  col«Hnna  : 
175  Erigilurque  )ac6iis  pariier  domus  ei  suus  ho- 

fspes, 

Ipse  itenim  posi  se  viveiis  idcn  auctor  et  lixres, 

Qui  redivivus,  aii,  se  jiidicis  anle  tiibunal, 

DucliiHi  damiiatiduiii,  Mariiiio  oianie,  reductiim. 

Lupiciiii  deniwn   eelerans  dum   pnierii  a- 

Ignini, 

ISO  €oniperit.  beu !  famulum  crudcli  funcre  rapiuin, 

Clidendo  suum  fera  per  suspcndia  collum ; 

Accessi<qne  nbi  sic  mala  peiidola  pr;eila  jacebat, 

fixpulil  binc  cnncios,  solus  solila  arina  requi- 

[retis, 
Incubuii  super  exaniiiiis  pallemia  membra, 
<83  Ei  prentii  arca   sacri,  ne  buiic  depriinai  arca 

[sepulcri, 
Hux  4amen  ore  pr«ceiii  ui  viveniis  misil  in  au- 

[reiD, 
Mors  •pede  wrsa  retro,  prxdam  fogitiva  leli- 

[quil, 
Kvoffluilque  vurax  avida  de  faiice  rapinam  : 
froiinus  eisiliil  lenlo  conamine  funcli, 
l!;0  Jam  leviorse  lerra  movens,  nnimaia  calore  ; 
L»i>guida  colla  levans,  oculosque  ex  inortc  so- 

[poios 
Vi«  reserans,  gravido  vigilaniia  liimina  visu, 
Morlis  odore  et  adliuc  reii.atienle  in   nnribus, 

[illis: 

Sed  prrsianle  niatiu  intos  simul  erigitarlns  ;    ' 

10$  Ct  sielit  inlrepidis  ineinbrorum  macliina  plantis  ; 

Vivilicatus  enini,  gressuin  medilando  rediscens, 

165.  tdit.  Ven. ,  coiiciitiensquc  fidein  ;  quod 
pl;.cel. 

175.  Corpus  sciliccl;  et  bospes  corporis,  anima. 
L'iide  idein  anctor  et  b*rfs,  quod  redivivus  id  repe- 
teret  ipioil  lesiaiiieMio  aliis  lcgaveral. 

179.  lupicini.  Lupxiiius  liic  vir  lionoratus  secun- 
duiii  &<rcii/um  iioiiiinatui' a  Sulp.  Cuspiiiianus,  Coiii- 
inciil.  iii  Chioii.  Cassiodori,  censt-l  liiinc  euindem 
esi.c  qui  consiil  fuil  cuin  Jovino  siili  Valentinlano 
imp.  ati.  7)10,  de  quo  ait :  <  Lupiciiiiis  ollin  inai:isier 
equiium  fiiii,  r.i  .lovlnuj  magister  arniorum,  ut  iMar- 
celliniis  iradil,  adjiincii  Valciiti  proleciuru  in  Orien- 
lein,  etc. 

IhS.  WinL-  Ms.,  hic. 

1U4.  Prwsianle  mantt.  Scilicel  Martini  oppielwnia 
dexlern,  iil  i;arr:il  Stilpiclus,  i»  pede»  roiiiiitil. 

198.  Cod.  Val.,  115711«  ad  vestihnluin  donnin. 

201.  I\:iriiiut.  <  od.  Vat.,  Husliciui  quidani. 

^U6.  Lrbitus  ex  reliquis,  eic.  Scllicet  cutn  Marli- 
iius  creandus  es^et  eplscopus  Tiirotieiisl^i,  «'Ifrtci  el 
episcopi,  qul  paruicias  siias  legrliaiit,  ad  urbi'iii  iiia- 
Iricetii  ei  priiiclpaleiii  roncurrebanl,  ul  ulccliuiii  iii- 
leressetil  ac  subscriberenl. 

il4.  Narrai  Siilpicius  quod  cuin  leclor  rui  eo  die 
egoiidi  emi  ofilcium,  inicrcliisiis  a  poputo,  adcsse 


(Jsqiie  ad  vesiibiiluni(|ue  duuii  illuiii  ducere  leu- 

}deii8 
ncrunclum  eripuit  subito  qui  en  liinine  mortis, 

200  l'ro  incrccdu  manens,  li»c  cotnpensatio  justo. 
Gluria,   Cbrisie,    libi,   facis  li;ec   qui  niira  |.er 

[orlieni. 
Accidil  iil  Tnronum   pra-sul  peiereliirad  urbetii, 
Nec  t:inieti  educi  pus^et  de  liiDliie  cclla; ; 
Iturilius  quidain,  siinulata  fcbre  jugalis, 

'iOi)  Obiinel  egressutn  sancii  ad  vesiigla  supplcx. 
Uiliibus  ex  rcliquis  nova  conciliabula  currunt 
Laeiibcata  simul  saticiam  se  ferre  rapinain, 
Ne  latnen  elTugial,  jusium  custudia  vallal. 
IiUerea  paucis  luiic  obsisleniibus,  insons 
B  210  Eligitur,  trabiiiir,  sacralur,  et  atce  loca'ur; 

.iLinulus  unuscrai,  defeitsor  episcopus,  obsians, 
Ne  Martiniis  oves  pasinr  curaret  alendas. 
Nec  Hiora,  juilicio  Domini  lector«  canentr, 
Versiculo  Psaltiii  Dcfensor  spioiUe  noiatur. 

2J5  Ex  ore  iiiranium  el  lacleniuin  perlice  laudem, 
Nune  defen&orem  t^iii  sic  beue  deslruis,  Jnquii. 
Mux  fragoi  asira  peiii ,  clanior  vagus  airia  coinplel 
E,t  docei  ille  favor  de  Defensore  reaiutn, 
Aildiciusque  vir  esl,  se  judicc,  lesie  propheia. 

220      Inde  nionasleriuin  sibi  coiidit  rupe  siib  alia, 
Vir  Diouacbus  perslans  in  pouti/icatus  boaore. 
Pluriina  conveuiuni  ubi  sancla exaiaiua  Crairuni. 
Efgu  adcrat  proprius  locus,  eiceleberrimus  olini 
Anipla  veluslatis  cum  tempora  iransiluissent  : 
C  -2ia  Mariyris  esse  pium  spargebat  opinio  cullum  : 
Quo  sacer  esorans  luinulo  salit  unibra  scpulcri 
Lieva  ex  parie  U>i|iiei^^  merilis  res  i|.sa  siiii^u-a 
liiiperat  ui  noiHeu  ratt:aiur  iiua^o,  veJ  aA;H4in, 
Lalrotiem  se  voce  rcfert,  pro  crimioe  caestitn  ; 

SoO  Nil  cuin  inartyribus  se  parlicipire  beaiis. 

Ilis  quia  paliiia  inanet,  namse  mala  pceiKi  tenerel 
Oiiintbus  auiiiur,  Martinn  cernitur  uni 
Isia  superstilio  tali  sub  sorte  \Matur, 
Sic  allare  siiuul  removeiur,  Larva  fugatur. 

iioii  poliilssci,  atqiie  biuc  perturbatio  ac  tutnuUos 
esset  exorlus,  uiius  cx  bis  qui  adcranl  PsaluiriiiMi 
arrlpnil,  ei  co  aperiocasu  iii  eutii  psalnii  versiculutn 
incidlt :  Ex  ore  in[antium  et  lacleniium  perfecitii  ktu- 
dem,  fnopter  iuiniicos  tuus,  ul  destruas  iiiimicnm  el 
l>  defetiiurem.  Quud  a  pupulo  pro  boiio  oinine  acce- 
^  piiiiii  est,  i|U(>  repcllerelur  quidain  notnine  Ocieutor, 
•'|.iscopti>,  qiii  op|iotiebal  acse  iie  Martinus  episcupu» 
'Juroneiibis  crearetiir. 

im.  iloc  monasirriuin  posiea  Uajut  atipeilaiuin 
esi,  ui  referi  Cieg.  Tur.,  I.  x  llisi.  cap.  51,  n.  3. 
Iii  eo  Marlliiiis  ciia-dilicavil  biisilicam  iii  lioiKireiii 
SS.  1'i-lrl  el  l'auli.  Uuolus  fcre  passuiiiu  nilllil.us 
aberai  a  Turoiieiiai  orl:c,  vaNlo  ei  (it'»erlo  iii  loco, 
sub  i.rxris.i  el  iiiii.cndcuU)  tupe  p.slluiii. 

)IH.  Scilitet  (ut  de  eodtiu  scribil  Siil|>icius)episc»- 
|.iis  ciealiis  iiiliil  de  prisliu;e  xiu^  tiiure  ac  severtulo 
lemisll.  Ldli.  Vcii.  Ugii  :  mr  tHoituc/iNt  pngttau*. 

'iti.  Uciogiiita  discipuli  llluc  ad  S.  Mjiiiiiuiii  cofl- 
veiieraiii,  iuter  quos  iiuiiii  iiolnliiiin  c<>ii^pi>ui  :  4 
quibus  detiide  plurs  episcoj.i  lacli  suut,  ui  lialwt 
SiUp..  Ilb.  I,  cap.  7. 

i^li.  Coil.  Val.,  uinhia  stpulirHm. 

i30.  Cud.  Val.,  Sibi  panicivarc. 

'£54.  Cud.  Vai.,  Sic  altar  ymiier  fem«»4tni. 


i 


DE  VITA  SANCTl  MARTINI. 


375 

255      Posliler  »rri|:iciis,  coinilalii  relligioso  i 

Eiseqiiiis  siihiio  geniililius  obvius  exii, 
l>uin  puui  iiide  velii  ciiliu  siiunbcra  priiiano, 
Pingil  in  adversns  signuin  criicis,  il!a  cucnrril 
Anie  viriiin,  su:t  l>L>lla  gerens,  pielnlis  aiiiicn. 
240  Obvia  liirba  rigcl  gn  ssuqiie  exlorpiiil  a'gro, 
Alqiie  111111101.1  eraiiu,  veMigine  rapla  rotaliir, 
Addilur  illud  oiiiis,  deponuiil,  culia  c:idaver, 
^er  jani  ferre  Viileiil,  el  iiiors  iii  poniiere  crescil, 
Tuncsacer  ins|iicieiisopiis  lioc  esseexseqtiiaruin, 
215  JussiliiUire  prociil,  digiiiscrucis  ariiiiirepingens, 
Knde  ligavii  iier,  iniseraius  et  inde  resolvii, 
IJn»  eadennqije  nianii  inandalii  per  iiera  inittens, 
lloc  mirum  faciens  de  suspiiione  sacinl.is. 
Proiiniis  anliquiim  cnpiens  exiirere  f;iniiin, 
2"  0  Jiissit  et  acclivem  propiiis  s»ccidi're  pinuin. 
Obvia  congreditiir  cui  riislica  coiicio  pngnax 
M«  snccidatur  res  iiiita  et  debita  flaiiiiiiis ; 
Proimie  pacisruntnr  bac  lege  excldcre  pinuiii, 
Si  Martlnus  eain  viileat  reiineie  rneiiiem, 
253  .\nniiithocpopiilns,  bocspondetsponte  sacerdos. 
Mollia  siibduntur  rigidn  sub  stipite  inenibra, 
Ct  suspectaiur  piiii  peritun  ruina. 
Interea  rapidis  sonat  icia  bipennibus  arbnr, 
Atque  subincrepiians,  casura,  cacuinine  nutat. 
260      Paujatim  incliiiansjain  victasecure  riiebai, 
Turbati  nionachi  spertant  e^ilrema  magisiri, 
Credeiiles  ramis  tiansfigere  visceia  jiisii. 
Vir  tamen  Intrepidus  persiai,  pinoque  cadenli 
Oblulilarma  crucis,  cuniulanssua  bella  triumphis. 
2U5  Exlimuit  fugliiva  virum  repedabilis  aibor, 
El  ruiiura  procul  suspendii  in  aera  lapsum, 
Eicutiens,  reiro  versa ,  comas,  sine  luore  caducum 
Conijauit  sahiiin  sese  per  inania  librans. 
Caiitra  Rainntnt  snccisa,  etcurva  repugnans, 
870  Mox  petililludiierquanoosua  pundera  torquent. 
ilinc  ad  ruriculas  vertigo  infesta  roiaiur, 
In  montein  eisiliens  vindex  ut  piiniat  hosies, 
Resque  pariiia  neci  fuit  uitro  facta  saluti. 
Fit  fragor  io  paries,  monachi  per  gaudia  deneiit, 
275  Geniiles  stupidi  nova  permiracula  palleni, 
Judicio  ligni  esi  liumiiium  niollita  voluiiias. 
Expetit  arma  crucis  cooversa,  errore  relicto, 
Et  tiuor  hic  pini  Martiiium  fecit  amari, 
Majorem  generaos  frncium,  cura  decidit  arbor. 
280      Hinc  jiibcl  alterius  succeiidere  culmina  fani, 
Vicinamque  domuro  cumflamuiea  lingua  voraret, 

236.  Martinus  videlicei  iipr  faciens,  ciim  funebrem 
pompameoiinusspeclasset.actinteamina  cadaveri|iiii- 
posita,  venioinnataacvolitantia,  illamsibibuspiciontini 
iiijecissent  qiiod  sacrilicium  gentiliuni  ageretnr,  in 
quo  simulacra,  candidis  linleis  dbtecia,  circumferri 
snlebanl,  faclo  crucis  signo,  lurbani  illam  consisiere 
)iisslt,  qiio  eidem  verligo  el  arluiiin  rigor  imroissus 
est.  Ciini  auleiii  funns  esse  illiid  cninperissel,  rursus 
lacto  crucis  signo,  eamdein  lilicravii  ac  diinisit. 

240.  Kd.  Ven.,  gressuque  txioipui!  legra. 

249.  lloc  fanuni  diruium,  non  iiicensuin  a  Mar- 
tinn.  narrat  Sulp;ciu«. 

271.  Ruricotas.  Paganos  scilicel,  qniadvp^saex 
parte,  cdito  iii  loco,  lanqnam  in  luto  coiistlleranl, 
eveiituiu  speciaturi  :  in   qiios  arbor,   veliiti  ahreptu 


LIB.  I. 


L  Viiibus  ardor  agens,  tnlis  laxaius  bubenis, 

Obvius  ipse  volal,  qiia  lunc  globus  igneus  ihat, 
Scandens  tecta  diiinus;  hic  verba  precantiamitlil, 
2Sii  Mox  toia  in  ventos  revolula  incendia  fervent, 
Ft  conira  Boreain  Vulcanius  ardor  aiihelat.' 
Sedilione  movenl  elemenla  donieslica  lixns, 
Adversis  Zephyris  videas  pugnare  lavillas, 
Hinc  furor  aiistralis  premii,  hiiic  velocilius  alis 
£90  Flaroma  volans  borinas  monlebat  in  aera  pennas, 
Obluctata  diu,  landemque  evicia  per  auras, 
Quas  armare  solent,  fugiebanl  Qainina  flamnias, 
Condllione  nova  satis  haec  res  mira  per  orbein. 
Flabra  liment  ignein,  timet  Ignis  ligiia  vorare, 
295  Aique  avidiB  flammx  sua  nuirimenta  pavescuiit; 
Paiilaiimque  foci  se  ianguida  lingua  resorbei, 
*  Urcre  qui  solel,  a  se  ipso  consumitur  ignis  : 

Miininique  fides  sine  nubibus  intulit  inibres. 
Itursus  iit  hinc  aliiid  ciii  erel  snbv ertere  templum, 
500  Rustica  tnrba  vet.it  divelli  fana  profana  : 

Unde  repuhus  adit  loca  proxima,  sed  biduano 
Cuntecius  cinere,  et  setis  jejunia  ducens, 
Nuiuiu  s  auxilium  ad  templa  imminuenda  pre- 

[oatur. 
Miliiiae  angelicx  cornin  duo  proiinus  adsnnt, 
3Uj  Siderei  proceres,  liasias  el  scuta  tenentes, 
Cominus  iiic  sanclum  compellant  vocibns  uliro: 
Prsesidiis,  Martine,  tuis  dilabiniur  astris, 
Squallidus  ipse  sedes,  sed  lit  tua  cura  Toiiantis ; 
SufTragiisque  tuis  coeli  freiiiit  arduus  axis, 
„  310  Belliger  ei  totis  conspirat  Olympus  in  armis. 
Ut  coepta  eriicius,  per  nos  tibi  miliiat  seiber, 
Mittimur  a  Domino  gemiiii,  lua  castra  regenies  ; 
Hjc  pio  parie  duces  melior  qiia  causa  laborai. 
Nunc,   age,  rumpe    raoras,   neu  rustica  turba 

[rebellet, 
315  Arma  miiiistravides:iiustrumestsuperaresuper- 

[bos. 
Irrue,  ne  trepides,  openostra,  ad  templa  ruenda, 
Nec  liinbare  decet ,  favor  est  tibi  Nuniinis  almi. 
Tunc  sacer  aggredieus  properus  dissolvere  tem- 

[pluii:. 
Idola  exstinxlt,  fana  exuit,  obruil  aras  ; 
320  Toiaque  sublimis-jacuit  sub  pulvere  inoles, 
Rusiicitas,  inimica  prius,  favet  ipsa  rufli£, 
D         Instat  et  excidio,  quse  defendebat  iniquuin, 
Idola  ejiciens,  numen  confessa  Tonaniis ; 
Uno  eodeniquc  ictu  hoc  respuit,  ellgil  iHud. 

vorlice,  ruinain  suam  et  casum  vertit. 
273.  Cod.  Vat.,  fuit  ullio  facta  saluli. 

276.  Judicio.  Ms.,  indicio. 

277.  Cod,  Vat.,  Errorerepulso. 
285.  Cod.  Vat.,  Quanlum  globus  igneus. 
284.  Edil.  Veii.,  Iiuic  verba  precantia. 
■290.  Cod.  Val.,  tn  aera  pinnas. 
319.    Cod.    Val.,    lUotu    comminuil,    fnna    ermt. 

Etiani  Ven.  Edit.  habet,  fsnaeruii. 

525.  Cod.  V.il.,  Idalia  projiciens. 

523.  Ileduorum.  Ms.,  lEduorum- 

Ibid.    Eduorum,    sive  y£ (/uorum  pagus  dieilur  a 
Snlpicio. 

Ibid.  Tentat.  Ms.  vetlel. 

Iblil.  Coil.  Vai.,  icmpLum  dum  avellere  vellet. 


575  VKNANHI  IION.  CLE.M 

ya  Posl  lieijiinriitii  diiiii  lcm|iliim  ilivellcre  iciiia!, 
Ubslanl  iiiciilti  ciiliures  iiirici/lares 
Me  culerciil  mciins,  siia  si  <  iilliira  pcrircl  ; 
Ex  qtiiliiiii  :iiiJ:ici  iiixti  iiiule  ruriinr  uiius, 
Aggrciliiiir  glailiu  ca|iiit  obtriiiicare  sacraiiiin, 

SriO  Ciii  iiiiil.i  ccivco  pntrr  scse  ubliilit  uliro. 
Asi  ulii  iiiciiie  fi  rii\  loia^  collrgeral  ira^^, 
Exacueiis  rabicm.  seil  cindis  acumine  tiiiisus, 
Acrius  iiisilietis  lolns  susj.endcral  arliis  : 
Ris  Furur  ariuatus  jiiguli  ruihiuis  iii  ictuiii, 

S35  Taiiigravius  rcrleiis,  qiiatitumaliceJncit.irensis, 
Aslrictis  capulu  il  giiis,  (liiiii  lcmperal  uiiguc!!, 
Noxiiis,  liorrilira  ttiediiniiis  vutiicra  ilexlra, 
Moriis  aiiiiciis,  amaiis  facinus,  cruilcliier  ausus: 
Jnni  rctro  incuiiibcns,  dpiti  iiiucroiie  reducto, 

3-iO  Sternilur  ipse  solo  qui  sic  peiiJebat  in  ictuni : 
Ac  resupinus  butni,  qui  proninr  ibai  in  au<um, 
Millil  e(  ore  precen),  cum  membra  superba  ja- 

[ccrent. 
Justo  staiile  cadetis,  quo  ciedit  slarc  cadeiite, 
Duiu  vicc  diversa  siai  iiiops,  ruit  ille  superbus, 

SiS      niirsiisopiis  peragcns  ,  idola  cverlil :  et  eccu, 
Yir  quidain  Ir.iclans  Mnrtiiii  de  ncce,  cnlirtini 
Ditm  rnpil,  eripilur  rnpienda  rapina  r.ipaci  , 
Excussiiiiique  fugit  sine  more  volatile  rerrtiin, 
Jain  leviore  via,iieque  pusl  cuiiipartrt  iisqiiam, 

530  Sic  culiro  alilaio,  manibus  lairo  exsiitit  insons; 
Redditui'  el  iiiitis  poslqiiam  lii  iitiilus  ab  armis  , 
NecTuror  aiiie  aiiiiiii  periens,  iiisi  lela  perissent; 
Invita  li:vc  pietas  qux  perdidit  uiide  iinceret. 
Sxpe  beatus  iieni,  contradiceniibus  ipsis 

555  .Agriculis,  pixstaiile  lidc,  sc  oranie,  jtibebal, 
L't  malc  culia  suiscaderent  Tera  Tana  ntinistris; 
Sicquoque  po.ntincem  soliii  impiigtiare  rebeiles, 
Dum  leiiipla  evertutil,  ipsi  suni  artn^i  beaio, 
llostiliipie  iiianM  Marlini  bella  geruntur. 

5(i0  Pariibus  atque  siiis  alieiio  militu  vincit. 
Ttiiic  eiiam.  ruerit  curaiio  quanla  patrono, 
Quaiita  niedelilcro  manavii  gralia  laciu, 
Laudibus  in  tantis  niuia  esi  racundia  mundi. 
Quem  rutictis  vidisse  ruit  meruisse  salutein, 

305  Est  sa  is  ipse  suus  generosus  tesiis  et  auciur. 
Qui    quoiidam   ingrediens  Treviroruui  musnia 

[mitis, 
Qiia  rcsoluta  diu  pcr  vigcern  fliixa,  rigebat 
Tiirbida  paialysis,  gclido  laiigiiore,  piiella, 
Flalibus  extreniis  i|uasi  jam  de  futiere  vivens  , 

570  Ciijits  eraiit  oculi  vigilis  custodin  mortis, 

Funeris  exscquias  reddeittia  lumiiia  iiiembris, 
Solvcre  resiinaiis  aitim:iia!  vinciila  carnis, 
Spii  itiis  arcaiio  vix  iiiubilis  ibal  anltelo, 
Fine  traliciis  dubiu  pcrituraiii  nurilius  auram  : 

375  Pes,  ni:iuus,  ura,  gctise,  recubabal  iiuajju  sepuli:e, 

5-28.  Cod.  Val.,  Aiidaci  uiau. 

3i9.  Dum  cuperel  i/ladio. 

541.  Coit.  Val.,  .Ae  retupinat  huino. 

MS.  Cod.  Vai.,  Kxcusfuiiique  fiiil. 

561.  Cod.  Val.,  (^'uiti  eliam. 

:'iG5.  ('od.  V:ii.,  Teni$  (lenerotui  et  aiiclor. 

ZiiH,  Edil.  Veii.,  Tubida  yarulyiia. 


FOHTLNATI  OPEttUM  PARS  I 
A 


5.T0 


D  , 


Nec  tiimulala  quidem,  sed  pnnio  totn  sepiilcri, 
Ctijus  aiiiore  pin  patris  esanim:ila  scnecius, 
Dil.icrrita  genis,  iiiveis  male  coinpta  capillis, 
Cum  iinpaticiis  ageret,  itec  adesset  cura  niedellae, 

580  Cumpcrii  ut  sanctum  advectum  dignanier  ad  ur- 

[bein, 
Advolat  iiide  seiiex  vitulis  jiivcniliter  ariiiis, 
Inipiger  exsiliens,  cursu  sua  tempora  viucens. 
Poniillcuin  vallante  clioro,  populoqtie  Irequeiile, 
Irruil  iii  medios  clamoribus  iiiverecundus  ; 

ZHo  Nain  dulor  insignis  non  respicit  arina  piiduris. 
Corruit  ergo  seiiex  sancti  ad  vestigia  prunus, 
Genua,  manus  plaiilasque  per  oscula  muliin  lain> 

[liciis. 
Vix  gemitu  laxante,  luqiii  sic  incipit  xger  : 
Yir  Marliue  D«i,  populari  natesaluti, 

59>)  Vir  cunciis  boititale  parens,  libi  suggero  luclus, 
Nec  niiseri  pere:ini  lacrymx,  pielaiis  atnicc. 
Qiiem  mea  causa  Irabit,  loca  tam  loiiginqun  ve< 

|nire, 
Ut  labor  iste  vi%  tribual  curopendia  viix, 
Est  milii  nata  domi,  decumbens  viiliiere  morbi, 

593  Exsequiis  vicina  suis,  sine  sorte  iiiedehe. 

Qux  quundam  iitculuinis  sialwil ,  nica  sola  vnlu- 

[pias, 
Obsequiis  iiileiiia  piis,  placabilis,  iii  qua 
Vita  iiieam  bxc  mihi  dulcis  erai  solando  sene- 

[ciani, 
Ecce  perit  sccumque  trabit  inea  viscera  leiho, 

4U0  Caiiitietni|ttepairis  iuiseraiid:i  iii  lariara  ducit. 
Ire  sed  ipse  prior  cuperem,  si  Turte  llceret. 
Qu:eiiam  vila  setii,  vel  quo  mihi  vuia  parenii, 
Spe  pereuote palris,  cum  nomiiie  prolis ademiitul 
Qua  nubenie  viro,  per  dona  (titura  nepoium, 

405  Aridus  iii  raiiiis  puterain  revirescere  prulis; 
Cuin  magis  bxc  reputein  prxseniis  damna  sa- 

[luiis, 
Me  spectante,  rapi  naiam  mea  lumina  luci, 
Ordine  deposilo  melius  cui  rausa  placerel, 
Ui  senis  illa  patris  uctilorum  clauderet  orbes. 

ilO  Unde  sacer  digtiare  avidam  suspenJere  uiortein, 
Atque  minisler  opis,  rapiendse  occitrre  puellse  : 
Si  mora  sit,  inea  causa  perii ,  succiirre  dttobas  : 
Nam  ine  cura  iiecat,  si  illi  curatiu  cessai. 
Qui  sacer  erubuii  cnnrusus  voco  sacerdos, 

<it5  liidii;num  sese  tali  virtuie  mitiisirum. 

Sed  paier  itisiabai,  coinpelleiis  vocibus  iisdem  : 
Debiius  iiisanis  uiedirus  veiiis,  exere  curas. 
Senli:it  ndvcniuni  niediei  purgaliu  inorbi. 
Ilis  inipiilsiis  adil  qiia  lassa  pnella  jacebal, 

420  Turba  aslaitie  Toris  rureret  i|iiiil  paslur  ovili. 
Ilinu  sua  bella  gercns,  ur.iior  aJ  :iriiia  recurrit, 
Moriieiis  meiiibra  sid<>;seiisii  siipernslrar«ducl(\ 

585.  Ponli/iium.  Fuite  poiilifieem. 

Iliid.  ('od.  Vnl.,  populoijue  [remeiilt. 

591.  Kdil.  Vcn.,  (lic-dilis  (nniiit'. 

5'JS.  Coil.  Vatu-.,  »1.(11  iiii/ii  Aii-i-  Jii|«ii  <r«(,  fic. 

40i).  Edit.  Ven.,  i'u(rii  »iii«riiiiUi. 

4t)S.  Cod.  Val.,  grdiiie  daponlo. 

iii,  \n  Cod.  Val.,  fiici«m  iii/iijii;.iii  alumum. 


377 


DE  VITA  SANCTI  MAUTINI.  —  Lin.  I. 


578 


lliiic  ubi  corisiirgens,  raciein  respe\it  alumnse, 
Hlico  vox  rediil,  piregrinis  xdibus  bospes. 
(25  fl  rediviva  suae  cocincriinl  organa  lingux; 
l'anla(imque  .iriiis  liqiior  ut  peneiravit  olivaB, 
Vivificata,  peduin  geminis  sletit  arca  columiiis , 
Ei  riiiidala  suo  vigueruiit  culmina  gressu. 
Fost  qiio(|iie    Teirsidil    ramulus  proconsulis 

|eipes, 
i50  Hincipiuni  alterius  siib  bospiie  dxmone  racius  , 
Deiiiibiis  iil  r^liies  .ilieiiis  rrenderet  armis, 
Nec  sua,  sed  lioslis  fle ret  se  milile  pugna  : 
Qucm  Dniiiinus  raDiuImn  supplex  piirgarc  pre- 

[catur, 
Sed  duci  ad   sancluin  vetuit   rcius  bospes   ei 

[busiis 
435  Tetradius  ,  rursiis  jnsii  vesiigia  lainbens,  B 

Supplicat  ai  pergjnl  ubi  sxviis  latro  laiebat, 
Sed  sacer  ipse  domiim  gciitilis  ndire  rcciis:ii  : 
Spondet  Telradius  liuniilis  cum  Tiscibus  altis, 
Si  iTipial  bosli  ramuliim,  se  credere  Chrislo. 
HO  Imposita  ergo  inanu  puero,  rera  larva  recedit, 
Et  iiiala  jucundum  pastorem  bestia  rngit. 
Telradius  pariier  catecbuinenus  esse  mcretur, 
Atque  salutireri  baptisiiialis  amiie  novalur. 
Sic  puer  et  dominus  maculis  purganiur  adem- 

[ptis, 
iiS  Iste  boslis  laqueis,  erroribiis  iUe  solulis, 
Ille  carens  auiinai  poeiiis,  bic  carnis  erinnis. 
Liber  iileri|ue  inaiiens  geniino  micuere  triumpbo : 
Coadiiiu  rimuli  bbertns  racta  patroni; 
Accipit  iste  Gdeni,  cum  de  illo  perlidus  esit.       Q 
^50      Nec  loiigo  spatio  sub  eodeiu  tempore  sanclus 
Forte  domiim  ingredieiis,  in  liniine  subsiiiil  ipso, 
Terribiluin   rerereiis  se  cernere  dxmoiiis  um- 

[brani, 
Arrepioqiie  coco  vexat  rera  bellua  pra'dani, 
Dentibus  arinaiis  lacerans  se  sive  sudales; 
i5.>  Terga  dabant  socii,  iiec  quisquam  ire  obvius 

[:iudei, 
Vix  loca  tula  rugx  capienies  praepcte  saltn, 
Iloc  satis  esse  suum,  vel  se  subduccre  morsu, 
Martiiis  ergo  cbalybs,  Martinus  belliger  armis, 
Nec  pede  diffugit,  nec  sivit  abire  rugacem  ; 
£00  1'estein  stare  jubens  :  acuit  qiii  faiice  mulares , 
Cui  digitos  vir  saiicius  iii  os  cum  luilteret,  infil : 
Si  poies,  ecce  vora  oblatam,  lupc  iioxie,  pra;-  D 

[dam. 
Quain  peieres  alibi,  daiur  ullro  dentibus  esca. 
Qiio  dicto  r»uces  geminx  revocaniur  utrinqne, 
ifio  Ne  violet  digiios,  suspeiidit  bellua  rictiis, 
Et  niaiiibus  taiigi  liinuil,  qui  deiile  vorarel, 
Qiii  duiu  iiitra  obsessum  poenisagerelur  accrbis, 

426.  Cod.  Val.,  Penctravil  clivi.  Scilicet  oleuin 
benedictuni  Marliiius  ori  piiellai  inluderal,  ut  babet 
Sulpic,  cap.  16. 

431.  Cod.  Yal.,  Denlibus  til  rabiens. 

4i6.  Edit.  Veii.,  Iiic  carnis  eru)iiuis.  Sed  Cud.  Vll. 
erijnnis. 

470.  Cod.  Val 
duiii. 

475.  Faina  niiiiiniiii  percrebiierat  Trcveris  quod 
barbari  cuiii  copiis  irruuiperenl. 


Nec  tamen  ob  digitos  exire  per  ora  liceret, 

Fccda  minislerii,  roedus,  vcstigia  linquens. 

47U  Sordibiis  egredilur,  qua  surdibus  cst  via  fluxu, 

Tale  iler  arreptiiin  sic  te  decet  ire,  viaior. 

Hiiic    cum    barbariem    sparsisset   rama   per 

[iirbeiii, 

Provenlumque  Iruceni  crudelia  semina  rerreiit, 

Pasior  adesse  jubet  quemdam  ex  grege  dxiiiu- 

[nis,  illi 
475  lniper.it  iil  prodal,  si  iiiinria  vera  vagarenl, 

Torius  iit  ore  reus,  veluii  siib  judice  niissu>, 

Gre^sibus  huinaiiis  adveclus,  larva  ratetur  : 

Ilaiic  ruinain  in  pnpulos  bisijuiiio  d^ninne  fusant 

IJl  cogcnte  nieiu  Mnrtinus  abiret  ab  urbe. 

4S0  Darbara  leinpestas  tranquilla  lege  quiescil, 
Koriiiidaiida  libi  nulla  est  irniptio  geniis, 
Nec  causam  armorum  verearis,  pacis  nmaior. 
Martino  pransenie,  aditiini  rallacia  perdii; 
Mendax  vera  rererl ;  et  ccriuni  nuniiat  error. 

48a  liisaiialj  iiialis,  qu£  sic  rreiiiil  ure  cruento, 
Uesiia,  bclla  movens,  revocavit  inunora  pacis 
Inde  Parisiacani  sacer  iiiirans  concite  portam 
Obviat  In  laciem  leprosiun  versus  euiiiein, 
Qiii  sibidisparerai,  nec  j:im  a  se  cogniius,  ibal, 

490  Vir  inaculis  varins,  cute  iiudus,  vulnere  tacius 

Tabe   fluens,  gressu   ager,  iiiops  visii,    asper 

[ainictu 

Meiite  liebes,  ore  pulris,  lacerus  pede,  voce  refri 

[cius 
Indticrat  miserum  peregrino  legiiiine  pallor. 
Improvisus  eiiim  bunc  sanctus  sua  ad  oscula 

[Iraxil 

495  Aslringensque  vinim  Tuso  mcdicainine  laxai. 
Naiii  siniul  ul  teiigii  beiiedicias  ore  salivas, 
EITugit  uiiguiferum  laoguoris  sarcioa  tactuui, 
Mer.sa  figura  redit,  racieni  cutis  adven^  vestit, 
Ad  fpeculuiii  reuieat  peregrina  rroiiie  cbaracier, 

500  Et  deleia  diu  desciibitiir  oris  imago, 

VirUitiiiii  quam  celsa  (ides,  ubi  cnnciie  sancti 

Pacis  ab  oflicio  pcrierunt  pradiu  inorhi ! 

Complesu  res  dira  fuit,  languoris  iiiiqiii 

Peste    eadeiite,    novain  gesserunl  usciila  pu- 

[gnain. 
505  Incliia  relligio  Marlini,  ciijiis  lionorc, 

Foedera  fida  Udes  rormosai,  roeda  fldelis. 

Felix  velligio,  sancli  pede,  lumine,  tactu 

Illuslris,  luslranle  viro  loca,  lusira,  ligiislra, 

Urbes,  rura,  domus,  templa,  opplda,  nioenin, 

[villas, 

510  Quaeque  viri  insigiiis  tani  iiisigiiia  signa  mereris, 

Ciijus  ab  ore  sacro,  niagiialia  cxiera  viiicens, 

l.eprosi  ad  curam  Jordanis  in  oscula  fluxii, 

El  roniein  fluidse  niacula:  lavai  unda  saliva;. 


sordidus  e(jre.litur;  quod  teneo- 


47i.  Cod.  Vat.,  e  grege  dcemoniaco. 

Ibid.  Sulpicius  narrat  da:monem,  tortiim  a  S.  M:ir- 
lino,  fuisse  confessum  a  sexdeciin  inalis  spiriiibus 
rumorein  illum  conflctiim  ac  disseminaiuiu  fuisse; 
quo  ( ognito,  urbs  ad  iranquilliiaiem  revocaia  est. 

490.  Edit.  Ven.,  vulnere  leclus. 

494.  Cod.  Vat.,  sanctus  ad  osciita. 

500.  Cod.  Vai.etVei».  edit.,  rescriAiiMr  oris  i;i!fljo,^ 
quod  scqueiid. 

506.  Ycu.  edil,,  fermam  dal  [oedn. 


o7'» 


VEN\NTII  UON.  CLEM.  FOIUUNATI  OPERUM  PAKS  I. 


ziu 


LIBER   SEGUINDUS. 


FeniJiila  jani  diitluiii  laxavi  carbasa  piiiu, 
Duin  pelaguscoiiiponit  iter,  <<unt  nauta  resuuiit, 
Et  restricta  scmel  leviiis  se  sarcina  diicit, 
Me  guoqiie  jaiii  priiiii  riniia  p:irie  lilielli, 
S  Ad  cursiiiiilevis  aiiravoi^il;  parolintea  vcniis  : 
Spiriius  aUevolans  iinple  nica  \ela  secuntlans, 
Ne  Irepldam  classeni  conlraria  fiabra  flagi'lteii( ; 
Mariiiiuni   inea  prora  vcliat,   sanrta    cmplica 

[naiitoe, 
Dulcis  apex,  spes  fida  ralis,  leve  poiidus  aniantis, 

IO'Mercis  onus  snave  esi,  et  sive  h;eretur  in  iilnis, 
Qui  lctigit  i|undcuiiqiie  inanii,  vel  laciiis  ah  illn 

[est, 
A  di^itis  salit  altn  salus,  fiuii  iingiicin  ab  uiigue. 
Fimbria  quin  etiam  quod  nobilis  aitiglt  unquam, 
^«parsit  abiiiidanlein  inodica  ile  vesie  saluiem  : 

15  Fontisei  liujiis  »qii:e  restricta  esl  nnila  cruoris, 
Siccavilque  suo  rcfliiamiiia  fluxa  fluento. 
Sumeiis  a'ger  opein  per  fiiria  saiubria  fili  : 
Dum  nescil  medicus,  linii  discriiiiiiia  niorbus. 
Arbiter  Arborius,  vir  pr.Tfectorius  idHm, 

20  Quartano  geniiaiii  graviier  cruciante  raniino, 
Piurima  dum  f.iceret,  neque  cura  niederei  atum 

[n*- 
Missa  beata  viri  re<trioxii  episiola  febreni. 
Qiia;  super  iinposita  cliarta  recubanie  puelhi, 
Moi  sudoris  aquas  ubi  liiiera  sicca  rigavii, 

!25  Febris  ab  iiiternis  cxtracla  est  arida  meinbris, 
Aie  seieoato  madidaiis  sine  vetlere  niinbi, 
hore  utrauienti  resiincta  est  flamnia  caniini  : 
Israelitaiuiu  veluli  Moysiiicus  alier, 
Ne  vnpor  excuiiat,  proiendit  pagina  nubcm. 

30  Quani  miruin  artiliceiu  danleui  per  «rripta  s:i- 

[luteiii  t 
Sic  operabaiur  prassens,  ubi  noverat  ipst\ 
Qua;  patre  ab  Arborio  Marlino  ofTertur  oplmo. 
Consecrand:!  manu  qua  saivilicata  sii  ipsa. 
Quani  bene  bis  saiiain  ciim  virginilate  poelUm. 

3o  Reddil  ipse  patri  proprio  paler  ilte  superno  ? 

6.  Cod.  Vat.,  vela  secundut. 

8.  Einpiica,  navis  oneiaria,  seu  mercatoria.  Glofis. 
tirxci  Latini  nis.  ayipaazo;,  empticu$;  iit  habei  Du- 
fres.  iii  Closs.  Si  melririiiio  paiereiur  (siilnlit  lirow.), 
forte  dixihtel  :  Eiiipnrelica.  Eadeiii  voce  paulu  po.st 
utilur  Fortiin.  in  hnc  versu  : 

Ut  petai  ad  puriuai,  rennn  ijcil  emplica  jattum. 

10.  Edit.  Veii.,  errelur  in  ulni$. 

11.  Illo.  Ms.,  ullo, 

Ibid.  QuodcwKiue.  Ms.  quocunifue. 
i7.  Ed.  Veit.,  Salubnn  mim/iuiu. 
18.  Ed    Veii.,    lium    niuil  ih«:'icmi,    coitferi  Itmc 
ipse  vivamen.  Fi  rie  leiamen. 

t29.  Ed.  Vcii.,  iVe  i.'aj|Nir  ejcrmitl. 

31.  Cod.  Vut.,  ubi  nvM  eritt  ipm. 

r>l).  K.dit.  Vt'11.,  couMdeianiia  maiiu. 

')'>.  Cod.  Vut. ,  iifiii^i>i'<  iile  imln. 

S8.  Er:it   liic  rjuliiiUir  tir   cimsulaiis,  ac  pustoa 


A         Sic  meruil  geiiiinain,   solo  ciirantc,  medelbim 
Duin  cliaram  gobolein  miirti  subduxit  utncque 

Pauliniqiie  oculuin  telra  caligiiie  mersuiii, 
liiipositis  nianibus,  radius  peiietravii  acutus, 
M  Atque  tereiia  dies,  delersa  iiube,  refulsit, 
Liiinen  el  einiioil  tacies  doii  liisca  geineliuio 
Martini  digitis  oleo  iiiananie  lucerii», 
Cuncta  salutilero  siipenians  cidlyria  laclii 
Ipse  eiiam  casu  scalaruni  vertlce  lapsus, 
45  Oinumeiausque  cadendo   gradus ,   capite  ,   ora 

[relisus, 
Aiirliiis  meinhris,  desccndens  saltibus  amplis, 
Multoruni  uicdicus,  qnamptnriioa  valnera  pur- 

[lans, 
Dum  Gellie  recub:it  graviter  sab  nocie  sopora, 
H  Pcrvigilis  DtMiiini  venii  angelus  aere  fusiis, 

50  Ulcera  iiuu^qiie  viri  traclan»,  iliim  sii<giita  palpat, 
Taiigens  niemlira  nianii,  snlidat  vestigia  gressu, 
Excutiturque  lues,  rugilivo  tabida  saliu, 
El  siidilnis   laceros  rediit  cutis  una  per  ariir«, 
Crastiiiiis  incoturoi  piocessit  corpore  couiptus  : 
55  Aiigeticanique  lidein  testes  prxsentia  fecil. 
Nec   perferre  pium  longinqiia   flagetta  dccebat, 
Quando  flageltari  graviier  non  periulil  ulluin. 
rr^tereiiiida    mihi   iieque  suiit  Uxc  inaxiuia 

[reruin. 
Maxiiiius  Augusius,  nece  regis,  maximus  armis, 
00  Imperium  nactus,  civili  clade  siipertius, 

Dum  regit  insotilas  freiiorum  iiifreniis  babenas  : 
Poniiticum  cui  tunc  adutatio  laxa  favi^bal. 
^         Principis  ei  iiutu,  cleri  cuin  circulus  ibal, 
Martino  Teiiiente,  tamen  rex  ipse  precalus 
65  Ut  saiicluui  ad  inensam  habeai ;  qui  sxpe  re- 

[pulsus, 
Tandem  promeruit  flcri  conviva  beati. 
Iinperio  plaudenie  simul  sedet,  urbe  favenie, 
Coiivivam  coeti  quod  lerrcna  ejcipit  aula. 
Conveniunt  proceres,  prajleclus,  consul,  houores 
70  Certatiin  acciti,  regalia  fesia  cotenles, 

Nolaniis  episcopus,  amicissimn»  S.  Mariinl  :  quein 
liic,  auipluiu  pairliuoiiiuin  reliiiqneiilem'  pro  Chrisi» 
aique  ei  se  ac  sua  oniiiia  devoveiiieni,  solelial  disti- 
piilis  taiiquani  egrcgiae  pielaiis  exeiiiptuiii  pivpo- 
iieie. 

.'i!i.  Maximus  hie,  Cratlano  irap.  otciso,  a  uiiliii- 
jj  lus  proclamatus   Auguslus,  posica   a    Tiieodosui  «i 
Valciiiiniano  viclus  cst,  .'«c  terlio  ah  .\quilfia   hipiJe 
capiie  plcxus  (uit  itii.  58^,  «  K:>l.  Sepiemb. 

UO.  ddd.  Val.,  /m/ifiio  iniltftus. 

67i.  Edil.  Vvu.,  cleii  lunc  circatus  ibat ;  quoii   le- 
iienduni. 

(i!l.  Siil|iiriiis  recenset  lils  verbi»  eos  .|iii  aj  re(i«iin 
iiwiisaiii  s<>di>li:iiil  :  (.'yiiiii',r  aderanl  {eluli  titi  4.4,,, 
feiluin  etocuii.  niimmi  aiiiue  iltuiires  viri,  pik,«;iiiM 
ideinqiie  comul  f.toiiius,  vir  ifuo  itikit  HHiimm  luUiut 
fuU;  coimle»  duo,  iuinma  polealale  p-ivdi.t,  fiit'er  r« 
iji9,  el  p,ll:uUS, 


581  DE  VITA  SANCTI 

1'riiicipe  (losiposilo  niiraturi  aria  sacraii. 
Augusli  obsequiis  rreniil  iinilique  cuncilus  or- 

[bis  : 
Diviiias  pariter  producens,  deliciasque, 
Quas  habet  liidus,  Arabs,  Gela,  Thras,  Persa, 

[Afer,  lliherus  : 
75  Quod  fert  meriJies,  arctos,  occasus  el  orlus, 
<}iiud  fioreas,  Aquilj,  Libs,  Circius,  Ausier  ct 

(Eurus. 
Quod  G«on  el  Phison,  Tigris  Eupliraiesqne  rr- 

[(Jund^iiit, 
fthemis,  Arar,  Rhodaiius,  Tibris,  Padus,  llisier, 

[Oroiiies, 
Quod  mare,  lerra,  polus,  pisce,  aliie,  froge  nii- 

[iijstiat, 
80  EaiLilenia,  gcmma,  lapis,  loreumala,  thura,  fa- 

[leroa, 
Gasaque,  Creta,  Samos,  Cyprus,   Colophona, 

[Sa  reptis, 
Lucida  perspicuis  certantia  vina  lapillis, 
Vix  disccrneiidis  cryslalllna  pocula  potis, 
Inde  calix  nivcus  variat  per  vina  colorci, 
8'i  Hinc  mentita  bibunl,  pntera  (ucanie,  falerna, 
lljnc  abaciini  piclo  bombycina  flure  decorant, 
Arte  laboraia,  vel  qualia  pensat  aragne; 
Serica  |>iirpureis  sternuniur  vellera  villis, 
lllita  blatia  toris,  aunimque  iiiierinicat  ostni. 
UO  Tniaque  permisiis  rad>aiit  vclamina  gemmis. 
Iiiile  pari  pariler  riitilanl  xlale  niinistri, 
In  cunctis  varius  habiius,  nitor   omnibus  unus, 
Qiiud  valet  ore  loqiii,  potuit  sub  priiicipe  ferri. 
Ordine  Caesareo,  Martino  liic  ponipa  paralur, 
95  Qui  niodicis  conlenius  erat,   Siiliandus  in  uno. 
Acciibal  iiileiea  priiiceps,  sinii;!  ordo,  seiialus. 
Presliyter  inde  toro  veneranda  acolinatin  ulna. 
At  juxta  regein  sella  sacer  assidet  arcta  : 
Porrigit  binc  regi  mox  pocula  prima  niinisier, 
IGO  Qui  sanclo  jubet   anie  dari,  quo  possit  ab  ipsii 
Aiigiisiiis  c;ilicem  excipere,  el  foiare  secmidus. 
Martiniis  patera  oblata   ut  bibit  ore  paruinper, 
Divino  sitiens  potius  se  foote  rigari, 
Priiicipe  postposilo,  partem  libauiinis  imam, 

7i.  In  Ven.  Edit.,  Gela  Irvx. 

78.  Eil.  Ven.,  Rlienus,  Aiax;  iiein  in  Oiid.  Val. 

81.  Sareplem.  bidonius  eiiain  Sareplem  vini  feri- 
ceni  osiendit  scribeiis  ad  Oiiiinaiiuin,  canii.  17,  liib 
rersilius  : 

YiBamihi  non  snnlGazelifa,  f.hla,  Falprna, 
UnaequeSarepleiio  p;ilm  le  missa  bibin. 

Qtieiii  ad  locum  Sirmomlus,  Uailum  vinum  hidoro, 
iiiquil,  e  reqione.  unde  def^rlnr,  hnc  esl  n  (Inza  l'ale- 
finie,  ut  Sareptanum  a  Sarepta  Sidoniorum  ,  quod 
JspsyOtvov  ol-.o-i  appeltal  Ateiander  TrifUianu...  Vlrum- 
qm  celebrant  Corippus  lib.  iii,  et  tottunntus  l.  iv 
(lege  ii)  de  Vitii  S.  Uartini.  Gatetum  vem  Greg.  Tur. 
de  Glona  Conf.,  lio,  el  Senalor  Xll  Vnriar.  \ii. 
m.  In  Ven.  Edil.,  cerlanlia  vina  Itbellis. 

87.  Ed.  Ven.,  I'ensat  Aragns;  corrupie. 

88.  In  Cm().,  V:>i..  vellera,  lelis. 

89.  lii  Veii.  Eiht.  ilcesl  liic  versus  :  illiia,  tlc. 

97.  Ed.  Veii.,  Veneranda  acclivis  in  uliia. 

98.  Eil.  Veii.,  Sacer  assidet  atin. 

101.  Ed.  Veii.,  Parlem  libamiii:s  unnm. 
1U5.  li)  Cod.  Vat.,  sciens  quod  dignior. 


B 


.MARTI.NI.  —  HB.  IL  58? 

A  lOS  Presbylero  triUuit,  nescens  qiiod  dignior  esset 
Bliraiiir  princeps,  piocere.s,  conviva,  ininistri, 
JuJiciuque  suo  se  pensavere  niiiiores. 
Illico  percurrit  res  gesia,  palaiia  complens, 
lloc,  quod  apud  sanctum  fuit  orJine  presbyle- 

[ratus 

HO  Aiigustus  conviva  lainor,  vox  uiia  per  urbeni 
Mariiiiuin  fecisse  canil,  sub  principis  ora, ; 
Jiidieis  in  ininimi  ineiis:i  quod  iiein»  valcret 
Eiubuiique  aliuJ  liiiic  dicere  turba,  saielles. 
Si  quid  ciiiin  voliiit  pro  siipplice  forte  precari, 

It!)  Induperalori  Marlinu-i  et  iiiipor.ll  ipsi. 
Qni  lamen  Aiigusto  pra^dixil  sorle  fnliira, 
Prosperaquaemeieret,  qnae  moxcnntraria  ferret. 
Mulibus  Ilali;e  pugname  Valenliniaiin, 
Maxiiiiusutcecidit,  posi  bella  secunda.  tvrannus, 

liO  Qui  grave  succubiiit  Aquileia  proiinus  uilie, 
Marlini  diciis  et  verbo  libra  pependit. 
Coiiibiis  angelicis  visussxpe,  atqiie  locuius 
Miscuit  liuiiiai>as  tiirmis  coelestihiis  aures, 
Voce  salututus,  vel  nutibiis  ipse  saluiaos 

125  Aligeros  |iroceres,  lenuata  per  aera  lapsos, 
Miiibus  alioquiis  ageret  quid  sxpe  niuvereiit, 
Quid  coelo  expeiereni,  lerrena  sede,  parenteiu, 
Et  consanguineum  quasi  longa  in  sxcuia  civeiii, 
Vuce  reqnireiiies,  et  ainore  perenne  vocaniei, 

150  Quidfaceret  terris  anima  lixc  lam  Ibera  cnlpis? 
LU  subeat  cuelis  peiegrinus,  ei  hospes  ab  ;irvis. 
bxmoiiicas  ciiam  specics,  falsasque  figuras, 
C  Qiiaslibei  in  fornias  se  verterel  inflciator, 

Perspicuas  habuit  peni'tra!is  acumine  visus  : 

ISS  Martinique  oculos  neque  falsa  fcfellii  iiiiag), 
Nam  quamvis  varia  legeretur  larva  figura, 
Sanclo  nuda  fuit,  cum  noii  se  absconderet  um- 

[bra. 
Ei  qund  a  perfidiis  illusio  nuTa  vulebat, 
Prensus  in  arie  ferox,  jacnltibai  probri  beatum  : 

I  Ul  El  ciun  frans  cessat,  hosiis  convicia  jaclat. 
Tempnre  nam  guodam  vornu  bovis  ecee  cruen- 

[luni 
Ipse  crueiitiis  liabens,  infert  ad  lccta  sacrati 

107.  Ed.  Vea  ,  ini/icioa«(?  suo. 

109.  EJ.Ven.,  ei  in  Ven.EJit.,  ordinepreshylerali. 

118.  Valenlini.mus  scilicct,   advenlu    )i.>xiuii   co- 

j)  gnilo,  e  Mediulaiin  profngieiis,    in  lllyricuiii  se  coii- 

tiilerat,  TlicoJosii  aiixiliuin  imploi-ntiirus.  Idem  pu- 

giea  niia  cuin  Tlieodosii  ciipiis  Maxiiniiiii  superavil. 

iilj.  CoJ.  Vai.  ei  Veii.  Edii.,  stupe  montrenl. 

127.  Quid.  Forle  <;«:. 

Ii9.  Ven.  Edit.,  v^ce  reijuirentesjunciiqueet  amore 
p  renni. 

1-58.  Cod.  Vat.,  Et  quia  aperfidis.  Edit.  Ven.  cum- 
que  muliqiianlis  illusio. 

i',9.  LJii.  Veii,,  probra  bealo ;  (]\inii  leni-ndiim. 

1  H.  Cod.  Val.,  ecce  cruento.  EJ.l.  Veii.,  ense 
cruenlo. 

Mi.  Uos  scilicet,  a  d;tmone  incitus  ,  bnbulcuiii 
liomineiii  cnrnii  ferierai;  qiiod  versilius  Paulinus 
cspriinens,  Mariinuiii  sic  loquenteiii  ioducit  : 

H.i;c  fors  arma  dedil,  lelura  Ijoc  violenliis  adegit, 
Obsequiuui  pecuijis  vinceus,  sed  crimliie  uostro; 

ct  ipse  Foiiuiiatus  paulo  post  expriinit. 
IbiJ.  Edit.  Ven.,  ad  lecta  beaii. 


88S 


VENANTll  IIOiN.  CLEM.   FOKTLNATI  OPKULM  I'AIIS  I. 


Sfi4 


B 


Irruil  iii  cellaiii,  cjiii>:iiiiqiie  ex|ioiiil  iiiii|iiuiii  :  A 
Qiiu  viiiiis,   Muriine,  U>»  esi?  Iluu  a^piiis,  iii- 

|(|iiil, 
145  Uiiiiiii  11:11111)116  liiiiiii  iiiipor  I1.1C  iM  ile  pi  reiiii , 
Ft  iiiilii  pi:i:da  jaccl,  p('r.u:ili  c:ipia  iiiiuislio, 
liijunciuiiique  licris    sii-leiis   bus  :iriiiiger   ini- 

Lpiel. 
Daiiiuu  crcsRo  liin,  cnnganilcns  iihnre  flelu. 
Pruiiims  liis  (liclis  fralres  s:iccr  advocai  omnes, 
io'i  Ci    pater    ore    relvri   (|nidi|uid    fcriis    iiidical 

[liostis. 
Sullicitns  ne  qiiid  inpiis  aliripuis^et  ovili. 
I*eri|uirunl  socios   inoiiaclii  ,  iiunieruinqne  re- 

[cen jenl : 

Sed  grege  de  iiiveo  niodicus  iiei|iie  dufuit  :>giius 

Coiiducins  niercede  tiinen  deesl  rusiiciis  unus  ; 

155  Ligiia   tralienila     rocis   neiiioruin    vecture    bu- 

[iiulco, 
Quo   propcro  jubel  ire  gradu,  causaiiii|iie  re- 

[quirit, 
Seiuianiniuin  inveiiiunt  inissi,  suprenio  geiiien- 

[leiD, 
Indicataique  necein,  duin  adliuc  super  haliius 

[errai, 
Quod  sua  laxalo  l.iurus  forei  ingiiina  cornu, 
4G0  E\plicalaqiie  fide,  viiaiii  cuin  voi-e  reliquit. 

Nec   sjncluiu    buc   errare   iacit   quud   feccrat 

[errur. 
Additur  binc  eiiain  leruin  mirnbilis  ordo, 
Uille  nocendi  aries  dum  perlidiis  excrit  hostis,    r 
Nunc  Jovis  iu   lacieni,  nuiicse  menliius  Anu- 

[beni , 
1G5  Sxpc   babiiu  Veneris,    ssepissiine    fronte  Mi- 

[nervae  : 
Scdulus  iiisidiij  s:iiiclo  sua  seria  ruuipeiis, 
Diversis  turniis  ,  ut  lerror  crescerei,  offerl; 
Et  varius  generet,  specie  varianle,  liniorera, 
Qui  virtule  iiequit,  siiperatus  ut  arle  rcbellet. 
170  Sed  t:imen  inirepidus  persistit,  iiiania  teriinens, 
Scniper  in  adversos  jaculans  crucis  arnia  bea- 

[lus, 
Oelliger  boc  clypeu  boslilia  tela  relideiis, 
Qua  peiiciiaiiie  acie,  se  niachina  falsa  rcsolvil. 
Sa-pc  ciiani   iii   saiicium  vacuus  acuere  luniul- 

rius,  D 
175  liiGci:itoies,  falsu  iiiiiiit:intc  nagellu. 

Sod  rieniiiu^   liagilis  per  iiiania    cyinbala    tin- 

[iiil, 
Oppusitisi|i<e  iiiinls  iiilerrilus  ipse  rcsistil, 
iNuc  luiidali  decet  cuiilra  ev:icuala  iiiuveri. 
Ilinc  (|uui|iic  lclhiruri  snrrusus  relle  veiieiii, 
li>0  1'erlidus ,  liuiribiiis,    iiut,    liibiicus,  iiividus 

[aiigiiij. 


Oie  crueiilatus  M:irliniiin  provnral  armis  : 
Cur  h  ibcal  inunaclKis,  uiieroso  criniine  pressus' 
Cur    niaculosa    cuburs    babitel  pia  i^pta  iiia- 

fgisiril 
Nc  rea  tnrba  inalis  violet  consurlia  ]usii : 

185  Murhida  neu  reliquos  vitii  cniitagia  Iricent, 
Qiii  niale  polliicriiit  lavacri  venerabilis  und:ini, 
Ac  siia  perdiderint  baptisiiiata  criinine  incrsi, 
Mec  via  sil  veiiiu;,  periit  quibus  orbita  l:>psis, 
Cum  seuiel  iii  loveani  vix  est  revocarc  rueuiein, 

190  Ac  iieijue  resiiiui  vastaio  iii  corpoie  florem ; 
Nec  redeat  niiseris  uliru  indulgemia  Chrisli. 
Tunc  Marliiius  ait  hxc  conlra  dxmonis  irain  : 
PerGde,  decipiens ,    quia   noii    tua  cuininod» 

[ceriiis . 
llnsiis  inique  libi,  tibi  jain  noxa  percuntc, 

19S  Si  niinc  poeiiiteas,  si  iiniic  re>i|iiscei'e  velles, 
Prxcipiiareaiiimas  ui  jani  per  criiiiiiia  nullcs 
Nec  lua  sxvireiil  alieiue  lela  ruiiix-, 
Erroresque  tuos  damnares,  ultiine  judex, 
De  pietate  Dei  fidens,  proinitiere  possim, 

200  Ui  tibi  tam  niisero  misereri  Chrisius  haberei, 
El  ciiu  dunarei  sceleraia  piaeula  cnlpx. 
Ob  hoc  arce  poii  descendil  ad  arva  Redein» 

fptor; 
Perdiia    ut   eriperet ,    pcriiura  nec  ipsa  peri- 

[rent , 
Immaculatus  eniin  luaculas  detergere  venii, 

205  Viilneribusque  siiis  curaret  ut  ulcera  muiidi. 
Fuiieris  oido  sui  iiostru:  fuil  arrha  salutis  : 
Spuia,   Qagella,  chlamys ,  lel,   acctum,  lan- 

[cea,  clavi, 
Crux  pia,  mors,  tumulus,  lapis,  iuferus,  uinbra, 

[tyranuus* 
Vicia  simul  Iriduo  premit,  el  redit  aucior  ad 

[aslra, 
210  Descensusqiie  suus  meus  est  ascensus  in  aliuin, 
Nec  peccaioris  mortein  uiagis  eligit  ulior, 
Quando  suis  p«jenis  nobisdedilarma  saliiiis. 
Sic  pius   induinitam  pesleiu  mansuescere  leii- 

(tai, 
Promisitqne  lupo  bona  paslor  ovilia  ruddi. 

215  Quanlo  magis  boiuini  reserari  prxniia  Chri&ii , 
Prupier  quem  ipse  Deus  boino  Ui,  jacet  aiqua 

resurgil ! 
U  pieias  el  celsa  Gdes,  pne&umpiio  dulci:i. 
Quae  pruniiilil  opein  decopiori  ei  periiuro  t 
K.xplicuil  vutiiiii,  si  iioii  vatet  ire  jiivaiiduni, 

im  l.iii  iiiiiius  III     pusso   esl .    saiis   usicndcre 

[vello. 
Nain    lutuni   iinpeudit  qiii  iion  abscoudil  aniu< 

[leiii. 


146.  Ed,  Ven.,  Pecorali  c»\Ua. 

tUn.  Kd.Veii.,  Eiplicitiiiiiie  jide ;  quod  lciicnduin. 

tU8.   VuiJMS.  Furle  Vu/iuiii. 

171.   I'.il.  Vcii.,  Seiii;;c;/'  iii  ai/iicini]. 

iX,^.  Ed.  Vcn.,  In  Ldit.  Ven.  CunUinia  fixiUnU 


lOn.  Kd.  Ven.,  fertide  ilei\neitH». 

tl)4.  Lil.Ven.,  tloslu    ini^iu  iibi,    iM   Mxit,  M 

pereuiiie. 

'iO(i.    Ed.Veii.,  y uitaiia  iiilntii, 
'.il5.  luioari.  Ms.,  rfiiTii.-iiHf. 


385  DE  VITA  S\NCTI 

Ilinc  Clarus,  placiJus  adolescens  morilius, 

[expers, 
Mailinum  amplcclcns  pairem,  et   sua  cuneta 

[relioquens, 
Tempore  quique  brevi  micuil  virtute  Odeque, 

221)  Cuui  prope  poiililicem  habilacula  cunsliiuissei, 
Ac  su;i  coiuplures  peterenl  consortia  fralres, 
Iliiic  se  tunc  monaclius  sociiuis  Anatolius  addil : 
In  comniune  priiis  bumilis  censura,  sodalis, 
Qui    riitlis  ingeiiii,  versulo  illusus  ab  lioste, 

830  l*ust  ait,  ad  sese  quud  coblilus  antjelus  iret, 
Ac  reserare  sibi  mystcria  chiu$a  Tonaiitis, 
Et  cito  siderea  viiiitciit  sua  iiuiiiia  penn», 
Atque  remissa  viri  responsio  nubila  langat, 
Inter  se  et  Duminum  mcmorans  iler  esse  prn- 

[|iiiiquuni, 

235  Ac  sibi  contigui  jaciat  conlinia  cceli, 

Se  secrela  Dei  noscendu  j:im  esse  pioplietam. 
Sed  Claruiii ,  ut  ctedut,  nec  opinio  r,ilsa  mo- 

|vebat. 
Tuiic  siiie  more  furens  Anatolius  asserit  audat. 
Quo  sibi  de  ccelo  Duiiiinus  traiisiiiitiat  ami- 

;[ctuin. 

240  Iiiduat  ei  vcstem  delaiam  ronic  sileiiti, 

(Jt  signis  stupeani  cujiis  modo  veiba  cavillaiit. 
Elevat  binc  variiim  monacbnruin  turba  tiimul- 

[tiim, 
Et  suspcnsa  lenct  spectatio  vana  sodales. 
liUcrea  medius  qiiasi  nox  transciirrerat  lioras, 

245  Et  rola  flexa  aequo  gyrabat  cardine  raetaiu  : 
Fit  subito  slrepiius,   qualiiur  lucus,  arma  mo- 

[veiitur  : 
Et  conrussa  siinul  vario  fremit  aula  susurro, 
Murmure  raucisono  rraiigenle  lepore  luquelas. 
Credas  pugnaces  volitare  per  astra  pliaLmges, 

250  Et  videas  rapidas  discurrcre  turbine  lurinas. 
Ilic  ubi  concussis  redierunl  oiia  turbis, 
Motaque  lempestas  tranquilla  sileniia  sumpsit, 
Advocat    ex    monacbis    coiireslim     Anaiolius 

[uuum, 
Cominus   et  tunicara  ostentat  jactantior  albam, 

255  Qiii   vacuo  tumidus  falso  uinbrabatiir  bonore, 
Candidus  exuviis,  sed  nigri  dxmonis  arte. 
Inde  ciet  reliquo^,  occurrit  Clarus  et  ipsc, 
Palp^it  mollitiem  vestis  caiidore  nivali, 
Serica  cuiifingunt  tenuato  stamina  filo, 

223.  Ilic  Clarus  a  Siilpicio  refertiir  nobilissimo  c 
geiiere  fuisse,  cap.  25  Viiae  S.  Martiiii ;  isque  posiea 
sarerdos  initiatui  ouinibus  viiutibus  in  iiiunasteriu 
euitutt. 

225.  Nun  longe  scilicel  a  Martini  monasterio  (ut 
ibiileiii  narrai  Sulpicius)  laiieniaculuMi  suuni,  sive 
Ccllam  Clarus  constitueral ;  quod  fere  moris  erat 
vetcribiis  nionasleriis,  ui  cellis  bac  illac  riispersis 
coalcscerent ;  uii  legiiur  in  Vila  S.  Aiitonii,  c.  lU, 
n.  58,  eraiil  in  monle  monaileriu,  lanquaiii  tabernacu- 
la  :  quod  itriu  de  aliis  .i£gypii  inoiiasteriis  fuisse 
legitur  apud  llier.,  episiula  lOS,  qu*  est  praef.,  iii 
iraiislatiniiein  regularum  SS.  i'acbumii,  liieodori, 
et  Oresiesis. 

256.  Cod.  Val.,  Dei  sdendo. 

242;  Kdit.  Veii.,  etccat  huic  nirmm. 


MARTINI.  —  LIB.  II.  380 

A  260  Nec  contncta  iiianii  disccrni  vellera  possuDt. 
Ducilur  interea  ntonacbis  iiox  pcrvigil  liyiniiis 
Et  coin|>acla  clioris  Daviilica  canna  resultat, 
Ul  coraiu  Altillironiis  velamina  visa  revelet. 
Jaiii  spuiiiabat  equis  uurorx  auriga  ruborcs, 

265  Sol  quoque   luciQuas  circuniHeclebat  liahenas, 
Atque  renata  dies  revocabat  iii  arva  labures, 
Mux     Llarus    tuoiiaclium     Mariiiio    osi^nder 

[i«iidit, 
Nosceiis  pontincem  pbanlasmnia  iiulla  latere. 
Cuiii  saiicii  ante  oriilos  vaiio  fuit   iiiia  figiira, 

270  Deci|iulainque  suain  deceplur  perdii  in  illiiin. 
Cceperat  bls  demeiis  Aiiaioliiis  ergu  rciiiti, 
Inlerdicta  sibi  Martiiii  occurrere  ovili, 
Duin  tainen   invitis  iraliereiur  passibiis  lisrens, 
"  Tegniina  falsiloqui  vanescunt  alba  iiigelli, 

275  El   m:ile   destiiiiunt    monacbuiu     vaga    paflia 

[nuduin ; 
Nec  slal    imagineis    simiilatilis    iimlira  (iguris, 
Terriia  Martini  sic  uninine  larva  refiigii. 
ilosiis  iiiers  inajora  suis  debinc  viiibus   aii- 

[dens, 
Perfidiis  et  loliens  elisus,  nec  sibi  credens, 

2S0  Debilis  arnia  inovens,  et  degener  ardua  teiiians, 
Dt  sua  laus  (ierel  vel  solliciia^se  poientem, 
Cresceiet  ct  lilulis,  forteni  pulsasse  sagiitis  : 
Denique  cuni  sanctus  recubaret  in  aggere  fusus, 
Insiiiiiando  preces  Duiiiino  pro  plebe  sicerdo»^, 

283  Cuiistitii  aiiie  oculos  deformis  f.irma  rebcllis, 
Sulpburea  sub  luce  micans  radiaiilis  uinbru, 
Luinine  iDciilito  teiiebrosiis,  et  atrii  vurago  ; 
Fulgidus  exuviis,  regali  vesie  saielle.s, 
Tectus  bracleolis,  vacuo  diadeinate  pulcber; 

230  Oidine  genimarum  numerosa  luce  coruscus, 
Falsa  veste  potens ;  cni  calceus  illiius  aiiru, 
Laiior  et  luniido  jactans  se  pompa  tiiuiiiplio, 
Ciijus  ad  aspectum  sanctus  babel  ora  repressa, 
Muluaque  aiiibo  diu  tenuere  silenlia  fastu; 

205  Mirans  ille  viruiii,  duin  despicit  iste  siiperbum. 
Quem   priur    alloquiiur    reus ,  et    lemerarius 

[bosiis  : 
Qux  dudum,    Mariine,  cupis   pciietrante   pre- 

[catii, 
Jam  pia  votateiies  :  egosum  tua  gloria  Clnislus, 
jj  Exiijis  ut  veniam  validus  recreare  laliores, 

oOi)  Etsudata  tuis  ui  soler  bella  iriumpbis? 

2()0.  Ed.  Ven.  in  Ven.  Edil.,  manu  dissolii. 

204.  Ed.  Veii.,  et  jam  siiumal  equis. 

272.  Cud.  Val.  ofCHnar  oDi/i. 

280.  Ed.  Ven.,  tl  tleijenera  anliia. 

283.  Siilpicius  iiarrat  c.  ^6  dialiuliini  hae  se  furma 
osiendisse  Mariino,  diun  is  in  (ellula  oranl.  Ai;geri> 
iiai|iie  nuiiiiue  veiiii  furte  ag^esia  bumus,  vcl  palea, 
su|ier  quaiii  sir:ittis  precabaliir. 

286.  In  vulgalis  libris,  radianliiis  legiliir  pro  raJia- 
litis.  Haec  pusireiiia  diclio  f.iuiiliaris  t-oriuiiatu,  iit 
aiiiinadverlit  Urnw.,  siculi  el  iijmphalilis,  [uria- 
lilis,  etc. 

2'JO.   Edit.  Ven.,  iiiemorosa  luce  corusciis. 

293.   Edil,    Ven.,    Sanclus  hebet   ore  repressit 

5li0.  Cod.  Vai.,  betla  Iropce.s. 


Sj;;  FKNANTII  IION    CLEM.  FOmil^ATI  OPKUUM  PAHS  f. 

Dfbim  iniliiia!  il:>rc  oporiei  imuiera  r*>gcin.        A  ^'.'>  Unrte  crmtnlaii  pnriinu  hiiplisinaia  rivi, 


588 


Itesceiisiinis  eniin  ad  lerras  huc  ilirigt)  gressiun, 
Ut  ina  snlticilis  requiescanl  pectnra  curls, 
llic  siuer  iiiirepidus,    iiolens  responsa  referre, 
305  Despicil,    el  reiicel,   iractni,    iieque  Terha  re- 

|l»xai. 
Mens  sdlidaia  mancns,  riinans  alia  al()i>e  piu- 

[tuiiila, 
Cariliiie  nec   ircmnlo.  venlo  neque   fl.niie  lo- 

[talur. 
L"jhricus  binc  repelil  mordacia  sibila  serpens  ; 
Creiere   qniil    ilubiias,    proprio   quod    lumine 

[cernis  ? 

310  En  ego  snm  CUrislus,  tecum  qni  confiro  voces, 

Ei  loquor  Iiiec  secreta  palam  dignando  fntura 


Kl  sucra  purpiueo  inalis  hivul  iiiid.i  fliiento; 
Oiix  dedil  in  preiiu  gcnernsn  lalenla  Redeni- 

Iptor; 
liide  crucis  irutina,  pretii  numismaia  pensans, 
Toiuin     aiiclor    rediinens    llic$auro    rorpo'i4 

[orlieiii, 
5i0  Cuni  gcmmn  una  fuii,  qux  cuncia  iii  vusa  va 

[ieirl. 
Har  nisi  vesle  legi  videam  qua  pcrUilii  aurlur, 
liidicio  siiie  lioc  Christum  venisse  negabo. 
Nam  decet  ,ut   victor   doceat  per  sigiia  triiini- 

[pliiuii, 
Plagaqug  Tixa  polesl  l.indc  ncriunulare  trup;ri. 
Mox  ininiicus  iners,  vibratus  verbere  viia!. 


Cl  lOUUiir  ii;cu   »cuici«    |i«iaiii    mi^»i»«>"v  ....».-.  ....... ..».»....,..>,  ..w.»....^  .w.'....^  ... 

tiea  de  me  trepiUes,    teslis  mihi  fulgida  lui  B  545  Pcstifer  aerius  tentiaia  per  aera  hpsus, 

lP<l.  Iii    ■■■•..(■■•••iiik    ena/iiiin^    ■•ailiaitc    nA    lt.t\na 


[esi 
Sjiiri.us  ui  vcrax  Manini  ignivii  acumen, 
At  paiefecii  iter,  ne  clausa  veneiia  lativent, 

515  lloslis  eiangninei  posset  discernere  frauileni, 
LJberiaie  poiens,  sanclis  serioonibus  inquii  : 
Non  ita  se   Dominus  veMiuriiin  dixii  in  orbem, 
be    neque    purpureum ,     nec    sic    diaJcmaic 

[liitluin, 
Pandil  aposiolicis,    voee   iiisinuaiite,  colun;ni>, 

520  Cuni  su;i  larnalis  raperelur  ail  aslra  limira, 
Aique  piis  planiis  straverunl  Uaniiiia  pennas, 
Ciiiii  pede  pressa  sacro  serviieni  aera  rejji, 
Angelicis  vecius  maaibus,  celer  selhera  cal- 

[C.TIIS, 

c 

li>gredien&  teneras,   neque  frangens  gre^sibns 

[aura«, 
325  Pendula    plania    volans   cum   nubila  linder.i 

[iiilrans, 
Bcmige  pennigeio  qua  non  facit  ala  sigillum, 
Cum  Galilseis  luiic  speciamibus  angelus  asians, 
Sic  ail  :  Aliithronuin  rediliiruiu,  qualiieriic 
Vidisiis,  cffiiuniqiie  supra  vestigia  ferre. 
350  Unda   probanda   probo,     reprobo    reprobaiuia 

[probra, 
Non  suiit  signa  mei  regis,  sed   oaslra  lyianni. 
Asl  ego  iranlixas  clavis  nisi  videro  palmas, 
Alque  beala   crucis  luui  slygmaia  carne  gereii- 

|lein, 
Ac  lalus,  elTossas  trajecio  missile  costas,  q 

5;)4.  Edil.  Ven.,  hh  socer. 

3(1!).  Kdil.Ven.  el  Cod..  Vai.,  tumlne  cernas. 

320.  Ciininlis  .   Ms.  fnni'i/i. 

321.  Pcniins.  Ms.,  pinniis. 
3i6.  Hii'  videliir   iiiiuiere  alam,   niillo    sui  vcsli- 

giu    iiuprcsso,   aercni    secan-,   jnxia  qiiod   supeiius 
ilixerat  : 

lngreiliensl.'neraa,iieiioe  frani^pns  gressibus  aiiras. 

3-2S.  Kdil.  Veii.,  quttlilitr  iri/l. 

320.   Cwluinque.  Ms.,  .u^/Mmi/. 

331.  ElJosnis,  eic.  1'ni.i  (i/ri,  ail  Itroweriis, 
sugqffvnl  hanc  lerlion.-m  (quain  el  Coil.  Val.  IkiImM)  ; 
Vu/gnli  i'eio  lic  tfferunl  : 

Ac  lalus,  el  fossas  truruleiilo  iiiillle  cnst.is  : 
qunm  lerlioncm  et  Veii.  Edil.  tenct. 

:i3S.  C.nd.  Viil.  el  Ven.  Eilil.,  •'i.^m'  rriifJ*. 

343.  Cod.  Vat.,   yer  tiijna  (liiiniji/io. 


Iii  priipriam  speciem  rediens  ad  inane  tolutus, 
EfTiigit  ex  oculis  liquidas  quasi  fiimus  in  auias, 
El  levis  umbrifcrae  vnliiavit  iinago  (igurx, 
350  Visibus  exclusus,  cellam  pedore  criiiaiiiaiis, 
Agnitiis  indiciis,  siia  pcr  vestigia  s.irdens, 
Ei  reiorcsibi  coinitante  salellite  fngit  : 
Mariiniijue  lidcni  neque  rulgida  furina  fefellit, 
Mcc  radiiim  inenlis  delnsil  splcndor  inanis, 
3^)5  Luce  superfusa,  qua  se  iiox  letra  legeb.ii. 

Nuiiquiil  non  poierai  liiiiiiilis  snperare  snper- 

[buin  ? 
Aul   noii   dejicerel   tam    incnte  beiiign<i$    ini- 

|[.|uuin  ? 
Parificis  armis,  doctus  domiiare  rebelles, 
Cnjus  dulcis  eral  favor  et  honor  alius  amoris, 
5G0  Non    solnm    abluere    allerius  ,    sed    lambere 

|plaiita>', 
llospitis  alqiie  novi  vesiigia  lergere  lingu.i. 
Seinper  aquani  manibus   Iribueiis  venieiil  bus 

[ipse, 
Coelestis  cupiens  horaini  servire  minisler, 
El  inaniis  alina  pedrs  de  peccainre  lnebat  : 
3<ia  Ciiin  siia  porrii!erei  vel  limbria  laiia  saluiem. 
(}iii  illccebris  niundi  fugiendas  iiistituebal, 
Ei  s:cclo  siia  liicra  dari,  iiil  qii:«rere  terris, 
Ui  ccnsuiu  fugeret  qui  ascendere  ve!lei  olym- 

jpum, 
Ul  grave  pondus  agri,  vel  nummi   nullus  lia- 

[berel, 

3U).  Cod.  Vat.,   Yerberj  vcrhi. 

346.  Cod.  Vat.,  per  ceihern  tapmi. 

3.i9.  In  ('od.  Val.,  Vmbriferam...  imago  figuratn. 

5.N0.  .Mss.  /i6ii  (ail  Broworns)  sic  /Sii  ire  lermm  : 
ped"re  cruini.ians.  Sflffuli  quippe  genus  apud  Plau- 
luin  esl  rru.iiina  ;  iiiidc;  criimiHard  priiei  fesiive  lru*«- 
ruiil  «(i  enin  torpoi is  piir.<m  qua  op.roii  niilurtr  sale- 
mus.  An  lorlo  lioe  loco  crnmiiiare  idein  valei  ac  ro- 
p|..re,  siciiii  111  criimen iin  ani  sacculuiii  uuinuiieon- 
gertiiitiii  ?  Ila.|iii^  et  Ven.  Edii.  Iialiel  :  fi^lluiM  ped.) 
JK.  peilore]  replevii. 

5.'>8.   /'ufi/iiis.  Ms.,  pacilieiis. 

3(10.  Iloc  l.ieo  Fi.riuiiatus  describii  buniauiltiara 
S.  M.irlini,  qua  Su|.|iiciuiii,  ;iil  »e  veiiienleui  e\cep«- 
rat,  el  lial>it:i  ali  ip.io  lolloquia,  ut  videre  tfsl  «pud 
riiiii.leiii  Siilpieiuiii  c.  'i(i. 

3(ji.  Edii.  Ven.,  pedes  ./.■  corpon  tttf*  lnei^t. 


339 


DE  VITA  SANCTl  MARTINI.  —  LIB.  II. 


390 


37'J  Nec  relinerei  opes,  qni  coelo  orcnrrerei  li.-Erfis,  A 
Nainque   onns  aseensunn    veiai,  ci  iJescendere 

[prxstai, 
Itnnm  versa  tranunt ,  iiec  in  aliuiu  pundcra  du- 

[ciini, 

In  monleni  gradiens  titubal  sub  lasce  coluinna, 

Deficit  et  fragilis  valido  sub  pondere  planla  : 

37i>  Mcrgit  in  uiidosnm  cumiilal;ini  sarciii.t  prorain, 

Ut  pelai  ad  porium,  rerum  facit  emptica  j:i- 

[cluin. 
Qui  pater  illustris  Pauliiii  gesia  beabat, 
Floruit  lialiae  quo  posi  aiitisiite  Nola, 
Qua  regio  Campana  sedet  rectore  siiprenio  -. 
'>80  Dives    agris  ,    opulens  ,    fainulis ,    lucupleius 

[acervis, 
Vlr  censu  vasius,  lare  celsus,  el  ore  roiundus ; 
Dilior  ipse  fide,  pro  Clirisio  Ut  sibi  pauper, 
Et  dedii  iiiuumeros  rediineiites  crimina  nuin- 

[lllOS, 

Cujus  sparsa  sdIo  inigravil  ad  asira  facuhas  ; 
ZA5  Fecit  cl  iii  coelum  pigias  ascenderc  lerras, 

Uiio  staiido  loco,  et  daiit  bruta  ad  sidera  sa  - 

[luui. 

Ergo  evangeiicuni  Paulino  impleiiie  relatiim, 

Hariiiius  monilat  cunciis  taleiu  esse  sequen- 

[duni, 

Tramiie  difOcili  poiuit  qui  pergere  dives, 
500  Depositoque  ouere  ascendit  qiii  liber  in  arcem, 

Exeuiiiloque  nionens  vocai  aliius  irc  sequaces  ; 


B 


Mens  (undata  Deo,  sine  fuco  prnxima  Cffik) 

Oiia  iiiilla  terens,  et  nulla  negoiia  carnis  : 

410  Quidqiiid  ngendum  esset,  tolum  velociter  iiii- 

[plens, 
Scd  niura   Clirislus  eral ,  famulans  sibi  iiucie 

[die>|ue, 
Nam  cibus  el  somnus,  nisi   qiiod    nalura   iie- 

[cessat, 
Tardus  edax,  velox  vigilans  ,  sopor,  esca  sub 

[iciu, 
Nec   faceret ,   nisi  quod  sine  his  caro  vivere 

[n.scil  ; 
4IS  Tcnipus    ulrumque    dicans    causis    repetendo 

[duabus, 
Lectio  nunc  resonans,  Mbi  niinc  oratio  curreiis, 
Ciijiis  er;it  reqiiies  tantum  inutare  labuies, 
Si  foiis  issei,  erat  bomo  jugiier  intiinus  orans, 
Ccelo  non  carnis,  sed  teiideiis  luiniiia  cordis. 
iiO  Nec  dolus  iiiclusus  latuit,  necab  ore  refiuxit, 
Vir  sine  miiiid^niis,  Domini  possessio  munda, 
Niillum  jiidicio  dainiians,  niala  aulla  repensaiis; 
Ihtc  sua  forte  fuii,  si  facta  injuria  fralri  esl, 
A  iniiiimis  Ixso  non  unquani  erat  iiltio  diilcis, 
425  Dcque  gradu  proprio  iieque  reppulit  oflicialem. 
Cli.irus  et  adversis,  pius  a^qiiis,  blandus  iniquis, 
Ira,  tunior,  risus,  iiiocror  stetit  exsiil  ab  illo, 
Non  in  fronie  tenens  niibem ,  iiec  in  ore  ca> 

[cbinnum. 
Idem  semper  erat  facie,  cuie,  corde,  colnre. 


Jaiii  qiiiique  Mariini  qii;e  fabula  fliueni  ure,       -  430  Nec  variabat  opus,  vir  adbuc  in  corpore  con 


Qu%  gravitas  fiierit,  quam  acer  de  lege  di- 

sertus. 
Qusestio  nec  l;<tuit  ccelesti  jure  periium, 
393  Vlr  reserare  valens   quodcunijue  a^iiigma   iie- 

[garei ; 
Iiigenii  dulcis  prudenlia  larga  redundaiis; 
Foiite  perenne  bibens  quod  rivuliis  ille  rigaret; 
Sermo  pius  ,  promptus ,  placidus  ,  calus,  aplus, 

[aiiiandus, 
1n  taniis  animis  coeli  possessor  in  arvis, 
*00  Pervigil  oraior,  mandando  negotia  Clinsio, 
Judicis  iii  viillus  inopuni  querinioiiia  paiidens, 
Doctus   in   arte    sacra ,   miseroruro   exponere 

[caus.is, 
Asserlor  validus,  superans  fora,  jiira,  tnga;os,    n 
Nobilis  astructor,  facundus  concionaior, 
4U5  Qui  prece  profusa  Domiiii  vadimonia  placans, 
Quanium  voce  valens  viduis  atque  orpbanalro- 

[phis, 
Ciijus  et  ipsa  polum  lacilurna  silentia  pnlsant  1 

579.  Cod.  Vai.,  reetore  mperm. 

oiSO.  Edit.  Veii.,  locufiles  el  acervis. 

381).  Ed.Ven.,  Vno  datido  loco;  conupte. 

589.  Cod.  Val..  potmt  quia  pergere. 

5'J1.  Edit.  Veii.,  exemploqtie  movens. 

392.  Fabula.  Hic  fabulam  pro  parabola  acceplam 
inielligo.Ven.  Edit,,  jam  quce  Martini  aupientiu  huxe- 
Tli  oie. 

59J.  Ven.  Edit.,  postessor  in  armis. 

404.  Ed.  Veii.,  Nttltitis  asiructor 

41:2,  F.d.  Veii.,  Natura  necessei. 


[stans, 

Immortale  aliqiiidmorlali  ab  imngine  promens, 
Ora  Deiis,  sensuin  pietas,  pax  corda  tenebai, 
Prii  >e  parva  gerens,  aliena  iniserlus  agebai, 
NalnrsB  ut  seriem  posiponens  angelns  essel, 
455  A1  a  snpergrediens,  nient^  ultra  nubila  tendens, 
Liber  ah  liunianis  intrabal  sidera  curis, 
Inclyia  signa  gerens,  el  niulia  futura  proplie- 

[laiis, 
Siabat  adliiic  terris  ,  ccelestibus  iiitimns  Uxre<, 
Noscens  claiisa  Dci,  qiia^i  conciliaior  ainici, 
440  Ciini  sua  pariicipai  caro  se  certa  clienii, 

Vir  cui  Clirisius  amor,  Cbrislus   lionor,  oiiiiiia 

[Cbristus, 
Flos,  odor,  esca,  sapor,  fons,  lus  gluria  etChri- 

[stus. 
Ilujus  in  affeclu  insertus,  solidatus,  adultus. : 
Ac  velut  arbor  agri,  secus  es(  ubi  cursus  aqua- 

[rum, 
445  Floricomis  foliis,  et  fluciu  perpeie  g:iudens, 

413.  Cod.  Val.,  sopora  esca,  forte  saporo,  cor- 
rupte. 

419.  Cod.  Vat.,  In  Cod.  Vat.,  r«/o  nunc  earnis, 
nunc  tendens;  qiiod  placet. 

i^io.  Cod  .Vat.,  Hcec  aua  namijue  fuit. 

i'li.  Non  unquam.  Ms.,  nonnunquam.  Non  vt- 
quam  ego  reposui.  Narrat  quippe  Sev.  Siilp.  quoil  :« 
ininiinis  etiain  cUricis,  cum  ipse  essel  sacerdos  liiju- 
ria  Ixsus,  iiuiiqiiam  de  ulciscendocogiiabal. 

456.  Ciiris.  Ms.,  civis. 

445.   fluctu.  Ms.  (ructu. 


391  VENANTII  IION.  CLEM 

Oinata  aMeriix  fert  poina  pcrennia  vila! 
Iiiter  apostolioas  ai:ies,  sucriisi|iii:  prt>|iliel»s, 
MuriyriiquL-  cliuros,  aiqiie  nguiina  rnl^ida  coeli, 
Rege  siib  invicin,  qiia  e^orciuis  ille  coriiscai, 

450  Per  liiniiMS,  proceres,  legiones  aiiue  colioiies, 
Mil'lo,  seu   cuinitc,  et  gradibus  duce,   consule 

cresceiis, 
l.acieiis  isie  loga,  niiiliis  inical  ille  coruna, 
lluiic  praeiexia  iiiieiis,  illiiin  diadeiiia  facelat. 
Iliis  clilaiiiys,  asl  illos  aniiilla  topaza  ilecoral  : 

iSli  lialteus  liiiic  radiai,  liiiic  infula  crine  coruscat. 
Alter  palmatx,  trabeu:  nitet  alicr  liunore, 
riii^ii    et  oriiatuiii  geniiiia  ,   auruin ,   purpura, 

[liyssus, 
Nec  videl  lioc  oculus  quod  liabel  super  aslra  se- 

[iialus.  B 


FORTUNATI  OPEIIUM  PARS  I.  391 

A  '^'^O  Versibus  intonnit  Paulimis  dcinde  beatus, 
/Equiparare  valcns  illusiris  uieri|ue  relator, 
Materia  victi  sed  et  ipsi  carniinc  cedunt. 
I.uniinibus  tanlis  egu  iiuliiliis  iiiseror  aiid'<ic, 
De  inininiis  miniiniis,   de   niai;nls  niaiinia  leii- 

[laiis, 

475  Qiii  pede  subiitubn,  balbuiio  fancis  aiibelo, 
bt  rudis  eloqiiio  carpo  quod  condere  lertor. 
Oa  vcniain  qiiia  le  cecinit  lea  lingua  relaiii. 
Fer  pieiaiis  opein  niisero,  miseraiido  iniserinr, 
Kector  ul  Aliitliionus  cum  vciierit  aibiii:r  orbis, 

480  Tuiii  meiiiur  oblineas  delicii  nldivia  noslri, 
liiter  iiie  ac  Uomiiiiiin  nicdiator  adesto  beiiigne, 
Qiieiii  sua  culpa  ligat,  tua  ni  iiiterveiitio  solvat, 
Spes  Furtiinaii  sil  lida  salMtis  egeiii, 
Suppliciler  liiinillcm  tibi  se  stravisso,  palrnne. 


1 


llis  fruerls,  .Martine,  boiiis,  sub  priiicipe  co^li, 
460  Cietiluis  angelicis  sociabilis,  et  patriarcbis 

Cuinpar  apostolicis,  meritis  yqiiaiide  propbelis, 
AUiliie  inariyribus.queis  rubiical  uiida  cruoris  : 
Fulgide  coiilessor,  candeniia  lilia  vinceiis, 
Liiiiiiiie  purpureo  rediniiie,  decore,  coriisce, 
403  Liberius  gradieiis  per  celsa  palaiia  regis. 

Virtraiiscripie,  poieiis,  xterna  insoecula  civis, 
Signifer  arnia  crucis  firs  nobililaie  triuinpbi, 
Dukis,  adiirande,  el  inilii  peciore.voce  colendf, 
Cujiis  prosaicus  ceciiiit  prius  acia  Sevcrus, 

45.1.  Cod.  Yat.,  Bnlteus  Itinc  radial  liiuc. 
4ti^.  Ib.,  Martyribus  rubricat  quibun  uitda 
mi.  Triumplti.  .Ms.,  Iriumplii$. 


48o  Qui  lepr%  niaculas  inedicata  per  oscula  piirg:ts, 
Moriis  et  exirenia!  revocas  iii  origine  (inciii  ; 
Cariiis  adliuc  fiagilis  qiiondam  sub  imagiiie  con- 

[stans , 
Nuiic  opus  ut  iiiiics  piel.is  tiia  commoilei  auies, 
Nain  prece  pus>e  vales  apud   illuni.  cnjiis   lij- 

[leiis, 
490  Quod    pelu    tu    poteris,    quia    toiinn    pra;>iai 

[aniicis, 
Sic  libi  qiixqtie  pelis  iribnai  praiseiiiia  ngis. 


475.  Edil.  Ven.,  balbutio  [auce,  el  anlielo. 

476.  Iliid.,  quod  condere  certo. 


LIBER  TERTIUS. 


Hactenus  in  bibiilis  flxa  sietil  nnciiora  len  is, 
Otia  lenia  trabeiis,  el  iiierii  denle  qiiiesceiis, 
Leniier  alliideiis,  diiiii  sibilai   aura  soporeiii, 
Gt  nos  uiiibra  tegil,  viridanle  crcpidiiie  ripa-, 
5  Ecce  serena  dies  riiiilaia  crepuscula  profen, 
Et  pelagus  rate  nauta    peiit,  jain   solvo  nideii- 

[li;s, 
Liiins  arundineiim  liqiiens,  levo  carbasa  ventis, 
Aiite  per  .Adriacas  spuinas  darel  vria  vidibar, 
Turblne   raptus  nqua!  per  niurnuira   rauca  ira- 

[goris, 
10  Cuin  diice  Sulpiiio,  bene  ciijnsab  ore  venusio, 
Marlini  sacros  dulcis  siyliis  edidil  acliis  : 
Qiius  ego  sub  gcmiiiis,  claudo  pede,  curro  li- 

[bellis, 
liiliinusegregii  contexens  gesia  patroni. 

4.  Edit.  Veii.,  et  noctem  umbra  leiiet,  viridanle, 

M.  Foitiinatiis  diiobiis  supcriiiribiis  liliris  ea  com- 
plexus  est  qii.-e  Siilpiciiis  iiarraverai  iii  lili.  de  Vita 
S.  Marliiii  :  diiobiis  vero  seqiientibiis  ca  cariiiine  en- 
priinit  qii:f  iiloin  Sulpicins  iii  suis  Uialugis  de  virtuti- 
bus  ejiisilein  S.  M:irtiiii  edissemeral. 

4''i.  Eilil.  Veii.,  H  wii  iler  giadieiit ,  ulii  jam  vad». 

17.  Ilic  Galliis  iiiiii  alMis  cerle  videliir  esse  i|iiain 
is  qni  a   Siilpicio  iliscipiUis    S.  M.irliui  appcll:i:ur; 


C  Uursus  iii  Oceani  videor  railii  leiidere  lluclus  : 

13  M.I.IUS  iter  gradiens,  obi  se  vada  glaiica  relidtint, 
Ei  crescii  lerrore  tiinor,  rale,  mibe,  profundo. 
Duin   lamen  alta  pdo,  resoi.et  uiibi  Gallus  iii 

[aiiri', 
Gesta  licaia  viri,  qua  mitigai  iinda  lumorein, 
Et  sennone  viam  relevei  s.ile  fabula  dulcis. 
i\i  Dcleror,  ecce,  (Velo,  riigiunl  ei  liltnra  vlsuin. 
Keiiiigel  liic  Galliis,   Martiiius  vcla  gubcniel, 
Flaiiiiiu  Cbristus  »gal,  portum  quibiis  unda  iv> 

[ducai, 
Nunc  quoijue   gesta  sacri,  dnin   navigo  nauta, 

[loqu:iliir. 
Mensibus    liibernis ,    dum    Dosphorus    alligat 

[undas, 
"    io  Et  liquidos  canipos  vetal  iniber  arare  carims. 

qiiiqiie  ipsiiis  S.  Mariini  virliiies  narrans  ac  deprr- 
dic:uis  iiidiiciinr  siiis  iii  Dialnyis  ab  eodeni  Sulpicin. 
Ne>cio  i'4iiiir  ,|iiiil  in  iiiomein  venerii  cl.  virt»  Jos«- 
plio  Lirii'i<>>  iiiii  iii  Viia  Furluiiui  Galluin  ile  i|iiu 
liic  iiientio  llt  esse  arilrinat  1'auliiiuin  1'elricorieii- 
seiii,  qntiii  l^iriin  aiiis  viicanl  (•ii(/nih,  uI  alitil  t 
PjiiIibii  Niilano  fsse  iiittilligeretiir. 

i^.  Kilii.  Vcii.,  (fuii  cvntiijit  uindi  iHmortm 


m 


Occanusque  negai  commeicia  ferrc  Briinnnis :      A 
Ciiin  sai»  sub  rjgido  sua  gcrniina  frigore  celant, 
Ac  penetranie  geUi  riget  unda,  et  bcrba  iiqnescit, 
Astiiitanie  fures  orans  vestcm  xger  egcnus, 
ZO  Lingua  ligata  gelu,  ne  solverel  ore  loquelas.. 
Ut  tegereiur  inops  sarer  iinperat  ergo  niinislro, 
Ipse  remoia  peiens,  pnpuli  caret  arte  tiimultu. 
Comperit  ut  sanctus  niliil  accepisse  trementem, 
Exuilur  tuiiica,  algentenique  obtexit  amiciu; 
S5  Quam  sine  teste  dedit  latitans,  et  abire  cocgil. 
Ecce  ministcr  adest,  rogilans  procedere  san- 

[clum ; 
Sed  saccr  ante  rnonet  vestiri  tegmine  nudure. 
lloc  memoranie  pio,  stupidus  bebet  archidiacon : 
Qoidfacerei,  nudumdumnon  ibicerneretulUim? 
40  Noscerenccpoleral,  residenieaniistiie,  nudum,  B 
Qui  tunicse  inlerius  non  aspiciebat  amictom, 
Amphibali  exterius  dum  menibra  obiecta  laterent, 
Angit  in  ancipit,  quod  hoc  senignia  bcati; 
Quxstio  tania  ligat,  neque  problema  soWit  egeni. 
45  Tunc  ait  ipse  sacer,  mihi  legmen  defer  aboilx, 
Nec  paiiper  dcsii,  qui  vestibus  indiget  illis, 
Succensus  graviier,  lcgnien  fert  vile   minister, 
Aniepedesjactans,  ait:  Cn  sine  paupere  Testcm. 
Induitur  sanclus  birsuta  bigerrica  palla, 
SO  \\i  cui  digna  foret  stola  laciea,  et  aurea  fnlTa, 
Processil  tura  summus  bonor,  sed  pauper  aroiclu, 
Despcctus  tunica,  coelesti  in  sede  senator. 
lolerea  populis  cerimoDia  sancta  retractans» 


DE  VITA  SANCTI  MARTINI.  —  LIB.  111.  m 

Ciim  liolocausla  sacrx  manibos  benediceretarae, 
SS  Proiinni  a  capiti*  emicuit  globus  ignis  amici, 
Lambeus  culla  cemasquc,  el  flaroma  benigna 

[Tolabai , 
Tactu  moliis ,  boiiore  potens ,  spjendore  coru- 

[seans, 
Crinem  ornans,  merilum  prodens,  pro  tegmine 

[fulgens, 
Prxbuit  obsequium,  minns  impendente  minislro ; 
60  Gesia  occulta  index  in  locein  luinine  mittens* 
0  dives  pauper,  tunica  conieiite  nec  uiia, 
Qui  nec  liabes  aliara,  tieqne  tjs  retinere  vel 

[i(isAni, 
Dum  superesse  putas  ve^tilum  simplicis  iisu'i, 
Cui  gravis  estvel  p.illa  levis,  dum  clamategenus: 
C5  Tegmiie  pro  nudi  cupiens  procedere  nudus ; 
Nec  pnriiris  opem,  sed  toium  cedis  egeiiti ; 
Hxc    tua  sola    putans,  petitus  si  nulla    ne'- 

[gasses, 
Ut  magis  esscs  inops,  inopi  dum  cnncia  dedisses, 
Necpuduii,Terecundepater,sineveste6edeotem. 
70  Sed  niliil  erubuit  pietas  impensa  fidelis, 

Ncc  minimam  retinens,  lieret  quo  major  bonore» 
Est  mibi  vetle  loqui  speclosa  n  gniia  nudi, 
Sed  rapiunt  avidum  reliquarum  insignia  rerum. 
Dum  recubaret  bomo  fluitans  Evantius  xger, 
75  Fessus  et  extremus  cum  jam  supcr  halitus  iret, 
Pontiflcera  precibus  celer  evocat,  Ht  proper»re<, 
Et  via  ccepla  sacri  (ieret  sibi  viia  reducii. 


29.  Vetlem.  Ms.,  vetle. 

33.  Scilicvt  meiidicus  ille,  qucm  nrcbidiaconoin- 
duendnm  jusserat  Maninus,  in  secretariiim,  sive 
««fionrETBo-fia,  ubi,  secreius  a  populo,  Mariinns  con- 
sederal,  (ionpc  ad  rem  sacram  facienilam  evncare- 
lnr,  penelravcrat,  se  nihil  ab  arcbidiacono  accepisse 
conquerens. 

54.  Cod.  Val.,  obiexil  amicum, 

o6.  Id  est,  tit  babet  Siilpicins  :  Archidiaeonus  in- 
greifus  admoift,  pro  consueludine,  exspeclcte  in  ec- 
cUiia  populum,  illum  ad  agenda  sokmnia  debere  pro- 
edere.  Di.il.  ii,  cap.  I. 

38.  Cod.  Vat., /iiEC  mcnioiajife. 

Uiid.,  Archidiacon.  Cod.  Vat.,,  crte  diacoi. 

39.  Martiiius  scilicet  nudum  oblegendnm  pr.xci- 
piebat,  aiqiie  itn  se  vesiiendum  es-e  signinealiat, 
qnippe  qui  iiinica  sibi  dclracia,  qiia  e;niiuin  iiidne- 
ret,  illa  nudus  fiiissel  relicius.  Arrhiiliaconus  vcro, 
cum  Mariini  nuditas  nulla  appareret,  quippe  qui  se- 
delot,  ecquid  Inqueretiir  non  assequebiitur. 

41.  Non  aspiciebal.  Cnd.  Yat.,  noninspiciebat. 

42.  Amphibali,  Ms. ,  Aniphibole.  Ampliibaliira 
(qnnd  vocubulum  nsurpat  etiam  Sulpiciiis ,  dialog. 
Ji,  cap.  1)  erat  vesiis  ex  utraque  parte  villosa  :  quo 
Tocabulo  vel  Gregor.  Turon.  uiltiir  lib.  de  Glor. 
Cniifess.,  c.  59,  narrans  ile  S.  Tr.ijann  ;  Si  notum, 
ul  assnlet,  amphibolum  induixsel  cum  quo  processuru$ 
dicecesin  circumiret,  fimbrice  hujus  vcslimenli  a  diver- 
si$  diripiehanlur,  Quein  ad  locuin  suhdil  cl.  Rui- 
nart :  Amphibalus,  seu  birrus,  reslis  erat  villosa  ute 
ttstutnm  hubebat  capilium, 

43.  Edit.  Ven.,  angil  el  ancipilem, 

44.  Cod.  Val.,  solvit  egenli. 

45.  Edit.  Veii.,  tegmen  de[er,  amice.  Porro  obolla 
genns  erai  lunioe  senatorioe,  quasi  a  bulla  dictx, 
qiiod  uiidiquc  bullis  essei  conspersa.  Prudentius, 
lib.  I  adversus  Symmacliiim,  scnbit  : 

PAtROL.    LXXXVIil. 


Qiiin  et  Olybnacl,  generisque,  el  nominis  baeres, 
Adjeclus  lasli.'<,  pilmala  insijjnis  abolla,  etc. 

Alii  malunt  eam  fuisse  duplicem  vesiem.  Erat  eiiam 
obolla  vestis  mililaris  et  qua  utebaniur  pbilosoplif. 

4(J.  Cod.Val.,  nec  pauper  de/it. 

47.  Suecensut.  Ms..  succemens, 

Ibid.  Tegmen,  Cod.  Vat.,  Tegimen  fert. 

Ibid.  Tegnien  [ert  Vile  minitter.  Narnit  Snlpicius 
quod  archidiaconiis,  succensens  Marlino,  ad  viciiias 
labern.is  accurrit,  indeqiie  bigerrigam  vetletH,  bre- 
vemque,  alque  hispidam,  quinijue  comparalam  argen- 
leis,  rapil,  ac  deferl  ad  M.irliniim.  Porro  bigerrica, 
seii  biqera,  iit  est  in  Gloss.  Isidnri,  orat  tesiit  gufa, 
rdi'i//a/a;  sic  appellaia  (iit  siibdit  DuCrcs.)  a  liiger' 
ris,  seu  Bigerronibus  Gallix  ad  Pyrenxos  celel^erri- 
mis  populis,  quorum  Cxsar  ac  llinius  meniineniiii : 
qiiibus  cliamnum  in  more  est :  Cnpas,  brevet,  vilto- 
sat,  et  hispidns,  ex  crassiore  tana  confeelas,  advertiit 
aeris  inlemperiem  de[erre,  ut  ait  iilem  Dulresne.  Si- 
D  milia  fere  et  Brow.,  qui  et  Paulinum  ciiat  in  epist. 
4  ad  Ausonium,  sic  scribentem  : 

Digiiaque  peliitis  babitas  deserta  Bigerrls. 
Paulinus  vero  Petric,  lib.  iil,  de  Vita  S.  Martini  sic 
exprimit  hunc  locum  : 

Tum  vestem  octava  solidi  vix  parle  coemptaiB, 
Nodosis  lextam  setoso  vellere  tilis, 
Ante  pedes  sancli  slooiachaius  projicit  ille. 
51.  Edit.  Ven.,  proeessil  tic  tummus, 
56.  Edit.  \en.,  Lambens  eoita,  cemat,  el...  Narrat 
Suluiciusquodcum  indeMarlinusprocessissetadaram, 
inter  faciendam  rem  sacram,  globut  ignit  vitut  tit  de 
capiie  illius  micare,  ita  ui  in  sublime  contendens,  lon- 
gius  collum,  crinesque  fJamma  produceret. 
67.  Edit.  Ven.,  Puians,  ve  pauea  petita  ntgaret. 
74.  Cod.  Vat.,  recubaret  humo. 
Ibid.  Evaniius.  llic  Evantius  avunculus  suus  a  Sul'. 
picio  fuisse  dicitiir  dial.  ii  c.  3. 

13 


39S 


Vf.NAMII  IIO.N.  f.LKM.  lOltTUNATI  OrEHUM  PARS  I. 


59« 


.Ncc  cumUUir  itcr  M.iriiiiiis  .tdire  viator. 

Vix  iiiedio  spatio  cincnsiis  grailiente  scnccU, 
Sii  Aiitc  salutis  opuiii  iiii^it  i|iiain  visus  adcssei, 

Ati)iie  iiicilcla  a'gro  Jaia  niiiitiat  ire  beatiim. 

Sigiiilicans  ctiaiii  nirser  iiiediciiia  scqiicniem  : 

Uuiii  pctlc   lardai  licros,  pr.vccssit  cnra  volatu, 

Advciitus<iuc  pii  ri-rt  aura  salubris  odorem  ; 
85  llt  cito  succiirraiii,  nngiicnia  per  aora  tranant. 

Sol  veluii  radiis  dat  longiiis  orc  calorcs  ; 

Sic  Maninus  opcm,  ct  quo  non  cst,  c\liibct  arle. 

Admiraiiiia  niiiiii  res  cst,  ubi  pcsic  lugata. 

Aiitca  qiiam  incdicus  puisiim  tcncl,  cxilil  aej-cr. 
00  Obvius  occurrcns  saiiclo ,   obscquiunKiue   re- 

[prndit : 

Diixil  cl  ip^c  ilomuni,  qui  se  sibi  lucc  reduxit, 

Nunc  alacersaUii,  rcciilians  paulo  antc  grabato,  B 

Iiiterca  iniris  Lvanlius  aciibns  expcrs, 

Supplical  incolumis,  Uonoini  ul  inora  crasiina 

fiardci, 
95  llospitis  et  ti^nti  tcncl  una  diecula  vultuni,  . 

Sed   mora  luiii  fuit   bxc  occasio  danda  salulis. 

Illico  peicuiiiur  pucr  alro  denle  cbelydri, 

Memliraqiic  percussi  disteiideral  ira  veneiii. 

Cum  spatium  vitx  niors  imporluiia  negaret, 
100  Flebileei  in  loto  rognarcl  corpore  viriis, 

E^posuit  puerum  note  pedcs  Evantius  aliiii, 

Omnit  confisus  .Mariinum  posse  mereri. 

Saivcius  cnim   taciu  mox  singula  membni  per- 

[orral, 

Alquc  manu  niedica  moiienlia  viscern  palpai; 
105  Inde  super  vulnus,  qua  bestia  nxerat  icUini,        C 

Ul  pobuii  digituni,   iluit   undlque  veiia  veiicir, 

Ei  repcdavil  iier,  dcdcrat  qua  vipcra  virus. 

llinc  sacer   inspicicns   collecta  labe  tuiiiorein, 

Pollice  subducio,  quam  fuderat  ukcre  serpeii*, 
110  Cuiicta  vencni  vis  pcr  biatiim  vulneris  exit, 

Sanguine  concrcto  siillans  velul  ubcre  taprjp. 

Turgida  plaga  iicccm  vomuit  dc  vulnerc  niaiis  ; 

Coiicretani  sanicm  vcna  salienle  relaxans  : 

tllerl  virus  incrs,  rclluehle  car.alc  liqunreiii, 
115  Et  daia  lciliireruin  revocai  relro  bsiiila  rivuin, 

Cxpiignaiitc  lidc,  morsiis  vim  pcrdidit  angnls; 

Et  qiiia  non  peiiniuiit,  pcrierunt  ariiia  veneiil. 

Siaipucr  incoluiiiis,rciiianctnei)ne  pallorin  ore; 

Miraturr»niuliimdoniintis,stupeict  domusoinnis 


78.  Cnd.  Vai.,  nec  cuncinius  iter. 

80.  Eilib.  Ven.,  o^ent  misii,  dum  viia  manerei. 

8.">.  Edit.  Veii.,  I'er  aern  fumnnl. 

94.  Cod.  Val.,  iii(-o/uiiiis  domui. 

9G.  Edil.  Vcii.,  $ed  mora  lunc  [uit. 

98.  percHssi.  Ms.,  percusscfr. 

M^.  ^>ulpiciiis  dial.  Iib  II,  c.  5,  elarliis  hoc  even- 
luiii  cnarral.  Si  ilicet  ciini  Martinus  dioDCescs  Invise- 
rel,  fortc  (iliviani  liabuit  rliedani  lise.ilem,  qua  iiiili- 
tes  velicbqniur.  Jiinienia  exterriia  liispiilo,  Hicredi- 
tiim  est,  Mailini  |>aliio,  iilgru,  |iendiili>,  decliiiarunl 
toin  iiiipciu  in  conirariain  parieni,  ac  liinibiis  imi.li- 
catis,  liieserunt,  im  ut  militibiis  morain  i  e  tarditn- 
leiii  allerreiil.  Iliiic  illi  c  rlieda  desllieiiles,  Marti- 
iiiim,  ut  illiiis  penurbaiioiiii  ac  morae  caiisuin,  iiiale 
«icii^cre  et  caeilcre  coepeiunl. 

lii.  Cod.  Val.,  pceudi  datur. 


A  120  Currcrc  serviiio  qiiem  credcret  ire  sepulcro. 
iline  pius  aniistes,  loca  8iiigul.i  inure  reqiij. 

trens. 
Ilis|iidiis  occurrii  rliedx  fiscalis  aniiclii  : 
Q  10  jiinienia,  sacri  Jum  pallia  pendula  cer- 

[llUllt, 

Fervida  subductiim  rapuere  per  invia  curruin. 
12.'>  Diinissis  aiiriga  rntis,  ei  mles  liabenis, 
M.irtiiiiiiii  Ragris  el  ru.slibiis  urget  iiiiqiiis, 
Sed  dc  ca:de  viri  pecudis  dalur  ultin  iristis; 
l|>se  tameii   paticns,  jaculorum  grandine  prcs- 

[su-, 
Aiijiie  nagellantiim  dnm  debacclialur  erinny^, 
loO  Vulnera  nulla  refert  uianibus,  nec  ab  orc  susur- 

[rns. 
Ilincgraviiiscrnciat  cxdens  ignobilis  ira  : 
Ilic  quia  duni  tulerut,  se  irrideri  putat  aller; 
Et  magis  iste  furit  duni  susiiiiet  ille  libenier. 
Inierea  ad  rhcdam  rcdeuut  grassante  quercla. 
155  Dum  saliat  vindicta  faineni  linipliaiilis  irae, 
Mulas  ire  movenl,  qua  publicus  advocat  aggrr, 
Voce  premuni  el  fuste  dolant,  laceranlqae  Ua- 

[gello : 
Sed  neque  coinpulsx  ra|iiunt  jnga,  lora  quadri- 

[gs  : 
Fixa  nianent,  nec  fessa  nioveat  vclut  xrea  si- 

[gna. 
140  Ceu  liquefacta  novo  sc  gluiine  terra  ligasset, 
A  pmre  ut  crolas  aninialia  pulvere  nexa. 
Agiiovcre  viri  se  nuniiiiis  arte  leiieri : 
Accurrunl  celcres,  inquiruiit  iiomcn  cuniis; 
Marlinnm  iiiveniunt  a  se  crudeliier  acium ; 
115  Confuse  neiites,  rubicanie  pudore  leelini, 

Antc  pedes  sancii  sieriiuiiiur,  ei  ore  precanlur, 
Ut  veniam  errori  Iribuat,  sinai  ire  ligatos. 
Qims  lanicnaiiiesacerprxdixerat  esse  releutos. 
Kem  prubat,  ulcus  ainat,  veniam  dat,abire  pc- 

[rorai ; 
150  Quos  virtus  vinxii,  pieias  mollita  rcsolvii, 

Ore  pepeiiilil   iler,  verba  arciaat,    verba   re- 

[laxani, 
Et  jugi,  frena,  rolas,  miilas  auriga  recepit. 
Cariioius   hinc  eliam  dum  prxiercundu   ve> 

[iiiret, 
Etlinica  per  campos  passim  ebvia  lurba  nuebat, 

151.  Cod.  Vat.,  Cxdentem  ignobilis. 

172.  Cod.  Vat.,  Computai  alter ;  invito  raeiro. 

15l!.  Publicus...  agger.  Sul)>ieiu$  quiique  peragge- 
rem  publiciim  iicr  iliud  narrat  fuisse.  (•Iseiinus,  in 
noiis  ad  Sev.  Sulpic,  siispicaiur  indicari  aggereu) 
illiini  qui  pons  lonijus  apud  Taeiiuin  iioiuinaiur. 

158.  Quadrigiv.  Ms.,  quudripig. 

H:>.  Cod.  Vat.,  eonfusi  llentes. 

148.  Martiiius  scilieel  pra'terveclus  suis  narrave- 
rai  milites,  a  quihus  lueral  c*sus,  pia-peditos  teneri, 
nee  progredi  imsse. 

155.  Cainodij.  Cod.  Vat.,  Carimlii.  Edil.  Ven., 
Carnoli«/iii--«liaiii,  lium  pnrlereundo  lenirtl.  SulpiciM 
qiioil  lilc  iiarraliir  a  Kortuiialo  coiiligiNbe  dicit  ruiii 
Maninus  oppiduiii  ('aniuluin  peicrel,  «c  cuuIcriuM- 
mu  in  vico  «ubsliiissei. 


597 


DE  VITA  SANCTI  MARTINI.  —  UB 


t55  Exciia  aniore  sacri,  licet  hoc  iinn  crecleiei  ipsi, 
A.d  spcculare  nuviim  concurrens  uml  que  visuiii; 
€um  nec  duni  hi«  Christi  ratliarei  lionnre  clia- 

[racier, 
Nec  sacra    verbigena;  (luerei  supcr  nmla  T»- 

[naniis. 
Al  Marlinus  ovans,  Domiiio  reseranle  profunda, 
160  Sensit  adesse  luciini  quo  ferlile  surgeret  arvuin. 
Incipit  alloi|uiis  fera  peclora  ciiliur  ararc, 
Ore  sacer  niiiJo,  duiiinsa  novalia  purgaiis, 
Pruscindens  ilerans,  bis  lerque  qualerque  rcsul- 

[caiis, 
Paulatim  ad  rnictns  stupidos  animaverat  agros. 
t65  llinc  rudibus  populis  Clirisii  nova  seniina  jjciat, 
Sensibus  humanis  lactaniia  gcrmina  surgunt, 
Leniter  et  rigidis  coalescunt  gramina  sulcis.        B 
Qiiid  faccrel  sanclus,   Kirbis  coeiiniibus  amplis. 
Messe  In  lain  mulla  reniens  operarius  unus? 
170  Excolii,  includit,  serit,  inserit,  alligal,  amhit. 
Inlerea  Hnilier  deruncio  pendula  nalo 
Dracliia  digtendens  olTert  anie  ora  cadaver, 
Funeris  increpitans  niisero    fera   cantica  plan- 

[ctiim, 
Dom  dolor  ad  iacrymas  irahit,  hicc  vix  explicat 

[ore: 
175  Foriis  aniice  Dei,  tolo  venerabilis  nrbe, 

Quem  seniper  lanienta  movent,  pielate  propin- 

[qua: 
Ardens  qiiid  cupiam,  corpus  tibi  nuntieialgens. 
Ecce  oliiit  miser.i:  mihi  niins,  ubere  rapius, 
In  qiio  niater  erain  ;  ncc  spes,  neque  restitii  hx-  ^ 

[res; 
180  Occubuil  genilu-:,  cecidit  domos,  et  mihi  fru- 

[clus. 
Nulla  remanserunt  uteri  solaiia  duri, 
Nec  Gupereslquod  dulce  vocem,  quo  fessa  recli- 

|nem , 
Dbere  quod  recreem,  tottis  perit  ordo  pareniis, 
Qui  restas,precor,  aDeropem  niedicamineverbi, 
Wj  Redde^nus,  itec  sit  mairis  milii  nomen  inane, 
Ni  sotoles  redeal,  secum  mca  funera  ducal. 
AdjuviM  hanc  populus  cbmans  :  Saccr,  anniro 

(voiis, 
Iti  cuirctis  vox  una  tnnat  :  Miserere  precanii. 
Tunc  pius  anlistes,  genibiis  profusns  in  arvis, 
190  Steruitor  ante  oculus  Domini,  pro  plebe  sata-  '^ 

[gens, 
l!l  mererelur  ovem,  perquam  grex  pluriinus  es- 

[set. 

1'>G.  Fdit.  Yen.,  undique  visu. 

1^3.  Edit.  \'en.,sap  us,  at^^ue  iterant. 

16G.  tdii.  Ven.,  semma  swgunl. 

173.  Eifii.  Veii.elCod.  Vai.,  caniica  ptaneiu ;  quod 
sequendiim. 

ItO.  Edil.  Ven.,  pro  piebe  precatut. 

194.  Edit.  Ven.etCod.  Vat.,  ordine  disposito. 

iil. , SacTum  ad comiiaium.  Ib.  in  Ven.  ed.,  Forte 
adMtacrum  comitatum.  Cuniitalum  pro  ipsa  iinpera- 
loris  curia  nsurpari  snliium  lesiis  est  Ammianus, 
lib.  xxviu,  ubi  dicil  ad  priiicipis  eemitatum  Maximi- 
«m  occiiHi,  eic,  ci  Sulpic,  lib.  ii  Dial.,  c.  6,  dehoc 
ipso  ftttio  Mariini   disscreus,   todem  fere  tenwere, 


IIT.  S9S 

Aiinuit  Oinnipoie:is;  r.imulo  dans  culmen   ho- 

[noruni. 
Mnx  boiius  ore  preces  oraior  niisil  in  aures  ; 
Ordine  depnsiln,  postquam  se  oratio  complet, 
195  Erigitur  senior,  simul  infans  vivificatur, 

Pnrrigiturque  suae  pnpuln  sub  teste  inamillae. 
Fit  fragor,  et  populi  nova   pectore  voia  volo- 

[tant, 
Miranies  bominem  l,Tete  muiasse  vigorem  ; 
Et  qiii  In  inorte  manet,  morti  sua  jura  lulisse. 
200  Inde  catervaiira  Chrisium,  l)i)mliiuni.|ue,  Deuni- 

[que, 
Confessi,  exorant  fieri  se  lege  bealos. 

Fit  subiio  in  campos  pnpuius  catechuinenus  oin- 

[nis. 

Nnn  templa  exspectat,  nec  claoslra  dicala  sa- 

[celii. 

Ecclesia^que  lypum  canipiis  generusiiT  eiplei, 

203  yundque  solet  leciis,  pralis  ailhibetur  aperlis. 
Unica  mois  pueri  sic  vit:K  parluril  agmen, 
Dumque  unus  lerr-x-  rediit,  plebs  astra  recepii; 
Sub  ttuce  Mari  no  felix  exercitiis  hic  est. 
Dum  rrgeret  princeps  data  jnra  Valenliuiaiius, 

2(0  Koinuleis  opibus  iiiuiido  fiinulanie,  siiperbus, 
Tum  pia  causa  sacruiu  ad  i:onii  atum  compnlit 

[ins 
Quem  quia  prsesensit  se  posci  lalia  Ccsar, 
Quae  noUet  praestare  viro,  jubei  arce  repelli, 
Et  vctat  a  foribus,  penetrare  palatia  justum. 

215  Insfat  ad  hsec  uxor,  cui  tunc  erat  Arrius  auctor. 
Sed  sacer  ut  vidit  tali  se  fraude  repelli, 
lliac  aula  exclusus,  redit  arina  doraestica  so- 

[mens, 
Coniegitur  selis,  respergitiir  atque  fcvillis, 
Ordine  miles  agens,  removet  potomque  cibom- 

{que, 

220  Noote  dieque  vacans  orandi  jiigiter  usu. 

Scptinius  ergo  dies  aderat,  qnu  s^nctus  amore, 
Fcriia  castra  inovens,  bis  desudabat  in  armis. 
Angelus  assistens  jiibet  ire  palatia  justum, 
Fretiis  in  auxiliu  Maninus  pergit  ad  arcem., 

22j  Liinine  nullus  obest,  ad  principis  ora  perintrat, 
Qui  sanctum  inspicicns  quod  adesset,  frenduit 

[ore, 
Atque  astanie  pio,  solin  neqiie  snrgii  abalto. 
Rcgalem  sellam  mox  ignibus  ardor  ebemi, 
El  vaga  flamina  iiaiai,  qua  molle  sedile  corus- 

[cal, 

250  Undiquc  fusa,  fnrens,  sed  culpae  Cxsaris  ultrix, 

inquit,  quo  tpiscopus  dalus  esl,  fuit  el  necessilasadiie 
comitalum.  Coinites  vjJelicct  appellabaniur  inluui 
augusti  consiiiarii.  Sed  legesisDulVes.  ad  hancvoceiu 
in  Gloss. 

213.  Cxor.  .Ariana  hsec,  uxor  Valentiniani  senioris. 
Juslina  fuit,  Arianas  factinnis  patrona  ei  fautriv,  dt: 
qna,  uti  soribil  Socrates,  lib.  v,  c.  II,  el  Snzoin. 
I.  vii,  c.  13,  erat  xa.  "Af;i:ava>v  ypovova-a.  De  eadcin 
plura  Eccl.  scriptores: 

218.  Scilicei,  ut  de  ipso  scribit  Sulpicius  :  Ci/iri« 
obvoliitur,  cinere  conspergitur,  cibo  potuqueabittiiiei, 
oraliones  diebus  noctibusque  perpetual. 

223.  Cod  Vii..  Quo  aiigetus  adsislent 


39J  VLNVNTII  IIUN.  CLEM 

('ervicis  durx  solvoiis  ardore  ligorcm. 
liiJe  flagclla  coi^uunl,  liiiic  rrgcin  inccnili»  cx- 

[dunt. 
V.ipuial  et  rapidii  nainiiiis  augusla  poieslas; 
lliiic  celer  exsilill  rapiens  se  Cx-sar,  ei  arJeiis, 
toZ  Marliiii  genua  aniplectcns  pedibusijiie  viilulaiiii. 
Sici|ue  superbuin  boniinem  so  agiiosceic  poena 

[coegii, 
Vllifl  regca  probans,  el  celsa  cacumina  curvans, 
liiiperiale  caput  sancli  ad  vestigia  subdeiis. 
^cc  speclare  preccs  pniitur  reverentia  jiisli ; 
UO  Pra:stiiit  aiite  tuniens  quam   supplex  danda  ro- 

[gassel; 
itrgla  rite  parans  convivia  sxpe  bealo; 
Ubtulit  indefaTciisabeunti  rauncra  princops: 
Panpertuie  poiens  sed  reppulil  omnia  sanclus, 
Donaque  despicicns,  lueruii  plus  principe  ab 

[ipso, 

iA5  Tanlum  majus  liabens    qnanium  minus  anibit 

[nvarus. 
Umnia  suni  soli  qui  nulla  requirit  Iiabendi. 
II  nc  quoque  Ruiuuleam  regeret  cum   Maximus 

[arcem, 
Vir  capiens  apicem  per  piiblica  gesia  Iriumpliis : 
Saepius  hicsanctum  per  celsa  palaiia  duxit; 
250  lloc  toto  sermone  luquens  de  luce  lutura  : 
Quis  sil  booor  }usiis,laus,  gloria,  palma,  coro- 

[na; 
Ncc  regina  pedes  cessm  lacrymosa  rigare, 
Sternens  membra  solo,  suspendensgaiidia  voto  : 
liide  precatur  ovans,  convivia  ut  ipsa  pararet; 

2S5  Qbiiiiet  boc  bonitas  quod  nou  valel  alia  poies- 

[las  : 
Ipsa  manu  sellani  posuit,  mcnsamque  paravil, 
Dans  manibus  lymplias ,  rursus  regina  minis- 

[iral 
Lacia,  modesta  suispalm's  quas  coxeratescas  : 
Quo  resideiiie  s:icro,  sleruilla  immobile  plaiita  : 

tCO  Fercula  siibduceiis,  el  pocula  porrigit  ipsa, 
Una  miiiislra  viro  sulTecil  ad  oninia  soli. 
Coeiiula  fiiiiiur,  sed  adliuc  rf  gina  saiagil , 
Fragmina,reliquia$,cruslas,  ei  frusia  recondens; 

il!>.  Edit.  Ven.,  lanta,  majus. 

249.  C«d.  Vatic,  palatia  ducil.  Maximi  pieias  Inu- 
daiur  a  Sulpic,  Dial.  ii,  C.  5,  excipieiis  quibus  se 
adniiscnil  civilia  dissidi.i. 

251.  Cod.  Vat.,  Qiiid  til  honorjusti. 

553.  Edil.  Ven.,  sielil  illa  immubilit,  alque. 

264.  Edll.  Veii.,  regina  taieijil. 

2G3.  Maiimi conjux  niinirurii ciboruin rellquias quc 
e  M.irtiiil  cocna  superruerunt  iili  prcllus.^^s  rccondli. 

266.  Martlnuii  iKin  slne  raiisa  se  a  regiii:i  conviviu 
excipi  passus  est,  vir  cjelcroquln  el  ob  vilae  sancil- 
laleiii ,  et  ob  a-iatein  ( iiain  iinn  septuagenarlus  a 
Sulpicio  fiiis>>e  sCrlbitur)  ab  oinni  criinluis  suspicioiiu 
alieniis  ;  quo  niiniiuin  illa  Indulgciilia  mlserls,  quu- 
ruin  salulls  (lcprecnndu!  c:iiis.i  ad  linperaioreui  ac- 
cesserat,  raclllus  veniaiii  linpelrarel. 

270,  ClauJiomiiguiu.  Iluiic  vicuin  Claudiotrtachum 
appolljt  Sulpicius  c:ip.  8. 

272.  Iileiii,  di:il.  ii,  cap.  I,  afiorie  dechirai  diio 
bccrciaria  iii  eccleslis  ctsirul  ciiiisucvi98u  :  qiix  Iiniu 


FUftTUNATI  UPERUM  P.VRS  I. 

A  Umnia  prxponcns  bxc  linperialibus  escis. 


M 


2C5  iloc  Martiiius  :igil ,  qiio  clausus  carcere  laset , 
Exsilio  duclos,  laribusquc  reducat  avilis, 
Sed  tibi,  sancte  paier  Diinus  esl,  Augusla  quod 

[explet, 
lioc  magis  obscquio  crcT.l  regina  peracto. 
Esl  locus  in  Turonum  ilue   el  conline  Bitur- 

[guin, 
270  Incola  qiicm  vicom  vocitavil  Claudiomngum, 
M.)nsio  furie  (uit  Martino  praitereunti , 
Ecclcsix  Domini  qua  secrctaria  pollent ; 
Virgincisque  choris  sanclo  abscedcnie,  requi- 

[nini, 
Qiio  steiil,  aul  sedil,  jacuil  geoua  aique  refle- 

(xit; 
B  -275  Lambunt  cuncia  simul,  vel  ad  oscula  singuia 

[ducuou 
Divisere  sui  vcneranda  stramina  lecii , 
Alque  leves  p  deas  vinuiis  pondere  pensant, 
Quam  leiigii  stlpulam  sanclus,  non  ibai  inanit. 
Deiiique  posl  fragllis  conlregit  forlia  culmus. 
280  Maiii  graviicr  quemdam  rabies  invaseral  bosti*, 
El  iruculentiis  agens  erroris  spiritus  irei, 
Diim  rapieudo  roiai  vesano  cardine  prxdam, 
Hiiiic  su^pensa  virl  collo  festuca  fugavil, 
Imnianeuique  bosicm  palearis  arisia  removil. 
28!!  Tlbia,  fruge  ferax,  iarvam  jaculala.saglltat, 
Et  stipula  exilis,  quasi  dura  phalarica  fixit. 
Nec  sic  uilius  ferri  expavissei  acumeo, 
Spicula  nec  lanium  timuissel,  missa  per  aFCum, 
^         Lubrica  pennigero  veuientia  tela  volatu, 
2S0  Parlhica  scu  timidum  si  Iransfodissei  arundo, 
Plaga  ut  viciiio  gravius  lacerasset  ab  ieiu, 
Sirnniinasicmeluillrepidansadamanlinusbostis, 
Ac  velut  ex  stipulis  coquerel  se  Qamma  cimini. 
Vir  slelit  incolumis,  fuglenle  volucrlier  ambra  : 
295  Descriiel  prxdam  lupus  Ingens,  el  leo  frendeos. 
Inde  reverienii  Trevirorum  ex  urle  bealo, 
Ubvia  furle  datur  mrdio  (era  buccula  cainpo ; 
Quain  dxmoii  dorso  incumbens  agiiajal  anbelo, 
Peudulus  aerio  quatiens  auriga  (lagello. 
300  I*e$iirer  arle  nova,  cursu  bove  nenipe  verendo, 
Cornigerl  pecudis  propulsor  mulio  irlsii^ 

inde  ab  apside  soleliant  poni.  tloriim  usum  nobis 
D  osiendlt  Pnnlinus  episi.  32,  in  (^iia  scribens  ad  Se- 
verum  versiculos  miilit,  in  bisilic.i  saiirii  Felici^, 
a  se  consirucla,  diversls  in  locis  ln»rrlplos  :  in  lecr^"- 
tariii  veio  (subdll)  i^ualiuj,  ijuif  (upru  Uisi-  circa  apti- 
deiH  ette,  hi  vertut  inUicant  officia  tinguloruiH: 
A  dfxira  aptidit : 

(lic  lociis  rsl  Tt-npraiiJj  pnniis,  i^a»  conditur,  elqu 
1*1  oinuur  aliiia  sacri  puinpa  niiuislrrii. 

A  tiiiisira  ejutdein  : 

Si  quem  sancla  teiifl  mcdilauiU  ln  lege  volualu, 
Hic  polerii  re^iilenssacrls  inlandare  iibrii. 

273.  Edil.  Vcn.,  V'irj(inrii|««  chon.  Narral  Sulpi- 
ciU'i,  cap.  8,  qiiud  Ibi  eral  :  ecclttia  celtirit  rWi^MiM 
tancioruiH,  iiec  miiiu.  gloiiota  tacruruiH  MrjmnH 
mulliludo. 

2S0.  Cod.  Val.,  qucmdain  ul  raHtt. 

281.  Irtt.  Korle  ihat. 

295.  Edil.  Veu.  ,  /ufiM  egtnt;  mciidoM. 


lOi  DE  \ITA  SANCTI 

IJlxagiiadir  iner»,  residens  per  terga  babuicus. 
Hie  ubi  inillimoihs  aninialis  adegerat  iras , 
ibal  ubique  ferus,  furibunda  juvenca  minisiro, 

305  Sub  lortore  gravi  per  curva,  per  invia  cursans, 
Accessil  [>ropius  sancio  furiatile  cornu, 
Elaiaqiie  manu  pecudeni)  consislere  mandat : 
Qux  sleiit  aflixu,  ininus  iiii|>rulia,  buccula  gressu; 
Quem  sacer  iusiantem  iiiox  vidii,  cumminus,  in> 

Iquit, 

3t0  Perge  feroi,  foge  sxve,  redi  male,  cede  cruente, 
Innocuam  pecudero  desibte  agiiare  nocive. 
TuDC  animalis  enim  linquit  fera  bellua  lerguin  ; 
Et  recipit  propriiiin  miiissima  burcula  sensuin. 
Stemiiar  anie  pedes  sancti,  veiieranier  adorans, 

515  Flexit  el  ipsa  geiiu  quu;  nun  bubet  intetlecium, 
Conlra  naiuram  discernens  gesta  beaii. 
Ubsequiumque  dedit  meriti  qu%  nescil  bonorem, 
lnde  raagis  bumilis,  quia  libera  coUa  gereb^t. 
Anle  ligata  tumeiis,  a  pesie  solula  rcciims ; 

320  QuiB  sleiit  ure  freinens,  cecidii  post  vincula  sup- 

[plcx, 
El  sine  voce  favei,  armo  jactata  piiore. 
Tum  sacer  aniisles  pecudeni  prxcepit  abire; 
Uoxque  gregem  repetil,  pastoris  voce  revincla. 
Id  gestum  est  illo  sub  lempore,  quando  beaii 

325  Per  medias  flainmas  nec  limbria  senserat  ignis. 
De  minimis  etiam  referantur  majima  reruin. 
Tempore  nam  quodam  ,  dum  vicos  anibulat  al- 

[mus ; 
Obvia,  venandi  sludio,  volat  agmen  eqiiorum, 
Nare  sagace  canum,  fit  prxda,  reperla  fruletis  : 

350  Transiiiunt  campos  equiies  e(  voce  sequmitur  : 
Intendunl  leporeia  fugilivum  agiiare  molossi, 
Saliibus  eicussi,  lalratu  et  dente  miiiaci, 
Dilfiisi  ejicurruoi,  celercs  in  amore  rapiiix, 
Alter  in  alterius  miscenl  vestigia  sakus; 

335  Iste  sequax  tacilus,  petit  hic  clamoribiis  auras, 
Hic  frulice  in  vacuo  delusus  odorc  j»tatur, 
Mutibus  arboreis  saltu  suspendiiur  alier, 
Captu  ex  unius  cuiiclorum  frendet  biatus, 
Sxpe  siiper  leporem  morsu  decepius  inani, 

340  Unguibus  injectis  dum  prsida  volubilis  exit. 
Ac  se  turba  preinit,  sic  liibrica  besiola  fugit. 
Non  efat  intcrea  quo  calle  lepusculus  iiei ; 

302.  Edit.  Ven.,  Exagitalor  iM«rs;qnod  teneiidum. 

SOi.  Edit.  Ven.  et  Cod.  Vai.,  ibat  ubique  fero. 

310.  Edit.  Ven.,  caide  cruente ;  iieiii  Cod.  Yal. 

317.  Edil.  Ven.,  Declil  meriiiH,  qute, 

319.  Edil.  Ven.,  Solttia  reclivis. 

325.  Uoc  incendium ,  quo  non  arsit  Marliniis,  fu- 
Sius  describit  Siilpicius  in  epislola  ad  Eusebium 
presbyterum ,  quod  paucis  complecior.  Cuin  Marti- 
nus  ad  dioecesim  quaindani  iiivisendam  ,  biberno 
teinpore  perrexisset,  el  clerici  eidem  lecium  iii 
secretario  ecclesiae  stravisseul,  miillosir^mine  agge- 
sto ;  nec  non  igiiein  in  paviinenio  ad  iiociurnum 
frigiis  temperanduni  posiiissent,  Mariiiiu» ,  cuni  se 
mollius  quam  solebit  curbare  sensisset,  subjecliim 
siramen  ejicere  coepit  ac  dispergere  ;  qiiod  cum  in 
proximura  igiiein  decidissel ,  iiide  flainma  succeiisa 
esi,  qua  protul  dubio  Mariiiius  dedagrasset,  nisi  ad 
prcces  coiifiigisset.  Qui  cuni  priuio  ad  osliura  accur- 


MARTIM.  —  LIR.  III.  402 

A         Hons,  vailis,  petM,syIy3,friiiexdeleceratoiniiis. 
Per  patulos  campos,  fugienii  tegmine  nudo, 

345  Popliie  defecio,  pede  lasso,  nare  recliva  : 

Totus  ab  ore  cauis,  per  siiigula  muruiura  ,  pcn' 

[dcns. 
Seasit  adesse  tamen  Mariini  s>gna  beati , 
Flexii  iter  trepidus  birsuias  fraude  per  berbas, 
Auribus  acclivis,  vagus,  exagilalus,  anbelus  ; 

350  Curruit  anie  pedes  titubaos  lepus,  adveua  sup- 

[plex, 
Si  non  voce  potesi,  naiu  pro  voce  precaiur, 
Sic  fera  parva  jacet,  Marliui  (egmine  tuia , 
Ei  recubat  dulci  defensa  sub  arburis  unibra. 
Tunc  saccr  ex  soliio  miseratus  more  salubri, 

355  luiperat  ut  caiuli  cessent,  abeunle  fiigace. 
B         Aisacer  illecanuin  mox  sermocucurrit  inanres. 
Torpescuiit  babiles,  veibo  flgeiite,  lyciscae, 
Gresstbus  insiablles,  pendentes  saliibus  ipsis, 
Et  rediere  canes  quasl  per  vesiigia  cancri ; 

Z-^a  ElTugit  inculumis  per  aperia  lepusculus  arva, 
Et  cane  seposiiD,  tuius  terii  slta  viator, 
Hic  fugit,  ille  redii,  iiullus  perit,  ecce  salutem  ; 
Sic  quoque  besliolis  paceni  sacer  inlulit  ipsis; 
Debilitasque  canuiii  facta  est  pietalis  iinago, 

365  Qui  puiius  vetiio  didiceruni  parcere  morsu  ; 
£t  quia  defuerant  bomines,  ubi  mira  facessit, 
Nil  de  laude  perit,  miracula  besiia  sensii. 
Quanta  eliam  sancti  sermonis  graiia  fulsit? 
Qui  cum  nuper  ovein  vidisset  vellere  lonsara, 
-  370  Hxc  Evaiigclii,  dicens,  manJata  peregit : 

Namque  duas  lunicas  gestans,unam  obtnlit  insonc 
Et  nudata  suo  de  tegmine  texil  egeniem. 

Inspiciens  iiidem  eanctus  per  rura  subiilcum. 
Nudum  pellicea  (uiiium  sub  veste  irementcm, 

375  Ecce  Adam,  quondam  paradisi  sede  ^0^01.--^^: 
Exsul  ab  Elysio,  pascil  gregis  nra  suilli : 
Deposito  veieris  AJam  carnalis  amiciu, 
Adam  nempe  novi  nos  induere  instar  oporlel. 
Hinn  iieruin  cernens  vernanlia  prata  bealus^ 

380  Pars  pasius,  pars  fossus  eral,  pars  floreus  aggcr. 
Sed  sue  confossus,  bove  pasius,  flore  comaius. 
Comparat  ergo  tribus  sanclus  tria  mimina  rebus  : 
Turpis  adulterii  species  esl  fussa  careciis  : 
Herbaque  conjugii  retioet  detonsa  Uguram. 


O 


risset,  ul  ex  illo  incendio  se  eriperet,  diu  ciim  pe- 
Sulo  liictaius,  taniliu  ignis  sensil  ardDrem  ,  vel  cmii 
veslis  suiB  detriiiienin,  doiiec  ,  in  se  reversns  ,  l»«;u 
supplicare  coepii.  Tunc  vero  ineiliis  consedii  in  flaiu- 
niis,  qiiiii  vel  leviter  ab  iis  laedcreiur. 

Ibid.  Ignis.  Ms.,  ignem. 

327.  Cod.  Vat.,  vkos  circuit  alimis. 

5i\.  Beslola.  Ms. ,  besliota.  CoJ.  Vat..  bisfola  , 
edil.  Vcn.,  biscola. 

350.  Quod  lepiis  ad  Mirtinuni  confugerit,  atiiue 
ad  ejus  se  pedes  alijecerit,  aliuiii  apuil  Sulpicinni 
sileiiiium.  Qunciica  Fortuii.itus,  poeiaruin  inoia  , 
rem  aniplificasse  censendus  est. 

351,  Coil.  Vat.,  pre  luce  precaiur. 
571.  Edii.  Ven.,  oblulit  infans. 

377.  Cod.  Vat.,  veteris  potiits  carnarn. 
5S0.  Edil.  Ven.  ,  pars  gram  ne  florcns 
581.  Edit.  Veii.,  conjiujii  rieiinet. 


403 


VENANTI»  IION.  CLEM.  FOKTliNATI  OPERUM  PARS  I 
A 


401 


385  Est  par  virginibus  viulis  (|ii%  vcinat  iiiingo, 
Herbis  luxiiriaii^^,  reiio  apl»,  ot  ilirc  ilecnra. 
D  gna  [)eo,  ge  nnih  grnla,  ct  M<liaiiiiur  oslrn. 
Uiles  aiiteiii  nioiiacbiim  proressus  ,   singula 

[hiiipieii'i, 
ronjuge  ctiin  propr>acuperet<|uia  ilcgere  vitniii, 

5U0  Hulavii,  meliore  vla,  iranscunere  nietain, 
Jure  saoerJoiis  inonitnr,  hoc  oiilinc  disi.eus  * 
Belligeratoii  valeat  ne  reiniiia  jnn^^i? 
Sola  aciem  iiieliiis  cnniponit  mas<  ula  virtus, 
Debilior  leneat  muroruin  chustrn  cnterv.i, 

595  Ct  sexus  fragilis  sese  inlra  scpia  recondal  : 
Huc  salis,  ul  nmlicr  limeai,  res  ipsa  iiiii<iri. 
Hiles  ud  arma  polens  pergatgalcalus  in  agmeii, 
Loricx  Iriplicis  squamma  radiaiite  coruscus, 
Thoraca  ex  bumeris  iiiduius,  nitus  in  hasta  : 

400  Assuelus  clypeo,  transmitiens  viilnus  ab  arcu. 
Ilinc  capulum  vibraiis,  binc  tori]iiens  missile 

[lelum, 
Ferralae  tnnicx  rivos  sub  pondere  sudans. 
Uis  dictis  mulcens  juvenem  resipiscere  cugil, 
Coiijuge  po»tposit3,  et  repetit  ereniiia  cnronain  : 

4U5  Jugiier  iiilerea  quia  Talsa  et  sancta  caneljat, 
Nec  serie  recipi,  ne<jne  pesbuul  scripta  leneri. 
Quxnam  vita  sacri  liicrii,  qnis  singula  cnrrai  ? 
Quanla  lides  aniiui,  qnam  celsa  ct  pura  volunias, 
AJ  quem  nou  solum  bomines  longo  oibe  veiii- 

[reiit, 

410  Verum  etiam  coelestis  honor  visebal  amaiiier, 
Aogelicusque   chorus   properabat  ad  ora   fre- 

'^quenier, 
Colloquiis  placidis  ut  fessum  anlmarel  amicum, 
Ei  quasicomplexum  recreet  per  verba  pareniem  : 
Ues  probat  isia  sequens,  qu;e  gesia  priora  re- 

[narral. 

415  Concilium  atleclum  rueral  synndale  Nemausuin, 
Quo  sacer  anlisies  mediaior  adesse  recusat. 
Ergo  ratein  scandeos  celerein  ,  parat  ire  per 

[amnem, 
Ccetibus  iii  mediis  habitaos  eremita  remotus, 
Ipse  in  puppe  sedens :  cunclos  sua    prora  se- 

[qiieslrat, 

420  Aiigelus  ecce  lamen  Domini  venil  aliger  allo, 
Ipsa  nempe  die  qua  se  conventus  abegii. 


Quidqiiid  poiiiilices  celcbrabanl  ordine  narrana, 
Pro  vice  51uriini  peragcns  synodalia  prxbens, 
Aiquesiii  cura  longiiiqiia  per  aera  iraiiai  : 

425  Qiicin,  pendente  via,  ncc  in  aera  peiiiia  fatigat, 
Sed  naiat  ala  celer,  doiiec  iiova  niiiita  ponei. 
Qii.^e  maiidat  Doiiiinus  nihil  abscoiisurus  auiico, 
Ut>|ue  pi  ius  relulil  sacer,  hxc  post  cuncta  pro- 

[liavit : 
Nec  frangunt  praedicia  ndem  ,  neque  |>rudita 

[falluiii. 

43)      Accidii  hinc  demiiin,  roribiis  sRdente  Severo, 
Compare  cuin  Gallo,  doctis  et  aiiiore  ministris  ; 
Murmure  miiltivago  complutiir  cella  beaii  : 
Uslia  clausa  teiieiis,  iliei  i:einiiiaitle  sub  liora, 
Audivere  loqui,  sed  qnid?  nescire  fateiitiir  :  • 
B  455  Seoserunt  strcpiiuin,  iie  |iie  verba  loquacia  nu- 

|ruiil, 
Pars  fuii  liaec  nieriii,  vel  sic  sensisse  $U|>eriia. 
Agniia  si  nun  sunl,  satis  est  auditj  ukereri. 
Post  sacer  egrediens  cellain,  majore  Se\ero 
Sulpiiio  poscenie  diu,  qua:  gesti  fiiisseiil, 

440  Vix   motus  precibus  ,  landi-m   rein   ex    ordine 

[|ian.lil  : 
liidicat  liic  Agnem,  Tedaiii  Mariaiiii|ue  loculain, 
Sani  tarum  expoiieiis  vultus  b:ibiuiiiiqne  bcaius, 
Qua?  facies,  oculi,  genn,  pes,  iiianus,  arca,  ligi>ra, 
Lumine  tain  puro  vidit  sx|ie  ora  surornm. 

4iS  Qiiis  color  aique  decus,  qua:    forma  el  gratia 

[>|ii3iila, 
Ei  sermone  pari  placidam  dixisse  salutem. 
Hic  petil  ad  fratres,  ill»  peiiore  soroies  : 
Sed  redil  ii.te  gradu,  illa:  naiii  rediere  volaiu. 
Culmen  apostolicuin,  celsas  et  bonure  colunuias. 

4CiU  &£pePetrum  meruit  Paulunii|ue  videre  licer.ter. 
Dxmonicas  etiam  lolerans  ssppissime  pugnas, 
Nomine  quemquc  siio  increpitaiis  cn|>ebai  abire, 
Maxime  Mercurium  infestum  rcfcrebat  adcsse, 
Uruiuiu  namque  Jovera  et  bcbctem  meinnrabat 

[liuberi. 

i'y>  0  sinreri  oculi,  nulla  caligine  pressi, 

Meiis  radiala  sopho,  reiineits  sine  nulie  sere- 

[iium ! 
Inspicis  aeriam  carnali  lumine  Teclam  : 
Atque  vides  Agneni,  redimita  fiunlc  corons. 


:>86.  Edil.  \en.,  Fena  apla. 

387.  Eilil.  Veii.  ,  El  radianiior  auro. 

588.  Kdil.  Ven.,  MiUtiiem. 

Ibid.  Sia.^iWa.  Non  dubito  legendum  csse,  ciim 
Ciid.  Val.,  ringula  tinquent.  Itaque  de  illo  iiniral 
Siilpicius  :  fuud  cingulum  abjeceral,  innigiie  militii. 
Cum  iifiiur  hic  miles  monachuiu  professus  fuissei, 
ac  vellet  dimissam  conjugem  repetere,  qnaiii  Marii- 
nns  iii  iiucllaruiii  inonaslerio  esse  jusserai,  liac  iiiia 
M.iriini  oraiione  ab  eadcm  recipienda  deieiritu^  eni, 
quiid  miiitiliiis,  iii  acie  positis,  uxoies  uoii  inln.is- 
i-e:iiiiur,  scl  lix  inler  gepta  ac  niuiiiiiieiita  «e  conli- 
iie.iiil  :  quoi iita  nec  i»  iii  quadam  monasiic;»  wiM 
Italxstra  de  uxnre  repeleiida  rotjiinrti  deb<  bat, 

?.01.  Cod.  Val.,  jiis  tarerdolii. 

Ibid.  tdil.  Vvii.,  Imc  uri/iiie  rficeiis ;  qiinil  tHiii-iiiluiii. 

4l.'i.  Ncniaiisnm,  uilis  0<'i'i'aiiia!  n-leberriina. 

418.  U.irlitius  scilicct  navi^.iui  :  pioeut  u  iiviciii 


in  remola  navii  parl$  $elu$  re$Uebal,  ut  narrat  Sul- 
pii'.  cap.  15. 

4^3.  Cod.  Vai.,  cetebraranl  ordin*.  Narrai  Sulpi- 
ciii'!  quod  cnm  Marliiii  discipnli  posiea  reiii  exqui- 
s>sseiil  dilig^nler,  el  eodeui  ipso  die  syiioiluin  cfle- 
liratiiiii,  (>l  ra'ler.i  evenisse  oiiinia  Sicui  a  Mnilinn 
diriiceraiit  conipencro 

4^8.  C.itil.  Val.,  reiliilil  ul  priiit. 

455.  Eilil.  Veii..  oiuuctautadit  rtiinenl  gtniiHtiit*. 

iliid.  Mtrcurium.  l>a'iii<>i<  vnlclicol  Mnriino  »uh 
variis  idoloruiii  asp<'cillius  &e>ti  osieiidelMl.  lU  ciimii 
ite  eodem  M-ribit  Scverus  S<ilpiciuK,  cap.  'iO  V<lai 
S.  Mariiiii  :  Freiiuenlei  dvtiol*$,  ilum  mille  Hoctn^i 
arlib:i$  $a:icium  viruin  conubiilur  illuiler*.  vi$iHi.m  «l 
$e  form  $  diversi  tmis  inijereia'...  ISam  i<tifriiu»  i» 
JoMi  |>«i>uii'i.  p'erumque  Mertuiii,  (iir|«'  t  mm  # 
Vfieiiii  uc  Miinno)  ifniislujufuiHiH  tutnbtu  «fe- 
lebut. 


105  DE  VITA  SANCTI 

Gsrnis  et  egregiam  preiiosa  luce  Miiriam. 
4C0  Vidisii  lemplum  Oomiiti  diademate  fulliiin, 
Vidisti  tlialamiim  sponsi,  super  omnia  pulebri, 
Composilum  geinmis,  auroque,  ostroque  deco- 

[ruin  ; 
Qualis  jaspis  erat  pedibus,  latcrique  lopazus. 
Qui  digilis  anuli,  viridi  fulgore  vemisii  ? 
4U5  Qiiales  arniillx,  dexira  ardesGenie  hyacinlbof 
Qiiania  zona  die  lapidum  radiabal  bonore  ? 
Cycladis  aut  qualis  calaclistis  effor)  rasis  ? 
Qiia!  palla  ex  buineris,  mlxln  cbrysnpraso  be- 

[ryllls  ? 
Quodve  mnnile  deccns  cnllo  rutilabat  in  illo? 
i70  Forsan  erai  niveis  amitbystiiia  viiia  capillis, 
Sculinilis  iinpressis  et  inauiibus  alta  sigijlis; 
Luniinis  ac  varios  spargens  diadeina  virores. 
Qua:  frons,  ora,  oculi,  facies,  gcna,  pes,  nianus, 

[iilna, 
Inde  repercussis  Qorebant  grainina  gcmmis? 
475  Sic  bone  pastor,  ovi  qus  fabula  vesira  cucurrit.' 
Quid  rogo,  quando  Petrum  ac  Pauluni  tam  sappe 

[videbas, 
Prima  ministerii  radiantia  vasa  superni, 
Aurea,  pulcbra  nimis,  gcmmata,  vcnusta,  co- 

[rusca 
1  la  putas  quanto  radiabant  ora  sereno? 
■480  Dogmaia  qu»  Cliri-.li  totuin  sparsere  per  orbem, 
Qux  dixere  prius  :  Tu  es  Clirlstus  Fillus  almi, 
Altilbronique  Dci  dominanlis,  el  omnipotentis, 
Ac  super  bac  petra  fundaia  Ecclesia  regnat, 
Quam  nec  flabra  movent,   nequc  vertit  lurbo 

[procellae, 
485  Nec  Irahit  undivagam  pluvialibus  imber  are- 

[nam. 
Hxc  quia  viva  tenet  petra  fundamcnta  salutis ; 
Conlra  quam  porlae  inferni  nunqunm  arma  vale- 

[bunl. 
Qiiid  sacer  ille  simul  Paulus,  luba  geniibus  ani- 

[pla? 

Per  mare,  per  terras  Cbrisii  proeconia  fundens, 

•490  Europain,  atque  Asiam,  Lybiam  sale,  dogmate 

[compleiis ; 

165.  Edil.,  dexlr(e  adjacente  hyacinlho. 

■4G(>.  Edil.,  Quiinto  tona  die. 

4!i7.  Edii.,  cataclijsis  eHora  rasis.  Ad  bunc  Fortun. 
lociim  Broweriis  :  yerbonim  hcec  monslra,  ait,  qiix- 
dam  sunl :  Velus  liber  'rrevuis  :  catai  lislis.  Iileni  Bro- 
weriis  vulthic  a  poeti  cycladem  d 'scribi  efforaiain, 
e  qua  calaclisli,  certis  locis  conspicni,  einiiierent. 
Ciiat  ariQiii  locuui  Foriunati  lil>.  ivdeVila  S.  Maitini, 
ubi  diclt : 

Qux  niaous  anlGcis  cataclisiica  Ula  rotavit  ? 
Dufresne  in  Closs.  quid  cataclistus,  sive  cataclilus  sit, 
inquirens,ccnsetvestes  cataclistas  luisse  vestesPhry- 
gio  opere  confcctas :  in  quibus  inscrtae  gemnr<e,  quasi 
x«Tax)£i(Tes;(rai,includeb.iiitur ;  quod  et  de  calicibus  qui- 
buseodem  modogemmaeeranliiiclnsse.dicebaiur.  Hinc 
GregoriusTiir.  lib.  de  Gl.  Coiifess.,  c.63,  aii :  Verum- 
tamen  catirem  non  comininiiil,  quia  cataclyta  in  ipso 
ftierani  soliduta;  qui  locns  illusiratur  ex  eo  qiKnl  ait 
Arnobiiis  juiiior  in  conlliciu  cuin  Serapione,  lib.  r, 
Knum  diadema  video,  sed  in  ipse  diademaie,  calacty- 
tomaiis  arle  sint  gemm(e  conslructx,  Ideui  Dufresne 


B 


MAUTINI.  —  LIB.  III.  406 

A         El  qua  sol  radiis  tendit,  siylns  ille  cuciirrit, 

Arctos,  meridies,  hiiic  pleiius  vesper  et  orlus  : 
Translt  ei  Oceaiium,  vcl  qiia  facit  insula  por- 

[tiim  ; 
Qiiasque  Britannus   babet  terras,  alqne  ultima 

[Tbyle, 
495  Buccina  concrepuit  regiones  una  per  omnes  ; 
DogHiate  (antorum,  Christi  daia  munera  paMgii, 
Hebra;us,  Gricus,  Romanus,  Barbanis,  liidus, 
Israelita  caiiit,  siraul  Alticus,  atque  Quiritis? 
Principibus  gerainis  fidei  sub  principe  Roma, 
500  Carnis  apostolicx  quo  sunt  duo  celsa  sepulcra. 
Prima  lenet  lerris,  ei  utrique  priora  supernis, 
Doginaiis  ore  pares,  et  sedis  bonore  curiles; 
Ambo  triumpbantes  sparguol  nova  dona  per 

[orbem, 
Cna  nempe  die  quos  passio  sancta  beavii, 

505  Et  sacra  sic  geminiis  signavit  lcrapora  consul  : 
Queis  splciidor  pariUus    rutilabat  ab  ore  co- 

[rusciis. 
Lucifer  in   radiis  premerctur  Tullibus  illis, 
Quippe  nec  ipsa  micat  tanlum  rota  fiilgida  solis. 
0  diilces  oculi,  faries  cernendo  beatas, 
510  Vidisiis  Sioii,  speciosas  ordlne  portas ; 
Vidistis  Sion,  ternas  quater  ordine  portas; 
Quas  amai   omiiipotens  ullra    omnia  ciilinini 

(Jacob, 
Conimariim  vario  redimitas  lumine  valvas, 
Sculptas  bracieolis,  inscripias  arte  sinaragdis, 
^513  Chrysolltbis  rutilas,  niveas  stillaniibus  albis  ; 
Quidqiiid  amor  poiuil,  quo  Inium  graiia  finlii. 
Oinnicolorque  decens  et  in   cninibus  uiia  to- 

[paziis  ; 
Per  quas  buic  populi  genus  illud  nobile  regni, 
Intral  sideream,  nierilorum  gressibus,  urbcin, 
820  El  sine  fine  manent  conscripti  in  sa:cul.i  cives  ; 
Inler  quos  proceres,  ei  cuiinina  celsa  polcnluin, 
Patririis  mixius  generosis,  consulibusque, 
Proximus  et  regi  resides,  Martiiie,  senator. 
Cui  dedii  arina  Gdes,  el  cui  fiducia  rex  esl ; 
525  Miles  aniore  cliens,  et  facius  bonore  cohaeres, 

refert  hos  versus  Fortunali  e  Coilice  lillcris  Longo- 
banlicis  exarato  (qiii,  iit  ipse  rererl,  ag«ervatur  ln 
bibliiiiheca   inonasierii  S.  Germani  Parisieasit» )  cx- 
*'  scripios,  qui  sic  babent : 

Vidisti  tbatamum  sponsi,  super  omnia  pnlcri, 
Composiluni  geinmis,  auroitiie,  ostroque  decof  uio : 
Quaiito  zooa  die  lapidiim  radiabai  honure, 
l-.yclailes  aut  quales  cataclysis  effera  ( F.  elfnra)  rasis  : 
Quae  palla  ex  humerismiMoChrysoPliara  beiyllis, 
Quodve  mooile  deciiscollo  radiahal  in  illo? 

Porro  rason  vestis  erat  monachorum  adhiic  noviiiif 
rnm,  qui  proinde  a  Grecis  pai-oyopot  Dominabaniur. 

470.  Edit.  Ven.,  aplis^ima  vitta. 

471.  Alla.  Forie,  atba. 
Ibid.   Edit.  Ven.,eJ  in  auribus  aura  sigilti. 
478.  Edil.  Vcn.,  iVimis  geminata. 
483.  Cod.  Vat.,  p/i(n'(i(i/is  imher. 
501.  Edil.  Veii.,  pri»no/e«en(  Jerris;  quod  sequen- 

duni. 
607.  Edil.  Ven.,  Lncifer,  ut  radtit, 
518.  Uuic.  Ms.,  hinc. 


407  VENANTil  HON.  CLEM.  FUnTUNATI  CPEUUM  PARS.  I. 

Qiii  |>oles  ur«,  oiei  veoUm  deposcQ  reatut :        A 
Et  viiula  libi  quod  tiiigua  remoriiiural,  audi. 


4M 


Ut  de  (oDie  i^iu  Qual  indulgentia  Ijito, 

Ac  le  urjnlet  sacer,  redeat  luedicata  clcalris. 


LIBER  QUARTIJS. 


IfOftl  nare  fluctlvBgnni  repeiens  ad  liltora  por> 

[luin, 
Floribus  atblcoiuig  duni  lilia  pollice  carpo, 
Ungue  rccido  rotas  el  pcr  violaria  curro, 
Ruris  amceiiireri  varlos  situs  inier  odores, 
5  Obripit  iiide  sopor  ;  fesstis  quoqiie  colla  reclino, 
Fullaque  graniineo  jscuerunl  menibra  grabato, 
Sed  redit  ecce  des,  et  jain  lucescil,  eundum  est, 
Duiu  luatutino  nos  ore  salutal  liiruiido, 
Ac  se  nocte  brevi  celeraia   crepuscula  rum- 

[puot, 
10  Qiio  torpore  iialeol  quamvis  mea  lumioa,  sur- 

Evigilansquc  oculis  deiergam  pollice  somnum, 
Ei  quod  iter  repeii  Gallus  vocai,  ibu,  sodales. 
Fluctibus  in  irifld-s  ignarus  oaoia  libellis, 
Ac  velui  ambiguas  iuter  Symplegadis  uiidas 

13  Jonii  i£gci,  Maeique  sequace  procella; 

Me  iamen  io  bibulis  ne  mergerei  Auit«r  arenis, 
Suinma  gubernavii  Mariioi  viu  pairotii, 
(juam  uitor  scabridis  indignus  carpero  verbis, 
Rusiicus,  arie  rudis,  leoiaDS  formare  monile» 

SO  Quod  nec  lima  polii,  nec  malieusaddil  acumen, 
Noii  incudo  lerit,  fornaxque  examiuat  igne, 
Nec  mordax  gcniino  forceps  Irutinavit  oLuaco, 
Sed  magis  incoinpium  prgferl  mea  lingua  me- 

[talium ; 
Res  lameu  illa  juval  sino  qualibet  ullius  arie, 

25  Quud  per  se  pulcbram  prxferl  i>ua  gratia  gcm< 

[mani, 
Altamen  ofGcii  qux  reslant  debita  solvam ; 
£t  cui  inagiia  nimis  modo  debeo,  parva  rependo. 
Caruotis  iitlerea  geniiara  pater  ausius  xgram, 
Ci  uiero  inulam  proferl,  sacro  ore  medeodam  ; 

30  Sex  gemiuos  graviier  bcbelem  sine  voce  per 

[annos. 

7.  llic  locus  resrondel  iisSntpicii  verbis,  Diai.  w, 
cap.  t,  Lucetcii,  »  GalU,  wrgendin»  est,  eic. 

t5.  Cod,  Vai.,  m  iTifidt*  <ri6»«  nauia  ^<f<i«;cor- 
rupie. 

iO.  Cod.  Val.,  Neque  malleus.^ 

51.  Narrat  Sulpicius  quod  Mariinus,  cum  idi^sseiit 
episcopi  Valeiiiiiiiaiius  sive  V»leiiiiiius  et  Viclricing, 
cessit  ipse  de  luco,  ul  ii  pulius  piiellam  Baiiarfut, 
taiiquam  se  digiiiures;  sed  rcnueniibus  liis  el  ex- 
oranlibus  ut  ipse  pnella!  lueileretur,  non  cunciaiui  ul- 
Ira  (utiumquepricclaTUin,  et  otlendendo  huimlilaiem,  uec 
differendo  pielaltm)  sperata  piaMitit. 

59.  Cod.  Val.,  linni/«  pleciruut.  Ed.  Veii.,  iiiii(i/< 
plectTum.  Ai  Bruvkcrus  :  quod  mendote,  aii^  legebatur, 
inutile  pleclrum,  id  opliiue  curruxil  Sidunii  iiiler|iios 
lyra  linnula.  Idein  Bruw.  pror>Tt  liicuiu  Alctiiii 
Aviii,  quem  sccuius  vidvtur  Foriuuatus.  1»  veru  bm 
csi: 

Flexitissrctator  recavo  sic  lingus  ralalo, 
|Vi-H»u(  ul  ia  camurani,  |iulsituli»  vhi  tirr«  plvciil, 
Pett.i!teustesuui!i,  nudul.iiuii  m  ucn,  <ierw». 


Ner  differt  Uartinus  op«m  plelalis  amicam ; 
Sierniiur  ergo  sulo,  lacitus  prece  sidera  pulsans, 
Corpore  (usns  bumi,  voliians  super  xibcra  seiisu ; 
Sensii  ul  etfectuni  fldci  meruisse  precalu, 

35  Sanriincaiuruin  lerri  sibi  puscii  olivuin, 
Inruudiiqiic  ori  benedictum  frtige  liquorem  ; 
Aique  leiiens  digiio  linguam  miserando  puelije, 
Ipsc  pairis  nonieu  geniale  requirit  alumnx ; 
Mox  resolBia  movet  laiicis  lyra  linnula  plecirum. 

40  Atque  insueia  cauit  camerati  cunclia  palaii, 
Denie  relisa  cavo  producens  verba  friiillo, 
ResponJiiqiie  patris  nomrn  pia  lilia  dulce. 
B         TcBire  prius  genita,  liic  visa  esl  quasi  voce  re» 

[natt; 
Reddii  adulia,  wetm  lactanies  ore  susurros, 

45  Incipiens  tenero  proscindere  verba  rotatu ; 
Motu  pigra  nidi  deenrrcns  lingua  gradatim, 
Implicilo  sonitu ,  rauca  novitaie,  cicuta, 
Donec  plena  sun  cecinii  symphonia  flalo. 
Tum  genilir  genua  ampleciens  veneranda  beati, 

SO  Yociferans,  ei  voce  daia,  «oa  gnudia  ploraos, 
Lxiitix  voto  reboat  prxconia  Cliristo. 
Judicis  inde  feri  conjux  xgra  Avliiani, 
Dirigit  ad  sanctum,  morbi  sperando  medellam, 
Vas  olei  viireum,  lance  xqua  diiuidiaium, 

55  Undc  salulifero  depelleret  uiiguiiie  morbum. 
Mox  super  anipullam  fecit  crucis  ipse  sigiUum, 
C         Surgil  ad  ora  liquor,  spumaiisque  exxstnat  un- 

[gueu , 
Uberlate  nova  vilreo  sub  coriice  oborlum, 
El  vasc  in  sicco  generosus  nascilur  bumor ; 

60  Curril  in  ascensuro,  qui  vergere  novit  ad  imum, 
Fluxibus  et  liquidis  olei  petit  alveus  alium ; 
Sed  qucm  non  genuit  radix  oleagina  succuro, 
Kec  Syrabrachu  dedit  metilo  virintis  adullo, 
Crescit  et  ad  summum,  paiulo  qua  claudilur  ore, 

Porro  friiillus  (subdii  idem)  pyrgus,  aut  pyxis  er»t, 
in  quam  tessera;  miilebantur  el  jaciebaiitur  iu  ab»- 
euui  :  dc  quibus  C,  Sollius  in  Narboiie  : 

llic  promens  terrlej  pilas,  trocbosque, 
Hio  lalos  crcpiiiiiiUt>us  rriiiUij. 

Q  llinc  Jtian.  de  Janua,  ul  legiiurapud  Dufresne  ;  fri' 
lellum,  ail,  poiiilur  etiain  pro  vate  perforalo,  per  quod 
toknl  projiti  ti^xitli,  ne  /ial  ibi  ftaus.  K  runioie  iia- 
que  illu  i)uein  ednnl  lessrr.e  iu  liuiic  alveoluiu  coii- 
jcct.i;  diicia  siiiiilitutlu  c.^l  :u1  vuces  hnm:iiias,  qiiJi 
ore  funduiiiur  el  lingua.  Qiio  in  stusu  Uilo  iii  ViU 
S,  Amaiidi  cpi!>copi  : 

Oul  docil  puerum,  quis  seiisoil,  qu»«o,  Muiil, 
Iltiljraicosouilu^igiiotvs  prulctre  rriiiiluiif 

f>i.  Dit  AviiiHiii  teriiale  ei  crudeliiaie  deiuce|>t 
eril  seriiiii. 

b^.  Syrubracha.  Ms.,  .S^nitaia ;  Cod.  Vat.  et  Kilit. 
Vi-ii.,  uec  <yi'ri  biii-ru  i/i'iiil  wi<'rilu  Miiulin  ailHUum, 
quutl  pl.ici'1.  Veieret  tilni  (uil  lirowcru»)  iiyruUM 
fro  H/ii/uiriiii  exotid  fretioti  hqutiit  i;i<ti^,  actiyiuuk 


409  BE  VITA  SANCT!  MAUTIM.  UU,  IV. 

C5  Nec  coaieiitus  agit  liquor  ui  vas  expleal  illiid,  A         Cuniperilut  MneitK  rerali»  jiissa  saiagi. 


4t0 


Nant  cuiuuUta  olei  mox  deOuii  uada  supenie, 
Nec  sese  urna  capii ;  taula  es(  lieiieiiiciii)  dex- 

[ir*. 
Exuiidunsqiie  omnes  piicii  maiV  rccit  amicins. 
Ei  digili  de  ronie  rigans  oi^inavit  oliTiiin  : 
70  Ac  posiqiiam  irrigue  lluviali  mure  ciicurrit, 
Yas  plenuro  idei  meri^o  malroiia  recepit. 

Nec  minus  inde  subit  rerum  adiniraiio  facti, 
fdem  T3S  Titreum  benedictum  nobile  reddeiis, 
Cum  puer  incaulus  posuissel  in  ore  fenestra, 
7S  Ut  pote  carbaseo  venerans  Tclamine  teclum, 
Lintea  dum  retrabit  fluiianiia  oescius  alter, 
Liipsa  pavimenio  arapulla  siat  marmore  lcnso, 
Sed  uec  S3X3  Tiirum  perdunt    dcc  Tasa  rujiio- 

[rem  :  ^ 
Iniegra  servalnr,  volilans  quasi  peasile  pluma» 
80  Aui  subfecia  levis  geininis  descenderet  alis ; 
NuIIaque  rima  patet,  nec  faeta  in  vase  cicalris, 
Sic  liqtior  interius  facit  cxteriora  tueri, 
Ei  quem  (utari  decuit,  sus  legmina  teiit, 
Ne  Tiira  depereani,  olei  euslodia  servat, 
85  Incliisnsqoe  liuinor  proprium  defendit  amictuiii, 
Ac  fraginen  fragile  siatuii  beiiedictio  forte. 
Ciijiis  disclpuli  pariier  dum  eominiuus  irent, 
Et  canis  borrilicus  latratn  in»i$teret  aniplo ; 
Unus  amore  pio,  Martioi  in  nomine,  dicii, 
90  Prxcipin,  tacea<: ,  nec  nos  clamore  fatiges, 
Uox  prancisa  canis  rabidi  voi  ore  pepeiidii, 
Clamoremque  Tagum  intdia  de  faiicti  resorbet;  ^ 
Et  fragor  ille  ferox  avido  sub  goitufe  obiixsii, 
Siaos  riciu  stupido  frenata  voce  molussus, 
95  Cum  luror  urgerei,  quia  se  nec  hiare  liceret, 
Sic  redit  Licluso  ireraula  sine  voce  susurrn, 
Profuit  ei  nomen  sancti,  quo  defu  t  ore. 
Ergo  iier  incwpiiiiii  leiiiu  pede  piTgere  lcn- 

[tlamj 
Dtmi  licet  ire  Tiam,   duni  roe  Tocat  aura  salu- 

Ibris 
100  E(  ir:ibii  hora  dies  veEtigia  tarda  niOTentem. 
Il<>ribus  ut  lumidus  comes  Avitiaims  agebatr 
Terribile  ofiicio  Torooos  suflultus  adiTit. 
Agmina  coDveniunt,  et  longa  caiena  reoruin, 
Accresceute  coina,  quorum  caro  tnta  Queb^it  : 
lOS  Ei  coMsuropta  nrctum  laxabai  bracbia  ferrum,  p 
Confecta  macie  vis  declaranie  figuram, 
Pieiiaruni  genus  ipse  jubet  plus  more  parari ; 
D<*neiitem  videas  pnpuium  spatiare  per  urbem , 
iiidixiti|ue  nefas  processo  ad  triste  Iribunal, 
tli)  Uudu  iiuces  oculi  speciareni  meuibra  creinari, 

100.  Dies.  Forte  diem. 

101.  Ariiianuf.  liic  Avitianiis  idem  forte  fuit  qui 
tub  Juliano  vicarius  Africx  fuisse  dicitur,  nt  eniistat 
es  Cod.  Theod.  I..  15,  de  curs,  publ.,  t.  i,  de  Indui. 
debilor.,  et  I.  2,  de  iiin.  niuniende.  Kjus  meniioiiem 
f^citet  Aiiin)i:in.  M.ircelliiias  iili.  xxvii  sub  Valeoti- 
niano  et  Valenle,  quc in  er  ticario  appeli;<(,  si  niitdo 
idem  esi  qui  a  Sev.  Sutpic.  eomcs  Av:(iaiiiis  appL-l- 
ialnr. 

166.  Conffcia.  Lofrendum  videiiir  fonyclam, 
t07.  Co^.  Va(.,  geiiiti  oiuMjubet. 


Tempore  snb  nocii»  txTa  ad  pnctoria  teodit, 
El  pictalis  iier  sotus  parat  ire  viator. 
Pervenit  ut  seiiior  gressu  miseranler  anbelo; 

115  Sieruitur  anie  fores,  per  liipina  dira  bcDignus^ 
tjua  recubaljudes,  torpeiite  sopore  sepultus. 
Angelus  iiiierea  penetrai  moi  aliger  aulam, 
liilonat  et  comiii  dormilanti  ore  miaaci : 
Te  tepor  bic  reiinei,  Mariinus  stat  foris,  [nqtiit, 

120  Tu  requie  froeris,  etsustiort  ilk;  iabores  : 
Molliler  ipse  loro,  jacei  ille  in  marmorediro. 
Excutitur  trepidus  mot  ex  snmno  Aviiiaous, 
ilartiaura  exclamans ,   foribus    recubare   »3> 

[cratuin : 
iropent  et  faniulis  reserent  ot  clauslra  beaio, 

liS  Ne  Befvum  Cbristi  venerandum  injuria  vexet. 
Uioc  (arouli  illadunt  dominc,  crepitaote  ca- 

{cbinoo, 
Dicentes  siupidi  se  somnia  vana  videre  : 
Pro  foribus  uullum  residere  vel  esse  Tirornm, 
Rursiispraicipiii  premitur  somno  ATitianus  ; 

150  Augelus  inde  viruia  Tiolenlior  exciiat  urgens, 
Coiiciitit  et  graviter  ne  cederei  ipse  soperi; 
Territus  binc  judes,  ultra  neque  creduhit  ulli, 
Posiposiiis  fainulis,  ccier  ad  sua  limina  pergi( : 
Atque  ibi  Martinum  repcit,  ceu  seiisera(  olim, 

ioS  TiiiiG  ferus  alloquKur  saiieiuin,  bis  vocibus, 

[iiltro  : 
Quid  Martiiie,  mibi  facls  boc,   Tenerainle  sa- 

[cerdus  T 
Noii  mecuai  asquaii,  faieur,  certamine  pugiias, 
Absolvendo  reos  venis,  et  me  verbere  lorques. 
An  me  pro  cunctis  pcenas  absolvere  mavis, 

140  Fligis  aut  facinus,  mca  per  tornienia  pacisci  t 
Sub  tortore  nnva  mutaiiiur  leropora  rxdis  : 
Paena  diurna  reos  cruciat,  me  nucte  faligas. 
Serve  Dei,  p.itiiit,  qtiam  sit  tibi  celsa  potestas, 
Qiundo  Bagellaiur  graviter,  te  judiee,  judex. 

145  Uinc   lameu  i|ise.  probas,  mecuin  sit  qnaliler 

[aciuiu  : 
Ctiiii  per  roe  venio,  nec  amicum,  oec  rogo  ser' 

[vuni; 
Non  patliur  Jifferre  moras,  quem  poena  coercct ; 
Nil  opus  eit  verbis  tacito  le,  nosco  quod  opias; 
Cede,  precor,  discede  loco,  concede  qiiod  oro, 

150  Nee  lua  me  graviter  ciio  puniat  ultio  vindex, 
Maec  aii,  et  propero  pede,  discedenle  patrorHi, 
Avitianus,  iiiops  aiiimi,  vocat  oniciales, 
Et  reserare  jubei  tormenta,  ergaslula,  elaostm, 
Cum<|ue  relaxas!>ei,  procul  ip&erecessii  aburbe^ 

109.  Hsec  respnndent  ii«  qnse  referuntur  a  Sev, 
Snlp.,  c.  5,  Dial.  3,  ditponens  (.\vitiaiius)  poileradie 
itionita  eiv  tnie,  ad  ep*%  tam  triite  procedcre,  etc. ; 
mallem  hic  legere :  tndixiique,  ne(at !  preeefiHin, 
eic. 

111.  Fdit.  Ven.,  JBMa  tyraani. 

l2t.  Cod,  Val.,  reserent  el  elauitra. 

iZ9.  CoH.  Val.,  pceiiuitsioliere. 

li!,  Coil.  Vat.,  nmltaaiur  leinpora  rirdit, 

t&i.  C«h1.  Val,,  Ipte  recedit  ab  uibe. 


411 


VENANTII  UON.  CLEM.  FOUTU.NAri  OPEIIUU  P.VIIS  I. 


4lt 


155  El  gravJs  iia  fngii,  aibi  fit  imior  ipgetiiiinri ; 
OrJiiie  pervcrso  ei  puceni  riiga  jiiilicig  au;;et, 
Ac  sine  rseJi  liipiiiii.siilvogreise,  pastor  alieg'!. 
Qulqiie  iioia^ierio  i|U0tieii8  properaret  ait  urliciii, 
Sive  pedt-in  ccllx  fiiris  adveiiieniio  tiilissci, 
i!'0  Agniiiia  larvariiin  irepidabant  ore,  roiatu, 
El  cuin  nescireiil  populi  advent»repairotiuin, 
Designabaliir  grnii  u  qiioi]uo  dxmonioruin. 
Propitiaiiie  !>acri*,  pendciitia  nicmbra  videres, 
In  sublime  procul  siildaia  per  aera'  duci. 
1G5  Asl  alios,  pedibiis  snperaclis,  vertit  in  altuin, 
Et  caput  inrcrius,  vciuii  dc  nube  ruentes  : 
Mec  laineii  bis  vestes  fluereni,  verecunda  legen- 

[les  : 
Criniina  vel  niejiia  edcnies,  sub  judice  missi, 
El  sii»  pra-cipiics  etamine  facta  latenles  : 
170  Itle  Jovein  siolidum,  liicse  r^teaiur  Aiiiil)t<iii, 
Yasi  iiiiiiislei ii  se  d;uinimis  csse  iicfaiiili  : 
Sed  tiinore  pio  feritas  cruciala  riigalur. 
Niinc  eiiain  Scnimdin  pagoquid  gesserit,  ciiani. 
Ciiiii  coiiipacia  gelu  premerel  sata  grando  quot- 

[aiiiiis. 
17.')  Cultoremqiie  seges  (lcfraudarelur  inanis. 
^ec  messoris  opus  llavescens  spica  rogaret, 
AgricuhiM|i>e  maniini  iiiiura  veiaret  adempia, 
liicnia  maiuris  toiieiis  decepius  aristis, 
Cum  jejiiiia  suo  lorperent  jiigera  sulco, 
180  Ac  lapidala  cibiiin  poptilis  ^eges  xgra  negaret, 
Miiiitur  ad  sancluin  logaiio  lida  precaiu, 
Utremoveri-tliunioriiribundaprocella  nagelliiin ; 
Celsa  viri  qu:e  luns  oraiio  sola  peregil. 
Nain  slatim  alque  preces  fudil  bonus  ore  sicer- 

[dos, 
185  Tempesttile  graves  Siccarunt  niibiia  nimbos, 
Ei  vidua:  segetcs  se  feriilitaic  mariiant. 
Quxque  quater  quiiios,  per  quos  super  ex^iiiit 

[annoH, 
Intemerata  sacri  viguerunt  dona  |iaironi. 
Vir  tamen  ipse  Dei  ut  sublatus  ad  asira  recessit, 
iUO  Oblitse  incubuit  rediviva  pruceila  rapinx, 
Praesule  subducio  vasiat  fera  clades  agePuin, 
Ac  uiale  captivas  iinber  populatur  arisias : 


A  1>  rensori|iie  nbil,  et  niux   prjedam  grando  re- 

[quirit, 
M'iriiiii  abscessii  repetunt  elemenia  flagellum. 
19j      Vir  qiio>|iie  jublus  itciii  cum  occurreret  Avi- 

[liano, 
A^picit  instantem  liuic  sa:vi  dxmonis  umbraio, 
Uon  ificain  laciein,  irnculeiiiam  corpore  peslein , 
Qiiam  prncul  inleiidenssancins,flaiu  orisabegit. 
Jiidei  dum  in  seipsum  putal  cxsnfflasse  beaiuiii, 
20 )  Cur,  boiie  paslor,  aii,  tna  nos  injiiria  veial , 
liiiligiiosque  facit  despectio  Qaiills  aur»? 
Qiiem  paier  egrcgius  responso  alTaiur  aniico: 
llxc  tibi  non  facimus  prubrosi  sorle  reatus, 
Sed,  male  qux  incubult  ccrvici,  flavinius  uinbrae 
205  Moi  tamen  illa  fugii  subsellia  larva,  satelles, 
B         Et  cervlce  sedens  invasa  sedlHa  llquii, 
Libcrlaie  nova  surguiii  colla  Avitlanl. 
Exoneratus  euim  judex  revocatur  lionori, 
Miiior  aique  fu  t,  gravis,  iniplacabilis  oliui. 
210      Mirum  aliud  vico  quod  coniigil  Ambaciensl. 
Idula  tnrrito  fueraiit  educia  melalio, 
Exiinie  saxis  iiioles  niicrala  i>nlills, 
tii  sublime  liirunuin  procedens  a:de  siipeiba, 
Falsia  superslltio,  deeeplio  vora  precantum, 
215  Craiide  ojius  ad  faclnus,  facieiis  iiibll  esse  co- 

[lenies, 
Quod  dum  snnctus  ovans  mandasset  rile  ruen- 

[dam, 
llumanis  opibus  neque  boc  avelleret  ulliis, 
Tum  sacer  antisles  assueia  per  arma  recurrens» 
'  Pei  vigil  Insislens  nocturuis  excubat  boris, 

220  Alloquiis  Domini  tacliurna  sileulia  ruiiipens. 
Sed  cuiu  mane  recens  auroram  spargeret  orbi, 
Tenderet  et  croceum  per  nubilu  Piicebus  auii- 

[einat, 
Ecce  repens  oriiur,  varianie  fragore,  provella, 
Slridula  sidereu  voliiatu.  et  multa  luinuliu, 
L'i  Auxilii>  iVemebunda  luis,  Mariine,  satagens, 
Etiua  castra  iiiovens,  arin  aa  ferocibiis  au^lris  : 
Qiix  faiuim  iil  letigii,  rap^d.e  veriiginls  iclu, 
liiipiilit  ac  fabrioaiu,  fiiribuiido  impacta  rolatu, 
idola  coiiiininuii,  molemqiie  in  pulvere  solvii; 


164.  Cod.  Vat.  Adpropianle  sacro;  qiiod  lem-iiilum. 
Pefert  eiiim  Sulpiciiis  quod  clerici  lunc  inlelligeliant  ,j 
iidveniare  Harlinum,  cuni  dapniniiuin  jieiniiiis,  (|uiliiis 
eiiergtimeni  obses^i  teiirbaniur,  aiidiebani;  et  illnd 
bahebatit  indkium  qnid  Martintis  e  donio  egressus 
^d  basilicani  accederci. 

ll!5.  Cod.  Vat.,  ailis  h.tjiu  iii  allum.  F.nergiinieiii 
fcilicct  aliqul  a  da-iiioiie  susponsi  in  sere  leiirbaiiliir, 
rapilibiig  dedrsiini  versls,  (11111  inlerea  liKesie niit 
vestlmeiila,  ne  ad  capul  dulliieiiila  quud  veiectinde 
tegitiir  rcvelareni.  Siilpic.  c.  0. 

i<i7.  iVef.  Ms.  ISt. 

170.  FateaiuT.  SU.  faiebntiir. 

Ibiil.  Coit.  Val.  Ilic  se  leslalur  Aiiubem. 

171.  Cod.    Vat.,  Viua  iiiiiiitlt>rii]  i/a^^iviiis. 

172.  Mariinos  da'mniies  fimabat  ei  (■iicgiinipnis, 
non  atlreciando  nianibiiK,  ntin  ii|.jtiig:tiiilii,  tii  r.i-- 
leri,  eed  jaceiidu  huiiii  in  ciucre  ac  ciliciu.  Ibid. 
gulp. 

|U7.  Cod.  Val. ,  bvrrifieam  (aciii. 


2  i9. 11  cversiis:mi(i(irn((;i(i',  eic..de<'St  inVai.  C0.I. 

SIO.  .4>iifiaitcH$i.  Uppidum  i'.lud,  viilgu /lm/)ois«, 
jaicl  ad  ciiiiniietiles  l.lgeris  el  Aiiiallss.e  ,  eliaiii 
niittc  celebie,  ut  refcrt  cl.  Ktilitarl.  in  nolis  ad 
Cn-f.  Tur.,  lib.  11  lli>ior.  Franc,  cap.  55.  Iliijtisct» 
oii|iidi  nieiiiioiietn  (aclt  Cregor.  Tiir.  Incn  cilaln. 
itii|tii>-iis  :  coiijuiicliiiue  (CliltKliivens  et  .Vlaiicus,  rcK 
(i  iliuruni),  m  iusula  Liijcris  ifuiv  eral  juxla  vicuui 
AnibiicienseiH  lerrilorii  urbis  Turonicir,  etc. 

-.:1^.  Siil|iicltts  lia  liaiic  labrlcaiii  describil  cap.  9  : 
Pulili.\simit  saxii  iiiotes  lunila  surrcxeral,  quat  in  ci>- 
ni/iii  sublime  proceUens,  tuperslilioueiii  loei,  upentit- 
gni  aic,  lervabat. 

■iHt.  Kilil.  Vcti.,  rili^  rut^iii^Hiii ;  quod  $e<|.  Narr;<l 
Siilp.  qund  Mailiiius  mnlliiotteiti  lllatii  ircsbyiert» 
cjiis  Inci  (llt  Uc'titl;ini  iiiandavoral ;  scd  is  njliil  fMe- 
r»l  exKerntits,  c.itisiliis  iiiiiini-^i  vl  ai iiiiili  iinlitia  el 
pi Mica)  niuliiliidinis  iiuiiicrn  td  piu^stitri  pns^e. 

2'i.^.  Kdll.  Ven.,  firmcfrNm/iilNi,  .tfiirliN«,  pii^riiiiit. 
ti^).  Edil.  Vcn.,  J/li«(i((jiNmiiiMil. 


^13  DE  VITA  SANCTI  M.VRTINI.  —  LID.  IV.  4i4 

250  Altaque  turrigero ceciderunl  raoenia  fasia.  A  If>(*e  prociil  gressum cilerans  aniisles  abibat ; 

0  sacer  antisles,  dulce  et  meniorabile  nomen. 


Quis  se  non  subdai  libi,  pro  quo  el  nubila  pii- 

[gtianl? 

Hxcquoqiie  roira  loqunr,  parili  virlule  peracta. 

Siabat  celsa,  rigens,  inforaiis,  forma  columnx. 

233  Immanis  liabilu,  iraclu  insuperabilis  amplo  ; 
Quce  superimposiiuin  simulacrum  bosiile  gere- 

Ibal. 
Qiiam  pius  ut voluit,  valuit neque  solvcre  molem, 
Rursus  ad  orandi  victricia  signa  cucarrit ; 
belliger  eliciens  ad  se  arma  polenlia  coells. 

240  Straius  bumo   recubans,  precibus  supra  asira 

[relaiiis, 
Qiio  exoranie  diu,  muUoque  in  pulvcre  fuso, 
Cu>Iiius  est  oculls  descendere  visa  rolunina, 
MoUiter  aerio  dlsulcans  oubila  Lipsu, 
Quae  moleiii  oppositani  ul  vibrato  perculit  ictu, 

2i5  Fragmine  dissiUiit  compago  soluia  columnx; 
Lasaqoe  disperso  frcgii  simulacra  metallo ; 
Et  meniiia  novo  feriunlur  nuniina  telo, 
Falsa  qiiidem  veram  sumeotia  numinis  iram  : 
Qux  subversa  suis  genuerunt  lucra  ruiiiis, 

250  Ac  resuluta  feris  creverunt  templa  favillis. 

Pandere  quin  etiam  decel  illiid  bonore  beati. 
Pallida  cuni  niuller  siillanle  rubore  cruoris, 
Cujus  se  irrigiio  siccarunt  viscera  fluxu, 
Naufraga  niembra  trahens  sccum  vaga   sangiii- 

[nis  uiida, 

255  Tempestate  sux  pluvix  defessa  laborans,  . 

Ipsa  sibi  generaiis  secreii  turbinis  inibres, 
Fluclibus  el  propriis  jaMi  siibincrsura  ruebal, 
Ncc  super  ulliis  eral  portns  ^ibi,  nonna  salutis  ; 
Cui  seniel  ut  lacia  est  beiiedicii  linibria  (ili, 

2GJ  Nobilis  ac  suinnii  palpantur  stamina  panni, 
Exsillt  inde  salus,  dig<los  prius  unguine  com- 

[plens, 
Transil  in  arcanum  ndiicia  lanta  niedelx  ; 
Proliiius  irrigui  siccatur  origo  fliienii, 
Pruna  eiiam  patulos  damnaniur  lislula  cnriias, 

&G5  El  restricia  fluens  redii  insonli  unda  cruoris. 
A>$idui  fliixus  fugiens  cava  vana  nieaius, 
Vcsie  sacra  inediii  solidaniurglntine  rivi, 
Et  virtuie  viri  senseruiu  freiia  iiquores, 
Inculumisquo  redit  de  furto  femina  felix,  | 

270  Atque  saluOs  opem,  medico  ignorante,  resum- 

[psit, 
0  Martine  sncer,  nescis,  et  munera  donas. 

256.  Idolum  sc.licet  sninmx  columnae  iinposiluin 
siahat. 

2iC.  Edil.  Ven.,  lapsnque  disperto. 

Ibiil.  Cnd.  Viil,,  pereunt  simulacramelallo. 

253.  Cod.  Vat.,  siccaiani  mcera;  qiiod  lenendum. 

255.  lidit.  Ven.,  alque  suas  pluviie  siib  pondere  [essa 
taborans. 

264.  l.dii.  Ven.,  damnalur  fiilula.  Cud.  Valic, 
damnavit  fislula. 

265.  Cod.  Val.,  r^dilin  fimiemundn. 
274.  Ed.  Ven.  ei  Cod.  Vai.,  vada  remige ;  quod 

placel. 
^75,  Cod.  Vat.,  v«jiir<cru(a;  corrupte. 


Obvius  ecce  venil  serpcus  adiiaiido  per  amnein, 
Pectoris  impulsu  siilcaiis  vaga  reniige  cauda , 

275  Sqaamniea  tcrga  moveiis,  spiris  v^iila  cxrula  iin- 

['lens; 
Qiiein   sacer    inspicieiis,  ail  hxc  in   noniiiie 

[Cbristi : 
Inipero  dira  libi.  pele  cursuin,  be-ilia,  retro. 
Qux  piocul  in  fluvium  siiiiiiiniiiia  lcnla  reflexit, 
Aique  retorsit  iter  niox  sarcina  lanla  veneiii, 

280  liidc  pelit  bibulas  ripx  ulierioris  arenas, 

Ciirgitc  lapsa  naians,  lotasqiie  reiiavigat  undas, 
Ubscquiis  fanmlans,  el  vipera  perdidii  iras, 
liiiperils  ju.sli  nec  iiiiqua  venena  repugnant. 
Forle  dios  aderant  pasclialia  festa  gerentes, 
"  285  In  quibus  aniistes  panem  qnnque  piscis  edebat, 
Addcbatque  bonus  lum  fercula,  repiile  guslu, 
Siilliciiai  inoiiachos  si  cnpia  piscis  adesset ; 
Rcspoitdii,  rui  cura  foret  commissa,  laiaister, 
Se  loto  piscanie  d^e  captura  negasse: 

200  Ml  valuisse  liainum,  setis  ab  arundine  jaclum  ; 
Mec  piituisse  aliquam  vel  relia  ducere  prxdain. 
Cui  consianicr  ais,  placido  moder:'.inine  pastor, 
Perge  modo  ail  fluvium,  libi  nec  cnpiura  negalur. 
Arlincein  spes  certa  movet ,  petil  iinpiger  »m- 

[llClll, 

295  linplentur  paii  er  moiiacboriim  cxaniinc  ripx-, 
Ul  sacra  Marlini  spectarent  dicla  pro|ibelx, 
Qunn  scirenl  non  cassa  loqui,  nequc  verba  re- 

Projicit  ul  fluvio  cassein  dc  pu()pe  inagisler, 
Molliter  ac  vilreo  Lii^cri  Ualiii  liiiinida  liiia, 

300  Mox  ingenlem  esocem  modico  sub  relecoercei; 
Ei  Irahiiur  coguaius  aquis  ad  litiura  piscis  , 
Nnn  rete  ariilicis,  sed  M.irtiiii  ore  ligntii; ; 
Usibus  et  sancli  se  pra^la  iiaiaiilis  oircri, 
Tali  morte  magis  viiie  pro  inuiiere  currciis. 

303      Nobile  quin  eliam  ex  praefeclo  Arborius  efferl 
Signum,  qund  viJit,  se  lesie,  lidelis  iii  urbe  ; 
Iminaculuta  Deo  cuni  dona  imiioiieret  ara^, 
Kl  paler  alloniliis  ceremonia  diva  sacraret, 
Muiiera  vel  Cbrisii  beiiediceret  ore  sacerdos, 

310  IrapiiMla  allari  rata  corpiiris  atque  cruoris, 
Einicuit  subiio  nianus  alm.i  decure  superbo, 
D         Nobilium  vario  lapiduni  splendore  coruscatiSt 
Uiidique  vi.sa  rotx  spargens  radiatile  Inuieu, 
Br.icliia  piirpureis  vibraiilia  fnlgura  gemuiis, 

315  Liinieii  et  ad  solis  radians ,  lux  fulva  loetallis, 

286.  F.dit.  Ven.,  edebotqne  bonus  ;  quoil  placei. 

288.  Miiiiiiibus  scilicel,  qucm  Siilpicius  ail  (iucluil) 
fuisse  piscari. 

292,  Kdil.  Ven.,  fiii  constanler  ait. 

2l»8.  Eilit.  Ven.,  Prajicit  in  fluvio. 

304.  E'lit.  Veu,  vitce  quam  munere. 

5(15.  Iliiiic-  Arborium  viriiiii  pr^i-recioriiiin  ivmmal 
supra  Fortiinaliis  lib.  ii  de  Vit:i  S.  Mnriiiii.  Aii  bic  cx 
eaiiem  fauiiliii  fuit  qiia  j£iniliiis  M:ig  us  Arbnrius  , 
Aiisoiiii  aviiiiculiis  ,  liliiis  Cd^cilii  Argicii  Arborii,  dti 
qiiibus  exstanl  canniiia  scri)ila  ab  Aiisui|:o  lil  ct  iv 
Pareutalium '' 


4IS  VF.NVNTIl  UON.  CLEU.  FOKTUN.VTl  OPERUM  PAllS  L  4l» 

Credula  noo  poiiui  ficrei.i  miracula  rcruiii.         A         Ocairrii  Tre^iros,  aliis  quoque  moU  qucrelii. 
Vir  «iinul  i|)»e  (xileiis  se  lunc  Arburius  iuquil. 


GemniaruDi  graviuin  crepiuuieta  audisse  rra- 

[goreui ; 
Sic  ceiniDame  Gde  justi  via  dexiert  fuNii, 
3^0  Inque  loco  inanicx  micuil  (ranslaia  smaragdus. 
0  Uarliae  dccens,  lapidum  vebroine  coinpie, 
Qiiam  nova  palla  iitii,  cujus  textura  coruscaiis, 
Trama  lopazus  erat  rutilaos ,  et  slamen  jaspis , 
El  luuicx  iusigncs  currunt  pro  vellere  genini». 
325  Qii.^  manua  artinris  caiaclistica  Qla  roiavil  ? 
Quig  fuil  liic  npirei,  ubi  lana  hyacinlliina  cunil? 
Quis  |ioluil  rigidus  lorquere  ad  licia  gemmas  ? 
Ilcc   vciieraiido    magis  poterunt  quam  fando 

[referri. 
Quid  secreta  peiis,  ncc  in  abdita  lununis  iotras?  " 
S30  £si,  bomo,  qufd  6tii;>eas,  ubi  neclit  gratia  lelas. 
Ilisloria!  nobis  oiiiur  hic  loiigior  ordo ; 
Sed  breviore  via  data  pcr  eoinpendia  curram. 
Uaximus  iinperii  moderaos  quasi  recior  ba- 

[benas  , 
rrxcipil  liachium  tum  armoruni  jure  luiTi ; 
555  Ne  quis  eum  pelerei  damnanduiii  lcge  furcnsi , 
Accusatorem  velerati  Priscitiani; 
Uiiiii  ad  llispanos  arniaia  sorte  iribunns, 
Reliquias  beresis  qni  quxrani,  et  buna  toliant, 
Inventosqiie  pares  capitali  criniine  daninent ; 
itiH  Sie  tameii,  ut  cuncios  occa^iu  saiva  ferirel. 
Pluribus  ergo  malis  boniias  impulsa  bcaii, 
Leucadio  pariier  pro  prxside  prompta  preca(ri.<[,  _ 

3lt).  Edil.  Ven.  et  Cod.  Vai.,  )iidi  pia  detlera  ; 
^uiid  tenendiim. 

525.  Ca(acUtilca.  Ibid,,  Catac'gia  fila^  Vitle  (|ii.ie 
diximus  supra  io  uolis  ad  lib.  iii  Viia;  S.  U^irlini  , 
p.ig.  403. 

331.  tiackium.  Itiiaciug,  episcopos  in  Hispania,  ad 
saiiguiuein  usque  ei  cxdeiii  Priscilliaiiuni  lixrel  cuiii 
persecuius  fueral;  quem  proinde  uti  ianguinaiinm , 
deviiabant  alii,  ct  ejus  coiumuuioni  se  noii  aJinisce- 
bani,  ioter  quot  el  Martinus  :  alii  vero  defenilebant 
ac  sei]uebaiitur ,  Ecclcsia  iii  paries  iliscissa.  Ma.\i- 
inus  inip.  praecipue  pairocinabaiur  Itliaclo  ,  qui  vel 
ejusdem  suasu  ct  vpera  PriscilliaDum  capiie  mulia- 
venl. 

Ibid.  Tuin.  Edil.  Veii.,  cum. 

340.  Suipicius  lia-c  narral  cap.  45  :  Nec  dubiuin 
^uin  $aiicluruin  eliam  maxiinnni  lurbam  tempfstni  iata 
depopulatura  esset ,  parvo  discriwine  iuler  bominum 
geuera.  Etenim  tiim  sulis  oculis  judicabatur,  cum  quis 
paltort  potiut  aiit  Vfsie.  i/iiam  fide,  hteretieut  <eitiina-  '^ 
retur;  ei  iiist.  lib.  n  :  Hic  (lihacii:s)  cii;<ii(i<8  eo  ui^que 
procetseral,  ul  oiiines  eliain  tanctos  tiroi,  qvibiit  uut 
ttitdium  inerat  leclioiiis ,  aui  proposilum  erat  ceriare 
jejuniit,  lanquam  l'ritcit!iani  lociot  aut  discipulos  i/i 
triinen  aectrterel. 

341.  1(1  eiiain  agcbat  Marlinus  ,  ne  bxretici  sii- 
preiuo  supplicio  mullareiKur  :  Sciticet  (ut  aii  U:iro- 
nius  ad  an.  58U ,  n.  35)  in  Kcciesia  catliolicn  usu  re- 
eepluni  est ,  cum  quit  expelit  a  scecularibut  inaynlra- 
tibut  ofiem  advertus  liirrelicot ,  iie  Jiliaciana;  partia 
eontort,  el  teclator  esse  videiilur,  cortetiiitioiiem  illain 
tontulle  prcemillere  ;  nimirMHi  sic  te  curreplionein  tx- 
pelere  iHCorriijibiliuni  dt'tiiiiiueiiliuin,  ul  tamen  eilra 
yanam  tnnquinis  puniaiilur. 

oii.  ItcfiTl  Sulpiriiis  (|iiod  U:irliiius  UlHiribal 
pr3^ci|iuo  pro  Nartele  cointe  et  Leucadio  prwside , 
tfuoruin  aiiibo  (.ruliaiii  iiarliuin  juernnl  yeilinuciutibus 
JuJiii iium  Miiui.i  ciiicriii. 


Puiiiilives  adcunl  pra'dicii  principis  aurcs, 
ji5  Ne  Marlinus  eal,  synodi  uisi  pace  recepla. 
Sed  sacer  asseruii  Cbristi  so  in  pare  uianere, 
Qua  prius  absiinuit  saucias  sic  cffilibus  illi*. 
Pontilices  iteriim  occurrunl  ad  Cxsaris  aulam, 
Cogat  ut  iiinocuum  se  partieipare  noclvis. 

350  Provocat  alloquio  quein  molliier  induperator, 
Ul  sociaretur  reliquis  comraunio  justi ; 
His  Theonistum  elenim  soluiu  descisse  qucrelis, 
Cul  uon  coinplacuit  commuiiio  noxia  fralrum. 
Ilinc  quia  nou  valuit  llccii  vebcmeiitia  tancti, 
ZB"»  Abripit  ex  oculis  se  principls  atia  potesias, 
Mox  pcrcussorcs,  gladio  miniianle,  relaxat, 
nui  semcl  nlTeusos,  jaruln  ligcntc,  trucideni. 
Coinperit  ul  saiictus  rescrandae  fraudisamictum, 
Potlicitus  rcgis  se  participare  miiiisiris, 
360  El  pietaie  caleiis,  deponit  aniore  rigorem, 

Uciis  rca  ciijus  abest,  par  Oi  cuinmunio  culpx. 
Hinc  se  proripiens  propere  Uartinus  abegil, 
;£sluat  inicrea  gradiens,  gravis,  anxius,  augens, 
Cur  vet  ad  horale  spatium  cooseasii  iniquis. 
365  Inde  iier  eniensum  per  vasia  silciitia  4ucens. 
Progressis  sociis  ibi  se  Aiidclbaiina  pro|'ioqiial. 
Ecce  viro  iusigui  sacer  obvius  angelus  astat, 
Praeseoii  alloqnio  coufessus  publice  valtus, 
Aiqiie  reveiata  facie  sic  comminus  inQi : 
S70  Quam  merito,  Uartine ,  loco  compungeris  isio, 
Nec  properas  exire  ali(er,  nisl  jussa  facessis  : 
344.  Episcnpi  llhacii  pariibus  fareuies   conveiie- 
ran(  Treviris.  Cognito  Uaniui  ad  urbein  accessu , 
adversus  illuni  cum  Maximo  consiliuin  iiieuni,  ui, 
niissis  oliicialibus,  veiaretur  accedere  propius.  nisl 
se  prius  pacein  cum  episcnpis  babiturum  pullicere- 
tur,  qiii  Treviris  pro  tibacii  causa  convenerant.  Quos 
ilie  deludens ,  se  in  Cliristi  pace  naiMMiKM  asseve- 
ravil. 

347.  Edit.  Ven.,  qno  priut. 
352.  tmperator  vidclicet  diierat  td  Uartinum  : 
Theognistum  odio  polius  ,  quani  eauta  ,  fecitu  diisi- 
dium  ,  eumdeinque  lanun  toluni  esse  qui  u  a  commu- 
uione  inlerim  separarit;  a  retiquit  iiihil  notalum.  Sul- 
pic.  cap.  16.  itic  Theogiiistus  prius  absolverat  lilui'. 
cium,  pnstea  cundeinuara(.  Sulpic.  tbid. 

356.  Scilicci  iuipera(or  cuiii  uon  iiii|ie(ras$el  t 
Mardiio  U(  cuMiinunlraret  Itliaciani^,  jusseiat  iit  pcr- 
ciirsures  mit(ei'eniur  iii  cos  pro  quibus  Uariiuus 
vciii.1111  ct  liberatiuneiu  rugaver.it, 
Zm.  Edit  Veu.  etC'id.  Vat.,  pari  fil. 
3(j3.  Cnd.  Val.,  anjiui,  angent ;  quud  teneiidiiin. 
Postero  Uie  (inquit  Saliiiciu»)  Jiuriiiiitj  se  inde  (Tre- 
vi!is)  pioripiciis,  cuoi  r«tvr(«iii  in  via  mcetiui  inge- 
miscerct ,  s«  vel  ad  liorain  nvxiof  commiimoni  fiiitie 
peruiixlum  ,  huud  longe  a  cic»,  cui  rioiii«ii  isl  .\ii  Ir- 
tliaiiiia  ,  qua  vutlat  lotitudiiici  sylfaruin  itcre:^  pu- 

tiuHlur tubiedit,  elC.  Uruweius   labwrat  in  assi- 

giiandu  bujusca  vici  kitu  ;  dediicitur  vcru  eo  ui  credat, 
Aii(ii'|/iuiiiiiim  in  Kpternaco  poiiendam  ,  quod  apud 
Suiam,  ail,  inclgluM  ttl  in  Tfivini  cuin  tice  momu- 
/i'rii;m,  tredeciin  miltibut  pnssuum  circiler  ab  uib4 
dimilum  :  [iicili  mulaiione  (mibUii)  ,  ul  «r  InitfNiuto 
fiiclum  ■Xudirnachum ,  ila  Aiidcdiaiiiia  i/i  EcIiiciim  , 
uf  iii  proviiu  iiii(iiMu(tr  ioiiul. 


371.  i.<id. 
dum. 

Ilid    E>lii 
diiui. 


ioiii'«rM. 
Vai.,  ii.c  puii-iui  exiie;  quod  leiitB- 

Voii.,  niii  jusia  /'iir^«it'i ;  quud  lenciw 


W  DE  VITA  SANCTI  MAHTINi.  —  LID.  IV,  if« 

inter  tilriimqae  nef.is  mercaiiis  acerba  doloris  }  A         Levis  et  ainennx  coeiinira  cnrnua  rrendeni : 


Niinc  age  consUinier  repara  viriiiiis  lionnrem, 
Kl  liiii  te  revoca  trepidiim  ,  ne  iioxia  rrangant ; 

3T5  Gloria  ne  percat,  neu  prospera  lubrica  perdanl, 
Uiere  more  tuo  ,  le  deinde  rediisse,  magisier, 
Furtis  ailiNax  animos  casus  noii  obruil  unus, 
Acrius  iiisequitur  hostem  manus  icta  dolore; 
riagaque  lixa  solet  nienies  arniare  viriles ; 

3t0  Atque  pudore  recens  crescit  diro  ulccre  virtus, 
Ac  daiur  aruiigoro  vicioi  ia  vuliiere  crebro. 
Fraierno  alloquio  sic  angelus  eiplicai  ore, 
Et  vice  germaiii  moniiis  aniniavii  amanlcro, 
Tanta  est  cura  l)ei ,  Miirlinum  avellere  lapsu. 

5S5  Ulierius  synodo  nec  se  penniscuit  insons, 
Viriulisque  sux  daninis  nova  lucra  paravit. 

Res  probat  ipsa  lamen,  sacro  venerabilis  aciu.  B 
Nanique  ad  pseudurorum  cellx  dum  aicedeiet 

[a;ger, 
Quem  male  ves:ib:it  niminm  fera  dxmouis  ira, 

590  ingenioquc  gravi  turqucbat  iniquior  umbra, 
Anie  monastcrii  qna  liuiina  langeret  almi, 
Marlini  faciem  refugit  ferus  bospilis  hosiis, 
Et  benedicia  viri  terror  fuit  ora  videri, 
Niin  sufferre  valens  res  obscuri.>sima  lumen, 

3'J5  Nec  vnga  consiautem,  fiigii  infida  corde  fidelem, 
Sxva  bonum ,  furiosa  pium ,  Iruculenta  beni- 

fgnum, 
Sic  quoqiie  nigranti  reiinelur  j.inua  lucis ; 
Hxc  icedieina  sacri  satis  unica,  cujus  opiinum 
llospiiiom  vidisse,  fuii  meruiiise  saluieni ; 

403  Sanctus  in  xde  latet,  furis  eiit  origo  medelx ;    ^ 
£t  cura  aute  datur  medici  qiiaro  forma  videtur. 
Ntc  satis  esl  mirum  dederti  qutd  corpore  prx- 

[sen.s 
Nomine  sub  cujus  spargnniur  dona  per  orbem. 
Naviia  cam  quidamTyrrlieuum  currerei  xquor, 

405  Ferl  iter  ad  Itomam  quod  veliiicanie  volaiu, 
Turbinis  impatieiis  oriliir  violenlij  venti, 
Exsiliuni  fluctus,  feriuni  cava  vela  rudenies; 
Nulai  pinus  iners,  rapiimtur  signa  cerucbi». 


'ilO  Anis  innps  sliipidii»  resilit  de  puppe  magisier, 
Siaiii  undx,  arinatura  cadit,  fragnr  xquont 

[iirgei, 
Prora  bibit,  dum  nauta  vomit;   peril  ars,  jaret 

[asu5 , 
Spes  fiigii,  ira  premit,  Tapitur  lux,  morsque  mi- 

lutur; 
Casibiis  in  dubiis  certi  vergenle  salute, 

415  Duin  Irepiriani  oinnes,  ^gyptius  hxc  ait  mnis, 
Qiii  nec  dum  Cbrisii  cbarismata  scncerat  eisors: 
Marliiii  Deus,  eripe  nos ;  mox  dira  procella 
Corruit,  ei  pelagi  tiimor  altus  ad  ima  resedit : 
Siernilor  unda  rati,  liquidi  sieiil  area  campi : 

420  Alque  immota  loci  j:icuerunt  murmura  ponti; 
Giirgllis  opiaii  irabe  currilur  xquor  aiiiicuni, 
Liiioris  ora  legunt  flabris  daia  voia  secundis ; 
Atque  peteos  portum,  vada,   complet  nauta  ce- 

[leuina, 
Sic  bcne  pro  meriiis  lamulo  dat  Cbrisius  lion». 

[res, 

425  Cujus  euiite  fide,  terras,  roare,  sidera  supplei. 

Pangere  gesia  libet  reiiquo  veneranda  relatu. 

Indolis  a  pairibus  generosx  Lycouiius  olim, 

Clarus  lionore,  fidc  locuples,  aboriginecurrens, 

Cumque  douium  propriam  lues  exitialis  adisset, 

430  Cuiictaque  labiduus  peiielrasset  acumine  morbus, 
Quo  miseiabilium  famulorum,  sive  clientum 
Una  sirages  erat,  divisa  per  nlcera  languens, 
Dicere  qno  posses  prosiraia  cadavera  lelis  : 
Res  eitrema  etenim  nil  nobiliiaiis  bonoral : 

43j  Pr«sidii  spes  sola  manei,  M.iriinus  io  orbe. 
Miltilur  ad  sanctuin  veneranler  episinla  cursu, 
Auxilium  rogiians,  boc  cnrde,  hoc  fl.igiiat  nre, 
Ni  ciio  subvcniai,  rapit  omni.i  pesiis  acerbi, 
Per  spaiium  ferale  Iraliens  in  iariara  cuncios, 

440  Ei  giassaia  diu,  quiJ  agant  cont;igia  pe.dunl; 
Qiii  poies  affiT  opein  |iendenti  in  niorie  calervas, 
Despcrila  s.ilu.  so/aiia  fida  reqiiiiii. 
Qu:e  prius  ut  sensii  divino  iilata  flagello. 


oTO.  Edit.  Ven.,  te  deiiide  reditce,  magiiter ;  quoJ 
placel. 

380.  diro  vlcere.  Ms.,  de  vuhiere. 

38o.  Marliiius  post  id  leniporis  texdecim  tixil  an- 
nos,  ac  nutlam  poitea  iynodum  adiil,  ab  omnibus  con- 
tenlibus  episcoporum  ae  removit.  Suipic.  c:ip.  15. 

388.  Pseudopboriiiii ,  seu  |iseudutliyrum  Aiiiiiiia- 
nus  I.  xiiv,  c.  4,  biieiiiem  poriain  aiipellat,  id  esl, 
januam ,  laieniem  a  parie  a-dium  |>nsleriore  ;  qiio 
iieiisu  Horatius  aii,  scribens  ad  Turquaiuin,  ep.  5, 
lib.  1. 

Alria  servintem  posiioo  falle  clienlem.- 
\ide  Uiifr.  in  Glnss.  ad  liaiic  voceiii. 

391.  Ven.  Ldil. ,  Aiile  mondtterii,  quam;  qiiod  le- 
neiidiiin. 

401.  Edii.  Ven.  el  Cod.  Vai..  Denique  cum  quidam 
Tyrrlienum. 

405.  Quod.  Ms.,  qui. 

108.  terucbi  prp  anlennis  usurpantiir,  nti  noiat 
Sjrmondus  in  noiis  ad  carm.  7,  1. 1  M.  Felicis  Eniio- 
dii.  ita,ut  idein  ait,Lucanus,  Flaccus,Apulei.us  ceru- 
clios  accipiuiii  pro  anirnnis,  quasi  curnigcFis  :  ^sanH- 
Xo.t  quippe  cornig.r  sunat.   Uude    anicnna;  Kip»iM 


appellanlur.  Quod  magis  eiplicans  seq.  versu  Forla- 
iialus  iiiqiiil : 

Levis  el  antennie  eoeuntia  cornua  rrendeul. 
Qiianquam  Isidorus  in  Gloss.  ceruchoi,  sive  cerackot, 
jj  navium  fiines  inierpieiaiur.  An  qnod  lii  aiiicnnas,  id 
est  xtpaia;  tx*'*',  seu  nexi  leneaiii?  M.  Eniiodius  loco 
supra  citaiu : 

Linlca  nam  sumniis  duin  crispaol  nexa  ccruchis.  elc, 

409.  Levis.  Ms.,  Lenis. 

422.  Ven.  edrl.  ct  Cml.  Val.,  dala  vela  terundit. 

itd.  Lyconlius.  ILc  Lyconlius  ex  mcuriit,  seu  qur 
jani  vicarii  munere  fueiai  pe.funcius,  numin.itur  » 
iiulpicio  e.  18. 

440.  Qjiid  agani.  Videiur  legeiidum,  quid  agnt,  iii 
esi,  si  diUers  opeiii  ferie,  couiagia  perdunt  boc  quuil 
serves. 

Ibid.  Perdunl.  Ms.,  produnl. 

443.  Maiiinus  scilicet  divinilus  admoiiitus  fuerai, 
Lyconiii  domuin  divino  judicio  ac  maiiu  clade  illa 
fuisse  vexai.:im,  sjve  ut  verbis  utar  Sulpicii,  «ptrilu 
tentiebai,  doiniim  illam  diinno  numine  verberari. 


419  VF.NANTII  IION.  CI.EM.  FORTUNATI  OrERUM  PAP.S  I.  «0 

Seil  nec  pnssc  iiiHei  ricili  exorarA  precatii:        A         luguine  niKl:iin,  ptHln  jarto,  popllie  pjngo. 


445  Au.ui  cii  exiipiens  vuliiin  niisuraiilis  aniiti, 
Septeni  iieiiipe  ilics,  toiiilcin  siib  siJere  nocieB, 
Pervigil  incubuil,  jcjiini:i  nulla  relaxaiis, 
Coniiiiiiat:!  irabens  per  icmpura  niulia  precaiiis, 
Nec  priiis  absislit,  nisi  siipplicis  illa  Lyconli 
4>>U  Vola  recepla  daret,  iloniuiipic  niedela  reilirel, 
Ei  rediviva  saliis  rugiiivum  expellerrt  ulcus. 
Qiii  laineii  utdidicil  sancii  oblinuisse  laborem, 
Ailvolat,  ei  graies  devoto  curde  rependii, 
C\cepla<|iie  doiiio  siia  gaudia  niuiieru  pensat, 
4SS  Pro  merilo  fiilei  donuni,  vice  ceniiirinnis, 
Israell  Ooniinus  qinrm  prxtulil  ore  potcnli, 
El  prius  liuusit  upem  geniix  qiiam  in'raret  in 

[jkiIkiu, 
DiMiiqiie  sancin  nlTert  argenti  pnndera  inagna, 
Ter  trioena  decem  super  addila  merce  p.itnmi ; 
460  Addit  et  has  voces,  recrcalo  peciore  siiiipli-x  : 
Qiiid  libi,  celse  paier,  viia;  pro  inunere  s0'.vam? 
Com  prelio  non  possil  eiiii  ha:c  lux,  nequevenili. 
linius  aui  anim»  mercari  viia  valebit  ? 
Ciim  vero  illa  mex  doniiii  lues  iina  noceret. 
465  Nec  superesset  npis  reliquuin  qiioil  redilcret 

[ulluin, 
Prxsidio  ccce  tuo  mihi  ncnipe  tol  agmina  vivuiit, 
Scxus  etxlalis  numerosa  caicrva  roconiin  ; 
Cum  gliipeam  solidx  rcvncnia  cadavera  vitx, 
Ci  qiiibus  obsequerer  inurieniibu»,  ecce  iiiini- 

[gtranl. 
470  Nani  slaiim  ut  tua  vox  peneiralis  ad  agtra  vola- 

fvil. 
Ei  visa  est  meritis  curvare  cacumina  coeli, 
Qiio  vicina  tibi  liereiii  oraciila  Chrisii, 
Kxposiia;que  pretes  anie  ora  fiicie  Tonanlis» 
Ac  rccilaia  fuil  pia  vux  doniinanlis  iii  aurein, 
475  Mnx  hnniias  indul.-^il,  ope  pra-Sdnie,  ineilelam, 
Corpora  deseiu.il  ineiiibraliin  tabida  cladcs, 
Qui  polucre  mori,  siibiiai  rediore  saUiti, 
bt  vigucruiil  spe,  peile,  vijcore,  lumine,  voce, 
Ac  lanj^uor  ninritur,  viveini  in  carne  sepultus, 
480  Unde  pater  niodicuin  pro  vivis  siime  iributuin, 
Fenore  vel  miiiiino  liileraiis,  duin  d»l>iia  solvo  : 
Sed  neqiie  su.^-cepit,  neque  reppulii     ille  quud 

[offert; 
Aiite  mnnaslerii  sed  qiiam  hene  limen  adiret, 
Caplivis  Iriliui  redimeiidis  pnndera  jussil. 
4S^  Sic  Mnii  ex  casii  Tert  doiia  geiiiulla  licaliis, 
llis  lllierlatein,  dedit  illis  uiule  galulem, 
Ll  mndo  rapiivis  iliiris  laxanlia  pneiiis, 
Acconcorili  aniino  cecinerunl  gaudia  plaiHii. 
Iloc  ideni  esi  miriim  nileani  si  verba  relaiii. 
i90  Occurril  cellx  cuni  i|iiiil»ni  e  rraliihus  algeiis, 
Carbone  inji-ctu  anlehat  finiiaciila  sancti. 
Ciiiitiilei  ergo  celer,  rapieiis  qiiasi  Iticra  vapnrt<, 

418.  Eilit.  Von..  per  lemitora  mille  pretdliit. 
'liili.  Sulpiciiis  rureri   qu.>d  Lycuiiliiis  cenium  ar- 
ftnli  Ubrai  olnulil. 

49l.  ('iid.  Val.,  carliuue  inq'$io. 
5(l4.  Cml.  Val,,  te  ninrt^inf  lenitil, 
!>0<>.   Etlil.  Vcii.,  niil  •/JCfuluit'. 


Vir  sacer  iiiclusiis  de  cclla  pioiinug  iiiquit 

49S  Qiiis  Toris  incestal  nudus  liahitaciila  iiostra , 
Cor|)Ore  deieclo,  puro  gciiu,  et  iMguiiie  iiudo? 
Quid  fuil  liuc,  dncti  vos  dicile,  i|iia:i>o,  tophista*: 
Maniiii  aiile  ociilos  paries  qiiasi  liniea  luci, 
Aul  quasi  illo  agiles  eonloxil  araiiea  telas, 

500  llciia  vel  nc\is  per  rara  loraniina  Iflis? 

Unde  bic  lain  icnuis  slruciura  paiescit  liiulca? 
Aii  se  sa\a  levaiii,  aul  rediiuni  scissa  renestraiii  T 
Seu  duM  lapides  leiitn  se  gliiiiiie-snlvuut, 
An  cjsa  maieri^:  viireo  se  margine  pa  idiit 

505  Ad  speculare  dcdit,  quo  sanclus  luiniue  transil? 
An  levior  parics  revnluio  cessii  iii  aicu? 
Kt  stetit  incoluniis  rapido  gugpeiisus  in  icui? 
(>         I^ibilis  aiit  acies  ociiloiuin  et  niarinora  iransit, 
Cl.iiinr  ac  visiis  per  ciincia  obsiacula  pergit? 

.^lO  reiiuigcr  aii  clausi  voliiavitad  ora  miiiisier, 
Acper  opertuin  apeiit,  eiin  invia  niintiiisinirai? 
Aii  quia  lumcn  erat,  totum  foris,  intus  habebat? 
Carne  seilentc,  loco  velox  an  spiriius  ibat? 
Panilite,  doctiloqui,  cnmprebendile  ciausa  di- 

[serti, 

515  Qui  numeris,  aiomis,  ratione  poiestis,  et  ore. 
ikc  fugit  ars  oculos,  nisi  Christiiin,  iiulla  videiis. 
Quanla  Dei  vlrius,  Martiiii  est  gratia  quania, 
Ilac  ope  miiificus  bomo  complel,  quod  liomo 

[ncscit, 

Explical  hac,  fldei  merilo,  qiiMl  et  obstet  origo. 

^  520      Quod  superest  eiiain,  iDemnretur  lionore  pa- 

[trnni, 
Consiimmanda  suo  prnperat  quia  pigina  tcxiu 
Forie  sacer  residens  per  dura  sedilia  ligiio, 
rrnspicit  hinc  claras  |iendeiiii  rupe  gemellas, 
Tegniine  piillaias,  irisii  terrore  scYcras, 

.^25  Fraude  laboraiiies,  jaculanies  spicula  fellis, 
Ncqiiiiix  arlinccs,  rebus  graviaarma  sinistris, 
Voce  veneiiaia  verba  ha^c  angiiiiia  ruiabanl  : 
Quid  valel  ira  tuiiieiis.eia  le,  Brieiio,  monstres  ; 
Hi>c  iteriim  repciuiii,  dniiec  male  Brictio  molus, 

.■)30  Irruplis  foribus,  sancio  et  coiivicia  vergit; 
Jurgia  miilia  inovens,  larhata  ineiile,  satelles, 
Se  inerili  ineliuris  ovans  quani  fciiicius  liaberet, 
Sic  gesiu  rabidus,  neqiie  se  agnosceliai  ainarus, 
0         Vitifc  gesia  siix  lemerariiis  arhiier  i»ilaiis, 

555  liiiolerabiliuin  |ier  inania  bonibica  jactaiis. 
Veiiio  inotus  iiiers  siuiulaiis  (olialilis  uiubrc, 
Exciissa  cervice  rigens,  leviiaie  rebellis, 
K\agitaiis  aiiiniuiii,  pede  jacto,  pectore  lenso, 
Irraiinnalis,  tuniido  gliscente  coihumo, 

540  Ncc  se  nieiite  capax,  seusu  spaiiaule  vacillan», 
lni|ue  sacerdolem  iriicnleuter  acerba  reduiidanSi 
Sed  quid  in»ibjeciuni  Mariiimm  hac  turbida  volf  il? 
Qiiid  humili,  placidu  tain  dira,  su|iei  ba  uiiualur, 

.M9.  Quod.  Ms.,  quiH. 
Ihid.  Qiiud  el  obiiei.  V.A.  \en.,qii«4  ohM. 
iiii.  C.iid.  Vat..  tedilia  liijiii. 
Si5.  Ciid.  V»l.  Protpicil  kin*  t*r*»s;  quod  XtiMt- 
duni. 


4H  DE  VITA  SANCTl  MAnTlNI.  —  LIB.  IV,  421 

Cur  animoc  nimiiim  dulci  lol  .imara  minisirai?    A  585  Jigiier  amplcxu  Christtmi  corJc,  ore,  reieataii», 


M5  ^oiideceilixcaiidircpiiiin.nequererrebenigniiin. 
Erranl  lii  graviter  qui  melli  absyniliia  misccnl. 
Ille  lamen,  piei;tte  calens,  nihil  iiuulii  bosii, 
Excipit  Iraium  placatus  amanter  ain^irum, 
Oblectans  r.ipidum,  et  per  mullia  famina  inulcens, 

LtiO  El  nescit  non  esse  pater  sine  felle  vel  liosii  : 
Qni  laincn,  exdr.mie  viro,  larvisque  fugatis, 
Dnin  redil  ad  mentem  fiiriosus  Briciio  pridcm  : 
Pontifici  occunil  volo,  prece,  coipore  supplc.x. 
Sed  bonitatepii  celer  indiilgeniia  flexit. 

5o6  Noii  apiid  liuncnpusesse  diu  lacrymandorogari : 
Aut  prcce  mulliplici  veniam  sperare  nocenli, 
Qui  inagis  expeiiii  culpas  donarc  rcnlus, 
Crediiliteidamiium,quidquidiionpra!Stiiitu!trn; 
llaec  sua  lucra  puians  dimiliere  debita  noxx,      B 

561)  Obvius  occurrens  qiixrenii  inunera  pacis, 
Ira&ci  iiulli  cupiens,  igiioscere  cuiiciis, 
Fccdcra  sula  ligans  celer,  et  delicta  relaxans; 
EITugiens  ne  quaiido  sibi  daret  ullio  damnura  ; 
Uem  pietaiis  agcns;  saiis  esl  clemeniia  vindex 

505  Qiaae  pia  duna  me  ens,  fieri  non  iiidiget  ultrix, 
Oinnibus  aucia  boiiis,  cui  dus  el  gloria  pa\  est. 
Vir  l.inien  ipsc  saccr,  pieiaiis  ab  aginine  iniles, 
Foedcra  fciiipcr  anians,  ei  pacis  in  arina  iriuiii- 

Ipliaiis. 
Supplicisad  vocein  miseraiilia  visrera  laxai, 

SrO  Iiiqiie  siiiu  veniae  trepidum  nnilcemlu  redu.vit, 
Alquc  reum  solita  patria  pieiate,  reccpit. 
Ilaic  lua,  dulcis,    irant   buloeausia,  sacraiii, 

[  teiiip'a,  ^ 
Hxc  tilii  diviiiae,  ibesauri,  regiia,  lalcnta, 
Flos  odor,  esca,sapor,inera,ciniiaina,  balsama, 

[lliiira; 

675  llxc  sacer  omiiis  erai,  naec  toia,  b^c  nnica  cur.i. 
Cbri^luiii  corde  pio ,  Chrisluni  niedilarier  aclu, 
Heddeie  nolleviceni,  niisereri  ei  parccrcculpT, 
Criminis  indiiltur,  veniie  memor ,  ara  reurum. 
Spt'S3iserabi:iiim,  fugalai'variiin,arma  sequen- 

[tum, 

5S0  Prxda  calervarnm,  errantum  via,  cura  mcden- 

[lum, 
Omnibus  unasalus,  ainor  omnibiis,  nnus  amaior, 
Quis  tibi  digiia  loqui  valeal,  qiiem  iiiundus  lio- 

[norat? 
Quid,  pie  vir,  saiisest,  cui  laudis  debitor  orbis  ? 
Quxque  referre  'volcns,  neque  lolus  id  explicaC 

[axis. 

528.  fitciio.  Ilic  Briclio  a  S.  Mariino  eriucatus  in 
MoiiH.sterio  a  puero,  et  pnsiea  sacer.ius  faiius  riim 
sibi  compararel  eqms,  et  pueros,  i'l  piiellas  ele^an- 
tiores,  graviter  pru(iiere;i  a  S.  Mariinn  oljjiirgal);ilur. 
\i  cr^n  quodain  die  venit  ad  Murliiiiiin  iileiiiis  furo- 
ris  el  insania;,  aqiie  llluin  proiiris  el  iiialedii  tis  pe- 
lens,  pariim  abfnii  qiiin  ei  iiiaiiiis  eiileiii  injiceret  : 
»e  jactans  eodein  sanciiorem  esse  ,  qiiippe  qui  a 
P'ieru  vixis-iel  iii  inuna^ierio,  nec,  uti  M:irtiniis  ,  nii- 
liii;p  siirdibus  jiiveiiis  ubsolevisscl,  iioc  .«enex  vi^is 
et  f:ibulis  aiiilibus  disiincretur.  Vide  Sulpie.  Dial  g. 
\.\n,  c.  20. 

&55.  Cud.  V.il.,  iniolt^rahHiler  ;  qiiod  placel. 

&ol).   VtiUo.  Furie,  vaiioi. 


Necsine  te  paiiens  doiniiiuni  discedere  quoquam, 
TccumsemperbabensviiictuinpietaieTuiiaiitem; 
Asirictus  precibus  neque  se  sulvebat  amator, 
Ciijiis  amica  lides  laniuin  libi  conlulit  arcis, 

590  tlt  solem  radiis  et  lunain  cursibiis  xques, 

Qitis  splendore  nitens  ,  pulchcr  ,  qiiasi    liicifer 

[axis, 
Ab  fulgore  Dei  vir  fulgidus  ipse  coriiscas, 
Tegmiiie  vir  iiivcus ,  miro  diademaie  fulvus  . 
Siipplicis  ergu  meinor,  famiili  exanditor  opime, 

595  Foi  ttinaii  inopis,  trepiJi  sibi  sorte  reaius, 
Murbida  ciii  raliie  circiiin  sua  criiiiina  latran^ 
Et  fera  delieii  peneiraliier  ulcera  niordeiii; 
liitercede,  precor,  veiiiani,  vir  ailepie  coronam, 
Eripe,  pasior,  ovem ,  iie  clauda,  vel  extera 

[restei ; 

UOO  Porrige ,  celse ,  manam ,  rege  gressum  ,  dirige 

[sensuin, 
Excessusque  graves  leviori  examine  penses, 
Ac  pulius  pietas  dives  mi^eranlo  preceiur. 
Milis  et   exsorles  placident  foinenta   mcdelac  ; 
Iiiler  et  ipse  Deum,aique  reiim  niediaior  adesto, 

603  Defixis  ginibus,  iciisis  ad  sidera   p;iliii's, 

Vocibus  iiicliisis,  aniinis  penetraiiiilius  aur.is, 
Obiineas  incriiis;  judex  ciiin  veiieiii  urbis, 
Tu  quoqiie  jiissus  eris  dexlio  residere  sedili, 
Arbiter  iu  populos,  tribuum  pavur  aiite  Iribu- 

[nal  : 

CIO  Qualiier  (ffugiam,  flamma   siri  iHuie,  caminiira; 
Tuiic  prccur,  ul  fragilem  sacru  \e!aiiiine  celes, 
Et  iiia  me  trepidmii  defemlai  ali  ignn  lacerna. 
Nain  scio  posse  reum  qiieiiivis  tibi  cedere  Cliri- 

[Sllllll, 

Qiiem  sociat   proprio  ,    mansura    in   saicula  , 

[regiio  ; 
615  Sis  precor  in  Di.miiio  fainuii  memor,  alme  per 

[ilisum, 
Cujus  erit  libimet  liimen  sinc  fino  Tidendiiiii. 
Da  veniam,  diilcis,  p;e,  I  bmde,  benigne  patroiier 
Condere  duin  volui,  qiiia  loesi  carii>ine  flores. 
Sed  lua  laiis  nullo  brcviabiiur  ainpla  relaiu, 
6"20  Qu;im   Deus   in    lerris    parilerque    tetendit   et 

[aslris. 
Puiie,  libolle,  modiim,  lepido  vereciuide  reiatu, 
Muliiplices  f;ici(>iis  rliffuso  staiiiiiie  rii^^as, 
Nec  beiie  filn  ligms,  nodo  siibit  aspvra  tela, 
llispida  ,  caineli  rigi  'o  quasi  velere  lexia, 

.^37.  F.dil.  Ven.,  levilate  xfbtUem. 

55iJ.  Edil.  Ven.  Pede  jimclo. 

545.  Eilll.  Veii.,  Quid  humilem  .  ptaeidum  lam. 

SiS.  Cod.  Val.,  rfii-Ms  erul  graviter  qui. 

531.  Cod.  Val.  et  Ven.  Eiiil. ,  indulyenlia  flniiti 
quod  sequendiini. 

5">5.  Cod.  Val.,  larr^mandu  rigari. 

577.  Eilii.  Vcii.,  vi^em  ntiseiis,  eie. 

591.  Cod.  Val.,  pulcher  quam  ti  ludfer  exisf 
qiiuil  seiiuemliim. 

fcOi.  Ciiil.  Vai.,  pielas  opuleiis  miserando. 

011.  (Jod.  Vai., '/'((.pivcor. 

615.  Cnd.  Val.,deest  itam. 

\i'l\.  Cod.Vai., 2rcpi(io  :'«i'«CKn<fe;(;uodseq,ii':Mdiin» 


4S3  VtNAMII  IION.  CLEM 

(iij  Serica  runi  lieciiii  Martini  palli:!  diici,  A 

Aiit  pr.Tiriia  micans,  anro  snb  lorille,  nccii, 
Vel  lcga  peniiiktis  liyacinlhlnacurrerel  albis, 
l'ingcre  «eu   variaui   rosa ,   lilia ,  geinma  co« 

[ronam. 
MarciJa   lingua  lacet,  reniam  libi  poBce,   li- 

[belle  : 
630  Contenliis  lantum,  Tiironum  pele  moenia  sup- 

[plex  : 
Qiia   Marliiius  balet   Tcneraniln    sppulcra  sa- 

lcerdos ; 
Ciijus  honiir  inniuli  raci:it  sna  rurn  lucri ; 
Qiii  pietaiis  opem  Iribuat,  nam  brgiis  ubiqne. 
Scit  nil  essa  muum,  sua  sed  sibi  dona  recur- 

[runl  : 

655  Sic  tamen  urgebis,  utadhnc  temernrius  inlres.  B 

iiide  Parisiacam  placide  properabis  ad  arcem  : 

Quam  niudo  Germanus  regil,  et  Dioiiysius  oliiii, 

Si   pede   priigrcderis  ,  vcneraio  sepulcra  Re- 

[medi, 
Alr|iie  pii  frairis  coinpleciere  lcinpla  Medardi. 
643  Si  libi  b:irbaricosconcediiur  ire  pcramnes, 


FOIlTll^ATI  01'LUUM  PARS  /. 


*U 


L't  placido   Ubenuin    transcendere    pASiis    el 

[Hislrutii, 

Pcrgis  ad   Augusiani,   (|uani   Viiidu  Lycusque 

[niieniant. 

Illic  ossa  sacrx  vciier»berc  mariyris  ATrx. 

Si  vaiai  ire  viain,  neijite  le  D:ijoarius  obsial, 
645  Qua  vicina  sedeut   Ureonuot   loca,  perge  per 

[Alpctn. 

Iiigrcdiens  rapido  qua  gnrgiie  volviior  OEuus. 

Inde  Valeniini  benedicti  leinpla  reqiiire ; 

Nurica  rura  peiens,  ubi  Ryrrus  verlitur  iindis; 

Per  Draiiiim  itur  iier,  qua  se  ca^lella  snpinunl. 
650  llic  moi.iana  scdeiis  in  colle  superliit  Aguntus, 

iiiiic  peie  rapie  vias,  ubi  Julia  tenditnr  alpes« 

Altius  assurgens,  ei  mons  in  nubila  pcrgil. 

Inde  Foro  Jiiii  de  nomine  principis  exi, 

Per  rupcs,  Osope,  tuas,  qu:i  labiiur  undis, 
655  Et  super  insial  aquis  Keuiiia  Tili:imenti, 

llinc  Venetum  salius.campestria  perge  per  arva, 

Siib  ruiintana  quideni  c.isiella  per  ardua  lendcns. 

Aut  Aquilejensem  si  rorta^se  accesseris  arbeiu, 

Cauiianos  Doinini  nimium  venercris  ainicos  ; 


6"2.  Cml.  Val.,  Fucil  hie  tua  rurn. 

633.  Eilii.  Ven.,  li  tauieti,  urgeres,  CoJ.  YaU  ,  li 
tainen  urgueris.  • 

(i57.  S.  Cerm.inus  episcopus  Parisicnsis  oliiit 
an.  576,  anie  quiid  leinpns  pioiiide  hos  de  Viia 
S.  M:iiliiii  librns  seripsit  Forlunaius. 

658.  Rentedi.  Idci  S.  Rcniigii.episcopi  Remensis. 

6o9.  S.  Meil:ir<iiis.  Novioini  episc,  sepulius  ruerni 
Suessione,  ibiqne  basilica  in  ejiis  roeniori:im  incoR- 
pla  a  Chloiariii,  perrccta  esl  a  bigiberto;  de  qua  vi- 
desis  c.  m,  I.  II. 

64?.  Aiiguitam.  De  Angusla  »git  Valserus  Reriiin 
Aiigusl.  I.  I  siil)  fiiiem  :  cujus  inter  cxtera  bxc  verlia 
suiil :  Lociis  in  latitsiina  platiilie  clemenler  edilus 
prope  YiuUoiiis  el  Lyei  conlluvium.  Daiiubio  ad  com- 
modilales  ricinus,  uee  exposilus  nima  pTopinquitate 
ad  periciila  Cermaniraiuni  inrursionuin,  Vindeliciai 
mediiuUio,  nomen  Augusliv  inditum,  Viiideticorum 
eoynotnen  addilum  ,  dilferentia  alianim  ur6iuni  , 
qifK  eodeni  noinine  appellalce  ,  etc.  Viiie  Cluv.  in 
Cer.  Ant.  Viiulelicia;  el  Nnnri  cap.  4,  uhi  plura 
(tisserit  de  Augiisi:>,  et  ciiatiiui  Valseri  lestiinonium 
exiciidit. 

Ibid.  Vindo,  Ci>d  V:ilic.,  (juiim  Virdo  el  Licca  fluen- 
tanl.  hml.  l)l'.ic.  iiem  Viido  noniinat,  describuns 
iter  Fnri.  iii  Calliaiii  I.  ii  llisi.  Long.,  c.  13. 

•  iio.  A[i(e.  Kilil.  Veii..  virgims  .ifrir. 

6i^.  Breoiiuin.  Ibiil.,  Qua  vicina  seJent  Breorum; 
corrii|iie.  Lcgesis  qua:  dixiuius  in  noils  ad  c.  i  L  i. 
Oper.  Fonun. 

647.  Valeniini.  Krnwerns  hiinc  esse  illum  inter- 
prelaliir  f/ui  S.  Severino ,  Noricnrum  aposlnlo,  co- 
tevus  ab  y£gippio  scribilur,  ex  nbbate  lecius  episcopus 
litriiarum,  puia  Baavis.  Unde  pulsui ,  in  Alpibus 
poslea  sancie  viiit  :  in  casiro  Uagiensi  vel  Miiiis  vii 
idtu  Januar.  d'potiius.  Kjiis  Vila  exstul  apiiil  Snriiiin 
luiii.  IV,  qiiam  vida  uil  ilieni  i  Aiig. 

6.i8.  Birrus  amiiis  (aii  Cluv,  ll:ili.c  nnliqiix  lili.  i, 
cap.  ^iO),  niiiic  .'tir/ii',in  ^iiacuin  apudvicuin  1'yrhaeli 
eonfluens,  clc.  P.iiilu»  Diac.  hiijiisce  lluvii  iiieiiiionein 
facit  llisi.  Longoliar.  I.  ii,  c.  15. 

650.  Kilit.  Ven.,  superbil  Aminllius.  Cnd.  Vat., 
Avunlus.  Cluvcriii>  turiigil  .^i^uniui.  forro  Agiinlus 
(suhilil  llrow.)  eo  fiexu  lacei  guo  Lugdiinus,  folclut 
«I  Uediolanus,  oppidum  m  .Voiirin,  l'/iiiia,  /'lo/iinura, 
<ln(uiiiiiocii/rtru(iiin,'  rnjus  et  P.ml.  Diai'.  iiieiiiiiinein 
facii  iii  llitt.  Lang.  Cluvcnus  iii  Gerin.  Autiq.  Viii< 


delici  et  Norici  c.  4,  hgee  ail :  InHe  ab  oppido  L'enlz, 
quod  Anionino  esl  Lonciuin,  xxii  iKi7/!a  in  occideniem 
solis  llibertii  tenus  progredienli,  contpicilur  uppiduin 
Doblach,  qiiod  Plinii,  Plolomoei  aique  Antonini  inUT' 
prelor  A  ttiiium. 

(iSI.  jiilia.  Vide  qux  adnntavimus  ad  c.  1  I.  i. 

G63.  Foro  Juli.  Foriiin  Julii  Rouiannruin  c<>lnnia 
fuit,  hudie  vulgo  Cividad,  sive  Cicidut  del  Friuti  : 
qund  vocabulum  corriipte  idem  sunat  ac  Cifiiatcin 
C  fori  Jttlii.  Cujus  nominis  originem  et  causain  alTerens 
Paul.  Diac,  I.  ii,  rap.  14,  liujus  Venetice,  iiiqiiit, 
Aqtiiieia  civitas  exstilit  caput,  pro  qua  nuHt-  FontmJulii, 
ila  dicium  qaod  Juliut  Ccetar  negoliationit  forum  ibi 
statuerat.habelur. 

Ibid.  Cod.  Vat.,  Dcniine  prineipii ;  corrupte.  In 
Ven.  edii.  posihac  ahi  desunt  verbus,  alii  corruptis- 
siiiie  lcguniur. 

651.  Perrupet,  Oiopi',  lunt.  Vulgo,  nieiidosissime, 
per  rupet,  gelidisque  luat.  Osopnm,  tive  Osupium, 
ciislellnn)  est  ad  iliivluin  Tiliainenium.  haud  pmcul  a 
Vent  onis  vico,  in  Venel.,  el  Austnae  Carinthi^rque 
Unibns. 

Ibid.  Labiiur.  Cod.  Vat. ,  lambitur;  quod  lenrn- 
dnm. 

655.  lieunia  Titiamenli.  Ex  Cliiverio  sic  correii- 
nius  corruptissinia  vticaUula  Heunatili»  moniis.  Cui 
correctioni  vel  Cml.  Val.  addil  aucliinlalem,  qui  Irgit 
Keunia  Teliaineniis.  Veneia  qiioi)ue  editiu  acceuil 
D  propi\  habens  :  Beuuta  Teliamentis.  Porro  Reunia, 
ex  eoilem  Cluvirio,  est  oppidum,  sive  cugiellum, 
qiiod  viilgo  Bagonia  vocainr  in  Tilaiempti  ainisira 
ripa,  ciijiis  nieininil  Paulus  1.  iv,  c.  58,  et  I.  vi,  c.  3. 
Le:inder  in  Kon  Julii  Descripi.  iia  loquitur  de  Reu- 
nia  relerenle  Brow.  :  Oppidum  est  Rheuna  Tilittmenl» 
imputitum  ea  parte  qua  nions  imminciu,  d  collii  Pitn- 
ciiiiiui  nwnt-m  slnnqunt ,  nomenqut  kce  loti  ItnjiM 
C'i</ii'n  vadum  ligni^cabat. 

(i58.  Cod.  Vat. ,  ii  for(«  acc«ii«ri« ;  quod  lenen- 
diini. 

*i5t).  C:)nli:inos.  Coniliii ,  Canliomii ,  CautiamllM 
murifires  gui  cum  essenl  ex  illustri  /Inii-toriiMi  progenit 
.^quilejit,  tub  Pincleliano  et  Maxiiniuno  tmpp.,capiu 
plexi  tunl,  iil  hubet  »il  dieiii  ixi  Muii  l^sar  cird. 
Kariiiiins.  Rnruin  acli  rerunlnr  sub  Aiiibrusii  iioiuine. 
I>e  his  et  cl.  Ruin.  In  pra-r.  ad  Acta  siiicera  Manyr. , 
n.  2i. 


m 


OE  VITA  SWCTI  MARTINl. 


LIB.  IV. 


426 


UGO  Au  For(uiiJii  Leiicdiclnin  mariyris  uniam  :  A 

Ponliliceinque  piiim  Pauluni  cupieiiter  adora 

Qui  me  priinaevig  converii  opialialab  annig 

Si  petis  ilSiiJ  iier,  qua  se  Concordia  cingit, 

Augusiinus  adest  preiiosus  B:isiliusqiie. 
CC5  Qiia  mca  Tarvisus  residet,  si  mulliter  inlrag, 

lllustrem  socium  Feliceni,  quaeso,  require, 

Cnl  iiiecuin  lumen  Martinns  reddiJit  oliin 

Per  Cenclatn  gradiens,et  ainlcosDuplavcnenses, 

Qua  natalesohim  est  milii,  eaiiguiiie  ,  sede  pa- 

[reiitiiin, 
670  Prolisorigopntrum,  frater,  snror.ordo  ne|ioluin, 

Qiios  colo   coi  de ,  Ude  ,   breviler  ,  peio  ,  redde 

[salutom, 

Si  Paiavina  lilii  pateai  via,  pergis  ad  in  bem  ; 

llic  s.icra  Jusiiiiiie,  rogn,  lambe  sepiilcra  boaix,  B 

Ciijus  habel  paries  Martiiii  gcsta  figiiris  : 
675  Quuve  saliiiis  npus  celso  depende  Jiianni, 

Aii|ue  suis  geniiis  sociis  pcr  carmina  nostris. 

H«c  tibi  Brinta  Qucns ,  iter  esi  Reieiione  se- 

[cundo ; 

Ingredieiis  Atbesiin  Pados  excipit  inde  plinseln, 

Mubilis  uiide  tibi  rapitur  ratis  amne  citiiio, 
680  Inile  Uavennaium  placilam  pete  diilcins  iirbem, 

Pulpila  sanctoruni  per  religiosa  recurrens, 

Marlyris  egregii  luniulum  Viialis  adora, 

Mitis  et  Urcisini;  Pauli  siib  sorte,  beaii; 

Kursus  Apolliiiaris  pretiosi  litnina  lambe, 
CtS  Fususliiinii  snp|ilfx,  ei  teiupla  peromiiia  curre. 

Et  pete  Murtini  loculnm,  qiio  jiire  sacclli, 

C 

661.  Pautum.  Vide  qux  de  Pnulo  ponlifice  Aquil. 
diximus  lii  Vila  Fortuii.,  ii.  15. 
liGG.  Felicem.  Lege  quae  de  Felice  diximus,   ib. 

n.n. 

61)8.  Cenelam.Mi.,  C^edam ;  edil.  Vcn.,  per  se- 
niilnm  gradiens ;  curruple.  Videsis  qnx  dixiiiius  iii 
Viia  Fortun.  n.  6. 

675.  Joanni.  De  boc  Joanne,  si  modo  is  episcopiis 
Paiavlniis,  uii  viiietur,  rult,  niliil  apud  Uglietluni  iii 
Itiilia  Sacra.  Is  viJetur  seilisse  iiiter  Pelruni  Liinia- 
iiiiiii  ei  Vir^iliuiii,  qiii  an.  570  inierfuil  concll.  Aqui- 
leieiuii,  ab  lleli:i  patriarclia  cclebrato:  de  quo  vide 
euiiidein  Ugliel. 

6'<7.  lieienoite.  M-^. ,  Betinone.  Reienonis  fiuvii 
situin  inquirii  Clu\erius  1. 1  lialiac  .'Vntlqu;e,  c.  18,  ac 
opinatur  ex  niirratlune  ilbliani  ilist.  aniiu  I.  xiv.  c.  8, 
aniiquiim  iUiiiii  bretenuin  esse  ainnein  qui  Vicen- 
tiaiii  inter  ac  Koveretuin,  paribus  biiic  inde  inier- 
vallis,  exoriens,  vulgari  appellatione,  il  Lagiw,  slve  F)  naliissic  loquilur  1.  iv,  c.  li. 


Jam  desperatum  iiimen  mihi  reddidit  aiictor, 
Munera  qui  iribuit ;  saliem,  rogo,  vcrba  repende. 
Est  ubi  basilicx  culmen  Paiili  atqiie  Jnaiinis , 

GOO  Hic  paries  retinei  sancti  sub  imagine  rormain. 
Ainpleclenda  ip-o  diilci  piciiira  ciilore. 
Sub  pedibiis  justl  paries  liabei  arte  fenestram , 
Lyclinus  adost,  cujus  viirea  iiatal  igiiis  iu  urna. 
Iluc  ego  duin  propero,  validi)  lorqueiile  dolure, 

C9)  DilTiigieiite,  geinens,  oculnriini  lure  feneslris; 
Quo  proeul  ul  letigi  benedicio  luiiien  olivo, 
Igneiis  ille  vapor  marcenti  rronte  recessit, 
bl  praesens  inedicos  blando  fugat  unguine  mor- 

[bos, 
Noii  ol>!iin  mi>ii  mea  luniina,  munera  .sancii, 

700  Nain  redit  anie  iiciilos  ociilonini  cura  (iJelis, 
Et  inemor  i:iud  eru,  diiin  liice  ei  curpore  constu. 
Prompliiis  affcciu,  piecor  inde  require  sodales ; 
Si  sociis  loqiieris,  veniain  pielate  increiia, 
Porrigo  maieriam  qulbus  hanc  ego ,  ut  ore  lo- 

[luiido, 

TOj  Mariiiii  gcstis  B>ireniia  carmina  paugant; 
El  claro  ingenio  lexanl  spargenda  per  ortuin. 
Vir  radians  nierilis  licet  ille  nec  indigct  i^lis, 
Craii  I  ciijiis  uvans  ne  fania  itcr  occupat  oi  bis , 
Arva  capax,  pelagns  iiitrans,  super  aslra   co- 

[ruscaiis, 

710  Dislribiiens  miras  populis  pro  stipe  medela.s. 
Qui  Dumino  famulando  suo  capit  omnia  doiio, 
E(  quoCbrisius  liabct  nomen,  Marlinus  bunoroiii. 


Qu'S  enim  crederei,  inqnit,  Paduin  iiigredi  Aibesini? 
—  Idem  Cluverius  iiarrat,  eus  q.ii  sciipsere  ReteHont 
tecundo  existiiiiasse  liunc  nmnein  de  qiio  hic  Foiluii. 
esse  fluviuin  lienonem,  (|iii  in  ipsa  urlie  Vlcenlia,  in 
illeduucnni  inliiureiii,  qui  viilgti  initic  il  BucMglione 
diciiur,  iransil.  Vcriiin  non  iiiilii  hiec  opinio  ini|irii- 
banda  vidctur,  cuiii  Mediiaciis  iiiiiior,  in  qiieni  Reno 
iiifluit,  ex  tesiiinoniu  Cluverii  et  ut  ipsi  nuviinus,  uil 
Paiaviuiii  sese  ISriiita:  ndiiiisceai,  et  cuin  ipsa  in 
Adriaticuni  siiiiiiii  se  tvulvai,  iii  pioinde  recte  dixe- 
ril  Fuituii.  :  llic  tibi  Briiita  fluens,  eic.  Quod  veru 
siibdilur  :  ingrediens  Atliesim.  elc,  inaliiii  iia  diciiiiii 
accipcre  ac  si  diicretnr  :  iNgrerieris  .iiliesim;  ut  iiuii 
(le  iluviu  Pado  sermu  sit,  (|ui  Atbesim  ingredlatiir, 
bed  ad  lilelliiiii  oniiiis  diri.^aiur  pratiu.  El  vero  For- 
luiialus  in  oratiune  slrueiida  liceniinr  atii|iiaiidn 
liiisse  depreheiidiiur  qiiaiii  non  soliiin  nieiri.sed  nec 
gininiiiaticx-  lege>  feire  videanlur.  La  ideiii   Fortu- 


la /^agna ,  iioniinatiii ;  qui  a  quatuor  huud  amplius 
millibus  poisuum  (ail)  Vicentium  p  ceierfluens,  Uoii' 
tuniana,  oppido  ablulo,  duosque  tacus  iransgressus, 
apud  Anguillariam  landem  oppidum,  in  Allieiiin  con- 
fuil. 

678.  Idem  Cluverius  viilt  ita  esse  legendum   hunc 
Foitunali  lucum  : 

Si  Paiavina  tibi  p>teal  via,  pergis  id  orbpm. 

Uiiic  litii  liriula  fluens,  iter  est,  Reteuusque  secun- 

[diis, 
IiigrediCDj  Atliesim;  Padiis  excipit  inije  Pbiselo: 
Mubilis  uode  lllii  ra|iilur  ralis  aaiiie  cltalo. 


Namquotieiis  monachus  pecrati  est  vul.iereGxuSy 
Missus  ad  artiliccin,  cena  niedela  luil. 

et  in  carm.  de  Virgin.,  pag.  2GS,  ad  illuin  versum  : 
Hanc  Deus  ingredieus,  etc,  pari  mudo  construitur 
oraiio. 

b85.  Pauli  sub.  C'>d.  Vaiic.,  pnrili  snh. 

686.  El  pele.  Ms.,  expete. 

6;t5.  Fenestris-  Ms.,  fenestrie. 

1)98.  Mediios.  Furie  medico. 

Ibid.  Cod.  Vat.,  Ci  prWieiis  medieit. 

699.  Edit.  Ven.,  iii««<r«  sancti. 


Patbol.  I.XXXMU. 


Ik 


«27 


VENAMII  HON.  CLEM.  FOKTUN.VTl  0I'EIIU«  IWRS  I. 


i28 


LIBELLI  SINC.ULARES 


DE  EXCIDIO'  THURINGI^ 

EX  PER.SONA  RADKGUNDIS. 


LIBER  PRIMUS. 


[  Forionatus  excidium  Thoringiae  degcrib*  sub  persona  ac  nomiiie  Radegundls.  Ejnsdeni  in  llamalerredum 
palruelem  abseniem  desideriuni  ac  voia  exprlmil.  Fralrem,  Injusie  occisnm  ,  eadeiii  Radesjiindes  lugens 
inducllur,  ac  suprcma  funeris  ofQcia  a  se  eidem  minime  impen^a,  miserabdiler  conquerens.  Poslremo  tisec 
ailoiiniiur  librum,  ac  orai  ut  exsulibns  propinquis  saliiiein  dicat,  ei  ab  iisdem  liuerasadse  refcrai.} 


Conditlo  b«lli  trislls,  sors  invida  rerum  ,  A 

Quam  subito  lapsu  rcgna  superba  cadunt! 
\iila  palaiino  quj:  lloruit  antea  cultu, 

Ilanc  modo  pro  camerls  moesla  ravllla  tegli. 
5  Qux  sieierant  longo  felicia  cnhnina  Iractn  , 

Victa  sub  iagenil  clade,  cremaia  jaceni. 
Ardua  qux  rulilo  nituere  oroata  metallo, 

Pallidus  oppressil  fulgida  tecta  cinis  : 
Missa  sub  hosiili  Domino  capliva  potesias, 
^U       Decidit  in  humill  gloria  celsu  loco 

Sians  xtaie  pari,  famulorum  turba  nileniom 

Funereo  sordcl  pulvcre,  funcia  die. 
Clara  minisirnrum  sllpaia  corona  polentum, 

^ulla  sepulcra  lencns,  morlls  honore  carel , 
15  Flammivomum  vincens,  ruiilaos  in  cnrribus  au- 

Sirata  solo  recubai  laclicolor  amaii.       [ruin,  B 
lltu  male  lexerunt  inhuinata  cadaveia  cainpum, 

Tuiaijue  sic  uno  gens  jacct  in  iiiniula ! 
Nu.i  jani  sola  suas  lameniet  Troja  ruinas, 
90      l>ertulit  et  cxdes  lerra  Toringa  pares. 

llinc  rapiiur  laceris  matrona  revincia  capillis, 

Nec  laribus  potuii  dicere  trlste  vale. 
Oscula  uon  licuit  captivo  inflgere  posii, 

^ec  sibi  visuris  ora  rcferre  locis. 
35  Nuda  maritalem  calcavit  planta  cruorem, 

Blandaque  iransibai,  Iraire  jacenie,  soror. 
Raplus  ab  amplexu  mairis  puer  ore  peiieinlit, 

Funereas  planctu  nec  dedii  ullus  aqiias. 
Sorie  gravl  ininus  est,  nati  sic  perderu  viiain  , 
SO      1'erdidit  ei  lacrymas  maler  anhela  plas. 
Non  aequare  queu  vcl  barbara  feniiiia  lleiu, 

Cunciaqiie  gutiarnm  inuebla  nalare  lacn. 
Qulsqiie  stios  habuii  llelus,  e^o  sola  ,  sed  oinnis 

Esl  iiillii  prlNal.f  publicus  lllc  dolur. 


5S  Consuiuit  foriuna  vlris  qnas  perculit  hosiis, 
Ui  Qercm  cunclis  una  super^tes  ago. 
Nec  sjjuin  exslincios  cogor  lugcre  propinguos  , 

llos  quoque,  quos  retlnet  vita  beaia,  fleo, 
Sxpe  sub  huinecio  collidens  luraina  vullu  , 
40      Murmura  clausa  laienl,  nec  inea  cnra  tacct. 
Specio  libensaliquam  si  nuniiel  aura  salutem, 

Nullaquedecuncils  umbra  pareniis  adest; 
Ciijijs  In  aspeclu  lenero  solabar  amore, 
Solvli  ab  amplexu  sors  inimica  meo. 
■43  An  qiiod  in  absenii  te  nec  mea  cura  remordet , 
Affeciuni  dulcem  cladis  aniara  tulii? 
Vel  nieinor  eslo  ,  luls  primaevis  quatis  nb  aaiiis  , 

Haiiialefrede,  tibi  tunc  Radegundes  eiam. 
Quanium  me  quondam  dulcis  dilexeris  inraiis  , 
■'51)      El  de  fralre  palris,  naie  benigiie,  parens. 
Qiiod  paier  exsiincius  poierai,  quoJ  niaiei  haberl, 

Qiiod  ^oror,  aui  fraier,  lu  inlhi  solas  eras, 
1'rensa  piis  manibus,  heu!  blinda  per  oscuU 

[ptudeus, 
Mnlccbar  placido  ftamine,  parva,  inu. 
55  Vlnerat  in  spalium,  qiio  le  minus  hora  relerrei , 
Sa-cula  nunc  fugluni,  uec  lua  verba  fero. 
VolV'  bara  rabldas  illiso  in  peciore  curas, 

Ceu  revocarcr  eis,  quaiido,  vel  undc,  pareiis  ? 
Si  paier  ant  geiiilrlx,  aut  regla  cura  tenebai, 
(it)      Cum  feslinabas,  jain  milii  lardus  eras. 
Sors  eratindicium,  qiila  le  ciio,  chare,  carerein, 

linporiunus  aroor  nescii  habere  dlem. 
Anxia  vexabar,  si  non  douius  una  lejcbat. 
Egredienie  foras  le,  pavliasse  vocas. 
05  Vos  quoque  iiuiic  Oriens,  ei  nos  Occasus  ob- 

[iiuibrai, 
Mc  maris  Oceanl,  te  lenei  unda  Kubri. 


De  exciitlo  Thuringite.  In  Trevlr.  ins.  hic  crai  li. 
lulus  :  lleiH  oliud  iiirifitl  opiii  ejuidem  Forlun»li  de 
excidio  1  liuringiir ;  ei  limw.  illc  llber,  sicul  el  dno 
cunsequcrtes,  desuiil  in  Vcn.  eJll  ,  ct  inss.  CoJkI- 
biis  Valli'.  Porro  Thuriiigi.L-  excidiuin  el  causain  ob 
qii.im  regcs  Franc.  Tliendiiriciis  et  Chloiarlu*  Thn- 
rliigis  hulluui  liilulerc,  lurral  Gicj;.  riiruii.,  lib.  iii 


lliil.  Fraiic,  c.  7. 

15.  Curribu$.  Ms.,  criniliui. 

16.  Ain<i(i.  M^.,  Ametys. 

5.").  t  ij:cTui  iti  npalium  idein  videliir  signiBcare  ae 
horam  qii.t:  llainaiefieJum  nun  roiulissei,  vitaiu  U«- 
dcgundl  in  loiigum  spalitim  produci. 


120 


B  130 


140 


«9  bE  tlXClUlO  THIjtllNGI^.   -  LIB.  1 

lii(er  amatcrcs  iuiusqite  interjacet  orbis,  A 

Hi)S  dirioiil  luuiidus  qiios  loca  nuUa  priiis. 
QuanluiD  terra  tenet,  tniium  divisit  amaptein, 
'0      Si  plus  arva  foreui,  loiigiiis  isset  iler. 

Esio  laineri,  quo  vota  icneiit  meliora  pareniuiii 

Pfosperius,  quam  te  lerra  Toringa  dedil. 
Iliuc  potius  crucior  validis  onerala  querelis, 
Cur  milii  niil-la  tui  miMere  signa  velis. 
75  Quem  volo,  necvideo,  pinxi  setepislola  vultum, 
Aui  Inra  quein  reirahiint,  ferrei  imago  viruin  : 
Qiia  virlute  aia\os  repares,  qua  laude  |iropiii- 

[quos, 

Ceu  patre  de  pulchro  ludit  In  ore  rubor. 
Creile,  parens,  si  verba  dares,  non  totus  abesses, 
80      r.if(ina  missa  loquens,  pars  mihi  fratris  erat : 
Cuiicii  miiniis  habeni,  ego  iiec  solaiia  fletus, 
0  raciiiiis !  quue  duin  plus  aino,  siiiiio  minus. 
Si  famulos  alii,  pietatis  lege,  requirunt; 

Cur  ergo  praelerear,  saiiguine  juncia,  pnrens? 
8o  Ut  rediiuai  Duminus  vernam ,  sx'pe  ipse  per 

[Alpes 
Frigora  concretas  cum  nive  rumpit  aqiias  : 
loirai  \o  excisis  umbratira  rupibus  antra, 
Fwventom  affecitim  nulla  priora  vetaiit. 
Ct  diice  cuin  buIIo,  pede  nudo,  currit  ainator, 
<J0      Aiqiie  siias  prccdas,  hoste  veiaiiie,  rapit. 
Advcrsas  acies  el  por  sua  vulnera  iraii.sit, 

Qiiod  cupii,  ut  capiat ,  nec  sibi  parcit  amor. 
A^l  ego  pro  vobis  momenla  per  omnia  pendeiis, 
Vix  curx  spalio,  meote,  quiete  fruor. 
0-^  Oua;  loca  te  leneani,  si  sibilat  aura,  requiro, 
Nubila,  si  volites,  pendula  posco  locum. 
Itellica  Persidis,  seu  te  Byzantioii  opiai, 

Onctor  Alenandrae  seu  regis  urhis  opes? 

An  llierosolym»  resirtes  viciims  ab  arce, 

iOO      Qua  esigeiiilus  Chrisiiis,virginemaire,  Deus. 

Quoque  bcec  nullalcnus  paiefecit  lit(<.'ra  chartis, 

l!t  magis  hinc  gravior  sumcret  arma  dolur. 

Quud  si  signa  mihi  nec  lerra,  nec  asquora  mit- 

[tunt, 
Prospera  vel  veniens  uuniia  Ferrctavis! 
i05  Sacra  monasterii  si   mc  noii  claustra  tenereiil , 
Improvisa  aderaui.qua  regionc  scdes. 
Prouipta  per  undifraga^  iraiisissem  puppe  pro- 

[cellas  : 

Flaiibus  bibernis,  lx(a  movercr  aquis. 

Furtinr  eluclans  pressissem  pendula  fluclus , 

110      El  quod   noia   timet,  non  pavilasset  amans. 

imbribus  iiifestis  si  solverei  unda  lariiiam  , 

Te  peterem,  labula  remige  vecli  mari. 

Sone  sub  infausla  si  prenJere  ligna  veta^er, 

Ad  le  venissem,  iassa,  iiaiantc,  manu. 

115  Ciini  te  respicercin,  peregrina  pericla  nega^sein, 

Nvulragii  dulcis  mox  relovasses  ouiis  : 


434 

Atit  milii  si  queritlafti  raperci  sors  ullima  viiain, 

Vel  lumuluiii  manibus  ferret  areim  tuis. 
Ante  pios  oculos  issem  sine  luce  cadaver, 
Ui  vil  ad  exseqiiias  coramoverere  meas. 
Qiii  spernis  vita;  neius,  lacrymatus  bumares ; 

Aique  dares  plancius,  qui  modo  verha  negas. 
Quid    fugio    memorare ,   parens,    quid  differo 

[lucius? 
De  nece  («)  germani  cur  dulor  alta  laces? 
1-25  Qnaliter  insidiis  insons  cecidiaset  iniquis, 
Upposilaque  fiJe  raptus  ab  orbe  fuit. 
Et  mibi  quare  novo  fletus  refercndo  sepultos  , 
Alque  iierum  paiiar     dum   lacrymanJo  lo- 

[qiior? 
Ille  tuos  cupiens  properal  dum  cerncre  vultus, 

Kec  suus  impleiur,  duin  meus  obstat  amnr 
Duin  dare  dura  mibi  refugit,  sibi  vulnera  Gxil : 

La<dere  qui  timuit,  cau-a  dolnris  sdest. 
Percutitur  juvenis  lenera  lanugine  barba  , 
Absens  nec  viJi  funera  dira  soror 
435  Non  soluni  amisi,  sed  nec  pia  liimina  claosi, 
Ncc  superincumbens  ultima  verba  deJi 
FrigiJa  non  caliJo  lepcfeci  viscera  fletn, 

Oacula  nec  caro  de  morieiite  luli. 
Amplexu  in  niisero   neque  colla  flebilis  haesi, 

Aui  fovi  infausio  corpus  anliela  siou. 
Vita  ncgabatiir,  quia  jam  de  fratre  sOroii 

Dubuilegrediens  lialiius  ore  rapi. 
QiilJ  feci,  ut  non  comes  irem  lecta  phcreiro, 
Noti  licet  esstiiicium  vcl  meus   ornet  amor? 
C  IVi  Impia,  crede,  tuae  rea  suni,  germane,  saluti 
Mors  cui  sola  fui,  nulla  !,epiiicra  deJi. 
Qiiae  semel  cxcessi  patriam,  bis  capta  remansi, 

Atqiie  iterum  hosles,  fraire  jacente,  tuli. 
Tuiic  pater,  ac  genitrix,  et   avunculus,  aique 

[■parcnies , 

150      Quos   flerem  in  tuinulo,  redJiiiit  iste  d.Jor. 

Ncn  vacat  ulla  dies  lacryrois,  post  funera  frntr  -, 

Qui  secum  ad  manes  giudia  nnslra  tulit. 
Sic  miserx  dulces  consummavere  parentes, 
Uegiiis,  hac  serie,  sanguis,  origo  fuil. 
155  Qiiiie  mala  pertulerim,  neque  praesens  ore  re 

[fenem , 
Nec  sic  Ixsa  tuo  consiilor  alloquln, 
QuDcso,    serene  pa:ens  ,  vel  nuiic  tua  pagina 

[  curral, 
Miiiget   ut  validam  lingua  benigna  lueiu. 
Deque  lui  siinilis   milii  cnra  sororibiis  ha;c  cSt, 

Quas  consanguiiieo  cordis  amore  colo, 
Nec  licet  aniplecii  qu*  diligomeinbra  pareiitum, 
Gsculor  aul  avide   lumen  ulrumque,   soror. 
S'  velut  oplo,  manent,  superis  r"go  reJJe  sa- 

[loies, 
1'roque  meis  votis  osciila  ch.ira  feras. 


D 


160 


71 .  Parentitm.  Fortuiiaius  pireniis  nomen  ponii 
pro  comanguineo  et  piopinquo  ,  sicut  et  supra  ,  el  in 
se.). 

121.  De  fraire  Radcgiin.lis  ,  oiciso  a  Cloti.rio , 
«liquid  dixiiQus  in  Viia  Furiun.,  n.  59. 


134.  PeTcutilur.  iis..pfrcul  lur. 

145.  Radegtiiidis  c^i-Jem  fritris  ascribil  rulp:lt 
su:«,  quod  euinJem  e  (>al!ia  evceJcrc  cr.()icntuni, 
cbariiaie  siia  ct  amcre  reiinuisset. 

103.  Supeiis  pro  supersHitbus  posun. 


451  YENAiNHl  ItON.  CLEM.  FOimjNATI  OPEIIUM  PARS  !.  454 

ICi>  Ui  iiie  toinineiiiles  Fruiiconiin  regibus  uro,        A         Clirisie,  fave  voiis  :  \ixc  pagina  ceriut  amaiito.^ 

Qui  iiie  iiKiieriia  sic  pieluie  culiinl.  170      Uulcibus  el  ri-deai  liueru  |iicta  notis. 

Tenipore  loiigxvo  viiallbus  uiere  Oubris  ,  Ul  quoui  tarda  spes  cruciai  per  leinpnra  loiigii, 

El  niea  de  vcstro  vernet  boiiore  salus.  tlanc  celeri  cursu  vola  tecuta  levent. 


1C5.  Oplxre  Rndegunilis  videiur  ut  (lanialerrrdiis 
Fraiicoruin  rrgibus  se  ipsuiii  coinniendct,  quamvis 
cx'li!roquiH  lioiuin  erga  se  essel  perspecta  pictas 
ac  boniias.  Diceiiduiii  iinqiie  inter  reges  Fruiicos  et 
Hainalelreduiu  ulluiu  ticccssiiudMieiu  uut  liiteraruni 


commercium  iniercessisse.  Hanialefredus  militabal, 
idqiie  in  Orieiite,  ut  infra  diieuius;  unJe  U;ideguiides 
lib.  III,  sic  ad  iiluin,  jam  iiiortuuin,  loquilur  ; 
Miliiiaeqae  tuae  bauc  inibi  tnittij  opem? 


LIBER  SECUNDUS. 

AD  JUSTINLU  •  JIJMORLM  IMPERATOREM  ET  SOrUI.AU,  AUGG. 


[lloc  poema  suum  Forlunalus  a  gloria  augiistissiinse  et  individua  Triuilatis  auspicaiiir ,  tum  Justini  inip. 
lauJes  connilectitur,  aique  ejiis  imprimls  ortbodoxani  sentenliani,  .ic  pro  tuenda  religioiie  pias  curas  ei 
ditioentiain  coiiimendat.  Idcin  post  Snphix  Auguslx  Inudes  celebrai,  a  qua  parteni  Doininice  crucis  dono 
niissam  Kailegnndi  luisse  coinmemorai,  et  ejus  propterea  in  totuin  Occideiiiera.  beneficenliam  exlollil  :  et 
ad  extienium  voia  fucit,  Radegundls  nominc,  pro  imperil  eoruiudem  diuluriiitate  ac  Telicitate.] 


Gl  •ria  summa  Patris,Nalique,  ac  Spiritus  almi,  B 

l'nus  adoraiidus  bac  Triniiate  Deus. 
Majesias,  persuna  iriplex,  substanlia  siinplex, 

iEqualis,  consors  atque  coseva  sibi. 
5  Virtus  iina  inanens  eadem,  tribus  una  potestas, 

Qux  Pater,  bxc  Genilus,  Spiritus  ipsa  polest; 
Personis  distincia  quidem,  conjuncta   vigore, 

NaturiE  unius,  par  ope,  luce,  ibrono. 
Secum  semper    eral  Trinilas ,   sine  lempore 

[regnans, 
10      Niillius  usus  egens,  nec  capicndo  capax. 
Gloria  sumnia  libi,  rerum  sator,  atqiie  redeniplor, 

Qui  das  Jusiinum,  justus,  in  orbe  caput. 
Rlie  super  reges  doininanlein  vindicut  arcem, 

Coelesti  regi  qui  famulando  placet. 
dS  Quam  nierito  Roms  Romanoque  impcrat  orbi,  *' 

Qui  sequiiur,  quod  ail  dogina  catbedra  Petri  1 
Quod  cecinii  Paulus  passim,  tuba  miliibus  una. 

Geiuibus  et  siupidis  fudit  ab  ore  sal>^:m. 
Cujus  quadratiim  lingux  rota  circuit  axein, 
SO      Eloquiique  lide  fiigida  corda  caleiil. 

Gloriu  suiniiia  libi,  rerum  sator  atque  redempior, 

Qui  das  Jusiiiium,  justus  in  orbc  capul. 
Ecclesi*  lurbaia  fidcs,  solid.Ua  refulgei, 

Ei  redii  ad  priscuin  lex  veneranda  locum. 


•  Aii  jMsliiiuni  Jiiniorcni.  Hoc  carmen  plerique  re- 
lerunt  sub  nomiiie  llodoeporicon,  uii  ailnoiavimus  in 
Prxlat.  Piirro  qux  occnsio  luerit  hujusce  curmiiiit 
jcribendi  dixinius  iii  Vita  Foi  t.,  n.  55.  Ab  eodein 
Justino  et  Siipliia  vcl  urbi  Itouix  ligniun  .saiicix 
cruiis  donn  inisiiin,  udiioinvimus  ad  c.  '21  I.  i. 

lli.  Tlifiipliuiies  nd  aii.  i  Juslini  :  Juitinus  ,  ait, 
tene  leiiiit  iii  umiiifxi»  de  lide.  h  succcsAit  Justiiiiuiiu 
un.  6G(i. 

'28.  Albis.  Albis,  Alemannix  numcii ;  de  quo  Si- 
doniiis  Apdllliinris  in  P.iiiegyrico,  rccitaio  coram 
Aviio  Augubtii,  uit  : 

riiitlumqiic  palusLrl 

Arigut  Alblsiiiiiia... 


S5  Reddile  vota  Deo,  quoniam  nova  purpura,  quid- 

[quid 
Coucilium  staluil  Cbalcedoiieiise,  tenet. 
Hoc  meriiis,  Auguste,  luis  et  Gallia  caniat, 

Hoc  Rbodanus,  Rlicniis,  Islcr  et  Aibis  agil. 
Axe  sub  occiduo  audivil  Gallicia  fucium, 
50      Vascoiie  viciiio  Caniabcrlsia  referl. 
Currii  ad  cxtremas  Gdei  pin  fabula  geiites, 

Et  trans  Oceanuin  tcrra  Briiunna  favei. 
Quam  beiic  cum  Domino  curain  partiris  amniur? 
llie  luas  causas,  tu  facis  ecce  siiat. 
55  Dut  tibi  Cbrisius  opem,  tu  Chrisio  solvis  bn 

[  oureiii : 
Ille  dedit  culmen,  reddis  et  ipse  fidein. 
Nil  fuit  in  terris,  qiiod  pliis  dnret  ille  rLgeinli ; 
Necquod  plus  reddas,  quntn  vnleiulma  fidoii. 
Exsilio  positi  Patres  pro  nomiiie  Christi 
40      Tunc  rediere  sibi,  cuin  diadenia  libi 
Caruere  laxaii,  residenies  sede  priori, 

bsse  feruni  unum  le  generule  boiiuin. 

Tol  coiifessorum  sanaiis,  .\iigusie,  dolores, 

Iniiunierls  populis  una  mcdcla  venis. 

45  Tbrax,  llulus,  Scyllia,  Pliryx,  Dnjja,  Dalinnia, 

[Thessalus.  Aler, 
Quod  pairiam  meruil,  nunc  libi  vula  facil. 


31>.  Justiniis  vix  aique  adeptus  imrerium  esl,  coio 
videret  Ecolesiam,  ub  Iria  noia  Capiiu'a,  dissensi». 
iiibus  mirc  vexuri,  sileniium  iudiiii  pariibus,  edi- 
ceiis  :  lit  nemo  lieinceps  uUo  prirlixlu  propter  )>«>- 
ionai  aut  sythbui  riiaretur.  Quihui  rtrtii  ( tulidit 
D  PnKiui  ;iil  aii.  Sttli)  Tlieoiloii  pei  sonain,  itemiiue  icripl  t 
Tlieodoreti  atque  Ibcf  forteintellexit,nec  hoh  qM»itii>' 
neni,  nuperrime  cjorluin  dc  curpore  (./iru/i  «-urriipii- 
bili  lel  iiicoirupiibili.  Ihiu  entm  lyll  l<a  iitfiHiiiti  ii|t- 
perii  anliililei  iiobiliiiimvs  iii  cjsiiiHm  protut  a  luit 
i/dibui  Ueportaverat.  Ilo^ce  exsiile»  iudicaro  videiur 
lioc  loco  Fortun.  l.ege  «m.  taid.  iNurU.,  Uis.  U« 
Syn.  quinia.  c.  9,  parl.  ii 


435 


»E  EXCimO  TIIURINGI^.—  LIB.  III. 


434 


Hxc  lua  laus,  princeps,  cuni  sulu  cucunii  in  A 

[orbcni, 
Quo  genasesUiomiiiuna,  liuc  luus  inirai  faonor. 
Gloria  sumina  iii)i,  reruin  salor  atque  redemptor, 
50      Qui  das  Jusiinuni,  juslus,  in  orl)e  caput. 
Cui  in%ritis  compar  nubens  relicihtus  aniiis 
ObtiiTet  aiigusium  cclsa  Snphia  gradum. 
Qu.T,  loca  sancta  pio,  lixo  colil,  ornat  amnre, 
Et  facil  lioc  volo  se  propiare  pnlo. 
B5  Cujns  prima  Cdes  orientis  ab  axe  coruscans, 
Misit  ad  occasum  fulgida  dona  l)eo. 
Rpgina  poscente  sibi  Radegunde  Toringa, 

Pribuit  opiatx  muncra  sacra  crucis. 
Qna  Cbrislusdignansassumpla  incarne  pependii, 
€0      Atijiie  cruore  suo  vnlnera  nosira  l.ivit. 

Gloriasuminatibi,  rerum  saior  alque  redemplor, 

Quod  fenel  auguslum  celsa  Sopliia  gr:iduni. 
0  pietas,  buc  nsque  rigans  de  fonte  benignn 
Ciijus  smnr  Cbrisii  fundil  ubiquc  fidem  ! 
6.5  Ecce  pari  volo,  Aiigusli  certaiis  uirinqnC; 
Ipsa  luum  sexnm  siibrigis,  ille  suum, 
Vir  Consianiiniim,  llelenani  pia  femina  reddis. 

Sicut  bonnrsimilis,  sic  amor  ipse  crucis. 
Illa  inveiiil  opem,  iii  spargis  ubique  saluiem  ; 
70       Implcl  el  occasum,  quod  piior  orlus  eral. 
Gloria  summa  libi,  rerum  salor  atque  redcmplor, 

Quod  leiici  auguttuni  celsa  Sopbia  gradum. 
Per  te  crux  Douiini  loluin  sibi  vindicat  orbem ; 
Quo  nescita  fuil,  lioc  modo  visa  leget. 


A(cessit  gonli  major  fiJucia  Clirigti, 

Qtiando  saluiis  opein  spes  oculaia  videt. 
Seiis.bus  0  duplicata  lides,  cum  inunereveslnim 
Plus  aniuiae  credant,  quod,  cruce  teste,  pro- 

[bani. 
IIoc,  Augusla.coLns,  qiiodAposioIusinslai  arara 
80      In  ligno,  hic  verbo  Ixtllicaiis  agruui. 

lia'C  jam  (aina  favet,  qua  se  seplenlrio  leudit, 

Ortus  et  Uccasus  miliiat  orc  libi. 
Illinc  Romanus,  binc  laudcs  D.M'bariis  ipse, 
Gernianus,  Balavus,  Yasco,  Drilannus  agit. 
85  Pars  tua  cuin  cruce  sit  fiorens  Augustn  per  xvum, 
Cui  lacis  extremis  crescere  vola  locs. 
Ilanc  prostrala  loco,  siipplex  Radeguiidis  ndoral, 

Et  veslro  imperio  tHinpora  longa  rogrti. 
Atqiie   rigans   lacrymis ,   coiijuncla    sororibus 

[oplal, 
00      Ut  binc  veslra  fides  gaudia  larga  meai. 
Felix  Justino  maneas  cum  priiicipe  conjiix, 

Ordiiie  paliicio  cincla,  Sopbia,  sacro. 
Romula  regna  regens  ,  tribuit  sua  jura  seiiatus, 
Teque  sibi  dominam  plebs  iraheata  col.tt 
tS  Vnia  superiia  Dcus  votis  felicibus  aJdat, 
Ncc  vobis  pereat  quod  RaJeguudis  amai. 
Assiduo  canlu  qiix  pulvere  fusa  precalur, 
Teraporibus  largis  ui  tibi  conslei  apex. 
Voio  ,    animo  ,   seiisu  ,    sludio   bona   seinpcr 

[agendo  : 
100      Sit  tibi  cura  sui,  sit  memor  illa  lui. 


5».  Cui.  M-.,  Ilinc. 


65.  Subngis.  Ms.,  smrigit 


LIBER  TERTIUS. 

AD  »  ARTACHIN. 


IR:idegundes  boc  in  poemale  doiorem  suum  pro  Tlionngia;  exciJio  ac  gcniis  &\ix  clade  expii:nens  induci 
lur  ;  lum  spem  suara,  quam  in  germaiio  fralrc  ei  llainelfrcclo  pairuele  (i|ui  superstiies  ex  doino  ejii."!  fue- 
rani),  posiiain  babebai,   una  cuin   illis  exsiinclani  fuisse  dicil ;  el  eoruiii  casuni  deflet  :icerl)issiine.  Rog.it- 
pnsireino  Artacliiii ,  quem  nepoiem  appellat,  »1  in  eorum  locuin,  quos  arciiore  necessitud  ne  propinquos 
babebai,  cbariiaie  ac  cxieris  ofticiis  succedat.] 


Posl  palrii  cineres  ei  cnlmina  lipsa  parenlum,    ] 
Qiiae  bosiili  acie  icrra  Toringa  tulit : 

Si  loquar  infausio  ceriamine  bella  peracla, 
Quas  prius  ad  lacrymas  feinina  wpia  trabar? 
S  QuiJ  inibi  flere  vacet  prcssani  banc  funere  gen- 
Au  variis  vicibus  dulce  ruisse  genus  ?        [wia  ? 


Nam  paier  anle  cadcns,  el  avunculusindesecutu3r 
Trisie  miiii  vulnus  iixit  uierque  parens. 

Restilcrat  germanus  apex,  sed  sorte  nef:ind:i 
JO      He  pariler  tumulo  pressit  arena  suo. 

Omiiibus  exsiinciis,  beu  viscera  diira  dolenti! ! 
Qui  super  unus  eras,  Hamalefrede,  jaces  ? 


•  Ad  Ailaeliin.  Ms.,  Arlacltin.  Hoe  pocnia  inscribi- 
iiir  apiid  Trithfiniuni  De  excidio  Tlturingio'.  Ms. 
Trevir.  reponit :  Anarclii ,  Radegiindis  nepoti.  Ex 
Brnw. 

7.  Aviinculus  Radegundis,  seu  patruiis  crat  Her- 
nietiefiidiis,  qui  posiea  de  niuro  Tulbiacensis  civi- 
tatis  prxcipitaius,  iiiteriit ;  opera  ei  dulo  (ui  crcJi- 


lum  fuii)  Thcodorici  regis.  Leg.  Greg.  Tur.  I.  iii,  c 
7  el  8. 

14.  Videliir  R:idegundcs  boc  loco  indicare  mp<-- 
rioieni  ep.  suani,  seu  carmen,  qund  scripsera'  ad 
ilamalefreduin,  ignorans  ubinam  essei  locoruni ;  cui 
episiolic  pro  icpimso  nuniiuin  de  obilu  llamaleffcdi 
acerhitsiuium  rciiiler  t. 


435 


VKNANTII  IION.  CLEM.  FOUTUN.MI  OPEUUM  PAHS  I. 


45« 


;jic  lt:ulfgiinilis  eiiiiu,  per  lciiipurii  Ioiik:!,  requi-  \ 
1'ei'iulii  lij!C  Iriiile  pagiiiu  nosira  loqui.      [nir, 
15  Tale  venire  diii  exspeciavi  niunus  ainuniis, 
Mililiaique  lux  liauc  niilii  niiilis  opein. 
Diiigis  islJ  iiieo  nuiic  seiica  vellera  peiiso, 

Ui  duiu  lila  iralio,  soler  ainore  soror? 
Siccine  consulull  vaido  lua  cura  dolori, 
20       rrinius,  cl  extreinus  nuiiiius  isia  darel  ? 
Nos  alilcr  lacrymis  per  vota  cucurriinus  aniplis, 

Vcneral  opl.intl  dulcia,  ainara  dari. 
Ansia  sollicito  torqiiebar  pectora  sensu, 
Tania  aniini  r>bris  liis  recreaiur  ai)uis. 
i5  Cernere  nnn  nieriii  vivuin,  nec  adesse  sepulcro, 
Peiferor  exc(iuiis  aliera  dainna  luis, 
Ciir  t.iiiien  li  i  c  iiicniorein   libi,    charc  Arlarrliis 

[uluiiiiie,  B 


Flelibus  aique  ineis  addere  (leiida  luir  * 
Debiierani  polius  solaniina  ferre  parenti, 
jU      Sed  dolor  exslincii  cogit  amara  loqiii. 

Non  fuil  ex  longa  consanguinitaie  propinquus, 

Sed  de  rratrc  palris  proxiiuus  ille  pareiis. 
Nani  mibi  Dcrlbarius  paier,  illi  Erinenefredus, 
Gernianis  geniii,  nec  sumug  orbe  pari. 
nS  Vel  lu,   cliare  ncpos,  placidum  niibi  redde  pro- 

Ipinquiim., 
El  sis  amore  meus  quod  fuil  ille  prius 
Meque  raonasierio  missis,  rogo,  sacpe  requiras, 

Ac  vesiru  auxilio  stet  locus  isie  Deo. 
Ui  cum  malre  pia  vubis  hxc  ciira  perennis 
40       Possil  in  astrigcro  reddere  digiia  ilirono  , 
Niiiic  duin  dlstribuai  vobis  feliribus  ui  sit 
Pi.£seiis  larga  s:ilus,  ilia  fulura  decus. 


16.  In  libro  de  excidio  Tliuringix  dieitiir  Hamale- 
freitiiin  in  Uricine  degisse  :  nunc  seculus  ipit  niili- 
liam  nairatur.  Videiur  ilaqiie  sub  iinpeniloribus 
Orienlis  siipendia  iiicriiisse,  et  foriasse  iii  bello  oc- 
I  ubiiisse. 

55.  An  bic  Arlacbis,  seu  Arlarchis  filius  dicendus 
est  suroris  llainalerredi  1  quam  furte  indical  Uadegun* 
dcs  illo  versu  : 

Ul  cum  maire  |  ia  vobish»c  cura  perennis,  etc. 
llla  enim,  foriassc  Irairem  secula  in  Orieniem,  ali- 
«iii  Grxcoriiin  nup.seril;   praeseriiin  ciiin  el  vocabu- 
Imu  Ariarchit  a  Grccx  liiigux  sonu  non  discrepet. 


Saiic  U.idegiindi  ipsi  nec  frater  ullu«,  nec  soror  ernl 
supeistes,  ui  ex  liis  nepoieiii  li:ibere  possei.  Aut 
igiiur  is  liaiiialefredl  lilius  erat,  aut  sororis  ('ju<.  Ac 
si  Uadegundes  lib.  i  llaiualefredi,  ei  snroruni  ejiis. 
pro  cliarii.itls  nece<<siiU'linc,  noii  duliitat  dicere  se 
sorurero,  his  vcrbis  : 

Deque  lui  similis  mibi  ciir>.<K>rorilius  lixc  est, 
Qiias  consanguineo  curdis  aniore  colu. 

Nec  licet  aniijlecli  qua;  (.liligo  membra  pareulum, 
Usculoraut  avide  lumeo  uiruiiique,  suror. 

quldiii  eadein  horuin  aiicujus  lilium  ncpolem  siium 
poiuii  dicere  ? 


LECTORI  BENEVOLO. 


Cuin  siiperiore  volumiiie  ea  comprehenderimus  qii»  Browerus  anlehac  ediderai ,  nec  non  addltamenta 
alia,  queinadmodum  in  prxfaiione  liuic  noslr^  Edilioni  praeGxa  indicavimus,  lioc  uliero  volumine  Vlias 
sanclorum  complexi  sumus,  quas  a  Venaniio  Forlunaio  conscriptas  fuisse  coiistal,  oec  noii  upusciila  alia 
qu.-e  ejus  sub  nomine  circunileruiiiiir,  aiit  ab  alquibus  eidcm  ailribuia  fuisse  accepimiis.  Iia  quat  dispersa 
alienis  in  operibus,  et  st;riptis  continebanlur,  opuscula  Foiluiiaii,  universa  habes,  ainice  Irctor,  hoc  vuIik 
iniiie  comprelicnsa.  Ac  nc  ulla  iii  re  le  fraudaiuin  nierilo  conqueri  posses,  adjecinius  vel  dnclls^imas  nutas, 
quibus  cl.  Ediiores  eadem  illustrarunl,  alii|uid  eii:iiii  vel  de  noslro  ingenio,  ubi  opponununi  videbatur,  ad- 
denies ;  qiia  in  re  aliqiiam  a  le  graiiam  iniluros  non  dubitamus.  Pnslremo  autem  loco  carinen-,  d«  Pkienk< 
iiigiriptnin,  pro  rumulo  hulc  voluniiiii  adjccimus  (n)  :  quod  ruin  primo  praelermittere  derrevissemus,  nou 
solnm  qiiod  vulgo  Lactantio  Iribiiaiiir,  sed  etiam  quod  nullis  in  mss.  Codd.  nosiro  Furiunalo  assignaium 
reperiatur,  quin  et  siyli  dissiniililiido  a  stylo  Forlunaii,  ut  noslra  ferl  sententia,  id  dissuadeat ,  uti  suo  loco 
adiioialiimiis,  pnsiea  visuin  esl  vel  isiinl  huic  volumini  assiiere,  quod  nonnulli,  licet  pauei ,  illud,  ut  auciori 
suo,  .iscribaiii  ipsi  Fortunaio,  quo  nihil  eorum  qua;  sub  ejus  iinmine  veiidiianiur,  el  ad  notiiiain  nosirau) 
pcrxeneruni,  deessel  liu  c  Edilioiii,  quain  opiamus  cuinulaliorein  accuralioremqiie  prx  cxieris,  qii.e  aute* 
hac  adornatx  fderiini,  publicnm  in  luceui  prodlre.  Iiiierea  vale,  benigne  leclor. 


(a)  lloc  cai-mcn  dedimus  inlcr  l.acianiii  npera,  P:itrologi9e  lom.  VII.  Ilic  ergo  omittoinu*. 


«37  IN  VITAM  S.  HILAIlII  PICTaVIENSIS  PR.EM0NITIO.  i38 


VENANTII  HON.  GLEM.  FORTUNATI 

PICTAVIENSJS  EPISCOPI 

OPERUM  OMNIUM 

PARS  SECUNDA 

VITAS  SANCTORCM  COMPLECTENS. 


m  VITAM  S.  HILARII  EPISCOPI  PICTAVIENSIS  PRiEMONlTIO. 

Sancii  UUari)  Vila,  quam  hic  subjicimus,  duos  in  libros  diviia  ei(,  quorum  ulerque  Pasceiitio,  episeofo 
Pictamenii,  nunciipatus  deprelienditur ;  et  uierque  Fortunati,  aneioris  sui,  nomen  prce  se  fert.  Incerlum  lamen 
maxinie  nn  unus  el  idem  Fortuiiatus  fuerii  qui  scripseril  utrumque,  an  unus  et  idem  Pascentius  sit  cui  uterquc 
inseribitur,  iVam  ut  nwniiit  ct.  Editores  Operum  sancti  Hitarii  Edil.  Paris.  an.  1693,  plures  post  ttitarium 
leguntur  fuisse  Forlunati ,  et  duo  item  Pascentii  Ecctesice  1'iclaviensi  diversis  temporibus  prcefuisse  ex  Annali- 
biis  Aquilanicis  comperiunlur.  Uniis  sciticet  discipulus  ipsius  Bilarii,  et  ejus  in  sede  Pictaviensi  successor,  et 
alter,  qui  liadegundis,  atque  adeo  Fortunaii  noiiri  celale  Ecctesice  ilti  prcefuii.  Primum  spcclare  videtur  auelor 
libri  priini  Vitce  sancti  llitnrii,  cum  ait  ad  illam  conscribendam  rogatu  Pascenlii  accessisse,  quem  sncratissimui 
lliiarius  ab  ipsis  ciinabulis,  ante  sua  vesiigia,  qiiasi  pecullareio  vernulam,  faniiliariier  enutrivil.  Quanquam, 
ut  doctitsiiiii  monaclii  e  congr.  snncti  Mami,  post  Bollandum,  adveitiini,  ilta  verba  siynificare  possunt  Pascen- 
lium  a  puero  in  ctero  Piclaviensi,  quasi  sub  cuslodia  ac  tuteta  sancti  Hitarii  educatum  fuisse.  Ac  tane  haud 
dissimiti  modo  ipse  Venantius  Fortunalus  appettat  Cregorium  Turonensem  Juttani  niarlyris  atumnum  ,  quod  it 
tuiim  iltum  palronuin  adoptassel,  ul  indicat  hic  versus  car.  3  tib.  v  : 

Marlino  proprium  mitlil  Juliauus  alumnain. 

Alteruin  est,  quod  indicare  videtur  Pascentium ,  de  quo  in  hoc  primo  tibro  sernio  est,  sen'orem  iltum  fuis$e, 
quod  auctor  hujusce  tibri,  se  profiteiis  sancti  Hilarii  etoquentice  et  mrtulibus  expriinendis  imparem,  dicot; 
yEi|uabilius  fuisset  h«c  beato  Ambrosio  de  fraire  scribenda  raandire;  quce  verba  indieare  videntur  Paseeii' 
liuin  illum  coceium  divo  Ambrosio  fuisse.  Veruin  ecquis  non  videat  id  itlum  oplatse,  ut  Vila  lancti  HilarH 
Ambrosio  potius,  qui  ejus,  episcopali  Itonore,  frater  fuerat,  et  in  doclrina  Ecctesice  adverius  Arianos  defendenda 
socius,  conscribenda  demandala  fuisset,  quam  a  se  scriberetw,  qui  et  toco  el  eloquenlia  ab  itto  vincebalur?  jani 
ier»,  quod  magis  confirmat  rem,  loquilur  de  Ambrosio  tan^uam  de  illo  qui  adhuc  tupersles  non  essct.  Subllll 
qtippe  post  allalaverba,  cui  verba  florebant.  Hiariuin  vero  anti(|uissimuni  pnslorcm  appellal;  quod  uliqut 
iton  dixiiset,  si  cctate  Anibrosii  vixisset.  Poslremo,  ut  animadvertunl  proefali  Edd.  Operuin  sancti  Hitarii,  viro 
Ambrotii  lynchrono,  haud  licuisset  de  concilio  Biterrensi,  deqiie  Saturnino  Arelatensi ,  aut  de  coni,ressu  cum 
Aixeniio,  in  Vila  sancli  Hilaiii,  verbum  nutlum  facere.  Pustremj  stytus  ipse  quarlum  irpcutum  non  sapil.  t',i; 
qiiibus  eonficiiur  Pascenlium  cui  tiber  iste  inscribilnr  haud  esse  itlum  qui  vivebai  Hilarii  a:tate,  aique  ipsuM 
exeepit  in  Pictaviensi  sede. 

Quinam  autem  Fortunatus  elucubrarit  librum  primum  Vitce  sancii  Hilarii,  non  una  esi  om»ium  opinio.  Suni 
tiiim  qui,  eum  tiber  iste  Pascentio  nmcupalus  sit  qui  Ecctetiam  Piciaviensem  regebat,  quo  tempore  venit  in 
Caltiam  Venantiut  Forlunalus,  huic  iltum  attribuant,  prmsertim  cum  ejus  notissimum  studium  ac  labor  sii  in 
Vilis  saiictorum  conscribendis.  Butlandus  liunc  primiim  tibrum  Vilw  sancli  Hilarii  forle  u  Justo,  presbiilero 
el  discipule  sancti  Hitarii,  de  quo  Buchelus  passiin  in  Annalibus  Aquilanicis,  et  Sausiaius  die  25  Noveiiibrin, 
c^nscriptum,  tum  a  Venantio  Fortunalo  ex  archivis  Pictav.  Ecclesiw  eruium  ct  perpolitum  opinalur  fuisse.  At 
scriploret  Hisl.  Litl.  Franc,  l.  I,  pag.  301,  Edit.  Paris.,  malunt  a  Fsrttinalo  Vercellensi,  iiicerlce  sedis  epi- 
scopo  {qui  in  Cattiam  se  receperal,  alque  iltic  vivebat ,  anlequam  in  Galiiam  adveiiiret  Venantius  Fortunatus), 
eum  esse  contcriptum,  a  quo  et  Viloin  sancli  MarceUi,  episcopi  Parisiensis,  eluciibratam  fuisse  coniendunt ,  ii 
quidem  id  sentiunt  rationibus  adducli  haud  conlemnendis.  Nain,  1"  non  uniis  aique  idem  t'ytus  primi  el  atleritii 
tibri  apparet,  ut  patel  conferenli.  2"  in  Vilce  proloyo  eadcm  etucet  vis  ingenii,  ac  sludium,  et  indotes  scribendi, 
quos  in  protogo  Vilce  tancli  Uarcelli  {quanquam  qiiid  de  auclore  Vitce  sancti  Harcelti  sentiendum  sil  dicelur 
.'.uo  loeo).  3°  Etsi  utrique  libri  de  eodem  sanclo  Hilario  siiil  conscripti,  aller  tamen  ab  atlero  nutio  modo  p  lidc', 
nec  in  atterulro  fit  atlerius  inentio;  qitod  iion  essel,  si  ab  eodein  Ven.  Fortnnnlo  w.rique  clucubiali  fuitsent; 
qiiin  imo  el  sejuncli  in  qnibusdam  Mh.  repeiinnlur. 


439 


VENaNTII  IION.  CLKM.  FORTUNATI  OPKUUU  PAUS  II. 


440 


Al  oume$  (er»  eonreiiiiint  tlb.  ii  Viitc  laiicti  llitarii  Veiieiide  Furtuualo  ene  ateribeniium ,  cuin  sapitt 
1  lane  ilylum  farlunati  ejiitdem,  a  quo  proinde,  ceu  udJilamenlum  quoHdam,  superieri  Hbra,  a  Fortntialo 
VeTtelUnti  »!ucul>rato,  rement  adjunclum  (ui$ie.  Illud  unum  videlur  obitare,  quod  Greij.  Turoiientis  liiiju$ce 
tceundi  likri,  t  quo  Miracula  saneii  llilarii  deprompsii,  meniionein  (ariai  lib.  dt  Gl.  eon(.,  eap,  i-i,  ii$  verbit : 
Viilu'e>  Hiult:i8  uti  gancti  llil.irii  scpiilcium  ostcnsas  iiarrari,  qiias  lilier  Vita;  ejiis  ranliiiet  :  nec  cilel  iiemen 
Venamii  auctori$  $ui,  cum  tumen  loleiiine  eidcin  [uerit,  quolitscunque  elucubraluni  ab  ipio  atiquid  promeTtl, 
uemen  q-oque  amiciisimi  sibi  viri  adnolate.  Supia  cilaii  icriplorcs  IHsl.  litl.  Fianc.  id  (acluni  pulanl,  quod  cum 
ulier  circuHi(errelur  liber  de  Vila  ti.ncti  HUaiii,  ne  hiijus  quoque  auelor  Yennnliiis  crederelur,  censulio  eju$ 
namen,  tel  cuin  seimo  esset  de  altero  iibro  Viiee  tancti  Uilaiii,  quem  ipse  Venanliut  etncubraverat ,  eonlicuil. 
Verum  quidijuid  ejus  rei  cauta  [ueril,  ceile  siienlium  (ireg.  Turon.  tanli  non  est,  ul  eo  ducli  librum  tttundum 
Viia  tancii  ililani,  omuium  (ere  tuHraijiit  Venanlio  aUribuliiin,  ae  tfijli  afjiiiilHie  ceinniendalum ,  eidtm 
nbjudieemiit,  pra'ser(im  eum  et  civlera  omnia  eim  leniporibut  Fortuimti  concordent.  Adde,  quod  idem  Vrcgor. 
Tuion.,  lib.  II  llist.  Frane.  num.  ot,  nicniorel  librnm  Vita  lancti  Uemigii,  luppresto  aucloris  nomiru,  ijuem 
inmen  Fortunuti  esse,  fuiii  Potlanditiis  censimus,  ul  ostendetur  in  notis  ad  Vilain  tancti  Hemigii. 

Interea  utriimiue  librum  ViKesancli  llilani  hie  tiihjicimus,  ul  eislunl  praefixi  Opeiibut  eiusdem  sancti  Hilarii 
Viiris.  16J5,  ciim  notis  cl.  Edilsrum  ;  ^aitus  li  quidvel  a  nobis  iiilerduin  addendum  tidebitur,  Edit.  $iibjieiemu$. 


VITA  SANCTI  HILARII 


EPISCOPI  PICTAVIENSIS 


LIBKR   PRIMUS. 

>>  PRiEFATIO. 

Doiiino  saiicio,  ei  nieriiis  beaiissimo  patri  '  Pa- 
scciiiiu  papx,  Foilunatiis. 

1 .  Religiosi  pecioris  siiulio  sollicii.'»nie  commoniius, 
pnpa  boaiissiiMe,  (tivinis  in  nciiliiis  cum  sacri  con- 
vmalione  proposili  jiigiter  eiercilaris  inienius,  et 
iiiiendis  eierciianJus,  ui  facile  sit  perspiciiuni  ad 
«  ulturaiii  ecclesiasticse  disi;iplinae  cl  fiiisse  te  geiii- 
liim,  ei  e>se  provectuiii,  ciini  inefiagabiliier  velcris 
«Lsposilioiiis  calliolici  iloginalis  funilainenla  cnstos 
oLiservas,  et  ad  a^dificaliunciii  plelus  ainaiitissiinx, 
veluii  bonus  instiui  tnr.  aJjiciendo  aliipiUi,  culmeii 
fal>ric;v  coiiiiiMiarc  festina'-,  non  siiic  liinore  divino, 
ciijiis  opcris  amore  prae\cnius  nie  dignatus  es  perur- 
gerc  (1110  dc  aclibus  >acratis-imi  viri  llilarii  coiifiis- 
soris,  (jiii  te  ab  ipsis  cunabulis  an'e  siia  vestigia, 
quasi  peculiarcni  verniilani,  familiariter  cnntrivjl, 
iii  iiiipensi  iiiiinciis  vel  vcrba  reiicndereni  ■',  et  si 
non  plciie,  vel  qiiadam  ei  parie  complesa  per.-irin- 
gerem,  ijiialeniis  diiin  gregis  auribus  voi  quudam 

•  In  Mss.  Coll).:  Yita  tancti  Hilarii  a  tervo  luo 
Fori.  presbificro  ,  posiea  episcupo.  Mon.  concrrg. 
S.  Mmiii 

^  l'r.x>l'aiinnis  biijiis  loco  In  cnd.  Conipendiensi  ab 
aiinis  circiier  801)  scripio,  bri  vior  exslai  prologus. 
tHieiii.  inendiisuni  liccl,  liic  allexcrc  iiiiiiniliil  jiivc- 
iil  :  1'rologus  ex  gctlit  tancli  llilnrii  l'iclavicns's 
episcopi  el  eon(essvrii,  Idut  Jimuarii.  Bea:iitimi  Hi- 
liirii  con(eitoni  Viliim,  vel  Opera  non  uiiiut  tcd  iiiullo- 
rum  relaiione  conipfrimui  in  laudiui  Duni:ni  iiotiri 
Jetu  thrisii  nieinoria  Iradilam,  el  betlnlorem  Chriili 
I  oruin  nputculii  contra  .\rii  perlidiuin  luculenlitiime 
Ptiie  de/lorttlum,  el  in  miiltipHcin  in  eit  itd  verie  fidei 
ctiH(etiiontm  tcxere  geita  llujuicemodi  re  [ror»an,u'i| 
Ihnlus  llicr»nymut  nKijriiwu»  tlipululor  enilet.  0""- 
liitr  ttl  quomod»  iii  njnodo  Aiimineiisi,   icmporibut 


A  modo  et  vila  pastoris  antiqiiissiini  resonarei,  ei  ille 
probaiet  minisieriuin,  ci  ipse  luiiin  non  celares  af- 
fectuin. 

2.  Sed  ciim  mei  ingcnii  brevitaiem  mensnro  , 
adeo  beaii  llilarii  iininensiiatem  fiirtem  cognosco, 
ut  pene  inihi  videaliir  xquale  tam  isiud  posse  di- 
cerc,  quam  di.;^ito  roelum  tangere,  pr.Tseriim  qiiod 
eliain  beati,  ut  audi«,  Hieronymi  liirrens  illiid  do- 
qiiium  recusaverit  aiieiiiare,  qiii  liuic  m.ileiix  se 
imparein  eaienus  jinliraveril,  ut  laceret  Lgo  ycr", 
ciii  nullius  scienilx  iriigua  fluenta  succiirrunt,  queiii 
vix  slillicidii  panperis  attenuata  gutia  perfumlil , 
niliil  proprio  de  funte  re^pirans ,  qua  lenieritaic 
inier  ingeniia  nuinina,  Euphraiein  beaii  llilarii,  rt 
Hiliim   llierunymi,  siccos   velini   cursus  eileiidere, 

B  ciiiii  de  illo  etiaiii  duclissimi  virt  qnidqiiid  dicere 
piiliierunt  ininus  esl  quani  nierelur?  Ci  cum  vlrinn 
saiu  tissimiim  consuliius  milii  sii  inirari  qiiain  l>upii. 
a>quabilius  fueral  hxc  licaio  Ambrosio  dc  rrairo 
Si  ribcnda  inandare,  cui  veiba  viriiiiibiis  coiijuncta 
flirebanl.  Tainen  elsi  cum  iiiea  verecundia  vuhis 
qnideni  obedicntiam,  ei  illi  imp.-ndo ,  de  quo  non 

C.onttaniii  prinriint,  tub  Tauro  prce(eelo,  milit  Chrisli 
dimicdrit.  extiliuinque  pertuleril  Phryqice,  iHitrumqut 
tdtulaverit,  omiiibut  recice,   pieeque  (idei   tequacibttt 

iioJKm  habeiur.  I'roloi;iiiii  I e  Vila    ••vcipii,  Fdrlii- 

iiuti  Tcrbis  expressa,   lis  laineii  ideiiiideiii   niul.iiis. 

llPFH. 

0  llic  rasronlius  e.t  abbale  ba^ilir»  sancli  llilarii 
Kiiccessii  iii  sfde  Pirlavn-iisi  1'ieiiiiii  ciica  an.  5ii4 
vila  fiinclu,  ul  rclerl  Coinliiis;  idque  r\  niandalu 
f,  rrgis  Charibeiii,  iit  n.irral  tlirg.  Tiir..  lili  iv  llisior. 
Kraiic,  cap.  IH.  Ila-c  Viia  pruinde  scripi»  fuli  ani« 
aii.  fiGK,  qiiu  iii  sede  1'ictavicusi  i>edcUii  Mauruvruii, 
burrotur  l'aseeiilii. 

■i  Ali>|Uol  Miiii.,  repeiideres,  scu  ri;f>*iii/.'rii.  Timi  r 
Elti  non  pleiie,  vel  ex  piirl»  peritrmgercm.  Uon. 
S.  Mauri. 


4AI  VITA  8.  HILiVUll  PICTAVIENSIS.  i42 

Jigiie  l(>(|iior,  fiirUsse  iiijuriain;   seil  conceJi  per  A  C'us<>3t.  Ciesceliat  iii  eo  quoiiilie  0|iiiiiii,  faniulairii 


B 


veiiiaiii  creJiiiiiis,  (|iiO(l  devoliuiie  pcccatur.  Ei  na 
linitracla  pagina  rustidiiim  putius  generut  qu.im  pro- 
vueel  au(]itoreni,  niinc  de  ejus  Vita  proponainus. 

INCIPIT  LIBER. 

3.  Igiliir  beat^is  llihrius,  riclavoniin  urbis  episco- 
pus,  rrginnis  *  Ai|iiita(iix  oriundiis  fuit ,  qux  ab 
Vceaiio  Britaniiico  fere  niillibiis  ^  nonngiuia  sejun- 
Itiiur;  apud  Gallicanas  vero  raiii>lias  nobilitaiis  lam- 
pade  iion  obscuriis,  iiuo  magis  prx  cpieris  gr:iiia 
gcneiosiiaiis  oriiaiiis,  nilorc  pecioris  addiio,  quasi 
refulgens  Lucifer  inter  asira,  processii.  Ciijus  acu- 
n:ibulis  lant:)  sapienlia  priiiiiliva  lactab:itiir  inrjiitia, 
iit  jam  lunc  potiiisset  intelligi  Cbri.^ilum  iii  suis  cau- 
S's,  pro  obiiiienda  vicioria,  necessariuin  sibi  jussisse 
niiliteiii  pro)iag:iri.  Deniqiie  cunjugein  habens,  et 
fi  iam,  iia  plenitiidine  Domiiii  vciierubiles  aniinos 
erclesiasticx  regulx  tradidit  iiifiirin.indos,  ut  adliiic 
iii  laicali  pr<>posito  ('Ori!>tituius,  divino  niitu,  ponii- 
licis  graiiam  p:issideret;  ita  se  ipsuni  propria  disci- 
pliiia  cdcrccbal  <  iiituiisiis,  quasi  fuiurain  speciem 
iiKlicans,  ul  irrcprehensibilis  in  lemplo  Cliristi  prx- 
parareiur  gncerdos.  Nam  quod  inter  inortales  adliuc 
valde  vidclur  diflicile  tam  cautum  esse  quemquam, 
qiii  sc  a  JuJx'is  vel  bxreticis  cibo  suspeiidat,  aJeo 
vir  sanclissiinus  liostes  catholicx  religionis  abbnr- 
ruit,  ut  non  dic:im  convivium,  sed  neque  saluiaiio 
ei  fucrit  cuin  liis  prxiereunti  comniiinis.  Vitabat 
lixc,  Davidico  sulTultus  exemplo,  ne  cuiii  hxrciicis  g, 
ii:eiisam  patiicipando,  fieret  illi  in  sc3iii!:iliim.  0 
i|Uam  perreciiisiinum  iaicum,  cujiis  iniiiaiores  ip&i 
ctiain  esse  dcsiderant  sacerdoies;  cui  iion  fuit  aliud 
v.vere,  nisi  Clirisiuin  cuin  dilectione  liinere,  et 
cum  tiinore  diligeie,  ciijus  gcquaces  curniiit  ad  glo- 
rlain,  divertentes  ad  poenam ;  credenii  succeduiit 
pnmia,  recusanti  tornieiita  !  Qui  onines  de  pio  le- 
ligionis  npere  commoiiens,  niinc  alios  dc  confessione 
iii:i'Stiiiiabi!is  sanclac  Triuilutis  iiiforinaiis  ,  nuiic 
reliquos  promissionc  regiii  C(£lesiis   invltans,  noii 

C'  ssabat  in  plebem  vcrba  veritatis,  fructuin  fidei  re- 
diiiidaiitia,  scminare. 

4.  Quo  cognito  de  saiicto  Hilario,  qunniam  lanlum 
liiinen,  etsi  voluisset,  l.-iiere  non  poiuii,  quippe  ne- 


viituiuin;  iiec  crat  fama  ejiis  contenia  circunijectas 
taiiium  Gallias  illustrare,  seJ  exteras  naliones,  ct 
regiunes  implebai,  ineiitorum  gratia  percurreiiie ; 
sicqiie  aciiim  esi  ut  in  loio  orbe  velociter  bcati  pon- 
lilicis  gloria  uiili:arcl. 

5.  Igitur  Coiistaniii  impcraloris  lempore,  cum 
Ariaiia  hxresis,  veiicnaia  de  radice  ^  flore  Inxico 
imliularel ,  lunc  vir  sanciissimns  ,  timore  iiuilus, 
lidei  fervore  vestiius,  qnasi  signifer  bclligeraior 
per  medias  acios  inier  hosiilcs  freniiius,  inter  lia;- 
relicos  gadios  ,  se  iiigcrebal  inlrepidiis.  Cliristi 
cli:>ritaic  scciirus,  nibil  (b;  sua  inoiie  forinidans, 
'  illiid  soliiin  nietuens,  qimd  absii,  prajiidico  reL- 
gioiiis  ill.iio,  nc  viveret.  Ilinc  a  Yalente  el  Ursacio 
episco,)is,  qui  pravs  crediilitaie  Ecclesiam  Dci  tur- 
bure  periiiiaciier  iiisistcbant,  iiiiper:iiori  pfrsuasuin 
est  ui  viriim  erudiiissimuiii,  dc  qno  loqnimur,  el 
Dionysiiim  Mediolanensem,  el  Eiisebiiiro  Verccl- 
lciisem,  exsilio  '  euiidcmnarel.  Mliil  enim  poicrat 
anle  insuperabileni  s.iiicli  llilarii  faciiiidiam  lirreli- 
fus  nhtinere.  SpiTab:il  enim  liosiis  liJci  aliqii:is  se 
nebulas  splenJori  cailiolico  posse  pra;ieiidere,  si 
reirusus  exsilio  vir  lalis  a  certamine  d<Tuisset , 
quniiiani  si  qiiis  peiveri^us  voluit  rum  illo  conflgere, 
ac  si  iiiuliis  cl  cLiuJii';,  m  c  vcrlia  poler:il  pioforrc, 
nec  responsioiiilius  ciirrerc;  sed  quasi  iialans  in 
pelago,  aiite  fluciiim  cjiis  e!oi|ueniix  niergebaiur. 
Iiai|iie  in  riirygi:iiii  Asix  regioncm  missus  essilio, 
nd  augmeiituni  viriutis,  graiias  egit  Deo,  quia  quan- 
tiim  pro  nomine  Chrisii  Inngius  disccdcbat  de  solo 
proprio,  laiituin  merebatur  ficri  viciuior  c(kIo. 

6.  Qni  diim  ad  locuni  pcrvenisset  oplabitem  ,  no- 
bis  lacciidiiin  nnn  csl,  qiioJ*il!i  Jiviiiilns  coiicessuni 
est.  Nani  co  tenipnre .  saucto  silii  Spiritii  revelaiito, 
cng'>ovil  qund  bealissiiiiani  n  Aiir:iin  filiam  suain  , 
quam  cuni  iiiutre  PictaMS  rdiquerat,  qiiidam  ju\ciiis 
iiobilissiiniis  ,  prxdives  pulcherriinus  ,  conjngii  vin- 
ciilo  sibi  quxrcrel  aiineclendam.  Sed  ipse  inlervenui 
orationis  assidux  coelestcm  illi  sponsum  sine  conla- 
iiiiiialione  pr(>videral.  Mox  npporluiiilate  repeila, 
manu  propria  siibscripiain  '',  filii  direxil  epi.^itol^ini , 
sulTicienti  sale  conditani,  et  veliii  aromaticis  ungiien- 
tis  iiifiisam  ,  qu:«:  tenetiir  Piclavis  pro  muncre  con- 


cessarius  [Al.,  necessariiim]  ui  alienas  lenebras  in  D  servala,  indicans  ei  quod  ta!cm  sponsuin  anxius  pa- 
liicem  transferrci,  coacoidanle  favore  populi,  aut  ler  illi  providissei,  cujus  nobilitns  ccelos  asceuderel, 
pntius  Dei  Spiritu  proclainante,  vir  oliin  myslcriis  pu!ciiritudo  rosaruin  et  lilii  comparationeni  prxce- 
dcpiitaius,  aliqiiando  sncris  altaribus  sacerdos  ele-      derel,  oculi  gemmarum  '  lumen  obnubilareiit,  vestis 


*  In  veteri  CoJice  Colb.,  Teciione  Aiiuitanics.  In 
solis  Edil.,  rer/ionis  Aquilaniie  parlibus.  liic  Picia- 
viensis  civiiniis  jani  expressx  videtur  aucior  viiare 
toiuisse  repetiiionem.  Iiiucm. 

*  Gemeticensis  Codex,  cum  Compend.,  ociua- 
ginla.  bDRH. 

'  Ita  meliores  Mss.,  qiio  verbo  iJ  significatur 
lem|iiis,  qiio  iiondiim  per  tnnsiiram  clern  ailjiinctus 
cral  Hilarius.  In  aliis  hbris  :  iii'e»lB(.  Iideu. 

^  Qiiidam  Mss.,  flarii  loxiei.  Maj;is  pl.icerct,  ciim 
('ompeiid.,  dir:i  conlagia  puUularet,  si  ct  altcr  sul* 
fragaretur.  Iidfm. 

*  lu  vulgitis,  itlud  $otuni  meluetaf,  ne  prwjudicimn 


reli(jioni ,  quod  nbsil,  illatum  prccvalerel.  Elegantior 
esl  lccliii,  quain  eiiliibeinus  ex  polioribus  Mss.  Ilo- 
riiin  in  uiio  exslat  illatw  non  in  lato.  Mox  ex  iisdeni 
resiituiiiiiis  ,  prava  creduLlale ;  ubi  obtinuerat  crude- 
lilcile.  liDiu. 

'  lloc  non  uno  el  eodem  anno  conligit. 

s  In  pluribus  Mss.  consianier  scribitur,  Apram. 

IlDEM. 

^  Additum  liic  erat,  infra  post  librum  secundum, 
quiid  ex  margine  irr:  psit  in  lexiuin.    Iidem. 

'  Gilloiiaiia  Ldilio,  lumim  lumiiiarent.  Compend. 
Mss.,  ttimina  illuminarenl.  liDtM. 


m  VENANTH  IION.  CLEM.  FORTUNATI  OPERUM  PAR.S  II.  A44 

ciindurem  iiivU  opprimerei,  ornamcnu  inxstimaliili  A  iiiii|iiiiniein   ips.i  est  illala  calnmnb.  QuoJ  lamen 
riilgore  vernarenl,  divilix  inlra  sc  rcgiia  concliidu 


reni  ,  ejus  8a|iieiLlia  incoinprelicnsibilis  eni.in:irel  , 
dulcedu  favi  melhi  poslponerel,  pndicitia  iiiconiaini- 
iiata  perRisiercl ,  odor  tnaviiaie  fragrarct ,  ihuiaiiri 
ttiae  dereclione  constaieiil.  Aildlt  ergo  moiiilis  iit 
rili*  nulli  se  prius  a  ninlie  divisa  coiijungerel,  i|iiain 
*  Ht  palris  ex<tpeciarei  pollicitiun  ,  ei  spnnsuin  pari- 
icr  cum  proniissione  venturum.  Qiiod  Abra  diilciler 
«xcipiens,  el  quasi  sponsuiii  rutnrinn  iii  episiola  pa- 
Iris  aniptcciens  ,  ailinoiiitioiicm  suciita  est ,  uulli  in 
roi  jugio  seresolvens.  Sed  qiiallter  ud  illum  sponsiiin 
pervcnerit,  locus  in  sequeiiii  scrvainr. 

7.  Iiilcrea  cum  tolo  orbc  Ai  ianx  lixresis  perversi- 
las  pullularel ,  dato  generaliter  tuipiTaloris  cdicto  , 


atlilcta  Cbrisli  Lcaiiis  lliluriiis  agiioscens,  graviter 
di.lil  .ipiiil  Ariiiiiiiuin  dlabiill  pra.'valuisse  roenda- 
ciuin,  in  taiiiniii  ut  ct  Orieiitalcs  panes  similiter 
coiiiposlto  pr.iviiatis  ruco  inlicerel.  Iniperatori  au- 
tcm  ■*  tribus  libellis  oblaiig,  prtces  elTudit  ul,  in  ejus 
conspeclu  colleciis  adversariis,  c»<set  ei  coiiira  lucre- 
ticos  disccptaiidi  dc  religiono  lirentia,  iie  veritaieni 
raisiias  obiinibrarel,  «  iie  xquitati  iniqnitaa  iTXva- 
Irrct,  nc  iini>erator  Dco  resislcret ,  ne  Gdei  perGilia 
rebellaret.  Unde  Valeiis  et  Ursacius,  conscicntix 
leaiu  pcrterrili,  quoniam,  si  darelur  facuiias  cer- 
landi ,  niox  se  recognoscebant  Hilarii  coiiientione 
prosterni,  sollicitanl  iinpcraloris  animum,  '  lam  ma- 
igna  partc  capiivnm,  iit  ipsuni  Dci  virum  ad  Gallias 


ui  oinnes  Orienl.-ilcs  episcopi  apiul  Scleiiciim,  Isaii-  B  redire  perurgerei ,  diceiiies,  illo  prxseiiie,  liseretica 


rix  op^iidum  ,  convenirenl.  disccptnturi  quid  senii- 
rent  de  fidci  Teriiate,  tunc  iiiier  reliipios ,  quarto 
jam  cxsiiii  anno  dc  Phrygin  snnclus  llilnriusin  pr«- 
dicio  iocn,  J"  daia  sibi  perijendi  evectlone,  a!  syno- 
dum  venire  rnnipellllur.  Qiii  quoddam  caslelliim 
dum  adisset ,  die  Doininico  ingre^sus  est  teniphim  ; 
mnxque  Florenlia  puella  {;cntllis  ,  irriimpeiis  niulii- 
tudiiiem  popull,  voce  inngna  scrvnm  Dei  illnc  adve- 
nisse  testata  esl ,  et  ad  pcdes  e.yis  acciirrens  non 
cessavit  petcrc,  nisi  signum  crntis  ab  ipso  sibi  (ieri 
rideliler  impetrasset.  Quain  Florenliiis  pater  seculus 
est,  el  cuncia  ramilia  in  nomine  Domini  nieriieruiU 
pariier  bapiizari.  Qux  Florontla ,  rcliciis  parentibus, 
vestigiis  ejiis  inhacrens,  usqne  Piciavos  perducia  esi ; 
patreni  vero  se  haliere,  non  a  quo  generata  esl,  sed  * 
per  qiiem  rcgeiieraia  esl,  prxdicabat. 

8.  Cuiii  vero  Seleuciam  pcrvenissel,  inagno  favore 
a  cunciis  cxceptus  esi ,  eo  quod  dlvina  misericordia 
lalem  virum  prudenlissimum,  et  singulari  erudilione 
comperium  ,  in  speciaculum  mundi  produxerll ,  ubi 
crat  de  nde  censemlum.  Ilinc  post  exaroinalionem 
agniiis  hoslibus  et  oppressis,  decreiis  in  scripio  con- 
diiis,  prospera  ([erens  synodi  ad  imperalnrem  diri- 
(>itur  legatio  :  cum  qua  ptrrexil  sanctus  Hilarius  , 
qnamvis  ei  non  fuissel  injunctiim,  inetuens  ne  adhuc 
cnntra  reiigionis  dogmata  respiraret  dainnata  perG- 
dia.  Sed  disserere  longum  esi  qnaliter  in  Ariminensi 
sjiiodo,  ^  composila  meniione  aliiid  ex  alio  rei*eren$, 
frauj  hxreiica  serpentlno  lapsu  subre|iscrit ,  et  quo-  . 
ptodo  postea  legatis  Seleucensibus  per  impcraturis 

•  Ita  Coilcx  Compend.  Alii  vero,  ui  pairein  exipe- 
ttaret  sibi  polticitum,  Antea  in  qii:itiior  Mss.,  priiit 
]nnlt  divisa,  nnn  prius  a  niare  dn'i!.a.  Iiiiem. 

>  Aliquol  Mss.,  dala  veclwne,  vel  eieclione.  Siilpi- 
(lus  Sev.,  data  etectionis  copia.  Ilabeiur  lib.  xii,  Cod. 
de  cursu  piiblli  o  :  Ereciionuni  copiain  ,  cum  profi- 
ciscendi  ad  nos  necessitas  (ueril,  terenitat  noitra  lar- 
gila  est.  liiii.M. 

°  l.egcndiiiii  h^ud  ('uhie  mentitione.  Iloc  cniin 
dicium  esl  de  iiirnilaiin  Arianoriim,  qiin  voceni  siib- 
st;intlx  ab  Oiicntalibus  oinniiio  rcspui  iiiipn.lcincr 
ineiillti  sniil.  lu  MsS.  Coiiipend.,  cumpositum  men- 
llmium.  liDEU. 

••  Sic  Sulpicius  Suvenis  lil).  ii. 

*  lii  Vulgalis,  11«  rriiiifulii  ftilei  iui()uilu(i(  perji- 
din  inlerpolatiiris  opcra.  Mum.  S.  Mauii. 

'  Sic   poiiores  M>9.  Veiustior  c  Culb  ,  iniii  mali- 


nnn  pnsse  inachinamenla  pridicere.  Qiio  uhleiitu,  ad 
Gallias  compulsus  reveriitur.  piiians  amplius  se  paii 
exsiliiim  ,  quud  illic  periurbaiionem  Ecclesix  relln- 
qiiebal ,  lermino  disceptationis  iion  consecuio.  0 
beatuiD  poniiGccm,  qui  in  summo  discrimine ,  iiii- 
onico  eiiain  sibi  judice  ,  adiit  tribunal  imperii ,  sine 
timore  tormenti  !  Vere  loiis  visceribus  diligebat 
Cbristi  regnuin,  qui  noii  rormldabat  in  principalu 
Conslainiiim.  Nam  quod  se  pro  Doinino  sic  Ingere- 
bat  aperlo  periculu,  opiabat  niartyrium  ,  si  non  de- 
fuissel  pcrcussor;  et  i:iaien  nnijnug  suropsit  gloriaiii, 
etsi  tempus  non  inliilil  poenam.  Sed  hiinc  ipsum 
divino  iiutu  scrvatuiO  lestllicor  pro  correciioue 
s  cunclnruin.  Narn  pene  loium  mundum  gravi  errore 
'  confusum ,  factis  sxpius  io  Gallia  synodis,  per  Hila- 
rium  fuissc  ad  viam  verllatis  adductum  ,  coolilelur 
llngua  mullorum.  Quid  autem  interesi  ■>,  vel  sihi  pro 
xterna  vita  factuin  fuisse  inarlyrem ,  vel  amplius 
vixisse ,  reliqiii  ne  perlrcni  1  Igiiur  sanctisslmam 
animara  elsi  gladins  perseciitoris  non  abstulit,  pal- 
mnm  t;iiiien  inartyrii  non  amisit. 

9.  Iiaque  duin  regreileretur  ad  propria  ,  lunc  be:- 
tus  Martiiius,  xque  meritoniro  luiniiie  '  non  abscon- 
siis,  i|ui  abeudom  sancto  llilario  exorcisia  est  posie.i 
coiisiitnius,  cognito  adveiilu  ejus ,  Romum  festinan- 
ter  occurrit.  Qiiein  cum  jam  prxteriisse  cognosecrei, 
usque  ad  Gallias  couseculas  est.  Neque  enim  Marii- 
nus  ,  qui  adbuc  catechumenus  Clirislum  clilainy.lc 
.  sua  uctum  videre  nieruit ,  illi  devolus  occurrcrei , 
nisi  pcr  omoia  mysieriis  plenum  in  eo  spirilum  pra.>- 

qna  re  per  artcm  capiii'um.  Cxieri  vero  libri ,  jam 
maqna  ex  parie  capivum.  Iidem. 

i  Editi,  miiltoium,  reniteiiiibus  plerisqne  Mss., 
i|U  bus  giiffragatur  illud  Sulpicii,  pag.  iiii  :  Opti- 
mtiin  [aclu  arbitraluf,  Tevocare  cunclos  ad  putntieH- 
liam,  frequeniibus  inlra  Gallias  roncWiit,  elc.  Iidkm. 

>>  lii  Vulgaiis,  vel  li  ;  in  pliinbus  Uss.,  vet  le , 
niagii  phicft  cuiii  polioribus,  vi>/  tibi,  lioc  esl,  quod 
sibi  Miii  profuissel.  Iihf.m. 

'  Antii|uii>r  Msi.  Colb.,  noii  obscurui.  Tmn  Coin- 
pend.  :  qui  ub  llilario  de;ensore  sancio  e.xoiciita,  eir., 
uiiiiss:!  voco  poslia,  (piain  per  glosseiiia  huc  irre- 
pslssti  censei  Kollandus.  Alias  •  erie  pugnaiei  hle 
Kortuiiaius  ciim  Su'picio  ,  i|ui  Mii<iii>uiii  uli  llilario, 
aiiloi|uaiii  exsularei,  evoicislam  ordiD.ttuiii  csse  scri- 

bll.   llOEH. 


4i5 


VITA  ?.  IHLAHII  P1CTAMEN31S 


ii6 


vidissel.  Nec  mirum  si  ilie  qui  Deiim  prius  viJii  iii  A  jaco   nomine,   dimi   prxccpissct   cnnsi-lcre,   viriuie 


l>aupere  posiea  illiini  liabiiare  cognosceret  in  do- 
core. 

40.  llluJ  etiam  nobis  non  conven^l  lam  nnbile 
prviterire  miraculum.  Nam  cuin  "  circa  Galiinariam 
insulam  propinqiiaret,  relaiione  agnnvit  viclnorum  , 
ibiilem  ingentfa  serpentium  TOluniii;a  sine  niimero 
pervagari ,  et  ob  boc  quamvis  illis  bxc  insula  vide- 
rciur  vioina,  propier  inaccessibilem  tamcn  locum 
li-ngius  illis  vJdebiitnr  esse  quam  Africa.  Quo  audilo, 
vir  Dei  eenliens  sihi  de  bostiali  pugna  venire  viclo- 
ri:mi,  in  nomine  Domini,  pr.Tcedenie  cnicis  auxilio, 
descendit  in  iiisulam  ;  coqne  viso  ,  scrpenles  in  fu- 
gam  conversi  siint,  non  toleranies  ejiis  a-pecti>ni. 
Tunc  baculum  rigeiis  in  tcrram  ,  quasi  metam  ,  quo 


(livina  mcruitibi  beatus  Mariinus  mortuuni  suscikire. 
Deinde  pnst  aliquot  dies  infaiis  quidam  sine  bapti- 
smi  rcgeiieratioiie  dcfunctus  est  :  duplici  morte 
dainnatus,  prxsentem  aniiserat  luccm  ,  et  iioena 
fittiiri  s:oculi  iion  c:.rebai.  Tunc  maler  eisiincti.  qiiae 
jam  maier  nnn  eral,  dum  filium  non  babebat,  provo- 
luta  ad  pedes  saiicli  Ililarii,  prxcedenlibus  lacrymi», 
nati  siii  corpiis  etfudil ,  exclainans  :  Martinus  adbuc 
iiicipicns  calechumcnuin  morluuni  revncavil;  tu, 
poiilifex,  redde,  rogu,  lilium,  aut  iiiilii,  aul  bapli- 
smn ;  qui  pnpuli  pater  agnosceris,  ul  ego  maier  vocer, 
qiiopso,  iibtiiieas.  Sic  illa  plus  lacrymis  petcnle  quaiii 
verbis,  commnius  esl  pieiaie  vir  Dei,  et,  spcciante 
populo,  8  ad  consueta   arma  reciirrens,   iii   terrani 


iisque  deberenl  excurrere  ,  viriulis  i*  poientia  desi-  ■  prcsierniiur.  Mox  paulatim  defuncli  •"  pallor  in  rubo- 


Rniivit ;  nec  amplius  libcms  esi  illis  occup-.ire  qiiod 
vetuii  <=,  tanquain  si  reliqia  p:irs  insiiUe  nonsii  lerra, 
ged  pelagus;  quia  diim  i.etnper  illam  partem  veren- 
tiiT  atiiiigcre,  facitius  erat  illls  mare  iransire  "^  q:ian) 
vnrem.  0  immutabilem  lenniniiin,  de  sermone  plan- 
taluiii  !  Appaiet  qii.inliini  est  nielior  Adani  secuiidus 
nntiquo.  lile  serpenii  paruit;  i  te  servng  habel,  qui 
pogsuiil  serpeiitibus  imperare.  Ille  pcr  bestiain  de 
sede  paradisi  projecliis  est,  iste  dc  suis  cubilibus  ser- 
pentes  excliisit.  Deposuit  anguis  <^  antiqiii  mcmla 
ciuro  ,  qni  didicii  implore  mandalum.  0  Hilarii  dul- 
t;edo,  medicamcniiim  ,  et  meraciim,  anie  quein  stne 
mora  venena  fugata  suni !  Addldit  lerram  bominibus. 


rem  converlilur,  frigida  menibra ,  revocato  spiriiu, 
intcpescunt,  oculi  apertis  p:ilpebr:inim  janiiis  pere- 
grinuni  lumen  agnnscuni,  vox  adducto  aere  de  pe- 
cioris  doinicilio  conn  iia  profertur,gressus  sui>  vcsii- 
giis  redivivus  exiemlitur,  in  aiiteriaris  fundamenii 
siaium  lo:a  fjbiica  renovatur.  Quid  plura  ?  Taiidiu 
jacuit  sacerdos  in  pulvere,  doneo  pariter  surgerem. 
senex  de  oraiione,  infans  de  mone.  Ecce  vila  l:iud:i- 
bilis  ,  qua-.  de  alierins  corpore  necem  precibus  effii- 
ga-.it,  spoliavlt  Tarlarum,  spem  babcns  in  Cbrisio. 
Mors  ibi  jura  nnn  tenuil,  uLi  llilarius  vlm  oratiimis 
iiigessit.  Sed  laiiia  res  non  poicsi  nnslris  vcrbis  plns 
ornari,    qiiam    ip»ius   meritis.    Nunc  vero   iiiemo- 


qiiia  in  loco  bcllu»  incola  tr.insmigravii.  Sed  rcver-  _  randum    est,    quod    snpra    '  pr:i  termisimus,  qua' 


lanuir  ad  ordioem 

11.  Cuui,  de  exsilio  regressiis,  iniroivit  Plctavis, 
euinmn  favore  plaudebant  omnos  pariter,  eo  qiiod 
ecclcsia  recepisset  pontificeni,  grexp;isiorcni;  cl  acsi 
omnescum  ipso  tunc  rcdissent  ad  patriain  ,  iia  sine 
ilio  se  exsules  fuisse  dcQebant. 

12.  Iiaque  beatum  Mariinuin    in  vicn',  Locoge- 

•  Plures  Mss. ,  circa  Dhes  Galliarum  imulam ; 
^icque  Roiicbelus  legit,  ac  pulat  I  anc  insulam  ad 
nipcs  Primalienses  sitain.  II:<ud  procul  Rupclla.  uti 
liollandus  observavit,  vicmn  Yves  et  pnnteni  d'Yiet, 
cxhibent  labulx  in  Aliiesio.  Valesiiis  aiilem,  in  nntis 
Gallic,  pag.  590,  'i,  notat  insnlam  Divam  proxim:ini 
esse  lum  ostlo  Separix  ,  tum  alieri  insuhe  qiiae  La- 
tine  Oia  vel  Ogia ,  viilgo  17/e-DiPw  nuncupalur. 
Qiiamvis  Mss.  ^elusiioruiii  aiiclorilate  retine;imus  , 
6'a/iinariuni  insulam  ,  e:im  lanicn  arbitramur  aliara  \i  pliceiet  Legugejaco.  Iidem 


liier  miracula  rebqua  hocsubjecto  miiaculo  cuuiu- 
lavit. 

15.  Dcnique  cum  beatissimara  Abram  filiam  suam, 
ad  quam  de  exsilio  destinavil  episiolam,  incoluraem 
invrtnisset,  alloqui  ur  eam,  qunmodo  poicrat  dulceda 
p:iirisei  facundia  OMloris.  Quiddicam?  Alloquitur 
iliam  Hilarius,  cujus  eloquentiae  posiipsuin  compa- 

iied..  Locolejaco,  in  Compend.,  Locodiaco ;  in  pluri- 
bus  alils,  Leyudiaco.  Sicet  apiid  Bollandiim  bic  viciis 
allis  Lequdiacus,  Tyncus  el  Goleloicacus  dicilur,  et  in 
Breviario  SarMm,  Lugduniacus.  Ipse  praefert,  cum 
Edil.  Gili  ,  Tegiaco.  Ex  duobus  prloribus  Mss.  conli- 
ciiiius  Locogejaco,  adeo  ut  in  primoexciderit  liilera  g, 
quain  aniiqui  vooc  non  expriiiienies,  facilius  eiiam  in 
scripns  oniitiebani.  E\  :iUero  aiiiem  supplemus  litte-. 
rain  e ,  coiiciucnte  Galllco  nomiue  Liguge.  Non  dis- 


fiiisseab  insula  ejusdcm  noinlnis,  in  inari  Tuscosiia, 
qiiain  .Marlinus  incoliiit,  Allas  Marlinus  in  ea  Hila- 
niun  exspecta>set,  nec  Komx  lentasset  cl  occurrere, 
«i  hac  illiiis  iier  fuissei.  Falso  eiiam  inbabiiabllis 
diceretur,  qux  a  Marlino  fuisset  habitaia.  Iidem. 

i>  In  diinbus,  Mss.,  pottnliam. 

<  In  Vnlgalis,  el  tanquam  si  liwc  insula.  In  duobus 
prob»  noUB  Mss.,  tanquam  pars  terra:  non  sil  terra. 
in  cxteris,  iit  in  ie\iu.  M"N.  S.  Maur. 

<i  Veiusllor  e  Mss.  Colb.,  quam  huc  esse.  Iidem. 

'  Ita  vetus  Codex  Colb.  Alii  vero,  anliquum  men- 
dacium.  Mox  allquni  Mss.  o  llitarii  duicedo;  ac 
delnde  cuiii  edit.    Gil.   medicumentum  et    merilum. 

IlDEV. 

f  Sulpicius  hujus  manasterii  sitiim  non  lowje  ab 
oppido  esse  tradit ,  sed  noinen  ejus  silet,  nec  in  eo 
Bcribendo  co.nseotiunl  Mss.  Legere  est  in  velere 
Cnlb.,  Locojaco;  in  alio  non   receniinre  Casalis  Bb' 


K  Edit.  Gil.  ad  convcrsata  arma ;  quod  deiiide  enun-. 
tialur  de  d.functo  ad  vitam  revocaio,  quamdara  afli- 
nllatein  b:ibet  cum  iis  qu.i!  de  moribuuda  san;ila  edis-. 
serii  Venaniiusiu  Yiia  sancii  Germani,  t<t  posi  fungr- 
rum  pallorem  facies  in  ruborem  iransiret.  UttF.Ji. 

h  Placcl  hlc  referre  versns  Ven.  Forl.  quibus  Cala 
cliumenuui  a  sani  to  Marlino  viiaj   redililuin  descri 
bil,  i.  I.  Vil.  sanctiMart. ,  qnibus  siimiiia  coin    hno 
locl)  aflinitas,  ac  similiuido  intelligilur.  Sic  ergo  ha- 
bcnt  illi  : 

Interea  geminis  spalio  remoranle  sub  horis, 
Ecce  redil  facies,  saliuul  per  membra  vapores. 
Siat  rubor  inde  genis,  oculos  pupilla,  repiiigii; 
Rursus  el  insurius  rpnoval  specularia  visus. 
Vena  luiiiel  rivis,  animato  foule  (riioris, 
('aulaliiuassurgil,  fabrica  luuhaiitc,  columna, 
Erigilurivue  jacens  panier  domus,  el  suus  bOBp«> 

i  In  uno  Ms.,  prcgmisinm. 


m  VENANTII  IION.  CLEM.  FORTUNATI  OPERUM  PARS  II.  448 

rarc  ali>|iieni  v'u  auJeiniis,  ni»i  qui  ruciil   bpirilu  A  aiHiiiciis.   Ipse  conditi   sal  liigeiiii,   foiit  loqnendi, 


(liviiio,  ul  ille,  rcplcliis  :  lenkit  rjus  aniuiuin.  si 
vellcl  aitin',!ere  Bponsiiin  qiieni  patri8graiia  *  prnvi- 
denl.  Tuiic  libciiter  dcsiileranierque  ,  ut  celeriier  ei 
jiiiigerciur,  optaliai.  Qu.^hii  voliiiitaiem  pius  pater 
pgiiusiena,  inientus  orationibiis  non  cessavii ,  donec 
sine  dulore,  sine  cuutagio ,  se  prxsente  lilia  de 
mundi  ludibrin  migrarcl  ad  Clirislinn,  qiiam  propriis 
maiiibus,  ut  decuii,  venerunda)  tradidit  sepullurx.  0 
funeris  gloria,  quie  nielior  babctur  quaiii  vila,  quia 
quod  terra;  subripuit,  in  cieluni  transinisit?  Vere,  ui 
cijo  considero,  plus  ruit,  quam  resuscilari,  sicinori. 
Ce.rla  enim  salusest,  non  contaniinaii  peccaiis. 
Quanti  cuperenl,  rebus  cum  viia  Iradilis,  talein  irans- 
iium  contparare,  si  mercalorem  forsilnn  inveiiirenl? 


Qnid  di.<;tat  iiiier  vivincaii  iiifahtis,  et  (ilix  niortirica-  °  proferre. 


iliesauriij  scieiilii;,  lux  doelriiix,  Jerensor  Eeclesia;, 
hostium  0|ipugiiaior.  Cujus  dicta  qui  legerit ,  noii 
credel  dicere,  sed  lonaro  '.  Hoc  ruit  ultra  bominein 
siipere,  tani  cauie  de  religione  censere. 

15.  Sed  qui  vull  ipsum  cogiioscere,  ejus  •  exsili.t 
nicmorel,  merita  respiciat,  voluiulna  relegai,.dicta 
periienJai,  signa  quoiidiana  percenseat.  C!u<  dura  su- 
persies  Tuit  in  boc  ixculo,  aut  rcipsit  ecclcsiastirgF 
fldei  docuraenta ,  aut  pugnando  calcavil  bxretica 
criinina,  aiii  pelenli  Iribiiit  miraculuruin  siifTragia 
qii:r,  vo!cnte  Duininn,  usque  in  hodiernuin  diem  rjus 
oraiioiiibus  persevcraiit.  Seil  mea  liiigua  nou  sufficil 
singulaliin  de  saiiclo  Spiritii,  qui  per  eum  ei  opera- 
lus  est  et  loculus ,  sicui  ilii   di;;num  c<t,  cunei» 


t:i;  mysteriuniT  lilum  resuscilavit  ad  b:ipiisnium, 
baiic  prxdesiinavil  ■•  ad  regnum  :  nisi  quud  in  illo 
adhiic  spes  peccandi  restabal,  h:ec  immaculata  fiiie' 
rat.  Quod  cuni  vidisset  raaler  bealx  Abrae,  a  ponli- 
lice  posiiibu,  ut  el  ipsa,  si  mereretiir,  erepta  de 
niMiidi  criiiiiiie,  cum  filia  prsesenlaretur  ad  rcgniiin. 
Ciijiis  vola  coiisiclernns,  assidua  oraiione  ct  ipsam 
aiite  se  traiisniisil  ad  glori.im.  Quis  usiiinuturus  est 
lalem  viruiii  ita  tiilexisse  Dominuin,  coiijugis  el  (i- 
li.c  affectii  con:enipio?  Tameii  in  lioc  magis  illas 
aniasse  cognoscitur,  cum  per  ijisum  lumini  perpetuo 
iraiisrerunlur. 

H.  Quis  vero  ahundantiam  riganlis  ingenii  con- 
lcndat  evolvere,  aut  ejus  verba  verbis  valeat  ex- 
xquare  ?  ^  Q<i:<liier  illc  indivisae  Triniiatis  libros  stylo 
lumenle  conicxuit,  aut  scripta  Davidici  carminis 
•erinone  cotliurn  to  per  siiigiila  rescravii  ?  Qiiain  fuit 
in  dis^ertionc  proviiliis,  in  tractatu  profundus ,  per 
liiieraturani  eloquens,  per  virUitein  mirabilis,  in 
compleiioiiibiis  niiillip'ex  ,  in  resoluiione  subtilis, 
astutus  jiixla  piO|ihel.im,  iino  prudens  ju.^ta  Doiiiini 
vncem,  ut  serpens  rolu!nbx  simplicis  gratiam  non 

*  Ms,  prcpciderat,  prccvidercl. 

*  In  Mss.  CiAb. ,  dettiiiavil;  in  Comp. ,  (ransmitit 
M  N.  S.  Maiik. 

«  Veiusiior  e  M^s.  Colb.,  qualiter  ;  ille  m  divisa 
(forte,  in  diversa)  libms  slijlo  liimeiile  coiUexnil.  Coin- 
peiidii'nsi$  vero,  qualHer  ilL'  lihrns  coiitra  Arii  perfi- 
diam  promulgavii ,  qiiomoilo  libruiii  Psatiiwriim  per 
siiiqula  eothiirntito  sermone  reservcvil.  |leg.,  rcsi;i'u- 
vit\,  in  bijinnorum  etiam  (uerit  disierlione  |iil>i  ineii- 
dose  excusiini  eral,  m  discrelione]  paraius.  lincM. 

^  \n  exeinplnri  Conipeniliensi  bic  siilijicitiir  :  Obiit 
aulem  pra'falus  ponU'ex  llilnrius  die  Iduitm  Januarin- 
Tum,  HeliquicE  ejus  Piclavis  sunt  conditie  ;  iii  guu  loco 
hnclenus  divina  heneficia  operantur,  ipso  praistante, 
qni  livil,  elc.  Iidku. 

*  Apud  Cilloiiiiin,  aiixilia  memoret. 

(  In  Mss.  Otlobon.,  Cerinan.,  Colb.,  ac  iionnullis 
iiliis,  dilTusior  esl  bir  liber  iii  liune  nioduin  :  Ne  ergn 
|i:<giiia  euin  styli  riisticitnte  iicc  non  el  Inqncndi  ni- 
iiiielale  prolixius  exlciisa  vilescal,  soribendi  j:iin 
ilebeiiius  conslruere  iiiel:>s;  esl  t.imen  digniiin,  juvc- 
riii|iic  boc  uiiuin  taiitiiin  referre,  i|iiiiuiodo  linjiis 
«aiieii  viri  atiiina  ilivini  liiiniiiis  fulgore  tiiigravit 
rxeepia.  T.inliim  naiiiqiie  hiiiieii  ('leelisiii-  iliiiii  iiilir- 
niaiido  olisriirari  catpissct,  vencrabiiein  viruiii  Lcu- 
Diuiii,  ejuntJcin   civiiatis  prcshytcruin,  quaduin  die. 


16.  Det  mihi  pius  veninm,  quia  mulla  pr:eterii,  qni 
vix  pauca  conscripsi  '.  Ila  beatus  liilarius  de  prx- 
sciitis  sxciili  vila,  Valente  et  Valeiiliniano  regnanti- 
biis,  cum  gloria  migravit  ad  Christum,  terra  plurante, 
cculo  gaudente,  eodcm  Jesu  Cliristo  prxstante,  qni 
cum  Patre  et  Spiritu  sancto  vivil  et  regnal  Deus  in 
sxcula  soiculorum.  Amen. 


LIBER   SECUNDUS. 

8  PK^FATIO. 

Domino  sancloet  meritis  bealissimoPatri,  Pascen- 
tin  pnp.T,  et  in  Cliristo  florigera  pcrcnniter  charit:iie 
vernaiiiibiis  ,  Ecclesi.e  Piciavien^is  habiialoribu> , 
p  Forluiia:us. 

1.  Cum  veicres,  iiifldelium  coiidiiores  voluminum, 
ehiquentijc  sux  pompani  cunclis  osieiidere  causa 
provocaverit  npiniouis  inflatx,  dnm  inter  regum  vo- 
ta  ,  seu  funera ,  id  est,  prospera  ,  vel  advcrsa,  coii- 
fiiso  vucis  ordine,  quodam  modo  visi  [Al.  nisi]  sunt 
caniare  parilerel  plorare,  ul  bi  qui  dixeriinl,  vel  de 
qiiibus  locuii  suiil,  saliem  in  libris  vivereul,  etsi  vacuis 
quibu$actibusinanitcrdefecisseni;curergo,[F.,  cg<>], 

secreilus  sibi  accersiri  mandivii.  E!i  aiilera  idem 
saccrdos  creduliis,  el  dileriissiiniis  habebattir.  Cum- 
qiie  imniinentibns  noctis  lenebris  enin  exire,  ei  si 
qiiid  foris  audirei,  sibl  renuniinri  jii.^sisset,  ipse  voees 
luiiiiiliuaiitis  adhuc  populi  civiiatis  se  audisse  rever- 
tens  exposuit.  Persisiebat  itaque  vigilans  ,  jiisiiqua 
llnem  exspecians,  animum  novissiinis  ejus  et  cbaris- 
0  siniis  exlioriaiiiinibus  reliciens.  Deinde,  leiii|>esta 
j.iin  itocie,  rursus  a  sanclo  .rogalur  exire ,  quidque 
audilu  pcrcipcrc  possel,  sibi  jacenti  ad  lecium  referre. 
Qiii  dtim  nulliiis  snnitum  vel  inusgiiaiioneni  se  sen- 
sissc  rentiiiiiai,  mox  splendor  inxsiimabilis  clariia- 
lis,  queiu  Leonius  so  non  poluisse  fcrre  fatebaiur, 
per  fenesirani  a  parle  alLiris  ejusdem  basilicse ,  in 
qita  s:inissinius  deeubabat  inlirmus,  ingredilur.  Se- 
ciindum  nainque  Apnstoluin,  intirmatus  earno,  spiriln 
puicniior  erai ;  ciijiis  aiiinia  ,  noii  i|u:iliseuni)iie,  sed 
beaiissiina,  corporalibus  soluta  viucutis,  egressa  eo 
ipso,  111  credinius,  divlitoe  elaritalis  luniine  siiscepla. 
et  in  paradisi  iniKraiido  per|tetui  «pleiidnris  anuMii- 
taleni  iniravil.  Ibi  nune  el  setiii<er  pieli»«i  lapidia 
diadeinale  C'ironaltis,  in  sempilerna  ea^li  arce  fclici 
perfusiis  luie,  exsuliantibus  saiiciis  la>uii:r.  Ita 
bealiis  poiitirex  Milarius  .  elc,     Mu.x.  S.   Mauh. 

•  lu  uiui  Ms.  Colb.  additur  vt  liio;  lHHt'  |ir<-it!f- 
|}i-i ,  pvsiea  ouicni  1'iclttvitnsii  tpiscvpi.   liVkM. 


a9  MTA  S.  UILAIUI 

melioris  spt-i  sollicitarus  iiisiinciu  ,  {latiar  reticeri  de  A 
saniiiii  coiiressoris  'vivuiitibus  inciilis  et  viotoriis, 
iionsine,  qnoii  absit,  vindictx  coelestis  incursu , 
cun)  vix  debiia  solverem ,  si  de  beaii  Hilarii  ii^deli- 
cieniis  lAinp:idis  splendore ,  inraligabili  Toce,  die 
coiiiinnaln  ciim  nocle  pariter,  decaiilarem  ?  Qua 
vero  vel  irretiius  insiiiia  ,  vel  iiiipulsns  olTensa,  in 
ea  voliiniaie  sub  gravl  lorpore  pcrsislcrem,  ut  cum 
illi  ilecepli  pliirimu  iraciatu  de  lesolula  umbrarnm 
iinagine  nnnuiilla  coiincereiit,  et  iii  pulvereni  redncia 
cn'davera  lalsis  qu^isi  laudibiis  animarenl ,  ego  de 
sanciis  pcrinanenlibus,  et,  quod  est  relicius,  in  regno 
Cbiisii  i|uuti>lie  Ooreiitibus,  niliil  refcrrein,  prxser- 
liiii  iilii  dlversa  diversurum  partiuni  viJeiiir  esse 
causa  nierceduiii,  qiicd  gentiles  rructiiin  laboris  sui 
jii  inaiii  laiiluni  ravore  volueruni  consi^lere,  nos  au-  B 
lemopurteat  illuui  iiibeatoruni  viroruin  inieicessione 
planiare,  qnibus  liic  verba  si  solvimus,  illic  gaudia 
coniparainiis? 

2.  Iilcirco  reddat  illi  mobilis  lingiia  prxconium,  a 
quo  priiig  peclora  bnnc  conceperunl  affecium.  Nam 
bonis  ejus  aperie  credeiur  invideri,  si  quaede  illo  co- 
gnovinius,  silcntio  videnniur  abscondi.  Mcrito  iiaqiie 
cuin  txleris  et  nie  de  se  loqni  compellii,  qui  eiiam 
inutiis,  ut  loqusnlur,  atisolvit.  Sed  quam  pluia  su- 
persles  iii  corpore  feceril,  vel  qiianla  operaius  sit, 
piisiqiiam  .1  lernani  in  rei|iiiem,  plauileniibus  de  se 
aiigclis,  ad  Chrisluin  vicior  de  mundi  certaininp  trans- 
iiiigrnvii,  eisi  nun  potui,  annoiuin  veiustate  subri- 
pieiiie,  coniiii^'ere,  ailanien  vel  qux  praesenli  tein- 
pore  niiraciila  mi^ericors  prsebuit,  cupio  indigcnti  G 
meiiiorix  non  rrnuilare,  ut  quisijiiis  bxc  G  'eli,  sicut 
decet,  audiiu  perceperii,  et  pr.tleriia  se  cognosccre 
gauiieai,  et  similia  fieri  viriule  conlessoris  in  fuiu- 
rum  conndnl. 

IIVCIPIT  LIBER. 

2.  Igiiur  "  Probianus  cum  dubio  jam  vllx  penJe- 
rct  in  liiie,  el  spem  convalescendx  inrantix  mors  iii- 
viila  parentibus  subripere  fcslinnrct,  nec  parviili  fu- 
nus  acerbum  considerans,  iicc  ilcsideria  ingemiscenlis 
senectutis  speclaiis,  avida  quidquid  invciiii  estra 
soi  tein  cuncta  coiicludeiis,  sola  taiiien  intercessiune 
benii  llilarii  resliier.1t  mnribundo  saluiis  occasio. 
Quem  Franco  suus  genitor,  et  Periculosa  maier,  (\»x  r» 
magis  converso  nomine,  (ilii  pericliinbalur  in  nece, 
jam  quasi  defuncii  prsenieditanies  cxsequias,  cum  in- 
genii  luctu  el  fletu  in  conressoris  tabernaculum  detu- 
lernnt.  Tunc  sancius  Hilarius  ab  auctore  suo  se- 
creix  ariis  cihibens  medicinam,  consueius  de  dls- 
pendiu  funeris   rcdilere  coinpendia   saiiilalis,  siibiio 

■  Boucbelus,  c.  15,  et  Clandius  Roberlus  liiinc 
aiunt  esse  Probiaoum,  seu  J'.robniinnum  episc.  Hiiuri- 
censem  XXIV,  qui  anno  i'elagii  paps  2,  Cliildeberli 
44,  Chrisii  5^5,  snbscripsii  coiicilio  Parisieiisi  11,  et 
bieiinio  i>osi  praefui^  Parisiensi  iii,  adeoque  aitigi 
teinpiira  VenaniiiFo(tiillali.  UoLLirtrus. 

•"Ottulion.  iili.,  ponlilicatus  Biluricensis;  et  niox, 
ad  limino,  iibi  in  aliis,  ttd  iuminaria.  Similis  est  lociis 
Venamii.Fortunaii,  m  yiia.sanctit^ermnni  nuin.  11, 
ubi  de  inonbuiida  saoata  ait :  Quw  lingulis  annis  viie 


PICTAVIENSIS. 


450 


inembroruiii  fluentem  fabricana  verbo  operaine 
erexil,  et  in  statum  pristinum,  tanquam  si  niliit  io  ea 
fiiisset  sohiiuio  reforraavit;  moxque  parenium  lacry- 
mas,  Ixtiliae  niole  supervciiiente,  siccavit,  gemitus 
voto  succedenie  prxclusii,  ubi  jam  per  dolorem  nun 
erat,  scd  prs  gaudio  qiiod  plorarent.  Qnas  pceiias, 
qux  lormcnta  mors  ipsa  tiinc  perlulit,  quando  iilud 
quod  credebat  invadere  sic  amisit !  Profecto  quandu 
alierum  viclrix  ferire  nnn  putuii,  sese  ipsaui  vict.i 
peicussii.Qui  lamen  Probiauus  posteu  apicem  prome* 
ruii  obtiiiere  i>  poniilicis,  el  usqne  in  hodiernuui 
dicni  ad  luniinaria  sui  nicdici  siugulis  .iniiis  vitxde- 
bitor  iribui.i  pcrsolvii. 

4.  iliud  qiioque  nobis  est  lam  singulare  miracu- 
luin ,  pro  gloria  collaioris  ,  ad  meinoriam  pnpuli 
revucandum.  Nam  cuin  a  °  Cadurcis  venissentdud 
boinines  lepre  maculis  immulati,  spein  sux  saiuiig 
in  sancii  ililarii  inlercess'oiie  fundantes  persisto» 
bant,  et  de  pulvere  qui  ab  ejus  sepiiicro  nbsiergeba- 
tur  sun  cuin  aqiia  lavanies  capila,  ei  ineiubra  reliitua 
perungentcs,  tam  diu  sibi  lalem  curain  ridcliter  ini- 
penderunt,  donec  innrmiiatis  ipsins  ulceiosa  varii»- 
tas  dc  corpore  quod  captivaverat  captiva  migrarel, 
ui  decepia  suis  sulatiis  coloreni  queiii  inv^  erat  in- 
violatnin  rellnqueret ,  et  quain  secum  attulerai , 
turpiiiidinis  speciem  non  teneret.  Posi  iniiumern- 
bilia  ilaqiie  vuliiera,  merabiis  Oinnibus,  in^taurnta 
e.it  ciitis  una ;  vulius  iile  diuturna  deletus  sorde 
[Ms.,  surdiiie],  sua  coepit  in  ambobus  repingi  iina- 
gine,  nec  agiiU!:Ci  qualis  fuerat  per  iniirmllaiem.  Per 
Odelissiinuni  namque  lavacrum  pulveris,  Pict:ivis 
purilicus  illis  invenius  esl  Jordanis,  etnoii  Ipsi  ;>d 
fluviuin,  sed  ipsis  fluvius  bic  orcurrit.  Ex  qun  taiii 
pra.'dicabilis  paiull  n.iseratio  conlessoris,  quod  el 
laborem  eis  lunginqui  itliicris  absluiii,  et  salutis  voiu 
porrexit.  U  quam  iiixstiinaliiiuni  claruerunt  ducu- 
meiiia  viriiitum,  ubi  scpulcri  immuudiiix  niundavc- 
runi  niaciilas  leprx!  Cujus  boc  fncere  cura  poiuisset 
artincis,  qui  de  Inli  pu'vere  ferret  benelicia  medl- 
ciiia;  ?  Cx  quibus  '^  Caslnrius  diaconus  et  Crispus 
subdiacnnns  insiitiitus,  ail  ejus  obsequiiim  usque  iii 
liiiem  suiiin,  per  qtiem  sanaii  sunt,  adbaescrunl;  et 
inerito  illius  elegerunt  sustinere  juga  Doniiiii,  a  quo 
a  pceiia  liberi  sunt  etTecii. 

5.  Quaedam  puella  in  hanc  viiani  veuiens,  dexte- 
ram  moriuam  Iraxeral  naiura  fonnante,  el  debileni 
uinnum  in  speciem  gloini  *  collegerunt  mrvoruin 
fila  contracta  :  fliixa  suo  stamine  digiiorum  tela  ' 
marcebat.  Tunc  occurrens  ad  t^eaiissimi  Hilarii  se- 
pulluram,  intercessione  cjiis  vivacibus  est  onioisur- 
diiiaia:  paulatim  mobiles   vigor   arlicubis  giupei.lcii 

lii6ulMm  iotvil  pro  prelio.  Mon.  S.  M.vuni. 

'  Cailurc.oriim  nieiropolls  iii  Aquilauia  prima  Ca- 
durctim  ml  Olitum  tluvium,  urbs  epi»f  opalis  sub  ar- 
cbieplscopaiu  Bituiiceiisi.  BollaiNu. 

■^  Buuclieius  noiio  die  snnalos  sciibil:  Idem  liabet 
Cflslcrius,  iilem  Cripso.  Bollano. 

°  lla  Codex  Oitiib.  Iii  aliis,  (/<oM.    Mon.  S.  Mauui. 

'  Apud  Gill.,  marcebant.  Huc  spcjCiat  iUud   Forlii- 
naii  in  Viin  saiicti  Gcrmaui,  u.  14:  nervoTum  lelar» 
lexiiur.  Iiseh. 


451 


VF.NANTII  IION.  CI.E.M.  FOUTUNATI  OPERUM  PAIIS  ll 


45* 


el  *  iiiufUM  iirepsil.    t'ui>l  lon^a  lenipura  inaiiiis  illi  \  per    pro  cullu  cailiollcx-  reIi|;ioiii$  avitlilas,  cuiii   iii 
lunc    iiiila   csi ,    euni  iieiisil   iiuiiicra    confcssoris. 
Evslincla  inanus  veiiitab  Nleio.  viva  rr.Uiil  du  sani'ii 
6ei>iil<ro.  licctf  (|uam  larga  r-  luuiieraloris  esl  pieias, 
ulqua:  nalur.i  non  gtMmil,  liic  im-nilira  supplerel. 

li.  Nec  illuxl  qui.leni  praMerire  convcnii,  qnodea-co 
felic:  post  voli  siiccessil.  Nam  cujn  ad  beali  M.iriiiii 
lluitiia  |>ro  reci|>iendo  luniine  iiitenius  properarcl,  in 
saiicii  llilarii  praiieiieiis  leiuplun»  iiiijressus  esi.  Quo 
duiii  vigilias  ollicio  solilo  celebrareni  ileiiti,  niane 
faclo,  apeiiis  oiulis,  ipse  dimi  cojpii  aliis  nuuilaie, 
qui  hoc  sempcr  egebal  audire.  Apud  qneni  uiia  kein- 
per  nox  erai,  leaubns  illi  saiictus  llilariuT  ot  nocie 
pnrgavii.  (Jui  iiuMquam  viderai  ornainenra  iliei,  ca- 
pii  illi  novus  iul  iiiirx  chiritaiis  nasci.    Tuiic  illi  fa- 


ri-qtiie  posilo  udliuc  siilliciiudiiils  iioii  dcsii  uberUs! 
Naiii  qiii  lunc  in  syiiodo  ad  confuiiileiiduin  lioneiii 
vrrba  lidelia  protulit,  hic  in  ranipo  nrmn  iracia  ii 
vi  loriie. 

'.).  Mulicr  in  vico  Tonaciaco,  dum  aquadi  ad  optis 
.<iuum  deporlaret  die  noininicu  (iion  esl  meum  nosse 
quo  pru^venla  peccatit),  manus  ejiis  altracta  esl,  ve- 
naruiii  arefacio  disrursu.  Tiinc  rcvehilione  cumino- 
niia  esl  ul  ad  sancii  llinina,  si  vellet  salva  fleri,  pru- 
pcrarel.  Quo  llla  fidens  ntinlio,  lanquam  cum  ipsn 
saiiitatis  suu;  prxvialore,  hcia  percurril.  Et  duiii  iii 
ecclesia  psHlliTeinr,  siiniliier  iii  absoiuiione,  die  Do- 
minico,  q>io  prxcesserat  poeiia,  secula  suiit  gaudi:i. 
Eccecon-neiiidincm  palronl  sioguljris  aiii;>bi!ein,  (|ui 


brlcalH  siinl  oinnia,  quando  eorum  videre  meruii  fa-  B  ut  invenlal  qund  prxsiet,  ei  eausas  exquiril.  0  bea- 

Ctnrmi ;    c(,  ut  ita  dicaiii,  qiiodam  iiiodo  post  se  illi 

niundus  esl  natiis,  cuni  faclus  est  ugnilus.Ca^cus^^ad 

beali  Mnrilnl   ecclcsiam  fe$iinabal    accedere  ,    isie 

eiHii    iii  suo  templo  dignatus  esl  illumiii.ii'e.  Quanla 

micai  gr.iiia  doiiaioris,  qui  prujvenit  desldcrla  bup-< 

pljcaiills' 

7.  Qiiid  etiam  dignum  referam  de  lam  reg.ili  iny- 
sterio,  quiid  ab  ipso  est  in  regein  coliaium?  Denique 
Clodoveus  rex,  duni  conira  h  i  reticuni  gentein  pu- 
giialuius  <:  ,  arnialas  acies  commovisset  ,  niedia 
nocie  nicruii  de  bajillca  beuli  llilarii  luiiien  siipcr  se 
veiiieiis  aspicere,  adinonilus  inbuper,  iit  restitiaiiler, 
sed  noii  sine  venerabilis  joci  oraiione,  ndversus  ho- 
•les,  eoiiOlctatunis  desceiiderel.  Qucd  ille  diligeiiler 
observans,  el  oraliuui  occurretis,  laiila  prosperilale, 
allero  pro  se  pii^nuliiru,  proccs:>it  ud  belltitn,  ui  iii- 
ita  lio^ain  diei  urii.iiu  iillra  liuinana  votu  sotiiieiur  a 
Doiiiino  vicloriMin.  Ubi  muliiludo  occi.^^oiiiiu  cadaie- 
ruiii  ''  Cfillcs  e.v  se  visa  est  eiexlsse. Ecoe  terribiliier 
forniidaiida  prodlgi.i,  ei  delectabillter  ainpleciendn 
iniraciila.  Pariiin  illi  fuit  pro  solatio  regis,  signuiii 
luminis  oslendcre,  nisi  aperie  nionlla  addidissei  el 
vocis.  Siuiilis  quxdam  coniigit,  Israeliilci  pnpnll 
teiiipore  ,  biijiis  causa  vlriuiis.  Nhiii  ilil  coliiiiiiia 
igiiis  populum  prxcesseral,  hlc  ngiira  latnpadis 
admonebat. 

8.  Vellcm  nosse  qund  luerit  lanil  ardoris  secrc- 
luin  oiysterlum,  lam  manllesie  prolatum.  Sed  quan- 
lum  ipso  inspirante  videor  «gnoscere,  non  taccbo. 
Naui  roiilr»  b«retlcas  acies,  sicot  olliii  in  rorpore, 
noii  cessnvit  spiritii  dimicare  '.  Qoantu  fuil  illi  setn- 

•  Alii,  tmjfcnlM.  An,  rigenles? 

l>  Nostrl  Mss.,nd  (rulrem  ejut  bealum  Miirliiittm  [e- 
ilinabat.  Mon.  S.  Maiiiii. 

«  Sic  Mss.  al  K.dlli,  flriiiflfni  haberet  acies.  De  hoc 
mlracnlo  leReinlus  C.reRoriiis  Tiiruni-iisis,  lib.  ii,rap. 
45,iibi  Iradlt  Cludoveiiio,  qiilnln  aiie  iiiuriiMn  aiino, 
«deoqiie  Chrisli  507,  cuin  Alarlco  Ciillioniin  rejje  lii 
ranipo  Vcicladleiisl,  dccimo  ah  url>e  l'ii  luvnruni  niil- 
liario,  dimicasse,  ac  liisoexerctlurogfiii  ip^uiiisuapU- 
iuatiu  peicinlnhc.  liBtu. 

<*  Kdll.  Cil.,  loii/o ^flcuil  in  toio,  Ht  co/(i«  ifise  ob  iil 
vii.us  sii  te  erexitie  iii  alluw;  iiili>rpolitil.iiiiui  sapil. 
Ilull.  (>i  M^.  C.iilb. ,  collei  ex  se  visii  sil  iiwnniim 
frtimi'.    Expediiiur   visa    cil   leclio    Gcnieiicciisis. 

llRI.U. 


tuin  Hilariuin  omnium  cordc,  ore,  voce  caniaDduiii ! 
ctijus  tam  larga  beiiignilas  esl,ut  noii  soluin  sealicui 
iion  abscoiidut,  seil  ultro  ingerai !  Vcniamns  ad  alios 
Teneraiidi  frucius  miracull. 

10.  Quxdam  puralyiica,  aniii-  adnlla  puella ,  nnn 
inerilo  ,  sine  vita;  vivebat  ufllciis.  Cul  intra  fnniis 
exsiincii  C'>rporis  lantum  stipersies  anima  palpit  bat, 
et  in  loto  cadavere  liimina  quasi  sola  vigebani,  ai: 
velitl  niiiritia  in  se  ineinbra  vigllanies  oculi  custO' 
ilicbaiit.  Nnn  liiii;iia  lurpens  iiilra  palali  '  cameram 
s  vulubilis  excurrebai,  nec  iinoducta  de  pectore  vux 
collata  poierai  verba  disponere ;  non  inanus,  cuiii 
solula  langucscerei  natura  ,  debita  serriiia  dissol- 
vebat,  neque  pes  insiabilis  i"  membrorum  structurani 

'  susieiilabat,  a.lhuc  insuper  toiiiis  corpuris  infabri- 
cula  niassa  lorpebal.  Qu-je  in  restivliaie  beatl  llilarii 
inlra  basilicaiii  pnsiia  ,  cuni  ingenii  favore  speciau- 
llbus  (imnibtis  cst  erecla.  Iti  uuius  ergo  dcbilis 
corjioie  niiractila  pliira  saticttis  couiplevli.  Atieiiunia 
gentiuin  vesii;,ia  roboravii,  linguara  rigeniein  llexi- 
bllliali  el  fucllilali  vocis  apiavlt,  ad  usuin  lunificii 
deb  le^  quoiidain  palmas  arinuvll,  iiueainenta  visce- 
ruiii  gruiia  pii  muiicris  auimuvit.  Aliqiiaiido  veius 
inlaiis  iii  verba  pruruplt  ;  et ,  quod  cst  conspicuuiii , 
vnce  priiiiu,  lactis  alinieoia  quaisivit.  Ergo  ul  lales 
cibos  anie  oninia  posceiel,  qiild  aliud  dalur  inlel- 
ligi,  iiisi  quando  suii.ita  est,  lunc  piius  credldisse  se 
nasci  ? 

n  11.  Ncc  illud  tam  tldeie  inysierlum  nblivioue 
noxiu  siiblrahalor.  Ilaqiie  cum  diio  negoiiatores  ud 
heatl  basillcuni  occurrlssent,  halientes  furniam  cer» 

•  Boll.,  ut  ei  Mss.  Uiiub.  »e  C>  Ib.,  Ii.c  adjiciunl : 
lia  cKdtbat  sibi  coiitra  Alaiicuiii  Ariunitm  iuiumb,!- 
tiinJi  reitire  coiuianliam.  Gcniet. :  Crrdebat  lum  contr» 
Hilarium  Arianum  ilerum  reiliissc  Ci>n»i(»i<'«'>i.lit>ii>«. 

'  Suletiiii.'  fiiit  Kurliinulo  ull  rriaif,c«9i<r(«  ejiiii- 
iniidi,  sloiiil  el  in  llb.  iv  Vlix  Nanclt  .Mariiiii,  piielliiiii 
iiiiiiuiii,  ejiis  vlnuie  «iiiauin  reieieiis,  iiil«r  cs^trra 
lixc  liuliei. 

Mux  rrspluti  muvet  ttuei»  lyrt  lioiiola  cilcciruai , 
Ati|iie  iiisueli  .aiill  cuiiier  ili  cttiicbi  i.aUtl : 
Uetilti  relisa  c*vo,  piiHluceiis  tcrl*  fritHUi, 

e  Oiliib.  M'.».  (>dC(ift»/Jj. 

>>  Viilt;ail,  mciii^ri» iiiM  ruiiKU  imHHihnt ;  eorri* 
Koiitur  «X  Mss.  Uiioh.  ei  Goib.  Mun.  S.  Mkrni. 


«Sl  YITA  S.  GERMANl  PAHISIENSIS.  451 

qiiasi  sociiiliter  in  coniroune  ;  qiiidam  ex  liis  allo- A  la-sione  aliqua  pernrderei.  Nain  iii  quanium  fuileeiei 

eera   jacens   iHventa  esi,  papyro  eon- 


quilur  alierum,  ut  eam,  eisi  lam  p:irvam  rein, 
tamen  lanto  confessori  vel  libenier  oOcrenl,  scd 
iiicassunt  sua  verba  in  animo  socii  nolenlis  expendii. 
Ipse  taiueii  cum  eodem  collega  suo  iu  oraiione  pro- 
slerniiur,  ceramque  illain  occulte  aiile  tromendi 
sepuicri  canrellos«xponit.  Moxque  ad  oinnem  a!i|ua- 
litalem  cerx  ipsius  species  se  divisit,  et  pars  illiiis 
fiJelig  oblatoris  accepta  ,  pars  aliera,  videniibiis 
pliirimis,  voivendo  usijue  ad  atios  cancellos,  nuiu 
tlivino,  cuin  omni  coniumelia  est  repulsa ,  (|ua-i 
nollel  sancius  invadere  qnod  aller  illi  devoius  n  n 
obiulit ;  el  quoniain  seiii|ier  abliorruit  quod  ex  fide 
iion  veiiil,  t:im  certus  in  jutlicio  quani  luisericois 
esl  in  voto.  0  quam  incorruplibilis  arbiter  claret ! 


I»iigiiudo, 

suniplo  ,  lanquain  si  ronriirium  cera  ipsa  Tecisset 
iiiter  igiieni  et  palliiiin ,  ui  ab  ip^a  iuveiiiretur 
dereiidi,  per  quain  poiuissel  exuri.  Atiendiie  beiie- 
ficiuin.  Ut  obcdiielur  conressoris  praeccpio,  quaoi 
seniper  scit  subilere  ',  Iiic  ceram  ignis  cxpaTll, 
et  ijuain  iii  ardendi  auxiliuin  snmpserat,  ipsa  ei  visa 
esl  lepugnare.  Sed  iiiter  bocc  illud  adHUinet  potius 
ut  dicaiur,  in  virtuie  coiifessoris,  qu  is  dedncii  cera 
n.immas  exsiiiixisse,  et  c  nverso  ordine  illud  a  quo 
vorari  poiuii  pixrocasse.  Dversae  species  siiam  visx' 
suiit  iialurain  iiiutasse,  et  ne  quid  inccndia  lu;de< 
reiii,  palliuni  pru  inarmore,  ccra  lu  t  pru  fluiiiinc. 
Sed   quanluin  est   apud   illuin  cerei   lunien  exslin- 


Caslior  |A/.,  cauiior]  est  iste  in  cxaininaiione  judi.ii,  U  guere,  qiii  c:i:ciiruMi   liinien  acccndii?  Aui  cuin  ad 


quaiii  in  eledione  floruin  illa  qm;  cerani  casta  pio- 
ducit.  Tuoc  itaque  ille  qui  olferre  noluit  adniissi 
criminis  se  teste  cunfusus,  et  iu<meiisi  pudoris  rcatu 
pcrculsus  est;  vidensque  sibi  a  radicc  sux  conscien- 
tia:  lantx  turpitudinis  opprobria  pullulasse,  et  in 
faciem  suain  occultx  cogniiionis  facinora  revelala 
aspexit,  consideravit,  iugemuit,  et  llevit,  ut  saliem 
lacryniarum  fonie  liganlc  dllueret  quod  corde  delin- 
quente  focdavit.  Qui  pnstea  majora  oblulil  exactus, 
cer.e  judicio  casligaiile. 

t~2.  lieni  curo  juxta  consueiudiriem  quadain  nocie 
cereus  ibi  illuininatus  fuisset,  casu  super  sepulcruiu 
ejus,  qui  intcrcessione  sua  "  mortuos  vivificai,  ardens 
corruil,  ila  ul  super  *>  inaforiem  quo  cecidit,  siue 

"  Abest.  mortuoi  a  Mss. 

i"  &lafors  bic  adhibelur  a  Forlunalo  pro  veto,  qno 
saticlorum  tumull  legi  sulebant.  Cxierum  mafois 
eiat  operimeiiium  capitis,  m.ixinie  inuliebre,  de 
qiio  plura  Dufres.,  in  Gloss.  Subeinatur  eiiaiii  p^o 
scapulari  monasiico,  ui  iiiielligiinr  ex  Cassiano,  qiii, 
I.  1  liisiii.  Mnn  ,  cap.  7,  disserens  de  miinachorniii 
habilu  :   Post  hmc,  imiuit,  angnsto  paltio,  tam  ami- 


ajlerius  cadaveris  scpiiliurain  oculorum  igueni  reiiin- 
legrat,  quani  facile  crediraus  de  sepufero  proprio  ut 
flairtinas  expellai? 

13.  VcUem  adhuc  iusaiiaius  sacralissimi  viri  ini- 
raciila  quasi  peculiariier  decanlaie;  sed  vereor  iie 
uode  meam  cupio  devoiiunem  osieiidere,  audiioris 
animuiu  fastidio  nascenie  videar  obiurare.  Daniihi, 
pie,  veiiiam  de  lcsiiis  hujus  parvilaie,  da  casui  eul- 
pam,  ne  dum  hoininis  cupio  vilare  fasiidia,  videar 
iiicurrere  conlessuris  ofTeusani,  de  quo  exigua  dice- 
rein,  si  iibios  inijilirciii.  Scd  prxsnnio  pluriiuu  di» 
te  miir.is  dicere,  ut  de  te  legere  popiiluin  brevitas 
pliis  iiiviiet,  .iiixilianie  Doiiiiiii.i  Deu  nostro  nunc  ei 
semper.    Aineii. 

C  elns  liumiliiaiem  quam  viHlatein  jxclii  compeiidiumQiie 
seetanles,  colta  pariler  alqie  himeros  tegunt,  quod 
mnfortes  tiisn  nostro  quam  ipsuru  ii  nuncupatur  elo- 
quio. 

=  Apuil  Liilland.  Iiic  additur,  el  cousumere.  Al 
apiiil  Gill.  :fj<  obedirel  prxcepto.  Quam  seniper  scit 
subinde  consumere,  liic  cernm,  ele.  Mon.  S.  M.vuri. 


PRiEMOINlTlO 

IN  VITAM  SEQUENTEM  S.  GERM^ANI  EIMSCOPI  PAIHISIENSIS. 


Sequeulem  Yitam  tancti  Germani,  pontilicis  l'arisiensis,  edimus  ul  exsiat  swculo  i  Benedieiine  ciim  noiis 
ci.  Mubillonii.  Facite  comeniunl  omnes  eara  a  Venaniio  Fortuiiate  scriptam  fuisse;  de  qua  mentionem  faciens 
Greg.  Tur.,  tib.  v  Hist.  Franc,  cap.  8,  si  quis  tainen,  iii^uK,  streiiuus  viilules  illlus  \sancti  Germaiii],  quas 
in  coipore  fecii,  sollicile  vult  inquirere,  librum  Viiae  illiiis,  qui  a  Fortunato  piesbyiero  coniposilus  esi, 
legens  cuncia  reperiet.  Porro  sanctus  Germanus  obiit  an.  57t),  die  28  iWaii,  ciica  quod  tempus  ejut  Vitam 
ttb  amicissimo  ejusdem  Fvrtunaio  conscriptam  fii.isse  verisiinile  esl.  Exstat  itla  apuU  Suriuin  quoque  et  Botlan- 
dum,  titi  eadeni  die  i8  jVuii. 


VITA  SANCTl  GERMANI 

URBIS  PAIUSIAC.E  EPISCOPK 


I.  Beatiis  •  igilur  Gemanus  i»  Parisiorum  ponli-      Eleutlierio,  maire  quoque  Kuse      , 
fex»    lerrilQrii    Asgusiodunensis  indigena ,    p:Ure      raiisque  parenlibus,  procreatus  est.  Cujus  genitii» 

•  Apnd  Bollandum  oraiiiiiur  igiiur.  ^  ""    n«nir,.niis    Pari.iart, 


quoque  Eusebia,  honestis  bono- 
s,  procreatus  "*    '' •-  -        =■  '- 

*>  Mss.  Bonifontis,  Paritiaceiisium.  Bolland. 


465 


VENANTIl  HON.  CLEM.  F(mTUNATI  OPEflUM  PAftS  IT. 


466 


|iro  eo  qiiod  liinic  pnst  aUuruiii  liiira  brevo  spaiiiuii  A  Uuliiiic  a  puniiflct!  i*  N(.'rUriii  alibi  aJ  saiicluni  Syui- 

conrepiti.sel  in  tilcro.  piulore  inola  inuliebii,  c(i|iie- 

bat  anie   partuui   inrinteiu  exsiiiigncrc ;  et  ncccpia 

tMilinno   ul  nborlivuni   projicerel,  duin   noccre  iion 

pnsset,  iiiculMliat  in  vnire,  ut  pimdere  prxrucarel 

iiuetn  vciieiia  Ixdcre  non  viilereni.  Certnbai  inater 

cuiii  parvulo,  icnitebaiur  inraiis  ab  uieru  ;  erai  ergo 

piigna    iiiter  iiniliercin  et  viscera.   Lxdebatur  nia- 

troiia,  ncc  n<  rebaiur  inraniia,  obluctabalur  sarciiia, 

ne  geiiiirix  llcret  pariicida.  Id  aciiim  e>l,  ut  serva- 

iiis  liicoluinis,  ipse   illxsiis  proceileret,   cl  niatrcin 

redileret  iiHiuieiitcni.  b!r:il  liinc  luiiira  prxnuscere, 

aoie  Tccisse  \At.,  ractain   pio  eoj   virliiteni,  quaiii 

ii:>sci  coiitigerit  '. 

3.  Deinde  ciiin  ^  Avallone  casiro  cuin   Siraiidio 
propinqiio  piier  bcbolis  excurrerei,  '  inaier  '^  pa-  B 


pliori.iniim  *  ineiito  dijfnus  asciscilur.  Quaiiia  vcro 
iiiibi  abslineiilia  vixcrit  ,  qiianlis  i|iinqu<:  vlglliit 
coiiiinuando  diiraviTii,  qiiibiis  eleciniisynis  prufiisus 
ex«iiteiii,  illa  res  una  lesiis  est  :  cuin  j:iiii  relius  re- 
liqiiis  paupeiibus  erngatis  iiec  panis  i|ife  resideret 
(piateiius  Tratres  relicereiitiir,  i|ua  de  re  iiisurgcnti- 
bus  adversuni  se  inonacbis,  relrudeiis  se  in  ceUula, 
aniare  ilevit  et  duluit.  Iiiicr  liiKC,  ipso  oranie,  qu:e- 
dam  Anna  matrona  duurum  i  sauniarinruni  cum 
paiie  dirigit  onera.  Scqiicnii  cliam  die  cuin  annona 
dcsiiiiavil  pleiia  carpenii  vebirula,  ita  ui  exi.ide  inn- 
nacLi  cnm  saturarentur  cibo,  lerrereiilur  miracu- 
lo  ii.  Ilis  itaqiie  ccleber  inienius  oriiciis,  non  desi'! 
prxdicanlis  m.^iiiifestari  iiiiraciilis. 
i.  Igilur  quadam  vice  diim  cibu  n  fcssus  accipc- 


rentis,  ut  ejiis  b  ireiliiaiem  ac(|iiireret,  de  adolesceii- 
lis  falliiura  ncce  inciavit.  Qii.c  icmpciaiam  potio- 
nem  iii  aiiipullnla  oiiiulidil,  viiiiiin  quoqne  in  altera, 
pra'cipien$  piielUe  ut,  veiiicnliljiis  ambolius,  illi 
porrigcrel  de  vino,  isii  de  iii:>lel;cio.  Si-d  igiio- 
rans  iniui^tra  anipHllulam  mntai  ct  pocila  :  vi- 
num  sancto  Gerniano,  venenuui  dnl  Siralidio;  ei 
duiii  iiisciiti  pr:cparaliir  interilns,  .lucior  cadit  in 
lai|ueum.  Q;io  malcr  cjiis  cogniio,  puelbim  increpal 
ciim  neln,  exsiiiixisse  se  liliiim.  Ciii  Straiidio  solli- 
cite  iiupenso  ^tutlio,  lacto  de  ip>is  malericiis  '  vario, 
eisi  mors  vilam  iion  abstiilit,  tainen  signuin  mortis 
inllxit. 

3.  iliiic  nd  parenteni  suum  sanclum  Scopilionem 
'  Laiisia  sc  conferens,  inuribus  bonesiis  aliiusel  in- 
(lilulus  esl.  Qiii  cum  fire  mille  pnssus  loni^e  a  vlco 
Ciiiisislerent,  juglicr  ad  m:itiiliiins  currel  aiii,  ducii 
fidei  calo'e,  per  leinpesiaiein,  per  liieiiiein.  Qui  in- 
Ira  lerni  liisiri  ij  spaiium  a  beato  Agrippiiio  diacuiiiis 
insiiluiiiir,  et  sei|ueiitc  Irieniiio  prcsbyter  ordiniiiiir. 

*  Apiid  euindein  Bull.  Iixc  vcrba  adiliiiiinr  : 
Per  iiicieinenta  denique  virlutuiii ,  nd  iiielini a 
quulidle  provrciiis,  liilcraruin  s  uHiis  a  dnlcissiiiiis 
p.-ireiiiilius  cst  irailitus,  ut  deiiceps  in  l)ei  luudibiis 
iiaberetur  dignus. 

i>  Avallo,  seii  .iballo,  Avalton,  oppidiiin  iii  duralu 
Biirgiindix  inler  Auguitoduiiuin  ei  Aiii:5siudiiriiui. 
Mabil. 

°  Mss.  Doiiif.,  ilaler  eju;.dcin  Slalidii.  tioLL. 

'  Alia  e.xemplaria  babciii  profinqui,  sed  ulraqiu! 
vox,  pnreiis  et  propiiiquut,  Furluii:ito  .synoiiyina  e>t. 
Hine  ad  parcnleiu  i^uum,  fancium  Scvpiliunem,  ctc, 
liic,  n.  5.   NUuiLL. 

*  Variui,  ulesi,  niaculosus. 

f  Lauiiii,  seu  Lausea,  Luzy.  opiiidiilnm  iiiler  Aii- 
gusioiliiiiiiiii  ei  Li|(i-riin  iiiedio  fcre  iiilcrvallo  pnMi- 
inin.  Iliigo  abbas  Flaviiiiaci  iii  Cliron.,  p.  I,  ad  :in. 
03ll,  aflinii»!  (|uod  tii  i'iro  Lausia  in  ntanso  mitiei- 
lulit  lancli  Uerm  ni  non  Ciiiiii,  non  avit  piivdam  ra- 
pere  prxvutei,  gute  non  sialim  iniereut,  quuJ  expen- 
nienlo  pichaluin  etl.  Qui  lociis  usi|ue  liodic  kcck^iaiii 
reiinei,  saiicti  Cerinaiii  nomiiie,  ei  viriuie  iii»l- 
giieiii.   -MiiiL. 

(  Dubiiim  esl  in  spalium  islud  qiiiiideciiii  anno- 
rum  a  saiicli  Ceiiuaiii  iiaiuilalc,  aii  a  lcinpoic;  qnu 
Scnpilionis  (liscipliiiain  subiil,  mI  mel  cikUiiii.  t'o>to- 
riits  inagis  arridei ;  ii:ini  Agii|>piiiiis,  /l'Miin<-ii!<ii< 
epiiiciipiic,  qui  (■erni:inuiii  urdmavit  diacoiuiiii,  i»<ii- 
liuui  scdeiii   ubt  iiclal   uniio   517,  qnu   l'i J^inuiiii>, 


rci,  iiigrediente  Ainando  iiionacbo  iii  fenile  cum  Iti- 
inine,  carboiie  decidente,  llaiiiina  fcnnm  rorripuii, 
cl  ariila  nuirimenta  vorax  igiiis  allambit.  Coiicur- 
rentibus  reliqnis,  nec  tamen  succurrentibiis,  tardiiis 
ipse  prosilicns,  rapia  de  foco  cucuina,  ascenJeas 
supra  fabricam,  concineiis  Alleluia,  fundens  paulii- 
lum  aqux  in  ciucis  imagiiiem,  rcsiinxii  iuccndia,  ac 
de  manii  saiicii  i^nbre  sedala  est  ignis  unda,  i|uaiii 
vix  exslingiierenl  fliiinina.  Qiod  innien  poslero  die, 
ciijus  insidiis  actuin  esi,  liustis  ipse  conles.'us  est. 

5.  '  Cliariiiiriis  quidam  Francus  parliin  viilx  basi- 
licx  res  obsiinatus  invascrai.  Quem  cuin  vir  Dei  ad 
reddenduni  alii|uateniis  conimunerei,  nec  tauicn 
proliceret,  ad  oraiiuiiein  se  converiit,  nec  iides  viii- 
^  dictnm  disiulil.  Siaiiin  ex  vicino  ferus  ursus  exsi- 
liens  ires  illius  equos  inierfecii,  nec  sic  a  duriiia 
resipiscit.  Sequenii  vero  nocie  duplicavit  ulior  pcr- 
iiicLeiii.  Sex  jumcnia  iniereniii,  nec  sic  quO'|iie 
poena  suHkicit.  Tcrtia  idciii  nncte  novem  vehiculu 
prosteriiit,  Iriplicato  cadaverc  :   sic   labor  crcscebat 

ipsiiis  Agrippiiii  decessor,  Epaonensi  concilio  suh- 
scripsit.  Ai  vcro  sanctus  Gernianus  aniin  ciiato  vi- 
ginii  iiiiiiiinum  aniios  j.iiii  atliger:il,  siqiiideni  fert 
Oiiogenariui  cvulavil  ad  coelos  (ex  Furt.,  n.  lil)  aii. 
o'iii.  Id!». 

.  ^  Sanctus  Nectarius,  ep:SCopus  Ecclesi»  lugustu» 
diiiiLMisis,  subscripsil  concilio  Auicllancu>i  an.  &'47. 
UoLL.  Ideiii  pra-erat  Ea-Iesine  illi  ad  aii.  542,  i:( 
notui  Cuiniins  ail  liuuc  annum,  niiiii.  29. 

'  Sanciiis  Syiiipbiirianus  niHriyr  Augiisloiluiil  OC'- 
I  cubuil  sub  Aurtlianik.  Ejus  Acla  balMS  luter  Acla 
siiic.  mariyr.,  ad  aii.  'I8U  circiier. 

j  Sauiuarii,  ci|iii  sarcinaiii,  Uallis  Som.nieri,  a 
au'ma  Saiciii:i.  M.\BIL. 

'  l'ost  lixc  verba  apud  Suriuni,  et  in  nonnnllit 
apograpliis  potciiuns  :i'iaiis  inseruniiir  lii  veisus  : 
Cujus  bonis  operibus  inflidmmalui  epiicopui,  s»iultim 
tirum  neque  udhuc  islii  recuiantein,  ifuem  tliam  pr-t- 
diciibant  dwmunia,  in  cuilodiam  irunl.  Cui  fuieor  Huit 
divino  apeiieOului  ergailutum,  nd  uon  liinc  *jit4n- 
buliir,  i.ini  supplit  i<  c^i  copalii  da  eiur  prmciptia. 
Atcuin  isla  ln  aiiiiquioriUii^,  sincerioriliii>qiie  meiii- 
braiii*  ii'>ii    legiintui,  buc   re.vocanda   in    M!ceMUiii 

UulllllllS.      lUKM. 

I  C/i<irii></HJ,  alii»  Warnutfut,  Dcll.  An  hie 
forie  idi  III  c>l  i|iiciii  refoit  Crc|!  Tur,  I.  vii  llisl  , 
c.  if'8,  runi  Miiiiimoln,  ali;uQ  \V:idon«  rle  lr.«(leu<lu 
(•itiulovaldo  huiiiibus  (uciciiiieiM  mii^ke  ? 


iSl  VITA  S.  GERMANl  PARISIENSIS  EPISCOPI.  «58 

in  claclem.  Deliiiic  ad  bealum  viriiin  t.irilius  diiigii  A      9.  Ei  quoiiiam  bnatissimo  eral  famiiiare  iii  basi- 


piierum,  agrum  reformat  invasum,  calamitas  com- 
pescilur.  I<i  actum  est  ut,  beslla  rasiigante,  hom» 
tensum  acciperet,  et  darel  non  intcliigenti  bellua 
rationem. 

6.  Dehinc  beatus  Agricola  '  Cnbilloncnsis  episco- 
p«i$  babens  cubicularium  graviier  vi  rebrium  ressuin, 
qui  destinalo  animo  toius  pemlcbat  iii  transilu,  di- 
rigil  ad  sancium  viruin  intercedendi  sulTragium. 
Tuiic,  percepiis  apicibus  basilicx  sub  poriicu,  ad 
saiicti  Syniphoriani  sepulcruin  progrediiur.  Interea 
vir  justus  orationi  inciibiiii,  iRrrain  corpure  pre- 
meris,  ci  sidera  niente  iransceiidens  ;  et  quasi  aiiie 
se  liabeiis  prxsentiam  Domini,  pro  voio  s-upplicis 
obsecraior  acceJit.  ^*  Nain  mox  vicinus  Kedemptoris 


lica  santi  '  Symplioriani  soli  vigilias  ducere,  euniem 
eum  nionaclius  Siivcstor  prosequiiur.  El  ingiessi 
pariier  ad  sancti  mariyris  tuniulum,  cirea  itoclia 
iiiedium,  ab  aliari  lumultum,  frequenlanlera  riiino* 
res,  accipiiint,  tanquam  si  ad  rapinam  collecta  cur- 
leret  multitudo.  Credens  enim  vir  Dei  versari  lalro 
num  incursum,  imperut  inonacho  aiile  sepulcruin 
psallere.  Ipse  vero  accedit  ad  altare.  Dehiiic  illa 
tiirba  ad  monachum  ,  quo  psallebat,  alaciiler  prope- 
rat.  Qiio  mactato  graviier  et  in  lerram  projecio,  ac 
semivivo  relieto,  veloces  effugluiit.  Qui  vix  voca 
flebili  cluileiii  suam  replic^ms ,  a  d;Eiiionibus  se 
cesuro  gravi  coiigressii  confessiis  esi. 

10.  Accidit  ui  Sabaiici  famulus,  j£sarius  nomiiie. 


,  . , 

auribus  exauditiir,  et  adhuc  isto  lecubantc  in  piil-      ad  virura  de  quo  loquimur  injuriam  passus  confu- 


vere,  afgrolum  mediciiia  pcrfiidil,  ac  Justo  jacente 
i»  pavimenlo,  laiiguidus  surgit  de  leciulo,  '-  anle 
currciiiem  medelain,  qiiain  peruret  qiii  siipplicat, 
ila  ui  porllturi  redeiiiiii  obviain  puer  occurreret,  cui 
parabaniur  exsequiie,  ut  nnn  esset  ambiguum  eadem 
hora  langiiidum  saliiti  fuisse  reJdilnm,  qua  vir  bea- 
lissimus  fusus  orasse  compcritiir. 

7.  Nec  illiid  omiiti  coiivenit,  qiiod  ad  domum 
Ebronis  pro  lide  Justi  collalum  est.  Cujus  ingre- 
diente  domum,  Aniia  matrona  proclamat  rem  niira- 
biletn  se  videre.  Inquisiia  a  conjuge  quid  esset 
quod  inspiuerel ,  ail  :  Ecce  beatus  Germaniis  ^  cor- 
nuia   facie  mihi  videtur    incedeie  quod   pene  vix 


goret,  supplicans  ut  quolibct  preiio  eum  de  iiiso- 
limlis  doiiiiiii  servilio  liberarei.  Quud  indignatus 
Sabaricus  pro  jEsario  ,  et  conjuge,  vel  uiiico  ejiis 
lilio  ,  octogiiita  solidos,  pretii  iiomen,  peliit,  qiioini- 
iius  faniulos  servili  dilione  laxaret.  Tamen  hoc  noii 
diibitavit  niisericordia  Justi  vel  perquirere ,  ve( 
diinare.  Quo  pretio  persoluio,  coniigit  ui  ante  basi- 
licain  swjicdictus  S:ibarici)S  praslerirel,  iiec  tameii 
.  oraiioni  quoque  occurreret.  Qiil  doiniim  siiain  ingie- 
diens,  slaiim  alfligiiur,  ligalur,  ct  caleiiis  revincius 
ad  sanctiim  perducilur.  Nec|ue  sic  a  pio  viro  mi!>eri- 
cordia  tolliiur,  sed  siatim  missa  prece,  ejus  obti- 
neiile  flde,  purgatur.  Tiinc  adjecil  Sabariciis  adliuc 


valeo    aut   intueri   lumine  ,    aut   sermane  coiilcrre  .i  viginti  aureos  ad   prctium  quod  acceperal,   et  de 

•  I  j-  ^  1-1-  t  ■      -  A        . 


saiictum  viriim  ,  novo  more  cornibus  radiantem 
Consternalaque  inirabatur  miilier  hominem  nostro 
tempore  in  (igura  Moysi  poiuisse  conspicere.  Cre- 
dendum  quod  et  isie  posi  colloquium  Domiiii  poiuit 
a  iniiliere  curnu  exaliaius  agnosci.  Cujus  causx  pa- 
vorc  Ebro  eailem  dic  jiixta  saiiciuni  sedere  nuHaie- 
iius  pr«siiinpsil  dupiici  pro  ineriio ,  iiioerore  pai  iter 
Cl  lerrore. 

S.  Oonti^it  ut  pro  villis  Aiigustiidiinensis  Ecclesix 
Tlieoileberlo  regi  Cabillone  occurrerel.  Memor  s;iiicu 
Sympborlani  in  tngressu  palatii,  ita  Spiritii  Dei  re- 
dundanie  locucus  esi,  ul  aiite  rex  annueret  quam 
verba  peiitor  explicaret.  Cui  et  ore  prophetico 
Gnem  dixilde  irnnsitu.  Quod  ■  paucis  inierim  diebns 


centum  sulidis  crux  ad  sepulcrum  beaii  Sympbo- 
riani  ab  ipso  suspeiisa  Cbt  :  qu<e  usque  hodie  res 
est  in  tesiiinonio.  Qua  occasionc  filii  vel  filia;  ita 
sancie  conversaii  sunt ,  ut  per  mouHSieria  iiunc 
regaiit  aginiiia  inonachoruin.  Qua;  caiisa  modo  roi- 
rubili  proliiit  pairi,  vel  germini,  ut  parviim  [Forie, 
pravuin  ]  geniloris  flagitlum  postcris  iransirei  in 
lucrum. 

11.  In  pago  8  Alisiense  res  gesia  est.  Conjiix 
illuslris  viri  Yulfarii,  Destasia  nomine,  vitalis  gpei 
destituta  solatiis,  lingux  carens  officils,  per  biduuin 
jam  miita  ,  spiritu  deflciente  decumbens  ,  apparatis 
exsequils  jam  palpitabat  exanimis.  Cui  euluglis  per 
presbyterum  suuin   directis  et  violeiiter   adapertis 


dum  a   Rhemis   remeavit,  in  ipso  ilinere  rex  ex-  u  prieniorluae  deniibus  ,  iii  ore  transjcciis,   inox   ut 


Irenia  sorie  defecit,  qtiasi  sancti  viri  sernio  dictiis 
fuisset  ab  angelo. 

■<  Saiictus  Agricoia  vixit  in  episcopatu  Cabillu- 
nensi,  ab  an.  552,  usque  ad  an.  580.  Boll.  —  Ca- 
billonensit.  Hodie  Chatons-mr-Sadne. 

*"  Ms.  Bonifoii.  nec  mora ,  ab  auribus  summi  Dei 
tzauditUT.  BoLL. 

'  Pro  currenie  medela. 

'1  lloc  osienium  videtur  respexisse  Foriunat.us 
cannine  13  lib.  ii,  scripto  ad  cleruin  Parisiensem, 
iii  quo  coniparat  Moysi  Gernianum  bis  verbis  : 

Mosts,  leode  maniis,  et  lua  caslra  juva, 

•  Et_l3ineu  Gregnriiis  Turoneiisis,  in  lib.  iit  Hisl., 
cap.,  56,_scribit  Theodobertum  diuliisime  cegroiasse, 
et  lap.  57,  anno  posi  Clodovei  obitura  iricesiiuo 

Patrol.  Lxxxvm. 


fauces  semivivae  liquor  benediciionis  iniioiit,  statim 
iucipii  privmoriiia  vit:e  llatibus  anhelare,  oculi  iiece 

seplimo,  regni  sui  14,  Christi  sciiicei  518,  obiisse. 
Mabil. — Ulriimque  et  quod  liic  iiarral  Forlun:ilus,  et 
quod  refeil  Gregorius  Turoneiisis,  videtur  posse 
coticiliari,  si  Theodeberius  ex  diuiuron  languont 
convaluisse  dieatur  aliquid  (qiiod  sxpe  flt),  ita  iit 
iier  possct  ingredi,  eiinnlem  vero  ex  moibo  recrii- 
dcscenie  paulo  post  inieriisse. 

'  Saiiclus  Symphorianus  iiiiiiinnn  Augiistuduni 
niarlyrium  passiis  fueral  sub  Aurcliaiio ,  uti  supra 
dixiiniis. 

f  Alexia,  Alise ,  opp.idum  qiiondam  validissimiim 
iiicolleapud  MaiiJubios  iti  Burgundia  siliim,  Csbsari 
nolissiiiiiini ,  lib.  vii  de  bello  Gall.  Ntnc  vicus  esi 
colli  declivi  iinpObitiis.  Mabil. 

lo. 


«59  VENANTll  HON.  CLEM.  FOnTUNA Tl  OI'Er.UM  PARS  II.  460 

prxclusi  lumen  diei  requnere ,  ut  po$i  funerum  A  lentaiii  [let  segeieiii,  ni  sacerd<n  locupioiareiur  ro- 


patlorem  Tacies  in  ruborem  Iransiret ,  donec  cunclis 
stu|ieMlibus  vivilicala  consurgeret,  et  cirrumstanles 
a-jciurem  rouiierisgraii.im  praMlicarenl.  Qux  singulis 
aniiis  tribulum  viia;  siilvii  |iro  prelio. 

it.  Cxtcrum  revelutioniim  suaruin  qiiis  scrutator 
iolroeat,  cui  antc  qualuor  annorum  curricula,  ipsa 
episcopalus  sui  caiisa  non  est  absconitita  ?  Ilaqiie 
piisilus  iii  sopore,  iiispicit  a  quod:iin  seiie  claves  sibi 
^orlse  Parisiac.u  porrigi.  fnlcrrogans  quid  hoc 
llcrei  T  actepit  responsiim  ,  ut  salvas  eas  facerei. 
Quod  post  civiialis  cjus  episcopo  deeedenie  »,  dura 
praicelleniissinio  rcRi  •>  Cbildeberto  occurrerel,  in 
ejus  eleclione  elTcclum  illa  vox  pronieruil.  Ordina- 
lusliue  poiitifex,  qiialis  qiianiusiiiie  sc  gesserit,  lioc 
cxpedire  liiigna  morialis  non  sulficil,  iiuoniani  siipra 
hominem  fiiil  oninc  quod  edidit.  Denique  adepuis 
graduin  cura;  pasioralis,  de  reliquo  nmnacbus  persi- 
slcbal.  Hinc  se  rreqiientibus  excrcebai  vigiliis,  inde 
conlinuaiis  niaceniliai  inediis.  Pernoctabat  algida 
senecius  per  biemem  siistincns  dupllciter  frigus, 
alatis  et  tcmporis  ,  quod  nec  lolerare  possint  poiu- 
tenli  juvenes  :  seipsuin  peiie  nbliviscens  pro  vicioria 
forporis  ,  laiiquam  si  siinul  accessisseiit  dgniias  et 
necessilas.  Quai  vero  eleemosynse  lani  de  lebiis  ec- 
clesiaB,  quam  populi  oblaiione,  vel  regio  munere, 
per  maiius  sancti  laclx  suiit,  solus  ille,  qui  omiiia 
scit  ei  novii  et  nuinerat. 

15.  Deiiiqoe  qiiadam  vice  praecellentissimus  Cbil- 
deberius  rex,  cum  ei  direxisselsex  inillia  solidoruiii, 
paupcribus  ercganda,  expendens  tria  niillia,  reveri- 
tiir  ad  palalium  :  iiilerrugalus  a  rege,  si  adbue  resi- 
ilercl  quod  egcnis  iriliuerel ,  respondii  medietaieni 
resedisse,  nec  invenisse  inopas,  qnibus  loium  ex- 
penderet.  Cui  rex  inquil  :  Doiniiie ,  dona  quod 
resiilit.  Nam,  Clirisio  largienie,  quod  doneiur  non 
dencict.  Incidens  aurata  *  missoria,  argciilea  v.isa 
coniniiiiuens  ,  quidquid  primum  hnbuit,  dans  sacer- 
doti,  ne  perdefct.  Erat  erg»  exspcctanda  conientio 
inter  bacerdotein  et  principem.  Facieliant  apud  .'^e 
de  inisericordia  pugii:im  ct  de  pieiaie  cerlanien, 
ibesauros  ut  spargcrenl.  ci  de  suis  talentis  egeiii 
dilescerenl  ,  fesiini  ad  fuitira  liicra,  ut  ■^  biatlieum 
scinen  sererent,  et  posl  nicssores  accedereni,  auro- 

■  Controvertilur  utrum  Libaniiis  an  Eusebiiis 
decesaor  s;incti  Gerni:ini  fuerit  in  scde  Parisieiisi, 
Lege  liac  de  re  Coiiiiiiiin,  ad  an.  ,S5I,  iiuin.  9,  ubi  ea 
t|>i;e  di;  Libaiiio  iiarrantur,  saiictu  (■eriiiaiio  esse  Iri- 
liiieiida  osifiidit,  eoque  propeinlet  senieniij  ,  ui  cre- 
dat  Eiisebiiiiii  seiiiorem  aiiiecrssisse  sanciiiin  Germa- 
niiin  In  scile  Parisiensi,  qiMil  bujiisce  Eiisebil  iiieiitio 
lial  in  Aciis  sancli  CiodiiaUli.  U  ig  lur  aii.  .'iSt 
cre;iliis  piiiuir«x  Paris.  deressil  aiino  cjrciter  553, 
ul  rt-(eri  Cniniius  ad  hiiiic  aiinum,  n.  18. 

*>  Cliililelicrliis  ,  Cluilovci  lilius,  sedem  liabuit  Pa- 
risiis,  ut  referl  iiiler  c;eierns  Frcde;;arius,  in  Kpiioin. 
Op.  saiicli  Crcg.  riir.,  ii.  ^O.  OOiil  is  an.  5.">8.  L.»ii- 
datur  passlin  pietus  Cliililebcrii  a  Crej;.  Tiir.,  ac 
Furlunalus  ipse  siiis  illain  tarininlbus  cclcbrat  ; 
qiiam  Ail  reiii  videsis  qiia:  duiiniis  iii  iiotis  ad  cap.  14 
hb.  II. 

*  Missnriiiin  er:it  discns,  aiit  cuiicba,  sic  appella- 
luui ,  i|uud  in  illtid  cpuliv  iiiiiiereniiir.  Suiit  qui 


galibus  Ihesauris,  ei  in  regein  R4nreret  gratia  sacer- 
doiis,  qul  suuiu  solum  hoc  credldit,  qnod  nudus  aut 
cgeniis  .iccC(Tit. 

t4.  Sed  rcvertaniur  ad  ordinem.  Qiiidflm  hi 
•  Exoiia  vico  de  liscalibus  faniulis,  Glldomeris  mi- 
mine,  cuin  die  Uominico  quiddani  operatos  sit,  iia 
contrahiiurdigiiis,  ut  unguiuin  acuinen  pariem  irans- 
iiel  III  allcrain.  Qui  Pari.<:iiis  s:inctu  viru  occiirni  iii 
oi:iiorio,  et  oraiiune  data  ,  inannqiic  peruneta  oleo, 
iingiics  de  palma  rctrac  x  sunt.  Digitis  reddiiiir  or- 
g:inuiii,  el  in  antiquu  oflicio  nervorum  lela  rotetitur. 
Quem  clcricuui  post  eiteclum,  et  ul  iiiiegrum  sahuDi 
facerei,  pesie  liberavit  ei  criniine. 

15.  Itursus  quxdam  mulier,  numine  Favonia ,  in 
B  urbe  Parisiaca  per  iiovem  dies  pcrcipiens  nilnl 
prxier  pu  tlciilam,  ore  :ipertu  inhians  ,  saiicto  virii 
oblata  cst.  Qiise,  velut  ferro  opposito,  nulla  lcgo 
poierat  jungcre  dentes,  aui  laliia.  Qiiam  in  uraturio 
eacru  perungens  oleo  ,  palpatu  uiid.qiic  capile,  sinft 
tardiiate  saluli  resiituii. 

tli.  .Accidii  ut  puella  quA^dam  de  Medardi '  Me- 
glidunensis  familia,  tilans  die  Dominico,  coniraci.i 
nianu  ,  damnareiur  suppliciu.  Qua  contacia  oleo  , 
virlus  infudit  remediuiii.  Hiiic  stupenies  digiti  vigu- 
rciii  pristiiium  recipiscunt;  obliliini  artis  ofliciuKt 
reducti  aniculi  inediiantur,  manus  famosa  disieudi-' 
tur,  ei  piirgaia  Vitiu  dcxira  saluii  rcducitur. 

47.  Recie  Crcdiiur  iiiserendum  iiiud  quoque  lut- 
raciilum.  Boboliiius  quiJam,  de  vico  •  Noviom», 
vehementer  iniiuici  pervasus  iusidiis,  ad  homineiit 
Dei  vinculis  nexus  adducitur,  rebelli  spirllu  rutaius 
excutilur,  nec  lassaiur  [Forte,  laxaiur].  Qui,  exoranie 
sancio  vtro,  quasi  de  longo  iiinere  ad  se  suamqus 
meniem  sepiimo  d  e  revcrtiiur.  Sic  dupIicHier  libe- 
ralus  dum  fugit  uinbra  de  sensibus,  catena  cadil  de 
in.iiiibus,  et  saiius  redditnr  et  solutus. 

18.  lloc  auleiii  mcniorije  jure  perpeiiio  est  ira- 
dendum.  Quidam  ex  ii  Naiilbarici  lamilia,  scp^irati'* 
ab  invicem  niaxiilarum  juiiciuris,  ore  apevio,  ad 
saiiclum  virum  perdiicilur.  Qiicm  signo  crucis  im- 
prcsso  sanilaii  redditiim  vctiiil  ne  :icciperet  vini  po- 
tum,  aut  carnis  '  eouliiiin.  Qiii,  praecepio  iiosiposit», 
ad  ivorinam  sni  langiioris  statiin  reductus  est.  Se4 

D  inissorium  pro  mensorio  velint  esse  diclum  ,  qitod  iu 
mcnsa  apponfreiur.  Greg.  Tur.,  lib.  vi ,  c:ip.  2  : 
I  Tiinc  ego,  ini|iiii,  Novigeniuiii  vlllain  ud  occur^niu 
reijis  |Cliil|ieiici]  aiiifr.nu  ,  ibii|ue  nobis  re\  u  isso- 
nuin  inagniim,  quoil  ex  aurogeininisqne  l»b'ir.i\oral 
iii  quiiii|u.'ginia  liliiaruiii  poiidfre,  ostfndll,  eti'.  > 

■^  lia  iiiss.  Codil.,  ulii  lcgenilum  vuleiur  tiraticum 
temen,  tino  esl  aiireiim  vel  arventeuin ;  iiain  braciea 
est  aun  vcl  argeml  lamina  sublilior.  Cui  iinerpreia- 
lioiii  f:ivel,  quiid  scquiiur  de  iiiiru/«iiia  ti'iftic.  M\iiil. 

■-'  Essone  (iiope  Lorboliutn. 

I  .Moliidiiiiiiin  ihtiiii  ail  .Sfifuaiiiim ,  deceui  teuci* 
siipra  Luietiain  l':irisioriiin  lii  ()UiliuSdaiii  Mss.  I<'t!i< 
lur  de  domu  UcilaiUi  Mei/liUuHeniii  /amilitK.  Miitil.. 

s  SoijoH  iii  Picardia. 

*>  An  /Vem(i(oi(yri .'   Snnierre. 

'  Siinile  i|iiid  dc  saucto  I'.  BencJiciu  U-jiiiir  ia 
llb.  II  Uial.  Crcg.  M.,  e.  16.  Iiku. 


C 


1 


461 


VITA  S.  CEnMA»!  PARISIENSIS  EPISCOPI. 


462 


tn;  iirjevnricaiitis  iiegligentia  jiisto  siibtralierefglo-  A  eqiiiiin,  neeessariiiin  ad   selUin  beiiti  viri,  donastHt 


ri  im,  iii  ■  SpedotenoTilla  rur&iis  ei  oblatus  est.  Ciijus 
luca  maiiillaruin  sanclo  perungens  ulen  ,  ac  beatis 
inanibus  nientum  astringens,  ei  hbi.i ,  Cliristi  no- 
mine  invncato ,  concussa  sinoiis  digitis  ad  se  jun  - 
cnira  reverlilur,  eisuae  fidei  nieriio  salvus  doinuin 
reducitur. 

19.  Item  faber,  Ligcrius  noniine,  tiirbulenti  dse- 
monis  arreptiis  insania,  ita  bestiali  feritate  prorupe- 
rat,  iil,  catenis  coll"  iiiaiiibtisiiue  revincius  ,vix  ad 
beati  viri  Irahererur  praEsenii.iin.  Inde  miserabilior, 
ut  qui  siistinebat  ab  boste  violenliain,  ipsi  adderetur 
altera  pcpiia  per  viiiciil:i.  Qiiem  tainen  sacerdos  apud 
se  imperat  detineri ;  et  sicut  septinin  die  Deus  qiiie- 
vii  ab  rpere,  ita  el  opera  Dei ,  iransacta  beliilo- 
mada  ,  eripilar  a  damone  ,  sicque  in  propria  redire  » 
securus  mernit  liberadis  ab  bosle. 

20.  *  Waddo  vir  illuster,  conailii  rcgis  particcps, 
lypum  dupliciier  incurrcns  febris  et  frigoris,  espur- 
gandus  sniicti  viri  prxsentatur  obtutibus.  liHerea, 
hora  soliia,  febie  concussus  gravissima,  ul  ref:ige- 
rareinr,  vet  aquani  instanter  expostulat.  Qua  sibi 
denegala,  iii  sancti  pontiricis  insolescil  injuriam.  Vir 
tamen  Dei  contenlus,  ui  oblinerel  vicioriam,  ora- 
tinne  explicain,  polom  ei  dflnaiis  in  caliJa,  Iiomir 
ncm  revocavit  salutein  ad  pristiiiain,  ei  imminens 
periculuin  tati  ciiravil  antidoto,  febrein  curans  per 
C.ilidam. 

21.  Nec  iliud  est  prsctereundum  similis  caiisx 
nviraculixn.  Regina  «  Clirnilosiiitx  minisler,  <*  lHriis 
noniine,  «  lypo  vexabalur  gravissinie.  Poscens  sul- 
fragia  medeliC  pcrrexit  ad  pontiricem.  Queni  vir  Oei 
cunstanier  dueit  ad  baptisterinm.  Sed  exoraiiie 
sancto  ccepit  afnigi  gravius,  in  proximo  liberandus. 
Postulal  ardens,  et  aestuans  aqux  inodicuin,  sed  iie- 
gaiur.  Qui  fellis  amariiudine  siisciiatus  acerrinic, 
balteimi  suum  ad  sancii  vesligia  projecit  clamans  : 
Tu  me,  doiiiine,  inleiQcis,  cnai  sanare  debueras. 
Sed  hoc  tibi  nolum  sit,  quia  per  le  niorior.  Viia 
mea  a  te  erit  requirenda  a  rege,  vel  a  parentibos. 
Inlerduni  [Boll.  intereaduni]  prae  calore  per  baptisie- 
rii  pavimenlunt  volulatur.  Orante  beato  viro  iii  so- 
porem  convertiiur  et  aliqiiantuliim  post  soniniim 
excitatus,  ab  ipso  in  oinnera  iiicoluiniiatem  langui- 
dus  reformatur.  loquisiius  a  poniilice  cur  lanium 
locutus  sit  ad  injuriain  sacerdolis,  respondit  solum 
ei  graiias  referens,  nihil  se  de  suis  verbis  recordnrl 
confessus  esi. 

22.  Prajcellentissimus    Childebertus     rex    cum 

•  Alii  Spadmoto,  Eipone,  vicus  pi-ope  Meduniam 
casiriim,  itsnte,  decem  leucis  infra  Lutetiam  Pari- 
siorura  non  longe  a  coiifluenie  Maiiclrae  iii  Sequa- 
naiii.  loEM. 

^"  Hic  ideni  forle  est  qui  lib.  vn  Histor.  Franc, 
n.  27,  a  Gregorio  appellaiur  mnjor  detmis  reginm 
Kicihuntif;  quique  in  paries  Giiqdovaldi  ibidem 
iransiisse  narralur.  Hic  Waddo  occisus  esl  ad  an. 

«  A  Grcgorio  Tiironensi,  in  I.  iv,  c.  Z  Chloisiiida 
vocaiur,  Clotarii  regis  filia,  qu;e  Alboino  Longobar- 
dorum  regi  posiea  nupsit.  Ex  lioc  loco  videas  re- 


vebieiilum,  rogat  ipse  qui  dederat,  iii  eum  sibi  rcli- 
neret,  nec  ciiii|iiaDt  tribuerei.  Interini  b«alui  vir, 
posiulanie  capiivo,  equum  donal  iii  pretio,  qiionj.iiii 
apiid  poLtilicem  plus  fuit,  quam  illa  regis,  vox  pau- 
peris.  Jubel  igiiur  ut  quindecim  eum  veiiuiidaret 
solidis  :  qufm  pauper  ipse  cum  duccret,  negoiiaii.r 
occurril;  emiique  praedielura  equura  duodccim  au- 
reis.  Quo  empto  negoiiaior  adiliicit  ad  siabulum 
Sed  quvniam  iiiiniis  dederat  quaiii  vir  Dei  praecepe- 
ral,  eiiiiiis  snb  nocte  moriltir,  iie  sancti  verbum  irol 
incassum.  Uiule  sequeiui  die  sellarem  de  siabulo, 
junciis  bobus,  exstinctum  retravit  einpior  inoriniim 
veliiculum.  Qiii  versa  vice,  capistro  iion  capitc,  seil 
pedilius  alligaliis  educiliir. 

23.  Esl  opera;  preiiinii  illiid  meMiorix  tradorc, 
qualiter  sacerdosCbrisli  soliiiis  eral  de  ip.-is  quoqua 
regibus  Irnnipbare.  Igiiur  eiiiii  gloriosu  Clotario 
rp.gi  occurrisset  ex  suliio,  iiec  tanien  de  sancto  viro 
stante  ante  palatium  ei  fuerit  niiiitiaium,  mora  facM 
anle  veslibulum,  iion  reprsseniaius,  iinie  domiiin 
rererlivir.  Seqiiens  nox  in  oraiorio  vigiliis  ditciitir, 
rex  doloro  atqne  febris  iiifesiatione  lorqneiiir.  Vi\ 
primo  dtluculo  ad  domuin  ecclesi;e  a  proceribns 
coneursalur;  pcena  rcgis  expouiiur,  ul  siia  visiia- 
tione  regis  duloris  vim  aiitiget,  opiiniaies  deprecaii- 
tur.  Mox  apud  pieialem  injurif  causa  poslpoiiiiiir, 
qui  ante  iiec  iiuiitlabatiir,  iiiirai  hoiioraius  et  ei;- 
oralus  palatiuni.  Ilex  vix  assiirgit  de  lectiilu,  cxsiiin 
.se  divino  flagello  conqucntur.  Allainliit  saiicii  pal- 
lioliim,  veslem  s.icerdoiis  dediicit  per  loca  doloris. 
Ciilpam  confessus  criminis,  mox  dolor  omnis  fiig:i- 
tiir ;  idqiie  acluni  est,  ni  ciijiis  iniurrerat  de  ciui- 
leniptu  periculum,  sei.tiret  tactu  remediuin. 

24.  In  pa^o  Parisiaco  Vico-Novo  res  gesia  esi  '. 
Quidam  iii  eudem  loco  impetu  lupi  rabidi  lacerain^ 
el  exira  sensum  elferlus  beato  saccrdoii  iiiiseiaiiUM- 
oblalus  esl.  Hlc  ad  illa  sux  arlis  recurrens  sulTragij, 
mox  bracliio  olui  beiieiicli  liqiiore  ciiciiinlito,  et  sa- 
cris  eo  digiiis  medicabiliier  atireclato,  pesiis  illa 
quaevisceia,  dulore  gras-aiiie,  pervaseiai,  loiafuglt 
obsessa  ,  cl  j:)in  pulieiline  resolula  ,  vigore  pristion 
re.stituto.sioe  ciinciatioiie  velut  experrecto  do  sopoie 
dulor  recessit,  ineiis  rediii. 

-  25.  Item  de  vico  ^  Mantula  Waldolfi  cujusdam  aii- 
cilla,  anno,  ci  novem  men^ibus,  gravi  c:eciiaie  per- 
cus-a,  pcr  soporem  adinuniia ,  ul  liiiibriaui  saiicii  si 
langeret ,  mox  visum  rcciperet ,  die  quadam  sactr- 
doti  ociurrit;  sed  multa  nocie  circumdata  ila  coii- 

giim  Francnruin  6lias,  in  palerna  doino  adbuc  de- 
genli's,  legiiias  appellari.  Mabil 

"1  An  hic  Vulfus  esl  ille  patricius  qiii  jussu  Bruoi- 
chiKlis  ocei  us  refeiiurinCliron.  Freiicg.si;hol.,n.2!»? 

'  lil  est,  febri  periodica. 

'  Viite  infra  iiuiii.  40. 

s  Aii  casirum  Medunta  aliis  appellatum?  Cerie 
vernactiluiii  iiomen  Maiite  satis  aci'i>dii.  Vide  supra, 
n.  18.  Idem.  —  Maiitoia  ,  vulgo  Muule,  10  leucis 
aliestab  urbc;  iioii  autem  viciiium  ibideui  uppiduui 
Mante ,  aliis  Meditnla  in  Vexlno  FrancJco  ad  Seqirj- 
tiani.  BoLLAND. 


403  VENANTll  HON.  CLEM.  TORTUNATI  OPEftUM  PAUS  II.  i64 

rtriciis  lumiiiibiis.  ui  uiide  oleuin  heiieJictiim  injioe-  A  Augusindunum  voliiissel  accedere ,  niox  aJ  sanr.iuni 


ret ,  lumihis  ailiiuni  iiuii  (trtcslaiet.  Taineii  perun- 
fiis  iiatpeWris  desiiper  et  Incis  reliquis  capiiis  ,  ma- 
lioiie  daia  ,  paiie  ei  sale  siguato ,  iiiulieri  praeeepil 
ad  mansionein  »o  coiidere.  Ipse  a  piiuio  soinno  iu 
oralori»  |)ervigil  ,  circa  inediuin  noclis  mulicr  cla- 
inal  liospitein  ,  se  lacrymare  profusc.  Tiiiii  accenso 
lumine  ab  otulorum  compagc  cernit  nianare  sangui- 
neiii.  \i»od  cuui  eodem  cruore  inaiie  ad  sanctum  re- 
diil,  sed  ipse  ouin  aqua  palpebras  lovens  ei  abluens  , 
urationibiis  additis  ,  ocnlus  unus  aperlii.s  csi;  deinde 
altcro  peiniicio  mulier  domum  revert.lur.  Debiiic 
eadem  sub  nocle  nimium  fiiso  saDguine  ,  appropin- 
qiiaiite  dic  ,  sacerdoti  se  obtulit.  Qui  cum  de  regis 
occursu  dimium  reverterelur,  ingressus  iii  oratorium 


Symphorianuin  dxmones  niintlabant.  Ei  occurreiites 
per  Miirviniim  flelu  (;eiiiiiuqiie  clainabanl :  <  Vir  san- 
cte,  si  dc  loris  cultis  iins  incoiisideranler  ropellis, 
vcl  liabitare  concedc  silvaruni  per  suliiudinem  ,  nt 
liccat  miseris  per  dc-eria  securos  errare.  Anie  tuos 
ociilos  iii'c  corpora  nos  celant,  nec  nemora.i  Qni  dc- 
nciitcs  el  sancli  nun  toleranies  prxseniiam,  admot» 
ejiis  dexira,  de  obsessis  corporibus  passim  vertelian-. 
Iiir  in  fiigam  ,  ct  de  saliitit  populi  prnjecta  dxinuiiia 
lameiiUibaiitur. 

30.  Producatiir  in  uicdium  nubilc  illud  miracnluro. 
Cum  regrederuliir  poiitifex  de  sanclo  Syinpboriano, 
casiello  Availone  *  iter  agens  ingrediiur,  ubi  reorum 
inuliiiudo  teiii:batiir  erganiulo.  Ilinc  a  Nicasio  comi- 


Kialim  mulieri   alier  oculus  aperilur ,  ci,  praesiaiiie  B  le  invitaius  ad  prandii vir  l)ei  coepii  de  miseri- 


Diiniino,  gemello  sevidere  lumine  gratulatur. 

26.  Magiiofleilis^A/.,  Rannoslidis]  piiella  ciim  l;<li- 
bus  decepia  illuderetnr  insidiis  ,  ui  quoiies  ad  eccle- 
siam  voliiissei  acccdere,  gressnm  (acere  non  valeret, 
servo  Dei  in  villa  Savara  *  prifiscniaia  est.  Conrostim 
iii  sancli  manus  supcr  capul  puelUc  liiulianiis  impo- 
niiur  ,  lali  invesiigatione  occullus  hospes  [.4(.  hoslis] 
detegiiur  ,  et  se  diu  biuisse  iimlio  (lemiiu  confiietur, 
nec  in  beali  pr.Eseniia  clainat  proprio  se  posse  cela- 
re  praestigio.  Ergo  ita  se  proditum  et  cBressunim 
gravi  ardore  conqueriiur.  Inierim  noii  cessante  sa- 
cerdoie  iiiami  crucis  sigiium  depingere,  exspecianii- 
bus  omnibiis  iii  inuiC»  similitudinem  proriimpens, 
cuin  sanguine  rie  naribus  mulieris  inimicus  egressus 


cordia  hab  re  rolloqiiiiiin,  ut  datis  iidejussoribiis  la- 
xareniur  dc  viiiciilo,  et  partrm  culpae  cederet  pieta- 
lis  intuitu.  Quod  ille  lacere  distuht  obstiiiato  spirilu. 
Unde  aiitequam  perpraiideret,  se  de  nirnsa  sancius 
proripuit,  et  carceri  subterraneo  supcrjecins  diiitius 
ora^it  cum  fleiu,  utdivinu  conferreiur  auxilio,  quod 
a  temporali  judice  iiun  csset  oliieDium.  Sic  cursus 
il|e  Ucrymaruin  pcr  aera  surgit  in  caeluin,ctgemiius 
pervenii  ad  Tutum.  Itaque  depiiiaiur  aiigeius  ad 
eireciuni.  Dehinc  vir  venerabilis  .spem  prumitlens  in- 
clusos  hortalur.  Ncc  perdit  sernio  quod  io'|uitur  : 
Fides  Eestis  imiileliir.  Eo  (liscedente,  niox  caiena- 
ruiu  bacse  ^  frangiinlur,  vinci.«  janiix  reseraniiir, 
dies  in  carcercm  reducitur,  damnati   de   tenebris  iii 


esl.  Quam  saniiaii  restiluiain,  monacbali  vesie  routa-  ^  lucciu  procedunl,  nec  diuiius   pcena  teiiuit  quos  lor- 


lam  ,  Dei  servliio  iradiiam  bis  iriumpbare  lecit ,  ho- 
ste  victo  vel  s-tculo. 

27.  Quid  illud  qiiod  sine  mora  curaWt  debilem 
deiieram  ?  Cum  ad  festivitalem  saneti  Marliui  Turo- 
nis  accessisset ,  egresso  de  mimaslerio  offert  se  mu-  ■ 
lier  barbara,  manu  nervis  contracia,  postulaiis  medi- 
cinam.  Quam  sub  rasula  receptam  suo  spuio  iliiiam, 
velul  sparsum  farina;  collecium  comroacerat.  Hinc 
resudante  de.\tera  digitos  tendit  et  replicai,  torporein 
veteratuni  ad  vivaciiatem  resuscitat.  Et  priu^qiiam 
veniret  ad  beaii  Maitini  januam,  digilis  suis  extensam 
reddidii  incoiumem  dexleram.  Qiiam  mox  senliens 
esse  direciam,  mulierem  a  se  >■  repulsus  est ,  ingres- 
sus  basilicam. 

38.  Deinde  egrediente  de  pr%dicta  hasilica,  cum  se 
ad  mansionem  servus  Dei  reciperet,  olT^-rt  se  maaca 
altera  palma  digitis  afiixa,  qiia;  prins  tacta  de  saliva, 
debinc  oleo  peruncta  ,  pristinx  saniiali  de  prx'senii 
est  rediiita.  Nain  causas  inrirmilaiis  huc  eral  saiicio 
viro  curare,  quod  laiigei-e. 

29.  Erat  sane  mirabilc  ,  quolies  fainulus  Dei  ad 

•  SavarH,  Seurt,  duabii»  lencis  infra  Parisios,  pro- 
pe  Meudonis  rRsiellum,  Hletidon.  Makil. 

t"  Pro  repiilii. 
«  Supra,  n.  I. 

*  Bacx:  seu  baccae  Uuri,  vcliuniperi,  fructiit;  ilrm 
geminas,  et  muriuorum  capuliiiu  signiilcat,  hlc  in6o- 
(lio  qtiideiii  catriHiriiiii  annulos.  Iuem. 

Sanctus  Crec.  Tiir.  eiium  bacas  eodem  adhibet 
in  seusii,  ipio  Iiic  Kortunaius  eamdem  vocem  usur 


queret.  Sic  erepii,  Parisio.<;  occurrunt  |X)niilici  qui 
pcricliiabantur  inclusi.  Sed  ui  culpabilibus  aliquid 
plus  conferrel,  a  rege  quidquid  fiscu  pio  bis  debeba- 
tur  obiinuit. 

31.  Dehinc  ad  saiiciuni  virum  Mcasius  cum  vellet 
orcurrerc,  ct  jam  priesentaius  mox  gravi^simo  casu 
in  terra  prusiratus  est  et  pene  oninibus  saluiis  de- 
stitulo  solatiis,  ipso  saneto  iulercedenle,  hominide- 
sperato  virius  et  sensus  regressus  est.  Mox  balteiNii, 
quo  cingcbniur  ei  spAlani  pro  munere  bealo  Ger- 
mano  conirajidii,  quod  ipse  cimies  daio  pretio  post 
redemii.  Id  acium  est,  ut  quud.prius  incarceratis 
eoncedere  Jisiulit,  hic  dupliralo  fenore  debitur  com- 
pcnsaret,  ct  aucia  doie  dainna  sareiret,  prius  pro 
eis  difTereiis,  post  et  se  ipsum  redimens.  Anie  non 
illis  pim,  modo  et  de  se  trepidus,  ilidieit  casu  pro- 
prio  xrumnis  succurrere  alienis. 

5^  Prursus  llliid  siuporis  retexatur  in  pagina. 
Eunic  sanrto  viro  ad  beali  inariYris  Syinpliuriaiii 
occur»uni.  duni  de  vieo  *■  Cervcdone  in  Murvino  pro- 
gredicur,  habitatores  loci  occui  reutes  suggoruni,  u| 

pat,  hisverhis  lih.  i  de  Mir.  sancii  Martini.  cap.  V>: 
Omiim  baccit  caleiunui»  ('oii/rorfir  citHlitniiil.  Kai*cw 
itaqiie  eodein  in  »ensii  usurpaniur,  ac  boja,  aive  bafa; 
quas  vorrs  videapuU  Dufr.,  inCluts. 

"•'  Cervedo,  Cervon,  vicu;.  prop»  (U>rbiiii'jcuin,  »ul- 
go  S'iiii(-/.ciuiiai(l  de  ('.urbiiinij,  iii  Iraclii  MorviiiM«i 
k   Mortiaiil,  qui  tr.irluii  tiurguii(liam  a  .Niveriila  Jiri- 
nilt.  M*u. 


405 


VITA  S.  GERMANI  PARISIENSIS  EnSCOPf. 


4G« 


segeietn  »  raniliiB    miiliLTis  vidiine ,   niliil   liabeniis  A  toiuni  verJitnr  in  saluiem.  Qub  posl  in  monasterio 


residiii,  qiioe  ab  nrsis  vasiabatur,  visilare  pr.Tciperet, 
elsanclo  sui)  advenii!  repellereliir  incursio.  Q'ii  con- 
cilus,  miiiistris  irridenlibus,  ad  lociiin  pcrdncitur, 
et  nralione  dala  desuper  fecit  signacnlmn.  Hinc  in- 
Biiuctu  divliio  iii  pareiiiiiles  besiias  feralis  ira  siicren- 
dilur;  oiliiim  nascilur  in  aireciu,  iii  pace  puttna 
commitlitur.  Furore  bcstia;  bis  aniianiiir,  staiim 
pr.*foc3tiirunus  ursus  ab  aliero,  etipsequirestiterat, 
dum  vellel  foras  cgredi,  sepis  palo  transfodiiur.  Sic 
utrique  vastalores  uiio  moinenlo  periiniintiir  ei  ipsi 
Bibi  conlesiim  arma  morlis  eflecii  siint.  Posi  ipsi  re- 
deunii  mulier  pelles  ursorum  obtulii  ex  siudio,  ct 
«jiiasi  victori  suo  repraeseiiiai  spoliiim,  quod  lamen 
oinnino  ipse  recusavit  accijiere  ;  et  qiii  prius  riseranl, 
piEiiilere  coeperuni,  videnies  iniraculiiin. 

3.5.  El  qnoniam  de  Dei  doiio  non  debet  esse  fasii- 
dinm,  illud  etiam  breviier  ducimus  explicandum. 
'>Beretrudisq«aedanimiilicr'=  Miiiisunibi  matrnnaduin 
teinpore  liianiaruni  praecaecalis  oculis  non  possel  ire 
cuin  pnpnlo  audiens  cliornm  psallenlium,  ciim  l.icry- 
mis  domni  Germaiii  iinplorat  anxiliuni.  Teriia  se- 
qiienti  nocie  per  sopoiera  visus  est  ei  vir  beaiissi- 
mus  astare  prupe  leetuliiin  et  quasi  caecis  nculis 
fecisse  signaculum.  Evigilans  mulier  mariio  narrat 
quae  gesta  sunt.  Mos  stillantH  saiiguiiie  dies  oculis 
redditur,  et  diiiliirnuin  posi  nubiliim  liiiiiin,i  senaio 
ladio  miciierunt.  Clarescciiic  qiioque  die  ad  inissam 
cum  populo  progredilnr  mnlier  iii  processu,  iia  ut 
sancli  viri  sic  visa  per  somnium  essei  imago  reine- 
dium. 

34.  Adest  nec  miniis  laudabile,  rcddila  viia  in- 
faniube.  Cum  in  Turonico  illu^tris  viri  1'ienii  matro- 
na  expositae  fllia:  lamentarei  exlrema,  et  obseratis 
oculis  nec  anbelilu  mobili  respirarel  infanlula  ad 
sancti  viri  pracsentiam  tola  comniitlit  praesidi;).  Qiii 
per  inissum  inviiatiis,  quanlum  valet,  ad  concbiiia- 
tae  piiell.e  "*  cadaver  prnperat.  Excepliis  muliis  lle- 
lihus  deploranie  rainilia  appropinqual  subsellio,  quo 
j:im  rigebai  iiifaniiila.  Ccelo  vim  facil  qiiesiibns.  Fe- 
reiransacluinter  lijecborac  uiiiiisspaiio  mobili  singultu 
flaius  puellae  reduciiur,  viscerum  viialis  calor  per 
iiiembra  ditfunditur.  Debiiic  paulaiim  aniinaia  potum 
fioposcit,  ut  biberet.  Tunc  a  liealo  viro    pane  signa 


hc.Mx  Radegundis  felicioris  vilie  terminiim  co:isuni- 
mavil. 

35.  Quidamclericus  dejuxta  mnnasterio  beaii  Sil- 
vesiri  in  «  Tornoderinse,  cum  die  Dominico,  u!  bi- 
quimur  ex  coiisiieiudine,  caligas  circinassei,  debili- 
latem  manunm  vel  pedum  iiirurrii.  Sed  de  beaio 
Silvestro  gressus  receplt  officium,  per  soporem  ad> 
iiioiiitus  oceurrit  sancio  Germaiio,  poscens  salutis 
( onipendium.  A  quo  intiTrogaius,  causani  culp:e  coii- 
l'es>.us  est.  Tuin  imperat  clerico  ut  clainaret  pcr  po- 
piiluni  ne  quis  lemere  die  operareiur  Doiniiiico.  Qno 
qiiinto  die  transacto,  superfuso  oleo,  debilis  palin.i 
dirigitur,  et  ad  propria  eundi  cum  libenaie  diniit- 
liiiir. 
"  31).  In  pago  Amoniense  qiiod  gesium  esi  repli- 
ceiur.  1  Rotegiaco  villa  Parisiacx  Ecclesia;  sepiem 
ei  viri  debaccbantes  oblaii  sunt.  Qiiibus  curaiis  uniis, 
qui  graviore  vexabatur  spirilu,  cum  exire  cogerc- 
tur,  liomini  Dei  professus  esi,  expulso  se  de  illo 
loco  gravem  lanientalionem  Parisiacis  facere.  Tiiiif 
lugaia  pesiis  de  sancii  viri  Germani  iraiisitu  famaiN 
fudii  per  populos,  el  pastorls  pro  obilii  gregein  ino- 
vii  iii  (letuiii.  Qiii  lameii  energiimenus  eisi  se- 
niinavit  mendncium,  eipulsus  iioii  defendit  obses- 

SUIII. 

57.  El  quia  jusii  opera  crescere  cogebant  mira- 
cula,  itcni  in  pra'diclo  loco  offertur  ei  pamlyticus, 
inciiibris  dissoluiiis,  carpenio  subvectus,  gressu  de- 
siitutus  el  actu.  Quo  sanctincati  olei  liquore  per- 
fiiso,  cum  culis  suinma  tetigi.sset,  vigor  medullas 
introiit.  Deliinc  redivivae  manus  ad  usum  mubileiii 
redeunt,"  ihorace  pecloris  vitali  appulsus  (il  forlior, 
genua  columnaris  itnbecilliias  roboraiur ,  ptanta: 
sulidaiis  basibus  subrigunlur.  inter  Iiaec  tota  mem- 
brorura  fabrica  reparatur;  qui  saniiale  recepia,  re- 
dcunte  sancto  viro,  occurrit  in  ilinere  praeparaio 
exenio,  gratias  Cbristo  re^^erens  de  redJilo  cor- 
pusculo. 

38.  Nec  lioc  pra;tereundum  esl,  qiialiter  simili 
merito  claruit  virtus  in  allero.  Igiiur  Emmegisilus 
de  vico  '  Biicciacn,  quidam  puer  adiiiodum  parvulus, 
mcmbris  paralylicus,  in  sella  Parisios  ad  saiictum 
virum  ,    maiiibus   bajulaiilium ,    delaius   esl.    Nec 


t«,  velcalicedegHstaloinfanlulae,  revocalsede  fuiiere,  q  J  dexlra   vigens  mobili,   nec  planta  surgens  stabili, 


•  An  pislorici(e. 

*>  Reretrndis  ciijnsilam  lil  nientio  apud  Grcg.  Tii- 
rnn.,  lib.  ix,  cap.  35,  eaqiie  de  temiilis  ac  loonaste- 
riis  bene  merita  fiiisse  iiarrainr.  Vernin  lia!c  non 
alia  fuisse  videtur,  quani  ea  quam  landat  Fortnn. 
lib.  II,  cap.  12,  ob  r.oiistriiciain  Tolosa;  basilicam 
sancli  Saiurnini.  quac  Launebodi  uxor  fuisse  ilicilnr. 
Aiit  ergo  alia  fiiit  atqiie  ea  de  qiia  liic  meiilin  lli,  aiit 
liiec  viro  alteri  anie  luisse  iiupla  exislinianda   esi. 

'  An  Munsuinthi? 

^  Anliq.  Cod.,  catlaveirm. 

•  Ternodorensis  traciiis,  ciijns  capiii  Ternoditriim, 
i!eu  Tornodorum,  To»r,erre,  iii  Biirgundiae  ducalu, 
exiendilur  usqiie  ad  monasteriiini  Keoniaense, 
vulgo  Mousiier  Saiiil-Jeaii.  cui  tiini  saiicins  Silve- 
sier  abbag  pra^erai.  Lege  Viiam  sancli  Joannis  Ueo- 
uueui-is.  Mabil. 


'  Mosny,  iii  Bria. 

8  Etiiim  bic  locus  Burgumlia  esse  videliir  Castel- 
laiio,  adeoque  divcFsus  a  Ronoy,  sesqui-leuca  dnn- 
laxai  Parisiis,  ni'c  tameii  crediiur  csse /losoi/,  anii- 
qiiis  Rosftum.  Boi.land. 

'■  Ita  mss.  Codd.;  legendum  t;imeii  videtiir  :Tkorax 
pectoris  viiali  pulsu  /il  (ortior,  genuuin  columuaris  im- 
bccillilas,  elc,  iiisi   fortu  genua  adjeclive  sumatuf. 

M.VBIL. 

'  Rucciacus,  Boissij,  paulo  supra  Luteliam,  inler 
Sequanaiii  et  Matroiiani.  Idem. 

j  In  pliiribiis  Mss.  Iiic  inseruntnr  igta  verba  :  Per 
tridiium  voce,  maiiu,  vesligio,  pudore  conculitiir,  ru- 
iiwr  in  parles  lollitur,  graliat  Crealori  referenles,  lio- 
miiiem  a  quo  morbis  juijiter  et  nioribus  imperetur.  Sed 
cum  lexlu  uon  cohxrere  vidcnlur.  Ideu. 


(67 


VKNANTn  IION.  CLKJI.  FOUTUNATI  OPERUU  PAUS  II. 


408 


iii'C  linK»ia   &iiiiana  vuliibili,   loliu»  debilitaiis  mar-  A  cxposnii,  diceiig  :  Pie   (latcr,  si  vellcs  ad  lanieittaa- 


core  capiivns,  qniKiaiiiniodo  siiie  naturx  ordine  in 
reruiii  n.iinra  pr.i-fnsiis.  Qnein  saiictus  tonlinu.ilim 
|icr  iriduuni  sacro  liiiicns  oleo  saiiilati  resiitticns 
iiii»  sub  niftnieiite  vocp,  innnu,  vestigio.  Cnnctos 
«iii.wr  amplfctiiHr,  tlunior  in  coeinni  edutiiur  om- 
iieiii  ariein  medlcorum  sanctum  snpel-asse  Ger- 
iiiaiiiiind 

Z'i.  Iiem  lie  e(«lem  vico  Bucciaco  quxdam  occnr- 
rii  PiirisiOs  iia  manU  cohiracia,  ut  nngliiiim  aciinien 
palmaiii  1'oraret  in  intlniam.  Qni  tantum  oris  sni 
iliicla  saliva  pollice,  iiervorum  distentlonem,  manus 
rcforfnai  iinaglivein. 

10.  ReiinLl  ejiis  laureas  el  pagus  nituricus.   Igi- 


inr  pastur  liniuis  ciim  de  vica  Novigeiito  ad  "  Viciim  n  . 
Novuiii  vihiiaiidi  grcgis  ciira  suliia  perveiiissel,  o(Ti:rt 
se  i|n:t'daiii  vctula  annorum  bis  quaterna  gerens  iii 
I  xiitaie  ciirricul.i.  Ciijus  super  oculos  signuni  iio- 
sire  reilein|iiiniiis  sacerdus  iiiiponeiis,  imperal  ut 
se<|iieiis  iici  i|ua  pnnlirex  pergeret.  Allera  quoquc 
liie  cum  pra;dicio  occnrreret  ei  t\  improviso,  san- 
guinem  manaiiiem  de  lumine,  largn  ronie,  saluleni 
Miaiii  nculi  lacryinab.iiii.  Qiiae  iiiier  rcliquos  astants 
saiicio  viro  coiispiciiur.  Qni  tollens  se  de  confessu, 
niulierem  ut  po!e  c^pcani  traliil  in  diversorium,  quo 
silii  erat  cnbiculnm.  Cujus  lumina  aqna  (epida  suis 
nianibiis  abluens  diein  refudii  in  oculis.  Uu;e  mo.\ 
liiccm  iiispiiil,  saiicti  viti  d  gitos  insaliaia  gandio 
siiis  iiiiinersit  raiiciliiis,  parilerqiie  niinistris  coiii- 
piinclione  dehciitibiis  wdere  se  hominem,  qui  cBBcis  C 
l>ro  pcciinia  in  duiiio  lumiiia  dispensaret.  Sed  baec  iu 
cubiciilo  pnKsente  nie  gesla  sunt. 

i\.  Ciiin  ad  pnssessii'iiem  ecclesiae,  quae  dicitnr 
'"  Inellie,  sacerdos  accederet,  qiiidam  ei  (it  obvius, 
cnnqiierens  de  quadain  vllla  se  soliim  ii:colunieiii 
«ssc,  uaiversos  vero  accolas  gravi  la;dio  laborare. 
Ciijus  eulogiis  :id  inlirmus  port:itis,  slatim  ab  xgru- 
1  s  langiior  oiiiiiis  fiigaiiis  est,  et  prinio  giistii  eiilo- 
i;iariiin  morbus  cuin  pane  cniisuin(itus  esi.  Sic  luil 
ab  illa  iiirha  cuni  esca  saiiiias  niauducaia. 

ii.  tlem  ciini  1'arisins  ad  ^^  basilicam  lieatai  Crncis 
\ir  Dei  procederet,  miilier  parvulum  in  albis,  uliinio 
flatii  pal|iitaiitem  et  jain  migraturum,  anie  saiictum 


leiii  respicere,  niaier  Qebills  nnu  orbarer  ;  neqiie 
liinc  discedere  inulles  plenam  geinilu,  vacuiiam  de 
rrucdi.  F)i  iiisi  lestines  succurrere,  tides  inrelicem, 
cstorqnente  mnrtc,  rapl  natuin  ab  iibere.  Aiit  filinm 
resiitiie,  aul  pariter  ciiin  ipso  fnneraluraiii  me  ob- 
liiie.  Iiidulge,  pastor,  miserae,  qiiam  suus  dolor  facit 
audaccm.  Qua  nebiliter  poscentc,  tnoK  ut  benti  dex» 
tera  snpra  expir.iiitem  sigunm  arucls  impressii,  i|iia9i 
vigil  ile  sotH)re  lac  matris  expeiiit,  qui  jain  frigebai 
in  funere.  Ita  rtiomento  lemporis  lllius  dt  moriis 
fauce,  mater  lolliiur  de  moerore.  liinc  circumsians 
populus,  siupore  concutitiir,  tragor  in  partesattulti- 
tur,  graiias  Creaiori  referentes  de  pra-mio,  tempore, 
sacerdotis  prxcipuo,  a  qiio  morbis  jiigiterel  iiiorti- 
iis  imperctur. 


45.  Deiuilc  accedcnie  in  "^  Bradeia  vico  pagi  Pa- 
risiaci,  missa  celebrata,  ei  iii  sacrario  catliedru  de- 
poriata  ofTerlur  paralyiica,  uniTersoruni  menibroruin 
il:iiiiiiHta  gercns  ofticia,  nultuin  vigorem  relinens 
plaiitx'  vil  dexteric.  Mox  bal>cns  iii  co  fiducinm  qiii 
doiia  sibi  larga  prxsiabat,  cam  ul  viialis  olei,  beiie- 
d'Ciione  btiperltnivii ,  sialim  niorbus  excliidilur, 
salubris  vignr  illabilur;  recreatisquc  visceribus  ine- 
lius  renascilur  saluii,  qnani  germini,  plus  adqiiiiens 
ex  mniiere  quain  sunipsissel  originc.  Ita  iii  suis 
postea  maiiibus  tunicam  sancto  faccrel,  qiiasi  aci^ui'- 
sitx  iribuluria  niedicinx. 

4i.  ^  Tradidit  menioriii!  quod  juvat  in  laude.  Iia- 
quc  Aiidegisilus,  majur  doinus  regiie,  cnm  qiiananit 
typo  graviier  ageretur,  occurrit  beato  viro,  lidcns 
de  beneficio.  Ilomo  Dei  iii  sua  cella  deimiat,  el  cuin 
iino  diacoiio  residere  jubct  inclusuni.  Tuin  auxius» 
ei  jejunans  niinister,  quid  fai  ert^t,  excogltat  trepi- 
dus,  iinde  curareiur  inrirmus.  Idcirco  febrieitaiiiein 
virum,  Dei  servi,  '  raciiena  unJiquenliTolutuin  coiii- 
poiiit  ejus  in  lcclulo.  Kadem  quoque  die  laclU  veslis 
nobitis,  quasi  inipelu  fluminis,  ita  quartana:  febri^ 
ignis  omiiis  e.xstincius  est.  Et  rcdeniiie  de  prandin, 
reserato  ciibicnlo,  sanus  surrexii  e  tectulo,  exsnl- 
tante  niinisiro  pro  sanilatis  pruemio,  tuno  sibi  re- 
siluio  jejunio.  Sic  lactu  bea<i  vestis  salutein  opera- 
tiis  esiabseiis. 

45.  Exsequaiuur  iiineris  accepti  viaiicum.  Iiaque 


■<  Foriuiiatns.   snpra,  nuiii.  26,   mentionem   fecit  D  iiunc  sancti  Germani   Pralen^is    in  suburbio   Pari- 


>ici,Novi,  i|iieiii  jiixla  Farisiiis  lucai.  tlic  idem  om- 
titnr  esse  v.idemr  a|iiid  Uituricas  a  quodain  Gailico 
|iar.i|^irastti  p«rperaiii  qiixsiiiis,  cnm  io/i(a  cura  a 
s:iiirlo  Germ^im  Vfsiiii^retur.  Fnerit  proinde  inulier 
illn  tlitnricensis  ilioicesis,  Srd  iiequaqiiam  Nirvigeii- 
iiini,  vcl  Vicui  Noviis  saiicti  Ctodoaldi  vicus,  vulgo 
Suinl-CloiKl,  oliniiMiivigenhnii  dicelialur.  Vero  tame n 
siiiiitH  esi  liniic  locnin  iiiterpveiaiidum  de  Nuvigeiiio 
silvne  Vinccnen^i  (VSneeniies)  proxinio,  a  qiio  iioii 
loiige  distat  Villa  Nova  ian{ti  Ceorgii  coiiiiiiuniier 
•pl>cllat.i. 

Kt  laiiicn  Cermaiins  Uiitirigensem  pajsum  ta^pe 
«dire  ^ulebai.  test,inte  (>reg.,  Tiirunensi  epiMopo, 
iii  l.b.  tth  Clorili  tinilestDriim,  cUtt.  Ati  et  9t.  Iiem 
Aniiei-ave^istfi^i  |ng;tim  ex  tiiciis  ih  Vii*  Sancti  Atbini. 

MnBIL. 

>■  Al..  i'i  ;ffl)le. 

•   tia«itit:a  saucla  Crucii,  aliai  saiicii  Vinceulii, 


sieiisi.  Lege  Vitain  sancti  Droctovei  abb-nis,  iiuin. 
15.  Amanuensiiini  inlerpietatiu  osl  iit  qnod  in  non- 
iinllis  Mss.  Editisque  libris  addilur  :  in  subur^o  tjut- 
rtetH  civilutit  fWiitam.  MAKit..  De  liav  basillc*  noi 
plura  ad  car.  14,  I.  ii. 

J  Itradeia,  vulgu  Brie-ConUe-Itoktrt  in  i^rovinria 
Bria  ;  seit  dubitat  Castellanus,  an  Hon  puinis  legi  de- 
lieai  &uN</ria<,  nt  sit  Bmdis,  duabus  ab  urbe  leucis. 
aniiiiuiiu^  Vunqeie.  BulLakd. 

•  Uol.,  (miiirur. 

<  Alii  scribunt  naihaiitr,  ted  utruinqut  recte  » 
verbo  gr  i'co  puxq,  quud  divnlMoiics  siiiniltiiii.  Unde 
tUchana,  vilis  (tt  lacerii  vesii»,  Vosslo,  de  Viliit 
Serm.,  videtur.  Sed  tiptii^r  biiic  Ittco  Meflsriti  niNilri 
inierpreialio,  iu  Cunruril.  ffgiil.,  pa|(.  Wi,  ubi  Itm- 
iHantit  prolHClortiin  npcrimtnitis  usuriwi.  Alitvi  lameA 
Vu<Sii  e\)H>sitii>  i|>i:tdriii,  nl  in  lib.  ii  ViM|«uri# 
tUUeguiiili»,  n    i-  .MvuiL. 


460  V»TA  S.  CLKMAM  PAUISIKNSIS  EPISCOPI.  i7<r 

ciiiu  •  Piclavig  vir  Dei  ad  beatuin  con^^esRnrem  pro-  A  oieo  benedicio  loca  peningens  capifis,  in  Triniialis 


Briscerciar  llilariuin  ,  qucpdam  llaudo-Feisa  de  ^ 
Sene-Corbi»co  villa,  iiHcr  diios  vix  advecla,  ei  re- 
prxsenuia  est,  qiix  erat  muia,  clauda,  vci  manca. 
Lingua  rigebai  iinniobilis,  aiiliulilu  palpitante,  pars 
crat  loia  de  funere,  iit  videiitibus  oculis  reliquuin 
e>-ei  cadiveris.  Siiper  qiiam  iiiisericorditer  ul 
signum  sacrae  erucis  expressit,  coiiresiim  oinnis  vi- 
gur  per  nicmbra  ililTunditur,  vcnarum  lluxuosi  rivuli 
susciiaiilur,  ncrvoium  iuibecillis  giupor  cxcutiliir, 
iiaturalibus  mo  ibu^  ad  vitalein  iisuin  toia  fabrica 
leiiovaiur.  Mox  lliiguae  plectrum  resolvituf,  digiio- 
ruui  glomi  leiiduutur,  pedum  bases  solidanlur,  to- 
lanique  visceruui  uiolero  boc  fuit  apud  sanctuoi 
vivilicare,  quod  langere.  Qiiae  convalesceiile  inedcla 


noiniiie  UJuo  depuUo  langaore,  statiin  patefaelis 
aiiriiimoculorumque  mealibiis,  plaiideiitibiiSdniver- 
sis,  inuia  loquax  elTecta  esi.  Qqo  fac(o  negotlaiores 
civiiatisNamneticic  quisquesui  remcdium.pccuniam, 
ut  putnit,  sancto  viro  dispeiisandain  pauporibus,  de- 
vole  vel  oblulit,  vel  direxit. 

49.  '  Leudegisilus,  vir  illuster,  juxta  quod  ipsa 
priifessiis  est,  cum  aliquis  ex  fainilia  suas  duinus  in- 
currerel  typum  cujuscunque  febris,  aut  aliqiiid  Iri- 
goris,  lavans  illas  liiieras  ,  qiias  in  subscriptinne 
m.mus  saiicii  ilepiiixerat,  qiiainplures  suos  hac  me- 
dela  suliiii  restituit. 

50.  Breviter  bis  perstrictis,  prosequaraur  ex  reli- 
quis.  Cliusinusquidam,  incongrue  diini  die  Doininico 


lerlia  die  civitateiu  saoclo  giaiias  referens  suis  oc-  "  eqiio  ruram  impendcret,   missa   mnnu    in    vulnere, 

digitus  ejiis  intuinuit.  Ilinc  grassante  fervore  tola 
pars  braciiii  reluxatur  putredinc.  Qui  per  i  Belsam 
sancto    itineranle  ,  ul  ad  d(jmum   sii.iui  diverterei. 


currii  vostigiis. 

-16,  Opcrac  pretimn  creditur  etiam  illud  inserere 
ciiraiionis  praecouiura.  Pagu  <^  VindociDensi  vir  bca- 
lns  diiin  pvsetcrirei,  iii  ^  llansidonem  luanendi  gra- 
lia  deciiMavit,  ubi  (^  lanti  robur  benediclionis  inva- 
luil,  ul  siipulam  lectuli,  in  quo  vir  sanctus  reqiiievil, 
qiiisquls  tideliter  absiiilii,  donum  medelae  portaverit, 
et  de  semiiie  palex  Irugem  meierct  mediciiise. 

47.  Reddai  bic  tesiimoiiium  noliilis  facii  urhs  ' 
Nauiiictum.  Qiiu  vlr  Dei  accedens,  religioso  ailino- 
duin  exceptus obseqiiiu ,  occurrit  ei  Tecla  ,  Dtniiani 
iiiatrona,  lioiiiiuis  pronipli  negutiis,  supplicans  ut 
viniin  suuni  ani  ipse  pastor,  aiit  rnissi  ^ui  reqiiire- 


precibiis  fusis,  obiiiiuit.  Mox  pjus  bracbium  vir  Dei 
aqua  calida  confovit  ;  insuper  oleo  benedicto  perun- 
gens,  siiperpositis  caiilis  foliis,  mirificus  mediciis 
alligavit.  Sic  quidquid  iiierat  nlceris,  preliosa  cura 
restiiixit.  Post  ipse  graiias  rerereng  sancio  viro  oc- 
currit  tali  curatus  malagmate. 

51.  Iiem  servus  Ecclesiae,  Libaniiis  nomine,  die 
Dominico  sepem  incunsulte  dum  clauderei,  maiius 
ei  cootractx  suiii  nltione  praesenti,  qui  ad  sanctiim 
viruni  Parisios  niorbo  castiganiepercurrii.  Quera  ole' 


reiil.   Quu  quia  ipsi  fuit  nccessiis  dilQcilis,   cura  s       jienedicii  liqunre  perfuiiin,  ac   mysterii  potius   uii- 


clirisinariis  suis  diaconum  d  rexit.  Qui  percurrens 
ad  hnmiiiem,  ut  sibi  jussum  fiierat,  inflrmi  viscera 
langit.  Aiiera  die  exoraius  ipse  sacerdos  accedjt  ad 
debilem,  qui  dupl  ci  sub  torLore,  binc  pressus  vale- 
ludinc,  inde  podagrx  vulnere  cruci^batur,  honio 
miseraiidiisprocaciter.  Tum  ssceriius  aliissinii  inlir- 
mum  oleo  bfiiedicto  perunxii.  Eo  momento  debilis 
statira  luanibus  dircctislonginquu  de  languore,  gres- 
sii  solidaio,  prusilivit. 

48.  Sed  ul  duplicaretur  in  una  donio  mysierium, 
et  qux  praicessii  iu  paire  niedelu,  perveniret  ad 
prulem,  hab(;iite.s  filiam  ofTerunt  ei  nomine  Mariain 
cxcaffl,  surdum  ct  inuiani.  Exponunt  vivum  *^  cada- 
vcr  ante  sancti  vesiigia,  diceiites  :  Bone  pasior,  ad- 


guento  respersuni ,   addiia  oratlone,  inculuiuituti  re- 
siituil. 

52.  Per  singulorum  compendia  currant  rerui» 
miraciila.  Namqua  Andulfus,  Ecclesiae  Parisiac* 
clericus,  duin  ^  die  Resurreciionis  in  vineola  sua  nu- 
ces  ab  arbore  exciiieret,  pro  eo  quod  operatus  est 
in  die  illuminationis,  cxcitate  percussus  est,  ^t  vul- 
lu  tenebroso  perstiiit  anni  spaiio.  Debiivc  pQnliGci 
ublalus,  et  sancto  unguine  perfusus,  diei  rursus  red- 
ditus,  ei  sacerdotis  serenum  purgavit  clcrici  nubi- 
luin.  Sic  quidquid  niinister  amisit,  medieabilis  priB- 
sul  obtinuit. 

53.  Et  quia  crescuni  genera  miraculorum  per 
teiiipora,  cum  regi  pra>seniandus    vir  beaiiis  occur- 


huc  qyoJ  buic  langiiidj;   iiieJiciiiaB  resiat  impendo.  p  reret  villa  Uoleiaco,  clericiis   ei  iiequiiiae  spirilii  ve- 

Nain  tibi  credimu^  reservaium,  uiide  teneres  prsco- 

iiium,   ul  resiiiuta  familia  iicquirata  sacerdoie  quod 

amisii  de  germine.  Tunc  pieias  insignis  advocatur 

iii  lacrynias  ;  mo\  ad  miliiiae  suse  belliger  arma  con- 

veriltur,  el  ad  obiiueudam   victoriam  preces  oiTert 

foriis  uraior.  Tunc  vlr  beatiis  surgens  ab  oraiione. 


«  Poiiieit. 
*"  Secirbij. 
'  L»  Vendomois. 
<"  Rauci. 
'  Bol.,  laMum. 
'  Nantes,  jn  Aruiorica. 

<  Clui^inaria  Vasa  eiaul  ad  recjpienduro  chiisu.a. 
Uabu.. 
^  Al.,  cadavfrem. 
*  De  Leudegisilo  duce  sxpius  mcuiio  lita  Gregor. 


xatus  adducilur.  Uiide  expul>o  adversaiio  videniibiis 
clrcumstaniibus,  veliit  avis  parvulade  capiie  eiiergu- 
ineni,  umbra  fiigala,  egrcditur.  Quara  diiin  reliqui 
per  doinum  voliiaiitem  insequereniur,  ipse  sanctus 
suis  eam  contrivii  vcstigiis  ;  et  cuin  pede  coinpri- 
nieretur,  conversa  est  repente  fallax  in  sanguinem, 

Turon.,  maxime  lib.  vit  llist.  Franc.  k  Giiiiterainni 
regis  exurcituiii  ducebal,  qui  ei  iirbeui  Coiiveiias 
ubsedisse,  et  expugnasse  ibidem  narratur.  Ideui  fur- 
te,  qiii  comesstabuli  iiominiituru  F°rcdesarlo  Schola 
siicoin  appeiid.ad  llist.  Greg.Tur  ,  n.  2.  Iluiiceuro- 
dcxn  esse  crediderim  de  quo  hic  Forluiiaius,  quod 
el  iiomen  illusiris  adjectum  vid£tur  deelurue» 

i  La  Beauce. 

^  lij  esl,  dif  Dgminico. 


471  VFNANTH  IION.  CLEU.  FOKTUNATl  OI>F.ltlJM  PAKS  H.  m 

geniinnio  prxcoHio,  iil  nec   calcaretiir,  ei  siii  casus  A  '''^'  Q'"  ''c  siiiim   egroiliens,  luaniionem   in    villa 

(|iia  pr;filicU  niiilier  liabitabal  obliniiii.  Qitflm  inari- 
liis  aliociiliis,  iit  siciit  alli,  et  ipsi  ad  reliqnias  domiii 


iiiclicio  iniiliirariiis  arlirei  fleret  $aiiguis,  reus  sangiii- 
num. 

5-i.  Producai  »  pagiis  Uxiinensis  inler  no>tra  qiiod 
«iiiiiii  est ,  ne  lenealiir  in  «bsctiro  posteriiaii  res 
luMiinis.  Siqiiideni  vir  sanctissiiniis  ad  *>  villuin  Ta- 
&ili:icuni  cuin  decliiiasset  itinere,  oirrrtiir  ei  niiilier, 
<'iii  diipleK  luorbiis  crat,  iiide  velusias,  binc  caecitas. 
Saluteni  deprecari  verbis  trementibiis  incoepil,  qu:i 
supplicatioiie  nioius  senis  mulieris,  ei  dehilis,  ora- 
liune  praBtedente,  oleo  superfuso,  hicernae  ociiloriiin 
roddiinl  luniinis  r»dios,  et  daiis  specularibiis  lenebrx 
fiigerunt.  Qna  illuminata,  Deo  reddenles  gloriam, 
perqaeiii  Christiis  operaliir,  astanies  sancii  Genna- 
ni  prxcoiiaii  sunl  merita. 


Ceriiiaiii  occurrerent.  Qu:e  despexil  prn  eo  quod  ei 
saiicliis  vir  redemptioiiein  non  dederai.  Sed  siatini 
iii  loco  quo  sieiit,  vcluiniia  siipite,  gressiim  movere 
non  poiuit;  inaiiibmque  coiilraclis  ad  reliquias  san- 
cti,  nianu  mariii  portala  esi.  loter  lix>c,  dicii  poeiii'- 
leiis,  miserante  pio  viro,  saluti  reducta  esi,  conQleiis 
ejiis  despeetu  sibi  repentinum  aceessisse  periculuin. 
58.  Et  quoiiiam,  suo  raerito,  seiniiia  saluiis  pcr 
(|uxque  loca  dispersa  sunt,  coniigit  ut  venerabilis 
Flaineris,  abba  de  "  Canone  Turonici>,  nianu  beaii 
Germani  subscripiam  accepisset  episiolam.  Qui  cuin 
suum  monacbuni  per  duos  annos,  febribus  decuban- 


hS.  Oinumeraiidi  siint  morbi,  ut  pra>diceliir  fons  ^  '^i"!  ^d  lectulum  visitaret.requiritinGrmiis  unde  ve- 


medici.  Dnningus,  Ardulli  lilius,  ila  capiie,  oculis, 
ei  lotis  liydropis  mnrbo  tensus  erat  viscerihus,  ut  iii 
iiiris  similiiadinein  quasi  totus  veiiier  esset,  penelra- 
lis  viialilius,  velut  viirum,  periuceret  inTccla  culis 
inlrinsecus.Qui,  a  inedicis  desperaius.  ad  beati  con- 
rtigit  extreina  sorie  remedium.  Qiicm  mox  vesiibus 
exmum,  et  sacris  manibus  perunciuin,  liydropis  in- 
clusus  liquor  liquore  consumitur  et  aqua  infusione 
olei  desiccaiur.  Sic  niodo  admirabili  nec  humor  fo- 
ris  egressus  est,  nec  intus  languor  retenius  esi,  arle 
prKdirabili  liiimorem  ex  bumoresiccari. 

66.  Iiemcumad  basilicam  beaiissimorum  Gervasii 
ci  Proiasii  vigilaliirus  aecederet,  quidani  caeciis  insii- 
tit,  misericordiain  postulaiis.  Ciii  vir  Dei  prxcepit 
inter  altare  et  sanctorum  reliquias  ut  jacerel.  Qiio 
peracto,  priino  diliiculo  mox  siiper  oculos  signuin 
crucis  inluiit,  lux  elTulsit.  El  totus  labor  medici  ru- 
ram,  virlule  cnicig,  impendii. 

57.  Mulier  de  Oximense,  pelens  redemplionem  a 
sancio  viro,  quasorte,  nihil  accipere  meruit.  Debine 
Rriiannum  preshyteruin  pro  iiifirmitate  rectoris  pa- 
tria  suae  benediciionem  praedicti  ei  reliquias  expe- 

•  Pagus  Oximensis,  comilatus  liiulo  quondam  in- 
signis,  sic  dicius  ab  Oxiino  Neiistria:  oppido,  vulgo 
Ihjesme,  intcr  Div.'e  el  Orn.f  flnvinnini  iiiiiia  conii- 
neiiir.  pago  Uiiceusi  ab  Or  ente  coiitermiiius.  Mabil. 

''  Ville-Tuillae. 

'  Cliinon  supra  Ligprim. 

•  Charoy,  in  tractu  Wasiinensi. 

•  Cheury. 

'  Legeiida  praefaiio  cl.  iHabilloniiac  sac.  i  Ben.  , 
nuin.  101,  ubi  quicril,  aii  oletimad  unclionit  Sacra' 
menlum  coniecTaluin ,  illud  ipsum  fiieril,  quod  sancU 
in  curaiidis  in/!rmi(aii6us  adliibere  solili  fuiise  tegun- 
iur. 

»  Al.,  illutter. 

^  Incurreni. 

t  Phrasis  inusilaia,  et  Fortunalo  peculiaris,  abeo 
ilcnim  in  lib.  i  Vil*  sancl»  Raileguiidis,  niim.  f*, 
iisurjiaia,  sed  ulrobiqiie  iii  lihris  Ediii^i  depravalaloK- 
dissime.Hunc  locuinSiiriusrccenlioruin  eteiii|ilariuni 
fldeiiisecutiisilaetbibei:  V'tjji7ii<in/i(»ior(!<aia'ii  eodem 
in oratoiio decote  celebralit, ac  mista,  de  pra-sentt  curata 
^il.  Oiiiiiino  vero  exeiiiplanbus  volcrrimis  in  nnstraiii 
leotioiiuin  coeiintibus,  8iil)s<'ribendum.  Quid  ergo 
niiii.s"  r«i'0(a(a  ?  Nenipe  ilies  resiiis  annui  verligiiio 
recurrciis.  Pati>l  cx  cunc.  Pisleiisis,cap.  5  :r«Mitnuiii 
vlncii»  coiiitiluimus  ut  uiaue  aH  miisam  sancli  Reint 


nisset  pagina.  Respoiidit  abba,  a  domno  Germano 
sihi  fuisscdirectam.  Qiiam  peiiit  sibi  porrigi.  Qui  de 
subscriptione  ejus  lingua  deiergens  litleram,  salas 
descendit  in  vlscera.et  airamenti  pictura  cuiicta  vicit 
iingueiila.  Unde  approbaliim  esl,  languidorecuperaio, 
ut  dicamus  comrouiiiter,  de  sancii  subscriptione  sibi 
salutein  linxisse. 

50.  Deliinc  cum  ad  ^  Carnonam  Casiellpm  acce- 
deret,  quidam  se  ei  ingerit  manu  conlraeta  debilis, 
pro  eo  quod  die  Dominico  aliquid  operatussit.  Quent 
praecepitin  villa  «  Cariaco  post  se  fe.>liiioui  occur- 
rere.  Quu  accede nle,  dum  digitos  ejus  sacro  perun- 
geret '  olen,  siibiio  sicra  palma  revirescit  ex  aliera. 
Asiricla  culis  ossibus,  intercurrenie  liumore,  relaxa- 
^  vit  arliculos,  juncturo:  pene  disjunct.i:  reieuduntur 
in  digiios,  ariditas  diiiturna  suflusa  rellorescit  in  ve- 
na,siaiimque  vulnere  clausa  dextera  inter  nianus 
medici  sana  reddiiur  etdisiensa. 

60.  Accidit  ut  sanctus  vir  remeans  de  Namneiico, 
domum  Niinnichi  is  illustris  illustrarei  vesiigio.  D» 
cujus  veste,  malrona  rapio  fideliter  filo,  recondil  in 
oralorio,  quae  valetudinem  ^  irruens,  vigiliis  in  Ito- 
nore  saiicti  soleioniter  celebraiis,  >  acmissarevoeaia, 

gii ,  hoc  esl  Kalendas  Velob.  spatium  habeant  illi , 
qtii  in  islis  lemporibiis  istai  deprcedationtt  el  a/m 
nialefacia  criminaliier  et  pubiice  fecerunt ,  h<  indt 
apud  Dominum ,  et  apud  eos  quibus  matefteerunt 
te  paei/icent.  Iii  Capitiil.  I,b.  ii,  cap.  iO,  Caro- 
lus  M.  moneia;  rnii-iidaiidae  concedil  tpaiium  utqiie 
u.t  mi.vjHin  tancli  Marlim,  et  cap.  SO,  puiilibus  re- 
D  sarcienilis  ad  inissam  samti  .\ndreot.  Si  igilur  missa 
sancti  Keiiiigii,  sanrti  .Martini ,  s.inrti  Aiidre.«  pro 
die  ipsls  dicuto  suiniiur.  ui  ex  locis  adduciis  m»- 
niresium  est,  leeleeiad  texiuiu  apposite  Foriunaiura 
liic  de  anniversario  (ut  loquuntur)  fesii  s:incii  Ger- 
manirccursu  inlerpreiari  licet,  iiec  aliter  fortasse  li- 
cel.  Cuiii  enini  de  s:icro$anclu  missie  sacnlicio  is  ait- 
Clor  agit,  iion  recedil^ibusilalo  loquendi  iiiure,  supra, 
niim-  13.  Ei  tameii  Grrgor.,  Turuii.  episc,  de  Gi. 
Mari.  ,  lib.  i,  cup.  51,  aiiu  seiisu  eaudeiii  plirasim 
iisnrparc  videlur ,  uhi  di»  niatre  ageiis  eam  Ci»!itu« 
adiiiuiiHatii  luisse  dicit,  iil  ad  de^Hsllendiiiii  peslis  iii- 
guiiiariju  periculiim  iii  vigilia  «aiirli  Beiiiiitii  vigilw* 
a);erel ,  ac  inissas  revovarei.  Vad*  cr(  n\ji/a  loiaxt 
HU(°{t'iM  in  honore,  ac  i'i;i<ui'ii  niitsat  ,  tt  tiberabtiii  » 
vl»9a.  Naiii  et  Greg.  iiii.ssh  ('ettfbraiioncni  eiiaiii 
Uicin  ailapuit  (■jiisdeiii  libii  c.  75,  ii  vni  hnih°  jri- 
qoriliii ,  lnc|pii .  in  ejns  honore  miiiai  devH*  «l*~ 
brent     eic.  lutM. 


473 


VITA  S.  GERMANI  PARISIENSIS  EPISCOPI. 


174 


ilepi-xsenticiirataesl.  iia  beaiissimusiiDnsuliim  maiiu  A  laiiie  jnne  ,  ruiiiiis  egreFli  visus  est  ui  cunctis  eljre- 


sanavit  quoit  tetigit,  scd  noniinatU'>  curas  sparsit. 
61.Attila,  vir  illu^ler,  ac  reg;ilis  aiil»  do- 
niesticus ,  corruens  in  balneo,  Ixso  graviier  bra- 
ctilo  computruerai  ipsa  tola  manus  ab  liiiiiiero.  Qui, 
roedlco  adhibito,  duin  curam  vellet  iinpendere, 
nipia  veua  viicerum  ,  pene  oiiinis  in  mnmenlo  vitx 
gaiigiiis  effusus  est.  Nuiitiatiir  pontifici  huniinem 
esse  in  luiiere,  pietaiis  inipulsu  oicurrit  seiiior, 
<|uein  lacrymls  conclamaium  sine  ulla  spe  oculis 
c!aiisis  oppressum  inveiiit  expositum.  Ciijus  vix  ad- 
aperit  faiices  cum  cultelli  manubrio,  oratioiie  pi  iiis 
data  inlulil  ei  in  ore  pnululum  aqii^  rrigidx  semel, 
secundo,  vel  tertio.  lutiTim  exspectniis  quls  esset 
reiexitiis,   assedit   circa   lectuluin.  Traiisacia  fere 


lieret,  ejccio  iiisidiatore ,  mulierem  iisqiie  liincilluiD 
saluti  suje  repugnasse  per  obsidem.  Tunc  exoiierata 
ininiicirasee,  respirans,  coiiressaestnunqiiam  s«  priiit 
faeiem  lieali  viri  poluisseconspicere.  Qua  petente  ,  ac 
precaiite,  elfici  Cliristiana  cum  propria  doino  proine- 
ruit,  et  qiiasi  capiie  subdito,  exeniplu  ejus  ,  inulti 
Judieoriim  coiiversi  siint. 

tii.  Dei  ei  liic  iliud  fiiseri ,  qiialiter  peregriiiiil.i 
sit  revocHla  lux  oculi.  liai|iie  pergens  Augustudunuin 
pro  ordinatione  '  Syagrii  episcopi,  liuc  inter  reliqiios 
cives  Florenlinus  illiister  pro  coiisensu  delatus  esl, 
liabens  naivum  iii  oculo  ,  speciositatiderogans  alt- 
quantuliim,  ne  Qureiis  liabereiur  in  vultu.  Inierea 
diim  laudes  acciamantur  episcopo  ,  a  quodam  igiio- 


liora,    redivivo  siiiguliu  exaniiiiatus   concutitiir  ,  ac  B  rante    ex    improviso   percutitur  eodem    in  oculo , 


niollis  niotti  anhelitus  evocaius  reducitiir.  Faiiciuiii 
nieatus,  relaxaiis  visceribus  ,  spiriiu  iiilerciirrenie  , 
reducitur ,  paulatim  couvaleseens  ,  vita  de  niorte 
reveriitur.  Debincquasidesopore  expergcfactus  in- 
lerrogat  ad  caput  ejus  quis  fuii  ?  Adesse  dom- 
num  Germanuin  a  circumstanlibus  dicilur.  Postulat 
manuni  sancil  sibi  dignanier  porrigi ,  ita  iiicipiens 
ulloqui :  Doinne  ,  lu  lue  revocasti  longo  euiiteiii  iii- 
iiere.  Statimque  oblulit  sacculum  plenuin  pecu- 
iiia  et  balteum  aiupli  ponderis ,  quus  pauperibus 
erugaret ,  mercedem  vitse,  vel  gratiae. 

62.  PergensAugustudunuin  vir  sanctus  Rotagi.ico 
duin  pervenit,  coniperit  ab  Abbime  quosdain  reiru- 
sos  iucarcere.  Igilur  proabsolveiidis,  supplex  ,  Iribii- 
no  suggerit ,  sed  ille  durus  non  aniiuit.  ttiuc  ipse, 
c:iuto  coiisilio,  duin  iticit  se  caiiipiiiii  circnrnire, 
eurril  detotusad  carcerem.  Itaqiiead  exurandumpro- 
vulutus  steriiiiur,  ibique  teinpore  noclurno  catenae 
discussse  sunl ,  validus  lormenti  rigor  :ul  fragmeiitq 
redigilur.  Sera  giavis  illidiiur,  postis  cardine  velliiur, 
feralis  carcer  recludilur,  damnaii  ad  vitales  auras 
quasi  redeuni  desepulcro.  Iia  fiiutei  Rot3giaco,iiiatu- 
lino  tempore,  ingressioccurrereiit ;  et  qui  sancto  noii 
prxsliiitproabsolutis  reis,  tribunus  reus  elTectus  est. 

63.  Igitur  cunctoruin  saliiti  seinper  insians  sol- 
licitiis,  ciim  "  Bituricas  accessisset  pro  urdlnatione 
>>  Felicis  episcopi ,  prxdicanle  sacerdote  ,  Slgericus 
quidam  Judseus  ,   fidei  sacrnmento  percepto  ,   con- 


evulso(|iie  de  loco  coepit  supra  maxillam  diibio  pen- 
dereciiin  visu.  Qui  cursu  pixpropero  ail  beatiini 
Gennanuni  cum  tlaniurc  prosequiiur ,  niulta  ipse 
concrepitans  ,  ut  luqiii  solct  cabiniias.  Tiinc  sancti 
Germaiii  niaiiu  luinen  in  locum  rediicitur,  et  ab  eo 
ad  beatiini  ^  Symphnriiinum  dirigitur.  Qui  pro  ipso 
tandiii  vigiliis  institit,  donec  amissus  ociiliis,  piirgaia 
prislina  maciila  ,  addito  beneficio,  inlegrior  reddi- 
tur  ,  et  ineliits  redll  post  vulnera  ,  quain  qiiod  n^iis 
fuerat  per  naiuram.  Qui  «  Floreiitiniis  deinccps 
'  Matascoiie  ordlnaius  esl  episcnpiis. 

65.  Quanla  vero  fuerii  virtus  ejus  signaculi,  adesl 
inter  reliqna  res  ista  testimonii,  quie  prodiieitiir  in 
se.|uenti.  Cum  de  basilica  sancli  Martlni  ad  vjllam 
saiiciae  ecclesia;  «  Severiaco  reciirreret,  adjiiiigit 
iiiiiinere  qiiemdam  Ainantium  juvenem,  quem  de- 
preliendit  a  Judxis  duci  nexuin  in  ferreis.  Reqiiiri- 
tnr  quid  fecerit.  Poer  respondit ,  veraciter  oh  hoc 
duci  iii  vlnculis,  quin  se  recusaret  legibus  siibdi  Ju- 
daicis.  Tunc  dissimulabaut  ciiin  clave  Judsi  vincula 
ferri  reserarc.  Facio  a  sancto  viro  desuper  crucis 
signaculo,  niox  ferri  sera  revelliiur. 

C6.  Iiidem  cuni  Parisios  ad  basilicam  sanctorum 
Gervasii  et  Protasii ,  orandi  caiisa,  procederet,  j.i- 
niiis  obseratis  ingressus  illi  negatusest.  Tunc  requi- 
siiis  clavibus,  nec  ipsis  aperientibus ,  sic  resersvit 
pessulum,  faclo  crucis  signaculo.  Siupor  aiilinos  iii- 
vasit  pruesenti   mlraculo  ,   aperiri   de  virtute  ,  qiiod 


versus  esl,  babons  in  Judaisniu  Maminonam  nomiiie  n  clave  duce  nun  potuit.   Hxc  quoque  veneranda  prae- 
coiijugem.  Quae  cum  de  coiiversione  nec  meiitionein      sente  roe  gesta  siiiit. 


reciperet ,  et  per  inissos  beati  admnnita  relugerel , 
facla  ab  eo  vigilia  ,  ductor  ipse  piofectus  est.  Qux 
cum  beatum  virum  nec  visu  vellet  intendere,  ean- 
laio  cursu  tertix,  inaiiuni  suam  poniifex  ad  mulieris 
frontem  dignanter  admovii ,  pielatis  «x  opere. 
Slaiiin  a  circumslaiitibus  de  nmlierisnaribus  scintil- 

•  Bnurgei. 

*  Felix  successit  Prnbiano  in  sede  Bituricensi  ad 
an.  568.  Yide  qu*  de  Felice  disimos  in  noiis  ad 
carm.  25  I.  5  Up.  Forl. 

«  Videsis  qua  de  Sy.igrio  adnotavinius  ad  cap.  6, 
lib  V. 

'  Scilicet  ad  menioriam  sancti  Symphoriani,  mar- 
lyris  Eduensis,  ciijus  Acta  babes   inter  Acla   siuc. 


()7.  Et  quia  bealo  viro  nuUum  obstilit  meiallum, 
ciim  ligna,  saxa,  ferramenta  ante  ipsum  soluta  snnt, 
accidii  uiia  dieruin  Parisiis  nratinnem  cuin  daret  ad 
Okliuni  carceris,  sequenti  nocle  trusis  apparei  lumen 
iii  carcere.  Visus  esl  eis  admonere  qiiod  foderent,  ut 
loris  procedereiii.  Qui  dicentes  ad  invicem  doinnum 

niartyr.  ad  an.  circiier  180. 

*  Censet  Coiniius,  ad  an.  025,  liunc  Florentiniim 
successisse  Euseliio  in  sede  Maiisconensi  {laulo  poil 
conc.  .Matiscon.  ii,  celeb.  an  585. 

'  Macon. 

K  Mss.  Bonif.  et  Antuerp. ,  ad  qiiaiiidam  vilboi 
Severiacum  olim,  vulgo  Sivraij.  Bollahd. 


m 


VLNANTII  IION.  CLIiM.  FOUTUNATI  OPERUM  PARS  II. 


i76 


r.iTiiianiitii  «e  viilisse  ,  et  signa  «iiiguli  rereriint.  In-  A  ii'iiiislef  quo  loco  siincli  lenebal  baculuni ,  illic  eiicr- 


teiiU  «.-nslii  Af.  pecude  ,  (odientes  aino«ent  lapiilem, 
>•(  prxdittu  aniico  Dei  occurriint  nd  ecclciiiaiii  motii- 
liiia  leinpore,  cnm  redirei  ad  reqiiiem.  Sic  inuliis 
rausa  salutis  luit  im.igo  puntilicis  et  ad  vicem  bi-aii 
iviri ,  dcdiX  nostri  s.icerdniis  ipsa  flxiira  reinedia. 

%li.  De  liinc,  illis  ereptis,  tribiinus  civitaiis  sxvire 
laepii  iii  mililes  ,  deputans  eoriiiii  fuisse  iiogligen- 
iiam,  quod  viro  s.inctissimo  dppnlaliir  ad  gloriam. 
Conversa  in  ciistodes  iracundia  judicis  ,  qni  solebant 
asservare,  tradidil  servaiidos  in  carcerc  ,  et  ablatis 
cliivibus  jiidex  fit  ciistos  custo<libiis.  Interiin  vir  bea- 
lus  iribiiniini  vocat  ad  praiidinm.  Ac  duin  parilep 
sederent  iii  roileni  convivio  ,  ad  iiiensain  simcii  viri 
occurruiit  el  ipsi  qui  fueranl  missi  pro  reis  in  com- 


giinienua  pendebai  rcligatiis  aereo  vinculo,  et  quasi 
cbvis  alfixo  leuebalur  vcstigio. 

75.  Rt  qiiia  s.tncto  viro  sxpe  inlniici  tendebaiitiir 
insidi.-B  ,  ut  aut  equus  bpsiim  incurreret,  vel  r.imus 
arhoris  tangerel,  aat  aqua  vallis  vel  glacies  pericu- 
lum  generarct  ,  mox  qui  aiii  qaanti  aat  qiialiter  to- 
(iim  encrguinena  ractiim  ,  omne  confllebantur  et 
numerum.  Cnni  vero  pedem  elTerret  de  domo  ,  vel 
ecclesia,  videres  sirages  dxmnnum  anto  lanti  poiij^- 
firis  ac  iriumpbaloris  olitiilum.  Cadebant  circa  san- 
cti  caiervatim  vesligia  diversis  mndis  elTusa.  Ilsec 
muta,  illa  clainanlia;  illa  llxa,  lixc  lubrica.  Et  velut 
ad  judicem  ,  diim  gesla  referrent  propria,  non  e(Tu- 
giebant   tormenia.  Sed  ad  sancti  prxconium  qunnia 


l^e.   Claves  babens  in  maiiibu'! ,  cum  iribunus  de  »  est  hnec  laudnlio,  cum  inelTabiliier  multa  et  stup  i>da 
ereptis  vix  crederet  quod  videret,  agnoscens  se  sic      ai,  eo  flerent  sub  momeiilo  ? 


cu!>todissc  siiiiiliter ,  sicui  et  luilites  caicerem  ,  daia 
vicissini  venia,  culpa  Iransit  in  gratiain. 

C9.  Iiiferai »  Aurelianis  noliile  viri  praiconium.  Qua 
du  civiiate  vir  sanctus  progredieiis  duiiinaioruiii  vd- 
ces  exaiidivit  iii  carcere ,  quo  cerle  subterraneum 
liabebaiur  erjtasiuluin.  Quo  super  ascendens,  et  pro- 
giratus  accubans  ,  oratioiicm  dedit  amicus  (^lirisli 
ciiin  lacryinis.  Prorsus  obteiiiu  uraculi  insequenti 
iincte  carcere  paicracio  ad  basilicaiu  saocti  Aniaiii 
niiifiigiuiii.  Gt  ita  beatuB  piiiitiiex  quaiuvis  priCter- 
eundo  post  se  reliquit  sulTragiiim. 

70.  Non  fasiidiuiii  sit  auilire  quod  Cbrislus  pr«- 
siat  lidelibus,  duiii  iniraciilorum  siniul  virlns  crescit 


7i.  Cxierum  eleemusynis  qiiaiiium  fuerit  prodi- 
giis ,  explicari  non  poterit ,  nec  si  loiius  pnpuli  vox 
in  iino  se  gluiinet.  Qui  Irequenicr  conteiilus  una 
casula,  vel  lunica ,  quidqiiid  erat  residui  ,  nuduin 
pauperum  vestiebal,  ut  inops  calefleret  largiiorc  al- 
genie.  Quauta  eliam  fuerit  redeinplionis  elTusio, 
nullateiiujexplicabiiur  vel  locovel  nuinero.llndesiint 
contiguae  geiites  in  lesiimoiiiuni ,  flispanus,  Scoitus, 
Britlo,  Wasco,  Saxo,  Burguiidio ,  cum  ad  nonieu 
beali  concurrerenl ,  iindique  liberandi  jngo  scrvilii. 
Cum  vero  aliquntenus  nihil  essel  pra:  manibus  ,  Iri- 
siis  sedens  et  nnxiiis  ,  severior  in  vullu  ,  aiisierus 
erat  allnqnio.  Tunc  si  furlassis  ab  aliquo  Inviiaretur 


et  numeriis.  Iia>|ue  sanctissimo  occurritqiiidam  Pa-      ad  praodium,   compellebat    contivas  aut  minisiros 


risii>,  ciijus,  qiiasi  pitfcnus,  exiuberaveiat  o<:ulus, 
iil  eiiain  dictiis  vergeiet  in  ruina  post  vulnera.  Quo 
rogsnie  ,  vir  Dei  d«  saliva  oris  sui  oculnm  illiniens 
niedelam  lumini  revocavit  et  gratiam. 

71.  ^  HoTerl.«  qu^dam  Parisiis  pustulam  habens 
in  bracUio,  c.ruciala  doloribus  ,  occurreos  beaio  viro 
pari  niedicainiiie,  taclu  saliv.v  curaia  esl. 

72.  Sed  si  exsequaniur  miraculorum  siogula,  qux 
siiis  gestis  praesenii  floruerunl  in  vila,  haK;  sine  flne 
suiit  cflepta,  iioiierit  modus  iii  pagioa.  Qiiia  quacun- 
que  poiitillcis  secnnveriil  prxsentia  ,  nulla  niorbo- 
rum  generibus  defuit  medicitia  ;  et  quanla  se  obiu- 
leruni  languentiuni  vulnera,  salutis  fudit  lotsemina. 


proprios ,  iil  conferenies  pariier,  nnde  vcl  uiium  ca- 
pliviim  servitii)  liberarent,  et  sic  aliquuiiiuiuiii  saeer- 
doiis  respiraret  animus  ex  moerore.  Quod  si  Dnnii- 
nus  nliqiiid  per  manus  saiicti  ilispensaiidum  alicuii- 
de.  dirigerei ,  mnx  in  spirilu  pr.evidens,  snlilus  erat 
dicere  :  Gratias  agamus  divin»  cleinenlix,  nain  unde 
fiat  redemptio,  appropinquavii.  Conliniio  sine  ainbi- 
guitale  pr.-esens  probahatur  effL-ctiis.  QuoU  dum  ac- 
cepissei  in  inanibiis ,  resoliita  niga  froiiiis,  vultii  flo- 
rvbjt  senior,  gressu  pergebal  alacrior,  lingua  fliiebat 
jiicundior,  ut  crederes  boniinem  prn  rediiueiidis  a  iis 
se  ipsum  servitulis  vinculn  riberanduui. 
75.  Qiiis  vern  digne  rcpelat  quania  virtus  verbo- 


Nainque  prima   poniiQcis  exsequamur,  vel  ultima,  i.  rum  ab  ore  roiabatur ,  cum  prxilicnret  iii  popnluin 


cum  per  salivam  nris  sui  inulta  curaia  fuerint  ul- 
cera,  purgaia  siut  energumena.  Ante  queiu  quamvis 
ncciiltc  vciiisset  lioslls  nequiiia  ,  siaiim  se  manife- 
Klavit  fraudulenla  fallacia  ,  ac  de  cniispeciu  sancti 
viri  quia  celari  noii  pnterant,  nec  itilerabaiit  prae- 
seiitiniu,  lerribili  uliiliitu  sua  gemebaiit  iiicendia , 
(lassira  iier  loca  volitantia  ex|K>iicbaiii  ,  ct  crimiiia 
suspeiisi  per  acia  ,  frequenter  iiec  iiiierrngaii  cnn- 
llteliantur  ei  noinina.  Cuin  suepe  suu  iinpulsu  ciirre- 
baiil  ad  sanciuui  viruiu  crucianda  dxmonia.  Cujus 

"  OrUniit. 
•'  Al.,  Novetca. 

'  Sciiptoius  autiqui  cnrsu*,  seu  derurtHs  aoniinr, 
divjia  olflcia,  tivo  buia»  (ul  vocaut)  cuiiouicas  iMtcl- 


iit  oiiiiii  litttTaturaB  nasceretiip  siupor ,  et  fierot  iii 
cimiinune  gciieralis  companciin,  aique  ex  ore  diceii- 
tis  credercs  ui  verba  formarentiir  ab  an);cln  ,  duiii 
pliisquam  liomo  loquiTeiiir  imnslntus  in  nienlis  ex- 
ceesu  ,  cum  ,  alirasis  inacolis,  sinreritatc  di^ginttis 
licclora  plebis  e<ii;erct  diviiiis  efl^ragrare  pigineolis? 

70.  Qni  equiiaiis  iii  iiinere  ,  srmper  de  Oeo  *li- 
quid  aui  verbo  contulit,  aul  ciiiiavit,  <  cursiini  nudo 
tapiie  dicdft»,  cui  iiix  aut  iinber  uigerei.  Cuni  vern 
veuit  ad  meusain  ,  confestim  recitaiis  affuit  minlsier 

liKcbaiil,  (|iin<l  pcrt 'Ivanlur  qiinlidie  ac  ilrcniraiiiuri 
l(rgul.i  iiaiicii  Macani,  cap.  'J  :  (.mtuiN  iHLiHail^ril 
$vpfT  omnia  iitiiirt  ;  qui  vtro  (irpiN«  uriir*  volHtril, 
ubeiiortm  invfHitt  miitTUOnimm  (Jkriili.  In  Vlk*  msa. 


i77  IN  VITAM  SKQUENTI 

ilifliia  roiloqiiia,  uL  iiiier  cibi  rcrciila,  nnimi  piiiiiiis  A 
nlinieiitu  plus  saiur.iretnr  conviva.  Nulliiin  lenipus 
inieriHilans  qho  non  aut  aliis  prodessei,  aut  non  ipse 
pri'ficcri'l. 

77.  Qiiantam  vrro  vigiliarnm  ciiram  sempcr  im- 
|iemlerei,  r|uis  enarret ,  aut  toleraios  algores  ariUirc 
litlei  prxdicei,  cnm  freqnenter  in  leciuto,  antcquam 
reliqiiiig  de  sopore  conimonerei  assurgere,  qiiitiqii.i- 
giiiia  psralmos,  vel  omplius,  indefessus  in  lemplu  sui 
pecloris   Doniino  decant;iret  ?  Sed  quis  illiid  furtiini 

felii  vcl  audim  senserii ,  vel  visu  deprelienderii, 
rum  ipse  dc  lectulo  freqnenler  siiie  caligis,  ne  simi- 
lireinr  ab  aliquo,  perrexit  in  oratoriun) ,  iiiilliim  sibi 
ciipiens  lesicin  >>  in  illiid  furturn  prxter  Cliristum 
occurrere?  Qui  celebratii  vigilia  remeans  ad  lertiilum, 
quasi  uiliil  egerit ,  tunc  priinum  reliquos  exciiarei.  " 
Quaiila  vero  ad  p&alleiidiim  fiiit  constantia,  duni  ve- 
tul  ferri  rigore  induta  caro  subsisieret ,  cnm  saxn 
frigut  decrusiaret ,  et  aquas  in  crusiam  verierei?  Qui 
cura  suis  visceribus  dimicaret  el  vincerct,  pene  seip- 
sum  obllvisceiis,  ni  domeslico  mrmento ,  superaio 
eorpore,  de  se  triumpluim  in  pace,  factus  martyr, 
«cquirerel,  ul  se  niuiaiitibus  clericis  ,  <  sine  vicis^i- 
ludiiie  ipse  decaiiiandi  niodulaniina  nnn  liniret.  Cuin 
pcne  boc  incredibiliter  dicitur  qiiod  scilur  :  qula  ler- 
tia  nociis  bora  ingrediens  iii  ecciesiain ,  iion  est 
egressus  ulterius  psalleiiiium  ab  ordine,  dnnec,  cla- 
retcente  die,  decantaius  soleraiiiier  cursiis  uiiivrr— 
sus  consuinniaretur  ex  canone.  (kiin  vero  duinum 


■;M  PR;£M0MTI0.  i78 

regrfderetiir  faiigains  :ciale,vel  frignre,  aut  ill.ita  di- 
vcrsornm  inquielaliat  siiggcsiiu,  aul  ab  ipso  requiie- 
haiiir  iibi  praeberet  siilTragium  ,  ut  etiani  »d  requipni 
rciiiiaiiii ,  vel  pauhilom  de  querelis  occurrenliiim 
arnictoriiin,  vel  paiipenini,  crux  parareiur  in  leciulo, 
poslponcns  suas  iiijurias  ,  ne  suggereiil-Mil  premeret 
illaia  necessitas.  Paniius  pro  misericordia  ,  semper 
ciirrens  pro  venia  paicr  i'i  pastnr  pnpuli,  ad  se  alie- 
nas  causas  Iransfereiis  et  querehis  ,  »ut  pro  parle 
niiligabat,  dolores  compalien'^.  aiil,  quaiitum  possel, 
e\  loio  curabai  corde  siibvcnieiis. 

78  In  laniuni  qiio  iiie  sacrii  aiiiplificatiis  provedi» 
bus,  eiiani  d  em  lieati  sui  Irausiiiis  ita  pr.i-dixil,  iiC 
subdiiiius.  Ante  uliqiios  dies  nain  vocans  ail  se  nnia- 
rium  siiiim,  imperal  in  cubiciilum  supra  lectiini 
suuin  scriliere  boc  tanlummndo,  quinlo  Kalendai 
Junias;  sed  nescieniiliiis  oiiinilius  qui'i  hoc  es^ci, 
posl  cjiis  sanctus  discessiis  manireslavit  do  sxciilo. 
Nam  neque  hoc  Domiiius  f  nniliari  aiiimx  atiscondcrn 
peitulit.  Denique  eadem  die  post  peractum  pr,Tliiim 
liealus  iiiigravil  ad  Clirisiuni.  His  et  consimilibu» 
studiis  occupatus,  ac  seinper  inlentus,  fere  ocioge- 
nariuj  per  orbeni  iiiiraiidis  actibus  asciscendus  niar- 
tyribiis,  aposiolis  aggregandii?,  gtorificandus  meritis, 
coronaiidns  in  populis,  crcptns  corporeo  vinculo, 
iminaculaio  spiriiu  beaiis  lidei  doiibiis  perpetualiter 
viclurus,  ^"  vicior  evolavil  ad  ccelos,  regnante  Domino 
iiostro  Jesii  Clirislo,  cui  est  gloria,  tionor  et  poteslas 
iii  sa:cula  sa:culiirnm.  Aincn. 


sancti  Serenici  nlitiaiis,  qiiam  proximo  s:cculo  pro- 
feremus  in  tuceni,  li:i-c  lei;iiiiliir  :  /n  orationis  auieni 
$tudio  lantus  itluni  (ervof  accenderat ,  ul  absqne  peeu- 
liari  suppticatione  liomanuni,  «eu  Gallicanum,  et  saii- 
ctorum  1'atrum  Benedicti,  $eu  Columkani ,  curiHm  lin- 
la»  singulis  Donnno  decanlarel.  Ijbi  p:irlicula  seu, 
uirobique  copiilativa  esi,  nec  cursus  Komaiius  hic 
aliiis  esta  Gallicano.  ^ani  Gallos  oliui  Komaiios  ap- 
pellatos  in  Vitse  sancli  Samsonis  episc.  pr:cl'al.,  p;ig. 
1K5,  obsirvavimdii.  D«  ciirsii  Gallico  iicnim  nieiilio 
tii  in  Viia  sancti  Walirici  alib.  ,  apiid  Surium,  1 
April.,nuiu.  14.  Porro,  niliil  liac  vnce  usitatius 
apud  Gregoriiiin  Turniienseni,  qiii  libruni  uoiim  de 
ciirtibus  ecctesiasiicis  a  se  coniposiium  in  lib.  .\, 
llisi.  comiHemorat.  Mabill. 

°  K\.,feticem. 

''  Al.,  iltum. 

'  Clerl  Parisieiisn  in  ps:iIleiido  ordioem  et  assi- 
daiiatein,  snb  Gerniano  magistro  ac  duce  ,  expressil 
cariiiiiie  Foit..  lili  ii,  cap.  15. 

•^  De  sancli  Germaiii  obitu  Gregorius  Tur. ,  in  lib. 
V,  cap.  8,  ila  scnbit  :  Eo  anno  (priinn  sciiicel  Cliil- 


Q  delierli  Jnnioris,  Clirisli  -^76)  et  bealus  Germaiins  Pa- 
r  sioTum  episcopus  Iransiit :  m  ciijns  exseqiiiit  muHis 
tirlutibus,  quas  in  corpore  gesserat,  koc  vtirHculttm 
cnnlinnalionem  fecit.  A'ain  carccrariis  acclamantibus 
cnrpus  in  plntea  aggravaium  est,  solulisque  eis.  rursus 
sine  labore  levatur ;  ipii  quogue  qui  soluti  fuerant  in 
ohsequium  fnneris  usque  ad  bas  Itcam  in  qiia  sepultus 
ett  liberi  pervenerunt.  Ad  seputcrum  auteni  ejusrnulla* 
virlules  Doniino  iribuente  creUenics  expriuntur,  ilalit 
quisqiie  si  justa  veticril,  vetociter  exoptala  reporlet.  Si 
quis  lamen  strenuas  virlutesitlius,  quas  in  corporefe- 
cit,  sotlicite  vull  inquirere,  librutn  Vitie  iltius,  qui  a 
Foriunato  pretbijtero  composilus  est,  legens ,  cuncloi 
rep'eriet.  El  iii  lih.  dc  Glor.  coiif.,  cap.  !10  :  Ingre- 
diente,  iiiquil,  Chitperico  rege  in  urbein  Parisiacam, 
postndie  quam  rex  ingressus  esl  civilaiem,  parij/i/licHS, 
i/i(i  in  poriicu  basilieas  sancli  Vincemii,  in  qua  bealut 
Germaiius  requiescit  in  corpore,  re>idebat,  dirigilur. 
Addii  Aimonius,  in  lili.  iii  de  Gesi.  Franc,  eap.  16  : 
_  Qiiod  cuiii  re;;i  iiuniiaium  forel,  iiiagna  ciini  devo- 
"^  tiuiie  illuc  ativeiiiens,  et  lanto  guvisiis  iniraciito,  ejiis 
epitiiphium  disiicliis  riiytlimice  coinposuii,  elc.  Mibil. 


PRiEMOINITIO 

nS  VlTAM  SEQUENl^EM  SANCTI  ALBINI  EPISCOPI  ANDEGAVENSIS. 

Sanrli  Albirn  fitam  a  Fonunaio  conscriptam  fuisse,  testis  est  Greg.  Turon.  lib.  de  Gl.  coufess.,  cap.  96,. 
his  veriis  :  t  Albinus  aulem  coiif.,  ciijus  nnper  Vilae  liher  a  Forluiialu  esl  coiiscriptus  presbylero,  >  elc. 
]tem  in  epislola.  quce  crcumfertiir  siib  nun.ine  Greg.  Titron.  ,  scripta  ad  sanclum  Girntanum,  ponli/icem  Parisi- 
tnsein,  nnrrat  ille  Vitam  sancti  Atbini,  a  Fortunato  concinnalam,  a  se  emenilatam  fuitse,  sive  purgalam  ah  iit 
erruribus  quce  amamiensiiim  imperilia  irt  eaindem  irrepseranl.  Sed  ea  epistula.  doclorum  virorum  tu/fra- 
g  it  Gregorio  Turonensi  abjudicatur,  ut  ostendil  Joan.  Launoius  iii  Distert.  ea  de  re  scripla,  et  nos  alilfi  adno- 
liibimut. 

A-itetores  Hisforitp  Liiler.  Frane.  exisiimnnt  eain  Viiam  a  Forlunalo  elueubratam  fititsead  an.  580  circiter, 
cmn  Grtgotiut  Turonensis  in  lib.  de  Glor.  conf.  \iit  rc'.ulimui\  ejustkm  meminefil,  tanguam  recent  edilx.  U 


«9 


VENANTII  IION.  CI.KM.  FORTUNATI  OPKRUM  PAUS  II. 


^80 


|ii>rro  iilud  luuiii  opu$  itc  Cl.  conf.  iion  mullo  antt  an.  588  confecil,  cum  in  eo  lie  funert  Radegundit  toqualur, 
bi/ii  (unrtiF  iiti.  58/. 

forio  fi  /'\>riHiiiiliii  Vitam  beali  .Ubiiii  non  ante  annum  576,  vel  577,  concinnanse  dicendut  eit,  ptane  c«m- 
menliiia,  et  apocryplin  eviiie^iir  siipra  cila^a  epitluta  Creg.  Tur.  ad  tunctuin  Cermanum,  episcupum  Paritiensein, 
lum  hic  eoJein  iin.  576  deceiserit,  u(  diximut  iii  nofis  iid  ejus  Vitam.  Qui  enim  polerat  ad  euinadhuc  lupertiium 
Cregorius  Vilain  tancii  Albiiii,  eilitain  a  l''ortunaio,  a  te  vero  emcndiiinm  millere?  Qiio  circa  miror  cl.  Liruti 
lioc  solum  leslimonio.  quod  cx  apociyplia  epittuln  Cregorii  pelilur,  de/imre  Vitam  sancti  Albini  elucubralum  a 
horiiiniilu  fiiiase.  superiore  Creuorii  einsdem  leltinioniu  prwlermisso. 

tlaiic  iiuum  Vitam  suncli  Albini  a  Forlunato  tcriplam,  edimiis,  ul  extlat  tceculo  l  Bened.,  primum  edita  a 
Surio  ad  diem  i  Mnrlii,  lum  a  r/.  Hlahiltonio  ad  diio  vetera  mss.  emendata,  et  iioiisiltuttrala.  Botlanditue  ijuo- 
i/iic  eamdnn  exliibent  od  diem  i  Miiriii,  notis  auctiim,  e  quibus  iwnnutUit  siibjiciemus,  ubi  opportunum  videbitur, 
ed  Hiiiiorem  luceih  Vilte  sancti  Albini  alferendam. 


VITA'  SANCTI  ALBINI 

ANDKGAVENSIS  EPISCOPI. 


"PROLOGUS  AUCTORIS. 

I.Memini,  vir  '  aposiolice,  ciini  ad  iirbem  qiiam 
Chrisio  praESiiie  resilis  veslris  iiie  prwsenlalurus  oi)- 
(uiibus  occiirrissem,  iiiter  reliqua  in;Uurilatis  con- 
stilia,  qusD  seiisu  divite,  torremis  more,  niidi  visus 
es  inundare,  eiinin  de  sacratissinio  viro  domno  Al- 
bino  anlisiiie  vos  fecisse  teinilter  nientioiiein.  Sicul 
«■nim  ejus  viia  inimarcessibilibus  meriiis  (Inrere  pio- 
bi>lur  coelesiibiis  iinpressa  libellis,  ad  a^dificaiioiieni 
etiain  plebis,  humanis  eiiam  fixa  inanilaslis  ul  con- 
deretiir  iii  chariis;  duplici  beneficio  populis  consul- 
tnii,  dum  cl  in  illo  tencient  admiranila  qnac  colerent. 
et  iti  se  respicerent  quod  uniisqiiisi|ue  sagaciter 
emciidarel,  id  est,  dum  apiid  unum  tot  prxdicanda 


A  ^>  Congratulatus  vero  relainro,  eo  quod  de  vesiris 
nulnuieniis  lalis  vir  adolevcrit,  qni  Injunclain  sibi 
rcm  tam  strcnue  peroraret ,  ei  de  proprio  aliquid 
caiisa  venuslatis  nec  iiicompeienter  ofTerrel,  imo,  si 
velit,  ipse  per  se  quod  aliiinde  poposcerat  explicaret, 
siquidcm  quiJquid  de  illo  dicetur,  vcsiris  hoc  proi- 
coniis  reputatur,  quoniam  esi  merilum  magistri,  iaus 
iliscipuli,  et  in  luinistri  solertia  sunl  ponlinds  orna- 
int-ni:i.  Qiiod  cum  ego  meie  exiguiiatis  conscius 
aitingere  trepidarem,  rcvera  qui  noverim  lioc  debere 
commilti  exerlis  ingenio,  facundis  eloquio,  devolis 
oflicio,  probatis  siylo,  qiii  sunt  sensn  diviles,  Iin';uae 
rota  torrenles,  famulatu  celeres,  carmine  coruscan- 
ics,   cum  aiile  pcritiam  vestram  ipsa   Ciceronis,  ut 


.  .       ,.  ...       siispicor,  eluquia  currereiil  vix   secura,  et  ciii  apud 

cognoscereni,  apiid  se  resecare  siia  singuli  noii  dif- ^       p        >       i  >  i 

ferrent;  quaienus  lam  unica  beati  viri  relatio,  iiiede'a 


publica  fieret  audientium. 

2.  Intelligens  vero  velociier  fiigientes  a  sxculo 
meiiioriae  siibripi,  liineo  de  viia  sanciissiini  negligeii- 
ler  aliqiia,  ciio  lapsura,  alligare;  nec  facile  rursus 
iii  animiim  recipi,  si  semel  inciperel  oblivione  tem- 
poris  invadenie  snbduci.  Cujus  rei  impiilsor  quidam, 
tnandata  vestrae  beatitudinis  cxsequens,  a  me  quod 
annuen'iii  fliigilavit ,  illud  adjiciens,  ut  quae  ipse  de 
gesiis  sancti  viri  juxia  lidem  coinpererat,  cgo  ipso 
iiisinuHnic  iiidubitabililer  prupalaieiii ;  in  hoc  magis 
querelariiiH  niolein  conliciens,  eo  quud  quae  pr.vdi- 
clus  vir  occulle  quiileni,  sed  digna  rclatu,  gesseral, 
pro  veriiatis  inda;;ine,  seil  iiec  ad  ejns  singiila  nicriiit 
pervenire.  et  aliqna  se  de  cognitis  mcinuraverii,  ( 
nblitiim  esse.  In  liis  aiiiem  qua;  memiuil  sine  ambi- 
giiiiaie,  siio  (estimoiiin,  popiilum  iioliis  aiiulii  asseii- 
(aiiieiH,  cum  cene  dc  ejus  prxieritis  dubitare  noii 
liceat,  qui  operatur  iii  singuiis  quoiidie  clariora. 

"  Sanctus  Albinns  ex  abhalc  Tincilliicensi,  sive 
Cincillaceiisi ,  creaiiis  rpiscopus  Aiidi-giivensis ,  ad 
aii.  o^^y  (ut  o^^teniiil  ('.iilniius  »d  liiini'  aniiuiii ,  inim. 
I),  subscripsit  cnncilio  Aiireliaii.  iii,  an.  .S3S,  );t  per 
Sapaudiiin  ahliatein  Aiirelianensi  v,  aiiiiu  .H4t).  Obiil 
veroeodcm  ainio,  aul  suliseqiit-nle,  iil  iiilra  ilirtMiiiis. 

i>  Ueeral  liic  prulogiis  C.odici  Auiloiiiarensi.  Iloi.t.. 

'  Hiinc  fiiisse  l)i>niiiiaiiiiiii,  scciiiiiluiii  pnst  saii- 
ctiini  Albiiiuiii  iii  scile  Aiidc,;uveiisi  episcoi>uiii,  faci'e 
Crudideiiin,  a  quo  KurtuiiJius,  I.   xi,   c.  "27,  Andcga- 


Cxsarem  Ronix  libere  liciiit  uti  Aqiiilanico  judice, 
in  Gallia  forsitan  formidaret. 

4.  Quid  ergo  a  mc  infra  dociorum  vesiigia  latiiante 
res  alta  requiritur,  quem  ad  scribeiidi  seriem  nec 
natura  |>ri>fluum  ,  nec  litieratura  facundum,  nec  ipsc 
usquci|uaqiie  usus  reddidil  expeditum?  cume(si  vu(o 
Iralierer,  rei  magiiitudiiie  deterrerer;quia  radiantcni 
vitam,  si  pigri  relatoris  impar  lingna  praedicat,  obso- 
leiat;  et  qiiod  ilhiminare  debuit,  boc  nube  sermonis 
abscondii ;  ubi  agereiur  rectiiis,  si  quae  ab  aliis  po- 
scilis,  cderetis.  Unde  certus  intelligo  non  vos  bujus- 
inodi  qiiopiam  indigere,  sed  iit  de  peregrinis  iiostrM 
vobis  aliquid  ^  sislarcia  non  negaret,  et  velut  inler 
iruges  iriiiceas  sterilitalis  ine;e  liordacea  se  confer- 
rcnt.  Nuiic  ilaque  rausas  aiiil>it;uiialis  in  arbitrli  sta- 
tera  suspendens,  eligu  rusticus  agnosci  per  obedien- 
liam  iiiagis,  quain  iiidevotns  eflici  per  dociriiiam,  ul 
ciijiis  fastidire  puieritis  eloi|iiliiiii,  saliem  approl>eiis 
ulTcctum.   Ituc  auieni  tiiilii  vidolicet  in    luv    cpere 

vimi  se  fiiisse  inviiadim  ad  fesia  sancii  Albini  celo- 
branda  indicat  his  versibus  : 

Hlno 
^  Otf  liac  vocc  iiiliiiciii  legii  I)»lV.  in  Gloss.  La- 
deiu  porro  ,  vel  titarchi»  et  liturcia  srribiiur,  ic 
moilo  pru  alimcnlo  ipsu  ,  inulu  pru  saioulo  ,  vol 
('islella  ,  qiia  rilii  dererekiDtiir,  at-tipiliir ;  aii  ipiasi 
iTiTu  «^^xouora?  hiiii'  Igiiilo  Ji>aii.  ile  Jaiiua  :  Siur- 
tiii,  ini|uit,  i'ii(  «I  ri!|iotiit>riHm.  iiiiti  tucciu  el  pcr*, 
etc,  ut  legitiir  apud  uuuidcm  Oufi'. 


W  YITA  S.  ALBIiNI  ANOEGAVENSIS  EPISCOPI.  483 

prjecaveiidutn  est ,  ne  ad  aiires  popiili  ininus  aliquid  A  Tiiaiis  ,  lalem  se  iniia  monasterii  septa  traclavU,  u» 


inlelligibile  proreratur.  IJcirno  igilur  tola  niediOt:ri- 
taie  conienius,  etsi  relaior  inepius,  tam  beaix  vila; 
cupio  gesi»  breviler  intiiuare,  superest  qui  novit 
{nederi  *  magis,  ipse  Guctuanli  paginae  porlum  sux 
deiterx  subminislret. 

VITA  INCIPIT. 

5.  Religiosoruin  viia  virpruin.quanium  esl  merilis 
ela'rior,  lanio  voeecrcbrior  popuiorum,  quiaduni  illi 
universis  benelicia  trihuunt,  in  suam  lamlem  iiiigiias 
excitant  singuloruin;  ad  qiii>d  perspiciicissimc  propa- 
laiidum  vila  vel  gcsia  bcaiissiiiii  Albini  dedurHniiir  ad 
mediuni.  IgiturAlhinusepiscopii!:,'' Veneiirx  rvgionis 
Oceano  Britannico  conrinis  indigcna  ,  non  °  i!xii,'nis 
pareniibus  oriiindiis  ,  imo  digni  gerniinis  digiiissima 
proles  eiiieigens  ,  decus  ,  quod  suinpsil  es  geiiere  , 
fellcis  vil.'e  nierilis  aiiipliavil ,  dum  iu  illo  el  quud 
glorificaret  Chrislus  elegit ,  et  quod  universus  veue- 
rareiur  miindus  effulsii.  Qui  inier  ipsa  noveli»  ju- 
venlulis  exordia  lamo  lidei  fervoie  Q.-<gravil,  iit  pa- 
renles  ,  ad  quorum  desideriuiu  solel  infaiiiia  festi- 
nanier  reciirrere  ,  pro  chariiate  Chrisii  magis  isie 
voluntnrie  reliquissei ,  et ,  velut  hostes  anim%,  car- 
nales  aflecius  <■  effugisset,  credens  sibi  sufficere  ,  si 
omneiii  •  dileciionem  iii  solo  coelesti  Paire  planlaret. 
Mox  iii  '  Cincillacense  iniinaslerio  lania  aniiiii  hu- 
iHilitate  Domino  placiturus  se  subdidit,  ul,  salva  mo- 
rum  honestatc,  niliil  sibi  de  iiigenuiiaiis  privilegio 
Tindicarci  :  ubi  quem  origo  librinn  geiiuii,  raniulum 
Tolunias  addixii ,  iiiielligens  inagis  esse  laudabile  ut 
araiire  Clirisii  nubilitas  incliiiaret  qaud  eral,  quam 
cum  fjsui  quicrerei  apparerequod  non  eral. 

6.  Proficiebai  denique  in  e.i  exerciiaiionis  quoii- 
dianae  processus,  ita  ui  iillra  se  seiiiper  .-.scendeiis  iiie- 
riiis  ,  non  reliquos  vmcerei,  sed  edoniiio  corpore  de 
seipso  poiius  itiuinpharei.  Quis  enim  expediel  qnam 
fuerii  iii  jejunorii.>tn  parcitaie  prapcipoiis,  in  vigilia- 
rum  delectaliciie  propensiis  ,  iii  oralionis  assiduitaie 
iaudabilis,  in  miserationis  opere  singiilaris,  ui  et  ho- 
stetn  quf  sibi  repugnabat  enstingueret ,  el  undc  se 
soluin  afftigerei  cunciis  spe  maxima  subvenirei? 
Erai  eniin  :id  obedieiidum  prnmpiiis,  ad  viiia  cal- 
caiida  maiurus,  iu  ut  in  i()So  s  juvenili  liro- 
cinio  jam  senihus  esset  exempliim  ,  hoc  solum  lia- 


vel,  si  quando  processit  ad  pnblicum,  esset  infra 
carcerem  sui  cordis  seniper  inclusus ;  nec  aliud  enira 
se  respiciendum  prxiiilii ,  quam  Clirislum ,  quem  in 
peciore  lidelis  porlitor  baj  .lavil. 

7.  His  igitur  studiis  occupalus  in  lant.am  tii»  cla- 
riiaiem  pervenil ,  ui  ejus  devolum  serviiium  niundo 
Dominus  per  miracula  lesi-areiur.  Denique  cum 
adhuc  pucrulus  per  paguni  in  abbatis  sui  prolicisce- 
reuir  obsequium ,  dum  applicuisseul  apud  qiiemdam 
liominem  ,  lanta  deionuit  viuleniia  lempesialis,  tan- 
tuniqiie  se  pluvialls  imbcr  effudit,  ui  ipsam  domuin 
nec  sua  lecia  defenderent.  Cuin  ergo  pra;  magnitn- 
dine  pliivise  casa  pro  campo  constaret ,  madefaciia 
omnibus,    qui  in  eodeni  loco  lenebaiitur  liospitio  , 

B  soluni  heatuin  Albinum  liinc  imber  Uingere  expavil , 
qiiia  ubi  ndinmam  ndeiseosit,  ne  injuriam  faceret, 
se  gutia  deiorsil.  Quo  oomperto,  ^  conscientix  san- 
ctiias,  qua;  celabalur  in  annls  ,  innoluii  meritis,  eo 
qiiod  in  Oore  ailulesceniiie  viiiutis  ndore  fragrarel. 

8.  Uehiiic  coelesiihus  donis  ciim  aitatecrescenlibus, 
annorura  circiter  triginla  et  quinque  inonasterii  re- 
cior  el  piiis  pater  eligitiir,  qiiippe  qui  suo  splcndora 
ad  se  traxcrai  dignitaiem.  Iutcrea  sub  inagisiri  cen- 
siira  congrcgalioiiis  disciiilina  vernabai,  ubi,  severi- 
tale  disiricia,  licentia  peccatidi  pcrierat.  Fervebai 
ergo  pielalis  inluilus,  exsultabat  psallendi  concentus, 
coruscabai  inler  fraires  obedienliie  radios,  praecelle- 
bai  sanctx  chaiitatis  oniatus,  qiiia  siciii  erai  ad  vi- 

_  tia  eiadlcanda  solliciius,  ita  ad  inferenda  dona  cce- 
lestia  circumspeclus.  In  quo  abbaiis  officio  reiil  per 
'  quinqiie  aiinos  congregalioiieui  sibi  comniissam  , 
feliciierque  gubernavii. 

9.  Ei  quia  laiiii  nierili  fama  sepulla  iion  laiuit,  sed 
lelicibus  peiinis  cuncia  pervolans  occupavit,  conilgic 
eo  teinpore  i  Andegavain  civiiaiem  pasioris  guber- 
naiione  nudaii.  Tuiic  universilalo  pnpuli  concordar»- 
le,  qiianivis  eo  huiniliiatis  studio  resisiente,  ad  p<)n- 
linealein  graduin,  duce  Chrisio,  concordanter  oligr- 
inr.  Qui  honorem  debiium  sacerduiii  coiisecutus,  Ita 
se  in  aliinoniis  paiiporuni,  in  defensione  civium,  m 
visilalioiie  laugueniiiim,  iii  rcdempliotie  prsebuit  ca- 
plivoium,  ut  heala  unius  aclio  geiierale  fieret  saiva- 
meniiim  ,  quibus  ex   sludiis   ceelesies   fruclilicavere 


bens  cum  honiinc  coiiimuiie  ,  quod  iiaius  est ,  caeie-  j)  'i  eo  Tirttries. 


rum  totum  Toliiit  esse  Chrisii  qiiod  vixii.  Non  ociilum 
voluplaii,  iion  aurein  ludibriis,  iioii  animum  accom- 
Biodans  leviiaii  ,  sed  semper  se  regeiis  ancbora  gra- 

Hinc  citus  excnrrens  CariaLS  devehor  aulss 

Tiacillaceiisi  pfrreror  imle  loco. 
Hioc  sacer  auli.su-s  rapnil  ine  Doniitianus, 
Ad  sancti  Aibini  gandia  febla  ir.ihens. 
Quin  in  ms.  Cnd.  escuri.ili,  iii  iiniarai   Rosweydus. 
post  illa  verha,   anriore  Fortunata   preibytsro,    addi- 
lum  legfbatur,  ad  DoDiiiinniim  papam,  ex  .^oll.  Leae 
notas  iiostras  »d  carra.  27  lib.  xi  Foi  i. 
"  Forsan,  malis. 

*■  De  Yeiieiis  Brittania;  iiifeiinris  popiilis,  eorum- 
qiie  inier  Arinoricos  poientia,  coosuti  Csesar  potest, 
aique  e  receuiiuribus  Papirius  Massonus  ,  in  Anii- 
quii.  Gallia;.  Urbs  priniaria,  episcopalii  illuslris, 
Vannes  Gallice  appellaiur.  Bollanb. 


10.  Igliur  in  civiiaie  Andegavs,  cum  ei  qa<edain 
inulier,  Grata  noiniiie,  sed  deliiliiaie  coniraciae  ma- 
nus  iiigraia,  nervisstupescentibusoccurris£et,signum 

«  Alherlus /e  Graiid  ,  iii  Vliis  saiicioniin  Arniori- 
conini,  progiiatum  scribit  (  Albinum)  e  fainilia,  de 
Spiiiele  [orli  dicta.  BollaNu. 

•'  Duo  Mss.,  effugiens.  Bollaud. 

i'  Surius  lK'^k  ditcclalionem ,  pro  dileclionem. 

'  Hiijusce  moiiasterii  nomeii  varie  cfleroir,  ut 
aniinadverlinius  ex  Bruwero  ,  in  nolis  ;id  c.  27,  I.  xi 
Carm.  porl. 

s  Mss.  sancti  .Haximini  habet  jiivenibus  ;  duo  alia, 
jui',';iili.  floLl  AND. 

''  Surius  legit  comeienlin  sanctstalis. 

'  Siirius  legit  XXV  annos,  sed  quinquc  dunt»xaC 
praBferiiiit  duo  mss.  Ccid.,  quibus  usi  sumus.  M*»ii, 

i  Mss.,  Ajutegavii.  Boixa.^d. 


4IS  VK.NANTII  HON.  CLEM.  FOK 

cKicissupi-r  innrmaiii  dexieram  fecil.  Iliiic  prxmur- A 
tua;  p:iliii«  priiis  se  vivax  tepor  inrudil;  ilein  se^ 
(|uuiiii  ilie  iii  i(isu  loco,  ut  ali  co  sigiiaruliir,  se  ubiii- 
lii,  <|ui)  facto,  coeperunl  ven;u  suo«  excursiis  agiinsce- 
re;  tertia  vero  dic,  uhi  sii|ier  ciini  sigiltiini  criicis 
inipressit,  slatim  se  arcniiuiii  tli^ituruin  lila  bxave- 
iiiiit.  ei,  receptn  niinisterio,  ninlicr  tn  ChrLsli  iiumine 
iciliviva  dextera  se  signavii. 

tl.  Quadani  vice,  duiii  ad  vicuni  "  Geginam  prie- 
terieus  iicce-s  ssei,  adulescenlciii ,  ^  Alaubanduju 
iiDniiiie,  ainissu  viLu  reperit  jaiii  ninnere.  Andiciis 
auiema  parenlibus  eiirennin  lilii  iiKiriem  depiurari, 
orcinrit,  et  ul  inuriunin  viviiin  erigerei,  se  in  oraiio- 
iiem  prostravii,  quo  inciiiiibens  diutius  oravit.  Uum 
p;illescerct  saceidos  in  piilvere,  aniinai  vivacitas  ru- 
hesccbat  in  corpore,  diiiicc,  pulsato  coelo ,  paiefacto  B 
Tariaro ,  juvcnis  revocarelur  a  ruiierc,  sacerdos 
a  prece.  DeiaJe  cnm  <^  Asiacura  moiiusierium  paierna 
eoHicitndine  visit:issct,  quidam,  ut  ci  siiccurrerei, 
jani  flde  illnminatus,  cucus  exclainat  :  cui  sanctai 
crucis  niedicamentum  iniponeiis,  lain  fuit  illi  luinen 
cilo  recipere,  quam  qnaisiisse.  Ilcin  Aiidegavis  ciim 
quklain  Maurilio  clansis  oculis  Incem  sibi  resiitui 
ixisiiilarel,  luin  pontifex  se  ad  nota  arnia  convertens, 
iiiox  ul  signuni  veaerabile  crucis  super  palpebras 
ojus  cxlendil,  veliii  balisia  foriissiiiia,  peneiraiis  te- 
uebris,  crux  post  se  cxco  lumen  invexil.  Item  cuni 
Mari^cliinus  quidain,  circiier  deccm  annos  transigens 
in  iiubilo  cxcitaiis ,  tracius  ad  bealuni  poolificem 
pervenissel,  ubi  signum  adoraiid*  cnicis  super  ocu- 
lus  ejiis  extendil,  siaiini  eruiupenle  sanguiue,  elTuga'  ^ 
lis  tenebris,  luv  iniravit. 

1"2.  Illudciiani  nnbis  est  factum  ineinorabllo  leccn- 
seiidmu.  Ciiiii  illusiris  remiiia,  Etlieria  nnmiiie,  jns- 
sioiie  regi.1  persequeiiic,  in  Dullacense  villa  militum 
cusioilia  lenerelur  olisessa,  lunc  ovi  periclilanli  snc- 
rurrente  sanclo  pasiore,  solus,  ut  a  nullu  coiinoscc- 
rclur,  ad  ips.ini  iiigreJilur;  quo 'liso ,  ampleciens 
cjus  vesligia  lugens  mulier,  inli;crcbat.  Tiinc  infclii  is 
ciislodis  iosuna  procaciU>g  vult  eam  quasi  lupus  a 
vcsle  pasloris  evellere  :iiijuriani  vir  saiictiis  accep;t. 
Tiinc  insnnUins  in  cjus  '^  facie,  leinerator  sacerduiis 
•celeri  inorie  inultaius  e.st.  Iliuc  terrore  iirgenle,  re- 
lii|iii  revereniiara  hnbiieriint  poniiflci,  et  iinius  poRiin 
fccii  alius  iiniiiiines  a  riilpa ;  nec  piiiis  a  miiliere 
<lisces!>ii,  qiinin,  dalo  rcgi  preiio,  ipse  eain  liberaret. 
Sic  uiio  inoiiienin,  el  salus  fuit  .supplici,  ei  iiiors  cx- 
stilii  pracsiiniptnri. 

13.  Nec  id  qiiidcm  esl  oinillPiidnm,  qiiod  Iradi 
nicniniia;  sii  vntivuin.  Iii  vicuin,  cujus  est  vucabuluui 

•  Hic  viciis  ficgina  videinr  dcsignari  a  Grejj.  Tu- 
riin.  lib.  iv  ile  Mir.  s;incli  .\l;«rtiiii,  iiiiui.  1 1,  iibi  nar- 
rali|iiud  I  llauilcgisiliis  (|iiidanicx  Aiidcg:ivensi~  nrliii 
lerriinri»,  Uaiiilnlli  liliiis,  vici  (^ciiienbis  (vcl,  ul  lia- 
beiil  Cudd.  Itelluvacciijils  et  Cliruinnn!.,  Ceiiieti$it, 
(il  adiioiitt  cl.  Itiiinaii.),  (iHin  Imniuris  sxvi  jacidu 
saiiciTilur,  debililKtus  oci  ubiiil.  i 

•>  Sur.,  IHuliibamlum. 

'  Asiaciiiii,  viilm»  Atiaii,  vicus  csl  lerrilorii  Tiiro- 
iicntis.  1'lnres  lanieii  siint  vici  linjus  nuniinis  iii  Tn- 
loiiibiis.  utaiiiinadveriii  Valusius  iii  iiuliiiaGulliaiuin. 


ITJ.NATI  OI'eUU.\l  1>AUS  II.  m 

Albivia,  pije  devoiionis  siudio,  sanqtus  Pater  acce»« 
sii;  ubi  duui  quidam  ca:cus  ab  cu  opem  niigericoitl::c 
posiulaiei,  cceiiii  idein,  quia  duduiii  captus  fuerai 
inrestatiune  dxtnonii ,  corpuris  veiaiiniio  tnrqiuiri. 
Tunc  iu  oratiunem,  cui  seinper  aniini  Mncta  intcii- 
tione  vacabai,  corpus  etiam  prosir;ivit,  rapturoque 
lumen  pristinuin  reddidit  oculis,  et  pesiem  imniundi 
spiritus  elTiigavit.  0  incffabilis  graiia  pielalis, »  qii.i 
dum  subslanlia  sola  peiitnr,  triplex  remeJiuni  obti- 
iieinr  :  vidupavil  egenuni,  muneiavil  visu  CJbcuiu, 
reddidit  liberiati  c»piivniiil 

1-i.  Ilciiique  occnrrenie  en  rcgi  Cliildeberto  Paii- 
siis,  nuiitiatur  (luntilici  rcgera,  venationis  causa, 
de  civitate  in  crastiiiuin  esse  discessurum.  MandM 
se  ut  dii;iium  ducercl  exspecianduni.  Sed  quia  bea- 
luni  AlbiRiiin  corpnralis  iiirirniil.is  pr:epedivit,  ail 
cjus  prJBsenliam  pncdiclus  rex  occurrcre  maiani- 
vit ;  qui  doiicc  pcr  ill:iin  vi:iiD  qnx  ad  sucerdotein 
duccbat  inci>ssit,  fcliciler  propeiavil.  Cuni  vero  in 
quoddam  iriviuin  pervenissel,  vellelque  alibi  de- 
viare ,  cquns  ejus ,  ac  si  metallum  fusile ,  gressuni 
uiovcre  non  valuit.  Snspicans  rex  culpam  esse  equi 
tiia^fis  qiiam  cau-a;,  alierum  sibl  fecil  sierni,  queui 
dum  per  ipsuin  iier  grarti  conipelleret,  ac  si  inuro 
iiupediente  ,  cxsus  ire  noii  valuil.  Intelligcns  nib<l 
prufecisse  niiitasse  vebiculum,  nisi  mularei  •  occur- 
suin ,  cccpil  ab  equo  discere  quod  bomu  peccarel, 
ei  biiinaiius  iiilellectus  haberet  qnod  pecus  conigc- 
rm.  '  Dcflectens  in  viani  qu:e  ad  sacerdoteiu  dnce- 
bai,  ea  coepit  alacriiate  discurrere,  .ic  si ,  ercpius 
'  de  lovea ,  canipi  inullis  planiiiem  r«cepissei. 

15.  Esi  oper«  preiiuin  de  quodani  cadavere  rera 
vivam  proferre.  Duin  ad  civilaiem  e  Venelis  ipse  vir 
aposiulicus  accessissei ,  uuus  de  obsequeniibus  jajn 
cuiiveisus  adulesceululus  ,  Clirisii  serviiio  subdiius, 
qneni  pro  qualilale  iiinriim  peculiarius  diligebal,  eo 
in  loco  deriinotiis  est,  alquc  sipultus,  ciijus  defun- 
cii  posl  iinnuiu  corpusculuiii  psaJlendu  ad  proprij 
revocabat.  luiic  rcinurante  eo  pro  causa  ,  voluerunt 
servicnies  pr;us  eorpus  inovere  qiiaui  sacerdos  oc- 
ciu-rerei  ;  sed  lanto  ponJere  iit  giavaium,  ut  an- 
tea  puiuisseni  giganiea  mcuibra  preiisare  quaiu  puc- 
riili  corpus  sulTerre,  diiin  ailliuc  e:id:>ver  insepultuui 
credcrctur  jam  mariunre  preini ,  cum  ucc  equi  grcs- 
siini  poier:iiii  promovere ,  ac  si  pulvis  ejus  dti  so 
vinciila  gener:isscl,  duiiec  eos  anlisies  redieiis  ora- 
liune  solvi^ret ,  quos  tacenie  voce  conlixil, 

10.  lioc  ileriiin  non  ininus  esl  prxdicanduin  >■  lui- 
racnliini.  Cum  iii  Ciiicillaccnsc  inonasterio  '  Geiinu- 
iiicrus  monaclins  esset  oculurum  lcce  pnvaius.  ei 

Ihec  ferc  cx  Ruin:ir.,  in  noiis  ad  Greg.  Tur.,  lib.  i» 
de  .Mir.  sancii  Marlini,  c.  15.  .\siaciiiii  iiincn  inoiia. 
sicrium,  de  giii>  bic  serino  csi,  viJctur  in  duecesi 
Aiiilug''*''"^'  fuisse. 

'^  Siir.,  (arion. 

"  Siir.,  el  curiiim. 

'   Mss,  Audum.,  liiflecleni  in  riu.  Ron. 

f  Vannes ,  iii  Ariii<'rica.  Ms.  saiicli  M.iv. ,  Vc- 
>ii>ti«.  Aud.,  \'eneiu».  Roi.1.. 

<<  Abcsl  hiic  luiraiMliiin  a  Irihns  Ms».  Uui.LtNU. 

>  Lcgilur  (•ViioiNcriti  cl  (•«inoiiifi M*.  Ci  lp>o  IKiLi< 


485 


VITA  S.  ALBINI  AMDEGAVE>rSTS  EPISCOPI. 


436 


ftnnnsa  tempora  una  essenl  noctis  cxciute  trans-  A  cerdoiale  conciliuiii :  Etsi  ad  imperium  vesirum  ego 


rursa  ,  petiit  sibi  a  sancio  viro  Geri  crucis  signacu- 
lum.  Quo  facio,  luminis  vii.ilis  splendor  intravit, 
et,  fiigatis  leiiebiis,  sol  olim  pere<!riiius  illuxit.  Est 
el  boc  iiiier  reliqua  venernbile  dnciuTientuni.  Cum 
in  civiiale  Andfg^iva  turris  poria;  cnhxrens  dani- 
naiis  e-sel  carcer  elfecia,  praeieiennle  beaio  Alhino, 
fiebat  iiisoleniia  de  vncibiis  inclusoruin.  Tnnc  ad 
judiceni  precaior  acccdit,  ui  eos  piel.iiis  c»usa  de 
cu&lodia  relaxarel.  Quod  cum  ille  aurc  siirda  dilTer- 
ri't,  raot  pontirex  ad  Deuin  se  lida  petitione  con- 
vertens,  tain  fainiliari  vnce  siiggessit,  ut  in  luro  i|uo 
oriiinnera  sanctus  elfndit,  inWx  niagniiudinis  saxeus 
quadrus  exsiliens ,  portx  aditum  faceret  carceratis  , 
qnia  anle  ejus  precem  solidiiaiein  siiaiii  bpis  servare 


signare  compellor,  dum  vos  causaoi  Dei  recusaiis 
defeiideru,  ipsc  poieiis  est  vindicare.  Quo  facto, 
anteqiiam  «  enlo^ias  excommnnicaia  persona  in  ore 
siisfiperel,  "*  expiiavit ;  et  priusquani  poititor  per- 
venirei,  scrmo  sarerdolis  obtinuit,  qni  eiiam  ad 
beatiiin  Ca.'saritiin  Arelatensem  prx suleiu  pro  eadeiii 
caiisa  «  consiillalnriis  occurrit. 

19.  Sed  quia  ojiis  singula  nOn  valvnms  retexcre, 
sufliciat  de  plurimis  vel  panca  dixisse.  Illnd  quoque 
bealissirai  lestininniura  vivenlibns  |:ost  ohiiuin  ne- 
Cfssariuni  crediHius  prx  caiieris  ex|ilicaniliim ,  quia 
licel  lenereiur  clausum  corpns  ejns  iii  iiimuln,  aiia- 
iiieii  jusii  aninix  nierces  exuberavit  in  rruciuin.  Igi- 
tur  cum  saiictus  Gerinanus  '  Pariyiacensiiim  episi.o- 


iiiin   poinii.   Jlinc  egressi ,  qiiasi  de  sepulcro  viven-  B  P"*'  *cl  coniprovinciales,  ac  poniifex  suceessor  cjin 


lcs,  in  basilica  "  sancli  Mauriiii  dnmno  .4Ibino  gra- 
tias  referenlfs,  se  ad  cjns  vcstigia  prostravevuni,  eo 
quod  suspecios  de  fnnere  rediie  fecer:it  ad  saluiem. 

17.  Ilem,  duiii  qusedam  mulier  arrepli  a  inaligno 
S|iiriiu  fe  beatissimo  Alhino  vociferans  et  cjnlans 
praeseniasset ,  iiiox  advcrs.irius  ipse  supra  ejus  ocu- 
liim  iii  siinilitudiiicm  vesica;  sanguine  se  collegit. 
Tunc  poiiiirex  laciens  signum  crucis  increpavii  eimi, 
diceiis  :  Ininiice,  oculum  quem  noii  dedisli,  nec  po>- 
sis  auferre.  Mox  de  collctlione  ip.<a  in  llcbotoiiiix 
giiniliiudinein  sullilitcr  ^angnis  eiupit,  (|iio  fliicntc, 
sine  Isesione  oculi,  imniiindus  hosiis  evnnuit,  ct 
puella  incoluinis  ,  impernnli;  signo  crueis  ,  evasil. 

18.  Scd  et  lioc  iiiagnanimiialis  exeniplnni  oppor- 


et  populus,  vcllenl  membia  sancii  novain  basilicani 
Iransponere,  et,  piopter  celluls  angnstiain  in  <!** 
conditus  fuerat,  noii  dareiur  sacri  c<ir|ioris  exira- 
bendi  liceniia,  cunctis  li;esiiuniihiis  ct  incertis  qud 
agerent,  curis  popnlaribus  so  viitus  beaiissiini  viri 
niediatrii  interserit.  Nam  exspecumtibns  oiiuiihu»  , 
et  nihil  deliherantibus,  repente,  nntu  divino.di- 
•cissn  pariete  ccIluUe ,  qui  erat  ;id  |iedes  ejns ,  a 
parte  orientali  trcs  lapides  deciilciiint,  scilicei  daio 
signo,  per  qualeni  locuin  se  jiiberei  ednci  posse. 

iO.  Inleiea  facto  aditu  ,  dum  concenlus  psallen- 
tium  ad  sanctiiin  scpnlcruni  progreditiir,  in  loco  per 
quem  esl  educins,  palam  lies  paralyiici .  jani  du 
desperaii,  reddiii  snnt  sanitaii,  ac  neivi  praeinonui 


luiiiim  ducilui'  explicaiidiim,  qiiod  pro  Dei  iiegniio  C  vivificari  didicerunt  de  raeritis  sepulti  ;  staiimi|iii 


apiid  eum  non  fuerii  ulla  rcguiii  poientuinqiie  per- 
sonalis  acceptio.  Deniqne  ad  cinniilnin  coelestis  gra- 
tioe  cnnqnirenduin,  iiiceslanini  nupliariiin  exsecra- 
bilcs  cupulationes  jure  ■>  ccndeiiinans,  beatnin  Joan- 
iicni  irreprehensibilem  iniiiabatur.  Quanta  vero  inile 
susiinucrit,  nullus  di^ne  poterit  explicare.  Siquidein 
iiiariyr  effici  cupicns  ,  si  noii  defiiissei  niaiins  per- 
russoris  ;  sed  prociil  duhio  p.ihiiani  nianyris  nie- 
rnil,  qui  velila  desideria  non  abscnndil.  Unde  prae- 
ler  labores  reiiquos,  eiiani  per  synodos ,  pro  ipsa 
causa  sapius  exciiaias  ,  excnrreiis  ,  ad  po^iiremum 
quampluiiuin  episcoporum  injunciione,  iit  excnni- 
municaias  a  se  personas  ahsoheret,  vi  frairnm  co- 


«  duodecim  sunt  pariler  illuininali;  tan.iem  aliquaiidi» 
suroentes  liiir.ina  diei  ah  unihra  deruncli,  nimiriiin 
agnoscentes  pjns  .idniiniculo  se  posse  liinien  conseqni, 
cnjus  <iriuie  poluissei  parics  fenestiari.  His  et  eoii- 
sequentihus  inliiiilis  miraculis,  el  si  sninini  ponliriris 
ineinbra  recubant  in  sepulcris  ,  altanien  per  Creali)- 
risgratiani  in  a;terna  saeciila  viumt  mciii:»  confes- 
soris.  Hic  il.iquc  cielesii  dono,  veneramlis  flnrihu» 
adornatus ,  viginii  aimis  et  ■>  scx  iiiensilvus  poniifi- 
calem  .ipicem  ecclesiasiica  regul.iriter  censiira  gii- 
beriians ,  vita;  autcm  ocingesimo  anno ,  ilhid  (iro- 
pheticiim  in  potentalib'js  hearuudinis  ciilinine  leli- 
citer  explens,  aniniam  Dco  charissimain ,  erepiaii» 


acliis  est.  Elciim  rogaretuf  uieulogias,  qiias  reliqiii      de  sieculo,  mansuram  cum  Christo,  angelis  plau- 

denlihus,  Kalendis  Martii  '  transmisit  ad  foclos , 
prisianle  Domiiio  iiosiro  Jesu  Clirisio,  cui  esi  bonur 
ct  gloria  in  sicula  sa-culoniin.  Amen. 

f  In  nnlis  v.  c.  Sieph.  B.Iuzii,  ad  Servalnm  Lu- 
pum,  png.  578,  exstal  charia  ;Ne/ingi  epi.scopi  Ande- 
gavensis.  in  qiia  ectl.sia  b.ati  Albini  a  saiicio  Ger- 
niano  Parisioruin  episcopo  ,  voluntale  el  iniperio 
Childeberii  regis,  anie  puriain  Andegavensis  urbi* 
fundata  memoraiur.  Mabili.. 

15  Siir.,  duo  cmti. 

^  Ms.  sancti  Maximiiii  habet  vigiiiti  annis ,  et  se- 
piein  iiiensihus.  Doll. 

'  Sancins  Alhimis  dccessit  nec  aiiie  an.  549 
quo  aiino  subsciipsil  concil.  AurBi.  v,  per  Saiiandmn' 
abbatein  ,  cnni  ipse  loi  le  agi iiuiliiie  impediretiir  ; 
nec  post  5a0,  qui>  anno  Eiiiro;iiu*  ejiis  successor, 
coenohiuni  Glannaloliaiise  dedicavit ;  de  quo  v.de 
Cointium,  ad  an.  550,  num.  3. 


anlistiies  ad  persoiiam  coinmunionc  suspensam  di- 
rigenles  benedixerant,  el  ipse  signaret ,  ait  ad  sa- 

•  Sanclns  Manrilio  fuil  ei.iscopns  Andegavensis  : 
tiijiis  Mlain,  ut  noniiulli  putaiil,  scriptam  a  Fortu- 
nato  ,  vide  iiilra  pi.siiain. 

•■  Vi.le  caiiniieni  10  coiicilii  iii  Aiirelianensis  anno 
558  ctlebrjti ,  cui  Alhinus  subscripsit.  Mab.  Legesis 
Cuiiitiuin,  ad  an.  ,'i.~.8. 

'  De  euldgiis,  lege  quae  disimui  in  notis  ad  c.  9 
lib.  XI  Op.  Fori. 

^  Eriiir.ivii,  non  smctus  Albinns,  ul  malc  inter- 
preUmrSausiaiusin.M.irlyr.  (quod  aniinadvenitBol- 
bind.),  sed  pcrsooa  excommunicaia,  ad  quam  eolo- 
%\£  niiltebaninr. 

•  lii^Viia  saficli  Leobini  episropi  Carnolensis, 
num.  13.  Leobinus  ijse,  tum  abbas  Brajacensis ,  aO 
ssnctum  Caesariuin  cuni  sanclo  Albiiio  pfofectu»  le- 
gitur.  Mabiu  . 


487 


VKNANTII  IION.  CLEM .  FOiaUNATl  OPERUM  PARS  II. 


48B 


PRiEMONITlO 

IN  VITAM  SANCTI  rATERNI. 

Viiani  sancli  Pai^rni,  quam  subjiciiniis,  a  Venaniio  Fnriunaio  scriplam  riiisse,  Tere  omncs  cnnsentiunl. 
Nnin  el  niss.  Codices  rerenint  Fonuiiaiiiin  eiii»  auctoreni :  iiiler  qiios  ins.  Ciiilex  ,  (|uem  cl.  .Muhilloiiius  pra 
inaiiihus  haliuil,  hiinc  liluluiii  iiraireruhal  :  Incipil  protogiit  domni  Forlunnli  epitcopi  i/i  Viia  saiicli  PaUiiti, 
elgruvius  siyli  Fonunaii  ac  iiiili)les  passnn  in  enliMii  perspicitiir. 

Poiro  Viiani  snncii  Palerni  ediinus  iit  cxslai  apiiil  Itullandlslas  ,  ad  iliem  16  Aprilis,  ad  ndem  plurlufn 
Codd.  iiiss.  exaiiiiicita  ni  cxacla.  Eudein  let;itur  eii:iiii  iii  toiii.  II  Ann.  Bened.,  in  appeiidicc  ad  sa:culuiii  i 
tlened.,  eruia  ex  scliedis  a  v.  c.  D.  d'Merouval  coniinuiiicatis  Aclierio,  ei  Mabillonio  varilg  nolis  illusiraij, 
quas  locis  siiis  subjicieinus;  iina  ex  iinlis  quibus  Bolluudisix  eamdein  copiosissinie  eioriiaruut,  decerpenies 
r.iii  quie  prr  Cifterls  ad  inajorcin  ipsi  liiccin  alTerendain  condiicere  videbuntiir.  Quin  imu  ciim  pluribus  iii 
locis  inier  viiam  qu:e  in  sa.'culis  Bened.,  edila  luil.cl  inicr  eam  qiiani  Bollaiidisix  edideruni,  leciioneni  in 
priiiils  dilTerre  coniperiiniis,  visiiin  est  discrimiiia  illa  suis  in  lucis  adaolare,  ul  utrunique  proiude  exeiu- 
jilar  a  iinbis  hic  editum  dici  pos^-it. 

Iliijusce  ViiaR  qiiasi  cnnipendi ediiuin  rnerat  a  Surio  ad  diem  16  Aprilis,  atqiie  hinc  deprompium,  el 

inserliiiii  t.  I  s^tcul.  Bencd. ;  sed  illuil  cuiirecniin  slylo  oiiscuriure  ei  invululu  ,  a  Surio  (ul  ipse  prullietiir) 
iii  graliain  iecioris  oraiiune  uiiquanto  Laiinwre  doiialum.  IIUnl  Toiiea  clerico  aliquo  vel  inonacho  Abrincensi 
piimuni  conciiinaium  fuil  (ut  opinaniur  aiicinrcs  lli>t.  Liii.  Franc),  qiio  in  celebrando  ejus  sancii  oflicio  in 
Ecclesia  legereliir.  Aii|iie  iinc  coinpt^ndiuin  landiii  pro  Vita  saiicii  1'atcriii  ,  scripia  a  Forluiiaio,  habitum 
esi,qiioada  cl.  .Mabilloniu  illa  ex  aniiquo  Cudice  ((|uem  sibi  D.  .\iitoiiiiiiu  Vioniuiii  llerovallluui  alt  commu> 
iiicas»e)  eruia  aique  edlia  est.  Kos  itai|iic  cuinpendio  ilio  pusthabiio,  saiictl  Paierni  Viiam,  quam  a  ForluDaio 
elucubraiaiii  crediiiius,  liic  subjicimus. 


VITA"  SAiNCTl  PATERJNI 


EPISCOPI  ABRINCENSIS, 


PROLOGUS.  A 

1.  Domino  sancto,  et  meritis  vencrabili  ,  toto  sinu 
pecinris  anipleciendo  in  Chrisio  Palri,  '■  Marciano 
abbali,  Fortunaius  humilis.  M3gii%  charitalis  prorert 
lestimnnium,  cujus  curam  in  amico  nec  mors  sub- 
irahii  post  sepulcrum.  '  Nam  qui  famam  [liabere] 
aniatoris  stiidet,  ^  ul  posl  obituin  ips:im  niciiinriain 
forliier  diligil  in  dcruiiclo  ;  <  denique  alTeclus  viveii- 
lis  lolo  bibit  peclore,  quem  nec  si>pultiim  alislulil 
oblivio  dtf  serinonc.  Qno  voto  snlliciiante  ,  paler 
venerandissiine,  de  beiili  Paterni  opiiiione  tani  ce- 
lebri  iiijungere  non  dlsiulisti  a  nobis  aliqiia  loquenie 
pagina  proinulgari.  Qui  certe  vir  apnstoliciis  '  nec 
apud  vus  in  oblivione  ,  iicc  apud  nos  ahsens  esl  iii 
virluU',  cum  magis  sacraiis  actibus  nunc  verani  viiani 
possideai,  in  qua  niois  non  Invenit  quod  ex$iin<;uai, 
nec  vis  liabei  ullra  quod  noceat,  cum  suh  pede  justi 

•  Sanctus  PaieriKis  circa  annum  i8l>,  vel  482,  na- 
liis,  iiionusieriuin  Enlxioneiiseiii  dia-cesi  Piciaviensi, 
ac  posiea  Scisciaccnse  ,  lii  piigo  Cuiisi:iniino,  a  se 
exsiriiciiini,  incoluii;  et  iiide  ad  Eccleslitni  Abrin- 
cen^em  rcgeiiduiii  cvocuiiis  cst,  ciini  essel  septua- 
genarius.  Decessoreiii  h:ibuii  iii  ea  swle  .'Egidiuin, 
cui  ipse  successii  riica  .<niiuiii  5.VZ  ,  kiiI  S.^JO,  ui  cen- 
get  Coinlius.  Iiilerfnil  coiiiilio  Paiislensi  iii,  rele- 
braln  uniin  557  ,  el  oliiii  aii.  5t»'i,  iil  poiiunl  Bul., 
aiit  5()5,  iil  viill  Idcm  Coinlius  ad  hunc  annum,  n.  i, 
quein  vid(\ 

b  >/arrii7iiMi  vijetur  «Wm  (uitse  Sesciaci,  aut  eerle 
Antiifnentit  miinatierii,  de  i]UO  mux  agilur.  Roi..  Id 
laineti  cerio  ariiiniari  Mequli,  ciim  lonsict  pliiiu  iiio- 
nagteri:)  vurlis  in  Incis  a  Palenio  exa-diliciila  el 
iii»liliil:i  ruisse,  priCter  diio  scilicct  illa,  apiiil  Roja- 
neiises,  Cenunianos,  Abrincenses,  et  Rliedoiicnses 
uti»,  ul  cuinaiu   huruni   Marcianus   prKluerii,  vu 


potius  ipsa  surcumbat ,  et  conieriiiiir  calce  ,  quiS 
qiiondam  rueral  in  limore,  confideiis  illi  s»  suppli« 
cem,  qiiia  in  gloriam  plaudeatis  respicit  quem  inva- 
sii;  ct  magis  ordine  converso  f,  didicit  timcre  niors 
mortuum.  Quod  opus  *>  licei  iinpur  ad  istud,  quia  tu 
miiii  coinniiseris,  tamen  ad  obedienduiii  libeniissliiie 
iiivaduiii,  et  in  lua  jiira  transcribam,  quia  apud  dili- 
gcniein  sufiicil  ipsuiii  velle,  si  delicii  posse  ;  quippe 
ubi  devoia  est  charilas,  voluntas  major  est  qiiain 
facullas;nam  placere  vult  intpgre  ,  qui  causa  obe- 
dieniiic  etiam  suas  vires  iranscendil.  Unde  qula  ultra 
se  teiidit  et  plus  quain  valel  api>eiit,  amor  mensurani 
non  hubet.  >  lia  quia  prie  dileciione,  et  in  his  quse 
supra  nie  sunt  dehitorem  nie  proliteor,  quaotum  va- 
luero,  afTeciiiiiin  fenora  snlvere  procurabo;  sed  ta- 
inen  et  cuin  soKero,  plus  debeo  ,  quoniam  chariiaii 
nunquam  lotuin  reddiiur  quod  dehctnr.  Religiosorum 

liceat  conjicere;  horiim  tamen  alicui  ,  qu»  »  sancin 
Puifrno  exsirucla  fueranl,  priieruisse,  cuni  Boliand., 
creiliderim. 

<  Aclier.  sic  legil  :  Nam  qui  (amam  amulorit  studet 
post  obilum. 

•*  Fnrsaii,  ei. 

'  llild.,  driii^ue  affeclum  vivenlit. 

'  Ibid.,  nec  upuJ  los  obtmioiie. 

K  AddehitUir  iii  Ms.  re);in)ii  Sueciit:  felicisilmo 
Iriumplio.  Roii.tNK.   Iia  lesliur  vel  apud  Acher. 

>>  lii  Mks.  Pivioiiensl  :  Licel  intpar  adilun  quarn 
inaleyiei  coiiimistris :  aiibl  :  LicH  iiii/iar  iii  r*  iil»  dt- 
cluri  (/uiiin  aii((  iiiihi  coinmitirris ;  ul  »eiisiis  cUrua 
haberoiur,  d.iiiiluiii  uliqiiid  cui)|(*ciur«  luil.  Roli.. 

>  Achrriiis  legil  :  liaque  Uileciitne,  el  iu  Aii  qum 
lupra  me  >ufi<  i/ctliilo;«m  pro/iKio' ;  i4li|ii<  .  ifuaiium 
vuluiTo,  nfrclui  (enera  sohoe  protmaio.  S*d  lami» 
i'l  titlvcre  plul  Uckeo,  etc. 


i«9 


VITA  S.  PxTERNI. 


499 


•  homiouiM  gesla  prydicabilia,  sub  crescent4  virimiii  A  doin   i^uiim  portata,  post  etpleta  uiiiiis  anni  sp3ti:i 


prufectu  adiiUa,  •"  ac  veneraudis  opilius  i»  CMinulum 
sacra:  benediciionis  educta,  miraciilonim  fldeliiim 
jam  transmissi  lemporis  tfi&timnnio  sunt  declarata, 
ac  vivacibiis  mehtis  ocuHb  ,  etsi  non  lefle.tiuur  in 
paginis,  nrrixa  ,  i]iii»  exlrinsecus  iuivena  leste  non 
iiidigel ,  qui  divuieslicae  glnriae  docuiTiPniis  e^cellit. 
»  Quia  lamen  corroboralur  grex  (lcvoius  pastoris 
SufTragio ,  quoties  prxmissariim  virtuiuin  ipsius  re- 
creatur  aiulitu  ,  quse  ad  nostram  notiliara  perlala 
sunt  de  geslis  et  cnnversatione  beali  aniistitis  l'a- 
'erni,  ad  prorectum  audieolium ,  utcunque  deimdare 
sal.kgiiiius. 

2.  ''  Sacr.iiissimus  igiiur  Paiernus  Pici.-\vus,  cujus 
A(|uilanicx  regionis,  jusla  sxiuli  ordineui  generosis 


reperta  est  incorrupia;  iia  ut  staiiien  cjus  nec  hie- 
malis  iniber,  ncc  fervor  xstivus  filo  puiresccnie  tt»\- 
verit;  sed  ^  integrn  persiiierai,  ac  si  lunc  fuso  l»r- 
qtienlc  de  manu  bmificx  pendula  processissoi. 

3.  >  Diim  binc  se  ad  majorem  virlutem  ab  ado- 
lescentibus  adhuc  aunis  exlendcret ,  ac  lerminuiu 
periciilosx  xtutis  iransiliret,  consilio  inito  eiim  Scii- 
bilione,  ejusdem  cellul^B  monacho  ,  proplcr  amorem 
Chrisii,  rcliclis  parcntibus,  in  )  Constaniino  pago  sn 
libenier  elcgprunl  fieri  peregrinos  pari  conluhernio, 
soliim  deporlautes  Psalterium.  Tunc  sancliis  Scubi- 
lio,  licet  essel  senitT,  videns  '  Paternum,  suis  me- 
ritis  multiim  bonnr.indum,  ad  fraircm  sibi  coxquau- 
duin,  suuii)  '  (limisil  pallium.  ■"Cuiduro  in  qiiarnd^in^ 


parentibus,  et  exierius  in   administraiione  publica  B  insnlam,  propler  soliludinis  amnrein,  ut  ilii,  prociil 


olim  occupatis,  procrealus,  sanciis  mnril;ius  insiitutns 
est,  Hic  a  Juliia  matre,  fere  sexaginta  annorum  vi- 
dua,cnuiritus,  coelesii  inspiratione  a  primis  iofanlia; 
aonis  roaturx  vilx  frena  suscepit,  °  et  in  monaste- 
rio  '  Enesionis  jugum  dominicoe  cullurse  monacliicum 
gestalurus  [babitum]  expeiivit.  Cui  mox  ab  abbuie 
suo  ad  dispensationetn  cellarii  depuiatus,  in  ipso 
primo  gradu  dedit  iodicium  se  ad  niulia  gubernanda, 
distribuente  Pomjno,  pontlficem  mox  fmurum.  Cujus 
inater  j.im  converso  infanlulo  cum  tunicara  vellet 
facere,  orditam  telam  casii  super  is  teclum  posuil. 
Qiis  subrepta  ab  ave  ,  qux  .diciiur  milviis,  et  in  ni- 

"  llinc  incipii  prologus  in  Mss.  Trevirensi  et  Bo- 
decensi.uti  apud  Surium;  Acherius  pro  hominum 
legit  aciuum.  Uolland.  ^ 

^  Acbeiiiis  sic  legit  :  Ac  venerandis  operibus  iu 
cumulum  lacralce  benedictionit  educia ,  miraculorum 
fidelium  jam  transmissi  lemporis  testimQ'>io  declarala, 
a  vivacibus  meritis  temper  assistuni  jidei  oculis,  elsi 
non  affixa  teneenlur  in  vaginis ,  quoniam  extrinsecus 
advena  teste  non  indigent,  qui  domeslicce  glorice  docii- 
menlis  excellunt. 

<:  Sequenles  linene  sunt  iii  Ms.  Bodecensi.  Bol. 
Acber.  vero  superiiis  sic  legit :  Et  tamen  cmrobora- 
tur  grex  detotus  de  pastoris  suffragio,  quotiet  preemis- 
satum  virlulum  ipsoque  recreaiur  auditti. 

<!  Acher. :  Sacifllissimws  igitur  1'itlernus  episcopus 
Piclavit  civis,  etc,  generosis  parenlibus  esorlus  ,  in 
ildminislraiioiieiH  pubticam  procreatut,  generosior  nio- 
ribut  insliiutus  a  Julita  malre,  fere  lx  annorum  vidua, 
nobilissiiiie  enulrilus,  elc.  Surius  vero  babet :  Jam  a 
duobusntmisvidua;  :il  in  oinnibus  Mss.  legitur  (sub- 
dil  Bolland.)  sexaginla  fere  annorum  vidtia,  (luasi  ad 


raundo,  Deo  proximi  vac:ireni,  ireconslituissent,  al> 
ea  mente  revocali  sunt  a  quodam  viro  saiict»  nobili 
et  limorato  ,  qui  rogavit  eos  ut  "  Sesciacuni  se  con- 
ferrent,  ut  loci  pnpulum  a  superslitiooe  et  idololatri» 
sua  converiereiit,  et  enm  Jesu  Chrisli  fldem  doce- 
renl.  "  Tunc  igilur  versus  speluncam  cuntes  ,  inve- 
iieruot  rsecain  plebem  muliain,  sua  ibi  orgia  ei  deo- 
ruin  fesla  celebraniem  :  quam  boriati  sunt  zelanier 
iduia  reliiiquere,  et  Deum  verum  ,  iil  salvi  liereui  , 
adorare,  et  baplismum  suscipere,  propter  euin  qiii 
fecit  eos.  Sed  maledictus  ille  populus,  malitiosc  oc- 
cludens  aurcs  tani  saiictis  ac    salutaribiis   inonitis, 

Occidentem,  ad  Oceanuin  Briianniciim,  vulgo  le  Cu- 
tentin.  Bolland. 

k  Acher. ;  Paiernum  mcritis  honcrandum. 

I  Alias,  divisit.  Bollvnd.  Cur  vero  Scubilio  scnior, 
iion  Paternus,  palliiim  gestabai  7  An  monachi  An- 
sionenses.seu  Enessionenses,  imiiabantur  Grxcuruiu 
nionacorum  inorem,  qni,  in  tres  disliiicli  ordnics,  di- 
versis  iitiiiiiur  veslibus?  Neinpe  noviiiorum  est  tii- 
nica.  cingii!uin  et  pileus;  perfeclorum,  seii  votis 
astrictoiiini  pnlliiim;  perfectiorum,  cuculla?  Lege 
nnlas  J.icobi  Goaris  iii  Eucliol.  Gr.-EC,  pag.  48^4. 
Mabil. 

■"  Aclicr.  :  Qui  dum  in  quadan  insiila' propler  soli- 
tudinem  desiderarent  accedere ,  fir  quidain  nomine 
Amabilis,  beo  timoralus,  donec  de  ipsis  civibns  nun- 
liarel,  deiinuit  eos  diceiis,  ut  in  fano  Sesciaco  se  di- 
gnanler  reconderent,  ac  sua  iniercessione  diabotica 
cultura,  quam  genliti  sub  errore  niali  venerabantur, 
cessaret. 

"  In  aliis  Mss.  rt  Siiriiis,  Sisciacum.  noLLANo. 

*  Aliqiia  Mss.  vncant :  rccepuicnliiiiieaveriia;  circ.i 


illuiii  xtatis  sux  aniiuiii  vidua  eum  educavit  per  xii  D  siniiin  iiionli^.  Bollvnu.  Aclierins  vero  sic  logit  t> 


aul  XV  annos. 

«  Acber. :  Et  in  ntonaslerium  Enessione,  jugum  do- 
minicx  cutturx  monaclius  gestatunis  expetivit. 

'  Ansionense  ,  sive  Emxionense,  aut  Hensionense, 
monasterium  (iii  iioiat  M.ibilloii.  in  noiis  ad  Vitani 
sancti  Aicardi  ab.),  censu  qiiideiii  inodicum,  hacie- 
iius  sulisistit,a  nostris  exculluni  Sancli  Jovini  de 
Marnii,  vulg<i  Saint-Jouin ,  diuecesis  Piciaviensis, 
Arnioricam  versiis ,  prope  Toarcium  oppidum  ,  et 
Tbocdam  ainnem  (le  Toud). 

■  Mss.  Rniliom. ,  domum  ,  Boll.  ;  Acher.,  super 
lectum  im|oasui( ;  et  paulo  posl,a(<  ni^iuu  swumpcr- 
iucta,  etc. 

"  Ibid.,  integra  perstilil, 

'  Acber. :  Deliinc  ad  ntajorem  virtnlein  se  adotesoen- 
Itbus  adhuc  annis  extendens,  terminuni  puerilis  Klaiis 
Iransilims,  elc 

]  !'3giis  (ionslonlinus ,   Normanii;;p    [i;irs    vcrsus 

pAxnoL.  LXXXVIII 


tuin  liuiio  locnni  :  7  iinc  crca  sinum  tnonlis  in  rece- 
ptacuto  cavernae  cum  suo  contubernali  vir  eremita  in- 
gressut  esl.  Ad  qtiod  fanuin  populiis  diiin  ex  consuetu- 
iline  per  sacra  exsecrabilia  debaccliurel,  admonitus  at 
a  sanclisviris,  ne  vana  colendn  se  crederct  salvari,  qui 
salviiri  poleral,  si  iion  irritaret  in  injuria  Crealorem  . 
sed  jusiitis  agerel,  si  conditari  suo  vivificatum  plasma 
servtret ;  quw  ptebs  reverendos  viros  irreverenler  de  ■ 
spicien^  ,  ri/«m  quem  pessime  ■  cccpiral  perlinaciler 
exercebiit.  Tunc  sanctiis  cumcotl''ga  suo,  tam  fervore 
,  fidei,  qiiiim  vexillo  crttcis,  armuii,  accedentes  ad  vata 
ubi  pulmen  aria  deioquebant ,  singnta  suis  baculis 
everlerunl ;  polutn  ero,  per  cupetlas  dtspositum  deor- 
sum  evellere  (vel  effiindere)  voluerunl  ,  posfponenies 
suum  periciilum,  dummodo  fortes'  miti  es  pugnartnl 
pro  Chrislo,  desideranles  marliirium,  si  devolus  ferire 
non  refnrniidassel  perciisaor.  Si'(i  ina;iis  nulu  divina 
ipsi  in  limore  tmil  habi  i,  qui  volerani  irucidari. 

to 


fsr 


VENANni  IION.  CLEM.  FOHTUNATI  01'EUIJM  PARS  ». 


1 

m   V 


rnniin  seriiioiieni  sprcverunt ,  el  cuin  inagiia  coiilii-  A  rimiim  illiiin  silieiitiltu»,  quia  tanlo  magis  caro  rietii- 


ni:<i'i»  il;i>iiiiiniiiruiii  suoruin  liormnl»  sacrificia  per- 
Iftcuruni.  Niliiluiniiiiis  sanctus  Paicrinis  et  $»iiciii8 
Sciibilio.niuiiieiiles  se  signo  crucis,  arinnti  consiantia 
etsculoflJei.scipioiiiliiis  suiscverieriiniollas  ctcaca- 
Lo»,  in  quibus  miseri  illi  iiloloruiii  (iiliores  coquebant 
tariies  quas  siinulacris  detru-aierniit.  Noii  tiiiieliaiit 
eiiiin  viri  Dei  Tii.t>sua>,  seil,  teloergaCliristiaiiani  Udeni 
et  Dei  gloriani  aniinati.ciipiebaiit  sangiiiiiem  siium 
pro  Jesu  Clirislo  fiindere.  Tanien,  ijuamvis  barbara 
inultilndoesselcnplnsa,ct  tllosposscioccidere  facile, 
r.iliiloiiiinusiniiiiisitDeusine.imtaleinlinrroreiii,  iilad 
suamcaveriiainuterqiieredierit  salvusetinrolmnis. 

4.  ■  Veriiin   attainen  cst  quod  impudica  ct  sine 
frciiie  niiilier,  ut  ens  pudore  afruerel,  elaiisa  lcrgn 


derai  pnciila,  qiianlo  pliis  satiiritas  exardescit  pnsi 
cscam.  Mox  in  iiraiionu  profiisi  Cliristum  precaninr, 
nl  siiis  famiilis  aquain  Iribuat  in  descrlo,  qui  dcdii 
in  llorcb  Israeliticis  populis  aquain  in  abundantia  du 
diirissima  petra.  Hinc  a  Divinitalis  auribus  e  vicimi 
cxaiidil'S  precibus,  iil  It.  Paternus  tetigit  de  baculu 
liuniiim,  fons  erupii  ali  abyssn.et  iia  repente  exsi- 
livit  ucsi  Moyses  atier,  virga  perforante,  aquam  ex- 
iraxissel  e  lapiile. 

().  Cujusrei  '  crescenie  f*ina,  vir  veiierabilis  ab- 
bas  eorum  s  (leierosns,  posi  ^  irieniiiiim  ad  reqni- 
rendos  luonaclms,  tam  benc  ad  Cbrisium  fiigilivns, 
perrexit.  Quibns  invenlis  agno-cil  S.  Pateriiiim  in 
valde  anlnain  viiain  conscendisse,  ila  quod 'pr.eier 


vesiimentis,   posteriora  illi..  siia   inonsiravil.  Quod  ^  paneni  el  aquani,  vel  olera  sale  condila  iiulla  suine- 

bai  edulia.  Aspectiim  vero  non  solum  a  feminarum, 
sed  eiiani  ab  amicornm  reinovebat  prxsenlia ,  ul  ali 
oinnibus  reinotus  melius  exspcctaret  advenins  aii- 
gi:lico3,  et  crescerci  in  divinilate  quod  deesset  iii 
Luniine.  Lectulo  niini|unm  atens,  lectiiaria  nesciens, 
iii  pluma  nunquain  se  rcclinaiis,  veste  una  et  eadem 
dieei  nocle  contentus,  pro  molli  lana  birsuto  cilicii) 
se  indiiebal,  ut  ioier  horas  suporis  el  quielis  non 
essei  requies  corporis  et  nnilato  ordine  adhuc  post 
leractum  [.4c/i«r.,  actum]  diem  nox  succederet  iii 
labore.  Quod  abbas  suus  conspiciens  esse  ullra  pro- 
posiium  regulie,  velut  impaiienlem  >  freni  equuin 
ad  moderata  revocavit  jejunia,  iiiipcrans,  1  nereclii- 
siis  cssei  lain  ardue,  iit  vironiin  conspeciu  vel  cul- 


iinpiiiie  iion  tulit  Deus,  quia  nates  ejus  siatim  ulcc- 
ribiis  innnmeris  piiirueruiit ,  qii.c  sanari  noii  potue- 
ruiit,  nisi  peiita  a  servis  Dei  venia. 

5.  •>  Saiiciiis  Palernus  in  primis  eral  misericors  el 
eleeniusyiiarius  jiixla  posse  siium.  Nam  cum  iii  cel- 
iula  sua  aliqiiaiidu  non  liabcret  nisi  medium  paiiem 
pro  se  ei  socio,  illuni  dedil  pauperi;  unde  Scubilio 
irascens  laniisper,  indulnit,  quia  incipiebat  esurire  ct 
nesciehat  unde  baberei;  nec  fainein  paii  pennisit, 
sed  csurienti  viciuin  impenlii.  Nani  sine  mora 
c  Witlieriiis,  priiniis  eoruni  discipulus,  <'  iiiler  jejuiiia 
ser»,  inlulil  xenia  copiusa,  e(  miiliiplicavii  cibaria 
refectiiine  dilata  ;  ac  sic  intra  liorx  muineiituiii,  id 
quo  iiidigi'bant  cum  inagno  gaiidio  receperuiil.  Iia- 


c 


<)ue  refeciione  peracta  xqualis  '  liquor  deerai,  plu-  "*  loquio  se  fraudarei ;  iiisuper  et  ccllulas,  quas  ipse 


"  Acbeiiussic  legii  hunc  lociini  :  Tune  reiwrlenti- 
bus  ipiis,  aii  eorum  iiijurinni  quwdam  mulier  vestibut 
te  denudut,  quce  nwx  ad  vindiclain  jusloruni  lotit 
vifmbris  morbo  percutta  coniruhilur.  Uinc  per  aniii 
spulium  vigore  labescenle  lorquelur,  ac  nervis  <Eyro- 
tantibus,c<Edenle  ulrere  flagellutur,  dov.ec,  venia  petiia, 
ipsis  exoraniibui,  unde  vindicta  veneral,  iiide  curre- 
ret  medlcina. 

''  Idejii  Aclier.:  yuadfliH  vice,  cuin  tis  lantiim  di- 
midius  iianis  ad  re(eclioiiem  legilimam  remansissel, 
aitveiiienti  ileranli  [\.  itin--rimli]  et  ipsinn  beatus  Pa- 
leriius  iid  liumanilaiein  lnryifis  est,  cnpicns  honw  l)ei 
ningis  lioc  in  merce lem  quiui  m  vcntiem  ncontlere. 
1'uiic  sacer  Scu' ilio  lioia  coinpctcnii  ro.ial  ut  jam  de- 
htrent  relicere.  Cui  responiUns  ait  :  Clirittus,  qui  tem- 
per  abundat,  praparnl  suis  cibaria.  Quod  frater  nio- 
tesle  feiens,  eo  quud  posl  laborem  nan  invenerat  uiitle 
se  faliyuttun  rcficcret.  El  Himcn  pio  serii  etcn  Itoniini 
cura  pervigilui,  mu:  famcm  pa  i  peintitit,  qut  esuiiinti 
tiicluni  iiiifKTiiil.  Nec  sine,  eir 

'  Suiius,ei  Mss.  diio  ,  IVii/ietis ,  Mss.  leginx, 
Witlienus;  uliiid  Ms.,  ilalilieus.  Boli.. 

^  Aclier.,  posl  jejunia ;  iioii  ligil  s  ra.  Ibid.,  paii'ii 
pust :  Sic  inlrn  liorie  ii:omentu.ii,  qitud  indiyenli  dede- 
rniit  cum  magno  feiiore  recepiruiii. 

'  liteiii  :  nquulit  liquor  sitienlibus  deeiat;  ao  paiilu 
(lOit  :  Chrisium  ceieinum  vila:  foniem  preiantur...  qui 
lunc  IsrueUticit  undam  niaiiuint  in  eremo...  el  it<i  re- 
plente.rtilivil...  uqitas  trajtitsel  de  lopide. 

'  Aclivr.  -  Cujua  cnusa:  fama  crescenle...  le  in  vaUe 
vita  artlua  c.insiiiuiisie ;  cl  tiuulu  pust  :  iiu//ii  «iniii'- 
tiat  cibarut...  ted  eliuiu  a  fiiorum  ri'nioi;i'/>nl  prccsenlia, 
Ht  ab  oinnibus  luiiimntus.  ICt  p<>sl  :  lceiulum  nunijunm 
fiubens...  in  ptuinu  n,que  c.ipM  nxlinanl,  msi  vesie 
Utiiiuiiinwaa  qua  in  die  ni.s  esl  <u  per  noctem  c<  nlen- 


tits  est.  Pro  niolli  lana  liiisittum  cilicium  inditent,  ut 
inter  horas  toporis  et  pcr  lenipus  qitietis,  eic. 

8  Ms.  Riiinm.  ut  liic  liabet,  al  niss.  alia  lri:i 
fum  Siirio  ,  transposiiis  verbis  :  Vir  vtinerabilis  C,e- 
nerotus  abbitt  ;  iii  ins.  Bndeceiisi  deest  vox  Genern- 
sus;  in  aliis  min  dicilur  nomine  Cenerosus,  ut  possic 
censeri  appellaiivum,  non  prrprium  noinen.  Hol- 
land.  Ue  liuc  Generoso  lege  Coiiiiium  ad  an.  '09, 
11.  91. 

^  llinc  maiiifi'S'um  esi  Cencrosum  abbalem  ,  non 
ail  ^a^ciilum  vii  (uii  alias  dixiinus),  sed  ad  s.-eculuin 
VI  piTtiiiere.  Corrigenduui  pruiiule  veius  Leciion  i- 
liiini  Aiisioiiense,  in  quo  S.  GentMO^iis  fluriiisse  di- 
ciiiir  co  tempiire ,  quo  tiomanum  imperium  Conttan- 
liiiut  Amiustus,  terliut  ab  Heraclij,  quberncibal,  et 
Childebertut ,  fiiius  Theodorici  reqis,  Diigoberli  priml 
D  nepoiit,  trancorum  reip.  priiiidebal.  Geiierovus  iiu'- 
nasiicuni  babltiiiii  iii  inonasiero  Aiisiunensi  suli  S. 
L:iiinegi$ilo  suscepisse  lcgiiur.  Aiino  1559  i''Xior 
qiiiilaiii  apud  Toarciiim  oppiJmn  o!)  viulaliim  S.  Gc- 
iieriisi  restuni  dieni  meiiibrnruiii  sliiiiore  piinitiis,  in 
eiclt-sia  S.  Generosi  (jcia  poeniienia  s^tnaiiis  e»i, 
Iteni  .Aiiiiericus  quidani  cn/iiomcnlo  de  Villia  Tuanii 
seiicscalliis,  ob  rai^la  ejiisdein  ecclcsi:e  omaiiiciila 
piKiias  tledi»$«  fertur.  S.  lieiierosus  vi  Idus  Julii  cu- 
litiir  iii  nioiiasteiio  Aiislonensi,  seu  8.  Joviiii  de 
Maiiiis,  et  iii  ecclesia  pritiratus  S.  Cencro>i ,  vulpi» 
S.  ('•'  nerovx,  qu:e  una  leuca  disiai  ab  i|>iiii  muiiasiei  iu, 
ejiisque  reliqnias  asscrvai.  Mai'U.. 

'  Adilunl  duo  ni>s.  per  inipotita  freni  pomlert; 
quitin  leciioiiein  et  Aclioiius  b.iliei.  Surlus  .  iinftiio 
quodnm  (reni  lelinaculo.  llui.LiNP. 

i  Achcr.  :  ul  nec  re.  lutns  esiet  lam  ardue,  KL\itn 
iiro'ii"',  tlc. 


495 


VITA  S.  PATEKNI. 


494 


construxer.ll,  •  vicariis  vicilius,   visitaret.  0«  qim,  A  riitn,  quos  ipse  niiiriveral,  seciin)  auferre  perniiile- 


quia  (1e  lionis  p»rcniibiis  esset,  °  lam  a  puiiliricu 
Leonliaiio  (|iiaiii  civilnis  lesiificanim  esi.  ■=  Qiiein  in 
loco  comniendans,  B.  Sciibilioiiem  revocans  ad  nio- 
nasieriiim  secuin,  parvo  imervallo  ad  frftirem  redire 
pcnnis-it. 

7.  Debinc  vir  Rei  Palernus  a  S.  Leoniiano  diaco- 
nns  *  ac  presbyter  factus,  qunnluni  dignitate  cre- 
verat,  lanuim  virlulibiis  se  boiiorabat.  Gemellis  cul- 
toriUns  taniiiin  in  Sesciaco  adolescebat  grati.-e  fiu- 
ctus,  deverbi  seinine  j;enitus,iii  fsiiuin  proranicultus 
ereptiim  hnminibus,  depuiarelnr  pecioribiis,  et  iii- 
scnsntus  lociis  lieret  "  aiiiin:iliuin  cultura.  Spelunca 
vero  quoe  tales  aecolas  cxccpit  tani  nobilis  floris 
ndore  Iragrare  ccepii,  nt  velul  dc  patiis  riinJainiiic 


ret.  Quod  ille  npgavit,  diiens:  Pro  lua  prxseniia  vcl 
roluinbaruiii  luaniin  relii|ni;is  t>-neain.  Ciii  Paierniis 
ait  ;  Qnem  pbis  aniani,  apiid  ijisnm  pTinan^aiit. 
Qui  cum  ad  inonasieriiiin  j  fere  deceni  et  octo  mil- 
liariorum  spatio  perveiiissei,  altera  ilie  ibiilem  diiis 
ill.ne coluinb.t!  velociler  illi  occurrerunt,  iit  iliiicris 
ejiis,  ubi  signa  non  videbant,  sequereniur  vesligia, 
Sic  B.  Paleriinn),  desiderium  ejns  adiniplentes,  ayco 
secutaesunt;  si  qiiidem  falis  digniim  ctaI  qiind  spi- 
ritu:ilem  viiuin  coluinbx  sequereiitur. 

10.  Apud  Abrincas  cujusdam  Ursi  pns  essoris 
ancill%,  morbo  coniralienie,  nianns  se  collegcrani, 
nec  potcraiii  devolvi  :  nam  fiia  dipiionitn  eiani 
glomeiatJ.  Mnx    liimeii    ul   oraiioneni   II.    Paleriiiis 


mairisque  alveolo,   ciiin  toiius  lelisiosilaiis  iieciare  5  explicuil,    icniraclanim   inanuuiii  se  lela  dislendit, 

et  reddiia  sanilale  cceiierimt  digili  liiii  'Aclier.,  II- 
cias]  iiervoriiin  ifinperarc. 

U.  Ilinc  laina  percurrenir,  (.reee  niulta  Cliilde- 
bcrti  regls  (onipnlsiis  esl  glorioso  regi  Cliildeberio 
Parisiis  in  carro  c.operto  t  recliisns  occurreie  '. 
"•  Maniela  vico,  qniilam  piier,  Milevo  noinlne,  u 
serpenie  percussiis  esl,  qiio  jam  exan  uianie  sam^is 
vir  accessil,  ne  pucr,  morie  iiitervenienic,  dccc.lc- 
ret.  Ilaqne  lacto  crucis  signo  ei  olei  liqnore  perfiiso, 
penetiatum  venenum  lali  curavii  aiilidoio.  Qur» 
eiiam  in  loco,  ad  reriim  lesiinionium,  in  cjns  iioniin« 
ctCbristi  basilicanicondiderunt.  Cujusspiriuial.  in  aH- 
veiilum  Parisiis  immundi  spiriius  agnoscenies,  de  nk- 
sessiscorporibusinfiigam  conversisunt.Pariier  anitm 
qui  frigoribns  torquebaniur  iucolumes  effici  meriit- 
runt.  Nec  niorbus  nllu-.  illic  prsevaluit,  ubi  tiilij! 
medicus  ungucnta  produxit. 

12.  Deliinc  cura  saccrdos  «  pro  panperuni  remo- 


nala  alqueiiiitriia,  nionaclionim  pluriinafunderentiir 
examina.  Denique  perciviiates  '  Consiantiam,  iiajo- 
cas,  Cenoinanum,  Abrincas,  Rbedones,  per  eum 
multa  Dofnino  fundata  sunl  inonasieria,  cujns  domi- 
nicis  indiciis  claruit  fides  per  opera,  ct  vila  saiicta 
per  sigiia. 

8.  R  liaque  in  Sesciaco  quad.im  vice,  ^  Arastes 
quidam  olTorl  ei  ancillani  suain,  in  oificio  liiigua; 
nmiam,  Tnnc  sanclus  vir,  puelloi  labiorum  locn 
manu  contrectKus,  vidii  quod  iiullaleniis  aperire 
poierat  dcntium  siricUirain.  Qui  mox  bcneilicens 
iileimi,  ubi  signavit  niaxillaruin  conipagines,  conti- 
iino  redieriini,  qnasi  fnissent  catenarum  Iraginenla 
rnllisa.  Ergo  in  ore  ejns  pr.-cfalura  liquorem  poneiis, 
inlerrogat  quid  lialieret  quod  taceret  ?  Ad  qurc,  qnae 
niula  t.iciiil,  per  verba  respondit. 

0.  '  Itein  cum  de  Scsciaco  abscessit  Abrincas, 
petiit  a  fr^tre  Scubilionc,  ut  duos  pullos  roluinba- 

"  Bulland.  liicia  duo  mss.,  incarrovicibutvisitarel. 
I  a  et  Aclicr.  Irgli. 

^  Acli.,  (am  a  pontif.  Leouliuno...  promplf  teslili- 
folus  esl.  Leniitiaiiiis  (iii  ins.  Rulliom.  Leontinianus) 
tiil  rpisro|nis  tioiisiiiniieiisis ;  subscripsil  concilio 
Aiireliaiiensi  i  iiiinn  .Mlit,  pro  qiio  in  nolis  Sirniondi, 
«X  iiis.  Iteineiisi  ct  Hcllovaceii-i  legilnr  :  ex  civitule 
Briovere  Lcontius  episcopm.  Hriovere,  tesle  Sirniondo, 
vetns  iioinen  iirliis,  priiisqiiaiii  ibi  casira  Constaiitia 
figerentiir.  Rollanu. 

»  lii  iiis.  Bndecensi  li.To  ita  .'iinpliricanlur  :  Prm- 
falut  itaque  abbas  cum  Paiernum  omnibus  (ratribui 
et  muiuli  principibus  salis  coninieudassel,  et  iii  eodem 


f  A(  her  :  Itaqiie  in  Sessiaeo  quailam  die...  eon- 
irectans  mdlaienus  aperire  poluerat...  maxillarunt 
cumpagem  ,  rcdtlunt  soniim,  quasi  caienarum  fra~ 
gmenia  fuissent  cullisa ;  et  in  ore  ejus  intinclum  liquo. 
rem  ponens  ..  iiot  unde  mutatacuit,  puellu  per  vcria 
respunilet. 

^'  .\  r«<ii/fscliain  et  Oroastes  scribiuir,  ei  presbylcr 
diciliir  el  pns'or.  Khli.am'. 

'  .Airli.  :  Jiem  cum  de  Setsiaco  accessisset  .ibiincas; 
oc  paiilo  posi  ;  secum  portare  peimitteret...  reliquiiu 
liiilii  leutani, 

i  U).,  fere  decem  et  octo  inilia  spalia  (in  inarginn 
ad.iiliiiii  pasi^uum)  perve.ni.set  aliero  ilie  ibidem  vene- 


quodegebiit  loco  confiimasaei  ,   tuni   Scubilionem  ad  D  rabili  viro  columbw  veUcitcr  occurreruiu 


monusleyiiimrediie  priecepil,et  in  ntiiiuibus  conectu  i 
post  modicum  tempus  ad  frairem  1'uleniuin  redire  pci- 
niisif. 

<•  Aclier.  :  Presbyier  insliluliis,  qnanlum  dignitas 
creterat,  (>lr. ;  cl  piiiilo  pnsl  :  i7«i6«s  yemetlis  cultO' 
ribus,  ianius  iii  Texsiace  udoiescebiit  gradie  friulus,  ut. 

'  \l)  ,  anininlium  clausura.  Spelunca  vero,  qniu  el 
tales  occoliis  excep  t,  elinin  ceepil  noHles  flores  odnre 
\raijrare  ;  \\).,mainsquc  alveiiiio...  monacltirum  fiin- 
dareniur  exaiiiina.  lhni.que  jier  civilales,  seilict  Ila- 
jocus,  Onomnunui,  Abrincas,  R.edones  Britannice, 
rlc.;  ili.,  cujus  divers^s  indieiis...  et  sacrata  vila  per 
liyna, 

'  Siint  (|iiiiiqiic  iirlics  epi-c.pales,  quarum  dine- 
resrs  iiiielligiiiiuir,  ircs  iii  iiieriore  Norniaiima 
liodierna,  Coiisimiia,  Alirinc.T,  Bajoca",  iis  vici- 
iius  agcr  Ceiioiiianciisis,  et  in  lirila.-inia  snperi'  re 
Kliudoiies.  Boi.LA^D. 


B.  Puiernum  desiderium  sunm  el  aies  r.onfessa;  sunl ; 
«i  quidem  satis  dignce  qued  spiiiialem  columb<s  secutiT 
suni. 

'  Forie  ad  viiandum  lioiiiinuin  aspi'ctnm  ac  fre- 
queiiiiam,  qui  ejus  sanciitaiis  laina  ei  advi-ntu  cuiii" 
nioli  iindique  conlluxisseni,  in  luini  onerlo  it«r 
fecisse  dicendua  est ;  sive  ui  celln-  siiinudinem  vel 
iii  iiincre  liieretur. 

1  Aclier.,  coinpulsus  eU  ut  ..  occurrere  ;  iliid.  deest. 
Uilevo  nomlne;  ibid.,  el  jniu  jamqua  ejanimanli..'. 
recederei  ..  in  ejus  nemine  Clirisli,  cuius  nomiiie  epiii' 
tiilem  adteiuuin,  eic. 

"■  In  Ms.  Ilo.boniag.,  Autela  ;  in  alils  inss.  ni.igis 
ciintiiso  noinine  iWeH(«/arico  scriliitur.  Snriiis,  Mile- 
vico  pw  r.  Videliir  M:iiile  oppiduin  csse  ad  Seqiianain. 
Bulland. 

"  Idoin.  pro  pauperum  remediis  regi  tuggetlionem 
proponerel. 


405 


VENANTII  IION.  CLF.M.  FOKTINATI  OPKRUM  PAUS  II. 


4»S 


illis  aliquid    regi   s(ig'^essissel ,   luiic    Cliililebertiis  A  >>a>iiioi"Me   iioii  iiirraiKlahiiiir.   Cuin   qiiadam  vice  in 


•  Cresceiiilniio  iniperat,  ad  queiu  cura  piililica  pcrii 
nelial,  M  quod  ei  B.  I>alcriiu8  iiijiiiigeret,  ctpedirec. 
Qii.id  ille  proiiiiliftns  iniplerc,  mciililiis  e>l  :  pro- 
fcclusquc  ad  parles  Curyuiidlaf,  praediclo  aaiicilssiiiio 
iiescieiiie,  per  biduiini  Cresceulianiis  erravii  exc*- 
tiiiiis.  Cresceniianus  •>  culpam  remiiiisceiis,  undc 
ilhiiii  lain  rcponie  tenebrosus  error  iiivaserit,  re- 
gressus  velociier,  iiiipeirala  venia,  ul  culpa  cordc 
exiil,  ociilos  liix  iulravii,  cl  doclior  post  cxcaaieiii 
jussa  servi  Dei  coniplevii,  ut  ei  lioc  crcdeieliir 
lurainatla  menlis  magis  qiiam  eorporis  recepisse. 

13.  Qul  cuiii  septuagenarius  «  abbaiis  ollicio  lum 
virluiibus  lungel-etiir,  el  in  cellula  sua,  quaiu  pri- 
luuiii   Sesciaci    a;diiicaverai ,    qniesceret,  quadani 


1  reiideiiaci)  vllla,  Sevcro  comile,  adveiiisscl,  qua>- 
diiiii  feiHiiia,  civis  Itliedniiica,  ^  ei  °tn  cratione 
oblata  est  iiiiita.  Tunc  a  sancio  viro  oratione  coni- 
pleta,  statiin  iiiulier  longa  rupit  sileiiiia,  ncc  inimico 
miiiitalis  servivit  diutiiis. 

14.  Cum  lcrtiuin  deciinum  annura  vir  Dei  agcrrf 
iii  puntilicaiu,  statim  altera  dic  Pascbae,  cura  rraires 
in  Sctciaco  visitare  cuperct,  iii  inrirmiialem  irruil; 
pariier  autein  Scubilio,  iii  >  Maiidaiicnsi  monasterio, 
in  Inlirmilaicm  incidii.  Dirigunt  crgo  ad  se  Invict^m 
III  priusquam  de  saeculo  discederent,  se  videreiil. 
Tunc  mlssi  ■"  sese  obviantes  iii  iiinere,  8.  Scubilio- 
iiein  iiionent  ut  Iratri  siio  occurrerel,  scd  tracliio 
mnris  opposiio  non  valuit  nocturno  tempore  iran^- 


iiocic,  visiis  esi  ci  ipse  locus,   ^  ciariiate  magna  B  ireiare.  Attamen  ciim  saacti  (erc  iria  miliia  spatia 


perfusus,  et  ad  eum  venientes  in  visione,  qui  ad 
Deuiii  inigraveraiit ,  •  Meiaiiiiis,  '  Leontianus  et 
8  Vignr-episcopi,  euin  per  revelalionem  ordinaveriint 
anllstitem.  Tunc  ipse  stupeficius,  quanivis  ca  apiid 
i*  se  retinens,  tunc  noii  propalaverit,  pesi  tamcii 
declaravit.  Nam  nec  longo  iniervalio,  ad  supplicaiio- 
neiii  tam  plelis  quara  principis,  Abrincis,  pasiore 
decedente,  successit  :  recusare  non  poierai  quod 
jaiii  secreta  Dei  dispensatione  porieniatuni  rucrat. 
igilur  effeclus  pontifex  ita  sc  in  aedilicatioiie  nova- 
rum  ecclesiarum  vel  restauraiione  exercuit,  doiiio- 
rum  recuperaiione  succiii.xil,  cullura:  utilituie  appo- 
suit,  pauperura  administratioDe  prorudii,  ut  esset  iii 
aingulis  niirab.lis,  et  in  umnibus  singularis.  '  lllud 


interessent,  eadera  uocie  B.  Paternus  una  cum 
fratre  suo  prxdicio,  glorioso  el  nobili  in  tritimpho, 
feltci  viatico,  euiii  eliuru  angelico,  In  cwlesti  senaln, 
ile  terrenis  piat  auiiuas  emisepiHti  ad  Ghristum, 
sc^ue  mutuo  in  gUiria  rei  ererunl.  Quemaduiodaui 
aoiein  "  Lauio  episcopus ,  qui  Ibidem  aiile  dies  oclo 
ad  visitandura  cuiii,  "  nesciens  fju«  iiiorbura,  advc- 
nerai,  ad  basilic.iin  in  Sesciaco  B.  Paieriio  impeii- 
dit,  el  deduxlt  exsequias  :  sic  P  Lascivius  episcepiis 
S.  Scubilioiieiu  ad  eaindem  basilicam  ileduceus,  lii- 
neri  alleriiis  accessit  et  contincntes  cbori  in  unuiii 
iiascieules  coiiveaerunt  :  i  et  sanciissimi  viri  ora- 
tionis  locum  quein  adiiicaverunl  parller  eadeiu  die 
occupaverunl,  felici   sub   Iransitu,  '  ut   ncc   mortis 


•  Siirio  et  allrjuibus  mss.  Creicentio;  et  infra, 
C'rM(°«n<ius.  Bollaxd. 

^  Acber.,  qui  ctilpam  remininens...  ut  eulpa  cordit 
exiit,  oculitlux  inlravii. 

«  Idem,  abbati$  virtuiibus  (iii  iiiarg.  vicibus)  (uiige- 
relur. 

^  Ib.,  niira  claritaie. 

*  S.  Melanius  episcopus  llbedonensis  fuit  <um 
Leoniiano  in  Aurelianensi  concilio  an.  509  (/".  511), 
.etvixitad  an.  550.  Bolland. 

'  Leontianus,  etlani  lii  mss.  Leonlius,  et  a  Surio 
Lueianui  «cribitur  :  quem  eplscopuni  Constantien- 
sem  fuisse  supra  dictuni  esi.  Bolland.  Iiiierfuii 
coiicil.  Aureliaiiensi  i  an.  511,  ei  ei  subscripsit ;  quo 
ex  calculo  aelas  S.  Generosi  ac  B.  Paterni  colligeiiUa 
esi.  Ex  Mabil. 

8  I  S.  Vlgor  fuit  episcopns  Bajiicensis  :  colilur 
Kal.  Nov.  Sialtem  aiile  aii.  537  inurtuus',  quia  luiic 
Leucadius  episcopus  Bajocensis  interlult  Aurelia- 
nensi  m  coiicilio.  Perperam  a  Surio  Beor ;  ln  mss. 
etiam  Vehor  ei  VJVlor  lej^ilur.  In  mss.  Kuihoinag.  ei 
liegiiiae  Siieciae  Vigor  lecte  dicitur.  >  ll«c  Bnll. 
Nuiat  verii  Cointius  ad  an.  550,  n.  6,  tres  istus 
e|)lscopos,  qui  Pateriiuin  per  xisura  episcopum  ordi- 
iiaverunt,  iii  illis  regiuiiibus  i>edisse  ubi  Pateriius 
iKiilia  iiioiiasterla  evsiiuxerat. 

>>  AehiT.,  teii  apud  se  retmens,  quamm  tune  tacue- 
rit,  post  proOavit :  el  paulu  pusl  :  Aftrt/irai  pusior^ 
recedente...  mox  efftctus  ponlifex  ita  le  in  eccletiarum 
imiauiaiioite,  vel  tiova  adijicatione  exerciiit...  ciillurce 
ulililaum  dispomil...  pauperuvi  aUmiHistraiioiiem 
pro[u,lit  (ct  lu  niaiK  piuvidii). 

t  lUiil.,  lllud  eiiam  merilo  memoria;  non  frauiiatur. 

i  Mss.  Itfgiiia;,  Teiideciano  ;  iiis.  Bodee.,  Tlieode- 
^iaco ;  iiis.  Trcvir.  el  Siirius,  1  hcoilesiaco.  Itoi.LAN» 

■^  Acb«r.,  cum  oriiiwne  ob:uia,  elc,  iiri'  poniil  im- 


mico  servire  diuiius,  pro  qua,  libertatit  aitetor,  Chritlus 
fuil  invocatus. 

1  In  aliquot  msS.  Maudanensi,  quod  forsan  CS8C 
S.  Mlcliaetis  in  Monte  insinuaviiiius.  Aliter  dlciuin 
Madiiniiim,  iladuiiium,  vel  ilalduinium  arbitratur 
Arturus  du  Uoustler  in  Neusiria  pia,  |iag.  6i.  Sain- 
niartliaiii  liullcant  Maclovienie  moiiatteriuni.  Non 
videtur  taiu  proeul  abtuisse.  Bolland. 

".Acber.,  se  tiuiceni  obviantet  D.  Scubilionem  iu 
itinere  coininonent ;  el  paulo  posl  :  cum  tancio  [raire 
ttio  ijlorioso  praposilo  nobiti  in  triumpho  ;  ibiii.  ite- 
suiil  baec  verba  :  ieque  muiuo  iii  gloria  repererunt. 

»  Laulo  episcoput  Ecclesiue  Coitstantina;,  vel  lirio- 
vcrensts,  h;ic  ronuula  subscripsit  concilio  Aurelia- 
iieiisi  V  aii.  5.17.  Inscripius  esl  Martyrulogiu  Kom. 
ad  dieni  ^"2  Septenib.  Uolland. 

"  Aclier.  nuii  legll  ba;c  verb.i  nescieits  ejut  mor~ 
D  bum.  Ibideiii,  ciiin  ail  Imsiliiam  Setsiaco  B,  Puleritun 
deducerel,  impendens  exicquias,  ilem  Lasciviut  B, 
Scubilionem  ud  baiilicam  ipsam  dedueeret,  utroqut 
continenle  choro  psallenlium,  in  unum  netcientet  pon- 
ti[ices  cijitreiterunl . 

f  La^civius  episcopus  concillo  Pariiiensi  iii  sub- 
scri|>sii  aii.  M,6,  sei  cujus  luci  lueiit  nou  indlcaiur. 
Iii  iiiss.  Ltiudus  ciiani,  ot  a  Suriu  Lauiciut  scnbitur. 
In  HiKlecensl  iiis.  ilieuiilur  :  duo  e  i>ii-iiiu  ctvilalibu* 
epiicopi  oeutiu  noiniiie  eipresso.  Uuu.am>. 

4  Sequeiilla  sunt  ex  uiss.  Trevir.  ci  Keglna).  Iii 
Rothoiiug.  Iixc  sulnm  eraiit  :  et  lanctorum  coipotd 
liiiiul  cum  gaudio  inUuinitrunt.  Bollamd. 

'  S.  P.iiernuiii  decessisse  aii.  bbli,  ila  osieiidli 
.Mabilluiuiis  In  iiuiis  ud  Vitani  S.  Pjteiiii,  aa:e.  i 
Ueiied.  Pateriiiii  scillcct  obili  inwt  cmicilium  Pari- 
sleiiHC  celebratum  aii.  ^iT,  lul  ipse  iiiterfuil  ac  lub- 
si'n|>sil,  et  obilt  deciiiiusexto  K;il.  Maiai  |>«ui'i.'>  pMl 
u/ii^iu   die  raultm  lii- 


Pusiba  diebus     ciiMi  i|iildeni 


497  VITA  S.  RAUEGUNDIS  REr.lNJ:.  198 

c*8(is  iliviiJL'ri'1  ijiins  seniper  iiiia  viia  coiijunxii :  ac  A  sue«:iilo  meriiis  reliclbos  occurrerunt,  iniracula  f.icieii- 
simul  uiio  iiiuiiiento  cuin  alleru  altcr  "  sepwllus  est,      les  pnsi  obiium,  qui   lieatis  operibus  vivuiit  integri 
cuB»  el  tn  peregriiiatioiic  alier  alienim   secutus  est.      post  sepulcrum. 
Sic  Redcmptori   nostro,  amaiuii  unicn,  elecii    de 


lernus  et  Scubilio  iii  morbiim  incidisse  rereraniur, 
el  eadem  noctfi  esse  mortui.  Qiiol  noii  iia  inielllgen- 
(Inin  est  ac  si  conse  lueiiie  iiocte  qna  aegroiare  ecBpe- 
raiit,  morte  decesserint ;  cuai  Lauiu,  episcopiis 
Conslaiitiensis,  oclo  diebns  cuin  Faierii'»  comnioraliis 
Sessiaci  n:irrelur,  qiio  Paierniis  altera  die  Pascha; 
adyenerat ;  sed  illud  soliim  indlcalur  Paternum  et 
Scubilionein,  posi  segritudinein  aliquot  dierum,  ea- 
dem  nocte  vita  fiinctos  luissc.  Qiix  cuin  iia  sint, 
rei;le  videlur  S.  Paterni  obitum  collocari  posse  an. 
565,  undeciin  post  Pascha  diebus,  (|Uod  eo  auno  in 
diem  quintiiin  Aprilis  inciderat.  Hiec  Mabilloniu^. 
Quibus  posiiis,  conseqiiitur  S.  Paternuin  creatum 
luisse  Ai)rlnccnsem  episcupum  an.  5.^^,  et  natuin 
an.  482,  quippe  qui  septuagen:irius  luerit  creatus 
ponlifex  (ut  nurraiur  in  ejus  Vita  c.  3),  ei  tredecim 
posl  aonus  decesserii.  Ai  Cointius  natum  euni  eti- 
gtimat  an.  48U,  et  an.  550  ad  sedein  AbrincenSi-in 
«vccluin  fuisse  ;  idque  ob  eam  causain  quod  is  piiiut 
Paiernum  obiisse  feria  secunda,  idque  die  deciiiia 
scxta  Aprilis;  quo  die  noiuen  illius  legitur  in  labu- 
lis  ecclesiasiicis.  Uode  ejusdem  obituiu   referl  ail 


an.  563,  quo  littera  dnminicalis  fuil  G,  proindeqiie 
dies  16  Apnlis  erat  feria  ii.  Veriim  liic  calculiis  (ut 
Bollundus  animidverlii)  baud  nitiiur  ullo  cerlo  fiiii- 
ilamenio,  ciim  ex  Viia  S.  Palerni  nullo  inodo  con- 
stet  euin  ubiissie  feii;i  ii,  et  anno  565  dies  Pascliai 
iiiciiterii  in  diem  23  Martii  :  unde  ronsequcretur  S. 
Paiernum  tres  integras  liebdouiadas  aegiuni  decu- 
buisse,  quod  non  appariH.- 

"  Vi^uiitur  iisque  bodie  cenotapliia  SS.  Paterni  et 
Scubilionis  in  vici»  S.  Paterni,  vulgo  Sainl-Par  ap- 
pellato,  dioecesi?  Consianiiensis  adorain  niariiiinam 
Uceani,  baud  procul  a  Grandivilla  oppido.  liiic  gine 
dubio  sita  erai  alibaiia  Sessiaccnsis,  posiea  S.  Pa- 
terni  dicia,  quain  Uicbardiis  II  dux  Noriinaiiiioruin 
moiiasterio  S-  Micliaelis  in  Monie  Tuinba  atiribuisse 
legilur  iii  Neu^iria  Pia.  Nunc  locus  rcdacius  esi  iii 
vicum,  insignituiii  lainen  nomine  baronix,  qusc  a 
praedicto  S.  Micbaelis  coenobio  bacteiius  dependel; 
ubinuper.hoc  est  aniioDomini  I<>ti4,  die  1  Seplemb., 
B  corpus  S.  Gaudi  Ebroiceiisis  eplscopl  inventum  cst. 
Mabill. 


PRiEMOISITIO 

IN  VITAM  SliQUENTEM  S.  RADEGUNDIS  UEGIN;E. 

Vtfam  S.  Radegundh  a  Fortunato,  ejiitdem  prcecepiore,  scripiam  (uisse,  fidem  ceniisimam  facit  Uaudomvia, 
tanctimoniatis  monasterii  Pictavicnsis,  ccceva  ipsius  Forlunati,  quce  in  Vita  iteni  S.  Rade(iunUis,a  scconsetipla, 
ktec  de  illo  et  se  testaiur  :  Nun  ea  qu.i:  vir  apostolicus  Fortunaiiis  episcopus  de  bealic  Viia  coiiiposuii  itera- 
muB,  sed  ea  qua3  protixitaie  sui  prxlerinisii,  sicui  ipse  in  libro  suo  disseruii,  cnin  diceret  de  be.ilx  virtuli- 
but  :  Sufliciat  exiguitXB,  ne  fastidiaiur  ubertas;  mc  ri'putetur  brevissiinum,  iilii  de  paucis  aKiiosciiur  ainpli- 
tudo.  Haec  autem  Fortunati  verba  leyuntur  num.  5!)  Yilee  ipsins  Radcgundls,  quani  iub  nom  ne  Fortunali  edi- 
mus.ul  exslat  swculo  iBened.,  pag.  519,  a  cl.  Uabillonio  nutii  doclistimis  iliuslrala;  guibus  vel  de  nostro 
aliquid,  ubi  opportunum  visum  est,  pro  more  adjecimus. 

VITA  S.  RADEGUNDIS  REGIN^. 


PROLOGUS. 

1.  Redemptoris  nostri  taiiium  dives  csi  lar^ilas, 
utin  sexu  inuliebri  iclebrei  forles  vintoiias,  etcnr- 
pore  fragiliores  ipsas  reddat  fcininas  viruiie  nicniis 
iiiclytx  gtoriosas.  Quas  habenies  nascendo  iniilli- 
tiem,  facitChrislus  robustas  ex  fide;  ut  quoi  videnior 
inibecilles,  dum  coronanturex  mcriiis,  a  quo  efli- 
ciuniur  fortes,  I.' udem  sui  cumulenl  Crcaioris,  ha- 
bcndn  in  vasis  iictilibus  tbesauros  coeli  recondiios  : 
in  quarum  visceribus  ciim  suis  divitiis  ipse  r£x  habi- 
taior  esi  Clirisiiis.  Qnx  mortificantessc  sxculo,  de- 
specto  terriE  consortio,  defxcaio  [A/.,deserio]mundi 
conlagio,  non  conridenies  in  tubricu,  non  sianies  in 
lapsu,  quxrentes  vivere  Deo,  ad  gloriam  Redempto- 
ris  sunt  copuiatse  p:iradiso.  In  quo  est  pariter  nuine- 

"  S.  Radegnndes,  de  qiia  plura  scripsimus  in  Vita 
Forlunati,  et  de  quu  p:>ssiiii  in  notis  ad  opera  ejiis- 
ilem  suinns  locuti,  ubiil  an.  S87,  ciijiis  fiiiios  sc  cii- 
rassenarrai  Giegorius  Turoo.  in  liliro  ile  Gl.  tjouf., 
cap.  106;  quoproindc  aniio  cin  iicr  lurc  ejus  Vila  a 
FortiHiaio  elucubrata  esse  credcnda  csi. 


C  ri>,  cojiis  \iise  prx'seniis  cursum,  licci  seriiione  pri- 
vaio,  ferre  tentaviinus  In  publicum,  ut  cujus  est 
vila  cum  Christo  in  gloria,  inemoria  rclaia  celebrelur 
in  roundo. 

VITA  INCIPIT. 

2.  Deatissima  igiiur  ^  Radcgundis,  natione  bar- 
bara,  de  regione  Tboringa,  avo  rege  Rassino,  palrun 
llerinenfrido,  paire  rege  Berelbario ,  in  quanlum 
altitudo  sxculi  tangit,  regio  de  germine  oria,  celsi 
licel  origine,  iniilto  celsior  aciione.  Qux  cum  sum^ 
mis  suis  parenlibus  brevi  maiisissel  tempore,  tem- 
pestate  barbarica,  •>  Francorunr  vicloria  regione 
vastata,  vice  Israeiitica  exit  et  migrat  de  pairia. 
Tunc  inler  ipsos  '  viciores,  cujus  essel  in  praida 
D  rcgalis  puella,  fii  conieiilio    de  capiiva.  Et  iiisi  red- 

b  De  bac  Franconim  advarsus  Tlioringos  expedi- 
tionc,  legesis  Greg.  Tur.  lili.  iu  Hist.  Franc,  cap.  7, 
el  Foriiinalviin  iii  libro  singiilari  de  Toringice  excidio. 

•^  Ui  reges  craot  Tliendoricus  et  C.loiarius,  fra- 
trcs,  ui  ibidem  narral  Grigor.  Turou. 


490  VENANTH  HON.  CLEM.  FOIITUNATI  OPERUM  PARS  II.  5(K. 

•;iu  tuissel,  iransacio  cerumine,  in  8e  reges  arina  A  Auej.is  doniucn  insirn  i.  iibi  leciis  cnlie  con»|>osili«, 
inovisseiit.  Uiiai  »iiiiens  in  sortein   pr*ce!8i  regis 


»;iilolarii.  in  Verninaiidenseni  ducia  •  Aiujas,  in 
Mllii  regia  nuiiienJI  causa  cusiodilius  esl  depulala. 
« iiiae  puella  Inler  alia  opera  quae  senui  ejus  congruc- 
l  aiil,  lilleris  esl  erudiu  :  freqiienler  loquens  cum 
Ijarvnlis,  si  conferrei  sors  lemporis,  nianyr  Oeri 
<  upiens.  Indicabai  adolescens  jam  tunc  ncrila  seiie- 
i  liiiis,  obliiiens  pro  parle  quae  peliii.  Denique  dum 
«•ssel  iii  pacc  llorcns  Ectlesia,  ipsa  esl  a  dmuesilcis 
|ieiseiulionein  peip.saa.  Jain  tuiic  id  agens  infantula 
i|uidquid  sibi  reiuansissel  in  iueiisa.  cilleclis  parvu- 
lis,  lavans  capita  singiilis,  composiiis  sellulis,  por- 
rigoiis  ai|iiaiu  manibus,  ipsa  cibos  iiiferebat,  ipsa 
inisceliat  infantiilis.    Iloc   eliain   pra^mcditans  cuni 


congregaiis  egeiiis  feiiiinis,  ipsa  eas  lavans  in  iIk'I'. 
iiiis,  niorborunique  curaiis  putrediiies,  vironiin  ca- 
piu  diluens,  minlstcriuni  faciens,  quos  anie  lavarai 
eisdeni  sua  nianii  misccbai,  ut  fessos  de  sudorc 
sunipla  poiio  rccrearet.  Sic  devola  femina  naia  ei 
iiupta  regiiia,  palalii  domiiia,  paii|ieribiis  serviebat 
ancilla.  Iii  mensa  vero  bubocculie,  ne  lorte  cognosce- 
relur  ab  aliquo,  anie  se  posilo  cuni  leguniine  lcrcu- 
lo,  intcr  cpiilas  reguin,  inore  Iriuni  pnerorum.  fava 
[faba|  vel  lenticula  delectabiliier  vescebaiur.  *>  De 
cursu  vero  decantando,  elsi  sederei  in  prandio,  excu- 
sans  se  rcgi  aliquo  casu,  ut  Deo  redderei  debituni, 
se  subducebal  convivio.  Qu*  eRressa  Dominu  psalle- 
bai,  ei  curiose  requirobai  quali  cibo  foris  panperes 


Sainnfle  •>  parvulo  clerico  gerebat :  facta  cruce  lignea  B  refecissenl. 

|ir»cedenle,  siibsequentes  psallendo  ad    nraloriiim 

rum  graviiaie  nialiira  siinul  parviili  properabani.  Ei 

ipsa  l.iiiicii  cunisua  veste  nitidans  pavinienium.  Ciica 

allare  vero  cuin  s  facileriiio  jacenlein   piilveiein  col- 

ligen-',  foris  ciiin  reverenlia  recoinlcbat  poiiiis  qnam 

"  vergfhil.  Quam  cnm  pr;pparatis  expensis  '  Viclii- 

riaci  volnissei  rex  praidicius  accipere,  per  '  Beral- 

cliani  :iU  Altcjas  nocte  cum  paucis  elapsa  esl.  Dciiide 

Siicssio  .i-i  cum  eam  diresisset,  uiregiiiani  erigerel, 

«  cvii.ins  poinpam  regalein,  ne  sseculo crescerel,  Sf d 

cui  liebeliaKir  et  humana  gloria,  non  rantatnr. 

5.  Nnbit  ergo  lerreno  principi,  nec  tamen  separata 
a  Ctflesti.  Acdiiin  silii  accessisset  s^a-cularis  potcstas, 


inagis  qiiain   pirinilierei  digniiaa,  se  plus  Inclinavii 


5.  lieni  nocturno  tempore,  cuin  reclinarel  ruin  prin- 
cipe,  rogans  se  pro  bumana  neccssitate  coiisurgere, 
levaiis  egressa  cubiculo,  landiu  anie  secreium  ora- 
tioni  iiicnmbebat,  jactato  cilicin,  ut  so'o  calens 
spiritu  jacerel  gelu  pciietraia,  loia  cariie  prxinorlua  : 
noii  curaiis  rorporis  tormciita,  iiieiis  inteiita  para- 
diiO,  le«e  reputans  quod  ferret,  laiiluin  ne  Chrislo 
vilesceret.  inde  regressa  cubiculiira  ,  vii  tepeUeri 
poierai  vel  foco  vel  leciulo.  De  ijiia  rrgi  dicebatur 
habere  se  potius  jugalem  monacham  qnam  reginam. 
tnde  et  ipse  irriiatus  pro  bonis  erat  asperrimus.  Sed 
illa  pro  partc  lenlens,  pro  parle  lolerahal  oiodeste 
rixas  illaias  a  conjnge. 

6.  Dicbus  vero  Quadragesiuiaa  saiis  est  scire  qua- 


voluntas.  Subdiia  semperDeo,  secians  nioniia  sacer-  ^  liter  se  reiexit  inter  vestes  regias  siiigulariter  pu^ni- 


doinm,  plns  participata  Clirisio  quain  sociala  conjii- 
gio.  IIIo  ven»  aiib  icinpore  lentamus  paiefacere  dc 
iiiullis  paiica  iiu:i;  gesserit.  Ideo  jiincia  principi, 
limcns  ne  Deo  degradassei  «uiti  mnndi  gradu  jToli- 
le.ct,  ?e  sua  cuin  faculUite  eleeinoi.yiise  deiiicavil. 
N.mi  luin  sibi  aliquid  i!e  tiibutis  aciiderel,  cx  oinni- 
liiis  qiix  venissiiii  ad  eam,  aiiie  dedii  deciinas  i|uaiii 
lecepit.  Deinde  quod  supererai  nionasteriis  dispen- 
iah.ii;  et  quo  ire  pede  nou  poterat,  transuiisso  mu- 
nerc  circuibal.  A  ciijus  muuiriccntia  nec  ipse  se 
ubscoiidere  potuii  ereniila  ;  et  sicuii  iie  prciiierctur 
a  sarciiia,  quod  acccperat  erogabal.  Apud  quam 
«•^eni  vox  non   inaniier  sonuii,  nec  ipsi   cjiii  burda 


icns.  Igiiur  appropinquanie  jejunii  tempore  initicos 
ad  religiosan)  monacbam,  nomine  Piam,  in  sancto 
p  oposito,  illa  dirigebat  veneranter  iii  linteo  sigilla- 
tiiiii  cilicium;  qiiod  sancta  induens  ad  corpus,  pcr' 
lotani  Quadragesimani  subter  vesie  rcgia,  dulci  por- 
labat  In  sarcina.  Transactis  diebus  similiier  sigilli- 
tini  reiransmitiebai  cilicium.  Sin  autem  rex  deessel, 
quis  credat  qualiter  se  orationi  dilTunderei,  qnaliter 
se  lanquam  prxscntis  CGristi  pedibus  alligarei ;  ei 
qiiasi  rcpleta  dcliciis,  sic  longo  jejunio  saliaret  iu 
larryniis?  Cni,  despecto  venlris  eduiio,  Chrisius  tou  i 
reficiio  ei  toia  fanies  erat  in  Cbrisio.  * 

7.  Illiid  qua   pleiaie  pera^ebat  solliciu,  ul  qua 


|Ta;leriit  :  saepe  doiiaiis  indnmenta,   credens   sub      pcr  oraloria,  vel    luca  vencrahilia,  tola  nucte  perlu- 


iiiopis  veste  Clirisli  inembra  se  legerc,  hoc  se  repu 
tans  perdere  qnidquid  pauperibus  nnn  dedisset. 
4.  Adbuc  animuni  tendens  ad  opiis  niiscricordia-, 

>  Aiicja,  .-lr/ii:<,  in  Veroinanduis  ad  Siiiulnain  l1ti- 
incn.ciaiev  coinm  vicninm  ntnnero  quus,  quia  lisci 
ci:i:il,  uilno  vilias  publii-as  aiil  legias  appellahant, 
■iii  lladri.iniis  Valesins  in  llisi.  lib.  \xi  observavii. 
Maiiili.. 

i>  H.ic  periodns  sic  lcfiilnr  apud  llnll.  :  lloc  eliam 
Minr(iji>inia  cuni  Samuele  i^arvittu  cletico  >^eicbat:  fucia 
rriice  ligiifa  prcrccdi  tile,  dum  lubiequendo  psalleiilt-a 
i.d  oraloriumiiraiiiaie  malura  siiuiil  jmrvnti  projieia- 
hani,  iiita  lameiic uiii  tua  vene  pavimeHluin  uiiidaut; 
tirca  lUlare  verocum  facilcrijio,  elc. 

<  Faciiergiuin  pro  andarlo,  quod  faciii  sorde<>  ter- 
i;i'.  Uaiiili.. 

"  Uull.,  v<rf  r6iii  pro  vergebal. 


cercni,   caiidelas  suis  nianibus   facias  jugiter  iniui- 
siralial  ?   Uiide  hura    serotina   duni   ei  nuntiaretur 

larilc  quud  cani  ad  inensam  rex  quxreret,  ciica  re* 

« 

■"  Alii  Virforio;,  vi'rnaciile  Vifry.  iu   llrljjin  ilrabus 
leiicis  a  Onaco ;  iibi  M):iberliis  rex  inslinclu  Krt-ilv 
giiiidiii  occisns  est.  .\lind  c>l  ejnsdein    iinmliiis  uipi 
iiiim  iii  Canipania,  M;d  innc  Clolario  non  parebat. 
Mabiul. 

'  Suiil  qiii  pro  Itcralcbam  iinrcain,  vel  tatchum 
lcjjniulnm  |iiitciil,  ui  adiiotaiit  llnll.  iii  ni)li>  uil  liiiii>' 
liicniii. 

s  llullaiiil.,  ted  i./u  evilabal. 

^  Decursus  si\e  ciiiiiiis  pro  ofliclis  divini»  a  Viiv- 
gorlu  Tiiriinensi  et  Knriiin^ilo  nun  r.iru  ii>ur|iiiri, 
iliclnin  esl  iii  Vlia  S.  Geriiiaiii  e|i.  1'aris.  «d  ii.  ">!>. 
Detoiiiare  b.c   rl    alibi  p^issim  ;>io  miurti  «uinitur. 

MvBII  l. 


SOt  VITA  S.  RADEGUNDIS  REGIN/E.  S02 

t)'M  (Jiiin  saingibni,  rixas  liaLel.at  a  conjiige,  iia  ut  A  racul:i.   Denique  iii  '  Perurtna  liil.i  posi  prahdiufii 


Vitibiis  inuliis  princeps  pcr  mnnera  sAiisCncerel  quod 
ei  per  liiiguotn  peicas^ei. 

8.  Ad  ciijus  opinioHem  si  quis  servnrum  Dei  visus 
faiKset  »el  per  se,  vel  •  vocaliis  occurrere,  videres 
illam  cwleslem  liiliere  Ixliiiain,  et  liora  noctis  re> 
cursa  cum  piiucis  pergens  el.iiiiimis  per  nivein,  lu- 
luin,  vel  pulverem-,  aqua  calida  paraia,  ipsa  lavabat 
el  lergebai  venerandi  vesligia ;  nec  resisienle  servo 
Oel,  et  propinabat  in  palera.  Sequeiili  die  curam 
doiiius  coinmitlens  ^  creditariis,  ip.sa  sc  lutam  occu- 
pabat  circa  viri  justi  verba  ;  circa  salulis  instituta, 
et  circa  adipiscenda  vit£  cadestis  commercia  reien- 
tabatur  per  dies.  Ei  si  venisset  pootirex,  in  aspectu 
ejus  laelificabaiiir,  et  remuneraiuin  lelaxabai  ipsn 
(risiis  ad  propria. 

9.  Illud  quoque  quam  pruJenter  tiilum  pro  sua 
salute  providebat  impendere  :  quolies  qiiasi  '  inn- 
foriem  novum,  lineum  sahanum,  auro  vel  geiiimis 
oriialum  mnre  vesliebai  de  barbaro,  a  circiinisinnti- 
bus  iniellis  si  budarelur  pulclierrimiim,  indigiinm 
se  adjudicans  lali  componi  iinieolo,  mo.ii  cxueiis  tc 
ve.4iiinento,  dirigebat  loco  saiiclo,  quisquis  rssiKl  in 
prnxiino,et|iro  palla  ponebaiiirdivinum  super  aliare. 

1 0.  (jualiler  vero  si qiiis  pro culpa  criminali,  iii  assO' 
let,  a  lege  depulabaiur  iiilerfici ,  sanciissima  regina 
iiioriebaiur  criiciatu,  ne  designatus  rcus  niori;reiur  in 
gladio!  Qiialiier  concursnbal  per  doirieslicos  fldeles 
servienles  et  proceres,  quonini  blandiiiieiitis  nuilce- 
liat  aninium  principis,  doiiec  m  ipsa  ira  regis,  unde 
jirocesserat   sors  niortis,  inde  currcret  vox  salulis! 

11.  Ilis  igiiur  beaiis  aclibus  occii|iaiam  iiilantiira 
provexii  diviiia  cleincnlia,  nt  eliain  adliiic  in  palaiio 
iaica,  doniino  largienle,  declarareniiir  per  enm  ini- 

*  Suriiis  addit  per  alium. 

*•  Crediiarii  iidcin  eranl  ac  consiliarii  vel  caiiier:i- 
rii,  qiiibus  secrcla  commillelianliir,  GrKce  TtnTiv.ii. 
Lege  Diilr.  iii  Gloss.  ad  lianc  voceiii. 

•  Mafiirie,  niuliebre  capiiis  legiimpnliim  ;  Lineum 
tabanum  (a  voce  Tlieolisca  Sabaii,  qii.Te  liiileuin  si- 
giiifical)  liic  siiiiii  videlur  pro  vesiiniento  eii  liiio 
confecio,  cui  auiuui   et  genuna!  assuiu;  eraiit.  ll.v- 

BIL. 

1*  Permna  prn  Peronm  iisiirpalur  :  est  veio  Pe- 
ronna  urlis  munila  Gallia;  ad  Suininani  in  Picardia, 
de  qua  apiid  Valesiiim  in  Noiili:<  Gallianim  pau.  ii-1 
plur.i  videri  possunt.  Hiec  lere  Bnlland.  Ib.  adiMihmi 


dum  ambnlaret  per  hortum  sanctissiiiia,  rci  rcirusi 
pro  crimine  succurri  sibi  clamabant,  vociferantes  de 
carcere.  ipsa  quid  csset  inierrogal.  Meiniuntur  mi- 
nislri  qund  mendicnruin  tiirlia  quae^eret  eleemosy» 
nam.  Credens  lioc  illa,  transniitiit  quii  ii:digebat 
inopia.  luierea  a  jiidire  com|ielIiiiniir  tacere  qui  le- 
nebantur  in  compede.  Cum  vero  ^  nox  supervenis- 
sei,  dum  sibi  ciirsnm  diceret,  fraciis  vincnlls  sulati 
occiirriinl  saiici,-e  de  carcere.  Quo  cognilu  reos  se 
viderunl  qiii  bcaix meniiii  siinl,  dum  qiii  rei  fuerant 
de  calenis  solnii  sunl. 

13.  Ci  qiioniam  frequenler  aliqiia  occasione,  Di- 
viiiiiatc  prosperanle,  casus  cedit  ad  saliitem  ;  ut  baRC 
religiosius  viverel,    fraler  '   inicrliciiiir  innocenier 

"  [M.,  innocens].  Directa  igilur  a  rege  veniens  ad 
be.iuim  Mrdardum  Noviomago,  supplicai  insianler 
ut  ipsam  iiiutaia  vesie  Domino  consecrarci.  Sed  me- 
mor  diceiiiis  Aposioli  (/  Cor.  VM):Si  qua  ligata  sit 
conjiigi,  noM  qnserat  dlssolvi,  difTerebat  reginain  no 
vcsie  logeret  nionacliam.  Adbuc  beaium  viriini  |ier- 

'  lurbabant  proceres,  et  per  basilicam  graviler  ab  al- 
t  iri  rclrabeb.iht,  iic  velaret  regi  ciinjiinelara,  ne  vi- 
ileretur  sacerdoti  ui  prsesumeret  principi  subducere 
reginam,  non  publicanam  ,  scd  e  publicam  ;  qiio 
sanclissima  cngniio,  inirans  in  sacrarium,  moiiacliica 
veste  indiiitur,  procedii  ad  aliare,  beaiissinium  Me- 
dardiim  liis  verbis  alluqiiitnr  diiens  :  Si  mc  conse- 
crare  disiuleris,  ct  pliis  honiinem  quam  Deum  li- 
mueris,  de  nianii  iiia  a  paslore  ovis  anima  requiratur. 

^  Quo  ille  conteslationis  concussns  tunitnio,  maRii 
superposila,  cnii>ecravit  ''  diaconam. 

i5.  Mus  indumeiiiiiin  nobile,  qiio  celeberrima  die 
solebat  pompa  coniiiante  regiua  procedere,  exiita 

cerii  artirinare  :  Bolhiiiilistis  vero,  eo  propendrre, 
iil  exisiiiiieni,  illiu»  leiii|ioris  episcopos  Galli:e,  iiii- 
niis  si  ieiiles  sive  periios  legiini  tTClosiaflicariim 
fuisse.  Veruin  non  lioc  vidftur  de  B.  Medardo  alfir- 
mari  pnsse,  qiii  Itadegiindi  peteuli  ul  veliiin  sbi 
impoiieret,  cniiiiiiuo  rejecii  illiKl  Ap.  prscip^eniis, 
ul  qua;  ligala  esl  viro,  lion  qnairat  dissolvi.  Qiioiin  a 
maliem  U.  Sledardiiiii,  curBene  peisp>'Cla  crai  egre- 
gia  pietas,  ae  sanciiias  B.  Kndegiiiidis,  niliil  dnUi- 
lasse,  quin  ex  voluntaie  Dei,  ac  nutii,  qui  nupiiariiiii 
ut  auclor,  ila  Doininus,  et  arbiler  esl,  qiixrerel  ea- 
dem  solvi  a  nupilarum  viiiculo,  ut  inagis  Deo  ipsi 
placerel.  Quocirca  nnn  aiite  ille  acquieui,  >iuam  U. 


ox  .Maliillnnio  de  Ke  dipl.,  I.  iv.   Peronn*  celeliiciii  D  Kadeguiides  dixissel  :  Si  me  consecrare  disluUris,  el 


Itadegiiiidis  cultiiin  fiiisse,  cujns  noniiiii  siibitib.iiiu 
piideiii  ecclesia  dicat;i  esl. 

'  In  .■'.pographii  Boilecensi,  quo  iisi  sunl  l'iill.,  Iiic 
locus,  .'ib  aitianiiensi  liberius  explicaius,  legilnr  Iioc 
niodo  :  Ciim  vero  uox  superveniiset,  ei  illa  cnrsum  (id 
e>t  officiuni)  decantando  preres  ad  Dominum  fnnderet, 
vmculaii  illi  divina  virtute  caieuis  ahsuiuti  occurrerunt 
S.  reginre  de  carcere. 

'  Koruinalus  jn  carmine  De  excidio  Tboringiae, 
Supplem.  Iil».  1,  iiidiicit  Hailegundem  Iralris  iitxt-iii 
paiheticeJ^  delleniem.  Mabil.  —  Porro  de  diviMiio 
itadegundis  a  rege  Clolario  pluri  apinl  Mabill.  lih. 
V  An.  Bened..  cap.  22,  el  Boll.  in  pra-iioi.  :id  Yilam 
S.  Radeg.  (Primce  curw  nota.)  —  An  nota  plurimiiiii 
allaborasse  cl.  Mab.,  ac  Bullandistas,  qun  nodom 
illiim  exsolvereiit  de  divorlio  B.  Railpguiidis  a  C"n- 
jiige  suo  Clotario  inconsulto,  eiy  uli  vidclur,  iitvi- 
>o  :  au  Mabil.  quideoi  multa  proponeie,  iirhil  tamen 


plus  homiuem  quam  Deum  limueris,  de  maau  tua 
a  Pastore  ovis  anima  requirelur.  Qiiibiis  verbis  per- 
ttiolus  S.  Pontifex  viileliir  ereiliilisse,  nnn  lam  se 
snlvere,  quam  Deuin  separ.ire,  qiiod  coiijiiiueral.  Es 
Iiiijusinodi  lameii  siiigolariliiis  exeniplis  nibil  prj!- 
jndi'  ti  hriiiitali  niipiiaruni  allerri  poicsl.  (Secundte 
lurw  nola.) 

8  Id  esi,  piiblice  seu  soleinniier  nupiam. 

^  tt  tainen  paulo  ante  curc.  Aurelianeiise  ii  anuo 
Cliri>li  &35  celebrattini  sic  si.niuil  cani>ite  )8  :  fla- 
cuil  ctiam  nl  nnlli  puslmodum  femince  diaconalis  bene- 
diclio  pru  condttionis  linjiis  friigilitnte  credaiitr  ;  nui 
licei  ex  aiiiiqnoriiiii  cannnuitt  |irxscriplo  aiiuorum 
qiiaiinigina  probalionem  revocaro  dunlaxat  vide,iliir 
Joaniii  Moriiio,  Exercil.  10,  de  Sacr.  Urdinat.,  cap. 
5,  iieqiie  sic  laineii  in  Kadegiinde  locum  bahult.  Dia- 
coiiissas  iininiitii  desiisse  ame  sieculuin  x  appare.l  es 
Aitonis  episc.  Vcicelleiisis  opisiola  ad  AmbrusliUQ 


50} 


VKNAMIl  IION.  CLtM.  FOUIUNATI  01>EUIM  PARS  II. 


soi 


pitiiil  iii  alUre,  •*  blallat  [At.,  bluttis]  geiniiiuUiqiie  A      15.  iliiic  cuiii  lii  villa  i*  Sija.>(lu&,  Picluvo  territurio. 


vrnaiiieiiiu  :  uimisain  divin^e  glorix  tot  doiiii)  oiierul 
[>er  lioiiorein.  Cingiituni  auri  poiideratuin  rraciuni 
(ial  in  upus  paiiperuin.  Siuiililer  acctdens  ad  celhun 
fcuncli  ^  Juiueris  dic  uno  qiiu  se  ornabal  leiix  rrgliia, 
i'i*ni|iosito  »ernioiie  ut  loquar  barliaro,  '  stapionein, 
•  uiulsas,  niaiiicas,  '^  cofeas,  fibulas,  cuncia  aurn, 
■liiiedani  geiiiniis  exomaia,  per  circulnni  sibi  profu- 
iiira,  suncto  tradii  :iliari.  Iiule  procedens  ad  ceilani 
\eiierubili8  •  Datdonis,  die  (|iia  debuit  ornari  prx- 
titanter  in  sa>culo,  qnidquid  iiidui  poteral,  censu 
diviie  feniina,  abbate  remnnerato,  lotuni  deilil  coe- 
iiobio.  .i£qtiiier  [.41.,  siiiiillier]  sancti  '  Guiidulli, 
|iost  lacli  «  Mettis  episcopi,  progressa  receptaculo, 
imn  iniiiore  labor.itu  nobilitavit  ^  Synergium. 


j>'Xia  pruidictuni  vicuiu  decenier  accederot,  ilinere 
prosperaiile ,  qiiallier  se  gessii  per  singula,  quis 
cniinierel  iiiliiiiia?  Qux-  in  inensa  sub  '  iladoiie  se- 
Itulatuiiii  [Al.,  siligineiiiii]  paiiein  abscunsuin  ,  el 
liordcaceiini  niaiulucubat  occulte,  sic  iil  neniu  per- 
cipcrei.  Nam  ex  illo  tenipore  quo  beato  Mudaidi) 
consecraiile  velnla  rsi,  usqiie  ad  inflnnilatem,  prx- 
ler  leguineii  cx  olera  ,  non  poniuin,  plscem,  vel 
ovuni,  iiec  quid  allud  edil;  potuni  vero  prxter  aquain 
niulsam,  alque  "^  piraiium  noii  bibil ;  ■>  vini  vero 
piiritaiein ,  aut  <>  medi  decoctioiiem,  cervlsi;equu 
tufbidinem  non  conligit. 

16.  Tum  more  suncti   Germani  [/ln(is<ioiior«uit] 
jubet  sibi  molain  secretissime  delerri,  ad  quain  loia 


14.  liinc  lelici  navigio  Tnronis  appuisa,  quae  sup-  "  Qiiadragesima   tantum    laboravli,  quantum  quairi- 


pleat  eloquentia,  quantum  officiosam^  quantumque 
iie  monsiravil  niunificam?  Qiiid  egeril  cirna  saiicti 
Martini  atria,  templa,  basilicam,  flens,  lacryrais  iu- 
Haiiaia,  slngula  jacens  per  limina,  ubi  missu  >  revo- 
cuta,  vesiibus  et  ornainenio,  quo  se  clariori  cnltn 
solebat  ferre  in  palatio,  sacrum  componii  altare. 
Iliiiccuin  in  vicuni  1  Condaicnsem,  ubi  gloriosusvir 
Marliiius  ei  Cliristi  satis  intinius  senalor  migravil  de 
sxciilo,  ancilla  Douiini  pervenissel,  dedll  uun  infe- 
riora,  Domini  crescens  in  gralia. 


duuna  refeclk)  posiulavit.  Oblaiiones  eiiain  suis  mu- 
nibns  facieiis,  locis  venerabilibiis  incessabiliter  dis- 
|iensavii.  Ergo  apud  sanctam  non  miiius  usus  niise- 
ricordiJR,  qiiam  erat  concursus  de  plebe,  ut  iiec 
deesset  qui  peleret,  nec  deficerel  quod  donaretur. 
Miranduiii  ul  omnibussatisfaceret,  unde  Ibesauri  lot 
exsuli,  uiide  tot  dlvitiai  peregrinae. 

17.  Quantum  expendebat  diurna  redempiio,  sola 
sciebai  qu«  peteotibus  deporl^ibai.  Nara  pr.^eler  quo- 
lidianain  mensam,  qua  refovebal  p  matricuraio,  duo- 


.•■«cerdulein  in  loin.  MIl  Spicllegii  Vel.  Scri,  l.,  pqg. 
123.  Mab.  Plura  dc  liac  re  Cjiinf.  ad  an.  bii,  n.  9t). 

•  Bolland.  sic  legnnl  huiic  locum  el  abtatis  gemmit, 
vrnamentis  ntensam  Uiviiioe  glfirice  oneral  yenerabilis ; 
:<riud  ins.  el  Smius  haleiit  oi/uiis,  ut  ibldeni  adno- 
i:int  Bolbiid. 

••  Noinen  hujusce  sancti  lcgiuir  diverslmode  ;  nam 
,hic  Jipud  Mabil.,  cl  !n  ms.  Yallislucentii,  ■quo  usi 
*unt  Bo'l.,  legllur  Cella  sancli  Jumeris.  Suriiis  legil, 
Cellam  S.  Nimerit,  \i-\  Eumeiis;  ei  in  quudaiii  ius. 
Divionensi  nccurril  Yimerus. 

c  In  eod.  S.  Gerniaiirnsi  legilur  slapione,  in  sexlo 
«Msu.  Scribeiiiliim  videlur ,  Scapionem,  ad  resinni 
iliadeniadesignandiini.  NainGennanls  liddiequeScup- 
pel^ilU  scu  capitis  redlUiiCuluin  dicitiir.  Si  veru  guls 
*lapionem  letinenduiii  vcHlv  vok  ista  ili;  peiluni  oriia- 
inentis  interpretanda  erit.injalia  Isaias  ln  c.  iiicoin- 
iiiemorat.  Nain  siapia,  eqiiestre  siippedaiieiiiii.  Mabil. 

^  Cofea,  slve  Cufin,  aut  Cofjia,  eral  caintis  rediiui- 
culum,  aiil  leguincntuiii,  quo  tutuin  ainbicb^iiur.  De 
lioc  vocabulii  plura  apiid  Dufr.  in  Gloss.  Cliron.  Vo- 
klense  cap.  7i.,  illic  relaiiini,  li;ibei :  Mitras  m  rapite 
fjestabiml  juveiies  tifrino/ue  sexus.  quas  vocabant  Bo- 
liclos,  post  Capellos  de  lino,  vel  Collia^,  dc. 

'  Claudiu^  Castellaiius  (ui  rereriini  Bull.)  in  sno 
Marlyrulogio  iiilor  sanclos  aheiiieios  collucul  venc- 
rabillm  Dailoiiem  :  (|Ui  prliinis  fiieril  abbas  iiiuiiu- 
^terii  Conchensi*  (vernaciile  Cum/ues)  upud  Khuienos 
iii  Gullla.  Sed  ejus  iiicerla  ailas. 

'  Ita  niss.  Codd.  El  taiiieii  iiullus  Gnnduin  noinine 
legitiir  Metiensis  episcopus  usque  ad  Linlovici  I'ii 
iet.-ilim.  An  forte  pru  (iiindulli  legenduiii  Gosceliiii, 
qiii  saeculo  vi  scdl  Mellensi  |ir:el'uit?  Ma.iiii.. 

*  An  furle  pru  Uettis  .\oviomagi  Ifgeiidiiiii  esl? 
^uin  revera  iii  illa  sede  posi  be.iluin  .Medarduni,  el 
FauFliiiuin,  qiii  illiiiii  excepit,  seilll  Guiidiitfus  ;  quciii 
huiic  Kadegundes,  aniequuni  croareiur  cpiscopus 
Noviomenslh,  de|;eiil<'iii  iu  iiiMiiasteiiu,  cunvcneril. 
Niki  furte  pro  Oundutj»  Mijulfus  IokimiiIus,  qui  Met- 
i>'iisem  M>deni  luii^^cciiil.i  an.  a^iK,  ui  liabci  Cuiuuui 
«d  liunc  aiiiiuui. 


•i  Synergium,  Incus  in  quo  plure^  simul  operaniur, 
bic  usurpuri  videtur  pro  nionasierio,  quod  eudem 
-  rationc  iioiinuiiquani  asceierium  appellainr.  Mabil. 
C  '  Sic  legendiim  probuni  veteres  ineinbranx.  iiun 
vero  missorevocalu.  vel.  iniuore  «ocafo,  ul  apud  Sii- 
rium;  codex  D.  d'Herouval  ex  anianuensis  inler- 
pretatioiie  habel  :  missa  celebrata,  sed  perperam,  ut 
coii$tare  videlur  ex  adiiniatis  in  Vilani  S.  Gerinani 
episc.  I'aris.,  ii.  60.  Mabil.  Ai  lcgunl  Boll.  missa 
celebrala. 

1  AliquanHo  vocaiur  Conijaie  Turonuin,  ul  ftbalio 
ejusdein  nuniinls  locu  dislingiiatur.  Bollah0'. 

^  Sais,  iiiier  Turones  ei  Picloiies. 

t  Eadeiii  voce  ilerum  uiilur  Fonuiiaiiis  infra  n.  21, 
quo  in  loco  Codex  Conclieiisis  scribil,  sub  platentit; 
cum  in  aliis  babeatur,  sub  Fladone.  Ex  quo  intelli- 
gas  Flaiones  esse  placentas,  quas  vernacule  Ftaont 
iiusirales  appellant.  Apud  BiilUiidiim  tom.  II  Pcbr.. 
pag.  lO.i,  in  MTlplo  Henrici  abbails  Centulensis  : 
Suiit  ibi  clibona  iredecim,  qute  redduiit  unumqitodque 
per  annum  decem  sdlidos,  et  panes  trecentot,  Halones 
inLitaniis  unumquodque  iriginta.  Ubi  vir  doclissiinu« 
D  flalones,  placeaius  interprelatur.  Udalricus  iii  lib.  11 
Coiisuetud.  Cluiiiac,  c.  i,  Pro  signo  Flodcnum,  in- 
quil,  pramisso  generali  punis  ei  easei  de  uita  niunu 
tiuiiii;«  digitos  injlecte,  el  ita  manum  cava,  et  in  super- 
ficiem  alierius  pone.  Mabil. 

"'  Pyraiiuni,  seu  pyraiicuin.erat  succus  expressus 
e  pyiis,  i|iii  pro  vliio  adliibebutnr.  S.' Hieroii.,  lib. 
II  coiitra  Jovlii.  1'aulus,  iiiqull,  Timoiheo  doleali  sio- 
ntacltuin,  vinuin  suadet  bibere,  non  piralium. 

"  Exstal  apud  Forluualuin  iii  I.  xi,  caiin.  5,  ad 
Kadeguiidein,  quo  eaiu  ad  bibemliiin  viniiiii  horuiur. 
Ideiii  auctiir  in  Ilb.  viii.  cariii.  7,  ac  II  de  iiiundi 
cunleiniilu  et  reclusiuiie  B.  rcglii.c  KratuUlur.  .MaUU 

»  Poiio  ex  iiivlle. 

p  Malncula  hiiniitur  lum  pro  lib«llo,  cui  paupereii, 
Gcclesix  suin|itibus  aleudi,  inkcribcbaniur,  cuin  piu 
ipsis  eK>'ni^<  ut  boc  luco.  Vido  Grrguriuui  Turuu., 
Iib.  II  Mir.  S.  Marl.,  c.  ii.  Mhill. 


805 


VITA  S.  BADEGUNDIS  REGIN^. 


S06 


l)iis  si^niper  diebiis  sabbali,  quiiila  el  gabbiin,  vicibus  A  lesie  muninca.  Ministra    lamen    prxsunieUai  eatn 


balneo  paraio  ipsa  siiccincia  de  °  sabaiio  [Al.,  linieo] 
capiu  lavaiis  egenoiuin,  derrieans,  qnidquid  erat, 
crustam,  scaliiein,  lineam  nec  puriilentain  fastidiens, 
inierduR)  et  vermes  extraliens,  purgans  culis  putre- 
dines,  sigillaiiin  capita  pectebat  ipsa  quse  laveral. 
Utcera  vero  cicairiciiin,  qux  cuiis  laxa  deteierai, 
aul  ungues  exasperaverant,  roore  evaiigelicn,  oleo 
siiperfuso,  mulcebat  niorbi  cuniaginin.  Mulicnim 
vern  descendeiitiiim  in  tinam,  ipsa  cum  sapone  a 
capiie  iisqiie  ad  plantam  mcmbra  siiigula  diluebal. 
Kgredieniibus  exinde  si  cni  veleiaia  indunienia  con- 
spiceret,  tolleiis  rasa,  iiova  reddens  :  anie  pannosos, 
facieliat  venire  culios  ad  prandiiim;  quibus  coh- 
giegaiis,  niinisterio  parato,  ipsa  aqnaiii  sive  mappnm 


blandimentis  sic  appellare  :  Sanciissiina  domina, 
qiiis  te  osculetur,  qiix  sic  leprosos  amplecleris?  Illa 
respondii  benevolo  :  Vere  si  me  non  osculeris,  hinf 
milii  cura  nec  nlla  est. 

20.  Quae  lamen,  prxstanle  Dep,  dlversn  fulsit  mi- 
laculo.  Denique  si  quis  pustulae  desperarei  de  viil< 
neve,  ofTerebat  ministra  sanciae  folium  pampini, 
meiiiiens  sibi  opus  lioc  esse.  Sicqiie  vii!  obienio  si- 
giiaculo  portansad  desperatum,  vulneri  super|>osiio 
iiiox  occurrebat  remedium.  Itidem  frigorilicus  qiii 
venisset,  aut  languidus,  dicens  in  somnis  se  vidisse 
nt  pio  siia  salute  reminaj  saiicise  occurreret,  ofTerens 
[Bo//a«f/.,  offerebai]  candelam  alicui  ex  niinistrig, 
qua  acceiisa  per  iiociem  morbus  accipiebat  monem, 


singolis   porrigehat,  rt  invalidig  ipsa  pariter  os  ei  "  morbidus  s.initaicm.  Quoiies  a;i''ein  cum  cognovisset 

decubanlem  in  lectulo,  porians  poma  peregrina, 
dulce  biniul  et  taliituni,  reficiebat  aegroiuin  :  et  qui 
nec  decimo  jain  die  quid  percepisset,  cibaria  ipsa 
iiiox  adminislranle,  laiiguidus  accipiebat  cibum  pa- 
riter  et  saIutem?quod  tainen  ipsa  iinperabat,  nc 
quis  f  proferret  in  fabula. 

21.  Quanta  vero  congressio  popularis  exsiitit  die 
qiia  se  sancia  deliberavii  reeludere,  ut  quos  plalex- 
iKin  caperent  ascendenies  tecla  complereni!  Quid 
auieni  sanciissima  jejiinii,  obsequii,  humilitaiis,  cba- 
riiatis,  laboris  et  cruciatus  fervenier  indepta  sit,  si 
quis  cuncia  percurreret,  ipsam  pra;dicaret  lam  coii- 
fessorem  quain  marlyrem.  Ergo  venerabilein  prailer 

^  diem  Dnminicum  fuit  sacralissim:e  omnis  dies  [Al., 
•  oniiiilus  dielms]  jejuiiium  :  lenticulie  vel  oleris  prope 
jijiina  refeciio;  non  avem,  piscem,  vel  poniuni,  vel 
oviiin  liabcns  cdulium.  Pjiiis  vero  deliciaruin  sega- 
laiiuni  fiiit  aiit  liordaceum,  quem  absconsum  sub 
Uadijne  sumebai,  ne  quis  perciperet.  ll*c  fuit  eiiam 
putio  ^ua  mulsa,  piracium,  sed  modice  iibala  siti- 
bunda  polalio. 

22.  Prima  quoque  Quadragesima,  qua  se  reclusit 
in  cellula,  donec  fuisset  transacla,  paiiis  non  sum- 
psii  cibaria,  nisi  die  Doniinic;i,  sed  tanium  radices 
beibarum,  aut  olera  de  malvis  sinc  olei  gutta,  siiie 
sale  coinposita.  Veruin  aqu*  tolo  jejuuio  iiec  suroens 
duo  sextaria,  liinc  tanta  siii  laburabai,  ul  (aucibus 
desiccaiis,  vix  psalmum  dicerei  ariJa.  Ciliciiim  eiiam 


inaiins  tergebat.  Hine  tribus  fereiills  illaiis,  farcitis 
deliciis,  sians  anie  prandeiiies  jejuna,  prxsens  con- 
vivis,  ipsa  imidebat  paiiem,  cjDiein,  vel  quidquid 
.-ipponeret.  I.anguiilis  autem  ei  ca-cis  non  cessabat 
ipsa  cibos  ciim  cochleari  porrigere,  lioc  pr«sentibus 
dunbiis,  sed  se  s<.b  scrvienie,  ui  iiova  Murtba  saia- 
geret,  dnnec  poiulciiii  [AL,  piirulenii]  fraires  Ixii 
(iereiil  eonviviis.  Tunc  illa  reniovens  se  loco,  ut 
abliieret  ninniis,  jam  bene  culio  convivio  toia  graiifi- 
cabaiur.  Si  quid  ''  audiret  de  fremilu,  jubebat  tanien 
ut  sederent,  doiiec  velleni  assorgere. 

18.  Vcneraliili  vero  omni  Doininicu  die  lioc  habe- 
bat  iii  canone,  vel  irsiaie  vel  liieme,  ui  pauperibus 
cnlleciis  priino  merum  sua  manu  de  poiu  dulri  por- 
rigerel,  puellae  posiea  commiltens,  ul  omnibus  illa 
|iropinarel ;  ijuia  ipsa  fesiiiiabat  oraiioni  oceurrere, 
qiin  et  cursum  consuuiinarei,  ei  sacerdoiihus  ad 
inensam  iuviiatis  occurrerei ,  quos  adliuc  regaii 
inore,  ad  propria  cura  redireiit,  sine  muuere  nun 
laiarel. 

19.  Hanc  qnoque  rem  iniremiscendam  qua  per- 
agebat  dulcedine!  Cum  leprosi  veiiientes  signo  facio 
se  proderenl,  jubebat  adiniiiiculn!  ut  unde  »cl  quanii 
essent  pia  cora  requireret.  Qua  sibi  renuntianie,  pa- 
rata  inensa, '  inissorium,  cocbleares,  cultaIlos,<^can- 
iias,  potum  et  calices  sola  subsequenie  intromitic- 
baiiir  furlim,  qiio  se  neino  poreiperet  <■.  Ipsa  tiini 
mulieres  variis  leprae  niaculis  perfusas  comprelien- 


dens  in  ampteitu,  osculabatur  et  vultuin,  toto  dili-  n  babens  ad  cnrpus  pro  linteo  jugiier;  cursum  decan- 
.  geiis  aiiimo.  Dcinde  posit;i  niensa  ferens  aquain  ca-  tans  peragebat  vigilias  :  ante  se  clneriMn  siralum  su- 
lidain,  facies  l.iv;ibai,  manus,  ungues  et  ulcera,  ei  perjecto  cilicio,  lioculebaiur  pro  leclulo:  ipsa  requies 
riirsus  admini.>irabat  ipsa  pascens  per  singula.  Re-  faiigabat,  cui  paruin  videbatur  hoc  sustinere  corpu- 
CLdeniibus  praibebal  aurum,  vel  veslimenla,  vix  una      sculuin  k. 


•  De  hac  voce  Sabanum  pliira  lege  apuil  Dufres. 
I.exic.  Gr.TPCum  niss.  Reg.  cod.  93(>i  ■Ktpi^nj^a,  in- 

qilll,  TO  erafavox  touj  iSf,i>T«;  toO  xctuvovTO;  airo<l/>jy&v, 

id  est,  sabaiium  est  guoil   suilores  segri  deiergji. 

^  Si  quid  audirel  de  jMnilu  siirnenlliiin,  iili  vide- 
tur,  de  iiiensa,  iii  alieiiiilcni,  obseijnii  cjiisa,  prose- 
qiiereniur.  Holland.  reveia  leKnnl ;  si  qmteio  cauM 
honoris,  sibi  essurgereiit,  jubebal,  elc. 

'  M.S5oriuiii  iioi.nuni|uaiii  designat  douaniiin  a 
piiiicipe  iiiissiim,  alias  conchnm  inoilicani ,  in  (|iia 
allqnid  liquoris  rei.oiiitur.  Quo  sensu  liic  usuipiiri 
videtur   .Mabill. 


^  Cannae  suiit  liscclla;  seu  vasa  viminea.  MiBiLi.. 

'  Bolland.,  qua  sibi  reimnlianle  parala  meiisa,  mi*- 
sis  coclitearibus,  scutetHs,  scamnis,  potu  et  eatieibtts, 
sola  substqueiis  intromittebalur  furlirii  quo  se  nemo 
perciperel. 

'  Id  v.>l,  ne  ilivuldaret.  Fdbiilani  pro  scrmont; 
ipso  vel  re  narraia  snlere  usiirpan  a  Forlunalii  po- 
test  inielligi  ex.l.  ii  VilaeS.  Mjriini,  ubideipso  ait  : 

Jam  quoque  Martini  qux  fabul:i  Quserit  Ore. 
BjII.  legit  iji  fabulaiit. 

i  A;ud   Surluin   ista.  adduniur  :  Nan  illuw.  ali- 


607  VENAMII  IION.  CI.KM.  FORIUNATI  OPEIlHI  PARS  II.  5»» 

25.  Adbuc  moiiavhabus  oniiiiUus  soponiiitiliu»  cal- A  <l>cb»s   Qiia'lr.igesini3e,   collo   vol    liracliiis   iiexii  r, 

e(   Ires  e;iien:is   iiisereiis  cirra   suiiiii   corpus  itum 


ci:iiiienta  tergens  el  uiigens,  reii'3iisiiiiueb;ii  per  lin 
giil:i8.  Aliis  QiiaOr.igesiniis  •  aliquiil  relaxaiins  [Al., 
relaxaiis]  ijuiiila  fcria  sunicl):il,  deinile  bnininii'». 
Nain  ei  reliqiio  tfiiipore  prvler  dies  Pnschalcs  ac 
suiiiiii:e  resiiTiiaiis.-dunec  iiiliiiiiitas  |ierniisii,  iii  ci- 
iiere  et  cilicio  seinper  vitnin  duiii  austerani.  IViiis 
»0  levans  ul  psallerei  qii.iiii  ('iingregaiio  siirrexi-^ei. 
Nani  de  ofliciis  nioiiasierialiUus  iiiliil  sibi  plaeiiil, 
iiisi  prima  serviret,  ei  ip^a  se  casiigahai,  si  boniiin 
posl  alieram  ageret.  Ergo  suis  vicibus  scopans  ino- 
iiusierii  plaiens  simiil  et  angulos,  quidquid  eral  foe- 
duin  piirgans,  ei  sarcinas  quas  alii  biirrenl  videre 
nim  abborrebat  evehere.  Secrelum  etiam  piirgare 
upus  noii   lardans,  sed  uccupans  [.A/.,  sropans];  te 


allignssci  asiricie,  incliisit  duriiiu  rerruiw  caro  ieii«- 
ra  fcupereresreiis.  El  iraiisaclo  jejunio  euin  voluissel 
caieiiassub  cnie  clausas  exlrabere  nec  valcret,  caro 
per  dursiini  atqne  peclus  siiper  Terrum  caieiiaruni 
cst  iiicisa  per  circulum,  ul  sanguis  fuiut  ad  exire- 
iiiiini  exinanirel  corpusciiliim. 

'iii.  Inde  vire  siib  aliera,  jussii  neri  laminam  in 
sigiio  Chiisli  aiirichalcam,  qiiain  acceii>ain  iii  cellula 
locis  duobiis  inrpKris  nltiiis  sibi  impressil,  tnla  carne 
dicocia.  Sic  spirilii  namnianie  ineiiibra  faciebnc 
ardcre.  Ailhiic  :ili(|iiid  gravius  iii  te  ipsa  lonrix 
excogiians,  una  Quadragesimarum  snper  ausleriiiii 
jejiiniiini  1 1  silis  iorrid:c  cniciaium,  adhiic  liina  cil  rii 


rrns  felores  slercoris,  credelwt  se  minorem  sibi,  si  B  inembra  lenera  setjs  nsperis  dissipanie.  jubel  pnriari 

'  aqu.iiiMiiiile  jr.leniibus  pleiiuin  carbonibus.  Ilinc 
(lisciitenlibiis  reliquis,  meiiibris  Irepidaniibus,  ani- 
iiius  arinaiur  ail  pu;iiam,  Iraclans,  qiiia  non  essent 
pcrsecuti  nis  tempora,  a  se  ul  fieret  mariyr.  Inter 
h:ec  ut  r(Tri):eraiel  tam  ferventem  aniiiitim,  inceii- 
derc  corpiis  deliberal ;  apponil  a-ra  candenti  i, 
stridiint  inembrj  cremaiiiia,  consiiinitur  ruiis,  H 
intima,  quo  altigit  ardor,  lil  fossa  :  taceiis  tegil  fura- 
miiia,  sed  coniputrescens  sangnis  inanireslabat  qiind 
vox  non  prndebat  in  poena.  Sic  remina  pro  Chrijii 
dulcedine  tot  amara  libenier  eicepii!  tlinc  acium  est 
ut  quod  ipsa  abdiderii,  hoc  niiracu'a  non  tacerenl. 
37.  Iiaque  matrona  Gisla:idis  proceris,  nomine 
,  (  Bella,  sed  loiiga  cxciiate  miserrima,  rogavii  se  de 
Francia  fictavis  ad  sanclie  dnci  devote  pra-sefliiam. 
Qiiain  licel  tarde  exor.ila,  sibi  fecii  occurri  per  leirjb 
nnciis  silcniia.  Prostrata  cujus  ad  genua  ul  di..;nare- 
tiir  nculos  ejus  signare,  vix  impeliat.  Qua  niox  iit 
iii  iiomine  Chrisli  sigiiuni  crncis  iin|iri>ssil,  c:ccit.tt 
fugii,  liii  rediii,  et  iiocinn.o  sub  teinpore  orbx  diu 
dies  inluxit ;  iia  ut  Iracla  cuni  venissei,  iiulln  ducenie 
reccderei. 

2S.  Item  piiella  l'>ainedis,  iiiimic»  insliganie,  dnin 
inrq'ieretur  tani  nequiter,  sacras  inier  inanus  sf nciie, 
nec  dat.i  dilaiinne,  cur.iri  promeruit.  Nee  illuj 
priciercatur  tempus  beaix,  quod  pnrstilii.  Femiiia 
qii:vdnni  Leiibilis,  diiiii  vex:ireiur  iii  rure  ab  adversa- 


se  nun  nobiliiaret  vilitaie  servitii.  Ligiia  supportans 
lirachiis,  focum  llaiibus,  et  forcipibus  adninveiis,  ca- 
leiis,  ncc  l:esa  se  reirahens,  exlra  snnm  hebdonia- 
dani  inrirmantibus  scrviens.  Ipsa  cibos  deroqiiens, 
;egroiis  Tjcies  abliiens,  ipsn  culiilum  porrigens  visi- 
tabat  quos  rovebai,  jejiina  rcdiens  cel  ulain. 

24.  Illud  quoijue  qiiis  explicel  qnnnio  fervnre  cx- 
cilaia  ad  coqiiiii:im  conciirsilali:it,  Mi:un  fariens  se- 
plim.innm?  Deiiiqiie  nulln  iiinimclinnim  iiisi  ipsa  ilc 
>>  poslicio,  (|uaiitiiin  ligni  opiis  erat,  sola  rereb.it  iii 
finrcina.  Aqnain  de  puieo  tnhebat  et  disi>eiisnli:it 
per  vascula.  Olns  piirg.ms,  legumen  lavans,  flntu  To- 
ciim  viviricans;  cl  iil  dccoqiieret  escas,  sala«ebnt 
cx.TSiiians.  Yas.i  de  fnco  ipsn  lev.ins,  discos  I.ivans  . 
ei  iiiferens.  Ilinc  cnnsummaris  conviviis  ipsa  vascula 
diliiciis.  piirgnns  niiiile  coqiiina:n,  qndquid  erat  lii- 
iiilcnium  ferebai  foras  in  lociiin  designaium  [.!/., 
iii  ima  piirgamina].  Inde  per  re;;rniar.ies  inferens  ne- 
cessaria,  ibai  non  lepiila,  el  priusquam  exciporet 
«  Arelatensem  regiilaui ,  hebilninada  siib  transacia 
suflicienler  ^  ad  omnes  calidam  faciebat.  Iloinilitatc 
saiicii>sima  pedes  bivans  et  osculans,  el  adhnc  om- 
ncs  prosiraia  deprecabatur  veninm  negligeiiiia  pro 
(oimiiissa, 

4i.  Itaque  post  lot  labores,  quas  sibi  piBnas 
«  intiilerit,  ct  ipsa  quae  vore  referi,  perhorrescii. 
Qnadam   vice  diim  sibi  lalos   Ires  circulos  ferrcos. 


quando  moilh  pluma  fulcivit,  n:que  tinleamitiis  nilor 
inslruxil,  Municam ,  qua  brnvliiiiin  indiier.l,  noii  /m- 
bebnl,  niii  quod  tie  calign  sua  sibi  dnus  fecil  manicns. 
Sed  ii3  le  traclabal,  ut  hax  uec  abhaiiisa  senlirel; 
(|ii:c  desunt,  in  Codil.  inss.  el  ci  lib.  ii,  num.  8,  de- 
sumuniur.  Madii.i.. 

•  Alias  Qunlragesimns  de  Quadrngeslma  Advenius 
Doiiiinl  aliisqiie  explicariinl  qui  Siiriiim  recensucre  ; 
al  de  aliis  Quadrnge>iiiiis,  quas  nnie  Pascba  posl 
priinnm  in  claiistrn  exe^iit  Rade^iinilis,  liiiiic  lociim 
esse  inlcrprctnndiim  lextiis  coiiscriiiiixlncei.  Mabii.i.. 

*>  Posiirimn,  iiiquil  Papias  in  Voc.iliiil.,  est  Inrni 
ouium,  diclum  quod  n^motuni  sit  a  publico.  S  epiiis  iii 
pnsterinrc  .fdiiim  parie  Incaliiiii.  Poslici:iria  isl  qiiai 
curaiii  liabcl  recipieiidi  ea  qu.t;  in  ninn:is'eriuiii  de- 
|<ortniitiir,  et  lrniisiniltei:di  i|n:i;  traiisiiiiltiiiitiir,  viil^o 
!.'>  lonriere.  iil  Meiinrdii»  iii^lrr  probai  iii  Cuiirord. 
!•  .      I,  ;.   .i       .    BILL. 

.  :.j  ..i..     '.    laiensii  rcguLr,  disce  cx 


"  ii>  qiirc  diximiis  in  Vila  Forlunnti,  n.  82. 

>>  llollaiiil.  sii-  legii  :  iid  omnes  faciebal  ANin«iii(*> 
/«111  fnnclissima,  fiedes  liiva»,  clc. 

"  noIl:iii<l.,  inlu'erii  iitsn.  qui  voce  referl,  perhtr' 
rcscii.  Ilii'  iiiibi  iiiilicari  videinr  sanrtimoni.ilis  ati« 
qiin,  a  qiin  li:vc  relnla  aiiiliebit  Fortiinalii.. 

'  Qiiiil  sl  .47unHi((iii/i!  disciiiiii!>  ex  Ordiiie  Roni»- 
no.  nii  ngit  ipmliter  celebrniidiiui  sit  (■flicium  inis;>:e  : 
j4(;uiiiiiuiii/(!,  Iioc  eil  rus  manuale,  (lelvis  n  ii.inim 
apliis  exeipiciiilis  gqnis  ey;  inaiiiiiiiii  lotiniie.  Isiil'iriw 
lilt.  II  OHic,  (':ip.  10  :  At>  nrcliiiliaeono  tCyp.tiiii'  U(/ii(»' 
cnm  aiiuaniunili  el  mannlerqium  accipimus.  M  ile  crg» 
nqii:iiiiaiiilc  cuin  urceulo  a  iiunnullis  c.  iiluiidil'il'. 
MtniLL. 

(  l>e  Uella  iiem  rarca,  sanula  ad  sepulcrum  S.  Mnp» 
tiiii  iinirnt  (ireg.  Tiiroii.  Iili.  i  do  Mirnc.  S.  Muriiui* 
inp.  i').  eni|iio  luisse  diciliir  de  lerritorio  ruriiiiiiit. 
Il:i'c   :ilin  luisse  dicc'  '  "  ' 

I''iirliiii:itus 


509  VITA  S.  RADKGUNDIS  RlCr.N^.  6!0 

tio  pravitfir,  spqneiiti  diesancia  onihie,  nova  Clirisii  A  dilato  reiiieilio,   carpeiitarii  cujusdam  uvor,  ^  dom 


rurationc  iii  sraptila,  creiiinue  ciitc  el  verinc  foras 
cxeiinie,  saiia  csl  ledJiia  publice;  el  ipsuiii  venneni 
calcnns  pede  liiieriila  se  reiulii. 

29.  Illud  i|iio>i  ge.ssil  iii  secreio  prorcrniur  in 
liopuliini.  M(iiiacli:i  quxdani  toto  anno  in  die  gelat.i 
Irigore,  per  nocteni  creniaia  igui,  sex  mensibiis  nec 
gressum  moveiis,  cum  jacerel  exaiiimis,  saiuixdc 
ejiis  innrmiiaie  soror  aliera  nuntiavii.  Ct  qnia  per- 
iiianis  esset,  lepidam  lieri  |ira;cepil,  ipsam  a>gr»iaiii 
.id  se  facit  in  cellula  depiiriari,  et  in  tepida  deponi. 
ilincjubct  omne«  renioveri,  renianenie  lanium  sola 
simul  icgrota  cum  medira  fcre  per  lioras  duas.  Qiianlum 
cst  corporis rornia  a  capite  usque  ad  plantnni,  infirma 
inembr.i  coinbajulal.   Dchiiic  quo  manus  altingebai, 


pturiiiiis  dielius  energiimcno  lorqiierelur,  venerabi.is 
ejiis  aliliaiisia  '  jocnjaritcr  dicil  ad  s.mciam  :  Crede, 
nntcr,  cxcniiiiiiuiiicii  te,  si  iiilra  lioc  (riduiiin  niulier 
li:i;c  ab  liosie  purgaia  non  rcdditur.  Dixil  plane,  sed 
fecit  sanctam  mulierem  occiilte  renciendi  te:iipore 
pa>niteiitem.  Quod  ne  moremur  quid  actuin  sil,  al« 
lcra  die,  sancta  precante  adversarius  rugiens  |ier 
atireni  egrediens,  inv:i8uni  vasculiim  dcStTii,  inulier 
cuni  inariln  sospes  redil  liospilium.  Nec  illnd  pra;- 
lereaiur  qiiod  esl  atiiim  siniillimuni.  Rugai  bcatis- 
8ima  de  loco  siio  evelli  arborem  validiiin  laori,  ei  sit) 
siiam  cclliilam  pro  jocuiidilate  iraiisrerri.  Quo  racio 
iransplantala  non  adhxrcnte  radice,  lit  luia  loliis 
arida.  Ciii  abbatisga  joculariier  impuiai,  iiisi  exuraiet 


Ingiebat  dolor  de  lan^uiJa  ;  et  quain  diKTe  deposue- B  u^  arbnr  icrrje   adh:rreiei,    se  de  cibo  suspenderet 


raiit,  exiii  saliibris  de  tepid.i.  Qu.-c  vinum  nec  odora- 
liat,  accepil,  bibil,  et  refecla  esl.  Quid  plura?  se- 
qiieiiii  dic  cum  jain  speiareiiir  [pro  crederctur] 
migraro  desxculo,  salva  iirncessit  iii  |iubliciim. 

30.  Adjiciatiir  lauili  qiiod  non  depeiit  nierilo. 
Muiier  quxdam  ditm  iniiiiiii  invasiunc  graviicr  I  ibo- 
raret,  et  vix  ad  saiictam  pfiluisseiit  boslem  rebelleiu 
iidducere,  iinperal  adver^ario  ul  se  siio  cum  timore 
I  avinienio  prosternerel.  Mux  ad  beat:e  sermonem  iii 
terrani  se  dejiciens,  qui  tiinebatiir  exiiniiiil.  Cui 
gaiicta  plena  lide  ciiin  calcasset  in  cervice,  fliixu 
venlris  egressus  esl.  Esl  ci  in  rebus  miuimis  inagna 
^loria  Creatoris.  Ergo  casu  cum  gloinus,  qiieni 
snncia  niaverat,  perpenderet  de  camera,  veniens 
snrex  ui  langeret,  aniequara  nium  incideret,  raortuus 
iii  niorsu  peieudit. 

51.  Inseraiur  operi  rcs  tam  digna  miraculo.  Flo- 
rejus  quidam  nnmine,  liomo  ejusdem  sancta*,  pro 
piscalione  dum  in  inare  satageret,  oborlo  ventorum 
lurbiiie,  flucluuin  surgenle  niolc,  *  nec  tam  iiauia 
suiitiiianle  [seniinam  ejicientej  quam  unda  snperver- 
gcnie,  cuin  navis  plena  submergcretur,  io  exlrenii- 
lale  clamat  :  Sancla  Radegundis,  dum  tibi  obediinus, 
iioii  siibsidamus  naurragio ;  sed  obtine  apud  Deum 
ui  libereraur  depelago.  Quodicio,  mox  fugaia  mibe, 
reddila  serenitaie,  unda  cadeiite,  prora  siirrexil. 

32.  Goda,  puella  sxcularis,  post  Deo  monaclia 
serviens,  dum  longo  siib  lempore  leclo  flebilis  decu- 


Qiiod  iton  inaniter  diciuni  esl :  Nam  sancia   inierce- 
denle,  foliis,  rainis,  radice,  laurus  siccaia  reviruii. 

54.  De  inonachabus  quscdam  sibi  familiarior, 
cujus  ex  humoie  sanguis  coniexerat  oculum,  appre- 
liciisa  berba  alisiiitbio,  qusm  sancta  circa  pertus  iil 
refrigeraret  liabuerat,  cum  siiper  oculum  pusiiit,  do- 
lor  et  cruor  tiiox  effngil,  et  de  viridiiate  berlr.i; 
purilas  liicis  emicuit.  Revocetur  memoria  qiiod  taci- 
liiiu  pene  prajteriit.  Anderedus,  ^  agciis  cjii>dciii 
beatissimx,  ciim  sibi  lilii  nascerentur  quos  ul  vidc- 
rel,  mox  perderei,  et  cogitaret  sepellre  mater 
trisiis  dum  parcret,  exanimeminraiitulum  lacrymoii 
parenies  jactant  in  sanct%  cilicium.  Qui  ut  saluber- 
,  rimam  veslem  mox  panninobiiis  aitigil,  ad  officiuin 
'  viiale  redil  iiifans  de  funere,  ei  nibens  levai  de 
pallio  pallor  viciiius  ad  lumiiluiii. 

53.  Qiiis  numeret  inirabilia  qiixCbiisli  itiisericors 
opcmlur  rlenieniia?  Aniniia  monaclia,  «luiii  laiitiim 
liydropis  inoibo  lumcricia  leiideietur,  ui  salui  essct 
iii  ultimn,  et  depuialx  sorores  speclarenl  quo  mo- 
menio  exhalaret  spiritum,  visa  est  iili  per  soporein 
cuin  veneranda  abbatissa  beaia  Radegundis  in  balneo 
siiie  llqiiore  nudam  jubepe  descendcre.  Deinde  nia- 
nu  beais  visa  est  oleuui  a^groia;  super  capui  efluo- 
dere,  ei  nova  vesie  ciuiicgere.  Quo  peracto  inysierio, 
evigilatiii  de  sopore,  de  morbo  uibil  apparuit,  ita  ut 
nec  subsiidiisset,  et  inius  aqua  coiisunipia  sit.  Quo 
novo  sub  iiiiraculo  non  reliqiiit  in  iilero  iiec  morbi 


barel,  el  iiiipcnso  mullo  medicamine  plus  langiierei,  q  vesiigium.    Nani  qu;i;  crcdebatur  deferri  prxceps  ad 
facta  candela  ad   mensuram  suae  stalurse.    Djmino 
niiserante  iii  numine  saticta!  fetuinse,  qua  liora  frigus 
speraret,  liimen  ascendii  ci  lenuit,  cujus  beneOcioaiite 
fugata  suni  frigora  quam  esset  candela  consumpta. 

55.  Si  propier  brevitatem  mulia  praelermitiimus, 
plus  peccamus.   igitur   purgatis  velociler   rcliquis. 


liiinuluin,  lcNat  ad  cursuui  dc  lectulo,  ul  olei  lestiiiio- 
uiuiii,  odor  inesset  capitis  el  veiitris  nulla  pernicies. 
56.  Proferalur  in  medio  quo  graluletur  regio. 
Quad:im  vice  obumbrante  jam  nociis  crepusculo,  in- 
ler  '  cbcraulas  ei  cilliaras,  duin  circa  monasterium 
a  saicularibus  mullo   fremitu    caiiiarelur,  el  sancia 


■  Rolland.  nee  tam  naula,  liaitriente  qnam  unda 
tuper  rergente. 

■>  Itoll.ind.  legil :  dum  pluribus  diebus  maligno 
lorquereiur  spiridi.  Surius  pro  energumeno  liabet 
tnergumena  ;  qiiod  seq. 

*  iSon  ergo  Radegundis,  iit  quidaoi  asserunt,  sed 
Agnes  abbatissa  erai,  quod  eii.uii  et  Furtunaiu  iii 
lilt.  Mn,  carni.  8,  de  Virginilale  maiiilesle  apiiaiei, 
liim  eliaiu  ex  Itb.  ii  Yitx,  intra  iiuin.  5.  I.ege  riir.^-iis 


Kdrlunatum  in  lib.  viii,  rariii.  i,  qui  carmine  3de 
Agnelis  Natililio  lt:ideguudi  gr3tilla<ur.  Mabill. 

•i  Siir.us  viiiiise  (ut  aitiiiiadverlit  Coll.)  cdidit 
oiius  de  rel>us  agens.  Ipse  Uoll.  pro  agenle  legil  cliens. 

o  CbotaultiS,  sympboniaci ;  etsi  Vossius  de  Vniis 
Serin.  haoc  vocetii  nou  pro  sym|ilio.iiacis,  sed  pro 
ii-i  qui  libiam  iiill.uit  ai;  cltoio  pripeuiil.  itsurp:iri 
probai  hoc  pruverbiu,  Malus  clwraules,  bouui  »ijm- 
pUoniacus,  Mauill. 


t(t  VENANTII  IION.  CLEM.  FOBTL'N.\TI  OPERU.M  F.\nS  IL  51« 

duatiiis  testiliiis    perorasscl  (liulius,   «licli   guxdain  A  vlier  stilTucatinnis  l.niguorc  lolus  deflcercl,  videba- 

liir  iiwc  quod  suiicia  in  vicuiii  ejus  dignabililer  ucces- 


uiuii*>ha  beriuoiie  jnculari  :  Uoiiiin»,  reeogiiovi  uiiaiii 
de  meis  caniicis  a  saltaniibus  prxdicari.  Cui  respou- 
dil  :  Grande  esi,  si  lc  dcleciat  coiijunciaiii  rdigioni 
aiiilirc  odoreui  sa'C'uli.  .\dliuc  suror  proiiuiiiial : 
Vcre,  Domiiia,  duas  et  tres  bic  niodo  nieas  caiiiicas 
«udivi,  qua*  lenui.  Saucla  respondit :  Te&le  Deo 
[Al.,  lestor  DeuiuJ  nie  niliil  audisse  niodo  s:cculari 
de  caiitico.  IJnde  luauirestuni  est  ul  cariic  licei  in 
s,eculo,  luente  taiuen  esset  iii  coelo. 

57,  l'ra'dicelur  in  lauJe  Clirisii,  ■  more  beaii 
Marlini,  lenipore  prxsenii,  anliqui  nornia  iiiiraculi. 
Cuin  beatissiiiia  reiiiina  reclusa  essel  in  cellula,  Hudi- 
vil  Qetum  de  nionacba,  et  signi  tactu  veniciiieni 
qiiid  illud  esset   inleirngai.  Quae  inoriuam  surorciii 


sisset.  Curril,  salutat,  inlerrogatquid  beain  rei|uire- 
ret  7  Tunc  ipsa  dicii  quod  ad  euin  illic  videiidiim 
|icrvenerit.  Et  quia  voluin  plebis  erat  ut  B.  Slartlni 
oratoriura  condereni,  appreliendit  tribuni  inanuin 
beatissima  diceni  :  Iluc  loco  sint  confessoris  vene- 
rand.c  ri'li(|uiae ;  per  lioc  «Ddilicaie  tenipluni  qiiud 
silii  diicat  dignissimuiii.  Quale  Dei  mysteriuni  t  fun- 
danientum  et  pavimeiiiiiin  repertum  est,  quo  basilica 
facta  esi.  Adliuc  in  ipso  sopore  inanum  iraliit  per 
raucesejus,  et  gulam  diu  deliniens,  insuper  et  boc 
dicens  :  Veni  ul  tibi  melior  a  Deo  sanitas  conreratur. 
Ei  videb:itur  sic  rogare  :  Per  nieam  vitam  ut  pro- 
pier  rac   relaxes  illus  quos  hubes  in  carcere.  Evigi- 


nnniiavit   inraiitiilaiii ,   et  rrigidaiii,  qua  lavarelui',  R  lans  tribanus  rerert  quod  viderai   conjugi,   dicens 


paratani,  esse  jam  c:ilidnn).  Coiululens  sancta  lunc 
imperat  ut  radaver  ipsius  su:iiii  dcrerret  iii  cellu- 
lam.  Quo  sibi  depiiitaio,  excepit  maiiu  propria,  rc- 
clausa  }K)st  se  mox  janua,  jnbens  longe  discedere, 
ne  qnis  seiiiirct  quid  agerei ;  sed  quod  occulle  gcssit, 
celari  diu  iioii  potiiit.  Iiiter  bxc  dum  derunct%  exsc- 
qui.-e  prxparaiitur,  rere  pcr  horas  sepiem  niorlux 
t:aclat  corpusculuui.  Sed  Clirislo  videnie  lidcin,  cui 
negare  non  poiuii ,  reddila  prorsus  salute,  surgii 
baccab  oraiioiie,  le^urgii  illa  de  runerc,  et  se  tunc 
siiblevat  vctula,  cniii  revijiissei  inrantula.  Quam  tactu 
itcruin  sigui,  hciificata  reddil  vivam  quam  llensac- 
ceperat  morluaiu. 


Vere  credo  qiiud  liac  liora  exiit  sancia  de  sxciilo. 
Dirigit  ad  civilaiem  nt  per  boc  vera  cognosceret, 
ir:iiisinitlit  ad  carcerem,  qiii  septem  reos  ibi  dcien- 
tos  adinoiiitus  relaxaret ;  rcdeiiDte  traiismisso  rerert 
ea  hura  migrasse  jusiain  dc  s.tculo,  el  trlplici  mysie- 
rio  carcere  relaxato,  tribuno  sano  reddito,  xdiflcato 
leniplo,  saiictae  prnbavii  oraciiliim. 

5U.  Sed  de  beatx  viriuiibus  siiriiciai  exiguiias,  ne 
rastidialur  ubcrtas  ;  nec  reputetur  brevjsstmuin,  ubi 
de  paucis  agnoscitur  in  miraculis  amplitudo.  Qua 
pietaic,  parcitaie,  dilectione,  dulcedine,  bumililaie, 
hiinesiate,  fide,  fervore  sic  vixerit,  nt  et  ipsam  poi^t 
obiium  gloriosi  transitus,  iiiirabilia  prosequantur,  bu- 


38.  Commeniurelur  et  illud  iiobile  ractum  per  <-•  nianx  eloquenlix  modusadiiiirando  altonitus  viribus 
«omiiiuin.  Tribiinus  risci,  cognoraento  DuniolenuS,  explicareminime  valet.  Sit  tamen  illi  quideditgloria, 
die  qua  saiiclissinia  mi^iavii  de  s:eculo,  dumgia-      laus  et  iniperiuiu,  iii  sxcula  sxculorum.  Amen. 


"  More  B.  IHarlini;  id  rsl,  l.il»;  inirnculiim  edituin 
a  liadKguiidc  est  cujusmodi  anie  edituiii  rucral  a  U. 


M  iriiiin  pnmirice  Turonensi,  uti  narrat  Sulpitius  ia 
lil).  de  Vit.i  ejusdem,  cap.  S. 


PILEMONITIO 

iri  VIT.AM  SEQUEXTEM  S.  AMANril  EPISCOPI  RUTHENENSIS. 

S.  Amanlii,  nulhenenfit  episcopi,  Vilinn,  quam  hic  subjicimus,  a  Forlunalo  elttcuhralam  fuit*e,  printutam- 
nium  eensuisse  Surius  videlur,  id  coiijiciens  ex  slijlo  et  scribendi  ralione  fumitiari  FortuiiaiO.  Sunuiii  alii  tecuti 
deinde  tunl,  inier  quos  il.  Labbeus,  qui  ejus  aucioreiii  Vrnaiiiiiiiii  Furiuiialuni,  riclavieiiseMi  episcopum, 
liiisse,  quidam,  ail,  non  iiiiprobaliiliter  senliuiit  cuiii  Surio.  Fortatse  alicui  dubitationem  injictre  possunt 
forinct  illai  loquendi,  qua  plune  poeiim  sapiunt,  quibus  auctor  hujutce  Vilct  S.  Amantii  frequentitts  vtut  dtprt- 
lienditur,  quam  fere  videatur  in  niore  fuiste  Fortunato,  cum  sanciorum  Yilat  conscribebal ;  cujutmodi  tunl  iita: 
quibut  noclem  detcribens,  num.  0  :  Iteddiliir,  inquit,  lerris  occasus  iliei  iioctis  silentio.  Vix  conla  ir.orlaliuni 
ullaquies  diilci  supore  laxaverat;  lum  de  aurora  loqueni  :■  inlcrea  losca?,  inqiiit,  Incis  splendor  iiiuiidu.ui* 
irradial.  racienue  rebus  reddila,  lerris  iux  reddit'ir,  clc. ;  nisi  forle  Foriunatut ,  nondum  attueiut  taHCtorum 
Vilit  conscribendis,  cum  hanc  elucubrarel,  genio  poelarum  paulo  liberiut  indutsitse  dicendut  esl,  ac  colores 
poeteos,  cui  impenie  studebat,  vel  in  pedetlrem  hanc  elucubraiionem  Iransiulitse.  Quanquam  et  slylus  ipse  po- 
iilior  el  cultiox  quam  fere  proprius  ille  Fortiinaii  esse  soleat,  ae  grandior  et  rotundior  oralio,  tuspicionem 
alicui  afferxe  possunl  haud  illam  geniiinum  etst  ejutdem  felum.  tecus  attiut  alii  tentioHl,  Vcruin  nec  illud  ih^- 
cianditm  etl  Fottunali  ingenium  ei  in  verbis  coUocandis  tnduslriam  sa-pms  in  eadem  apparere  :  quamoirem  tub 
rjufdem  nonme  illam  edendani  existimenius. 

Porro  S.  Anianlii  Vilam  crfidii  Sitrius  nd  diem  4  Noveinbrit;  eaindem  lanien  mancnni,  niuliiioui  mendiidt' 
^raculiim  ac  d^furmem.  Faindein  ponlea  e  iiiss.  exemplaribus  extcripUim,  inlegram  eUidit  cl.  *ir  Philippus  l.abbe 
e  .iic.  Jenu,  tciu.  U  Sova;  tHbliiiiheciv  mss,  librorum,  elc,  pag.  »74  el  teq.  edit.  1'arit.  an.  Il).'>7  ;  hm^  W 
illam  suinpsimiis  tiuain  Uperil/us  Veuaiilii  uileieremus.  Eanidem  conlulimui  cum  altera,  edila  a  Surio.  ac  pr^ 
civaa  loca  quibus  diffcrre  »it(e  siint,  indicavimut ;  ac  nolas  iiituper  al-qiiot  adiptam  iUuitiandamaiiHlimu*. 


5»J 


VITA  S.  AMANTIl  nillTliM.NSlS  EI'ISr.OPI. 


514 


VITA  SANCTl  "  AMANTII 

RUTBENENSIS  EPISCOPI. 


PROLOGUS'. 

Prapclarosiicciimliiioncri  paiiper  ingeniuin,  lamqiio 
iminens.^e  rei  senno  sierilis  et  ab  omni  scieiiii;K  fe- 
cumlilale  jejiimis  non  sulOcit.  Quanilibet  ergo  iiifir- 
mus,  liuineris  imposituin  onus  obedientix  nuiic  sus- 
cipiain,  ignosce,  qiiaeso,  lecior,  cum  dissoiiani  niani- 
bus  paginam  surapseris,  com  anres  luas  niurniur 
iiidociuin  garruto  slridore  percusserit  ;  quia  non 
minus  ciilpae  est  non  paruissc  cam  possis,  qiiam 
prxsumpsisse  <|iiod  ncscias. 

INCIPIT  VITA 

CLM  MinACLLIS. 
t.  Igi  urbeiilissiinus«  Amaiitius  [tiitliciix-ruiluiUis 


A  Nunc  lirevi  siylo  paiica  viriiitum  ejiis  pei'!,ii  iiigdiu 
insignia.  Dabit  Dominus  oraiionc  beail  nntistitis  di- 
cendi  vires,  qui  divitias  bonitatis  siix  siiie  ullo  de- 
feciu  scit  eCfunderc,  '  et  nescit,  cuin  efTudcrit,  ■va- 
riari. 

2.  Igitur  ciim  in  prxdiclx  urbis  foro  conseilisset 
pr.T^es  alliori  cseleris  sede  sublimior ,  el  nefarii 
facinoris  reum  ultinio  crucis  supplicio  et  exirema 
pcena  p:itibuli  damiiasset,  properat  (i.  airtisici 
ad  foruin  ,  peiit  a  prxside  viLtm  jam  melu  ]ir;e- 
mortui ,  sed  non  iinpetrat  :  '  iierai  preces ,  scJ 
meiis  superbi  dira  fasiu  non  frangitur,  sed  acriore 
fervcscii  ira.  Ilaqiie  aiitistes  ccllulim  repolit,  lerix 
prosteriiiliir,  fundit  preces,  suspiria  gemina  emitiii, 
tiiiidit  crebro  verliere  sanctura  pecius;  peiil  a  Do- 


alumnus,  viia  pasior,  niinc  ipsius  felici  est  patriiniis  B  ,„i„o  quud    a  pra-side  obtinere  nerjiiiveral.    Dignn 


cxcessu;  qui  in  priraauvo  alaiis  (lore,  abrupiis  s:c- 
luli  laqiieis,  niilitiam  Cliristi  perseveraiitise  delini- 
liuiie  susccpii,  et  viiia  quibus  pulsaiiir  liuiii:iiia 
Iragilitas  paiieniia!  viriiite  calcavit  '^,  inanes  curas 
longc  repulii,  raotus  audacix,  constaiiti  c  freiiis  te- 
niiit,  ei  cogiiaiionum  inter  sc  collucianiium  rebelles 
lumulius  menlis  tmpcrio  subjiigavit.  Qui  bealo  fer- 
vciis  proposiio,  et  feliciiun  nieriioniin  splendorc 
conspicuus,  sacerdoiii  culmen  et  sublimis  catliedrx 
scdem  promeruit.  Gcssil  meniem  fastigio  bonoris 
siiiparern;  niliil  in  eo  fuit  dubiura,  nlliil  duplex, 
nibil  variiim.  Fuit  nainque  in  eo  perfecia  bumiliia', 
prompia  misericordia,  iiulefeosa  liberalitas,  sancia 
siinplici:tas.  Fuu  in  «tgiliis  laudabilis,  in  jcjuiiiis  fnr- 
tis,  iii  remissioiie  maiisuetiis,  in  colloquiis  sediilus,  ' 
in  confliclaiiniie  lenis,  in  injuriis  inilis,  in  Iribulaiio- 
nibus  patiens,  in  prosperis  moderatus,  constans  in 
trislibiis,  in  blandis  sevenis,  iniiis  in  asperis.  Ncc 
piidore  liberias  caruit ,    nec  jiicunditas  gravitale. 

•  S.  Aniantius  piimus  e|iisr.opus  Ruilienorum 
hiisse  l';icile  i;b  niiinibus  concediiiir,  quem  vulgo  ii. 
Lhamaui  Galli  appellare  consneverunt.  ferptiua  et 
C0D.slans  apud  Kulhenns  viguit  tradilio,  S.  Ainaii- 
lium  a  Martiale,  apostolo  .Aquitaiiorum,  ordiiialum 
episco^Kiiii  fuisse,  ui  leferl  Aiitoiiius  Boniil.  Is  piidie 
Nnuas  Novembres  nolalur  in  veleri  marlyrnlngio, 
luin.  IV  Spicilegii.  Iieni  iii    M.inyr.   Roin.  ad   Ininc 


illicu  prxsidem  imniitem  poena  percellit;  nara  in 
Ciiibedra,  ciii  nltior  insederat,  miris  repenie  modis 
alfligiiiir,  deserit  nssa  vitalis  calor,  etsoliita  nervis 
ligenlibus  inembra  ofnciiiiii  qiio  aniinx  faniulaban- 
iiir  amitiiiiit.  Ad  cellulain  beatissiiui  viri  coiiciir- 
ritur;  ab  oraiione  Paier  consurgii,  ad  foruni  pio- 
grediiur.  Seii^it  advenlum  viri  prxses,  m;igna  jaiii 
sui  parle  prxmuriuus.  Araissi  iiaqne  redduniur  seu- 
sus,  bt  famulanlia  usibiis  suis  iii  vigorem  prisiinum 
redeunt  mcnibia.  IteJdiliir  ergo  salus  prxsidi ,  viia 
damnalo ;  et  quidquid  vel  illc  admittendo,  vel  liic 
noii  dimiitcndo  coniraxerat,  k  Dnmiiii  iniseratioiie 
conceditur.  Deniijue  cnndonata  est  rco  vita  cum 
,  crimine,  et  prxses  meruil  veniam  cum  saluie. 
5.  Noii  longo  post  tempore  sequilur  cJarior  virliis, 
el  tanto  par  meriio.  Erat  nanii|iie  liaiid  luni;e  .■rli 
urbe  in  altiori  basi  eminens  simulacrum,  quo  in  loco 
mira  raiillitudn  geniilium  connuebat.  ^  Iiaque  ciicn 
dxmoniis  pecudum  canies  suis  moribus  lltant,  dum- 

(lo  Pl  vitam  S.  .Albini,  epis.copi  Andegavensis,  srripsit 
rngatu  Doiniliani ,  iiein  Anricgnvensis  epjsco|.i,  ciiiii 
:id  i|isum  ilineris  c;iiisa,  diveni^set.  Cerie  obedien- 
tice  vocabuliiiii,  (|uod  lnc  usurpai  Foriuiiaius,  indi- 
care  videtiir  ab  alii|iin  illiid  oneris  sibi  fuisse  iiiipo- 
sitiim  qui  sibi  dignilaie  pr.neslarel. 

°  Snriiis   :   Bealissimus  Amaniiut    ViUthenw  urb.i 


,...-,  .  n.   aU    mmc       quondam  (uilciiiis  orlu,   vilapailor,   uunc    ftlici  pa- 

dieraejuslesturacnliiur.  IlxceiiSammaith.  inGall.  D,,.<,„„ses,  g3.(.gs,„_  '^  ' 


Cbrisi. 

*  Prologus  hic  deesl  apiid  Siirimn.  Ex  ipso  vero 
poltsi  intelligi  Fortunainm  a  quni.iam  expnstulatuiii 
fuisseut  Vliiim  S.  Ainamii  cunscriberei;  quemadran- 
dum  et  plures  alias  iiem  elucubravii,  qnn  peieiitium 
votig  satisfacerei,  ut  suo  loco  adnoiavimiis.  Si  licet 
ullam  conjectiiram  facere,  cum  is  Kuibenaj  se  fuisse 
irflrniet  n.  14,  quo  lempnre,  ex  patrocinio  S.  Aman- 
lii,  puor  quidam,  Euphrasinus  nomiiie  ,  solutns 
dxiiioneest,  cujus  miraculi  ipse  lestis  oculaiiis,  fue- 
ril ,  verisimile  est  ab  episcopo  llutbciinrum  ,  qui 
uiiic  illi  Ecclesix  pr;eerat,  fuisse  expostulatmn  iil  S. 
Ainaniii  decessoiis  sui  Viia:n  conscriberel :  quomo- 


"*  ibidera  inst  b:cc  verba,  viriuie  calcavii ,  desiint 
inlermedia  usque  ad  b;ec,  qui  bealo  fervens  ,  eic;  et 
posi  illa,  post  honori<  sui  pirem,  reliciis  intermediis, 
nectuiitiir  ista,  nuncbrevi  slylo. 

'  Ibideiii,  el  nescit,  cum  effuderit  laeiiari. 

f  Ibidem  :  ilerai  preces,  oralionem  apud  surdum 
prcesidem  perdil.  lioifue  unlistes  ad  cellam  repedat... 
suspiria  geminat,  etc...  digna  iltico  precses  immitii 
poeua  perceliilur.  Nain  caihedrce,  cui  altius  insederat, 
miris  repenle  modis  affigilur... 

s  11).,  Pia  bomini  miseratione  diiuitur. 

^  Iileni  :  Itaque  dum  diemoiiibus  pecudum,  rfl  •uis 
polius  moiiibus  liiani;  dumqiie  cuneii  re[erti  e^u/is... 


m 


VlCNANlll  IION.  CLtM.  I-OUTLN.VTI  OIM',[lDM  PaRS  II. 


SI6 


que  rcfiTii  epulis  et  viiio  pleiil  raiiiu  per^irepiini,  A  uirem  :  exsiinxii  criiueu,  auciore  scrvato,  ebomqno 


tieali&8iiiius  saierdos  adveiiit,  viJriisi|ue  exsiillare 
iureliceni  plelieni  oaini  luciu  graviuri  ja-titiu,  traiiuii» 
nb  iiiio  pertiiio  suspiriu  ,  a  sacrllegii  8celero  caiii 
pio  horiainiiio  revucurc  pcrtriitat.  SkiI  senipef'  iii- 
visa  igti.ivi:i:  rrnietli;i  siiiil  salutis,  i|ux  perire  :ir- 
liilriu  &U0  i|iiaiii  alieiiiiiii  servare  consiliuiu  mavuli, 
ct  iiiodum  uiiliMin  ud  inoilum  voliipt:ilis  nilitur  rc- 
turqnere,  lil:iiiil.ii|tie  el  noxia  pro  rectis  ac  iicres- 
sariis  lialiel.  Tolis  ergo  fiirnris  >.tiimilis  vulgus  ek;»r- 
sit ;  .scd  illc  advcrsum  saivicntes  ariiia  urri|iiens, 
rcpetit  cellulaiii ,  teine  prosteniilur,  runilil  iitieres 
pro  liostiljits  pieces,  in^'eiiiinat  pru  iiiiinicis  alt»  su- 
spiria,  peiit  lllis  viiain,  i|ui  in  neceni  siiain  ccrle 
sxvielianl.  Nani  ille  quod  corimnrelur  oplabat,  iilio 


itiiiiiil  csi  ex  didiiru  siilus,  cx  ira  rcniissio  iiiiiltis. 
Nini  ui  siniuLicrum  fuliiiinis  iclu  dissiluit,  siatini 
quibus  incrat  juveiiiutis  robur ,  quiquc  de  inediu 
iiocle  vergebaiil  iii  seiiium,  audilu  nbsirusis  aiiiibiK 
carucrc.  Jiiniur  vero  iiiiiiu»quo  noccns  irtas  ni:iiiKit 
iiicoluiiiis;  sed  lii  quibus  alliMS  scrpentinum  virus 
iiicilucrat  reriiiiitiir.  Qiics  crgo  ad  lldeiii  pradeuiio 
6aiici:i  noii  muverat,  iiisigiiis  iniraculi  virius  ini- 
pellii.  Ad  biMiissiiiium  etciiim  viruin  coiicurriint, 
faciiioiis  veiiiam  expetuut  el  merentur,  aniissos  ro- 
peluiit  sensus  atque  percipiutil,  sentiunt  sani  rnntis 
flueiila  el  liauriiint.  Discessit  ergo  vulnus  illaluiii, 
ciiruiur  iiivciitiiiii,  iiec  ullra  ciiietidaiionein  veiln.Ta 
illis  iDntiileruiit.  Sic  Doniinus  iioster  ndelis  oratinne 


ne  puiiireiiliir  linpii,  pia  upud  inisericordiam  Doiiiini      ^<^tvi  aiiiii|uani  putrcdinem  iilceruiii  curavil,  vulnern 


vuia  luiidcbai.  Nuii  eniiii  niinor  aiiinii  virtus  est 
|iro  ininiico  cxorasse  Duiiiinuin  quain  procubuis^e 
pro  Doiiiiiio ;  pro  persecutore  fudisse  preces  quam 
efTudisse  aiiiniam  iiiiioceiitem.  Posi  longa  itaque  su- 
spiri:i  saiiciiim  elevaiis  c:iput,  si  nubcs  aliqua  ab 
orienie  coiisurgeret,  q«i  |iropii  asiabat,  pueruni  in- 
lerrog:ibat.  NuMain  ille  se  videre  respondit.  Itnrsiis 
beatus  ponlilCY  lerrx'  prosiraius  Ingeiiinii ,  crectoque 
itp.rum  a  terra  capiie  ,  eadeni  qiix  piius  a  rainuiu 
soisciialiir,  videre  siilicet  se  credebat  qiKid  fiitiirum 
pr;cvideral.  Al)  liumo  ergo  Dci  lioino  consurgens, 
ctrieliim,  cui  iiiiiii|uain  inenle  dcruit,  iiitiiciur.  Te- 
giiur  n-peiitc  nubibus  dies,  et  inox  diiboio  exitium 
fcri-ns,  icrribilis  toiiiiru  fragnr  iiicro|>uit,  |i:iriierque 
iiifclix  siiiiulaiTiim  ferit,  dividil  et  dispergit.  Ferliir 
per  aera  lapiileiim  sacrilcgorum  iiumen  :  quud  iia 
divcrsain  in  p^rtein  uiiricis  procelUe  turbo  dejecil, 
ul  pariem  iiiiiic  ejiis  "  Laiiterna  iiunc  teiieat  rivus, 
pariein  vero  ^  Avarionis  liabeal  ripa  flnmiiiis  in 
lestimonliiin  virtutis  |ierpetiio  serv:iiura.  Partem 
quoque  abiiibr;  priictil  pateiis  retinet  campus  «  rem 
tanii  miraciili  usibiis  liunianis  iiigereiis,  adinlr;itio- 
nem  prscbcns,  iiieiiioriam  repra-sent.iiis.  Ilaqiie  divina 
(irovidentia  verberat  inipios,  iit  ;iiiinix  morbiim  cor- 
poris  alflitiaiioiie  sanet ,  el  de  adversis  rcmeilia 
prxpar:ins,  salutem  iiifirmitaie  rcsiituit ;  idcoquc 
sacrilegnm  plebem  icrcusslt,  iit  [Forie,  nc]  pcnleret 
c.ini;  ci  pia  ninnu  inni\ii  viiliiera,  iie  ips:ini  piniiret. 
Fuit  ciso  pr:rseiis  poena  iioii  uliio  sie!eiis,Si'd  iiiedela 


san;ivit,  flugclla  lenivii,  irain  tcrrore  compesciiit. 
Il  I  diviiio  iiiuuere  bellator  cgregius  praedam  iniuiico 
atistiilil,  dctulit  ccelo  ;  dctraxil  hosii ;  auctori  re- 
stiluil  :  captivos  ciiiin  reddidit  libertati ,  pncdiwio 
capiivo,  viiseque  iiiorluos,  muriis  auciorc  prosiraio, 
restauravit.  F.t  illiLode  penelralibus  cordis  satriligi, 
peccaii  niaculas,  Cliristi  amore  repulit ,  lidcs  aiis- 
tr:<xii,  uiida  purgavit,  et  validissimus  caiidur  ler- 
rciiiis  liimiines  .spirilali  lidei  vehmeiito  induil ;  sicqua 
Palcr  egregius  lidelisque  scrvus  evangelici  prseci'- 
pii  iiienior,  coiiimi.ssa  sibi  a  Domino  felici  leiicro 
niuUiplirata  reslituii. 

4.  Aliquaiitiilum  vero  p.ist  ha-c  teniporis  fluxerai, 
ct  prxcepit  ibiobns  ecclesi;e  f.niiulis  iil  in  fluiiiiiif, 
qiiod  jiixla  uriiem  pr.ilerfluit,  paueos  pro  advenien- 
tibus  pisces  capereiit.  ilaudniura,  pra'Ceptis  uliediuiil, 
p:sces  capiunt,  lina  legunl,  ad  urbein  reme;iiit ;  quos 
niiliies,  qui  iii  pra!sidlo  eraiil  civitatis ,  redeuntcs 
oQenduiit.  li  liusiili  riiu  sepii  potiuntur  piscibu», 
eosque  raale  inulitatos  flagris  rclinqiiuiit  exaiiimes. 
Ad  succrdulcin  famuli  rcdoiint,  et  qux  iis  simiil  ablaia 
illalaquc  luerniit  testis  luctus  edocuii.  Beaius  tanieii 
pontirex  amissis  iion  doluit  ex  coiiteinptu,  srd 
alflictis  coiigoinuil  ex  alTectu.  ^  lllinc  cimsiaiiiiiiiii 
vigor  teiiuit,  liinc  lacrymas  pietas  fudil.  Felix  cuiii 
vicit  contomptu,  lelicior  cuiii  victiis  jITccIu  esl.  D<>- 
iiiiim  iiiU-rei  iiiilites  repeiunt,  iiituiiiur  prxdain 
edoiiiarc  fluiiiniis  :  sulijocio  eteniin  igno  cxsiiliant 
latices ,    i^ed   iio\u    re|iente  niiraeulo ,    pentit  vini 


peccaii,  qua:  pcrimcret  pcccaiuin,  ciierceret  pecua-      flamma,  dissiluns,  et  a^stii.ius  incassiim  furibuiida. 


leiiga  smpiriit  a  siicrHeijii  iiiipio  srelvre  pio  hvrlainine, 
eii...  iiuam  uli,no  seriari  consilio  mnviilt  :  iii  inodHin 
iiliiiuni  intotiimvilum  loluplulis  exuminiil..  Toiit  ergo 
juroris  .s(iniii//j>  t/i  iiijiirinm  xincli  riri  se  liiiosum  vul- 
(ins  exursii ;  fiiiii  p«  ilU  iutrenns  navimies  «rmn  cur- 
ripiens. ..yio  iiombus  jl.tus...iietii,  iit  sine  necc  sua  vel 
cerle  propiia  sifvieiilwnt  (urur  ilesislerel.  !\e  ille  quo 
furOHureiur  iiplabnl,  pro  liis,  iie  piiii  renltir  iiiipii ,  pia 
iipuil  iiiisericviitem  regem  roia  lundebol.  /'o.s(  loinja 
uiiifiie  suspiiiii,  iic...  qui  prope  usiistibat,  inspicere 
puerum.  .  eadiw,  qnx  prius  lumulum  scisciiubniur. 
Videri,  ul  piius,  (u^nulus  iiei/di.  I.nm  ituque  leriio 
sancla  lerra:  uicmhrn  prosleriierel,  ail,  ci.i  i,t  eperis 
iiijunciuni  (uerut  nubem  iili  uiienie  perientiem ,  «.ri- 
iiuomqiie  vnliri.  Scilii.et  Cieiiiilil  ijuort  /Miiiriim  pi'a'iii- 
Jernl..  I,riibiii  ioiiitu  /u/iiicii  tiii'r<)iuil,  ctc. 

•  Lmaeiua  tineul  riiiij.  L  iilerirj  rlviis  cs>c  fliieii» 


.Tpuil    Kiil)ieii:iiii    rivitalein  ,    liinc    pulesi    iiilell  g'. 

''  Segi'iliiiiiiiii  iiutheiiurum  (aliiiii  SAiiiiiiartli.  iil 
(^allia  >:ieia),  iirlis  Aijurilliii  i-  |iriiiiH!,  iil  cuii^pectu 
Averiiiiiis  lliivil  ,  urnti  siil)  llitiirlceii>i  inetropoli, 
iiiiiie  siib  A  lil>'iiki  ci  I  arlaiiienlo  Tulusano,  civiliW 
Uiiilirnoriiui  ;ippell:iiiir,  t:tc. 

''  Suriiis  :  opus  lanii  miraculi  uiihiis  ingereni;  Idrm 
I  USl  illa  vertia  ii.i^iiioriiiiii  lepnesiiuiaiis,  Mibdil  CAiilt'- 
iiiiii  :  aiiqiiiiniuhm  ;o»l  liac  leiuporis  fiujcerul,  eHtit 
tcre  priricpil,  eic,  iiti.  ii.  i  irgiliir. 

'^  ideiii  :  i//iiir  (.uiisldii/iuiii  rigor  tenuit,  liinc  pias 
/(iirj/i»iu,\  (uiin...  e.riiHilani  laiiies.  .  iutirea  pervasortt 
niilitei  ail  saccrdolein  ,  oir...  ir/rioKil  hmim  piltntt 
priinpiisnma  ..nio.r,  ^uai  direpli  foci»  InltKit^ruiil  i'it- 
r.,i'rriiii(,  i.'i/i/iiii  //(iiiiiiiii  i'i/iiii(UHiMr.  /'iirWarii  y/iii-  •- 
sitque  siijnii  ytus  slupendii  siu°iiiluN(. 


517  VITA  S.  AWANTU  RUlTlENENSIS  IjriSCOn.  618 

iiiiroi|iie  reppnte   moJi    imiurariiiir  inagis  flamniis  A  conjiigem  dellei.  Turbaiur  ilmuus,  junguii  iir  plni»- 


pisces,  lcge  mulala  nalune,  cl  inlraclabiles  duri 
qiie  SL-nsiis  innii  novilaie  miraculi  molliuniur.  Iii- 
lereJ  mililes  ad  sacerdoiein  concnrruni ,  direpla 
rercriinl,  genibus  adliserent,  veniam  facinoris  peluni. 
Ignoscit  meiis  pielate  proiiipta  ,  dnnal  eis  crimen 
cum  piscibus  mox,  quac  direpla  foris,  pace  temeraia, 
duriniranl,  n^mniis  redeuiii  ei  dum.iiitur.  Ilic  B. 
poniirex,  «raiiime  sanciissima,  plebi  fereiidi  neci'ssi- 
taiem  injuri^c,  mililibus  consuetiidinem  alislnlii  in- 
n^gendi,  pariierijue  iillricium  vis  exsiiiicia  nainm  i- 
riim,  cl  eniendaiio  niiliium  ac  populi  liiii.  Praeclaris 
glnriosisque  signis  stiipcnda  succediini. 

5.  «Eiai  namque  in  fnro,  in  altiori  basideeminens 
siniulacnim,  quod  vir  bealissimns,  zelo  diviiii  amo- 
ris  accensns,  dejecit  aique  confregit.  hi  uliionem 
igiiur  iiumiiiis  sui,  sacrilegse  plebis  muliiiudo  coii- 
surgit,  lyropbaiicu  bellatorum  lurore  succeiisa  , 
Christi  bellalori  minalur  exitium.  Scd  vir  beatissi- 
inus  morlem  non  limuii  vilre  aniore.  Neque  enim 
fas  erat  furiissimum  bellalorein  prjeseiiieiii  liinere 
mortem,  qiii  a;tcrnain  praesentium  rcruin  coiUempiu 
meruerat.  Itai|ue  plebs  misii  iiuntiuiu  viro  cuiJam, 
llonorato  nomine,  qui  eral  illo  iempore  nnialiuiii 
eplendore,  lionoruin  tiluiis,  opibus,  aucioriiatc  ca;- 
teris  loiige  prxslaiitior.  Cniiiraliit  lix  servHlonim 
solalia  :  mbem  proiiiius,  sede  inveiius  curuli,  pe- 
lil.  Eijam  emensus  iier,  diie  freineiis,  dira  ei  ex- 
lieina  niinilans,  iirbi  aderal.  In  iiiedio  l.iinen  porta: 
piidie  bcilu<  piMililex  nralioneiii  ad  Dumiiium,  terrae  . 
prrsiialiis,  fiideral.  Quo  in  bico  miio  siupore  hiEsere 
liigap,  bnniinis  illiiis  animaiin,  ei  ut  insensibilia  ri- 
gueie  8  giia.  Nil  ajjuni  sliiiinli,  nil  verbera  sxva 
pronciiiiit.  Ciim  aiiiein  vii  illc  iiisigiiis  niiracnli  nn- 
vitate  perciilcns,  ad  bealissiiuum  v.ruiii,  uiium  ex 
ngcesinriis  loiUens  rogavii  ut  pia  eum  oraiione  ab- 
solvcret  qiiem  merilis  quasi  vinculis  nexuisset. 
Ilaud  mura,  sacerdos  advenit,  carpcntum  devolvi- 
lu",  perseculor  adhxret  sancti  genibiis,  rigut  pedes 
lacryniis,  peccalum  fatctiir,  peiii  auxilium,  et  vix 
verba  compleverai,  animalii,  qu.e  ut  dura:  cauies 
riguer.int ,  coelilus  recepia  inobiliiate ,  prxceptis 
obediuiil,  diimqiie  saiictis  uialiunibus  iinlura  luiiic 
mnialur,  nunc  reddilur,  iiiciis  feia  priu.s,  et  dunii- 
num,  ut  deduriscauiibus  orta,  non  s^entiens,  subiio 
lldei  igiie  sncceiiditiir.  Illico  maculas  percatoriim 
unda  ililnit  saluiaris,  et  incredulilatis  nube  deter^a, 
clarum  pcciori  lumen  iniundliur.  liiierea  uniis  u 
lamulis  cursu  pra;p'  li  fit  doininx  irislis  nunlius  ; 
qux  repentino  luctu  percuisa,  monilia  projicit,  ve- 
stimenia  disrumpii,  scimlil  crines,  genasqiie  dila- 
cerat,  irrigat  flelibus  vulluin,  ac  tuiiso  peclore  su- 
spiria  «g'-a  perfuiidit ;  ct  nunc  cniifractum  mixtum- 
(|ue  pulveri  doiniiium   suum,  nuiic  amissum  quasi 

°  Idem  :  erat  tn  foro...  quia  jiim  aicrna  prtesen- 
Jiumrerum,  eto. ;  quod  leiiendum...  Ilaque  plebs, 
tniito  in  Rulhe?iem  nunlio,  cuidam  rcferl  qiiiii  erat  eo 
tenipore  nalalium  »plendore,  i>.c...  Ccturaliil  liic  ser- 
vorum  fluii/ia,  lede  iiwectits  curruli,  firlicm  prolimis 
peiit.  El  jam  enensus  iler  diei,  fremens...  Iiivsere  bi- 


clibus  domiiia-  laciyiiia:  famularum  ;  ad  uibrm  mox 

properat,  et  turbaia  coHisaqiie  gerens  oia,  feminco 

simiil    fiirorc   vel    pl.inclu    aggroditiir   saccrduleiii. 

Quac  iit  serenilaieiii  vecendi  vulius  inspexii,   subiin 

pavure  contremiiii.  Glorioso  itaqiie  staiiin  fidei  ca 

Inre   siiccensa,    gcnibus   provolvilnr   sacerdolis,  rl 

dxmoiiia,  qii.i;  doceiiii  prlus  siipcrbiiiiiine  colin-rai, 

lauilabili  exsecraiiuiie  coiidemnai.    Ipse  \ero  illui) 

eam  labe  culpanim  emundans,  vilx  scicrnx  lavacns 

peifudit,  sicqiie  beaiissiiiuis  poiitifex  infeliccm  pix- 

daiii  de  faucilms  diabuli   abslraheiis,    fecil  feiicilcr 

siiam.    Veiieruiit   qiioqne  quoiidnm  duo  viri  ad  iir- 

beni,    infelicem   viiam  gerciites  in   scelere  :  tegiini 

iiaque  funesia  demissis  viillilius  cuida,  et  exiurlis 

lletibus,   ei  iiuo  peciore  ab.-ilraciis  siispiriis,  virmiii 

velusiaie  paiinurum   paupcres  se  esse  mentiuniiir. 

Tribuuiiiur  eis  nccessaria  viclui,  el  simulatx  iiiisi'- 

riae  miseratioiie  piissima  subvenilur.  DeQent  iiaqiic 

vim   sese   Irigoiis  fcrre   non   possc;    landem  intra 

septa    rccipiunlur    ecclesiie  :  vixque  corda   morta- 

lium  quie.s  |iiiiiia,  grala  curanim  oblivione,  laxave- 

rat,  cum  illi  adiniiiiint  lalrociiiium,  et  sacra  (proli 

neras!)  polliiiis  inaiiibiis  pallia   adeunt,  vela  deji- 

ciunt  ,    rcferalisque  jaiiiiis  grailu  conciio,    fiitjam, 

criiiiine  slimulante,  arripiunt  :  (|iii  ita  digno  Cifci- 

laiis  siippiicio  leriuniur,  iit  iicfarii  oculi,  qni  indi- 

ces  ciiiiiiniim  fiicrani,  diices  esse  fiig:e  nun  posseni. 

Iluc  ilaipie  et  illuc  iiicerins  implicant  orbcs,   et  va- 

cno  iiocieni  labcre  consiimiint.  Iteddiiur  lerris  dies, 

agiKisciliir   fariiiiis,    fil  ad   saterduiem   concursus. 

Demunsirat  beatus  aniisles  quns  oratione  leniiera!, 

aitque  auctores  criminis  prope  poniem  qni  proximns 

III  bi  csi  c.Tcilaie  esse  percussos,   et  vacuo   l.issos 

iiiiiere  cunsidcrc.  Ad  ponlem  erjso   iiur,  repcriiin- 

liir  ncfaiii  crimiiiis   rei,   iiiicrrng:>ii'|ue  quu  ireiil, 

quiilve  eis  csset  ncgotii,  aiunt  se  limgius  vclle  per- 

gere,  seil  cum  essel  liora  feie  diei  leriia,  a  cospio  ss 

dicuiil   iliiiere  opacs  noclis  lenebris  iinpediri.  Ail 

saccrduiem   denique   penrabuiilur.  Iiaque  cuin  vir 

bcalissinius  illaiam   sibi  iujuriam  velut  in   siibiiiiii 

piiMiiis  anie  despiceret,  tamen  licei  divini  niemor 

esset  piopcepli,   alieiias  noluil  culpas  siiie  propria 

virtule  casiigari;  naiii,  demplo  pallio  suo,  sacrilegos 

n  bis  aiil  leriio  in  dorsu  percussit,  quoJ  ita  iii  eorum 

menibris  insedit,  ut  omni  ab  ipsis  atrocius  verbere 

silii  csse  putareliir.  Mullos  quoque  regulam  meiiu- 

ris  viix  iraiisgressos,   saiicti  legniinis  levi  lactu  ad 

eiiieiidationis  sanitaiemrediixit;  sed  serapcr  secun- 

diim  inoduni  peccati  impenJebatur  cura  remedii,  et 

pro  qualiiale  culpae  jus  inferebaliir  viiijrcix.    Sic 

ergo   sancii    in    oratione   viri    iii    laiebris    faciiiiii 

anima;  vulnus,  fortius  inorbi  remediiiin  scnsii. 

fi.  Igllur  criniinosus  quidain  bortuium  saiicti  viri, 

juges,  et  ut  insensibilia...  lum  lir  ille  insignis...  roijat 
ul  pia  dignnnler  oratione  absolverst...  carp?nlo  dt- 
votvilur  perseculor...  pelit  remediiiin.  Vix  verba  coin- 
presseral,  et  animalia...  obediunt  :  Posl  qiias  oonli- 
iiuo  siibJiiur.  Criminosus,  eic,  reliquis  oiiiis^;.-.  >|ua 
iiitorjaccnt. 


5W 


VEN.VNTIl  JION.  CLEM.  FORTUNATl  01'HltM  l>AUS  II. 


SiO 


eiit;iiiim   qnidotn  epaliis,   laetis  i.imcn  coiispicii  vi-  A  leslo   mxlia   ab  alvearibiis  noclurno  dempta  furto, 


renlein  *  oleribus.  Ampliabat  siquidem  spaiio  loci 
angiislias  aMiuena  juciiiidilas.  Staiim  ergo  airuci 
iiieiite  (uiti  facinus  cuncipit.  Iiaque  redditur  terris 
occasus  diei  nociis  silciiiio.  Vix  corda  inortalium 
:ilia  quies  Julci  sopore  laxaverat,  cum  illcsccom- 
iiiuduin  fraudi  tempiis  ampleciens,  prosilii  aiidacia 
plenus  ad  scelcra,  levique  impulsu  iransii  quud  ol>- 
slabai :  adii  horluliim,  ulera  diripit,  abire  restin:ii; 
iiullus  tainen  redeundi  exitus  paiet,  qnia  reus  lenui 
sepe  quasi  niuru  vallatus ,  exigua  obstacnla  velut 
omni  consirucia  muniinine,  erescere  rugietili  sibi 
videntur  in  molem.  Noclis  ergo  loiius  iier  spatium 
liuriuii  ruit.  Iiia-rea  roseae  lucis  splendor  muiiduiii 
irradiaf,  facieiiue  rebus  reddlta,   lerris  liix   reddi- 


delalaqiie  duniuin,  in  picis  prorsus  naiurani  muiaia, 
cl  siupiiisse  reum  admiralione  virlutis,  cuiii  crimi- 
nis  noii  dcesset  <<  causa,  et  conscieniia  criminis  tor- 
queret  aiiftorem?  Tandein  verum  est  criniinosuin, 
aliu  iiieiitis  sopnrc  discussum,  ad  aiili$|ilein  prnpe- 
rasse,  reiulisse  rurtum,  sanctisque  pruMratum  vc- 
siigiis  vcniani  facinoris  pustulasse,  et  perfacilesup- 
plicaiiti  indulsisse  anlistiiein.  ¥.1  sic  natiirani  mellis 
non  minoris  rcdiisse  niiraculi  fuil  quain  luutari.  Ila 
reum  pro  supplicio  veiiium ,  munus  relulissc  pro 
crimioe. 

8.  Diimque  liis  viniitum  Tulgcrei  ipse  miraculis, 
beaiuin  gloriosx  ejug^consummaiionis  lempus  adve- 
nii :  sud  cinii  fracia  jani  :evu  niembra  dencereni. 


lur.  Igiiur  benius  scnex  in  celliila,  iibi  spreiis  soninis  "  afflictum  '  nioriuuiiique  corpus  absiineniix  Inbiire 

erat ;  el  quod  natura  negaverat,  meriium  confere- 
bai.  Fuiique  tantus  iii  saiicio  viro  fidei  fervor,  ut 
insatiabili  ardore,  quo  plus  corpori  districiionis  iii' 
tulissel,  inferre  plus  cuperet  :  et  iia  erant  augment.t 
meriiorumincitameiita  proreciuunn.  Ainorquippe  Dei 
reficere  animum  putest,  saiiare  de.siderium  non  po- 
test ;  sed  raagis  magisque  '  cum  hauritur,  sitim  in- 
namiuat,  jucundiiate  enim  sna  exciiat  appetiium, 
sed  non  facii  de  saiietaie  fastidium.  Igitur  beatissi- 
mus  Amaniius  hac  ineritorum  luce  fulgens,  s  terrena 
lerris  membra  condii,  sed  coelesiis  spiriius  celsa 
conscendit;  illic  nunc  ihierest  cliuris  angelorum, 
hic   fulgei  clarilaio  virlutnni;   illic   inlerpellal    pro 


iiieriiljiis,  noctein  dulci  mediiatiune  et  saiicio  la- 
bore  trjn^egerai,  unura  e  fratribus  vocai,  niiiiens- 
que  in  hortulum  ninndat  ut  queni  ibi  erroic  lassa- 
tuni  suu  et  velut  quibusdam  arciatum  vinculis,  ita 
innexum  crimiiie  reperisset ,  abstrahcre^.  Haud 
mora,  adil,  reperit,  ^  abslrabit.  Adest  illio  crimi- 
iiusus,  fiirtiiro  in  medio  projicit,  pedes  ccmplecii- 
lur  s:icerdotis.  Ilaque  vir  pietale  plenus,  indulget 
crimen,  dohalqiie  furium;  monens  eum  sxpe  ui 
siiis  potius  necessaria  usibus  peiat  quara  r.ipiai,  ct 
iiecessaria  sibi  tribueniis  munere  non  rapinx  scelere 
conferaninr :  '  sic  ergo  indulgentia  >  sancio  sibi 
loncessa,  ab  eo  disce^>ii. 


7.  Quiil  meniurem  in  codem  hortulo  a  siinili  sco-  -  famulis  voce  supplici,  bic   tueiur   famulos   virlule 


^  Idem  :  nilescere  oleiibns  ;  ampliabal  siquideia  loci 
anguslias...  cum  ille  conimodum  (raiidi  tempus  nm- 
plectens  prosilit  audncia  plenus  el  scelere,  leviqiw  im- 
putsu  qiKB  obslabant  cedentibus,  abire  feslinat,  sed 
liiviiiitus  reltnetur.  L^uilus  eienim  remeanii  patet  ex- 
itus,  et  iia  reus  tenui  sepe  quasi  muro  vallatus  lenctiir. 
Exigua  namque  obstacula,  ctc...  iVoclis  erqo  lotiiis 
spatium  ,  iler  liorluH  /ui(...  mundi  faciem  irrndial, 
qun  rebus  reddita,  leiris  iiu  redil.  Iqiiur  U.  sciiex  in 
cellam,  tibi  preces  insonmis,  in  asiibus  nociis,  dulci 
nieditaliune...  atlralieret. 

^  lilein,  atirahii. 

'  Sic  ertjo  induLjenliain  a  tanclo  tiro  promeruii,  ct 
discestit. 

i*  Ideio  :  Ciim  crimiuis  deesset  causa,  sed  conscien- 
lia  criminis  loiquerel  aucloreni  :  cum  furtn  dnmniim 
siiperessel,  in  qua  inceilas  atroci  manerel  in  scelere. 
Tandem  veio  criminosum  uLo  nieiil<s  siupore  discusso 


le  ab  hac  urbe,  et  eris  exsul  in  reyione  altera ;  verum- 
lamen  non  privaberis  ab  lionore  quo  frueris.  IJ  quod 
iioii  niulio  posi  accidiC.  At  inter  S.  Amantium  ei 
S.  Quiiitianum  alii  sedisse  episcopi  videiiiiir,  cum 
Sidoiiiuj  Apollinaiis,  epist.  6.  lih.  vit,  scribens  a\l 
Basilium,  inlercxleras,  Ruiheneasis  Ecclesix  siaiuin 
deploret  his  verbis  :  Burdegala ,  Petrocorii ,  Ru- 
theni...  siimmis  sacerdolibus  ipsorum  mo:le  truneaii$ 
nec  ullis  deiuceps  eoiscopis  iu  defunciorum  oficia  suf» 
feftis  (  per  quos  ulique  minorum  hominum  ministeTi» 
subrogabantur  )  latum  spiritualis  ruiuoe  limitent 
iraxii.  Quibus  verbis  indicare  viilelur  Kulhenis,  post 
S.  Amaniiuin,  scdisse  episcopus  ali'is,  qui  iiioria 
inullaii  obierint.  Cerie  Uullieueusis  Ecclesia  vidua 
eral  ct  orba  pasiure  quo  teiupore  SkIcuhus  .\po1liiia- 
ris,  Arveriiensis  epi^cnpiis,  :iccersiiiis  fnil  ab  El»- 
(iliiu,  quu  consecraret  b.ipiislerlum  qiiuJ  ipse  iii 
agru  Kuibenensi  coiislriiteral,  uli  colli)(ere  esl  ex 


ad  anlislittm,    cic...  .yuluramque  inellis  non   niinure  D  epist.  15  lib.  iv  Sil.  Ap.  Qui   eiiiiu  Ebphius  alieua; 


rediisse  mirnculo,  quam  mulaise...  iiiiiiius  Uumuiu  re- 
luUsse,  etc. 

'  \<ii.-m  :  emorluumque  ctrpus  onus  ubninenlia\to- 
borobnt. 

'  Cum  liauritur  iuflaiiimat ,  jucunditatc  enim  tui 
excitat,  clc. ,  terrena  lerris  meinbia  commendnl. 

K  0'>o  iiiiiiu  S.  Amaiiiius  decesserii,  bau>l  pottfst 
cerio  dcllniri.  Niiiiiniin  S^  Quiiiii,iiiU8,  qui  scdilpust 
S.  Aiiianiiuin  ,  prx'erai  Koiliciieusi  KjLOlisi.i;  ad 
aii.  5Uli,  i|iio  aniin  siiliscripsit  illo  conciliu  Ag:i- 
iheiisl  ;  ideiiiqiie  iiilerlnil  syiioilo  Aiireliaiieiisi  i 
an.  t>ll.  Iiiierua  ('iiiii  UuiiiiLi.iiis  (iiii  relurl  Circg. 
Turoii.  in  ciiisiluMi  V|i:i,  nux  exslal  c.  'i  <le  Vilis 
kalruui),  aiicu  el  aniplillcaiii  basilic.i  S.  .Ani:iiilii, 
loiif /UMi  r^uii/eni  curpiil  in  aiite  Irniiitulistel,  S.  Aiiliin- 
lius  niii'iii  |uir  visiim  ciduui  :ip|i.iieiis,  rupreliendil 
graviier  his  verbis  :  Quia  autu  teinernrio  ariu»  in 
j;Hfi'  iiuiesceiiles  visui  es  uiiwiiite,  ecce  eijo  rtino»ebo 


111  bis  et  sedis  episeopum  aeccrsivissei  per  diilicilia 
pr:rseriiin  ei  liieuie,  ac  nivibus  obsita  iiinera,  si  Ru- 
ibeiiensis  bcclesia  pruprlo  pasiore  uon  caruissei  1 
Nuii  niuUuin  leiiiporis  lauicn  iiiier  S.  AiuanUuMi  et 
Quiniijiiuiii  iiiicrriiisse  illa  Kuriiinaii  vurba  iiidic:iro 
viilunuir,  qiiibiis  aii  iiiim.  11  :  Sondum  quoque  mul- 
toruiu  emeata  lemporum,  orbe  eoiHpteto,  redieraHl 
curricula,  cuin  S  Quinlianus  episfoput  auie  sttcrii- 
tancta  iiltaiia  capacem  luniuli  locuin  elegil,  ubi  iptuM 
miro  opere  et  laudabili  arte  cottocavii,  elc.  Quocirca 
iiiurs  ^.  Anianlii  videtiir  cuiiii^isse  h»ii  multu  aulc- 
quain  Gutlii  iii  i!ulli:un  irrii|ieruiil,  sub  iLvariclio 
re^e  :  quo  leiiipoiu  vel  Kulheii:i  urbs  capU  el  ul- 
lliela  fuil.  Id  viTU  contigli  s:i'rulo  quinlo  nd  llii«in 
vergenle.  Qiiiul  -.i  esl,  IvUa  rxisllinaiul.i  opiiiio  ple- 
bis  Kiiliieiiens  s  i|u.e  S.  Ami.iiiIiiiiii  nS.  M.iri.ull,  apti- 
siulo  Aqiiilanuniin,  episcopiiiii  urdinaluin  crediilil. 


521 


VITA  S.  AMANTII  RUTIIENENSIS  EPISCOPI. 


522 


siililiini;  illic  petit,  liic  prxstat;  illic  vota  fundlt,  A  ne  deseras  viduam  et  pauperem,  divitiarum  mearuiii 


lilc  voiis  rospoiidel ;  illic  nunc  xienia  circumseptus 
«  einicai  liice,  vel  mcriioriim  splendoreclaro,  vel  il- 
laiiL'  criicis  rose»,  nc  fiilgore  purpiireo.  Nam  et  in 
semellpsu  el  ^ierseruior  vitia  ex.-cquendo  exsliiixit 
ei  mariyr  cruciligeiido  corpus  eiiiicuit,  adrpiusque 
e.-i  noii  nioncni,  sed  carnis  moriilicaiione  mariy- 
rium.  El  cum  sit  in  conspcctu  Uomini  preiiosa 
uiurs  mariyri",  diim  liealissimus  Aniantius  bostem 
persequilur  et  prosieniil,  fuit  preiiosa  in  conspeciu 
Siiinlnl  mors  viveiitis. 

9.  Il.icienus  (inldi-m  Viiain  beali  confessoris  Aman- 
lii,  dlvino  munere,  ui  polui,  siyln  digessi.  Nuiic 
pauca  de  hls  qux  triiimphainr  egregius  gessit,  brevi 
sermone  consiiiii^iain.   Igiiiir  mnlier  quxdam  erat. 


solaiiuin,  et  virlus  mea,  Cumqite  hoc  supples  depru' 
meret,  miris  rcpenie  modis  conspicit  in  medio  atrio 
in  morem  cauiis-  riguisse  cornipedcm.  Acciderat 
enim  ui  ea  die  sacrx  depositionis  ejus  relebrarenlur 
festa,  annuo  orbe  compleio,  el  egrediebanlur  de  ba- 
slllca  pupuli  expleiis  ex  niore  solemnibus,  stupeni- 
que  miraculi  novitate  perculsi.  Ilxrebat  quoqiie  rcus 
stupens  corpore,  stabat  anus  innixa  baculo.  Fundit 
tandein  criminosus  uberes  fletus,  peccatum  fatetur, 
pecuniara  reddit,  et  absolvilur,  domumquc  remeat 
absolutiis.  Flebs  igitur  tantam  virtutem  mira  essul- 
taiione  et  inelTabili  laude  ad  coelos  elTert,  ei  ila  glo- 
riosus  antistes  fuit  in  ilerenslone  paupeiis  foriis,  in 
absolutione    crimlnosi  misericors,    prxbiiilqne   im- 


Jullana   iioniine,  vldua,  et  anu$,  et  pauper  :  quani  B  mensa  miraculu,  vel  cuin  audlt  ioiioceniem,  vel  sui- 
arcinliaiil  paiiier  fragllltas  senil,  et  solltudo,  el  ege-      veiido  damnaium. 


stas.  Vigebai  In  ea  taiiien  rortisanimus  a:rumnarum- 
que  coniempior.  Ilac  quo  proplor  dlvino  operl  forei, 
ccllulam  prope  saiicii  ani  .siiiis  baslllcam  Cidlocavlt, 
iit  rrequenli;ini,  quam  larda  senecuis  ei  negaverat, 
Ticiiiitns  cellulx  resiauraret.  Iliiic  inercandi  venden- 
dique  viiii  usuni  nccessitas,  variarum  arlium  magi- 
»lra,  moiislraverat.  Mercbaiur  iiaque  vendeb.ii(;ue 
hoc  modo  vina,  ul  quod  supereral  prilli  fieret  sub- 
staiitia  laboraiiiis;  iieqiie  plus  lucri  caperet  augmeii- 
lum,  qiiani  victiis  necessiias  posiu!.ibal.  Venit  ergo 
«d  lianc  vir  qiildam  ainici  sceleie,  alils  longe  crinii- 
«nsis  immnnior,  aliqiie  se  velle  vlniim  mercari.  lila 
vero  eum  intra  cellulam  recepii  ut  empiorem,  et  ut 
iie  diutius  teneret  rcum,  fursilaii  properantem,  cc- 
leritalis  studio  seiilles  casilg:ii  iiidras.  Ille  vero  cir- 
cumspeciare  coepit  nmnia,  vagisque  luminii>us  uiii- 
versa  percurrere,  si  quae  esseni  qnae  \h\ux  simul  pt 
paiiperi  crudellssimus  prjdo  pi>sset  auferre.  Duui 
ergo  haec  mullebri  levitaie  turbatur,  inox  ille  capsu- 
bm  cum  exigua  pecunia  conspliii,  dlripil  absiulit- 
quc,  et  vino  mercato  aurugii,  venit'|iie  post  tridiiura 
quasi  iiiiioceniiam  suam  pra^sentialiier  inonstratunis. 
Illa  illico  nerarii  furls  cenissima,  coepit  evolaie  iii 
f.iciem  ejus,  opcmque  clamoribus  quaerere  :  criini- 
nosus  et  ipse  conscieotise  sux  scelere  territ-js,  cursu 
subito  ciio  se  proripit  equumque  conscendii.  Anus 
prodit  e  cellula,  cupiens  prxire  clauioiibus  quem 


10.  Non  longo  vero  pnsl  tempore,  dum  I|ise  in  pe- 
riculis  adest  famulis,  sequiturclara  virtus  ac  m.ixima. 
Jamque  in  ^  Scpiimnnlani  quidam  vinum  mercaii 
cupiens  properabat,  prius  lamen  basilicam  glorlosi 
Iriuiiiphdiiris  ingicssus  lumulum  ejus  pctit,  solo 
prosiernitur,  pro  perilacm  poscit  iilnerls,  voia  spon- 
dct.  Mox  progrediiur,  leviqiie  labore  dilTusum  emen- 
sus  itcr  iii  Septimaiiiam  veiiit,  vinum  mercatur,  ad 
urbem  remeat.  El  jam  inedinm,  secundis  gaudens 
rebus,  iter  transgreditur.  Jam  suminx  de  vertica 
rupis  primx,  amneleni  nuenlein  '  Taniem  conspicil 
flunien.  Jam  vicinus  urhl  alacer  eam  intueiur,  jaiii 
P  vocatus  vota  dissolvit.  Dum  er;jo  spe  toius  in  iirbe 
est,  et  exrelssi  moniis  jngia  coepit  iiinera,  repenia 
airuci  luclu  gauJia  perturbintur.  Naiii  impulsum 
saxo  veiiiculum  qualiinr,  excussoque  vebiculo  va^ 
atroci  resullat  sono,  aique  inia  pctcns  vallis  in  pla- 
nis  taiidein  collabitur.  Quod  eniptur  persplciens. 
abruropit  cxsarieni,  g  nasqiie  dilaniai,  et  verteiis  ail 
nicenia  oblitos  lacrymls  oculos,  fatur  sic  paucis  :  Te, 
0  beatissime  poiitiri'x,  duce,  cxtrema  adii  loca  ;  eii 
desenus  a  le,  jam  patrix  adductus  in  finibus,  gravi 
xrumnarum  mole  oppressus,  dignas  meritis  puena'. 
luo.  Ilxc  aulem  ingenli  luciu  commeraorans,  ad  lo- 
cum  in  quo  vas  deciderat  properabat,  cum  lacryma.s 
scilicet  causa  lacrymarum  augeret,  et  dolor  dainni 
prxsenils  majores  a  misero  poenas  exigerei.  ('uiii 


terdo  sequi  gressu  non  poierat.   Ad  saiiciam  taiiien  p  g^go  ad  locum  flens  venil,  aspicit  repente  slupen.l.. 
basilicam  erigens  oculos,  lioc   fideli  devotione  ct 
inaxima  voce  proclamabat :  Ne  sinas,  sumnie  s:icer- 


dos,  dercnsorqne  fortissime,  abire  prxdonem  meum, 

"  Suriiis  :  micat  luce  tel  splendore  menlorum 
tlnra,  vel  illnim  crucis  tormentis,  roseo  quasi  fulgore 
purpurea.  Nttm  ipse  in  semel  pe^seculor  exslitigiiendo 
vitia  exstitil..  adeptusque  est  novum  non  mortis,  sed 
carnis....  Ainnniius  in  seipso  hoslein  et  persequilur, 
«...  niors  preiiosa  viveniis.  Qux  sequuntur  desuiit 
emnia. 

^  Sepiiinaiiia  Gallix  provincia  esi ,  qu»  olim 
\Visigntliorum  regibus,  in  llispaiila  degcniibiis,  sub- 
jiciebatiir  :  iiiterdum  pmpterei  Hispania  Ciierinr 
dicia  esi.  Lege  Vales.  l;b.  vii  Rerum  Francic,  ubi 
■fic  posireinum  ex  veterum  lesiimoniis  (onnrmai. 

«  Tamis  flnvii  [neminii  Sidonius  Apnllinaris  cjriii. 

Patrol.  LXXXVIII. 


miraculo,  vas  integrum  vinoque  plcnum,  et  patro- 
nom,  qiiem  querebatur  abseniem,  virlule  clara  pr.T- 
sciitem  iiilfllieii.  I.acryrax  igitur  vertiintur  iii  giiii- 


'ii,  iia  alloqiiens  libellum  : 

Hunim  cuin  fueris  sinu  receptus, 
lils  Trevidon,  el  cahimniosis 
Vicinuin  iiimis,  Ueul  jugum  Rutlien». 

Hincle  Lesora,  Cancasum  S^jihirum 
^iiicons,  aspiciel,  ciliisque  Tamis, 
Liniosiiin,  1 1  solido  sapore  prpssiim, 
Piscain  perspiciia  gerrO'!  in  undu. 

Porro  Tarnis  (iit  siibdit  cl.  SirinondiK  in  nntis  ad 
Sidoniiim)  fluvius  aurifer  esl,  qui  e  Ccbennis  ortus, 
per  Aquilaniic  Narboiiensisqve  fmcs  evoltilur  in  Ga- 
rnivn  m. 

n 


123  VENANTII  HOM.  CLEU.  FOIVTUNATI  UPCRUM  PAhS  II.  5U 

dia,  el  motuor  ia  liCiiUaiu  p^rniuialur.  El  iu  Tuik  A  munus  illxsa,  ab6lracia(|ue  ruFsus  aojeri  pio  tuliji» 
iiiaioiis  niiraculi,   reiii,   patrociiiiis  aiilistiiis  sancii      citur. 


cnuiiiiiswu,  sic  fuisse  salvataiii,  quani  uou  fuisse 
dila|isain ;  (lura.s  cautes  non  scosisse,  (luin  cuUidure- 
tur,  quaiii  eva^ilssc  pcricula,  duin  scrvarelur,  excc- 
l>isse  a>pera,  e(  nescisse  d,iscriui(iia ;  transissc  inter 
prxrupla,  quam  si  a  prxrupiis  essel  inli-gre  cuslo- 
Uiu. 

II.  Noiidiini  quoqiie  muUoruin eincnsa  lcnipoium, 
orbe  coin|i1eto,  rcdieraiil  cuiTiciila,  cum  S.  Quiiitia- 
iius  episcopus  anle  sacrosiincta  altaria  capaceni  lu- 
muli  locnro  elegit,  ubi  ipsuiu  niiro  opere  el  laiida- 
bili  arte  collocavit.  Nani  piius  in  basiUca  sancii  viri 
extensa  sepulcrum  vclut  prxrulgens  lainpns  spleii- 
dore  proprix  claritatis  nienies    cxspeiiniitiuni  illu- 


i2.  Intcrca  obvium  sibi  qiiemdam  Tebicnlum  iin- 
pulit,  inipulsuniqiie  prosiravii,  aique  ubliquatis  sirat» 
pedibus  discuirens  ro(:i  perlraiisiit  :  sed  ita  iiiina- 
ccin  iiiipctiiin  jussa  $usp>-ndit,  ut  ncc  scnsum  doloris 
stralo  innigeiei,  ncc  signa  livoris  iinpriincret.  Cu- 
currii  er(!0  inoiu  celeri,  nec  subjecta  coiitrivit,  sed. 
iniiiisicria  coinplevit  itineris,  relinqueni  sigjia  vir- 
tuiis.  Inter  hxc  vero  miraculoruin  insignia,  nullo 
impediente  labore,  suinnin  cuiicdiruni  gaudio,in  loco 
siiiriiose  prxpara(o,  reliquix  sacrai  conduniur.  Noii- 
nulli  aiitem  ad  lumulum  sancli  viri  vesano  prse^ump- 
sere  ausu  scclus  priori  scelere  cumulare;  scd  cor- 
repli  prolinus  furore  lyinphatico  solvere  supplicia. 


strabat.  Iloc  iiaque  tam  pulcliruin  facinus  episcupus  ^  amiciiquc  iiorribili  rreniitu,  e(  occultis  exusli  flain* 

nus  prodideriint  neras,  reddiderunt  gublaia,  pros(ra- 
tiijiie  solo,  venlani  i  eilere  racinoruni  :  nc  siiie  niora 
beatissiini  viriuie  antistitis,  obsceiiis  contagiis  me- 
ruere  piirg.iri.  Ila  hos  et  ultio  jusli  perculi(,  e(  0)i- 
seraiio  pietatis  absolvit. 

13.  Hursus  cum  adversus  Ruthencnses  •  Marco- 
mani  truces  ingrucreol,  omneinquc  lalc  iiroTinciaui 
belli  nube  texissent;  atroci  etenini  corona  cinxerani 
civitateni,  horrebanl  murorum  inierjecio  discriniin<*» 
striciis  iiiiici'Oi>ilius.  Addebat  et'ain  (Iduciam  hosti- 
bus  muliimdo  ingens,  natura  fcrox,  quorum  rugam 
slernebat  passim  dira  lucs,  imniiii  ense,  fame  ol>- 
sccna.  Consnrgit  tandcin  in  ullionem  faniulorum  sa» 
cerdos  noster  propugnatorqDe  fortissimus,  et  iU 
genieHi  lotam  uno  timore  percussit,  qur.d  disceden- 
(es  pavore  fiigam  arripeTeni,  sicut  vehementi  rurore 
anna  rnpuerant.  Nam  cum  fortissima;  geniis  ducet 
ingrcderentur  ex  more  basilicam,  uti  res  secutidas 
poscerent  snis,  (umuKiro  peiiere  :  statira  circuinje- 
cia  sepulcre  veiamina  nunc  atteram  in  partem  ii» 
acta  llabris  novje  virtutis  miracuh)  sinuantur,  ma- 
gnus  e  lumulo  liquatur  SDilor  :  ceromemoratione 
eiiam  mira  sacrum  de  tuniulo  Tclamen  excuiVmr, 
sternnntur  solo  dnces,  pro  glwia  rediium,  ftigam  pr» 
felicitote  poscentes,  e(  ipst  atroei  prius  saeviiia  im- 
manitateni  iraosgressi  feralein,  In  homimNn  m«K» 
novo  redeunt  motu  p^reulsi.  Aboraiione  itaftuown- 
sufgutit,  lerribilique  so-iw)  tub;e  gens  loia  «•nirabi- 


iiiente  conccpii,  devotione  spopnudit,  consuinmaio- 
que  open-,  diem  sacra;  (ranslationis  constitr.il.  II.tc 
ergo  celerrima  fama  percrebuit,  et  non  solum  dif- 
fusx  urbis  conclusa  fimbriis  loca,  sed  diversx  etiam 
orbes,  confinesque  provinci.x,  vel  pontillces  ad  id 
inisere  vel  pnpolos.  Fidei'  itaqiie  convenientia  coni- 
l>leia,  venlt  etiam  e  Narboncnsi  urbe  Miirturins  abbas 
quidam  laiidabilis  et  vita  conspicuus.  Prius  tamen 
«nifex  cligitur  qui  tanruto  circumjccta  deinat  qui 
siaiim  sncrx  venerationis  locum  ingressus,  aadaci 
mulu  de  sepulcro  opposiia  expiilit,  sed  illico  insnr- 
geniis  dexterae  icm  percuasus  in^gemBii,  nltriciqnc 
poena  temeiiias  probpsa  proeubutt.  Jamqtte  sacnc 
translationis  dicata  dfe»t(lnxeral,  qna:  priino»  uibis 
Romse  dticiores  Pelrmn  c(  Pa-Hlnin,  duo  muiidi  sci- 
lifc(  maxiiiia  luiiiina,  triumphali  snptilici»  vieiores 
nifsii  arf  cfflos.  Ilac  ergo  dis-amnium  exsi^ectata  vo- 
lis  saeerdot«$  adsunl,  popiili  cnnfluunt,  erairio  ex 
more  "nidicitur,  ptebs  sok)  prosiernitur,  tumulus  com- 
movelur.  Mox  vero  repeotino  miraculo  (ania  Ira- 
grantia  de  luimiio  incffabilem  exbulans  timiiaiem 
prndiit,  ut  non  solnm  cunoium  iii  sancta  ecclesia  po- 
puluin,  verum  etiara  silara  in  poiticibus  airiisque 
plebeiit  dulcedtns  Diinia  repleret,  ei  velu(  quodam 
retrifauiioDis  muncre,  speei»li  haustro,  relireret.  lu^ 
lerea  subijectis  maiiibus  lideliiim  vdiioulo  felix  onus 
infcrtur,  lumula  inuiius  Marturii  abUa(is  campriwi- 
tur.  llle  Tero  neque,  maiium  rotraliere  niiiliir,  neqiic 


circunistan(ium  opein,  uti  sepulerum  elevotur,  iu-      mr  :  prodi{  nieiom  paWor,  limoris  indM,  factuinqu« 


qui^it.  Sed  pik  queslilms  attxilium  beaiissimi  Aiiiaiitii 
iinplorace  n<M)  d«sinil,  bxc  huiuili  voce  conuneino- 
raiis  :  Noli,  saccrdos  quoudam  uosier,  nunc  .socius 
imgelorum,  noL  opprimere  inoiimn  famuli,  ue  ser- 
«um  itium  ullo  aftlictionis  mcerore  exaspcres;  jucuii- 
dior  iiiilii  melle  dulcedo  ,  ae  sinas  gaudia  nostra 
tristiii.n  nubiloiiMieulari,  gaudium  et  vxsiiltatio  nica, 
qucm  ad  toleniniUtem  (uam  pcrduxisii  liospiiein, 
«ellulx  reduc  su.i;  incoluinem  !  Vix  verba  liirebai, 
ciiiii  elevntiir  subito  sponte  tumiilus,  e(  abstraliiiur 

■  Marcomnni,  gcns  Germaniae,  ea  leiirbaiit  loea 
ulii  punc  «legiint  Moravl  aul  Uoeiiii,  iit  viill  diiver., 
sir  appell.iii  ab  ei/uit ;  i|iio(l  i|>si  eijiiiim,  Cflie,  qnrin 
Guiiuiini  llluTca:ii,  vocatiniit  :  iit  legitur  lii  ii<>lis  Ki- 
i-arili  lliirtholliii  de  tlelto  Norico  I.  viii,  apiid  lustniu 


ircpidiis  sermo  miraeulura  :  horior  oranion]  qiiaiil 
membra,  noviiate  virtuiis  placet  hfga,  dens»  H)ol« 
rpfeiaitlur  att  pairi«ra.  l^ra«i«  llaqM  Irienniw,  hoc 
quo  prius  veiminl  furors  frueeens).,  hac  s»viiint  im> 
luaiiitaie  hacchames,  ex  hoc  redeuni  miraculo  iuni- 
luuniii,  bucqiie  fu^iuut  pavore  percuUi ;  ei  ita  pa- 
sior  egcegius  gregew  suviu  «b  iacursu  luporuiu  tns 
cruit  Hiia  virtuie. 

M.  Diiaiii  iieriim  miraculura  qnad,  ipsa  Rufhem 
urlic  teste,  conspeii.   Piierum  queiiidaui,  Euplirasi- 

Ueubeiuiu,  pag.  iSS^i.  Al  llennnnuus  de  Ltrtttkt  ro- 
fo<(  Marcoiitami»  vociiari  plebes  uiidecuiKiue  cetlil- 
ctas,  Mua;  iiaica$  iiu.-otuiil.  1'ltires  vero  e>»o  >fuiv« 
ui  Silavoiiia. 


\ 


525 


IN  VITAM  S.  REMIGII  PRiEMONITIO. 


m 


num   nomine,  arcio   dira   infirmilatis   nexo   con-  A  linnl,  cUustra  pandimliir,  proccdil  vlnctorum   nu- 


sirinxerat  boiitis  ille  multimoija  nocendi  arte  sxvis- 
simiis,  atque  ora  rerocilale  obseraverat,  dempio  lin- 
giix  motu,  et  fandi  libertale  snblata,  luebat  longi 
iiitBroris  paenam  diuturno  sileniio,  ncc  ulla  ad  af- 
flicium  conferri  poierant  rcmedia  saniintis.  Tandem 
inflrmus,  audacis  ndei  fervorc  succensus,  sancii  Pa> 
tris  tumulum  peiiit,  et  lumnlo  vclamen  coiiiiguum 
ori  violenlus  injecit,  et  illico  verberanie  ora  liiiguae 
plectro,  auctorem  Cbristiim  tox  cl.ira  collaudat,  di- 
vinamque  virtuiem  et  roerita  belUioris  aniiqui  so- 
luia  lingua  testaiur,  et  iia  infirmus  ille  e  basilica, 
Christo  rcrerendo  graiias,  ganiis  egredilur,  totam- 
qire  exsuliando  pcrcurrit  urbem,  lanti  miraculi  te- 
stis  ac  nuniius. 


nus,  fiique  noceniuoi  «altis  absoluiio  innocent  s.  Pa- 
let  o.ircer,  ad  basllicaili  gloriosissimi  triumpbaioris 
confugiliir,  piilsaniur  fores,  mox  sera  novo  miracnlo 
illxsa  solo  resiliit ;  et  iia  be.ilissiraus  Amanlius  ili- 
vino  munerc  ab  imminentc  exiiio  damnatos  eripuii, 
sacraque  erepios  basilica  dulci  gtemio  salv.imlos 
excepit. 

16.  A  latrone  quoque  quldain  In  pries^niia  virl 
bonae  conscientix  occidliur ;  sed  «•um  se  latro  curs» 
pr«peii  coiifiigiens  oceullasset;  innocens  ille  mc- 
tuens,  ne  sians  juxla  corpM  exsiincii,  alieni  sceleri» 
poenas  exciperet,  basilicam  beati  triomphaioris  ex- 
petiit,  a  propinqiiis  exstiircii  afetissiine  vieculis  iu- 
neciiliir  :  qui  olTusis  [Fme  effusisj  fleiibus  maxitiia 


15.  liem  latro  quidam  ssevissrmus  vlaturem  in-  B  in  conspeclu  populi   vcce   proclam'»!  :  Foriissiine 


cau'.um  adit,  inieriinit  prosiernilqiie,  spolia  diripit; 
actelo  ultricis  conscientiae  perculsus  aufiigit.  Igtioto 
cuidam  a  latrone  exsiincii  vesiimenia  venduoiur, 
quibus  pabm  sine  mora  prolaiis,  iDnocens  empt^tr 
ad  snpplicia  r;»piiur,  et  alieni  sceleris  pa;na  tirrqne- 
lur,  In  carccrem  trudiiur,  profertur,  veiberalur, 
carceri  redditur,  ei  comperenditiato  die  leth.^lispa- 
tibuli  pcena  d^Oertur.  Inieren  intempesla:  noeils  si- 
lentio,  divino  folgore  carcer  emlcuit;  adesl  glorio- 
sus  Amantius,  iiivali  sptoodore  con<:picuu$,  moeren- 
lem  visilat,  nomen  edivil,  et  ut  crudclia  tormenl» 
effugiat,  exboiialur.   Illico  arcta  ferri  vlncla  disbi- 


propiignaior,  si  scis  me  reum,  ultrici  daniiiatuiii 
poena,  prosleme ;  si  inspicis  iiimicentein,  i»i(|ue 
vincium,  jusliti»  defensor  .ibsnlve.  Yix  verba  fluie- 
rai.  cum  in  conspectu  stiae  plebis  ferruin  dissiluii, 
prociriqtie  coltapsum  meriu  bellatoris  cl  innnceu» 
Itain  faborantrs  virtute  nilraculi  monstravit. 

!7.  Nurrc  ergo  in  larrl»  fesiivitJiiis  gaudiis  omni 
siipplicatione  Dnmiiiuinr  nostrum  depnscamiij ,  itt 
cum  bcatisstino  snO  Amafrtiojnsrepetita  pr.-es.lei  no- 
bis,  ertttt  cfemenier  imfulgeai,  q»ii  einu  Paire  vivit 
et  regnat  m  unliift  SpirHus  sjraefi  pW  orariia  ssecula 
sxcolorum,  Amen. 


PR^MONITIO 

IN  VITAM  SEQUENTKM  S.  RE»16II  EPISCOPI  RHEKBHSJJi 

Hincmmut,  architpiicopHi  Rltemeii$'!».  in  prmfatienead  Vitcia  savili  RcmigH  «prtcapirrMrral  qtt«d  Ipte  a  maiori- 
but  naiu  attdiierai,  qui  iiem  a  suis  putrilmt  te  aeeepisse  dUeiani,  Forritn/iium  fraiide  ioliimeit  conarinsitae  de 
Vila  saneii  Remigii,  eumileiiiqM  potte»  abjEgitlio,  inm  arckiepitcopc  Hhemtnti,  rogalunt,  ea  tfiim  futivt  rn  ilto 
tolumine  persecuius  [ueral  eenlraxisse  in  angatliia,  qtio  Rhemenii  EccUiiar  esrel  uim,  el  eaqaw  illic  narraiantur 
[acile  memoria  a  populit  leneri  potsenl.  Porrefid  in  causa  (kil  quamobreni,  cum  Ii9t  alterum  «p«s  Forlunati  a 
mullis,  propler  ejus  brevitatem,  el  (requemiut,  legi  ccepisset,  niagnut  ille  Codex  negligeniius  Iraelari  incesperi', 
el  inde  ptane  perieril,  nno  quod  supereral  exemplari  ad  extremum  ex  stillicidio  putrefnCo,  corrotoque  a  muri- 
but.  Sed  proestttt  ipsnm  Hincmarum  leto  cilalo  reni  omr.em  sic  enarranlem  audire :  i  Sicul,  ait,  a  seiiibus  el 
jam  xiatis  proveclie  viris  religiosis....  lideli  n.irratione  didici,  a  suis  majoribus  audierunt  nanari  eos'vi- 
(lisse  libruni  maxinu»  qiiaiilitatis,  iiianu  antiquaria  conscriplnni,  de  orlu,  ac  vita,  ac  virliitibiis,  atque  obilu, 
beati  Hemigii,  saticlissiini  p.ilrani  nosiri.  Qiii  hnc  ooca^iotm  deponii,  quoniain  ./Sgidius,  post  be.iiuni 
lUmigium  qtiarius  istius  civiialis  episcopus,  qticmdam  viriiin  religiosuin,  Foriunatuiii  nomine,  iiietrlcis 
versilius  insignem,  qui  a  mullis  potenlilHis  et  iKniorabitibus  in  bis  Gallis  ek  Bclgicis  regionibus  per  diversii 
loca  lunc  viix  ac  scientix  sux  iiierilo  inviiabaiur,  peiiit  de  eodcm  libro,  coiburno  GaMicano  dictaio  aperto 
«ermone  aliqua  miracola,  qiiae  in  populo  recitarentiir,  excipere,  qmtenuj  ea  sine  taedio  audire,  ac  ineiie 
recondere,  atqne  per  ea  ad  amnrem  et  bonorem,  aique  devoiionem  Dei,  et  ipsius  proiecioris  sui,  idem  im- 
pulus  excitari  valerei.  Quod  et  in  eadetn  exeerp4ione  lector  poiest  adveriere,  ubi  scripiuin  est :  StudeamHs 
paiica  disserere,  piitrima  prwterire.  Et  cum  ipsa  excerptio  coepit  lectione  in  populo  frequentari,  et  a  niuliis-, 
propier  breviiatis  suse  facililatem,  traitserilii,  ipse  magnus  Coilei  a  negligeniibus  ccepil  baberi,  usque  duni 
Caroli  principis  tempore,  etc.  Ciijus  iitfelici  tem(>ore  de  isia  Rhemeubi  Kcclesia  noii  snliirn  preciosa  qiiae- 
qiie  ablaia  fueruni,  sed  et  Ecclesiae,  aique  domua  religiosorwri  desiructie,  et  rcs  ab  episcopio  tuere  divis.e- 
illi  quoqiie  pauci,  qui  eranl  residui,  clerici  nefDiio  viciuin  qaxrebanl,  et  denarios,  quos  mcrciinnnio  con- 
quirebant,  in  chariis  et  librorniii  ful.is  inierduni  ligubani.  Sicque  pntfatug  liber  cum  aliis  p:iriim  siillici- 
ilio  putrefactus,  parlim  a  soricibus  corrosus,  pariiin  rnlioruiii  abscissione  divisus,  in  tanium  detteriil,  iit 
pauca,  ei  dispersa  iude  lolia  reperia  fueriivt.  i  f  oi'ro  ad  Itunc  /Eguiium,  episeopum  Rhcmensem,  de  quo  lo- 
quitur  ffincmarus,  carmen  scripsH  Fortun.,  quod  exstat  iib.  iii,  cap.  20.  Legesit  noias  quas  adjecimut. 

Epitomen  itaqiie  Vi/rp  tanrti  Rein-gii  edimitt,  nt  exstat  apud  BoUaniisiai  ad  diem  primiim  Octobris ;  ad  quciv 
diem  cxslal  qiioque  apud  Surium ;  nolas  etiam  plerasijue  excerpsimus,  quibus  illam  Boiaitdisla:  tllusiriirunt. 
nonaulhs  vel  de  noslra  addidimus. 


627 


VtNANTII  IIUN.  CLF.M.  KOlirUNATI  OI'ERll.M  PAIIS  II. 


528 


VITA  SANCTI  [lEMIGII 


RHEMENSIS  KriSCOPI 


1.  *  Beilissimi  Reniigii  antislilis  deposilio  sancia 
nobis  boiiie  dieni  mysiicx  solemiiiiaiis  exhibiiil, 
qux  annis  singulis,  duin  in  se  cursii  temporum  vol- 
vitur,  nostris  desideriis  innovaiur.  Ilic  iiaque  primis 
ortiis  naialibus,  ^  parentiimnoLilitaiefulgebni,  qiiein 
(liviiia  pietas  iion  soluin  priusqiiain  naseeretur,  scd 
.inlequam  coucipereiiir,  elegil ;  iii  tantum,  ut  Mon- 
laiius  quidam  monachus,  duin  "^  se  levissimo  sopore 
i|uiesi'eret,  terlio  ruisset  admoniiione  pulsaius,  uii 
niniri  sux  benedictx  *  Cyliniac,  quod  masculum 
concepiura  essel,  veridica  relatione  praeiliceret.  •  ui 
nomen  ejus  '  et  merilum  designurct.  Qui  illico  im- 
\ilevit  imperium,  ei  fecuiidissims  geiiitrici  «  conce- 
piurx  solioiis  gaudia  nuntiavit.  llla  vero  sicut  lidei 
credulitatis  non  apparuit  dubia,  iia  suscepit  in  partu, 
quini  >>  prsescierat  iii  utero.  '  Haud  morosa  exstitit, 
iil  certa,  felicissimuni  pi|!Dus  secura  protinus  edidii, 
ijuod  prius  corpore  concepil. 

2.  In  quo  ussidue  venturxxtaiis  meriia  dulcis  in- 
Hintia  desigiiabai,  et  quod  ante  conceptara  niaier 
agnoverat,  ante  tempora  jam  videbat.  Studebai  te" 
neros  annos  roorum  maiuritaie  vincere,  et  i  bene- 
volentia    cordis,    cliaritaiis  mclle    condire.    Quid 

■  Sancius  Rcmigius  (ut  iradil  llincmanis  in  ejus 
Viia.c.  I,  n.  10  et  11,  cui  FlodoarJuset  aiii  con- 
seiitiunt),  cum  esset  natus  viginii  duos  annos,  suc- 
cessil  Bennadio  iii  sede  Rliemensi,  aiqiie  lllam  tenuit 
annos  lxxiv,  ohiiiquc  propierea  naius  an.  90,  Idlhus 
Jnnuariis.  Coiniius,  ad  annnm  480,  num.  12,  censet 
soncluin  Uemigium  e|ii<copum  Rlienicnsem  creatiini 
hiisse  ad  aii.  cirtiier  459,  et  ubiisse  ad  an.  553, 
quem  vide.  A  sanclo  Remigio  Clodoveum  I,  Fr.inco- 
nim  regein,  fuisse  bapliz^iiiim,  aiicior  est  Gregnr. 
Turmi.,  lib.  ii,  cap.  31,  gun  loco  cgrcg  um  de  beali 
Itemigii  dortrina  ei  sanctiiaie  lexii  elogium,  iicc 
dubilat  eumdem  ciim  Sylvesiro  comparare. 

Huic  vitae  compenrti"  in  Codice  nosiro,  sine  uTo 
anctoris  nomine.  pro  tiiulo  lanlnm  praemiiiiiur  lil- 
leris  minialis:  A':i/.  Ociobrt.  Incipit  Yila  taiicii 
tleniigii  confessorU.  Uolla^d. 

IIa;c  prima  periodus  faulo  alitcr  alibi  legilur. 
Nam  in  ins.  Chiin^tiaiin,  $aiicili|iie  Benigni  Divio. 
neiisis  liabelur  :  Bealitsimi  Remiiiii  antiitii.t  deposilio 
lancla  iiobit  hodierna  die  inyslicce  soteninitaiis  [etla 
exhibuil,  quai  annit  singulis,  dum  in  se  cursus  leinpo- 
iiim  vohilur,  notlrit  desideriit  innovalur.  Il.i  eliaiii 
tere  lialiei  lulilio  ^^iii  i:ina,  qn;i!  iiicipil :  beati  liemiyii, 
etc.,  sed  in  Monibriliaiia  breviiis  diiilnr :  Hemigii 
cniitlilii  depositio  nobi*  iii  prtesentia  diein  mijstice  (e- 
s  umsolemiiilutrsexhibuit;  posi  i]ii.i'  inox  ad  sequeii- 
leiii  perioilnm  ila  proredilur:  t.nimrero  priniit  orlut 
naiiilibut,  eic.  Il:vc  Boll. 

b  ratiT  saiicti  Keroigii  erai  Pmilius,  vel  if.iiiilins; 
fralcr  I'riiicipiii8,  Suessinnuiii  cpiscopus.  De  Iiis  viile 
episl.  14  lili.  viii  Siiioiiii  Apollinatis,  ad  sanciiini 
l'riiicipiuin,Siiessiuiionscin  episeopuiii,  scripiain.  Dc 
Piireiilibiis  s:iiicii  Uciingii  lixc  liabel  ltin<'in:iius, 
<':ip.  1,  iiiini.  'l ;  l'.ranl  aiiibo  qenere  nobilfs,  et  iiralia 
inlir  suDS  nominiiinsimi.  Scd  de  liis  lusiu^  Kullaiid. 
III  priviiiil.  ail  \ii:iiii  saiicll  Itvuiigil. 

'    S«  alibi  aliC'1. 

*  lii  Ms.    Cliilllutiunu ,  aiquo  E^iliiinne  Suriaiia 


A  plura  ?  ciini  seciiiidis  .«nccessibus  cerlatim  sancix 
coiiversationis  stiidiis  adulesceiis  vigesiini  secundi 
aniii  jiistiis  ^  sumpsisset  cxordium ,  in  liac  iirlie 
ltlieincn»ium  omnium  geiieraliicr  viilis  ad  pontillcii 
ciiluien  rapius  fuisse  dignoscitiir  poiius  quam  elee- 
tiis.  Iii  quo  statiin  sic  app:iruii  apluset  devoius  olli- 
cio,  tanquam,  si  '  quo  iioviter  ascrnderai,  jiigiter 
prxfuissel.  Fuit  ilaqiie  in  eIeenio:<ynis  Urgiis,  in 
vigiliis  sedulus,  in  oraiionc  devotus,  in  cliaritaie 
perfeciU',  in  "  liiimiliiate  profusus,  in  docirina 
prxcipiius,  in  sermone  paraius,  in  coiiveis.iiiniiA 
sanc  issiiiins.  Nunqiiam  in  eo  iiivenit  liuinaiii  gencris 
adveisarius,  »  nec  quod  fraude  deciperet,  nicquod 
siroubuiiiiie  f  >scarel. 
3.  Siiiceriiaiem  incnlis  vidtus  sui  serenitate  mon- 

B  strabai,  et  pietalem  clemeniissimi  cordis  ostendclial 
*  leniiaie  sermonis.  Quidi|uid  ad  salutem  pertinere 
P  possit  xlernam,  non  minus  implebat  beatissimus 
opere,  quam  sermonis  prxdica  inne  dncebai.  Lom- 
gum  esl  itaque  verbis  cxigere,  ne  irrogemus  aii- 
dienlibus  de  nimia  prolixitate  fasiidiu:u,  si  quanla 
in  eo  ornamenta  bonorum  omnium.  qux  sunt  vel 
preiiosa,  vel  maxim.i,  supernx  rtniuneraiioiiis  prx- 

Cilinice  :  in  Ms.  Divionensi  sancii  Beiiignl,  Chitinice  : 
apud  M>'mbrit!iim,  Chiliinai.  lUec  saiicli  Iteniig  i 
maler  coliiur  die  21  Oclob.  Bull. 

•  Al.,«. 

'  Al.,  vel 

s  Siirius  pro  concepturce  subslituit  concipiendie. 
Sed  Codici  nostru  consentiunt  reliqua  exeinpUria. 
BoLL.  lidem  adnoiant  es  Brow.  kuiic  suluecismum 
baud  olienum  fuisse  a  Fortunato. 

•>  CliiO'.,  pro-sfie^ol. 
r  >  Hic  Donnihil  variani  leciiones  mss.  Cbiffletia- 
num,  Divioiiense  saiicti  Renigni,  et  Editio  Suri:iua 
sic  habeiit :  Uaud  m  irosa  exniiiit,  haitd  inceria  ;  feli- 
eissimum  pignus  tecura  pro  iuut  edidit,  qiiod  priut 
corde  eoncep.t.  Monibriiiiis  vero  sic  :  iVoh  ui  iiiuro  « 
extl.tit,  velinceiia;  (eiuistimum  pii/nui  «^iuia  proli- 
nusedidit,  quod  priut  cerde  concei>it.  Boll*.iid. 

i  Surius,   Bene.otenliani;  Hoibr.,  f«niru/^n>'iam. 

BOLLA.HD. 

■i  Variant  bic  denno  ex<  mplaria.  Cliiflletianuin, 
ac  Divionense  .saiicii  Bcnigni  pro  sumvsinet,  habfui 
suniptit  ;  ileni  Mombril. ,  seil  pi>>l  udoleHens  addil 
verbuni  polterel.  At  Siiiius  eiiiiileui  plir»sini  sic  rcil- 
didil  :  tum  tecundit  tuccetsibut  crr^ulim  tancle  cun- 
rersuiionis  iluJiit  adotesceus  bemino  militjrei,  et 
xigesinin  secundo  aniio  tecuiidiorii  meri  i  tumpsisiet 
exordium.  Bull.vnd. 

I   Divlniit>nsi^  s:incli   llenigiil  liahel  :  qui    notiter 

asceiidebul;  ei  iu  Cbitllei.  i'il:iiii  lenuur  i/ui  pro  qun. 

_  Niisiro  coiisoiKit   Suiius.   Sid   ceile  p>-rptT,ini  legil 

*^  Moiiibr.  Ac  si  q  lidpiam  novi.er  ucc  derul,  jugiler  fra^ 

(uisret.  II<iil\n:i. 

■■■  Diviun.,  liHtnuniiale. 

"  Vociiii  iiec  laiu  li.t,  quain  roox  infra,  ri'pf»sui  ex 
r:i>icriii  >  iiiiiiliiis,  cuiii  III  iioslro  ue  vlliu.se  I  gerrlur. 
lini  I  .VMi. 

»  Al.,  iii  lenilaie. 

P  .M  ,  fli>:>li'l 


S-iD  VITA  S. 

rogaiiva, "  cniiialeriia.  SiuJeamus  ergo  pauca  dis- 
surere,  pliiriina  prxierire;  *>  fl;:iD  si  unia  viriiuuiii 
suaruiti  insignia  dicere  caep(*rinius ,  aut  aridltas 
nnsiri  seriiioiiis  non  pnssii  e\colere,  aiit  nieiuoria 
relinere,  plus  liabere  poierai  lerininum  lux  bodicr- 
M,  qnani  pagina  capia>.  Intendebai  vir  '  bentus 
Reniigius  jaciaiitiam  viriuiuin  fiigere,  in  quo  non  poie- 
rai  gratia  *  celsa  lalere.  Cuin  ei  vero  coniiglssct 
baljere  iuier  dumesiicos  guos  <^  secretius  cunvivium 
ei  delectaretur  in  liberlate  cbaroruni,  descendcbant 
ail  euni  <  inirepidi  passeres,  et  in  inanii  ejus  mensx 
reliquias  culligeliaiit.  Discedebant  alii  satiiri,  ncce- 
deb»iit  aliisaiurandi.  Sicmansuescebat  reritas  avium 
in  operatioiie  vii  lutuin. 

4.  Aeciilii  aiiiem,  qiiodam  lempore,Kcum  ex 
more  paslurali  soleriia  paioecias  >>  circulret,  iit  si 
nrgligeiiier  alii|iiid  in  divinisrullibus  agerelur,  fidclis 
servus  Cliristi  Kgiioscerei  ;  in  vicosiniillier,  cui  vo- 
caliulum  est  '  Culmiciuco  ipsius  devotiooe  studii 
accessii.  Ubl  dum  quidam  cxcus  ab  eo  opem  roi- 
sericiirdix-  posiularei,  coepii ,  qua  dudum  cap:us 
fuerai ,  iiilestatione  du;iiionis,  corpuris  veiatloiie 
lorqueri.  Tunc  sanctus  Ueniigius  in  oratioiie,  qua 
seiiiper  anima  sancla  intenlione  vacabat  corpnrea,  se 
)  sedulitate  prostravit,  rapiiinque  lumen  prisiinum 
reddidit  oculis,  etpesieni  iromuiidi  spiriiui  eJugavit. 
O  inclbbilis  graiia  pietaiis ;  a  qiio  diim  substantia 
sola  petiiur,  triplex  remediiim  obiinetur.  Victu  pavit 
egenuin,  muneravit  vi^u  cxcaiuin,  reddldit  liberlati 
captivUin  ;  atque  iia  coniigil  per  boc  iiisigne  inyste» 
rium,  ul,  duin  apparuit  uuiis  iii  paupcre ,  trinitas  se 
osteiidil  ■<  Iq  salulem. 


REMIGII.  S5(t 

A  5.  '  Sic  ut  seniper  ergo  bnmani  generis  aJversi' 
rius  suam  non  desistit  osiendcre  nocendi  virtutuiir 
poientiam,  civitatem  iUiemorum,  eodem  temporir 
surgentibua  subito  flammarum  globis,  oboria  niniia 
vasiaiione,  siiccenderat,  et  jain  fere  parlem  leriianr 
favillis  exiaiitlbus  concremaiio  pcracia  cousumpse- 
rai,  et,  quod  residuum  erat,  vicirix  flamnia  lainDe- 
bat  :  tuiic,  cum  "  ejus  rei  nuiitius  ad  bcatissiiiii- 
Reniigii  aritisiitis  perveuisset  auditum,  illicu,  veluf 
invlclus  atbleta,  ad  ruinam  urbis  celeri  velocilate 
percurrit,  aique  se  igni  obvlum,  impleta  oraiione, 
monstravit  ("  statim  velut  qiiodam  reatu  fracta  vel 
concisa,  populo  tcsie,  iii  se  vastatiu  »  reJucii  in- 
cendii),  et  per  pateniem  pnriam  admodum  fugiens 
discessit,  ut  omnibus  nionsiraretur  quod  vir  Dei, 
*  plenus  DJei  igne,  p  plus  caliiit,  qni  saevitiam  tautie 
iiidignationis  et  evicil  et  extinxit  meriiis. 

6.  Qusedam  vero  pnella,  ab  urlie  Tolosa,  praicla- 
ris  ona  natalibus,  ab  aJolescenii  inf^intla  vesaiii 
spiritus  tenebatur  obsidione  captiva.  Quam  ciiiii 
lenero  amore  diligereni  piissimi  geniiores,  ad  saiicii 
Peiri  sepulcrum  i  in  Romiiiiain  urbi-m  curn  pluriinar 
multitiidine  ei  mulia  devotione  duxerunt.  Ibi  qiii- 
dam  Dei  servus  '  cum  auxilio  sacri  corporis  pluri- 
ma  implebal  signa  virlutis.  Ilaiic  tanien  pucllani 
cum  nulla  poluisset  intercesi-ione  purgare,  net  ab 
ipsa    callidi    dapmonis   vlrus  ^ralui-set    expellere, 

*  liine  responsum  hostis  aniliiuiis  redJidit,   diviui 

•  noiniiiis  obsecratione  consirictus,  qucJ  nunqiiam 
p  "  ali  alterius  de  eodem  liabiiaculo,  nisi  hujiis  bea- 

tissimi   Reniigii  aniisiitis  emundatlone  »  possit  es- 
pelli.  Ttjiic  parentes  ejus,  ei  ipsius   »  benedicli,  et 


»  Runc  seiisum  mancuni  rcstiiui  posse  .ifllrmant 
Biillandist:e,  si  pro  coiUulerim  Ifgalur  eontulerit, 
adilatiir  |iie  verhuin  eipoiiam,  aut  siinile.  Iii  Cliiltl., 
ac  Divioneiisi  Cud.,  ui  ildeiu  rereruiit,  slc  lialielur: 
Lonijum  e$l  itaqneverbis  lexere  {\n  Divioii.,  compre- 
hendere)  ne  irrogemus  audientibui  de  nimia  liis  proli- 
xilale  fuuidium.  Quantum  in  eiim  bonorum  omnium 
ornamenta,  quce  sunt  pretiosa,  rel  maxima  supernm 
remunerationis  prtfrogativc  coiituUt.  Iteiii  ;ipud  Su- 
rlniii  iiiteger  baUtlur  seiisus  iisileiii  fere  veibis. 

k  Ista  in  Mss.  Clnfll.  nc  Divion.  saiicii  Beiiigni  sic 
l.-j^eie  est:  Sr.m  si  laitlarum  virlutum  snarum  signa, 
aut  eridilas  nosiri  seriiionis  possel  excolere,  aut  me- 
miria  retiiiere,  priui  linbere  po  erii  terniiiiuin  tux  lio- 
dierna  quam  pagina.  Nosiru  cuiisenlit  MomLrilius,  D 
|ir.T;irr  qii;im  i|iiod  prn  plus  leciius  h.ibeut  prius,  ei 
poterit  pru  poteriti.   Chililetiano  luagis  consoiial  Sii- 

riuS.   BOLLAND. 

*  Al.,  tanctus, 

*  Al.,  ca:lica. 

*  tia  ci  rrexi  ex  ca'ieris  M-s.,  el  Ed.lis;  nam  ia 
nosiro  lipbdlurtecreliorein.  Boll. 

'  lii  Cbifll.  (au  foite  eiiain  Diviuii.)  est  irepidi,  ac 
mox  iiifra  taturuti  pro  saturi;  sed  nosiroCodiei  C3n- 
siinanl  Mumliritlus,  Snrius,  atiiue  ipse  ijuoque  ilinc- 
iiiariis  iii  Ni:a  suljicienila,  ii".  •■20,  ubl  isla  e  suo 
Furtiiiiaii  exeiupLiri  iisJcm  verbis  retulit.  Bull. 

«  CliilT.,  eum. 

^  Ibid.,  circumiie. 

'  liuc  \ocabuluiii  Cahniciaeo,  aliqua  immutatione 
lilicMrnii),  iilTeriiir  iii  .Mss.  ui  esl  apud  Bull. 

1  Cliill.  adil.  tliani. 

'  U>ld.,  tii  talute. 


'  In  Chiffl. :  Sed  sicut  temper  erga  humani  iieneris 
delrimeiita  adversarius  suain  non  de.miit  oslendere 
vocendi    virtutum    [  In   Divion.,  virium  ]    pottntium. 

BOLLAND. 

"CbilT.,  Iiujus. 

°  llaec  uncis  iiiclusa  descripsi  ex  Chiffl.;  in  nnslro 
eniin  sic  niendosius  leje b:i tur :  Frncra,  vel  coucisa, 
popuU  lesta  in  se  vnslationem  reducit  ineendl  Suiiiis, 
^roreatu,  liabet  ro/atii.  Iiiiesi. 

<•  Al.,  reducitur, 

r  Cliiffl.:  Plus  caluil.  quam  sa^vitia  lantee  indigna- 
tionis,  quam  et  evicit  mernis,  el  exi,tiiixit.  Boll4NO. 

1  Chiff.,  in  Romana  urbe. 

*■  lii  solo  Chilfl.  addiliir  nomine  r<enedictus ;  al 
certe  perpeiaiii,  ut  mox  dicemus.  Holl 

'  k\,hoc. 

'  CliilT.,  nuininii. 

•^  Ibid.,  deest  nd. 

»  Al.  Ibid.,  possei. 

»  Hanc  vocein  Benedicti,  quac  a  Forlunato  adjt- 
ciive  posiia  est  de  praedicto  servo  Dei  (id  quod  ah 
eidem  factiiaium  ostendit  cl.  Mabil.  niox  ciiandus) 
llincmarns  ,  iii  Vita  sancli  Reinigii  tubstantiie ,  ut 
diciiiit,  accepit  positain ,  eaqiie  forte  sancium  liene- 
dictum,  inonachorum  in  Oicidenie  i'airem,  signlli- 
catum  existiiiiavit,  queinadmoduin  et  alii,  ipsiiin  se- 
culi  opinall  siinl,  ut  vel  eplslola  proferaliir.  iil  viJe* 
lur,  coniiiieiilllia ,  quam  sanctiis  Reueaictus  ad 
sanctum  Bemigium  scrlpseril :  lii  qua  puellam,  quain 
is  sanare  noii  p  terat,  eidein  san:iiiilam  cominendai. 
Bollandislae,  in  coiiinientario  prxG\o  Vils  saueli 
Remigii,  uuiii.  75  et  seqq.,  hic  uno  inaximc  talcui 
upiaiuQem  rulelluiit ,  quud   numjiiam   traditum  ,  aiir 


851  VKNaNTII  IIUN.  CLEJI.  FORT*)NATl  01'EnUM  PAUS  II.  65« 

•  Alarici  rgis  Guihorum,  alTatibus  suiriai;aii,  ciim  A  gra  iiM»l<>inii«(4  Mtrr^iiit,  el  ad   propria  feliciler 


JcTiucia  sotMle  ad  aanclupi  Reinigiuiu  imlisliteiu 
penreaeruui ,  doprecaules  ui  virtuieii)  ejus  nguo- 
scereut  lo  purgaiiune  aoboli*  ,  quain  pr»$«i«raMl 
iu  cniire^siuiie  latronis. 

7.  Tunc  beaiissimus  Remigius,  ^  cuid  diurna  )u- 
rlatione  se  noii  esse  digDum  assereret ,  el  cnnHiet) 
paiieniia  repugnarel,  precibus  esi  popuJi  supplican- 
lis  evictus,  ul  orationeni  pro  ipsa  ra<i(lere4,  ei  pa- 
reiitum  lacrymis  conduleret.  Tunc  sanctug  neniigins, 
ineriiis  sanctiiatis  armatus,  verbi  prascepit  impotiu 
ul  iiii^uus  prxdo,  pcr  <  quod  iogres&us  Cuerat,  disco- 
dcrei,  el  Clirisii  fumulam  relaxaroi.  ItAque  cm»  iii 
Viio  voiiiiiu  et  obsceno  febofe  por  o«,  qNO  fuerai 
iiiiromissus,  abscessil.  '  Sed  pauto  poat  discedeitte 


r«>we»viL  riudie^re  «nim  poKuipug  q/uaotut  in  pr«- 
aenli  rairaoMio  ruiUM  parentwB  Qetus  I  pro  gaudio, 
l8U6  poptli  ^  pr«  triumfiliOi.  PmaaM  cDm  quogewita 
quaniaqu«  dtHMHtione  Ci^i«  in  txc^Uii  Dte  ceciiic- 
Funt,  qui  per  sacrum  anlistitem  divina  videre  myste- 
ri4  merueruntT  Putuit  euim  ille  plebem  suana  de  rjsu 
oiijuslibct  perLculi  immiiieniis  erip«re ,  qui  vitaiu 
'  inortuae  valuit  restaurare. 

9.  Iiitcr  bujusmodi  igitur  virtutum  suarura  iosignia 
elegit  Leatus  Reniigius  ,  athleta  Christi ,  iransiium 
leihireri  soporis  excipiens,  proeellasmundi,  senio  jaiu 
urgeute,  deserere ,  et  ad  portiim  coelesiis  hahilaculi 
perveiiire.  Post  ■"  cujus  vero  obituin  tanta  ad  sui 
corpuiis  palrOi.'iuia  Gdeiibos  ■■  rcmedia  tribuuotur,  et 


|M)niilice,  sub  ipsius  lamea  hor«  spatio,  dum  nimiuni  B  aulis  aguo$ci:ur  vivere  meritis  ,   qui    lantis  fulsit 

exemplis  ("  Cui  vero  poena  dignoacilur  deruisse  mar- 
lyrli,  iioa  devoiio  couressotis).  la  illis  ergo  diviuis 
teniplorum  uracnlis,  ubi  ejus  pairucinia  venerainus  r, 
quidquid  cuin  fide  petilur,  invenilar,  etquod  spera- 
tur  siudio,  praeslatur  efTeciu.  Prorusis  ergo  unauinii- 
lor  precihus  eiuranius,  i  ul  nobis  vilx  saluiaris  spatiu 
indulgenuaro  delictoruui  obiineat  iniercessio  sancti 
Remigii  pontilicis  cum  auxilio  Redemptoris.  Det 
etiaoQ  deprecatio  ejus  generaliter  in  hoc  uiiindo 
tianquilla  pacis  leiupora,  qui  promisit  jusiis  xterna. 
Quod  ipse  prxstare  digneiur.qui  regiiat  cuui  P;itre 
et  Spiritu  saucto,  ^ui  est  benedictus  ia  sxcuia. 
Amen 


l;ihore  fessa  uuiarot,  speui  salutis  amisit.  *  llerate 
ergo  supplicantium  turba  recurrit  ad  luedicuni  : 
beatiis  auiem  Remigius  '  ille  se  accusat,  potius  pcr- 
Vetrasse  Tacinus,  quam  sanitatis  prxmium  iudulsisse, 
et  uistiiisse  bomicidii  reum  ,  Don  attulisse  reuie- 
dium. 

8.  Ad  basilicam  igitur  aanctf  Joannis,  quo  corpiis 
jacebat  t  exanimx,  populi  obtemus  deprecatioae 
regreditur,  ihique  tanctus  Retnigius  cuw  kiciymis 
;<d  pavimenla  saiictnrum  ^*  in  oratione  prosternitur, 
ei  reliquos,  ut  ita  facerenl,  adbortaiur.  Tune  sauctus 
Reuigius ,  efTu  o  lacryiiiarum  imbre,  consurgeos 
suscitavit  roortuani  ■  quaui  prius  sanavil  o^grotani. 
Qux  protinus  apprehensa  manu  poutiricis,  cum  iiiie- 

VJ 

aiidiium  ^it,  saiictiiin  pairiarchain  lieiiedictmn ,  Ro- 
III»;,  ad  stpulcrum  saiieii  Pelri,  cum  auailio  soiri  cor- 
poris,  plura  implctte  tigna  viriutit.  Verisimilius  iiaqiie 
est  eum  ile  qui>  liic  Inquilur  Fortunalus,  Dei  scrvuni, 
fiiis.se  snncium  Abundium,  alias  eiiani  Acontium  vo- 
catuui  (uii  seiitiunt  cl.  Mabil.  iu  Amv.  Beiied.,  ad  aii. 
5-^0,  et  euin  sccuti  Bulland.),  cujus  meniiuit  Grego- 
rius  H.,  lib.  iii  Dl;il.,  cap.  35,  quemque  custodem 
eccli'six  sanoti  Peiri  idein  Greg.  referl  luisse.  atque 
ita  :  Oinnipoiemi  Deo  fidtliier  sermte,  vl  idem  beatui 
Pelnit  apeilolut  signii  ostenderet  quam  de  illo  haberet 
wtiiiiiaiiunem.  Jam  vero  et  tempora  (ut  ibidem  aduu- 
tant  Bollandistx)  non  discrepant. 

■  llic  ilesigiiaiur  Alarious,  noroiiiis  hujusce  II, 
Gothorum,  sive  Ylsigothorura ,  in  Gatliis  rex,  qui 
sedera  habuit  Tolosae,  quiquo  a  Clodoveo  I,  Franc4h- 
rum  rege,  in  Vogladeiisi  prxlio  victus  est  aii.  307, 
ui  adnolant  Boll.,  n.  80  commentarii  prxrali,  ad- 
versug  eus  qui  Alaricura  I  puiani  hic  a  Fortuiiato  d 
Kignilieaii ,  ciijiis  toaipora  cum  teinporihus  sancti 
Itemi|;;ii  non  coiivcniiint.  De  boc  Alarico  II  lege  Greg. 
Turoii.,  I.  11  llisi.  Fraiic,  cap.  53  et  seqq. 

>■  lii  Cliiffletiano  legiiur  :  llle  cum,  eic,  omistis 
his  :  TuHC  bealittiinui  Heinigiut.  bou.. 

'  Chidletijouiu,  quo,  Surius,  f»od  (uerat  ingrenut. 

ISOLL. 

'^  Ihid.,  luec  periodut  sit  reoeiisetur  :  Seil  pattt» 
poii  diicedenii  pwiiilice,  iub  ipiiua  imiim  lioree  ipaiio 
riio!  catort  deiepia.,  ipiriium  (in  Divioiiensi  adJitur 
iiilut),  .imitil.  UvMfbfiliuj  u^liioa  sic  reildidil  :  /)u« 
Niiiiio  lubjn  (eisa  nutrirttur,  vitali  calori  atieiiaia. 


tpiiitum  sututis.  emiiit,  Giiain  Stirius  pauk>  aliter  lo- 
quitur.  ilxcex  Bolland.  PorroSuriu>  sic  legil :  Dnm 
nimio  labore  (essa  nutnret,  vilali  culore  exemplo,  splri- 
luin  exlialavit,  et  spem  salutis  luis  ademit. 

*  Chiff.,  iteraiit  precibus. 
'  Ibid.,  itli. 

f  Al.,  exanime. 

^  In  oratione  deest  iii  ChifOel.  B  >ll. 

■  lioc  sancti  Keinigii  iniraculum  nieuiorat  veJ  Crrg. 
Tur.,  lib.  de  Gloria  conf.,  cup.  79,  ut  videiur  desoiu- 
piuin  ex  Vila  ejubdeni,  aFoituiiaio  scripla  prolixius  : 
quani  ipse  Greg.  indicare  videiur  lih.  ii  itisi.  Frane., 
cap.  51,  uhi  tic  scnhil  de  sancto  Keiuigio  :  Eit  enim 
uunc  liber  vitte  ejui ,  qui  eum  narral  morluuni  luiei- 
tuste :  lianc  ipsaui  scilicet  indieaiis  puellaui ,  de  qua 
ii>  ailatii  libro  de  Gl.  confess. 

I  Ch  ff.,  prie. 

*  Ibid.,  pra. 

'  Ibid.,  iiiorlui  po(N.'l 

■  DivioB.,  ejut. 

"  Chff.,  remediaque. 

°  lla.-c  periodiis  uncis  inclus»,  deerat  ab  eo  ms. 
quo  usi  sunl  Kult.,  sed  ex$iab:it  In  aliis,  ne<:  ileest  iit 
Kdil.  Surii,  quaiiivis  aliqiiid  ililTerat.  Sic  eniui  ihi 
legilur  :  linjui  vero  poena  dignoicilur  de(uits«  marlyho, 
uon  deiolio  con^tnnoHi. 

f  Ki.,  teiieramur. 

•i  lii  Cliilll.,  rx  ipsis  Bolland.  legiiur  :  ('i  n^^bi» 
vitte  salulit  ipatiuiii ;  deol  vero  .'<d  eitieiuuin  cou- 
clusiu  :  Quod  ip^e  priit:are  dignttur,  eic,  ac  legiiur  : 
£j;p/i<:i<  deposilio  saiicli  Ileinigu. 


^35  VITA  S.  MEDAROI  NOVIOJI.  ET  TOBNAC.  EPISCOPr.  {^fr 

'  ■        '  * 

PRiEMONITIO 

IS  VITAM  S.  MEDARDI  episcopi  noviomensis  et  tornacensis. 

AuctvT  anomfitui  SMmtmnensU  teeeuli  n.  m  prcpfat.  ad  iupplemeUium  Aclorunt  S.  Uedmdi  \iftted  exstaf 
apud  BoUand.  ad  diem  8  /u»ii|  sequeiiiem  Vilain  a  Fcrtunnlo  scriptam  fuisse  leslatur,  hisce  verbis :  i  Forlitna- 
iiis  nalione  luilus,  presbyier  Ravenneiisis  ,  suo  tempore  eruilitissiinus  ,  ex  Ravenna  progrediens,  Gallianmi 
fines  pergere  arfierfs,  ^•l^ciavpnsi  rure  coiiiinod:iin  silii  delegii  lialiere  bl.ilionem...  Deni(iue  rogaMis  ali  eoilein 
veneraUli  pomiQee  ^Grtti.  Tvr.),  edidii  (>er|)liira  »puscuia,  musnne  melro  ladens,  «le  Viu  ei  viriniiluis 
saiictorum,  inUir  4|ux  el  Viiaiii  gloriosi  el  cuni  oinni  revereniia  nofliiaaiidi  domiiii  noslri  Med^irdi  succlncie. 
nnidein  lam  prosa,  quam  versilms,  sed  tamen  luculenlo  serinone  perslrinnit.  i  Gregorius  Turonensis  hujutce 
Vitcpiibium  videtur  memorare  /i*.  dc  Gloria  confess.,  p.  93,  his  verbis  :  i  Poi^l  scriptum  de  mirabililMis  ejus 
(S.  Stedardit  libnam,  nmlier  inaun  dehiiis,  eic.  »  Aliut  item  Suessionentis  atieior  et  is  monaehus  {vujut  sfrmo- 
nes  edidil  Boscius  in  Bibiwtheca  Floriacemi ,  pag.  \S0,  Vitce  a  Fortunal^  scriplte  menlionem  facit  inqiiicni  .* 
<  Rjusdem  P:itris  Viiam,  inciro  et  arctissima  edldit  oraiionu  Fortunatus.  > 

Porre  cum  plures  circuiiifeianlur  Vitce  sanrii  Sfedardi,  sub  nomine  Forlunali,  not  ut  vernm  ae  germanam  {llam 
tiibjicimus  quam  primut  edidit  cl.  WAchery  hi  Spicilegio,  lom.  Ji,  erMam  ex  aniiqais  Mtt.;  cisteras  vcro,  ce» 
faltn  oscripias  eiiem  FoTlunaio,  reiiciiuus. 

Ac  prsfeclo,  quam  edidit  Surius  ad  diem  oclavum  Junii,  quee  diu  credila  esl  esse  Fortunali,  quamque  Vale- 
tiut  ipsi  ascribit,  u(  reprobeinus,  gravia  suadeiU  momenta.  Nam  antiquisiima  fftt.  itlam  nen  Foriunato ,  teit 
Itadbodo  Sotiemensi,  etTarnacensi  epiico;*  atcribunt.  Ita  Codtx  ms.  Btbiiotheece  Thunneie ,  referente  eodem 
Acherio,  hanc  prteferl  epigraphem  :  i  Incipit  viia  bealissimi  confe>soris  Chrisii^ni  episeopi  Novioinai^is 
quam  doniniis  i^adbodus,  r<nvinniiensis  et  Tornacensis  episcftpus,  sic  dictavit.  <  Compeadieni'!  auiem  Co- 
dex  item  ab  Acherio  retatus,  hunc  habel  tilulum  :  i  Viia  sancli  Medardi ,  (|tiam  dominus  R;idl)ndii8  Noviomen- 
sis  sic  dic:avit.  t  Venienl  BoUuiidistie  cum  Sammart^ianis ,  hanc  Kadbodum  secundam  fuitse  htijits  nominit  ^ 
qui  Brugis  decei^Hin.  1048,  ac  sepultus  est  in  caikedraii  Tornacensi.  (Juuiiquam  euin  Huciorem  potius  aUeri 
iuisse,vl  V  ita -111*1  striberelur,  qurnn  ut  ipse  consrripserit,  confici  videlur  ex  sermone  anonymi  da  priiiii  leinpi 
bancti  Medanli  Siatu,  elc,  quem  Joannes  Boscius  in  Bibliolheca  Floriaccnsi  edidii,  ul  ad.'ertunt  Boll. 

Altera,  eaque  gruvissima,  cauia  esJ  cur  iilam  a  Surio  editam,  rejicianus  ,  qusd  in  ea  Drausio  et  Warimbert:is 
Suessionenses  episeopi  nominenlur,  qni  centum  circiter  annis  posl  Fortunalum  vixisse  deprehenduidur .  Postiemo 
stylas  ip«e  discrepat  a  stglo  Fortiinati,  quod  nec  ipse  Suriui  dijjiletuT,  quam  proplerea  ab  alio  interpolaluin 
fui>-te,  el  mulla  eidem  aliena  manu  adjMn  affirmat.  Adde  his  ea  qita:  Coiniius  animadi-ertit  ad  an  Chrisli  4.'>G, 
nuin.  7,  ad  hanc  rem,  tcilicet  quod  hujus  YiliB  au0or  sanctum  Uemiijium  vocal  i  arcliiepisc<'pum  ;  el  Torna- 
censes,  »  g^^ntem  i  Flandrinensiuni  >  appellat,  i  cuni  jclaie  Formnali  nec  archieptsopi  vox  esset  in  nsu  , 
iiec  Flandiiie,  t  vel  i  FlandricnsitHn  nomen  3iidiretiir,ei  aiittis  ab  obii^  saiicti  Mod-irdi  ircceniis  Torik.iciHii 
nnn  perlinerel  ad  Flaiidriain,  quae  perxignam  lunc  amplectebaliir  dilionem.  >  <-le.  Ex  quibus  ipse  concludit< 
Vitam  saneli  Uedardi  <)uib  le.jitur  apud  Surium,  ab  aixtore  composilam  fuisie  qui  pOil  annum  Cfirtfli  millesi^ 
mum  vixil. 

Secunda  Vila  sancti  Medardi,  qiioe  FoTtnnatitm  ■prmfert  auctoren  ,  ea  tsi  quam  Bibtio:liecw  Floriacensi  a  s^ 
editie,  inseruii  ioHdutus  Bosciun,  quceque  item  ob  giaves  causis  Forlunaio  objitdicanda  <;-(.  Nam  slijlus  lniige 
d.versus  ett  a  s:ylo  Fortunati,  ei  duo  miracuta  a  sancto  Medardo  niihue  pucio  edila  ittic  referuntiir,  quie  n  For- 
liinato  pioetermissa  narrat  prcefalus  anonymus,  tcripior  .\cloricm  snncli  'Medardi,  tn  proiogo,  num.  t,  ut  lejere 
tst  apud  Bolland.,  in  stipplemenlo  ad  Vitam  ttmeti  Medardi.  His  adae  qiiod  Vitie  JuijUM  si-riptor  (u(  edd.i» 
exital  in  Mss.  ofiud  Bollimdisias,  c»ttat-o  cum  Ced.ms.regiuee  Suecice)  fabricam  teinpli  sancti  Medardi  uiiiClolario 
regi  ascribal,  nutta  facta  mentione  Sigiberli,  a  quo  tamen  perfectam  et  in  cu'men  ductam  narrat  Fort.,  cap.  2  » 
lib.  II,  ubi  ogit  deviitulibiissancti  Medardi.  Iteinreferi,  i  a  Clolarin  procnratam  apud  sumnium  ponlilicem  » 
con/irmaiionem  pritriUgfi,  i  asaiicto  Leone,  sancix  Roniatix  utbis  episcnpo,  et  allis  venerabililMis  episcopis 
concessi ;  i  quce  eninia,  quicun<]iie  demum  Clotarius  aut  Leo  accipiaulur,  conveiiire  noii  possutt  temporibus,  ul 
ibidem  ostendunt  Boil..  qui  proptcren  centent  auctorem  ittius  Vitce  fuisse  monaciium  Samme  lardemem ,  sa-cH'» 
XIII  non  aiUiquiorein.  Alque  hcec  lam  repnqnantia  a  Boscio ,  in  Vita  sancti  Medardi  a  te  relata,  fui$se  prccter- 
missa  i  propiCr  suam  ab-iiirJitnlcm.  >  arbitrantur  iidem  Bollandisiw. 

Nos  igitur  eam  snncti  Meilardi  Viiam  hoc  loca  subjicimiis,  quam  edidit  cl.  Aeherius  in  Spkileg.,  tomo  II,  (l 
Bolland.  ad  iliem  &  Junii,  exiitimantes  hanc  inter  cteleras  genohnuni  fsse  F*i:iunmi  fettuA.  Porro  is  vidcii  po- 
lest  aliqiirbiii  'eamdeni  tlucubraise  extfemo  vitie  lutB  tempore,  eraii  ad  ejut  caUeni  regis  Theodebeiti  menUonem 
fiiciat,  oc  ejus  felix  et  tiilum  impefium  commenioret,  quod  eidem  .diulunaan  evmpr^cului..  NaiH  Tlieodiberttu 
epuJ  Suessioiias  regnare  Coepit  an.  S8!),  ut  tegere  e»l  apud  Greg.  Tw.,  lib.  ix  ttist. Fnnn:.,  ca^.  5(i.  Aiino  vero 
.Wlj,  ter,  AiistraiicE  mdUguraiut  ist,  Childeberto,  patre  suo,  jnmvtta  fiencte.  Mem,  ad  onaumMi,  Vascones  lie- 
teliai,  dc  sUoinipeHb  iubidit,  el  inde  larins  tegnam  siium  facii.  Porro  FMImatu^ .ad  Aoe  u-^iqiie  temput  viiam 
fere  proiluxii,  qucvl  s/BcnT)  stxto  labgnte,  itui  nieunt;  septhao,  deteuivMirltiiidiximm.  Qvangittam  postrenhi  ilUi 
rerba,  quibut  voUi pro  regibus  coutinentur,  maUin  credere  a  ijuopia/M  tisljvcta  fiasse  \'xt<je.a  Forlmtalo  cuuscii- 
plce,  qftnm  liinlia  a  FotlUntttO,  pra^serltm  si  h.fc  itla  est  cujus  ritemm-t  et  ^irepirittt  Timoitentii  an.  .5,-5  ^'aiii  itia 
ptiictus.  Certeeiltenutittd  tifba,  ut  aiinotant  Bullundistm,  iu  plairqut  iht.  iesideraiiiur. 

'• '     .  ■ ' ■-  ■"     .....   i,i, ,         ■  ■  ■         I  .  -       .  - 

VITA  SANCTl  MEDAUDI  EPISCOPI 

NOVIOMENSIS  ET  TQ«NAGENSIS. 


1.  •  Deaiissimi  Medardi  anlisliiis  Vitaiu,  qii»  per      universatu  orbero  Tirtatua  ^opriatwr  insignibus-. 

•  De  sancio  Medardo  episcopo  Noviomensi,  pUra  diximus  in  in)lis  ad  carmca  20  lib.  ii  Oper.  Fiirtu'i. 
qiix  legesis. 


635  VENANTII  IION.  CLEM.  FORTLNATl  OrKRUM  PARS  II.  S}< 

ni>()iiiviinus  silemio  prxicriic,  <|Uaiiivis  iinn  valea-  A  tunim  suuimuiii  Dei  poiiiincein,  qui  in  Tornaco  civi- 

l:ile  iiaslor  est  Jatus  Eccle8ia>.  Ita  saiictus  quod  prx- 


nius  *  grstoruiii  cuncla  perslriiigeie.  El  ipiii  sulciii- 
iiitaiis  ejus  tlieiii,  veiieraiioiie  perspicuiiin,  oiiiiiium 
piipuluruiu  catervas  i|iioiaiinis  expoie  e,  depo^iiionis 
siKC  cninnienioratio  principalis  iiivital ;  crescal  iii 
uiiiversoriim  pecloribus  pro  Tidei  ^  ard  <re  devolio, 
<l(iin  saiictoruin  pauditur  inagniludo,  ut  si  iii  liac  ra- 
riis  sil  qiiicxisiat  imiiator  operis,  cuuctus  tameii  Ta- 
ciat  <;jus  intercessio  pniiores.  Iliijus  ergo  originem 
proptere.i  primiini  suggestio  noslri  seroionis  iiisiiiuai, 
iil  iiulliis  fuisitaii  desperalionisobstaculo  niagis  cul- 
paiiJus  <=  ulTcnd.il,  qnoniam  Dcuin  intrgro  ainore 
ililigere,  iion  racil  gonlium  divisa  discretio,  sed  uni- 
la  <*  lidei  pleiiiludo,  '  iie  diviiia  gratia,  qux  volenti- 
liiis  ciiiictis  gencralis  osiendiiur, '  speciaiis  esse  ju- 
<lii'io  rallciiie  credatur. 

i.  l'ater  ijiiiur  liiijiis,  nomine  s  Neciardns,  de  rorie 
Kraiicnruin  genere,  non  Tuit  infimus  liberiale.  Mater 
voro  Roiiiaiia,  n  "niine  Protagia,  absolutis  claruil  ser- 
vitulc  naialibus  :  qux  in  Christi  tabernaculis  (ui 
censcmus)  pretioso  recunda  pariu  plus  placuit,  quam 
M  integritaie  servata  nequaquara  se  vinculis  virilibus 
iraJidisset;  quorum  in  Vironiandeiisi  territorio  eilia- 
Litalio  ruissc  dignoscilur,  et  origo.  lu  qiia  urbc  cum 
adulescens  ad  schclam  recurreret,  ^  casululaiu, 
(iuam  ei  sua  geniiriii  ficerat,  per  ipsuin  ad  artiGcem 
couipouendam  direxil  :  quam  io  iiiuere  cxc»  a  se 
invciito  i:iox  prs^buit.  Siiniliier  quidquid  ad  escam 
:iccipere  deberet,  dum  suorum  pareotuin  gregein  ' 
pascerel,  si  pauperera  vidissel,  cibum  egenli  porri- 


diiit  qiia>i  proplieta  divino  spirilii  jam  prnbavii. 

5.  Deinde  cuin  rrebrius  ad  temploniin  oracula 
■  lldei  monilu  proiiuilgante  discurreret,et  tencrnsita- 
lis  annns,  libraiis  palientia  moribus,  (emperarei  pro- 
prix  voluntatis  arbitrio,  dum  iiiundi  illeccbias  vitan- 
dn  despiccret,  nriiciuin  sacerdolis  excepit,  pariier  et 
auiino  cnnversus  et  hubilu.  Morum  claritale  prascol- 
lens,  conresiim  cbruit,apud  urbis  pontillcein  con- 
versalione  praiclpuus,  apud  cunctus  mentis  ■"  puri- 
late  sinccrus.  Nnnquam  se  laitiii»  ubcrtate  plus  ex- 
tulit,  nnnqiinra  raoeroris  accrbiiaie  lurbavit.  Fu  t 
semper  tolerans  in  adversis,  mitis  in  prospuris, 
cuncios  silii  oliedientine  seiliilitite  pr.i-rereus  ,  ej!i'n- 
B  libns  larga  miseraiione  siiccurreiis,  et  ex  oninibus 
calcato  vitiorum  romite,  angusii  nallis  tramiem, 
saneixconversationis  gressu  surgente,  conscoiidens, 
quiilqiiid  adversum  esi  borruit,  quidquid  preiiusum 
tlgil.  Qnid  plura?  IJt  hospes  rerncretur  in  sxculn, 
etj»iii  posscssur  esset  in  coclo,  tunc  cresceniilius 
muniis  per  ■■  singulos  sacerdotii  honores,  ioterjecta 
discreiiunt!  lemiiorum,  ecclesiastici  moris  tenorein 
percurrens,  presliylerii  orficium  electus  excepit , 
probatiis  obtiniiii;  ei  ita  se  deinceps  saiiclis  coe;iii 
publiraie  virtutibus,  ut  Cbrisii  uieriio  puiarctur 
alumiius. 

i.  Coniigit  ergo  ut,  auiunmi  tempore,  rrnclus 
•  niitescenie  boiri  succo,  varicaniem  vindemiam  ubcr- 
las  osieuderet,  per  quam  latronis  temcriiasejus  gra- 


gt^bat,  ipsc  ferens  inopiam,  diei  ducens  jejunia.  Nec  ^  liam  publicaret.  Iniempesta  igilur  nocte,  cuni  potius 


illud  esi  reiicendum  rei  gestse  mysieriuni.  Dum  ad- 
liuc  essei  in  scholis  vir  sanctus,  parvus  ei  innocens, 
dicit  ad  i  Eleutherium  quemdam  puerum,  quod  pu- 
blica  in  actione  ^  comiiivam  assumeret,  et  cum  iri- 
giiila  annorum  vilx  spatium  caperet,  ipsiim  dixii  fu- 

"  Mss.   Ai!.1uiiiaroiiiilii:>num    el  Velseri  aiMunl : 
Kjiit  iiisnjnia  cunda,  Uoi.LANU. 
><  Mss.  lirlfiiriii,  amore.  lioLL. 
'  Acber.,  osUiidal. 
^*  Noviiiiiieiise,  unitafis  pleniiudo.  Idem. 

<  Ailvcrtat  tector  Fortonaiuni  ibi  loqui  de  gratia 
s.iiictiiaiis,  qiia;  nulliusgentis  aul  familiae,  vel  Pur- 
tuii;e,  propria  ac  singiilaris  est,  cum  nenio  «fliicd/S- 
ceiur,  iiisi  in  Clirisiu  Jesii,  apuil  qiiem  non  est  Ju- 
dxut,  iieque  Gnrciis,  noii  esl  servuf,  neqite  liber,  clc, 
sed  ipja  volenlibut  cunilit  generalis  osiendilur;  ila 
hiincn  nt  volunlas  pr(eparelur  a  Domino.  Ipse  ett 
enim  ,  ui  ait  Aposlolns,  ijui  operalur  in  iiobit  et  velle 
cl  perficere  pro  bona  voluniale.  Lege  ipsnm  Fnriuna- 
tuiii,  in  expositione  Uraiionis  Doniiiii<'a\  ail  illa 
verba  :  Fial  volunias  tua.  {Secundce  curte  noia.) 

'  Id  est,  propria  (,eiiiium  :'lii|iiaruiii. 

<  Auctor  Viiae  taiicii  Medarili,  qti:eexstat  apuj 
Siirium,  aii  Medardum  p;ilre  Neeiardi  et  iiiatro 
Protagia  geniluiii,  apuJ  Salentiacmn,  hirredilariani 
fTgdecetiorum  suorum  possestionem,  iialumatque  nl- 
lutii  fuitse.  F.tl  auttni,  ut  sultdil,  pra.'dium  illud  Sa- 
Uniiacum  in  rpitcopalu  siltim  Viroiiiandeiiii,  in  r«- 
gioiie  aulein  Noviomeitii. 

''  Casubi  pro|.rie  vcsiissacerdoialis,i|uasi  pnrva  caia 
«licta,  qnod  Uilum  corpus  legal  cl  aiiiieial.  Vel  laicis 
l;iinen  id  gcnus  vestis  conimuue  Inisse  conslal  u\ 
Pn.copio,  lib.  II  lielli  Vand.,  c.  iti,  asser.iis  eam 
kiivu  acpri\atocunvcuir«,  uuu  luipcraiuri,  iis  vci- 


in  humanis  corporibus,  cnrarum  diversiiaie  seclusa, 
diiminanle  silentio,  blaiidi  sop^Tis  onus  incuiiibii, 
vineam  suam,  i>  cupidiiaie  fraudis  impulsiis,  hiini 
capieiidus  expeliit,  tcuendus  irrupit.  Tunc  pi.i d;im 
gladio  secaiite  corripiens,  ipsc  mugis  prxdatus,  itiira 

bis  :  'ApifrSivSof  oiiSrv  tt  iii^i<Ta;,<c^u  «-jrSTO  tuaT  «v 
«jiiiiyousvof ,  (.UT6  aWto  aTiiaTluouejM  avSpt  sWtTiiStiruC 
tyov,  a\)^«  SouVy,  >)  iJtwTr)  -rcntaizaai  npiitov.  Kajoij- 
X«v  BJTO  T>)  AaTivov  ^iuv))  xaXoua-i  "PMuaioi. 

'  Tria  Mss.  addiint  porcorHm;  vero«iniil;us  Riidho- 
dus,  equorum:  buc  eiiiin  inKeniio  puero  ciiine- 
nieiilins.  Hiii.L.  Ac  sane,  quoil  a  Medaido  adliuc 
pnero  raelum  n:irrai  R:idbo  'us,  scilicet.  quod  euiu 
raniuli  forte  domo  abessiMU,  iieo  essei  qui  Tessos 
equos  pasium  dueciel,  el  pater  id  niuiieii»  .Medarilo 
^  iiijunxissei.  is  praelereunti  liomiiii.  cui  equus  per.e- 
rat.  misericordia  commotus,  de  paieniis  equis  unum 
ileiiii,  deelaral  quo  in  seusu  accipienda  siiit  verb» 
Fonnnati. 

1  Coliiur  sanctus  Eleuiher  us  die  20  Februarii,  al 
qiiem  diem  vide  .Vta  ejus  npud  Bollaiid.,  in  qnibu» 
ctliocde  illuvaiiciiiiniu  saneti  Medardi  iiarralnr. 

k  Comitiva  hic  siiniilur  pro  digniial»  co.nilis.  Vi- 
desis  i|ux'  diximos  in  nous   ad  c;irinen  t(i  libri  Mi. 

■  IMura  Mss.,  fidei  monilit  promulgondo.  Uoil. 

■°  .Ms.   M:iximioi,  siiicetiiaie  purut.  Ibiu. 

n  .\elierius,  siiujulis  tucerdoiii  bonoribut,  id  esl  io- 
feriori-s  gradus.  ad  saeeiiloliuin  eerloorJiiie  fireiiU's, 
pereiirreiiil'». 

•  Alia  Mss.  :  miHiceiilibut  boris,  tucco  vutiiiiitU 
rmdeniitv.  IIoll. 

P  Kuseiiis  :  frHC  ut  capieiidi  iiiipii/iii»  /<Hr#  #.'jfi'il 
ei  irrvpii.  Imu. 


ii 


557 


VITA  S.  MED.XnDI  NOVIOM.  ET  TOB.NAC.  EPISCOPI. 


.•!33 


pnieiiiia  septa  constringitur;  et  qiindclTringere  vio-  A  liiain   ingenii  voniens ,  aiictorem  criininis  (|ucrula 


lcriiiis  voliiit,  iiequaquain  evasit.  I'i  posieruin,  siio 
crimine  captivaius,  guslum  halirre  de  fruciii  iion 
nieruil,  el  redeundi  aditum  ebrins  non  inveiiii ; 
nec  miitere  pnieral  qiiod  prxsuiiipserai,  nec  anrerre 
r:is  li.nliiiil  qiioj  auil)ieb:il;  sed  ciim  inilii  primo  diUi- 
f  iilo,  roi  pnrscins,  vinex-  doniinator  occurrerel,  fu- 
riMii  reperil,  quem  sin  jam  piaeila  prxvinxer.il,  et 
iiicwqoe  aliiim  miiialo  jiire  soivaba'.  Tiinc  iisque 
aileo  sancti  nltio  rei  $apvii  in  criiiiine,  ul  iivas  pro- 
prii  maiiu  discerpens,  augiiientnm  inagis  illi  pro- 
r:s:i  oldaiione  tribuerei,  ei  delictum  objurgatione 
casiigans,  rcineandi  aditnm  indiiigeret. 

5.  Pari  igilur  meruit  poena  percelli,  vel  perdu- 
rante  insidia  cnerceri,  qiii  vasa  ejiis,  doniuin  nn- 
cturna  obreplione  prxveniens,  disteniainelle,  ruratiis 
fuerat.  Cu^todes  dccepiione  callida  fallere  potuii, 
pcciis  qiiod  rapuerat  leraerarins  non  evusit.  Castro- 
riiiii  habiiaciila  siiblairc  apes  cum  indignatione  lin- 
qiK-baiil ;  uliii|iie  fiirein  iion  castn  dilaiiles  opcre,  sed 
nculrorum  sxviiia  pcrsequenlea,  quousque  lalmnis 
detecla  confusio,  sancto  qnod  fraudaverat  reddidit, 
et  veniam  prusiratus  invenit ;  sed  nec  immerilo  pia 
sacerdotis  indulgenti:)  reum  nun  damnabal  ex  cri- 
niine,  quein  ipsa  ultrix  prxda  lorquebat. 

G.  Accidit  ciiain  siinile  sub  liac  proditione  myste- 
riuin.  Dum  viator  qnidam  jusla  domum  ejns  agendi 
iiiiieris  cnpia  prxierirei,  capiens  illius  callida  frande 
juveiicum,  furli  scelere  tinlinnabiilum  collo  prxri- 
|iiiil;  atque  bialum  ipsiiis  iinpressi  graniinis  fraudc  - 
rnndeniiians ,  nullius  conteinplaiione  deprchensus 
ahscessii ;  ei  cuin  jam  se  censuii  vel  criininis  evasisse 
periruliiin,  vel  sortituin  coinp^^ndia  fuisse  pf  r  fur- 
tum,  oh>tuculo  nullu  °  seraln,  ipsa  dedit  prxda  tin- 
niluin,  cupiens  domini  redire  prxsidio  :  i]»v  quani- 
liliet  aluliiis  penclralibus  siudio  diligenii  locaia  vel 
roirai.i  I  laii-troruiii  ub^ecraiione  retrusa  manerei, 
tiiiniiuie  ambitu  scelus  nullo  modulanie  viilgabat, 

■  Alia,  servala,  vel  servato.  Idf.m. 

^  Alia  :  Quo  nctus  pietatis  siudio  noti  errr.bfit ;  alia  : 
Quo  veniam  pietitis  stuciio  nonorahnt,  Bolland.  Coh- 
fer  lixc  cuiii  pneniaie  de  eodeiii  sancio  MedarJu 
scriptn  a  Porlunaio,  I.  ii,  c.  2(1. 

<  Viiaa  Boscio  relala  iii  Biblioth.  Floriacensi  bic 
desinit. 

<^  llxc  nnm.  7  relata  deerant  in  Mss.  Maximini. 

BCLL. 

'  Alii,  Sotnma,  Tulgo  la  Somme  ,  anliquioiibus 
Somona.  Boll. 

t  An  forle  Nigella,  viilgo  N  lle  >'ppiiliim  mediuiii 
inter  ulruini|ue  flumen?  Vila  lei  lia  :  inier  Isanin 
fluviiini,  el  uiheni  Noviomagum,  <|nasi  b.inc  j:iin 
transissel  exerciius,  qund  iiiiiius  probo.  Ralbodiis 
inter  Noviomum  el  Isaram  rein  aciam  :iil.  Boll. 

e  Vehicula,  id  esl  equi,  Gallice  viitures.  Boll. 

*  Ms.  Velseri,  sauir.us,  alii  sigmus,  el  siigmata ; 
anud  Kadbodum  plnusira  scribiiiilur  ;  .'iputl  Muiia- 
cliiiin  Suess.,  cari^enla.  BnLL. 

'  Ms.  Noviom.,  Saa-)i/iacum,vulgo  S.llency,  jtrope 
Nnviomum.  Bmll. 

i  Discaiicare  e-t  oiiu^  de  plauslru,  aiit  equo  de- 
P"iiere.  Vide  Diifr.,  in  Gloss. 

''  Coiniiiis,  ad  an.  530,  niiin.  14,  aii  Med.<rdiini 
siircessls^e  hoc  annn  Alninero  in  seilo  Viroiiiaiulcnsi. 
L  pvslcu  scdeia  suam  NuviuiuuiD  traiisiulit,  ac  paulu 


geininante  confudii.  Tunc  lairo  pneleriia  meino- 
rans,  confusa  menie  percnlsus,  reve\it  domino  ler- 
rilus  quod  abstulerat,  i'  quod  etiani  pieialis  sludib 
non  servabat.  Ila  demum  reddila  jiiri  natiirx,  cvBpit 
species  se  nnn  aniniata  celaie,  nec  soniiu  se  tiisi 
pulsa  detegere.  Sancius  igiiur  allileia  Clirisii,  absque 
reatu  proprio,  pro  delicio  confundiiiir  alieno;  atqiie 
ideo  mercedem  reo  pro  culpa  tribuit,  ne  inani  ain- 
bitioiie  trisiior  remearet  '. 

7.  ^  Qiiadam  vice  prxcelsus  Clotariiis  rcx  in  pro- 
cinriii,  Fraiicorum  movens  exercilum,  cimi  irans- 
isset  Uuvium,  cnjiis  est  °  Suraina  vocabuliini,  oiiuiia 
qux  inveniebant  lnca  prxdantes  et  pecor.i,  perve- 
nienles   iiiter  '  castcllum  quod  feriur  Nnviomagiiin, 

B  et  Isaram  fluvium  ,  quidquid  fuit  «  veliiculoriim, 
carra,  vel  ^*  sumnias  traheniium,  pedes  artigentes, 
de  Inco  niillaleiius  moveruni  per  Iriduuni.  Ad  villain 
sancli  Meiiardi,  qux  '  Sellentiacuni  dicitnr,  ncciir- 
runt  viro  sanctis.^imo;  et  dali  oraiiune  1  disCiiri- 
canies  qiix  tulerani,  laxati  pergunl  ilinera. 

8.  Nec  illud  omiliendum  esl,  quod  per  roiraciilum 
faclum  est.  Cum  porcarii  sui  in  glandem  porcns  de- 
ducerenl,  et  ab  iniqiiis  liMmiiiibus  furto  siibducli 
fuisscni,  divina  mox  virliile  soli,  de  longa  regione, 
nullo  homine  sequenie,  ad  sanclum  viriim  ruducli 
suni.  Nec  linc  inter  reliqua  miranda  signa  prx'- 
lereai.  Quidam,  Tosio  noinine,  dxniuni-i  graviier 
nppressus  infcstatiune,  curari  raeruit  expres.so  viri 
Dei  signaculo. 

9.  Sed  cum  jam  muliimodis  virtulum  fulgeret 
siudiis,  famaqiie  ejus  per  diversa  orbis  spaiia  graiia 
crescenie  pracelleiei  ,  defuncio  Viroiiiandensium 
urbis  ponlilice,  <^  in  c;us  lociiin  consecijlur  episco- 
piis.  Ubi  conver^aiioiie  coelesli  ler  quinis  annoruin 
circulis  in  sanclinionia  ipsliis  oflicii  saccrdos  cxstilit 
preiinsiis;  et  nisi  quod  pcrcnssor  cnrporis  dcruil , 
r.iariyrium  confessor  implevil.  Sustiiiuit  jiigiter  di.i- 

posi  sancio  Eleuiherio  episcopo  Tornacensi,  viia 
fiiiicio,  Tori  acensis  ipse  episcopns  creatus  est, 
siiiiiina  cleri  ac  populi  totius  consensiniie  et  accla- 
nialione,  nec  non  regum  favore,  ac  sic  uiianimi, 
poiililicali  viilelicet  ac  regali,  aiutorilHte ,  diiat  illns 
Ecclesiain  unam  fecit,  iil  alt  Kadbod.  in  Vil:i  saiicii 
Medardi,  niini.  19.  i<Jein  tradit  causain  ub  qiiam  is 
sedem  episcopalem  a  Yiromandis  N  •viorniini  Iraiis» 
D  liilerit.  Illa  scilicet  urhs  freiiuenlibiis  Barbirnriiiii 
excursioiiibus  cum  devasiaia  fulsset,  ac  nnva  tinie- 
rtliir  Incursio,  Nuviomnin,  ceu  tiilioreiii  ir.  locum, 
cum  arie,  lum  ipsa  natiira  satis  ininiiiiim  ac  valla- 
tiiin ,  sedein  dunil  iransferendam.  Est  scilicet  ea 
rt-giQ  (u\.  iliidein  Kadbuilus ,  nuni.  i6,  de^icribii) 
silms  circumdata,  et  paludibus,  et  sua  ipsius  lnibHitate 
contra  hosiiles  non  pa.um  munita  ercursus.  Ipse 
quoquefnter  giminosriiulos  conslitutus  est  yotioin^s. 


nb  Orieiite  Calliula,  ab  Uccidente  itargarela  circuin- 
fluiiur,  quos  uinbos  tertius  iiuidain  suscipil,  qui  Veria 
nomi^ialur;  et  sic  ptiriier  confluen:es  non  longe  a 
nicen.bus  illis  in  Isaram,  qiii  magni  e.s!  uominis,  di- 
labunlur.. .  Est  eliam  locus  ipse  ab  Urieute-et  Ocei- 
deiite  adeo  rupibus  vallatus  et  rivulis,  montibus  quo- 
qiie  et  vallium  cunicnlis,  quod  contra  pluriniam  ho 
stiuin  incursionem  a  paucis  commvdissime  pussil  de 
[iiidi. 


t3!»  VE.NANTW  HOM.  C.LEM.  K.ill 

tolo  prvlianie  calniiimiiiii  ,  8«-d  fervrnil  viclor  \ 
iiieiitis  ■d  curoaam.  Timi:  poniitei  bealissimao, 
fliemdriKum  coRipnge,  prolenla  loiig^viuie  dafessus, 
*  tpiriium  rei|uicra  deprecatus  cfiiiiiK,  el  convexa 
r«eli  aibleta  triiimiilialis  asceiidii.  loler  reliquoa  , 
eiiain  a&scverante  (ut  vidii)  ^'  Willacario  presbytero, 
quando  sanctus  Medardiis  accepil  corporis  iranai- 
tuBi,  ipsius  borie  momento  caeili  prorsus  ap«ru  «uiU 
et  tnie  sancii  corpusculum  fere  per  ires  buras  di- 
vina  hiniinariacunclisviJeniibusastiterunt ;  moiqoe 
in  tcrra  grande  flnU  diluvium,  iia  ut  pltierel  mul- 
tum  ralida  acfua  de  «uhilo. 

19.  Ciijns  corporis  toleinne  pigniis,  prxoelleniis- 
sinii  c  Clotarii  principis  Francorum  vel  devoiione 
vel  tempArc,  Sucssiouen^nim  iirbo,  taiiti  rouneris 
prxinio  dital»,  promcriiii.  Sed  cuin  omnium  popu-  B 
Idruin  liJes  snleiiini  ambitioAe,  gravissimo  fcreiro, 
ir.ideiida  sepiillurte  membra  «lonveheret,  el  iwani- 
mit.iie  vel  ainore  i^standi  onus  leve  sentirel,  tupc 
obviain  sancium  babuit ,  danmatis  aurium  dudum 
adiiibus,  eurdus  <)4iidam  occurrens  ;  eA  pretiosi  ve- 
Jumiiiifi  |<e|>luin  osculans,  psalleniium  ilJicosiuptns 
iiielos  auilivit ,  et  fraudaii  sejisus  usum  recipert 
mundaius  iide  promeruil. 

It.  PostquaiQ  igitur,  devoiione  fidelium  maximo 
decnre  prxfulia  ejus  lumuli  urna  exornaia  surrexii, 
prolixuin  esl  enarrare  quantis  se  viriutibus  quan- 
(isq4ie  pro  debiliura  clninnr  attollal  eniundatinne 
tropxis;  a  quo  quidquid  fusis  precibus  expetitur, 
incuncianter  elTeclibus  oblinetur.  Iliijus  igiliir  lem- 
pli  pro  foribus  paralyiicus  quidam  depositus  el  ^ 
«■jfClus,  ^  quem  omiiium  menibrorum  debililas  di- 
verso  jiire  discrela  damnaveral,  pnstinx  incolumita- 
lis  meriiit  augmenta  suscipere,  et  saliitis  glDriam 
«bliiiere ,  ol  singulis   vigor  arlubus  redditus  cun- 


n  NATI  OPKftUM  hARS  II.  549 

lesiiiii,  suflragantereiueiUo,  aslarftl i^lxsus,  et  ciiJM 
prius  communis  usiim  «ermonU  adaexa  ^Uio  lin- 
gua  cnnriiderat,  viriulem  juucii  aiuisiiiis  resolula 
oris  coinpage  laudabat. 

ii.  Protinus  scilicet  sape  palani  triumpbaute 
myslerio,  quos  iniqua  ferri  ponderis  retentacula 
gresMbus  ncgatis  astriiixerani,  ad  (einpli  oranuluui 
sumnius  antisies  veiiiendi  praestilit  faculiatem;  el 
robusiam  meialli  naiuram  exsuperaiis,  vasta  coin- 
pedum  viiicla  conrregit.  Mulios  igitur  promiscui 
sexus,  «|uos  inembrorum  di^bilitas  miseranda  con- 
Iraxerai,  usibus  resiituiis,  virtns  medica  indiscret» 
snlvebat.  Crebrius  eiiara  oculorum  caplis  lumine, 
purgatis  tenebris,  prxsidium  contemplslionis  iii- 
dulsii,  etredivivx  lucis  compendia  deseriis  habila- 
culis  reslauravii.  Akilta  quuque  et  innumera  viriu- 
lum  suarura  iDsignia,  qux  diebas  singulis  ex  uiore 
coDCrescunt,  relatio  nostra  prxleriit,  ut  nec  laierel 
silentio  magniiudo  opcris,  nec  diei  consumerei  spa  • 
tium  Lunla  prolixitas  dictioiiis. 

15.  Uujus  ergo  piam  llajestalera  fusis  indesioen- 
(er  precibus  exoremus,  ul  [clemeniissimi  Theode- 
berti,  regis  nostri,  felicilatem,  crebris  successibus 
dilaialam,  ei  in  exiernis  geniibus  juslo  doiniiiandi 
jure  procul  exlensaiu,  prosua  pietate  longxvel.et 
clementissiiiii  Sigiberli  quoodam  regis  animae  sein- 
piternum  reguieiii  prxstare  dignetur,  qui  «  teinpK 
cjiis  spatia  Jevoius  extendens,  ad  excelsa  fastigii 
legmina  samptuoso  decore  perduxii,  qualenus  eodeni 
intercedenie,  servato  caliniae  regiidiaderaatis,  pro- 
tendantur  sceptra  regiae  pniesiaiis,  ac  perinde  me- 
delam  populis,  pacenique  Iribuat  universis ;  ]  coiife- 
rat  eiiain  petitum  pro  deliciorum  indulgeniia  cunciis 
generule  prxsidium,  qui  speciale  solemnitatis  suae 
bodicmundo  prxslitit  oruamentum  '. 


*  Coinlius  refert  obiium  sancti  Medardi  ad  an. 
f>4.">,  oslendens  nec  post  an.  550  creaium  episropnro 
Viromandsnsem,  nec  post  545  viia  esse  funrtnm. 
Maiu  rcs,  inquii,  ab  eo  gesiae,  aiiieqHam  Turnicen- 
kis  episcopus  creareiur,  breviori  leinpnris  sp:ili« 
miara  biemiio  circiiiiiscribi  niin  po^sunt.  M  saiiclus 
£leuiheriu«,  cui  Medardiis  iii  sede  Tornacensi  siic- 
cessit,  nbiit  aii.  552.  Nuu  is  igitur  post  an.  55'J  Vi- 
rnmandeiisis  episcupus  crealus  fuisse  dicendus  esi. 
Neque  rursiis  dici  polest  ante  an.  550  Viromanden- 
sem  sedem  conscendisse,  cum  non  anie  unnuin  5it 
beata  Kadegundisa  buuio  Medardu,Novium.  episcu- 
po,  velura  acceperit ,  ul  in  eju*  Viia  iiarraiur. 
Quamobrem  cum  is  sedcrit  episcnpus  quindccnii 
unnis,  conseqiiiiiir  ut  nec  ante  aiiniiiu  55U  cro.iiiis 
fuiise  e|iiscopus  existinianJus  sit.  nec  post  515 
ubiisse.  Hujusce  clironolngi^c  r.iiio  videiur  cuin  eo 
cunsentire  qiiod  n:irrat  il  idbndiis,  saiiitutn  Medur- 
duui,  Tornacensem  episcnpum  crealuni  mb  aaiiclit- 
siino  Hemigio  Hlicmoritm  urcliiepiicofio,  sii|iiidein  Ke- 
inigius,  ul  vult  Conitiiis,  obiil  ao.  555. 

^  Aliis  iiiss.  VVi//ic/iaritti  et  IVu/c/iurius. 

•  Scilicei,  ut  iii  cjus  Viia  iiurral  Radbodus,  cum 
ailcum,  jani  ad  exlreiiiu  rcdacIiiiu.viAtinJuin  lloia- 
riu«  accessi6S«-l,  et  ipse  nKnidassel  ut  sui  iu  ccclesia 
sepellretur,  rex  cnikeub  coJcm  puliii  el  iinpelravit 
ui  Suessiouis  se  buoiaii  paiereiur,  asseiens  se  super 


cnrpiis  ejus  basilicam  d^center  exsediGcaturam,  et 
ad  laudem  et  gloriatn  divints  Majesiaiit  cmnoiiaiem 
levorum  Bei  regulam  vrdiniUcrum. 

<>  tii  lertia  Viia,  cap.  S4,  Cjiis  rnfirmitas  hisce  ver- 
bis  explicaiur  :  Ulroque  pedt  in  patleriora  rtfleso,  ad 
vitam  quodaminodo  semivivent  lenelialur  imago,  quia 
el  manut  nugaciler  vacabanl  ab  opcre,  nec  »d  aliquia 
agilet  fj;eri,  itec  diuipaiie  saltem  vti  habilet  trant 
applicari. 

Ilic  de^init  ms.  T^saris  insulx.  r.hifBotiiis  eliani 
quaedum  mss.  habuit,  in  iiuibus  deeranl  voia  pro 
n  regihus  mox  noininandis.  Bklland. 

•  De  saiicli  Mediirdi  basilira,  ei  in  ea  perlia-ienda 
siiidiii  Si^iherti  ei  opera,  legesis  qtix  adiioiaviiuus 
ad  c.  2J  !ib.  II  Op.  I'\irl. 

'  llxc  lourlusio  aputl  Achcr.  ex  Blss.  Corbeiensi 
el  Resbaceii^i  paulo  proliiior,  ei  apiior  aiiniio  In 
Eci'le.siis  usui  legiiur  hoc  inodo  :  Hujut  ergo  i<iam 
Uajetialein  futit  indesinenler  precibut  exoTeniut,  ■< 
conferal  pro  delicloium  mdutgentia  <'aiirli.t  geneirult 
prtesidiuin,  qui  tpecinle  lolenmitalit  luie  hodin  mun:lo 
pra-ttitit  ornamenlum  Quir  cuncia  pra-conia  i  nl  iifM 
inodo  ejut  qiii  accepit  iit  diqniia  pro  nobit  inftttiiMm 
astisial,  ted  potiut  lanclxt!  et  inieparabilis  TriHitaiit, 
cui  llonor  el  poteitat,  rrrliu  i!i  tinpi^iim.  Iuiii  ^l  lubi' 
laiio.  in  oinni  gente,  loco  et  Umfiore,  *t  (Mr  iNlfiiiM 
ia-1'H/urHiN  (iriMltt. 


Sll  VITA  S.  MARCELLI  PARISIKNSIS  EPISCOPI.  5li 

ri    '        ■  '  '      '  '  '         '     '  I  I    ■■  j  .  I  ij  .  .1       I  II      ■'       I ...  1  ...  '1    ^  'w 

PR^EMONITIO 

JN  VITAM  S.  MARCELLl  EPISCOrr  PARtSIENSIS. 

Vlium  rmtra  ForluHatui,  episcoput  Piclaviiniis,  sequeniem  Viiam  S.  UareetU,  epteopi  Parai^iisM, 
necne.  conscripserit,  inler  se  eruiliii  distenliunt.  Auctores  llisl.  Lici.  Frauc.  illam  abjudicant  Forlunalo  no- 
siro,  ttlque  alteri  Forlunnto  Vercellenti  aitribannt,  de  quo  in  prmf.  ad  Vilam  S.  llHarii  snmns  l^U.  Iliice 
tero  indieiissive  eonjicturis  itli  adducunlur  :  i"  quodVilce  sancjarum  constriptcB  a  Forlunaio  Picfamenti  aii' 
lislite,  ilUm  solum  presliyleruiii,  non  episooiiuiu  nominanl ;  ac  si  quundo  nominanty  addunt  EecUiiei  nsin«n 
ciii  regendce  prcefnit ;  i"  slytut  quo  conscripin  e.<(  Viia  S.  ilarcelli,  simplicior  niagitque  concisiis  videtnr  quam 
iltt  Foriuttali  ;  3'  Vila  isllta!C  mnllis  ante  annis  scriijla  est  quam  S  Cermanus,  episcopus  Paritiensis,  Uecede- 
ret ;  aique  adeo  nou  multo  potiqufim  in  Gallias  adrenissel  Forlunatus,  cum  is  nondim  getlis  sttuctoram  con- 
tcribendis  animum  npplicuistet.  Nam  ipse  videlur  serius  ad  getla  sanciarum  colliijenda  et  litteris  eoutiqnanda 
accesiissef  cum  anteu  poeti  impensius  operani  daret.  Pottreno  Gregoriut  Turonensis  menlionem  facieni  Vil(B 
hujutce  lib.  de  Ciori^  Lonfeti.,  c.  S9,  audorcn  ejus  rton  commeniorat,  cum  tamen  solemne  eideni  fuerit  nomen 
amiciisimi  tni  Forlunwi  uscribere,  quolies  felum  ingenii  ejus  aliquem  commemoraret.  Ita  cirm  Viltts  S.  Seve- 
rini,episcopi  Burdegateruis,  S.  Albini  Andegcwensit,  et  S.  Gerniam,  Parisiensis  poslilicis,  cootmeminil,  temper 
iit  Fortunali  nomen  adjecisse  comiieritur. 

Sed  atii  eonlra  sentiunt  :  ac  tladr.  Yalisim  iner  ewterot  in  dissert.  conlra  Launoium;  Vossiut,  lib.  ii  de 
Latiaii  Uiitoricit,  c.ii;  Lubbeun  lam.  U  de  Script.  ^ccLtiaU;  Junn.  Aberus  Fabriciusin  Bihtiotheea  Lut. 
medice  el  infinio!  cetalis ;  Jcan.  Molanus  in  Vsuardi  ilarlyr. ;  Cceior  Berouius  in  nolis  ud  Uarlyr,  Horu.  el  aM, 
eam  propiium  Forlunati  ac  genuinum  fetum  este  confirmant. 

Qm  tii  re,  icl  et  ipse  aperiam  qnod  senlio,  momenta  et  coujtclurce  quibui  adducii  svpra  citati  auctares  Hist. 
Lill.  Viiam  S.  Murcelli  nesiro  Fortunata  abiuilicant,  non  lanli  esse  videnlur,  quamobrem  ita  te  habere  rem 
judiamus.  Nam  1*  nnn  muUum  interest  ulrum  is  qui  tituluni  kuic  Viiie  pra^fixii,  Fortunatiim  presbuterumne, 
an  eliam  episcopim  noniinarit.  Cceteroquin  ex  simiii  errore  ae  imrieUiU:  plura  aito.  taifue  germana  Forlunati 
opera,  ia  dubium  rivocari  possent,  aut  etiam  rejici,  quod  Forlunatum  modo  presbyierum,  modo  episcopum  no- 
minaxt :  nee  fucilius  fuerit  ifuam  nomen  episcopi  supponi  pro  nomine  presbyleri,  quein  aliunde  episcopum  fuisse 
cou^labal,  tujipresso  Kcdesiie  cui  prmfuerat  numine  ex  ncgligentia  aiit  imperitia  amanaenmim.  Cere  antiqvus 
Codrx,  qiiem  HubiUonius  in  manibus  habuit,  haud  secus  lilulum  in  Vita  S.  Palejni  {quam  esse  Fortutiati  iiemo 
fucile  wliciabitur)  prie ferebat  liis  lerbis  :  lncipil  prologiis  Forlun.ili  episcopl  in  Vila  S.  Patenii,  ele.  i'  Slylut 
non  mihi  ahenus  a  snjio  Portunati  esse  videinr,  «t  ex  Pio'ogn  priBcipue  legenli  cuique  oslenditur.  Quanijuam 
diveria  tempora  quibui  Forinmlus  Vitui  sanclorum  conscripsil  quamdam  vel  in  siylo  varietalem  potuerunl  in- 
generare.  Quod  vero  aiuiit  Fortnnaliim  noiinisi  sero  ud  gesia  Simelornm  litteris  consignandn  accessisse,  nonne 
idem  Viam  S.  Germani  haud  viullo,  ui  vidtlur,  post  obiium  S.  Cerniani  ipsiiis  conscripsil,  de  qua  iiieu- 
liunein  faeit  Greg.  Tur,  lib.\  Hist.  Frane.,  c.  8?  Quidni  potuil  igilur,  adhuc  superslile  Ceriiuino,  ejut 
rogatu  Vitam  S.  Varcelli  episcopi  Pariiiemii  conteiere?  Poslremo  non  seinper  Cregur.  Tnron.,  queliesmemo- 
rat  Opera  Forlunuli,  vel  ejus  nomen  ascribil,  queinadmodum  in  Vila  S.  llilarii  et  S.  liemigii  ab  eodem  faclum 
suo  loco  o>lendiinus. 

Tanla  veio  Fortunuti  eum  Germatto  eonjuncta  amicitia  et  necesr.tudo,  scriplaque  ad  hunc  ab  illo  poemota 
el  litlerce,  vix  dubiiari'  sinunt  quin  idein  suoiu  Gerinaiti  hanc  S.  Marcelli,  anlecetsoris  ipsius,  Yilani  elucubru- 
rit  et  ediderit.  Quod  ji  ei  Prologum  Vitce  ciim  ep.slola  qute  Forluv.iiii  Oieribas  prceligi  solet  conferas  ex  titulo 
ipio  el  senlenliaruni  ordiiie,  et  uinplitudine,  ac  slruclura  verboram,  ae  perpelua  illa  Forlunnti  consueludine  in 
suis  laudibus  extenuniidis.  quam  inter  le  utra:q'je  eonveniant  iutettiijelur,  Quin  et  lota  in  Vila  reperias  dicendi 
formas  atqiie  Iropos  fnuiili.res  Forlunalo,  et  seriem  in  miraculis  enarrandis  ejus  pene  propriam,  ut  eonfereuli 
cum  hac  Vilat  aliat  ab  eodem  scriptas  inKOtescet,  Quibus  addit  momentum  qrrod  in  releribus  membranis  legi- 
tur,  tesle  Valesio.  Nam  ubi  in  qutbusdam  exeniplaribus  et  apud  Surium  lejitur  in  Prologo  :  Cur  ilaque,  ut 
tJii:luu)  esl,  iiiler  Gallicaiios  culliunios  ita  lip,.aU  viliUis  plano  pede,  elc.,  iii  its  sic  legitiir  :  Cur  it:ique,  ut 
ilioiHiii  esi,  tiiier  Gallicanos  cotlnirnos  lia'a  P.<rjviir:ias  [Curr.  Iiala  Paiavilalis)  plauo  pcde  ire  prsesu- 
luai,  cte.  Qme  verba  ForiHnati  palriain,  a  Patuvio  nort  lunge  dissitain,  aperle  indicant.  Quofirca  in  eam  sea- 
tentiam  propendco  niinime  illam  a  nosiro  Foriuaato  abjudicandam  esse,  ac  proplerea  hiiud  Iribuendam  alteri 
Forlunaio  Vercellensi,  de  quu  qualuor  mss.  Miirlyrologia  Eeclesice  Parisieusis  ad  diem  xiv.  A'u/.  Jutias,  a  P. 
Gcrurdu  Bubuis  relala  in  Historitt  EcctesiiB  Parisiensis,  lib.  i ,  cap.  8.  Edimus  vero  eam  u(  exslat  apud  Surium 
ad  dtivi  I  Novetnbrit. 


VITA  SANCTl  MARCELLl. 

PAUISIENSIS  EPISCOPI. 


PBiEFATIO  AUCTORIS  ■*  vernauiibus  p«npinis  OiMimbrata,  sotenl  sibl  viles 

caiisas  sierilcmque  maleriam  quaerere,  ut  inagiia 
AO  S.  GERMANL'M  PARISIENSEM  EPISCOPUM.  djeendo  de  «linimis,  vkleantur  ostendere  sui  niiii.i- 
1.  Bomino  sancto  et  meri{i«  obtinentibns  apnsto-  ni;!  ubertalem  ;  qui  babentes  intru  se  fomcs  eluquen- 
lico  Ttro,  in  Cbristi  cltnritaHe  fundato,  ineo  lumini  ii<E,  de  ipso  sicco  lliemale  didicerunt  undas  baurire. 
(■ixpnnendo,  domin»  et  dulci  patri  GeriTianu  papx  Unde  quidquid  injungiiur  illis,  carmine  irriguo  cu- 
Fortunatus.  Facundissiina  illu>:U'iura  oraiorum  in-  piusius  explicatur.  Veruni  ecunlr»  quicunquc  angu- 
Scniii,  sermoiium  flire  varia^tie  distiiicta,  ei  eloquii      st.-c    iniclligciitice   ariditate   lorrcntur,  nec  babeni 


S13  VE.NANTfl  liON,  CLEM.  FORTUN.XTI  OI'KIUiM  PAKS  II.  8« 

•niiieiiiiuHi  immJan.-is  elimuii,  per  qiiiim  vel  aliqiios  A  der  exlorqiiei.  Deiii'|iie  cx  liac  parle  niilii  ipsi  con- 


rcflcere,  vel  sux  Kiccilaiis  possiiil  iiiopiaiii  lciii|ie- 
rare  :  nile^  noii  soliiin  alii|ua  iion  per  se  dicere  ap- 
pciuiil,  veruin  etiam  si  quld  eis  injunclum  fuorii, 
perliorrcscunt,  quonUm  quantum  doclis  proloqui, 
laiitum  iniloclis  utile  sit  lacere.  N.im  illi  de  parvis 
in:ign»  disserere,  isii  de  niagnis  nesciunl  vel  p:iuca 
prorcire.  Et  ideo  quod  ab  aliis  quxritur,  ab  aliis 
formidalur.  Sic  belligeralor  iii  arini>  damni  esse  de- 
putat,  ti  non  possii  integer  invenire  quod  viiicat. 
Sed  sicut  foriis  requirit  unde  ducat  spolia,  sic  dcLi- 
lis  meiuil  ne  ducalur  in  praeJam ;  et  quod  acer  in- 
venire  desideral  iners  vel  audlre  formidat. 

2.  Cujus  exempli  graiia  cum  ipse  sterilis  scienti» 
convenienter  accuser,  nec  sit  in  me  alii|uid  quod 
venusli  sermniiis  ornamenta  coramen 
Tisuo)  fuerli,  Paler  beaiissime  aique  ainaiitis^ime, 
conslanter  admiror,  ul  de  sanciissimi  viri  Marcdli 
toiistitis  viia,  nullo  line  claudenda,  ei  de  illa  cuele- 
tti  lampade  niex  aliquid  dignum  commitieres  scin- 
tillx:  cum  cgo  pauper  iiigenio,  ei  ilie  divci  sit 
neriio  :  ego  huu:ilis  sermone  ei  ille  sit  egregius 
roercede;  prxseriim  cura  vobis  multorum  priiden- 
tium  famosx  abundanlix  suinciat  eloquentia,  Gal- 
lico  Gallicana,  et  quadratis  juiiciuris  verba  irulinata 
procedant.  Qui  si  velinl,  scrmone  possinl  depingere 
quidquid  animus  lignraverit :  apud  quos  ipsum  lo- 
qiii  Jiciare  sil,  ct  qu  i*  \\\  corJe  conripiiur,  mox 
in  pagina  res  formeiur.  Cur  iiaque,  ul  dicium  esi, 
iiiler  Gallicaiins  cotliunios,  ita  lippaia  viliias  plano 
pede  ire  prxsumai,  .id  quoruni  coniparaiioiiem,  ve- 
lul  iiiier  rosas  ei  lilla,  nnslrx  Hngux  vilis  saliuiica 
respiral?  Accedil  etiam  ad  difliiullatcm  iiigenli  iin- 
pediti  res  al;era,  quod  de  aclibus  beati  Marcelli  plu- 
rima  sunl  i;ivlsenda,  leinporuin  veiusiaie  subruptu, 
iiec  fjcile  memnrij  reculii  quoJ  aiinosiias  numerosa 
fraudavit :  quoiiiam  quidquid  in  libris  iion  ligilur, 
venio  oblivionig  auferiur.  Pauca  quideui  de  ejus 
gesiis  felicibus  suiii  aJ  nos  ra  tempora  relaiione  vi- 
venle  perducta,  ne  in  toiiiin,  quud  sni  amatores  iii 
posierum  quxrerent,  |ierirel;  qniaetsi  sancla  mera- 
bra  jamdudum  sepulcro  siint  condiia,  non  lamen 
niracula  sunt  sepulia  :  qux  lanto  clariora  sunl, 
quanto  plus  memuria  vivero  nierucre  iinn  scripta 


veiiial  perllcere,  i|uij  qui  miiiora  viluperai,  ducer« 
ad  majiiru  fesiiiiai.  Quibiis  siiggesiis  volueraia  liuc 
npus  aliorum  liiigua  nilescnre  pntius  qiinni  nustra 
sordere.  SeJ  qnod  pritni  dilTcruni,  vcl  ulliiiii  iirnse- 
quanlur  ;  quoJ  cniii  Jisplicere  viJeaiur  elnquio,  pla- 
cere  videtur  ex  volo. 

VITA. 

4.  Bealissimus  igitur "  Marcellus  anlistes,  nalus 
Parisli,  sed  civis  paradisi :  iii  lerris  bumilis,  ereciiis 
in  coelis  ;  mediocris  parentibus,  sed  ineritis  celsii^. 
Cui  boc  fuii  nobilitaiis  insigne  luincn,  Chrisio  siiie 
culpa  servire.  Non  dc  generis  inlumescens  superbia, 
seJ  habens  de  nioribut  ornanienta,  nec  sumeiis  de 
L-laniiain,  sed  graliam  possidens  iii 


aiiquiu  quou  ^  pjrenlali  laude  jiclan 

del,  quid  libi  virtulii  exeinplum  :  inlra  se  suos  ibesauros  reiiiiens, 
Deum  niuiiilo  coide  compleclens.  Sed  cum  Clirisio 
pjuper  isie  regitavil.  qui  in  limniliiaiis  conversatiune, 
iii  cliaritatis  ubenalc,  in  castiiuili  luinine,  injeju- 
nioriiin  piugueiiine  ita  se  (oiuin  coelesti  traJidit  di>- 
sciplinx,  ul  ab  ipsa  infanlia  maiurns  accederei,  ei 
positus  iii  corpore ,  qiinsi  niliil  de  cariie  poriarei. 
Ilic  itaqiie  nobilissiina  iiistilulione  succinciui,  el 
veneranJ.s  operibus  pene  prius  sacerdos  quam  clu- 
rlcus,  jamJudum  dignus  qui  susciperet  dignitaiem, 
anlea  paraius  ad  id  quod  erat  sine  mora  futurus  : 
calcata  pompa  mundi  vel  criminibus,  cum  divinis 
armis  inlliaius  accingeretur  ad  spem  felicem,  p<l- 
mam  de  bosle  publico  relaUirus,  in  miliiia  Cbristi 
(J  exerciiando  [Forie,  exercllanda]  lectur  elTei  lus  est, 
ac  seipsum  lemplo  Cbristi  primitus  olTerens  ,  veUil 
Aliel  sacriliciuin,  bostia  victx  carnis  el  purx  nieniis 
excepius  esl. 

5,  Qni  clarior  mercede  quam  nnmiue,  et  mcriio 
roajor  quam  gradu,  sine  offendiculo  suuni  gerens  of- 
ficium,  coepit  in  milile  crescere,  quod  acccpit  a  rege. 
Ciijus  occultx  diuiius,  velut  vitis  palmiles,  coeperunl 
fruciiliciro  virtules  :  nec  periulit  in  eo  sua  dona  .ibs- 
conJi,  qui  quoJ  Jesursum  venerat  adeo  buniilitei 
eum  vidcbat  aroplecti.  Denique  cum  clerieali  liro- 
ciiiio  celaretur,  niiracuiis  prodliur,  et  signis  ccbIc- 
siibns  illusiratur.  QuuJani  vice  accessit  aJ  offlcinam 
fabrllem  :  qui  despectus  abariilice,  cogiiur  ut  exira- 
ctam  ferri  de  ardenii  camino  massam  candeniem 


q<ioniam  licei  non  lenerenlur  in  pagina,  Oxa  sunt  iii  jj  ,nj„u  ^^^  :,tiollcrei,  et  quanti  essei  poiideris  enar- 

rarel.  Tunc  vir  beatissimus,  non  ignarus  loium  de 
Christo  prxsumere,  et  quanta  virluli*  causa  sit  iii 
rebus  noii  lurpibus  ubfdire,  mox  snpposiia  inanu 
ferrum  aliius  elevavil,  diceni :  De  calore  calei,  sed 
iiovein  pondera  hubet.  Quod  poslea  laniuin  ad  iiaie- 
ram  invciitum  esi,  quaiitum  ejus  vox  libraia  pra- 
dixerat.  Sic  in  una  specie  duplex  miraculum  pro- 
pagavii,  ne  eum  rnci  calor  exiireret,  nec  ferri  pon- 
Jcrc  ferellisseiil.  Nain  Jof.ixalis  viliis  iii  se  libidinis 
vapurem  noii  liabull,  qui  tani  libere  ignis  ineeoJia 
slne  tisiione  eva^il.  Nam  uteleiueuii  ignem  vinoerel. 

men  iV  GerarJus  Dubols,  loco  si)|><»riui  ciiaie,  qiKxl 
is  iiicidi-ril  iii  leiiipora  Tlieodosii  scniuris ;  lU  ul 
idiui  S.  Miitcllus  aqiialis  sll  S.  Mjriino  Turv>iic«»i. 


cordis  membrana. 

3.  l'nde  inier  lixc  dirficilia  duliiin  quo  convcrtar, 
olrum  vel  digilos  prxparem  ad  scribendum,  ciim 
dicure  lingua  rormidul.  Sed  dilTerre  non  licel  quod 
Paier  injungit,  cuin  secmn  n:agis  ipse  pugncl  qui 
libi  repugnal;  prxserllin  qui  ui  obedire  me  duceas 
ct  quod  siisiinere  non  vul^o  libenter  imi>onis.  Ma- 
)or  enim  Jevuiio  iii  re  dilficili  coniprubalur.  Deni- 
que  ibi  plcnus  esl  alTcctus  ubi,  eisi  virlus  nnn  lolu- 
rai,  taincn  aniinus  noii  recusai ;  cl  ego  niagis  liic 
vcnerer  quud  cliariias  non  leviicr  eiigii,  icd  aud.i- 

*  S.  Marcellus,  nains  Luleiia-  Pariiiorum,  lucies- 
l^il  Prudcnllo  In  scJc  Parisiciisi.  Llccl  de  Irinpore 
ejus  poiitiUcaiuii  uibil  ccrli  siatui  pussii,  cunjicii  ta- 


JiiS 


VITA  S.  MARCELLI  PARISIENSI5  EPISCOPI. 


S46 


ante  flammas  carnis  exstinxil ;   et  ut  in  ipsa  peiisa  A  recelnniur,  qiiidquiJ  dicliim  non  rnerit,  aoi  inviileri 


non  fallerel,  probavit  ferrum  pondere. 

C).  Deiiide  iii  religionis  ordine  gubdiaconus  efl°e- 
ctus  est.  Iiaque  cum  subdiaciniali  ininislerio  funge- 
rctur,  in  die  Epiphaniorum  liauriens  aquani  de  flu- 
vio  *  Sequanx  dura  beaio  Prudeiitio  episcopo  ma- 
nibus  abluendis  olTerret ,  niulads  eleinentis  ,  viiii 
sapor  iiiventus  est.  Quo  viso  obsiiipescens  ponlirex, 
juBsit  ex  ipso  urceu  in  calicein  sacrum  fundi :  unde 
iiniversus  pnpuliis,  missa  celebrata,  ad  comniunio- 
ncm  accepil,  et  ipsuin  vas  cuni  ad  plebis  niulliiudi- 
nein  sufTccissei,  ac  si  non  tacluin  et  integrum,  sic 
plenum  permansit.  Cujus  vini  mystico  bencfirio 
posiea  miilli  inlirmi  samiii  sunt.  Ecce  virum  snnciis- 
simuni,  qui  undam  siimens  a  lluniine,  vina  elTudit  in 
calicem.  Sed  unde  tam  nova  miracula,  unde  [Forie, 
ut  ilum]  purlaret  aqiiam  ,  qiiodaniinodo  qiiasi  uvas 
expriuifiei,  iiasceretur  illi  palines  in  pnlnia?  Veie 
bealum  Marcellura,  summa  vciieraliniie  colemluin  ! 
in  cujus  manibus  uno  eodeinqiie  inomenio  fluriiit 
vindemia,  et  lorculaia  snnt  vina.  Videinus  nnn  iino 
in  loco  beneflcia  diviiia  conclndi,  diim  qiiud  prxces- 
sit  Doininus  in  Galiluca,  ille  succe.ssii  in  Galli:).  Ibi 
ad  iiupiialem  niciisani  Clirislus  aqiias  vertil  iii  vina 
{Jo.in.  ii),    hic  qux  ad  iiiensam  Cliristi  sumccreiii. 


crediiur,  aut  contenini.  Igitur  quidam  ciericus,  M.ii- 
tiicius  nomine,  annorum  circi  er  decem ,  proplcr 
suavissimse  vocis  liiiiiiinaliuluin,  el  dukedinis  orga- 
num  de  faucc  (irolalum,  quia  cnntingeliat  aninios 
populi  dcleciari,  cum  repercussa  inauribus,  sulila 
el  auribus  blandiri :  jussus  esl  ali  archidincnio  le- 
neritale  melliflua  decanliire.  Quo  faclo,  prvcepit 
ipsiim  piipruiii  episcopus  flagelbri  i'b  lioc,  quia  al- 
teru:ii  jiis-erat  ipse  canlare.  Iiaque  duin  clericus 
cxdiiur,  ppiscopus  lingna  d:iiiinaiiir.  .Mox  eiiiin  ut 
clamor  vapulaiiii-t  in  aiirein  snnu.t ,  vox  ejus  ab  i<re 
diseessii,  pi  novu  pr;cdone  soniiin  capiivavii  ponlifi- 
cis  vox  iiifniitis.  Sed  si  causa  facii  rcqiiiiiiur,  ciir 
coiiiigiTii  iiiveniiiir.  Deninue  qui  puerum  catitare 
proliiliiiit,  periiilil  vocis  dispeiidii,  quia  vocibus  iii- 
vidcbal.  Cui  p rgo  non  iioci'l  inviilia,  si  episcopo  nou 
pepeicil  vii.dicla'.'  ^  Uiide  qiiod  quisinaliero  vldeie 
non  cupil,  nnn  liabebit  ;  imo  hnc  sibi  pi-rdil  quod 
alios  haliere  iion  opiai.  Omnis  enim  qui  alteri  la- 
psuni  parai,  jdm  cecidil,  et  aniequam  inducat  in  la- 
queuiii,  lenetnr  ipse  captivante  pcccato  ligatu-.  Tum 
magis  si  prulicere  vuluuius,  alionim  prolecliisnosiros 
csse  crcdamiis.  Iiaque  eidem  sacerdos  per  triduum, 
ctsi  anibulabal  per  coinpita ,  tanien  jacebat  liiigua 


iiova  viiia  siimpsii  altare.   Illud   pr.Tce»sit  lempore,  sepulia.   ^on  enim  simus  pnierat  repercu^sa  palati 

hoc  boiiorc.   Nain   tunc  qiiud  dederunt  sex  liydiia.*,  c  camcra  rcsultare,   nec  iiitra  sepem  dentium  vox 

hic  uiiiim  el  modicura  vas  explcvil.  Sed  lunc  efrecii,  lingiia  rolaiilc  disponi  :   sed  totuin  quod  perdiderat, 

nt  se  Domiiius  prodeiel,   ut  [Forte  add.  Iii-]    famu-  ore  muto  prodebnt.   Tunc  bealus  Marcellns  his  ver- 


lum  non  celarel.  < 

7.  Vcniamus  ad  illiid  niirnculum,  secundiiin  or- 
diiie,  non  lnmnre.  Itaqiie  ciim  vir  sanctissiinus  qiia- 
dain  vice  ex  sui  nflicii  seiviiutc,  aqiiam  maiiibns 
vcnerabili  episcopo  porrexissut,  niox  iodc  balsama 
ctie|ierunl  fragrare  ;  et  dnm  unda  ciirrcrei,  visa  sunt 
rhristnata  respirare,  ui  |iene  poiiiirex  crederei  siias 
niaiiiis  iiiagis  ungere  quaiii  lavaie,  el  alterns  aqiias 
quaererei  ut  prioies  iinilas  ablueret.  Quo  vi^o,  sa- 
ccrJos  venerabiliier  objTopcsceiis,  Deo  gralias  de 
conipcrto  iiiuniTe  relulii,  et  beatn  MarcBllo  revuien- 
tiam  in  religionc  servavii,  diiin  cuin  non  lalem  qui 
seivirei,  sed  potiiis  cui  servirLtiir,  agnovii.  Uiide 
qiiis  laiitum  subillaconum  adiiiiraieliir  cniidigiie,  in 
cujus  dexicra  ex  aqna   lieb.uii  vina  ei  baltaina,  el 


bis  appellai  pontinccm  :  Licct  inielligam,  pastor 
boiie,  libi  lalem  casiim  de  ciilpa  vcnire,  lamen  quid- 
qiiid  vi-,  in  iiomine  D^iniini  serniniie  prnrumpe.  tlis 
dictis,  adliuc  beati  Marcelli  scrmn  vnlvcbatur  iii  orc, 
et  jam  quod  imiieravciat,  obuitiehai.  Dciiide  ante- 
quain  i^ie  cxplicarei,  i;le  respondit,  diceiis  :  Vos 
milii  liiic  focistis,  i|unrum  jussio  fuit  ut  allcr  caiita- 
rel  quaiii  egn  prxceperam.  Et  duni  isia  loqiiitur, 
amissx  vncis  graiia  reformatur.  0  ineriluin  subdia- 
cuni,  qiii  voccm  resliiuit  tacerdoli,  el  vcrsa  vice, 
quud  accipere  debuit,  hoc  indulsil :  qui  debiles  fau- 
ces  arinavit  e'oquio,  et  in  ore  alierius  fudil  verba 
pcr  verbum.  Qiiid  diuiius  protraliam  ?  Semper  la- 
cui<set  episcopiis,  si  nunquam  reqiiisisset  Marcelliis. 
Vere  dignus  bcaii  Mari.elli  sermn,  iitgrcgem  Domini 


undarum  pallor  aut  in  ruboreni  coiiveisus  esi,   nut  ])  regeret,  qui  dcdit  pastori  snlutem. 


odnrem  ?  Jam  lunc  illis  prxligiirabaiiir  iiidiciis  fiilii- 
riis  poiilifex,  qui  digiius  essct  chri^ma  Iraciarc.  Sed 
cuin  adlinc  siibdiacunus  hau>ibset  chrisma  de  flu- 
uiiiic,  nierito  dignus  erat  ui  factu.s  sacerdns  buc  sa- 
crilirarcl  in  loiite. 

8.  Illud  quoque  mysierium  reliceri  nou  debel 
quod  proflcit  auditori,  quia  de  paucis  qnx  iiieinorla 

■^  Seqiiana  notissimus  Galliae  fluvius,  qni  Parisios 
alluii,  de  quo  alilii  Forlunaius  scribeos  ad  Urucoiiem 
diac,  lib.  III,  cap.  33,  inqult : 

Nos  maris  Ocani  lumidiim  circnmBait  gpquor. 

Te  qiioqiic  Pnnsius,  cliare  sodilis,  babet : 
Sequaua  te  reiiiiet,  nos  uniJa  Kriiannica  cingit,  ctc. 

•"  Ms.  Cod.  sic  Iriliel  :   Viide  quitquis  in  allero  vi- 


9.  (Ipcrc  pretiiim  credinuis  eiiam  in  paginis  haec 
tcxi'i'e  qiia;  niuliis  siint  inlixa  sub  curde.  Qiiia  cisi 
de  re  terr.bili  iii  relaiionc  metus  est,  in  xdKiraiinne 
sit  frueius.  rorroautem  cum  beatus  Marcellus,  qmiJ 
seiiiper  pussedit  iiioribus,  essel  ponlifex  ordiiiatuii, 
quaiii  digiiilaiem  sibi  reputabat  magis  oneris,  tuiic 
quidain  de  popiilu,  dum  vellet  ad  coramunioiiein  ac- 

dere  non  cupil,  non  liabebit  ime  hoe  sibi  quod  alins  lia- 
bcre  noH  optat. 

c  E;id»-in  luqiiendi  fonna  utiliir  Fortunatns  in  Vila 
S.  Ililarii  I.  2,  n.  10.,  et  lib.  iv  Viix  S.  Marlini. 
Le^esis  qiix  adiiotaviinus  ad  Vitam  S.  Ilil  <rii  loco 
cliaio. 


617  VF.N\NTII  IION.  CLFM.  F<)RTHN\TI  OI'Kni'M  PAKS  II,  R<8 

reJere,  inanil>us  rciro  ligatis,   iion  |iuiora<  ad  atlare  A  niii^raveruiil.  Iloc  (o|;iirh>,  lieatns  Mivrcelliis,  mtHli* 


pfrtiiigtre  ;  si'<l  riim  niiines  Iransirci ,  ijnasi  meia 
ro^pil  «tir<',  iil  viilcieiiir  iiuii  ad  cntnnitinlraniluiii, 
he<l  ad  iiuinL-riindum  populiim  ad\cniS8e.  Qiieni  con- 
>picieiis  piinlilex  inierrogavit  qtiid  feiciil.  Respoii- 
(lii  ae  prcoasse.  '  Cujiis  coiifessionrtii  agiioscrtns, 
dixit  f i :  Veni,  accede,  el  uliia  non  pececs.  Qua 
jiis^ioiie  absoliitus,  ad  coniinuiiionein  accessit  du- 
plicl  beiielicio  iniiiieral-is  ,  de  pr.cterila  ciilpj  ve- 
niaw  coiiseciilns,  de  ttiliira  viia  corrrclits.  Quanta 
liiiic  erat  in  sanctx  Triniiaiis  a-qiialiiaie  fijnf  ia,  cii- 
jus  mens  sic  lilicrn,  pcr  «ingnla  Tcrlia  proferebal 
iniracula  ?  Sed  ticei  saiis  ftient  relgati  cnienas  scr- 
nione  dissolvere,  tainen  plus  cjI  laudabile  (iund  iii 
Ctinsii  ainorc  visus  est  percata  donare. 


gens  de  liostc  Irimnpliirm  «cquirer«,  «■illecls  ptebe, 
de  civilaie  progreditiir,  ol  relicii»  clvlhn*,  in  pro- 
sp<'Clii  pirpnli  soliT'',  Cltrislo  dnee,  »6  locnin  pugna- 
luMi»  ricces-lt  :  ei  enm  cntiiher  de  »yUa  redire«  ail 
liiiniiliini,  (ibviantes  ne.  invlceiii ,  dunte  oraiiiiiifin 
ticato  IHarcitlii,  itlo  capilft  »iippliei  ratpU  ▼..•iiiam 
blaniticiile  caiid»  preiari.  Tmic  beahM  11  >rcellu< 
cnpiit  1'jiis  baciilo  ler  peicuiiens,  misse  in  eerviceiii 
serpcnlis  >>  orario,  tiiiiinplium  snum  anle  civium 
oculos  extr»heli;il.  Sic  in  .opiriiali  ll>e<itro  spcctaiite, 
sulus  cnm  draciuie  pngnavii.  Hiiie  conrortaiiiii  popu 
liis,  ciiciirrit  ad  cpistdpiiiit,  cupiens  liflslcdl  siiuiu 
videre  raplivotn.  Tuiic  pr*ce(l«nle  pontifie^",  lie>»iam 
fcrc  iribiis  niiltibiis  otni-cs  prosecnii  suni,  rcddenteM 


i&.  li^xscquamur  cl  illud  triiimpbale  niysterium,  G  gratias  Domiiio,    et   solveiites  exseipiias    iniraicn. 


4]uod,  ciiiii  sit  ultiiiium  ordine,  aniepnniiur  in  vir- 
iiite.  Mairona  i|uxdain,  prosapia  quidcm  nibilis, 
ppinione  vitis,  malo  nuculans  crimiiie  qnod  lulgrtiat 
ex  genere,  postquam  dies  fngitiv.*  \itcc,  rapta  luce, 
concliisit,  ad  tumutum,  poiiipa  coiiiiianie,  sed  non 
profiitura,  processit.  Quo  condila,  borresco  referens 
hoc  coniigisse  posl  funera,  qiiia  duplex  nascilnr  la- 
meiiiatiii  de  dcfuncia.  l£rgo  ad  consuinendum  cjusca- 
daver,  conpit  srrpens  inimanissimu<lrequentare,eiiit 
dicam  ctarius,  mutieri,  ciijiis  membra  beslia  devnra- 
bai,  ipse  draco  faclus  est  sepiiltHra.Sicinfelices  exse- 
qiiias  serpentiniisbajiilus  imiicndcbat,  ui  posi  mortein 
quiescere  cadaveri  non  licerci :  etcui  viiajfinis  in  uno 
lnco  jaccre  concesserai,  snnpcr  niiitabatiir  in  pccna. 
Oca-iim  exsccrabilem.et  v^ilile  limeiiiluin!  .^tiilier  quje 
coiijiigii  iniegrit.iiem  non  scrvavit  in  iiiiindo,  integra 
non  n.eriiii  jacere  in  sepulcro.  Nani  sorpens,  qui  viven- 
leni  in  ciimine  ira.\erat,  ailliuc  iii  cadaver  desaivle- 
bai.  Tutic  cx  ojiis  fainitla  qni  in  civiiaie  maiebani, 
aiidieiites  stiepiluni,  el  pariter  coiuiirreiites,  viile- 
runi  iiigoiiteni  betluam  dc  tuinulosis  aiifractibus 
exruntem,  ct  vasta  inole  radaver  nagellanle  tatieii- 
lero.  Quo  niuiis  pcrlerriii  homines  de  suis  sedibus 

•  Elsi  BHCIor  Vila;  hoc  lnco  niliil  cominemoret  aut 
rbvinni  piiie^iaitiii,  i)ii«  S.  Maicellus  rcuin  tioml- 
iiciii  absolvcril,  aiil  graves  poetiitentiiC  laliores,  quos 
exegeril  jiixta  pcrpcluam  Kcclesix  (liscipliiiain,  liac 
lanien  miiversiin  coiiiprelieiidi^se  viitelur  lii-^ce  ver- 
tiiN  ■.Cnjun  confessionem  aynosceiis,  etc,  ul  iioii  aiilea 
iiliini  relaxasse  dncmliis  sil  et  invitii-se,  quo  euclia- 
rjsiica!  iiiensx  parliceps  lieret,  qiiaiii  qiiilms  leiie- 
reliir  rriinlnibiis,  el  qnoinoilo  es>et  alToctiis  animo, 
«ignovissol,  sive  piiblico  cjus  andila  confe^sioiie,  slve 
liriviitim.  Ita  dc  Aiiiliroso  icl.  rl  faiiliiiiis  Cjus  Viuu 
aiiftiir. «  Oiioil  quoiiesciiiiqiie  illi  alliiiiis  oli  porcipicii- 
4lam  iia-iiileiiiiaiii  liipsiis  mios  conlossii»  cssei,  ita 
lleliat,  ut  el  hllnin  Hero  coniiiellorot.  Ciuisas  aiiloiii 
criuiinitiii  qiiiu  il.li  cniruelialur,  iiulli  nisi  Donuno 
*fili,  apud  qiieiu  iiiioiocdelial.  loqnebaliir  :  bduuiii 
icliiiqucns  oxeiniiliiin  poslcris  sacordnlibus,  ui  iii- 
lr!rce>siires  a|iu(l  Doiiin  magis  sinl  qiiiUii  acciisitto- 
res  a(jii'l  lioiiniics.  Naiii  cl  secniidinii  ApnsloUini  cin  a 
liiijiii>iiiodl  hoiiiinodi  ooiil  rmanib  olianlas  esl,  qiiia 
ipsc  siii  acousalor  osi,  ncr  cxspccliil  aicusatoroni, 
«■'d  pra-veiiil  ;  iit  conllioiidu  Mintii  «llrvel  ipsc  de  i- 
clinii,  iicc  lulioal  qiioil  ailvcrsariiis  (■riiiiiiie(«r.  l't 
auloni  po  toa  siiliilil  ;  Niim  ol  ipsi  |i(Biiil.'nli  iioii  siif- 
lltil  sola  citnlcsMo,  nisi  siil)>ei|'iatiM'  oinoiid.ilio  fjcl', 


Deiiide  incrcpans  eiiin  beiilus  Marcetlos,  dixii  :  .\b 
hac  die  aui  deserta  teiie,  aul  in  mare  le  denierge. 
Mox  dimissa  bcllua,  nullu  ejns  ulleriiis  imlicia  suot 
inventa.  Ecce  propiignacutdin  pnirise  in  hiio  couNi- 
siere  sacerduie,  qul  fragill  bacuto  forlius  hostein 
edomult  quani  si  ballisla;  iransissent,  nain  Siipiiia 
tus  repercutere  poterat,  nisi  vinceret  res  dtrina.  0 
vlrum  sanctissimutn,  In  ciijns  tevi  bacuio  virtutis 
esi  pondus  ostensum,  cujns  mnlle^digiii  rneriini  ca- 
tena  serpeiitis.  Sic  iniiiili;um  pnlitieum  viccrunt  ar- 
iiia  privaia,  plaudit  lii  uniu^  prada  gonera'is  \icio- 
ria.  Sl  sanclnrum  virorum  ex  faclis  nierlta  conferan- 
lui,  miretur  Marcellum  Gallla,  dnnt  Rnina  Sylve- 
striini;  iiisi  hoc  distat  inopere,  qiiod  «  dracoiu-m  sigil- . 
'  lavit  tlte,  isie  jactavit.  Sed  quis  ejus  valeat  mi:acu'a 
por  .■'ingula  seiiiionecompreheiiderp,vet  vore  proleire 
qiianta  il'e  ficcrit  ei  cetavcrii,  cuin  ea  >criptii  siiiit 
qii.e  dc  ipso,  lesle  populo,  clarueruni?  ><  llls  ii:iin- 
(|iie  operibus  sanciisSiiiiiis  Marcellus  s<Mn|ier  inlen- 
tiis,  conveisatioiie  clarus,  con.^uniiuatioiie  prxci- 
puus,  tieaiilndini;  gtnrinsus,  reinuneraiione  (liiaiiis, 
cum   Domino  pcrpeiuo  regnatiirus,  viiicens  uiuuJi 


ni  prcniieiis  non  fa.  iat  pceniieniti ,  hniniliel  etiain 
ani.iiiiin  siiaiii,  sicut  D.ivid  sancliis,  qui  post  iiiam 
andnil  a  pro|itieia,  Dimi^sum  «t  perraium  <Mi(ni. 
Iiuiiillior  faciiis  est  in  eniendaiio  epooaii,  iia  ul 
citi«'ein  iJriil  pnnem  mamtucarel,  el  poium  iMiim  cum 
/IflK  mi,>iC('rt'i.  »  Cerle  reiis  illc,  de  ipio  hio  Forliina- 
P  Uis,  clavuiiii  pniesiaicm,  laiii|iiain  sibi  necossariain, 
iii  lieatu  Marcollu  agnovlsse,  h  no  salis  polosl  inlel- 
li^i  i|iio>J  piiblico  in  ronventu,  se  rriinlne  olislriciuiit 
|ir  lilens  ,  poiitilici  siio,  vlneium  lUitiiibus,  seinet 
iillro  (ililiilerit,  ut  quc  snlvenduin. 

>>  Or<iriiim  acci)  liur  pro  sudaiiuant  linienlo,  qiio 
(^s  alisiorgiiur.  Iia  S.  tlieronynius  In  epistota  ad  No- 
po  i  iiiuiu.  S.  .tuibroiitia,  tl  alii,  tfaM  tegeree^t  ainid 
Diitr.  lu  Closs.  Iioiu  oiariitm  cst  slitl»  kacurdoila; 
de  qiii  ileni  apiid  Diides. 

'  D.-  Iioc  ihacone,  qiii  vonenalo  spliitn  plnres 
(><i.i.h'bal,  a  boiii»Sylve»»r(»  1«  anlruin  rtH'lMSi>,  to.,a 
In  Viia  eiuMdeiii,  a  SitiM!Oi>e  Moia,  lirxsie  <  (iiorrtpia 
cap.  8,  Kxsiat  ila  apitJ  Sur.um  ad  dietii  nll.  !)«• 
cciiihr. 

i*  llioc  Vit»  S.  Marielti  viilriiir  a  Poriiinaio  ron- 
scri|>t.i  lui*»^,  nl  iii  Kfclo>i,i  fjris  ensl  ad  *arri  of- 
liria  lecilarrlur,  i|iKiniodo  de  c»in|K>iidi(i  Vi.;t  S. 
Ileiiiigii  ab  e,  dom  bcinin  d.\iniiis  suo  l>>co. 


5M  VITA  S.  LEOBINI  CARNOTEiNSIS  EPISCOPI.  550 

contaginm,  niunJus  migravit  ad  Clirislura  die  Ka-  A  Cliristo  :  cui  est  lioiior  et  gloria,  el  virtus  el  potesta» 
tcndarum  Novembiium,  regnanie  Doiiiiiio  noglro  Jesu      per  cuncla  suiculorum  saeeula.  Ainen. 


PRiEMONITIO 

IN  VITAM  S.  LEOBINl  EPISCOPI  CAnNOTENSIS. 

Vilam  S.  Leobini,  epiicopi  Carnoieiisis,  tribuunl  Forliinalo  Launoius,  Valrsius  el  alii;  abjudicant  leio  an- 
elorei  Uislor.  Lilt.  Franc.elalii  passim.  Iiabbeus  incerli  auctom  esse  ei.mlem  njfiniiat,  Siyliix  quidem  quo  Vita 
islhwc  conscripta  esl  a  Hylo  Fortunali  nostii  non  plaiie  abimilis  videlur,  al  nnllum  aliud  ir.iterea  argunieiitum 
luppelil  quo  iHam  Fortunalo  ascribamus.  St  i»  eam  coneinnavil ,  forte  ad  preces  Pappoli  episcopi  Carnolensis 
eamdem  etucubravil,  qui  illam  Ecclesiam  reiil  ab  finiio  507  unque  ad  aimum  ttUi  ;  quomodo  ei  Viiam  S.  Amon- 
lii,  episcopi  Ri  tlienensis,  ad  preees  pontifitis  €jns:'em  Ecclesim  ririitar  coa.scripsissi-,  uii  in  notis  ad  illam  uiii- 
niadvertimus.  Yideiur  autem  eadein  consciipta  fiiii.se  ut  illa  iii  Ecclesia  qitaianuis  ad  festum  diem  S.  Leobiui 
legeretur  ;  quod  ex  pcsirenio  carite  apparet.  Ao»  illain  edimus  ut  exstal  scec.  i  liened.,  pjj.  lJ,"i,  „o/j,  „  el. 
UabiUoiiio  exornata,  quibus  ct  nos  ulias,  quas  tisum  est  ad  eumd.m  a  iquid  illustrandam  perlinere  no.-s» 
adjunximus.  c       » 


Vn  A  SANCTI  LEOBINI 


EPISCOPI  CARNOTENSIS. 


I.  Igitur  beaiissimus  •  Leobinus  [saint  Lubin] 
(*iciavoruni  urbis  iiidigena,  dgnis  orlus  parvntibiis 
liill;  quibus  tantc  huniililalis  devotioiie  6e  siibdidii, 
ut  in  pueriiia  piiiiixvse  xiatis  positiis  per  lioo  di- 
reretur  meriiis  approbaius.  Ilic  boux  indnlis  in 
adolesceiitia  florens ,  discendatuin  litterarum  amor 
ejus  versabatur  in  peclore,  ul,  sancti  Spiritus  gratia 
fliiasi  cflelesti  nube  circumdaius.,  diim  boves  servaret 
in  pascuis,  contigil,  ul  NuidgeliDsein  monaclium  sibi 
otiviuin  deprec:ireiur  sjbi  litte(as,disceudasscribere. 
tJiii  ciim  non  babcret  codicis,  aut  tabubrum  sujipJc- 
meiilum,  proul  potuit,  apicc^  in  cingiilo  senp^ii. 
Qu"d  utique  praesagium  divinx  pietaiis  niysierlo 
aciuni  crediinus,  ut  qui  mullis  ecal  iJCofuliirus  ad 
exemplum  castiiails,  ipse  caeliba^us  zoiia  clrcumda- 
tus,  cuidoris  insiar  dagranlis  lilii,  circa  reiie-  iia- 
beret  cinguluin  litteris  iiiscriptuin  veritaiis.  Potea 
vero  cutu  paler  bujusmodi  aviiiiialeni  discendi  in 
lilio  cotuperissei,  litlerarum  lineas  in  labulis  lieri 
decrevit ;  cui  tanium  exinde  piocessit  siuilium,  tu 
uirumque  pariter  agerel,  videlicei  ut  laboralioni  in- 
sisleret,  el  leclioni  operaiu  daret^  sic  iiiter  culendi 

»  S.  Leohini]»an  sede  Carnotensi  siiccessii  /Eibe- 
rio  an.  544  (iil  osiendit  Caintiusad  liunc  an.,  n.  91) 
et  decessii  ad  an.  555,  ex  eodem  Coiniio. 

i*  Coiniius  refert  Lenbinum  innnasticam  viiam 
ani|dexum  Taisse  ad  an.  5i2,  quem  iegesis  ad  bu<ic 
an.  n.  7. 

«  Labbeus  pro  J^ikffo  legendiim  esse  suspicatur 
Carilepkumi  sed  adversanlur  (ait  Coinlius  ad  aii. 
520,  iiura.  18)  Ari»  CarileplM,  qni  noa  cum  S.  Aviio 
seccsseral  in  coenobium  Mixiaceiise,  adiiuc  rcgenie 
il!ud  nionasierium  M^viRiino  abh^te;  idest  uiii'tis 
aiite  sniiis  quHiii  Le»binus  iii  Segalouiam  ad  A\iiura 
se  conferret. 

^  Hic  idem  Avttos  esse  videiur,  de  quo  Gregor. 
Turon.  in  llbro  de  Gloria  Confes*.,  cnp,  9D,  sic 
Kcriliit :  Aviiut  abbas  Carnoleni  pagi,  quem  Perten^em 
vocanl,  Bo^.ius  imminere  ditsotutiouem  sni  C''rporit. 
Spirilu  saiicto  ref'olan(e,  pra'dixit,  Hc.  yHein  quidi«ui 
Avliuia   ideiii    Cui»ti<t>,   ad  ai'.   5!^),   putat   illuia 


B  insiantiaiii  sedulum  dividebat  olficinm.  His  qiiippe 
diiQbus  prafigiirabamr  actibus,  ut  per  agriculturae 
opus,ubedientia  stienuos  fuiurus  indiciireiur  niona- 
cbus,  et  per  discemli  studiuiu  veiilurus  pra-pararetnr 
episcopus,  pcr  (ijiliuni  corda,  vomere  dibciplinaB 
eiarata,  ssturus  diviul  verbi  semina 

2.  Nec  mullo  posi.  3.liqgateniis  scientise  praroga- 
liva  illustiaius  iii  quodam  mon^ierio  pie  suscepius. 
coina  Ciipiiis  detonsus  eflicitur  i>  monaclius  :  cui 
obedientia:  liuiniliiaie  cellariuin  crcditiim,  et  leia- 
peiand^rum  cursus  liorarum  cl  vigiliaruin  dillgenlla 
coniniiitliur.  Qua  occu;atioue  detenias,  per  diem  sfr 
lectionivacare  non  posse  comperiens,  decliiiantibus. 
ad  dorniienduin  nionacbis  pernociabal  intenle,  ut 
disceret  norniam  justiiia;.    Qui   cnm  assiduiiaiera. 

^  lectioiiis  fravribus  novisset  oiierosam,  nolens  boruui 
munnur  vetti  iii  iininujtum»  fenfistrar,  qu;e  oculis  Ira- 
truni  patija  erai,  vclum  o,ppOiuii,  ui  lninen  eis  red- 
derei  subob.scutum^eiigse  lectionis  caperet  incre- 
menliiin.. 

3.  Qiiidain  autciu  diaconus  illustris  nnn  ine  '  .Ni-. 

lcffus  ,  cogiio  reiis  eum  velie  adire  beaium  <*  Avi- 

fnisse  de  qno  ideiii  Gresor.  Tur.  lib.  iii  Uisi.,  «;ipb 
6,  ciianat,  (|uod  Miciai  ense  monasiprluin  ailliiic  re- 
gerel  qii"  leinpnre  Clodonieres,  rex  Fianeoruin,  ad- 
versiis  Godiimariiin,  regem  UiirgoBdia),  infelici  exilir 
deceriavlt  ad  an.  5!i4  :  dolo  qui|ipe  opi  ressus  pi-rbi. 
Fatetiir  lauien  bxc  minimestare  poss<>  cuin  iis  qo.it 
liic  de  Avlto  narraiitnr  in  Viis  S.  Leobini,  cuui  lioc 
ipso  lempore  quo  i!lud  inter  Friincos  et  Hiirgim  lio- 
nes  bellum  gerebatur,  a  1'crticeiisi  soliuidine  wn 
rj  videalur  is  abscessisse.  At  cl.  Mahillonius,  s:ecuI.  i 
Be  'Cd.,  pag.  615,  pn^t  &>r<<nium,  dnos  Avitos.  nni- 
nisk-nt  Miciacensls  inoiiachos,  cen>,el  esse  dislln- 
gueiidos,  alieniin  presbyiernm  ei  eremiiam,  ifu» 
posiea  Perleiisis  sive  rerliceii^is  abbas  fuil ;  alte- 
riiin  vero  Miciiisensis  mooasterii  abbat«m  :  cni  seii- 
teiitlx  Miibilloiili  addimt  innineiitiim  (pic  bic  de 
Avilo  Perticcnsi  abba  e  inenioraolur.  Lege  eiiindet» 
.Mab.lloiiium  ad  liiudiiauiii  l»ciiiu,  ulii  seiiicatiaiii 
suam  ex  AJonis  Mariyrobigio  coiilirniai. 


B5I  VENANTII  IION.  CLEM.  FOUT 

iniii,  qiii  luiic  iemporis  iiioraljalur  ereiiiiiu  iii  Ter-  A 
licti  ('«  P^rche],  dulci  affulu  ipsitiii  alluquiliir  di- 
ceiis  :  A^iosco,  f  aier,  de  iiiiniiHis  ikI  in.ijora  le 
«elli?  coiisveiitlere,  sed  i]ur  iibi  iiicoRpio  scienii.T> 
iiisiiiiiiioiiis  pro):osiio  piollciani,  trilius  verbij  le  iti- 
siiurre  cur;ib(i,  id  esi,  i<ulli  fpisco|ioruin  le  ob  e- 
quiis  o.  I  ges,  ifiiia  iiilcr  lionos  boiiiis,  niuUos  invenios 
deiiaciores.  Aliud  nioiieo  iieqiioruiiicuii>|iic  liuiiiiniiiii 
basllicam  icgere  ,  aui  pelitnr  ainbias ,  aul  expc- 
iliiis  .•ici|iiie<('as  ,  ne  intcr  divcrsos  nion-s  ;uii  rii,'o- 
reiii  iiiuiiiclii  perdas  ,  :iiit  si  bbiiiliiiieiilis  noii  cori- 
senti:is,  detralienles  lainen  vix  suOTenis.  Terliiiiii 
prriiiotieo  mr  parv;>:  te  socics  cc'IuI:k  ,  qiiiu  (luin 
siiigiili  prrpoiic.e  sibi  cupiuiii,  iiulli  obedientia  nii- 
nisiiaiiir. 

4.  l*ost  octo  iiaque  annos  in  illa  cella  nionastice  " 
sonvcrsnlus,  bealissimi  Aviti  prxseniiam  sc  olitiilil 
<'\peienilam  ;  qiii  cuni  ab  eo  res|ioiisuiii  aciepisset 
iit  posi  erudiiiunem  quain  in  con^rcgaiioiie  niona- 
rhoruiii  percopiiiriis  eiai  ad  ipsuiii  rcvcricreur, 
iiidc  rccedcns  cum  quodam  diacono  qui  iii  inonasie- 
rio  alii|iiaiidiii  conversatus  fiierat  ,  IJgi-ris  liltora 
riEpil  pera{:rnre,  perveniensque  ad  i|iiatiidam  ccllani, 
ut  in  ea  liabilaiet  sibi  oblatam  ,  nietiior  nionitiTiiin 
sopradictorum,  se  in  co  locoalligare  noluii;  sed  vo- 
lens  Liriiiuitt  pcrvenirc  ,  invenll  quenidnm  rralrfin 
Liriiiensem  diceiitcm  se  non  posse  illic  tein|icriei  in- 
commoditatein  ferre  ;  quo  dicto  nb  iiitierc  qiind  coe- 
peral  revocalur.  Deinde  Gavalensem  expetens  ur- 
beiD,  cum  beatissimo  *  llilaro,  ejusdem  uibis  anti- 
siite,  sacerdoiiliter  fuisset snscoptns  ct  ali<|uanti$per  ^ 
cuin  co  cominnralus  ,  coepil  coiifiu  ri  frater  non 
apiiiin  sibi  locum  ad  Itabitandum.  Unde  cum  iutir  se 
fosileiii  fiatres  alicrcanles  beaiiis  lli  arius  niiimad- 
Tenissel,  coepit  bonari  ilttini  vaguin  frairem,  ne  a 
comitatu  beati  Lenbini  discederei,  ne  forte  obedien- 
tise  gratiam  recedendo  perderei,  quani  linctenus  il- 
lum  se(|uendn  adcptus  fuissct.  inde  vero  recedenies, 
audieniesque  beuti^Lupi  famam  luiige  laieque  cre- 
brescere,  ad  eum  se  liumiliter  contulcrunt.  Cumque 
inudico  tenipore  cum  eo  moraii  fuissent,  hortaiiir 
prxdiciiis  fraicr  ulpole  iiistabilis  et  vagus,  iiide  bea- 
luin  Lcobinum  discedere.  Nolens  itaquc  vir  sancius 
liiijiismodi  persuasioiiibus  acquiescere ,  forruerque 
resi»iens,  et  tam  vagum  fratrem  in  suo  comitaiu  lia- 
bcre  conieiiinens,  continuato  quinqucnnio  in  eodem 
coinnioraiits  csi  ccenobio. 

5.  interea  duin  Francorum  dura  ferocitas  conira 
Durgundiones  bella  concitaret ,  ei  ejusdem  cell.-e 
inoiiaclii  eorum  inetu  huc  illucqiie  iliirogfrenl  ', 
pr:rdiciiis  saiicius  cum  aliero  sene  illic  reiuansii  iu- 

■  Uiiarui  a  Labbeo  Uilariu$  noiiiinaiiir.  Is  Cabali- 
lanus  episcopus  fuil,  ac  subscripsii  coiicilio  Arver- 
neiisi  I  celebtalo  anno  B3j,  ul  liabel  Cuititius  ad 
buiic  aiinu  K,  ii.  ^28. 

^  Neiiipe  iniu/if  Barharir  aiiachoreisn  (sic  eum  vo- 
cant,  i|Uod  illius  ca>nobii  mi>iiuclii  divisis  celliilij 
aiiachorotariiin  iiiure  age(cni).  posiea  \ero  :ircliie- 
liiwopi  LuKdunrnsis.  F.st  auieiii  liisula  Itarhara 
{rile-Bttrbf) ,  nioiiasieriiim  aiitii|iiissiinuiii  ordiiii» 
Ueiicdicilni  in  agru  Liig>liiiieii)i,  in  niciliu  Araii  si- 


UNaTI  01'LIU.M  PAIIS  II.  5ri2 

trcpiilus.  Inierpellatus  crgo  ille  alier  seiiex  a  Birba- 
ris  ut  res  iiionasterii  tutius  pamleret,  respondii  bea- 
tiiiii  LeiibiiiuiH  oiuncs  c  >sdeiii  rcs  sciic,  se  aiitem 
ub  eaiiini  r.oguitiiine  nlieoiim  esse.  Ilac  ergo  exru- 
sntioiie  illo  pnore  seiie  nb  inquisiiione  lilierato,  caB- 
piruiit  pr.rdtcti  b:irbari  lioiiiiiii-m  Doi  molliter  allu- 
qui,  ut  si  quiil  ex  e^sdein  rebiis  iiossei,  praiseniiali- 
ter  paiidcrel.  Qui  cuni  per  eiiin  .suis  blaiKliuieiitis 
iiiliil  posseiil  ex  his  quae  qua  rebant  invesiigarr, 
niuliinioda  poennrum  geiicra  eicogiiantes  appoiiere 
teiilniti.  Nant  frontein  ejus  cliurdis  furtiter  circum- 
d:iiiit'S,  et  prdes  fustibus  asiriiigcnics,  «t  sippe  euin 
iii  gurgitem  sulitnergeiitcs,  siciit  ncc  blaiidttiis,  iia 
iicc  lOMuiMitis  ab  eo  aliquiJ  exli>ri|iiere  poiiicrunt. 
Snticius  vcro  Leobiiiits  intcr  uliittnque  cotisianier 
I  eidiinns,  nialuii  f.  rre  su;>pllcia  iiii(|iiiiruiii,  qiiaiii 
levelare  secreta  iiionaclioriim. 

G.  Jlis  iicmpe  siippliuiis  miscrahiliier  afQictu',  li- 
cci  seiiiivivus,  divitia  tjiiieit  sulfrag:iiite  upe  erep  us, 
cum  duiibiis  frairibus  Eufronio  ct  UdSiico,  adlre 
itcritm  sancliim  Avituin  iii  vasta  Pertiei  solitu.line 
c>  inmcranlem ;  quos  ille  rralenia  cbariiate  reci- 
piei  s,  et  illos  duos  fratres  prxdictos  per  congrua 
sibi  uflicia  disponens,  ut  coguovit  beuti  viri  metiieiu 
ceclesii  boiiitnie  uberius  eiiitescere,  cum  cellarii 
prxfccil  oflicio.  In  ciijus  miiiisteni  dispcnsatione  ila 
sc  reddiilit  providum,  ut  nec  supeipeienii  daret  ali- 
quid  superfluuni,  nec  iiidigciiti  congruuin  subirabe- 
rel  alimeniutn.  Adeo  nainque  beatiis  Avitus  ejus  ob- 
sequium  sibi  coii^pexeral  graiuni,  ui  suu:  fragililii- 
tis  coipus,  jejunio  maceratutn  et  senio  atlenuaium, 
nullo  tameti  aliineiiio  rcrKeret,  nisi  quod  bcalus 
Lcobiiius  sita  induslria  prxparasset. 

7.  Factuin  esi  auiein  ui  cum  Doininns  beaii  i\viti 
solilariiim  laborem  coelesti  inercede  remuneraiis, 
lerrenis  exemptum  iinpedimeiilis,  iii  coliegiu  san- 
ciorum  suorum  connumeraium  haberet,  beaius  Leo- 
biuus  cum  prxdictis  duobus  fratribus  iii  loco  qiii 
vooiur  Carbonaria  decrevii  coiisistere.  Et  citm  ali- 
qnaiidiu  iii  Iribus  cellutis  a  se  conditis  ceriaiim  divi- 
iium  expleieiit  olflciuin,  discedeniibus  duubus,  la- 
bore  suarum  manuuin  per  quiiiqucDuiutn  aqux  laii- 
iiiin  poculo  cl  sohrio  ibidein  pasius  est  cibo.  Cuni 
aiiiem  xsiivo  tenipore  provenlus  frticiuum  iiistarol, 
et  inatiirai  icgeies  triix  borieis  recondi  debrreiiL, 
subiia  neris  uborta  tempcstas,  ita  sylvarum  frange- 
bat  cacuiniiia  ei  messrs  siernebal,  ui  iti  stragetii 
penitus  viderenlur  redigi.  Commotus  ergo  vir  Dei 
lantx  iiiconinioditaiis  periculo,  conira  bujusiuudi 
iiimbi  tenipesiatem  coelesiibus  armis,  oraiionibiis 
videlicet,  se  inarmans,  oleum  sacrai  beuedicliouis 

lum,  qiiod  anno  im^  sxcutari  loga  dotiaium  esl.  • 
Mauill.  De  liuc  Lupo  ptura  a|iU(l  Cuiiiliuiu  a>l  a:i. 
t>i\,  iium.  'J.  Lugduncnseiii  Ecclesiaiti  rei;ebai  a>l 
an.fi5l,  quo  teuipure  Liigdununi,  liisula  Hirbara,  ct 
alix  Burgundiuiiuiu  regiunes  iii  pjtesialein  Fiaucu- 
ruiii  deveneruitt. 

''  Cuiniius  loco  siipra  ciiaio  rererl  liaiic  fugaiu 
iDoiiaciiuruui  ex  liisiil:i  llarh.ira  a>l  »■>.  5il.  i|<.o 
annoClodomeres,  rek  Fraiicoruin  cuni  Durguudiuu» 
bus  prope  Viciiiiam  cuunivit. 


MTfi  S.  LEOBINl  r.ARNOTENSlS  EPISCOPI. 


S5i 


miponens  iion  soliim   fulgiir.i  ei  loniirua,  lempi-sia-  A      tl.   Ab  liac  ilaqiie  leiitTinne  Deo  se  prolegente 


leni  cuiiiiuintia,  fecit  con(|uiescere,  ei  in  prisiinain 
iran:|uilliiateni  aeris  qu«ssatiunem  redire,  sed  insu- 
pcr  (|iiidqiii*J  cellx  in  slipendiit  debebalnr,  sub  in- 
Ipgrilalc  coiifcrri.  Illiu;  niiracnli  spei  tnculum  a  bento 
viro  pairatuni  ad  laudcm  Dei  esi  memoria  leii- 
iiendum. 

8.  Ihini  beaius  ■  iCtlierius  episcopiis  beaiuin  Leo- 
biiium  Brajaco  [Brou]  ut  sibi  occunerei  •>  convoca- 
ret,  cuntigit  ut  viciiia  illius  cellx  quidqnid  obviiini 
edax  ignis  invenerat  eiiurendnm,  nihil  parceret  re- 
linquenduin.  Sed  cnm  monachi  laiiti  vaporem  in- 
4;endii  nequaquam  injeciis  aquis  possent  rcpriinere, 
sed  ul  videbaliir,  pniius  ignem  eis  viderentur  accen- 
dere,  vir  Dei  Leohiiiiis  oraiionibus  suis  et  l.icrymls. 
valeniioribusaquis,  nainmiirum  globos  noiiiine  Cliri- 
Sli  invocato  peniliis  consopiri  fecit. 

9.  Piec  niiiius  et  illiiis  iniraculi  iiisigne  prapcoiiium 
memorix  esl  coinmendandHin.  Cum  per  idera  tein- 
piis  priefatus  ./£ilieriiis  episcopus  beaii  viri  Leubini 
prospiciens  saiictitatein,  ad  diaconatiis  provelieret 
ornciiim,  ci  rr.itribiis  Brajacen^is  monasterii  praepo- 
nerei,  dignum  duxit  ut  pr.efeciurj!  oHiciuin  commn- 
diiis  iigeret,  si  ad  presbyierii  onus  euin  ontinabiliicr 
sublimaret.  Pustmodum  cum  flamma  rabidi  ignis 
sylvas  el  campos  exurens  ad  inonasleriiim  segeles 
exuiendo  vcnisset,  et  monaclii  ejus  ineiu  a  mensa 
suriexisseiit,  vir  sancius  inoraiione  ante  incendium 
prostratus,  apud  cceli  Deum  impelrare  meruit  ut 
oninis  illius  ignis  rabies  opprcssa  consopiretur,  et 
pristina  leinperies  aeris  reddita  blaiidireliir. 

10.  Inseratur  buic  operi  illiid  coelosie  miracnlnin, 
quod  Doniiiius  pairare  dignatus  esl  per  beatuui  Lci)- 
binum.  Qvodain  tempore  duo  energiimeni,  in  qiiibus 
lanta  vis  dxmonum  prxvaluerat,  ul  saepe  vincnla  et 
catenas  coinminuereiit,  occurrentes  beatissimo  viro 
sospilatis  remedium  largiri  sibi  liuniirner  poposce- 
runt.  Saiicius  iiaque  vir  a  friitribus  cobortatus  iiii- 
pendere  graliam  meilela:  dsmonico  furore  agiiatis, 
pielate  comniotus,  opposiio  crucis  signaculo,  et  due- 
miines  ab  iisexpulii,  et  pristinae  sanitaiis  incoluini- 
laii  eflicaciter  resiituit.  Nec  inulto  post  tempore, 
duin  longe  a  cella  absens  esset,  et  ad  monasieriiim 
ul)i  paiicae  piieltK  morabantur  compepdioso  ilinere 


dediiiaret,   beiiigne  exceptus  est  ab  illis.  Deniqiie  t»  liier  rutilabat. 


erepliis,  coniigilut  ip  e  qui  nlioruni  infirinitaiibui; 
c^siiterat  inedicus,  cancri  vulnere  percucreiur  iii 
naribus;  qui  dum  mon:iclipriiin  precibus  rogaretiir 
ui  sibi  liumano  quolibei  sindio  meiloreliir,  ipse  a:icr- 
110  (idens  in  medico,  qni  so!o  verlio  curat  oiiinia,  cc- 
rain  lieiicdictam  per  aiinns  feie  diiodeciin  ejiisdciii 
iiiorlii  iinpiisnil  iabo,  nt  virtus  per  divinani  gratiuni 
au!j;roeiiinni  caperet  inliriiiitaie.  Unde  seniper  iu  Dei 
servilio  permaiiens  ,  el  iii  omiiilius  Deo  giatias  red- 
deiis,  siiie  aliqiio  liiiin:ino  sulTrDgauie  auxilio,  poslea 
nariuni  nieruil  recipcre  sariilatein. 

12.  Proferaturin  mediumet  illud  siupendum  ges- 
ta!  rei  miracuium,  quod  oinnibus  prodes«e  poteiit 
ad  lidei  incremeiiium.Quidam  ex  moiiachis,  vocabiiln 
B  Tyrannus,  crudelis  quideni  aniillielo  nomine  ,  sed 
prxclanis  virtiile,  dum  esset  quad.<m  nnciesolliciiiis 
pervigil,  vox  ei  direcia  e»t  quod  tacium  jim  sonuissei 
signum.  Hac  itaqiie  voce  commonitussiirgii  cnntinuu, 
et  ingressus  basilicani  spleiidore  ditfusi  luniinis  ra- 
diantcm,  in  qna  conspicuos  claritate  prospicii  duu^ 
egregia  foinia  viros,  saiicinm  videlicet  Leobinuni, 
et  alicruin  nnniiiie  sibi  incogniium,  ei  quonim  visn 
nimio  pavore  perterriius  fiigam  inivit,  seseqiie  iii  siiit 
ceila  abscundit.  Sed  dum  ad  signi  soiium  in  pra;fa- 
tam  basilicam  ad  Matiiiinos  se  inlulisset  liyniuos, 
expleta  oralionis  consueiiidine  prselocutus  Tyr.innus 
cautus  et  devnius  pergit  ad  doiniium  Leubmiini, 
obsecrans  ut  sitii  indicaret  quae  esset  illa  personii 
quam  in  basilica  una  cuin  eo  intuilus  essei.  Agnos- 
cens  itaquc  vir  Dei  fratrem  fuisse  dignum  tanljc 
devotionis  miraculo,  ait  :  Frater,  cum  fuisses  ora- 
lorium  ingressiis  et  duos  pariter  vidisses  viros ,  nie. 
nt  audio,  cogiiovisti ;  aliervero  incognitus,  scd  mi- 
canti  splendore  candidus  ,  ipse  est  beatus  Aviiiis  nie 
visitando  dignatus  corripere  ct  commonere  qualiier 
debeam  quemdam  fralrem  pro  suis  exccssibus  corri- 
gere.  Merito  naraquc  coeleste  lumen  super  sanctuia 
viruiii  radiabat,  quia  licet  in  terra  corpore,  nienle 
tamen  conversabatur  in  coelis,  juxia  illud  Aposmli  : 
^ostra  autem  conversatio  in  caetis  est  (Pliilip.  m,  20). 
Unde  visitaiionem  meruit  habere  el  consolalionein  : 
in  cujus  si  quidem  corde  el  ore  per  diviiioriim  eloqiiia 
mandaiorum  lux  coelestis  gratia;  jugiler  ac  ineflabi- 


pnst  humnniiatis  ofncium,  qiiod  ei  libenlissime  exlii- 
buerunt,  intempesiae  noctis  silenlio  una  de  puella- 
rum  collegio  inceniive  iinpulsa  pelulanliae  xitu  ne- 
fari»,  pedibus  sancii  jacenlis  sub  lecti  opcriiiienio 
deiiiibus  dolosum  iniulit  morsum  ;  qui  senliens  se 
liujusmodi  nicsu  attrectatum,  ciim  percussiune  pe- 
cloris  el  ingenii  geinitu  illam  pedibus  suis  repulit, 
mortiferum  veluii  venenuin,  el  servata  omni  corpo- 
ris  inipgiiiaie,  laqueos  mulieris  sine  daiiino  evasil, 
pudicitix  strophin  pr.Tcinclus. 

»  /Eiherius  episccposCarnoiensissubscripsit  syn- 
odo  Aiirelianensi  ii  an.  553,  iii  an.  558  et  iv 
in.  U\. 

''Cointiiis  afnrraal  S.  Lenbiniim  a  S.  jEllierin, 
episcopo  Canioiensi,  Brajaciim  accersiluui  fiiissc,  et 

PiTaoL.  LXXXVin. 


1  >.  Non  uiulio  post  lempore,  a  beato  /Ethcrio 
pontihce  ei  injunctura  est  ut  causa  proriciendi  iu 
inelius,  saiictum  '  Caesarium  Aretatensein  episcopuin 
inquirere  et  adire  deberet  intrepidus.  Ad  quera  cinii 
pervcnisset  S.  Leobinus,  parilerque  cum  eo  beaius 
Albiiius,  qui  comes  ejus  itineris  fiierai,  requisitus  a 
beaio  Caesario  cur  tanti  itineris  laborem  assumpgis- 
sei,  respondit  beatus  Albinus  se  tanlumniodo  siii 
desiderii  causa  venisse  :  beatum  vero  Leobiiiuni, 
dereliciis  fratribus,  quibusprxposilus  fueral,"'  Lirino 

monasterio  Brajacensi  pra;positiim  ad  an.  53S. 

1  S.  Caesarius  ep.  Arelaiensis  decessit  ad  an.  542, 
nt  ostendit  Coiotius  ad  bunc  annum,  n.  15  et  10, 
cum  sedi-set  an.  iO. 

^  Loius  corruplus. 

18 


KSS 


VENANTII  IION.  CLEM.  FOIITUN.VTI  OPEUUM  PARS  II. 


5Sft 


propcraluriini,  uhi  TrAlribus  rjusdein  tnoiiuslerii  ilere-  A  l-ivil    ut  cuiii  ipsu  illuc   (larilcr  pcrgerct.  Surgens 


liclisLiiiiio  loret  tiilijicieiiiiiis,  acceduns  ilii  oninlbns 
rralribus  (lcsiiiernrel  esse  siilijccliis.  Tunc  suiiclus 
Causarius,  lorripieiis  rnin  ui  relenler  rcvcMcrclui', 
ail  :  ViJe,  Trater,  nc  fraires,  le  abseiiie,  viin  regulte 
franguiit,  cl  quasi  oves  siiic  pnsture  in  dire|iiioiicm 
Vfniaiii ;  quia  si  iiue  coiiiii^urit ,  lux  repuialiitiir  cul- 
px ,  i'l  oiiiiiis  eoruiii  iuiquilas  in  liiuin  reduiulabit 
ca|iul.  Ilac  ergo  ircinenii  ailiuoiiiiione  prosicniaius, 
ad  regendus  |irxdiclos  Iraires  quanlocius  ad  propi  iaiii 
revcrtiiur  cellam.  Coniperiens  autem  eosdeni  fraires 
niliil  iii  se  lialierc  inviduin  ,  iiiliil  uialeiliciioni  aut 
nblroclalioiii  obnoxiuiii,  oniiies  xqualiier  diligeiis, 
onines  liilarilcr  iiiiuens,  Deo  oinnipoicnli  iiiiiiiensas 
reiulit  gialias,  qui  cos  ad  laiitx  unaniniiiatis  coiicor- 
diain  perduxit. 

14.  Iiiterea  bealus  x£t1ierius,  Carnoteiisis  urbis 
cpiscopiis,  vilx  sux  ciirsu  consuniiiiato,  "  inigravil 
ad  Doniiiiuin.  Curaque  de  succcssore  ejus  varia  esset 
inqnisiiio,  Rex  cecli  Dooiinus,  in  cujus  nianu  cnr 
rcguin  esl,''  Cliildeberii  r*gis  cor  ila  sua  inspiralione 
iuflcxit,  ul  de  beatu  Leobmo  aionacho  ponlificeni  In 
succe.^soreni  eligendo  rcgalc  daret  <^  decretuni.  Uiii- 
versi  iianiquc  qui  aderanl ,  beatuni  Leobinuiii  iion 
soluni  a  rege  ,  sed  a  Deo  esse  eleclum  alaeri  corde 
J;t'taiiles,  coiisono  ore  ei  concordi  voto  conclamare 
coe|<eruni,  euin  cailiedra  episcopali  in  successione 
ad:ore  dignuin.  Iii  liac  er^o  etectione  cum  universus 
assentirel  popuUis ,  qiiod  non  absqiie  livore  invidix 


igilur  sencx  prorectus  csisiniul,  et  piTveiiil  Carnolis, 
qiieinadinoduni  rueral  deprecatus.  Qui  duni  in  qua- 
daiii  inaiisione  Uuspilurcliir,  et  vidisset  nocte  in 
sumnis  paviiiienluiii  nucibiis  gtrnliini,  divinu,  ut  cre- 
diinus,  jussione  ei  injiincium  esiqual«n«s  eniandaiis 
lcstis  niicleum  sibi  niiidum  rescrv.ircl.  Transacl» 
igiiiir  nociis  leinpore,  cum  in  crasiiiium  vellet  (if- 
rcrrc  niouachiini,  ui  ab  eo  poslulatum  fiierai,  epis- 
copum  ordinandum,  et  populi  cnnscnsus  non  esse 
dcccrnerei  recipieiidum,  regis  dictuin  iilico  in  nie- 
diiiin  est  prolaliini,  ei  inde  reciialuin  quod  ad  regis 
iiii|ieriuin  ct  tmius  populi  voium  Leobiiium  oporle- 
rei  episcopum  ordinandum.  Ipse  vero  renuens  el 
iiidignuin  se  judicans  lanti  regiininis  siiscipere 
"  curam,  ad  pedes  episcoporum  porrecius  extendiiur, 
exrusatioiiem  apponens,  illud  quod  iniponebant  nec 
implerc  posse,  nec  perlicerc  opus.  Sfd  reluctaDiibus 
oninilius,  atoue  ejus  escusaiioni  non  aci|uiescen(ibus, 
soniniiini  quod  viderat  congrua  inierpretatione  conji- 
citur,  scilicet  quod  per  nucleum  a  suisie.<tis  emun- 
daiuin  populus  essel  ab  eoregendus;  qui  deposila 
ausieritatis  rigidiiatc,  quandoque  essei  suo  regimine 
corrigendus,  neclareuque  sui  dogniaiis  pabulo  nu- 
iriendus.  Exindesine  raora,  plaudenlibus  populls  ac 
Domino  in  excelsis  inaximas  rcferenlibus  odas,  Leo- 
biniis  quem  votis  omnibus  posiulabani,  Carnoiena! 
urbis  Ecclesise  praDficitur  episcopus,  ei  conira  callida 
antiqui  hosiis  macliin.iinenla  conslituiiur  pasioregre- 


actiiin  Cise  credimus,  qiiidain  episcoporum  coeperunt  „  gius.  Qui  postea  rigorem  sui  propositi   iiidelicienler 


resisiere  el  coiilradicere  ejus  ordiiiaiiunl,  eo  quod 
niodica  pars  naris,  quonduni  incumbeiile  cuncri  xgri- 
ludiiie,  mulilata  viderelur.  Sed  voce  oninium  una- 
niinilerconcliimaniiuni  oppressa  invidix  illaliune  et 
penilus  Iriislrala,  vir  saiiclus  secundum  Dei  dispeii- 
s.itionein  ct  populi  clectiunein ,  ordinaiidus  decer- 
nilur. 

15.  Inlerea  quidaui  illorum  scieiiies  oeatuni  Leu- 
binuin  ad  episcopatiis  iioii  velle  tonscendere  diguiia- 
lem,  consilio  inito,  miseruiit  ad  eum  ut  aliqueni 
de  suis  moiKicliuni,  pontilicali  inrulu  dignum,  eis 
fnnsniitierrt  ordiiiauduiii.  At  ille  eurum  diciis  libeu- 
ler  ubtciiipeians,  depuiat  unuui  ex  suis  discipulis, 
lanlx  ordinailoiii  inveliendnm  ,  insiruens  ei  ducens 


servans,  sine  pompx  ostentalione  monacliuRi  se, 
ni  aiiie  ruerat,  in  suo  propotito  perseverabilem  de- 
niouslrabai. 

IC.  Suscepia  igiior  pontifieali  revereniia,  qiialiter 
quantumve  se  gesseril  iii  lege  inandatorum  Dei , 
verboruin  afflueniia  non  facile  esi  disserenduin.  Erat 
eiiini  vir  aposloliciis,  splendidissinia  veluti  ardens 
in  doiiio  Doniini  liicerna,  sermone  iiiiidus.  dogmaie 
racuiHlissinius,  prxdicaiioneegregius,  menieserenus, 
inira  paiieniia  beiiignus,  parcimonix  studiis  semper 
iiitcnius,  iiiisericordix  operibus  devotissimus,  ange- 
licx  quoipie  casiitatis  eandore  super  nivem  dealba- 
tiis,  oniiiiunii|ue  virtutuni  copia  ditalus  ,  ei  euprepia 
decoratug  viia.   Et  ul  probaretur  csse  Dei   amicus. 


quullicr  se  iii  regiiiiiiie  agere  deberet,  et  iii  sancliia-  r^  fidelis  qiiiiqueservus  ei  prudeiis  sequenlia  reserabunt 

tis  upice  eiliibere.  Sed  rraier  nolcns  solus  sinenbba-      iniraculii. 

tis  sui  prxseniia  illi  coiiciliu  properare,  obni\e  postu-  17.  Quodum  itaque  tempore  ,   ciim   idera  beaitis 

Mortem  ifliherii  rerert  Coliniiis  ad  an.  544,  quo      et  popnlus,  disiracii  in  paries,  in  eligendo  sibi  pas< 


anno  S.  Leobinus  eidem  successit   iii  sede  Carto 
neiisi. 

''  llic  fuit  Cliildebcrtiis  I ,  qui  regnare  ccepii  post 
obitiiin  paiiis  sniCliludovei  I,  aii.5lt,et  ubiilan.558. 
Is  stdein  Parisiis  hubnit. 

'  Vuriiiin  tiiiic  leiiipnris,  quo  gcribebat  Fortuna- 
lus,  iii  episcopis  dciigciidis  ccclcsiasiirx  disciplinx 
iiiorem  fui.sse ;  et  eus  plcruniqiie  n  cleru  ei  pupulo, 
iiiler  sc  coiisentienlibus  iii  pasiore  siin  desigiiandu 
et  ascisceiiilo  ,  eligi  soliios  ;  aui  cx  Ecclesix  iiidul- 
geiilia,  n  priiicipibus  ac  rt-gilius  osieiidi  ct  iiidicuri, 
(|iii  deiiiile  u  nielropiiHs  cl  coiiiprovinciuliliui  iiiaiigii- 
rar.Miliir ;  aut  a  Uoinaiiis  poiitiilcibus  declurari,  coq- 
liruiari  et  iii  «uai  invelii  scdcs,  prxsertiiu  cuni  clerus 


lore  dissidereni,  nemo  est  qui  in  Ecclesix  nionu- 
ineiilis  perlegeiidis  aliijuid  versnlus,  ignuritre  possil. 
(jna  iii  re  F.cclesix  ipsius  dlsciplinu,  pru  variis  lein- 
pi>rnni  viclssitiidinibns ,  et  liicoruin  evenluriiiiu|ut^ 
ratidiie,  sxpe  xiuiuin  llexii  imniniutu  esi  :  quKusqiie 
ad  ni>str:ini  perveiitiini  :i-iuteiii,  qii»  pro  inilisc»iiven- 
tis,  aiil  privilegiis  cuiicessi^,  aul  ex  veiere  iiiiiro 
rclenUi,  u  Ituiii.  iioiitif.,  a  capiluls,  ant  civiiutibns, 
uiil  uli  ipsis  deiiiqiie  regibus  indicaiilur,  qiii  deinde 
a  lcgiiiiiiu  pdteslutii  iii  cpisco|H>s  coiisecraii,  popH- 
liiiii  Dci  iii  sunciiiuic,  iiquil.ilo,  prudeiilia,  |>u>ceie 
ilclieani,  ud  illius  icdilicii  sive  ciirpori>  coiii|iageiii 
ct  iiniiulom  ,  in  ./»0  S^iiriiHS  saiic(Ht  poiuK  ffnnuiti'» 
xegcre  luedeiiiim  U.i,  qHum  dC4MJui'i<  iiiNyuiN*  t»a. 


557 


VITA  S.  l,KOIilN'l  C.\nNOTENSIS  EP;SCOJ'l. 


S58 


vir  Le<ibiniis  ex   morc  p(»ii;i(iciim  parochias  clrcuni-  A  freius  oraiioiie,  uiiacu:»  s.icenloip,  ad  ignem  prope- 


eundo  visitnret,  ei  Avalloiiiim  >  pervcnissct,  qui- 
dam  ciectis  ab  aiiiiis  oclo  ca:ciute  obtenebraUis,  iii 
cogiiovit  virum  sanclum  per  illum  locum  Labere 
iraiisiliiiii,  liumiiiier  peiii:  iii  per  crucis  signacuium 
se  rodderel  illuminaiuin.  Quod  vir  sanctus  aliqu.in- 
diu  recusans ,  limeiis  iic  viriutein  openindo  ali()uld 
arrogaiilix  videreiur  assiimere  ex  episcup.ili  ministe- 
rro,  duiii  caute  viill  tiansire,  tandem  a  suis  compul- 
sus  esl  Hi  opem  mcde!«  serumnis  ca^ci  cleinenier 
impcnderei.  Qui  slalim  precibus  devote  peractis,  ciim 
signaculo  criicis  excuiiens  caxiialis  calginem,  pris- 
liuo  exstiiictum  reparavilluuiiiie  vultuni,  quo  cxcus 
fuerat  ante  alienaius. 

18.  Adjicialur  etiam  huic  Loneslo  nperi  iilud  no-      jnerat  filum  poniificis  alligatum.  Tnm  dasmon,  a  (jim 
bile  miraculum    qiio    vir   sanciiis    meJens   san.-ivit  ''  aniea  arrcpla  fuerai,    sontieiis  ciic^i  pucllam  aMquld 


ravit  iin|iiger.  Mo\  ignis  ejus  oralloiie  comprcssns  jii 
scmelipso  deficit,  vlres  quas  iiiccndendit  xdifteia  :is- 
sumpserai  obliviscilnr,  et  iia  nainnia  ejus  iniervedtii 
cuiisuinitur,  ut  in  seiiieiipsa  mortiia  penit.is  coiisopi- 
retur. 

2U.  Nec  illiid  silentio  prxtercundiim  est  niiracu- 
liim  quod  iiobililer  virluiibus  floiel  egregiiini.  Qiin'- 
dam  Deo  devuta  e.\  munasterio  puelbruiii,  (uiii  tuiil- 
cam  domni  Leubiiii  causa  cuiisuendi  iiccepissel,  ei 
de  novo  filo  resarcicns  refeci-set,  vetiis  fil.nn  ex  i  a 
accipiens  ad  su.im  zonaiii  ex  lide  ligaut.  Soror  vero 
cjus  saecularis,  quo;  pavureconcussa  ad  euin  CDiifcgi!- 
rat,   diluculo   consiirgeiis  cinxit  ziinara  sororis,  ciii 


hydropiciim.  Dum  gloriosissimus  rcx  Cbildeberins 
beatuni  Leubinuiii  episcupum  ^  Rotojalu  speraret  ad 
«e  venturum,  et  in  i(SO  iiinere  accederct  Avallovico 
[Al.,  a  Vallovico],  oblaiiis  esiquidam  bydropicus,  ni- 
mis  leiisus  visceribiis,  saiiitati  restituendus :  quem 
cuni  poniifex  pro  obirectanlibus  recusarei  sospiiati 
resiiiuere.suorum  precibus  pulsaius,  signocrucisap- 
posiio,  oninis  liiinor  liydiopici  fiigaius  resedit,  vis- 
cernm  dolor  peiiltns  recessit,  et  ciiiis  tumore  defio- 
sito  in  pUniliem  redacia  est,9egruto  a  inortis  periculo 
liberato. 

li).  tnseratur  in  pagina  qiialiter  persaneiiim  virum 
evanuerunt  incendia.  Quodam  tempore  duin  beaius 
Leobinus   cum  «  Medeveo  consaccrdoie  a   $»>pedicio  ^^ 


n);ignumquoddiu  ferrcnonposset,  aciiuse;im  vexare 
incipi'  ns  claniavil  per  os  puell.-e  tunic.Tm  doniiii  Leo- 
bini  velut  ignem  siilferre  non  posse.  Ciim  liac  itai|iie 
vocifer.iiione  daMiKin  egredicns,  pnella  iristes  fctores 
ojus  pariler  ciim  sanguiiie  evnmuil.  Iloc  quippe  ml- 
r.iculuin  iion  illo  videlur  inreriiis  quid  in  iiiiiliere 
li.nemoroissa  a  Domino  consiat  p:ilraiiiiii,  quia  sicnt 
illa  ex  tactii  fimbrix  s.maia  esi  a  pMl]u\io  sangni- 
nis,  ita  et  ista  ex  tactu  lili  erepla  est  a  vexntioi;e 
dxnionis.  illa  aiilein  liberala,  lam  a  laqiieis  iiii- 
raici  quam  a  cnris  saeculi,  devovit  >e  omnibus  diebiis 
servituram  Doniino,  coiijuiicia  sordii  in  eodera  CflB- 
nobio. 
2!,  Inler  reliqua  virluium  miracnla    illiid  inferrc 


rege  Parisios  fuisset  ii.viiaius,  dies  Pascboe  ^,  vice  ~  mirificum  est,  quoj  in  fiignnilis  iiifirmilatibus  coiisi.ii 
poniificis  illiiis  loci  defuncti,  episcopaliier  transegis-  celeberrimnm.  Nam  si  qiiis  lypo  quolldiniia;,  terli;iiia; 
set,  a  pailc  basilicae  B.  Laiireiiiii  noctu  edai  ignis  vel  qnartaiiae  lebiis  correptus,  de  saiicti  viri  p;illii,!ii 
essilieiis  domuS  pendulas  quaeper  pontem  consiruciae      fuissct  pra>cinctus,   pristina  i:icohiniiiale   rccepla,  ml 


erant  exurere  loopit, et  non  solum  ex  viciiio  fluviuin- 
cessaiiter  aqua  superfusa  noo  acqiiievit,  seJ  eiiauci- 
Vitati  proximis  civibus,  ut  universa  consumeret, 
niagnuiii  limorem  incussit.  Ut  auteni  rex  ob  claipo- 
reni  piipuli  «  expergelactas,  sopore  quietis  abriipto, 
causaia  tumiiUus  agiiovit,  cnnfesiim  ad  heatum  Leo- 
biiiuin  dirigit  missum,  uicelerriine  veiiienssuccune- 
rel  cuiiali.  Sed  di:m  muliis  lioriaiuibus  iit  anie  eum 
iret  locura  quo  magnuni  flagraliat  incendium,  ait :  Viri 
(raires,  illic  occurreinluiii    esl  cobis   unde  contra 


liospilium  revertebatiir  sanus.  Kt  ita  '  divina  grath. 
salus  concessa  nianebat  [Foile  maiubai]  de  icginiiie 
poiuificis,  quaiiia  qiiondain  proHuxerat  de  legniiiie 
Redemptnris. 

2-2.  Adjicialnr  in  pagiiia  qiiod  vir  sanctus  obiinu  t 
iii  viia.  Dum  cnjusdam  Carnotensis  civis  demus  iii 
suburbio  civilatis  posiia  dKiiKniiaca  infesiatione  sae- 
pius  lapidum  iinbre  qualereiur,  ita  ut  vicini  propier 
dcnsitaiem  crepitaiitium  petrarum  paraia  relinquen- 
les  convivia,  domus  suas  eiiiigereiii,  exliorlaii  suiit  a 


flammae  globiim  divinuiii  potius  qnam  liumaiium  iiii-  D  Dei  fanin'o  iit  aquam  a  se  benediciam  cum  crucis  si- 
ploreiur  auxilium.  Qui  ciiin  pergereiad  ecclesiain,  et  gnacul'»  illuc  purrigereni  conspersendam.ubi  dx'nin- 
in  terraro  proslratus  divinum  elflagitaret  sufl^ragiuni,      nii  ae   illiisionis  maxiinum  instabat   ridiculuiii.    Quo 


'  Avalloiium,  vicus  Carnoiensis  dioecesis,  eujus 
mpniionem  facil  Greg.  Tur.  lili.  iv  II. si.  Frane., 
C:i|>.  50.  Hic  vicui  (siibdit  cl.  Rulnart  in  nolis  ad  pijic- 
laiiiin  Gregiirii  locuin)  ett  ad  flumcn  Udeiicu;ii,  qui 
poslta  Altotium  seu  Alogium,  mliiu  Alliiye  diclus  nt. 

^  liclojuluin,  fiuel,  inbns  leiicU  iiirci  l'arisios,  Villa 
RotoJMlensis  a  Greg.  Tnioii.  In  lib.  x  c;ip.  2S  appel- 
laliir.  tsl  el  Rninjaluni,  Ihiel,  viciis  diffice^is  Rctno- 
magcnsis,  Fredegiindis  regin*  relegalioiie  insignis, 
apud  Grcgoiiiim  Turoneiisem  iii  lili.  VH  cap.  19,  non 
procul  a  conflueiiic  Audurae  {l'Eure)  in  Sequaiiam. 
Sed  de  primo  liic  locus  iiiierprciandus.  Maeill. 

'  Hicr.on  aliiis  videlurquam  Medoveus,episc(ipus 
Meldeusis,  qui  uiia  cum  Leubino concilio  Aurelianensi  v 


iiiterruit  an.  549. 

<*  llic  episcopiis  Parisieiisis,  qiii  viia  fniictus  fuerat 
cuui  Lenbiiius  farisios  venit,  Amelius  fuisse  dicitui 
a  Coinlin,  aii.  3.17,  iiuin.  7.  Is  interfuerat  conc.  Au- 
reli.nn.  iv,  an.  541. 

<  Hiiic  ila(iri:iniis  Valesius  in  Discept.de  basilicis, 
cap.  ~>,  haiic  S.  Laureiitii  basilicaiii  iinii  iii  suburba- 
iiis  Parisiensibus  ad  septentrionciii  pnsiiis,  uui  modo 
ceriiitiir,sed  iii  suburbaiii  inendicm  speciantibus,  ubi 
erat  regiiim  Tberinarum  palatiuni,  sitara  fuisse  cen- 
sci.  .Mabill. 

f  ApiiJ  Labbeum  sic  legitur:  Et  ila  divina  giaiia 
salus  concesta  manebat  |Fortc  manabal]  de  letjmiue 
Redemptoris. 


650  VENANTII  IION.  CLEM.  KOIirUNATI  OPERU.M  PARS  II.  SfiO 

fatio  lioslis  effugil   lerriiiis,  ei  doininui  aedis  ciiiii  A  nuHo   modo  pandere ;  sed   qiiia  siiie  dolore  iiemo 


eaileiii  doino  secnrus  in:insit  et  inlrepidns. 

25.  Illud  etiani  opiiiilare  miraculum  nobis  est  ad 
menioriam  reduceiiJum  quo  vir  sanctns  Leobinns  il- 
lustriu  episcapus  rerulsit  iii  populo.  Qnidam  beatus 
»ir  nomine  *  Caletricus,  nobilis  genere,  sed  nobilior 
inerilis,  {inst  exressiiin  beati  Leobini  Carnoiis  coii- 
siitutus  episcopus,  duin  in  presbyterii  griidu  se  tam 
in  conspectu  Dei  qn:im  in  oculis  liominuni  sancta 
conversatiune  redderet  gr:itnm,  laiita  inlirmiiatis  an- 
gusiia  est  correptus,  ul  vii  uliiiiio  palpitaret  anhe- 
litu.  Ciijus  venerabilis  gefmana  iioininc  >>  Mallegun- 
dis,  direciis  velociter  missis  ad  sancinm  episcopum, 
ut  ad  leviandum  fratris  sui  inlirmiiatem  benedicium 
dirigcrei  oleum.   Ipse  vero  cum  oleo  prxscntialiter 


ileniiuni  abomnibns  posiulavii  dicens  :  Do-  "  titiam  relulit. 


;iiniitit  qund  cuin  ainore  possidel,  diu  celare  noii  po- 
tiiil  quia  interior  dolor  cordis  paterer.it  exleriorem 
tristiiiaui  corporis.  (Jt  auli>m  sancius  Dei  maestain  11- 
lius  doinus  censpeiit  rtiniliain,  Iristiiia  correptus  et 
ipsc  ab  ap|i:iratn  prandii  ali(|uatuiiiis  se  suspendfiis, 
b:isilicx  templum  ingressiis  ac  pavimento  corpora 
prii^irntus  cum  IdCiyinis  Dominnin  deprecatuseiil,  ut 
tristitiae  c:iu$am  qua  nioerens  dtmius  aiixiabaiur  tibi 
ostciiderc  dignareiiir.  Oraiioiic  expleia,  ut  senei  sur- 
rexii  de  pulvere,  puella  eianimia  surrexii  dc  morie. 
Tunc  jam  dicius  Baudoleiius  adinirans  tanlx  viriniis 
excellcntiain,  ciim  omni  doinns  su:e  familia  pedibus 
saiicti  prostratus,  omiiia  qux  facia  fuerant  huiniliter 
indicavit.  Uiide  et  immensas  ei  gratias  a  luciu  in  Ix- 


Teniciis  s 

niiiie  qui  omnia  iiosii,  si  bunc  lamulum  luuin  Cccle- 
si:e  tii:c  vel  pnpiilo  judicas  neci>ssarium,  tiia  opilu- 
lanie  virtute,  resiiiue  sanum.  Tunc  illc  xger  staiim 
ut  sarrx-  nnctioiiis  oleo  est  perunclus,  lania:  sanitatis 
gralia  csl  restiiutus,  ul  nnllius  iiirirniiialis  molestia 
uiiquam  ejus  inembra  fuissenl  allacta.  Ad  cunipro- 
bandam  autem  sancti  viri  virlutein  reliqua  olei  pars 
iii  tantam  constatpulcbritudinisclaritatem  conversa, 
utcuiictis  qui  aderant  non  olei  nitor,  sed  crystalli  vi- 
dereiur  clarescerc  splendor.  Nimirum  illud  praeligu- 
rans,  at  qui  futurus  erat  episcopus  per  ininisteriuin 
episcopale  oksum  consecratioiiissaiictilicarcieidivinis 
Tirtutibus  per  ccelesiein  gratiam  splendesceret. 

24.  Operae  preiium  est  ci  illud  insigne  miraculum 
hnic  ordini  inserere  qnod  vir  sancius  quamvis  nes- 
ciens  peregit  in  corpore.  Quodam  tempore  dum  roe- 
inoratus  episcupus  parocbi:)m  Duneiisis  pagi  '  cuin 
suis  pergeret  visitandam,  lilia  unica  cujusdam  ex  pa- 
rocliianis,  iiomiiie  Bauduleni,  geiiere  ei  opibus  illus- 
iris  viri,  ita  vi  febrium  et  longa  aegritudiue  tenebamr 
asiricla,  nt  jam  scpullura  praepararelur  luin  eise- 
quiarum  pompa.  llic  audiens  sanciuni  Leobiiium  ei 
proxiino  venienteni,  concito  gradu  ejus  praeseiitalur 
coDSpectui,  peteiis  ab  co  suam  benedici  domuin,  et 
lam  sibi  quam  suis  omnibus  eulogias  dari.  Sanctus 
itaque  Leobinus  mature  consurgens,  ad  inemoratum 
Bautloleiium  ui  spoponderal  perveniens,  dum  ingre- 
deretur  doinum,  ejus  puella  ea  qua  gravabaiur  iiilir- 
in 


23.  Dicatur  et  illud  mirilicum  quod  sanctus  Dei 
jaiu  inflrmiiaie  delentiis  pairavit  niiracnlum.  Hae 
itai|ue  cum  urgeretiir  inriruiilate,  duu  pneruli,  hosii* 
vexatione  agitaii,  ejus  vestigiis  se  pros!ernentes,  ci- 
biiiii,  qui  sibi  post  esuin  remanserai,  cum  benedic- 
lione  percipere  meruerunl.Quo  curante  medicamine, 
iilerque  rediit  incoliimis  ad  propria.  Cuinque  beatus 
Lenbinus  per  septem  aiinos  cuntinuaia  infirmilato 
agiiaretur,  divinis  aciibus  in  coeluin  inienlus,  elmi- 
raculoruiu  honoratus  insigiiibus  ,  quasi  sopore  dor- 
mieiis,  pra;miis  reinuneraiidus  opimis,  ut  lidelis  ser- 
vus  talenium  sibi  crediium  duplicaiuui  reporians,  ia 
gaudium  Domini  sui  intraiurus,  angelis  plaudenlibus, 
feliciier  migravil  ad  coeios  <*. 

26.  Qiii  taroen  antequam  sepulturx  tradereiur, 
quaiitx  virtutis  fuerit  vlvus  prodidit  uiuriuus.  Deiii- 
que  curo  in  basiiicam  S.  Manini  in  feretro  positus 
porlaretur  huiuandiis ,  i|iii(lani  de  circunisiantibus 
dum  virga  gesialnriafrequentiam  iirumpeniis  populi 
prohiberet,  coniigit  ut  crucem  cuni  lampadibus  oleo 
plenis  peiidentem  ad  terram  prosieriierei.  Mox  ipsa 
crux,  mirabile  dictu!  fnniculo,  nnde  ceciderai,  cobi 
orani  integrilaie  lampadarum  ,  et  sine  olei  detriiuen- 
to,  nemine  snblevame,  sese  innexuit  et  permanero 
in  oculis  omnium,  ut  anie  consueverat,  coepil :  et 
ubi  credebaniur  lampades  miiiutaiim  conrractx,  sua 
integrilaie  solid»,  uec  ullam  olei  guttam  permise- 
runt  distillare.  Sic  beatissiini  viricorpusad  laudem 


itate   in    lecto   ellicitur  inortua.  Nulli    eniin  fuleli  D  juj;  gioria:  emicuit  virluie  crucis  in  lunere. 


coiistat  dubiuni  ut  per  resurrectionem  puellae  a  mor- 
tuis  iioaien  sancli  aiilistiiis  clarilicaiur  iii  populis. 
Prxfatus  iiamque  vir  Uauilolenus  voleiis  se  in  cons- 
peclu  poniilicis  bilariter  coniinere,  sub  atiestaiiune 
omiii  doniui  suj;  prx-cepit  moriem  defiinii»  cuiquam 

•  Vide  quae  diximiis  in  c.  7  lili.  iv  Operum  Fori. 

•>  Erudili  noiinulli  ceii-ent  hanr  finsse  Moiiegiin- 
dcm,  cujiis  Vita  eisiat  apud  Creg.  Tur.  in  lib.  de  Viiis 
Patr..cap.  10.  ,  ,.,    • 

t  Dunum  Castruin  vulgo  t/Ki/MKnuM,  ail  Lidericum 
flnvium  positiim,  Carnoicnsi..  dicBceseos  fuis^e  n\e- 
iiiiirat  Greg.   Turon.,  Ih.  vii  llisl.  Kianc,  c.  17. 

•!  Nempe  circa  aniiuni  Clirisii  556.  N:im  inlerluil 
foiiiiliis  Aureliaiieiisi  v,  aiiiio  549,  Parisiensi  ii  aniio 
651.  Caleiriciis  vcro  ejii.H  suecessor  conciliiiin  Pari- 
n.iisj  III,  anno  5.'.7  cclcbraluin,  sua   subaciiplione 


27.  0  gloriosissimum  viruin,  cujus  meriia  adeo 
valuerunl  apud  Cruciliium,  ui  crux  quse  cecideral 
iii  lcrram  sine  ullius  adminiculo  ad  locum  uiule  ruc- 
rat  reverleretur  illfsa!  0  venerabileiii  Cbris  i  pon- 
liflcem,  cuslodia  angelorum  jugiter  immiium  !  cujus 

firmavit.  Ilsec  Mabillon.  S.  Leobinuin  decessisse  pri- 
die  Idiis  Marlii  ostendit  Mab.  ipse  sxc.  ii  Bened., 
pai;.  llUi. 

Purro  S.  Leobiiii  corpus  iii  suburbana  S.  Martini 
liasliica  in  ValU  nuncupaia  religiose  a^servatu.ii  esl 
usque  ad  an.  1568,  qiio  tlalviiiist.f  sacra»  eju»  r«U- 
quias  in  lavilla»  redegernnl,  eiceptu  cipile,  quod  iii 
ecclesia  Majorl  (iisioiliiiir.  Iii  inss.  CihM.  (H-clesi« 
Carnotunsis  di(Kco>iin  Carnotensein  limitasse  ,  ac 
duodecini  clrciter  aiinis  sedisso  legitiir.  Uabill. 


bCI  IN  VITAM  S.  MAURILII  ANDEGAVF,NS1S  KPISCOPl  PP.iEMONITIO.  562 

vlrliite  nec  olei  liqiior  daiiiniira  ,    nec  ulh   ilbnnn  a  venernndam  annui  devntionR  niemorinm  narravimui 

ciiiirracllonis  sii!.liiieret  ifetrimeiiiniii.    Veic  eteniiii  rpcolenda,  de  iniimneraliilibiis  videlirel  paiica,   siib- 

iHiiis  ^aiiden;  aiiiina  glorialiir  felicilale  3nlern:i ,  lia-  niissis  preribus  taiiti  patroni  implnremus  sanciitaleni 

bens  lampadem  sanciamcum  iiiexstingiiibili  luceina,  iil(|iii  eiiin  fecit  coruscare  miraculis,  nos  faciat  exu- 

(]ula  sine  laudis  liumanae  pompa   rjiis  ninniis   iiiiii-  berare  operibus  biinis,  cnncedalqiie  nobls  prxsentis 

qiiaro  cessavit  ab  opere  misericordia!,  qiiod    indica-  viiaj  cursuin  sineoffensa  iranseiirrerp,  continuaniqurt 

lur  hiijusmodi  liiju-jre.  Illius  pntcniia  Ikpc  ediia  siint  pacis  iranquillitatem  obiinere,  et  iii  fuiuro  sxculn  ail 

miracula,  qni  per  crucis  irop.Tum  a  iiinrle  perpelua  cjus  ronsonium  feliciter  pervenire,  qiii   iii  Trinitate 

genns  redemit  liumanuin,  et  a   pociaiis  raiinilaiiim  vivlt  et  gluriatur  Oeus  per  oninia  sxculn  sxculorum. 

dedil  conscendere  cocluin.  Et  qiioiiiara  glurinsissiiiii  Ameii. 
aniisiiiisLeobini  prirclara  niiraculoruin  praicoiiia  ub 


PR^MONITIO 

IN  VITAM  S.  MAURILir  EPISCOPI  ANDKGAVENSIS. 

S.  Mnurilii,  episcopi  Andegaiiensis,  Vi'am  Foriunnlo  noiimiUi  attribiiunl,  inier  qiwsTrillieniius  et  Snrius,  ad 
diem  26  Sepleiiibris,  et  Vessiiti.  Ili  fere  ad  id  senliendiim  adduci  videnlitr  iiuclorilate  et  teslimonio  cujusdam 
Proloqi,  de  qito  alibi  nii>niionem  feriiiius,  qui  siii  auclorein  prcefert  Greqor.  Turonensem,  et  ab  ipso  scripius  est 
ai  S.Geimanum,  Pari.iiensem  iinlislilem:  inquo  Cregorius,  roqalu  Cermani,  emendasse  se  nflirmat  Vilas  et 
mirariilii  qii.v  r>i>niiniis  per  It.  Mauriliuni  ali|iii' Alhiiiuiii,  Andegavoiinii  anlistiles,  nperari  dignaiusest,  qiias 
Fortiiii:ilus  prosbylcr  liiciileiilo  seinione  (le-cripser;it,  sciipt-riini  vilii~  jaiii  pene  depravatis,  etc.  Qui  pro- 
loqus  imeger  legitnr  affixus  Operibus  Creq    Tur.  a  cl.    [iuinart  cditis. 

Scd  plerique  crilici  et  erudili  viri  liunc  Proluqiim  supposUion  iicfal.o  a^criplumCiregorioTuronensiaTbitrantuT; 
ex  quo  non  didiilanl  Vilnm  iliam  S.  !\lnurilii  a  Furtunato  abjudicate.cuin  mulla.  eaque  gravia,  raliunummonien- 
tit  stiadennt  nec  a  Venantio  Fortiinato  Vitam  istani  eonscriptam  fuisse.  nec  a  Grigorio  Turonensi  emendntain. 
Hcec  omnia  laiicnum  momenlaJonn.  Luunoius,  sac.  tlieologi(V  doclor  1'arisiensis,  profert  et  urget  in  dissertatioue, 
in  qwi  de  auclorc  Viliv  S.  Hlauiilii  iiniuirit  :  e  quibus  prcecipna  non  erit  ul  enuin  liic  rcferre. 

lUud  primitm  i(jit:ir  csl,  Prologi  i  nius,  quem  Gtegorius  ad  S.  Germanum  miltit  ,  inscriptionem  :  Sanclissimo 
santt:!'  Piirisidriiiii  inalris  Eccle>iae  pr.fsiihiiii  (Inniino  Grrinuiio  ,  Grei;nrius  Turoiiicc  iiieiropolis  hiiiiiilis 
ejiiropus  saliiieiii,  alicnamesse  a  temporuin  ilhruin  more  el  consutludino,  quibus  nondum  nios  invnluerat  ut 
qnoelibel  Fcclesia,  saiicta  iniiter  Ecclesia  nominnrelur;  alienum  iiem  futsse  a  cunsueludine  Gregorii  ut  $e  Turo- 
nicw  melropolis  episctipum  dicerel ;  2"  credibiU  non  esse  Vi/oiii  scriptam  a  Fvrtunuto  adliuc  superstile,  inio  qtii 
pluribus  posl  Cerinaimtn  annis  vixil,  eiscribenlinm  viiio  iia  depravuri  potuisse ,  ut  emeudutorem  rcquirerct ;  5" 
elti  boc  factuin  contiqissei,  ctir  Germanus  ad  Greqorium  poiius  Tutonenscm  iiuam  ad  ipsum  Forlunatum,  sui 
amicissimuni,  eamdeni  emendnndam  misissel,  u  quo  inlegra  et  incorrupta  exemplaria  obtinere  poluissct?  ^»  Gre- 
gorius  in  pra^fato  PrvLigo  iia  se  Vitam  S.  Maurilii  correiisse  refert ,  ut  ea  prwtermiserit  sive  dempierit  quee  in- 
credibilia  lideri  poteranl.  Ipse  deinde  attexit  plane  odmirabilem,  ac  supra  Itominum  fidem  slupendani,  S.  liena- 
l\  reiuscilationem,  factam  post  annos  septem  ex  quo  hic  obiernt :  quic  a  Fortumito,  ut  ideni  fntetur ,  oniissa  fue- 
Tit.  ft"  Quod  conlrasuam  consutHudinem  Fortnnalitm  appellat  bealiim  iis  vfrbis  :  liret  illud  beatiis  Fnrtuiri-. 
tiis  piopler  niiiiiis  '  ndinles  (nii  seril,  elc;  ti°  in  ea  Vitaplitra  plane  adrersttntur  stylo  et  consueludini  Gregor, 
Tnron.,  quod  iiidicioest  ipsum  sua  manu  illam  non  correxisse  ;  poslremo  illa  in  Vita  laudutur  supr.  ponlifex 
Gregorius  Maqnus  qiti  ait  :  Fnles  nnii  lialiet  ineritiini  cui  buiiiana  ralin  prx>liei  exiieiiiiieiiiuin  ;  at  Greijorius 
Magnut  nonnisi  an.  5110  liomanam  sedem  conscendisse  legilur,  cuin  S.  Gerniaiius,  ad  qiiem  Vita  illa  emeudala 
mittitur,  decet>,erii  an.  o79. 

Hitce  addunl  Bolland.stm  (id  quod  et  Lawioius  nnte  ipsos  adverterat  cilalo  supra  loco),  quod  cum  Magnobo' 
dus,  sive  Magbodus,  episcopiis  Andegavensis,  alteiam  S.  Maurilii  Viiam  se  scripsisse  falatiir  an.  C2il,  posl 
obitum  Giegorii  Turon.  an.  ^S  laniitm,  Itaitd  facile  Vitam  a  Forlunaio  clitcubiulam  et  a  Grttjorio  ccrrcctnm 
ignorare  politit,  nec  eailem  iion  usus  fuisset,  li  niodo  cogiwsset  exstiiisse;  cum  ipsc  titmen  ad  novam  S.  Maurilii 
Yitam  elucubinndam  nionumentis  soluni  iis  adjuium  se  /iiisse  comntemoret  qua;  a  Juslo  pretbijlero  relicta  fueranl : 
eujus  propterea  tnntummodo  meniionem  facit. 

Cl.  vero  Huinart  in  Prcef.  ad  Op.  S.  Gregorii  Turon.,  num.  80,  eamdem  rem  evincil  ex  dunbus  mss.  Codicibus 
iino  scilicet  Vindocinensis  monasltrii,  ab  annis  (iOO  circiler  exarato,  altero  vero  biblioiltecie  S.  Gerniani  a  Praiit 
iinnorum  500,  in  //uibus  Viia  S.  Maurilii  tcripia  fuisse  legitiir  jussu  Raiiwnis,  qui  in  Catalogo  episcoporuni 
Andegavensium,  scriptd  sub  Eusebio  episcopo,  trigesimus  tjuintvs  iltius  ecclesice  episcopus  numeratur.  En  verba 
Codicum  mss.  :  Raiiio,  qiiondam  S.  Mai  liiii  quolidianus  discipulus,  et  semper  canoiiicus,  ac  posl  iiioiliciim 
S.  Andegavensis  Ecclesi*,  cx  initio  Clirisiianiiatis  xxxiii  [Al.,  xxxv]  lnimilis  episcopiis,  ob  lioiinreiii  Oinni- 
putentis  l)ei,  nec  non  etejusdein  S.  Maurilii,  atqne  reniissinneni  peccamiiiiiui  animc  siix,  annn  incarn.itioiiis 
dominica:  adhuc  in  dccccv,  et  ordinationis  episcopaius  sui  iii  xxv,  haiic  Viiaiii  beaii  Maiiri  ii  scrilierc  ac  re- 
qiiirerc  jussit.  ArclianaUlus,  S.  Martiiii  discipulus  ei  iliaconus,  ju^su  prailaii  doniiiii  Kalnoiiis  scripsil  et 
reqiiisivii. 

Hisce  de  causis  eruditi  pene  omnes  in  eam  conveniuat  sententiam,  Vitam  S.  MnuriHi  (saltem  qua:  vulgo  cir- 
cumfertur)  non  esse  felum  Forlnnnli,  nec  a  S.  Cregorio  Turon.  emendatam  aiit  lefeciam  fuisse,  sed  jnxsu  livi- 
itonit  epi^^copi  Andegavensis  fitisse  conscriptam.  Ita  cl.  Iluin.  loco  supra  cilato,  Laiiiioius,  Tillemoittius,  auctores 
liisl.  Litl.  Frauc,  BollaitdistcB,  et  nlii. 

Noseam  lic  siibjicimus,  quumvis  inter  apocryplm  Fortunati  opera  amnndandamjudicemus.  ut  exslat  apud 
Surinm  nd  diem  18  Seplemb.,  ac  illam,  qitibus  lisum  csl,  notis  illustravimus,  addenles  rel  ea  quie  Boilandy,la- 
erudiiistime  itdnotantnt.  Porro  in  liac  Vita  quam  Snrius  edidil  de  Magiio  Gri-gorio  menlio  non  fit ,  nec  ulktm 
tjus  lestimonium  refertur,  secus  alque  nolavit  Launoius, 


S63 


^ENANTIl  nON.  CLEM.   KORTtlNATI  OPERUM  PAUS  II. 


564 


VITA  SANCTl  •  MAURILII, 

EPISCOPI  "  ANDEGAVENSIS. 


I.  M  luriliiis  Mcdinliineiisis  oppidi  indigena  exsti- 
1:1,  p»reiitiliiis  .'pleniliitissiinis,  ci  ab  ipsis  pene  ciiiia- 
liiilis  u  Ijcaio  Mailiiii),  qiii  illis  leinporibiis  Mediolani 
sibi  <  iiiuiia>teiiun)  collocaverat,sacris  lilicris  insiitii- 
tiis  esi.  S*'d  licato  Marliiio  Arianorum  iierfidia  ilc  oi- 
xilale  illa  expiilso  ■*,  saiiciiis  Maiirirnis  ibidein  dcnio- 
ratus  est,  i|ii(iiisi]ue  a  beato  Anibrosii>,  ipsius  civitatis 
eiii^ciip",  oflieiiiii  lccloris  accepit.  Iiiterea  p;itrepjiis. 
ipii  '  loiani  llespeiiani  peiie  regcbai,  deruiicio,  se- 
ciinduiii  praxeptum  evangelicuin  (ifaiilt.  \\x),  re- 
licla  innlre,  ouiniumque  reruni  suaruin  cupiditaie 
liabciidi,  sub  '  Juliaiio  tunc  Cxsare,  Marliiium,  qui 
tuncTuronicam  regebal  melropolim,  cxpetiil,  et  taii- 
diu  cum  codein  nioratus  est,  divinis  occupatns  officiis, 
u<que  duin  c;cicros  ecclesiasticos  gradus  grati.imqiie 
sacerdiiiii  inviius,  Martino  cogente,  sufciperci. 
Adeplo  iiaquc  sacerdoiii  lionore,  aretiorem  quain 
inier  innnachos  ducere  diligens  vilain,  ui  s  solus  so- 
liim  liberius  Dominum  sequi  valeret,  Marlini  admo- 
dum  doclrinis  erudilus,  ei  seque  benediclionibus  ro- 
boraiiis  sese  iiiTicem  o^culantcs  eliiiuluim  flentes,  ab 
eodein  ipso  iioleiile  discessil,  ei  AndegaTiirum  ag- 
giessusest  uibein.  Audiens  aii;ein  liaud  loiige  ab  i(>sa 
super  Ligeriii>  lluvium  in  villa  quadain  ''  fanum  foi« 
antiqiiissimuin,  diversis  iduiorum  culiuris  dcdicalum, 

"  Al..  Woiiri/ifTiis.  S  irius  sic  efTerl  titulum  biijiisce 
Vil.T  :  Viln  S.  ilain-ilii  episcnpi  Andegavens'*  :  ejut 
a»c(orem  <!iio  ih«s.  ('.(nlices  non  liabelanl,  jcd  cnm  con- 
flel  eiTriihimio,  ForlMKilvm  ejus  beali  viri  Viinm 
scripsisse,  et  siyliis  coiiaeniiiu,  Forlunalttiu  esse  au- 
t(ore  »  iioii  jacile  iiiiisqnom  ncyiiverit. 

l»  Aiiiiegavnin  civii;is  Galli;iriiiii  cst,  Aiidensis  pro- 
\iiici:E  iiieiropnlis,  finiiiiii;i  Tiiioiiibiis  el  ducaiui 
Biiuriceiisi.  Vicina  Occano  esl,  aique  a  Ligeri,  noiis- 
siiiin  niiniine  GallijH,  alliiitur. 

«  De  lioc  ini>na!.ierio  S.  Martini,  quod  Mediolani 
exsiiuxil,  niciilioiiem  facii  Sev.  Sulpicius  iii  libro  de 
Viia  cjiisdom,  c.  4. 

<*  S.  Ililarius,  Arianoruin  opera,  iii  exsilium  piilsus 
<"SI  poslsynoiluin  Belerren.  an.  550;  qiio  aclo  iii  exsi- 
liuiii  S.  Mariiiius  venit  Mediolaniim,  ncc  lanien  d.u 
inansiiea  iii  urbe.  ali  Auxeniio,  Ariano  epi.^copo  exa- 
gilalus,  ac  (leuirbalus  de  sini  doinicillo.  Ililariuin 
deiiide  seciitus  csi,  reduccin  ex  suo  i  xsilio,  cuin  ipse 
qiialiiiir  soluni  annos  in  Plir\gia  cxsiil  niansissel,  uii 
icslaiur  Sev.  Sulp.  Ili-»l.  t.  ii.  Si  crgo  S.  Mauiiliiis 
puer,  ac  leiie  infans,  a  B.  Mariino  Tui.  liitenis  edoc- 
lus  e-l,  ul  lioc  loco  iiarraliir,  non  is  ad  »u.  3i7  iia- 
lus  esl,  nl  voliinl  llollandista',  sed  ad  aii.  545,  vcl 
supra.  Quod  vcro  is  leclor  jain  ordinaius  a  II.  Ani- 
lirosio,  Marlinum  tub  Juliano  eipeiiiite  d.ciliir,  et  ab 
eo  sacris  ordinilius  iiiili;iliis  lui^se,  liiec  inlcr  >e  niillo 
moilo  cnncilian  posMiiit,  iii>i  Juliimt  iioinen  pro  Va- 
leiitiniuno  iirepsi-se  duaoius.  Juliauus  qiiippc  Aiigus- 
tus  aiitc  obiil  qiiaiii  Anilirosjus  Mediolaneiisis  cpis- 
copiis  cit>are:ur.  l.jiis  quippc  innr.s  lefcriur  ad  aii. 
3i)3,cuiii  Aiiibrosios  iiuii  antc  aii.  571  ^edciii  Mcdio- 

I: iisis  ecclcsi:«  i-it  ailcplus.  Maniioliodus  qiiidcin  in 

Vit:»  S.  Mauiilii,  sub   Juliano    in  Gallia»  |iruleituiu 


A  ibideni  advenit.  Videns  autem  qiiod  humana  vlriuie 
non  possct  evelli,  ad  Dominuni  mente  convcrsns, 
orahat  ut  ipse  r.muni,  ubi  diver.»is  erroribus  mcnics 
fraudabaniiir  humanai,  qiiod  ipse  non  poierai,  de- 
slrueret.  Mox  ergo  diviniius  ignis,  e  coelo  deiuissiis, 
qiiidquid  siiiiiilacroriim  et  immunditisB  ibidein  repe- 
rit,  sul)  momenti  hora  consiimpsit.  Eliminaia  igitiir 
omni  spurcitia,  bonorabilein  Cliristi  fundavil  Eccle- 
siam,  ipsamque  posimodum  fore  vicum  insiiluii  >. 
ibi  bisseuis  degcns  annis,  roultis  se  jejuniis  el  ora- 
lionibus  sedule  Domino  mancipabat  :  ubi  etiam  vir- 
lutibus  multis  claruil. 

2.  Nain  in  prxdio  quod  i  Ponliacense  vocatur  erat 
vir  quidam,  Saiurnus  iiomine,  quem  ei  utero  mairis 
sux  ainbas  manus  aridas  habentein,  in  hanc  vitam 

B  natura  produxerat.  Qiii  dum  eleemosynis  ad  plenam 
pervenissei  a^iaiem,  qiiadani  nocle  per  visum  adnio- 
nilus,  audivii  vocem  dicentein  sibi  :  Vade  ad  viniin 
Maurilium,  etdeprecare  ipsnm  ut  signiim  sanctae  eni- 
cissuper  manus  tuas  faciat  :  et  statiin  sanaberis. 
Expergefaclus,  cucunit  ad  viruni  Dci,  provolulusqiie 
pedibus  ejus,  lolus  infiisus  lacrymis,  suppliciter  de- 
precabaiur  ui  sibi  manum  iniponeret,  eiponens  i!li 
visionem.  Tiinc  beatus  Maurilius  loia  die  ei  lola  nocte 
jejunans,  et  in  precibus  solo  proslratus  perseverans, 

scribit,  jam  lectorem  ordinalum;  sed  relicet  quoJ  a 
U.  Aiiibrosio  illuin  in  gradum  fuFril  asciiiis. 

•  Auclor  Apoloitix  adversus  Launoynm,  pro  S. 
Henaiu  cdi'x,  noniine  Hesperiae  i;on  toia:ii  Italiam, 
sed  Galliam  Cisalpinam    puiat   iudicari  :  rcferente 
C  Bulland. 

(  Esi  mei.duinlibrarii.  Legendum  fortasiis  Yalen- 
tiniano. 

t  Magnnbodu*  narrat  S.  Macrilium,  amore  solitu- 
dinis,  a  Mariino  Turonensi  sccessis.-e. 

^  Idein  boc  tanuiii  in  tcrritor  o  .\nileg.<«vensi  rcfert 
fiiisse,  in  luco  qui  ni-rininatur  Calouna,  super  IIiIik 
Ligeris.  Porro  \icus  iile  (uti  iiutaut  liollandisui-)  csi 
iii  Andensi  comiiaiu,  quaiuor  circiier  inilliaribus  ab 
Andegavo  ilist.ns- 

'  Latinoyus  ponit  S.  Maurilium  annos  40  eo  iii  vicu 
baliltasse,  aiiiequam  cpiscopiis  crcaretur  :  sed  ei  noii 
asseniiiiiur,  ul  i>Iit>i  osicndere  conaliiniHr.  Si  illnd 
coiic('d:iiur  (|uod  opinaiur  l.auniiyus,  lota  fere  corruii 
dtf  K.  Maiii  iliu  bislori:i'  seiies  ac  vcrilas.  Magnol  odiis 
iiiiIIhii  Ijcil  iiieiilioneni  de  teinpure  qun  S.  Mauri- 
liuseuse  iii  loco  iciiuii  :  suluiiiinodo  laiidiiia*sereDs 
ibi  in:in.siS5.',  qiicaii  onui  episccpatut  accepil. 

)  lii  Viia  a  illagiiuliodo  scripia  lo^iliir  fociaceMtt^ 
D  RollandisUc  suspiv.iiiliu'  Po.iiHm  Andegavtnte  hic  iu- 
dicari  :  i  Galliie  iii  Aiidcgavcnsi  provincia  u.plduluiu, 
Iribiis  a  Saliuoriu  iii  iiitTidicin  inilliaiibiis,  cl  oclu 
Aiidcgavo  dissiliiiii.  ■  (•ivgoiius  Turoiieiisis  iii  lili. 
d«  Vitis  Pjtruin,  tap.  Kn,  1'oiiliaciini  iiie.norat  lU  II- 
iiibus  Diluriciiiii,  ulii  inoiiasieriiim  a  S.  lliso  «libMt* 
conslrucluiii  fui^ise  iiarral.  Difliiile  saoe  esl  cerlu  df> 
liiiire  quu  iii  loro  cs%el  lioc  sitiiiii  quod  liic  roiiti  i* 
ceiiso  appellatui. 


565 


VITA  S.  MAURILII  ANDEGWENSIS  EPISCCPI. 


566 


pro  agroio  fiiletiier  precabalur.  Mane  auiein  seqiienti  A  evaiiere  valeamus.    llllco  auiem    in  ailversum  signo 
crucis  signuiu  super  manus  inlirmi  deposuit,  et  ei- 
leiiiplo  ftaiias  reddfdit. 

3.  Koii  mulio  po.«l  temporo,  niulier  qu*(lam  Nan- 
Heiensis  incola,  uiale  a  da:monio  vcxabatur,  quanx 
lolocorpore  dcbilem,  sed  el  caxani,  Uimiiie  privato, 
reddidii.  Qus  geminis  \iiici.i  caienis  a  lldelcbus  ad 
vihifn  Dei  deducla  est.  Aliera  vcro  die,  ubi  in  eaiii 
sanrtns  sua  lumina  direxit,  inox  illaiii  dxmoniiim 
deseruil.  Tunc  crucis  sigiio  lumeii  reddidit,  et  qu;«; 
«aieiiis  vincia  ad  beali  viri  deducta  fueral  ecelesiaiiv 
libera  et  incolunils  repedavil  ad  propri». 

■4.  Sub  ipso  fere  leinpore,  duin  qunlam  paslores  in 
eadem  regione  doniinorum  suoriiiii  pecora  pascprenl 
el  vlgilareni,   eoruin  unus  duin  nociu  pecora  custo- 


sancta;  irucisopposito,  daeuiiiniiirepenie  elevaio  ma- 
gno  rugitu,  non  sine  iinmenso  feiore  fiigeruat.  Ille 
aiiteiii  oinniuni  iduloruiii  siniiilacra  coaduiiari  prx- 
cepil,  ei  ignilius  ea  coiicremans,  in  favillain  redegit. 
Deindc  mundans  dilger.tius  lociim,  ibidem  lioiiorabi- 
le  inonasterium  siaiuit,  quod  :id  glor.am  Cliristl,  el 
lauilem  niinc  usque  permaiiet  contessoris. 

7.  Munachus  quidam,  Clemeiis  iioinine  ,  per  Ires 
jiigiier  annos  quaternis  febribus  urebatnr.  Aitere- 
bat  eiiim  niinium  ««lus  cuin  frigore,  el  erai  ei  lior- 
ror  cibi,  quoniani  defeceratvirtus  stomacbi.  Cumque 
tali  dolore  deliceret,  janiqiie  dc  viia  desperaret,  aini- 
coruiii  inoniluad  beatum  virum  se  transferri  prxce- 
pit.  Qui  ul  ejus  prasentiam  videre  proineruit,  <=  eu- 


direl,  mordetiir  a  vipera.  Cujus  virus  se  repeuie  per  B  logias  s:iluiis  dari  ab  eodera  lidelilcr  postiilavii.  Qiia-i 


oiiiDes  pueri  veiias  inludit,  et  totum  liomiiiem  in  tu- 
inorem  convertii.  De  quo  cum  niliil  aliud  pra;stola- 
reiiir  nisi  interitus,  quia  jam  scmivivus  jacebat  ex- 
lensus,  tuiic  caeteri  pastores  tide  commoniti  prxsen- 
ii:e  deferunt  confessoris.  Tmic  sancius,  oculos  ad 
eceluin  erigens,  universa  piieri  iMeinbra  signavit,  et 
in  ipso  \ulnuscul<>,  per  quod  »i|ier;H  virus  iiilluxeral, 
de  propria  s^iliva*  signum  cruci-  impressil.  Slaiiinque 
M  nninibus  corporis  pariibus  revucatum  virus  cucur- 
rii  ad  ipguui  per  quem  se  iiiimiserat  locum,  el  inie- 
gToB  saniiati  redditus  est  p::er. 

5.  Quxdam  Andegaveiisis  lerriiorii  inatrona,  vin- 
eulo  conjiigali  nexa  ,  ex  lempore  su.'e  cnpiilaiionis 
sierilis  permanebat.  Quxdum  pro  adipiscenda  prole 


dum  sancius  sanciificatiis  ex  more  porrigeret ,  lan- 
guor  ul  funius  evanuit ;  moxqne  oinni  viitute  robo- 
ratus  siinnsad  propria  reiiieivii. 

8.  Proiimissane  exinde  diebus,  dum  negotiatores 
inier  divcrsas  merciiiin  copia.,  ^  sciicos  uiiiusqiie 
sexus  juveiies  venales  liabereni,  et  ciim  eisdem  ad 
liispaniam  tenderent,  per  Calonnx  prxdium  iler 
agebant.  Prxtereuniibus  auiem  secus  xdein  beati 
viri,  unus  eorum  qui  venundandi  dncebaniur,  niaguo 
prosilieiis  impetu,  ecclesiam  ingiessus  est,  ei  provn- 
Itilus  cuiii  lacryiiiis  i;eilibuscoire->soris,orab:it  ut  sui« 
precibiis  aiil  pretiis  sese  pro  Dei  amore  redimerei, 
secumque  reiineret,  qiii  furtiin  de  prupria  captivaiui 
patria,  vendcndus  duceretiir  in   alienam.  Cujus  ver- 


Dominum   depreearciur  assidue  ,  et  neqiiaquam  vo-  ^  bis  et  lleiibus  souin  pairioticum  recognnscens,  coiii 


luin  suum  obtinere  valerei,  ac  procederet  inalura  in 
anwis  desperaiionis  adepiimc  [Pro  adipiscendie]  jain 
prolis,  ad  beatuin  viruin  se  tuta  convertit,  utqiiud 
ipsa  noii  merebaiur,  iile  apud  Dominum  suis  meriiis 
obiineret.  Ei,  si  suis  prccibos  lilium  seni  femina; 
impetrare  potuisset,  ipsum  se  Dnmino  oblaiuram,  ei 
perpetuo  serviturum,  lolafide  ac  voio  poHicebaliir. 
Intuens  aulein  vir  be:iius  inulieris  fidem  aclaerynias, 
Doininum  proea  depreciturus  acces^ii.  Exaudivitque 
Dominus  virum  sancium  ,  et  deprecartti  feminse  con- 
eeptura  dedii  et  partum.  •>  Quem  illa  ,  sicut  promise- 
rai,  Diiminoconsecravit  liabeiidnm. 

6.  Non  longe  a  vico  Calonnae,  quem  vir  bealiis  in- 
cotelwi,  erat  quidamcollls  Praesciacus  nomine,  diver-  ij 
sis  idoloruni  titulis  decoralus.  M:iurilFus  vero  doleiis 
illam  longiusmanere  supersliiionein,  ubi  diversaruin 
credebat  inesse  jierdiiionem  [Forte  edd.  aiiiniariini], 
quadam  die,  adliibiiis  secuin  p;iucis  lidelibus  viris, 
perrexil  adlocum.  Cumqiie  perveiiissct  .id  idulum  ut 
illud  everteret,  dxmonla,  qux  ibi  latebant,  clamare 
eteperunt,  dicentia  :  Quid  nos  et  bic,  Manrili ,  per- 
sequeris?  fn  his   regioiiibiis   nullus  est  locus  quo  le 

*  Hagnobodtts  narrat  S.  Mauriliiim  infudlsse  s^li- 
vam  in  <is  pucri,  atque  hiiic  illuni  sanita  em  ronsr- 
eutum.  Simile  fere  huic  niira<  uliiin  a  S.  Mail  no  Tur. 
editum  legitiir  in  ejus  Vita  a  Fiirtuiiaio  scripta,  lib.  iii. 

^*  N3rr:it  Magnnbudus  linnc  |>ostea  siiccessisse  ipsi 
Manrilio  in  serie  Andegavensi;  aiqoe  adeo  noii  aliiis 
iiic  fuit  quam  S.  KeiiaUis,  de  quupostea  erU  serioo. 


inotus  pia  mi'iiie  saicrdos,  siiie  mora  pro  captivo. 
ipiius  diimiiio  suppiicatiirus  egreditur.  Scd  cuni 
domiiiiis  ipsius  sumiiia  obstinalioiie  id  lieri  posse  ne- 
g.irei,  iiinuit  suis  iit  ipsQin  de  ecclesia  velociier 
cxtialiereni.  C'.edeiiiiliiis  au:ein  ininistris  vimqiio 
facientibiis,  acdomini  sui  prxceptumexsequentibus, 
immensis  capiivus  clainareccepii  vocibus  :  Mi^ereru 
et  succurre,  serve  Dei,  queui  devotiis  liberandus  ex- 
pelii.  Sacerdos  vero  llexis  solo  paiilnluni  genibiis, 
elevatisque  iii  cffilum  manibus,  inqiiit :  Dumiiie  Dens 
oninipotehs,  qui  in  aiigusiia  ccnsiituiis,  et  dc  tii:i 
misericordia  vere  confideiitibus  succurris,  subveivi 
IiuIg  captivo,  pro  quo  te  supplex  exoro.  Ad  hanc  vo- 
cem  lanta  vis  febrium  domiiium  ipsius  arripuit,  ut 
anieqiiam  poeniiere  succurrerel,spiriluui  exhalarci  ', 
Tunc  lanta  forinidine  c.Tteri  percelluniur,  nietuen- 
tes  ne  sese  vivos  terra  a';  sorberet ,  ul  unanimcs  ex- 
peterent  sacerdolein  flebiliter,  expostulaoies  qua- 
leniis  et  sibi  indulgeiuiam,  et  defuiicto  suis  meriiis, 
acquireret  vitain.  Vir  vero  beatus  nimium  metuens 
ne  ipse  occasio  etcausa  illius  essel  perditionis,  pros- 
liaius  lerrx  immensis  siiigultibus  iiivocatChristuni, 

'  Dc  eulogiis  vide  quse  adnoiavimus  ad  c.  12  I.  xi 
Op.  Foriunai. 

^  Vox  ciirrupla.  Surius  adnolal  Italos  ;  an  serios 
legenduin? 

<■  Magiiobodns  dominum  servi  non  emortnum  fuis. 
se  n:irr:il,  sed  ita  aegrotasse,  ut  morti  esset  proxi- 
inus  ;  atque  ex  precibus  S.  Maurilii  vitam  impetrasse. 


SC7  VENANTII  IION.  CLEM.  KOP.TUNATI  OPEUUM  PARS  II.  K6i 

iit  (lcrtiiiciu    rcilJeret  a:iiiii»rj.  Nec  aniea  surrexii  n  \  illtij  dicenlis  Doiniiii  :  Iiilirinus  fiii,  et  visJlaitb  oi* 


■ulo  diiiiec  et  Jefuncto  vitain,  ct  capiivo  acquireret 
lilierlaiem.  Nfgoiiatores  denique,  nt  rctroacia  prai- 
tnmpiio  iiidulgere  ur,  niults  donariis  ipsuni  lioiiora- 
ttranl  locum  ;  qiiK  prope  oiniiia  beatus  vir  in  usus 
ptniieium  depniavit. 

4.  Mniiniiii  pr.cicrei,  ut  necessituiin  cogil  hnma- 
I.»,  ■  navis  Argo  liaiid  niodica,  mercibus  relerta  per 
Ligeriin  vchvbaiur.  Qiix  coiitra  Culunnamcuinascen- 
dcrol,  siibito  liirliaiu  cum  flamine  poniu,  navis  in 
verligiiiem  roialiainr  :  fraiigiliir  aniciina  ,  et  nunc 
prora  siibrigilureluvata  in  lliictus,  nmic  piippis  de- 
priniitiir  inier  umlarum  liiatus.  Vicii  ergn  n:iuiae, 
lantxque  teinpeslaiis  timore  pcrierriii,  de  prnssenti 
jnni  desperanles  snlnte,  omnia  navis  armamenta  je- 


(Mttith.  xxv),  siaiiui  proQciscilur  cum  eisdein.  Ve- 
iiirns  aulein  in  domum,  niure  sun  priiis  prostravitse 
ad  oratioiieni.  Deiiide  benedicti  olei  liquorc  inolieriii 
nicmbra  peruiiiii  :  qiia  siaiim  omnino  iuculumis 
EurreJtil. 

iS.  Inierea  linm  lalibns  bcaiug  «ir  in  vico  Calon- 
nae  noreretmeriiigct  virluiibus,  urbsAndegava  pro» 
prio  *■  |ia«iore  viduaiur.  Tuiic  plelis  urb:ina  el  univer- 
sa  nobilitas,  collectis  eliam  uiiiliMue  sacerdotibus,  in 
ununi  vcniTe  consiliiim,  conquireiiies  qnis  eorum 
siibstiiui  deberet  in  poniiflcale  minisierium.  Sed  re- 
vera  aut  nobililalis  vcnloso  favorc.aut  pccuniis  sub- 
rugali  ad  taiili  culniinis  digiiilalem,  quid^m  alios 
prxferebant ;  idenqiie  in  unum   non  vatebani  venire 


ceriMii  in  litiu?,  solum  pr.tstolaiiies  interiiiim.  Tiim  B  decreluin  ;  eo  ijuoJ   scripium  esi   (Atia.  \.) :  quod 


repcnie  iiumen^^is  vocibus  clamare  coeiieriinl,  direii- 
les  ;  Miserere,  vir  Ciirisii,  Miiurili  ;  succurre  iiosiro 
iiaurragio,  potcs  eniin  obiinerc  a  Chrisio,  quivilam 
acqnisisli  defunclo  Ad  quornm  voces  exsurgens  ab 
itraiione  Maurilius,  fcstine  cucuiritaJ  liiliis  ,  et  ele- 
vam  in  adversiim  crucis  signo,  imperii  procelise  nc 
sxvirei.  Cedunl  mox  (leposilo  rigore  spT:iinina  :  lii- 
luescenles  unJ.c  verlu:itur  in  xqiio>a,  sub^cqiiiinr- 
<|iM>  Si>rcna  iraiiqnilliias,  ilKnesique  nauix*  aJ  poriiim 
nplatuin  feliciicr  pervencruni. 

10,  Erai  familiare  beato  viro,  ul  nunc  cfclesias, 
iiUDCinnriDOs  lanqiiam  verbi  Dci  ndelissimus  dispcDsn- 
torriicumiret.  Et  ne  ulir;i  niodum  faiigaiusdeficeiei, 
liabcbat  biimilis  sessor  a.>cllum,  qiio  sxpiiis  ntebatiir. 
Uiiein  nocuirnis  lairo  temporibiis  furari  iion  nieluii. 
S<'d  infcbx,  dum  furaiiir  asellum,  arripitur  a  dxmo- 
iiio.  el  sic  iteviaiis,  per  ioi.im  iioctem  illudilur  va- 
);abundus.  Maiie  aulem  reJJiio,  anti'  fores  beati  vi- 
li,  exsensis  |AniensJ  ipse  adfii:i  ciiiu  asello,  criroen 
quod  (OMin>iserat  invilus  coi.Uteliir.  Deinde  arreptns 
»  d.Tmonio,  fiigere  nililur  ne  ciireiur.  Sed  vir  beaius 
furiosiim  per  ex<'rcisini  giaiia^n  prius  n  Jxmone  li- 
lieravit,  ct  post  -a  crimine;  recepio  .asino,  absolvii.  Et 
quia  iiecessiuic  coepcrat  furari ,  non  vitio,  tres  in- 
Euper  ilii  aureos  Jedit,  ac  Junisil. 

11.  Mairiina  qu:edam  Dobilis,  pra:dives,senatoria 
ex  genere  oriuiida,  Anielia  iioiniiie  ,  gravi  rteperat 
incominoilo  urgeri.  Qnod  cum  per  duodeciai  nnnos 
piTliilisset,  omiiesi|ue  res  siias  in  niedicormn  arles 
«'vpeiideret,  nullum  iiicoluuiitalis  remedium  assequi 
nietcbaiur  ;  et  quanio  curiosius  lotuni  artis  sux  iu- 
gc.niam  in  illam  inipeuderi  t.tuJiii-^seni  ,  lanio  sem- 
pcr  deterius  iuconiiiioJo  gravabaiur.  Cum  auieiD  de 
rjus  saiiiiaie  desperaiites,  pareiitcs  de  solis  sepul- 
Mira:  necessariis  adnionerenl  ,  ait  illa  aniicis  :  Ite, 
('urrite  quaniociiis  ad  beiiuni  viruin  M:iurilinin  :  et 
si  obiinere  poiuerili*  iit  ab  illo  merear  visiiari,  con- 
lldn  (JlHid  per  ipsuin  rcsliluarsanilali.  Tunc  parentes 
ac  ainici  pcrpcic  curbU  pro  feiuiiia  bealum  viruin 
adieruiil,  piis  precibus  postuUnles  ul  rgrotam  sua 
miseraiioncTisiUrct.  Ille  ubihoc  audivii,reiuiiiisceus 

■•  MAgnobo(his  plurali  nominc  naVM  ctpiimil. 


non  est  ex  Deo  coiisiliuin,  non  poierit  uni|uam  sta- 
biliri,  sed  siilvi.  Diiin  ergo  lixc  iiiviccm  volverenl, 
iiec  defiiiire  valerent,  subito  sanrtissiinum  Turoiiic:i! 
sedis  arcliiepiscopum  nnnliainr  aJesse  Martinum. 
Ilnius  duiii  pene  oiiines  seiiieniiam  prxsiolareiilur. 
ali :  Viri  fraires,  audite  et  ailenJiie  coiisilium  bo- 
num.  Qiiia  Deo  vobis  electus  esi  pomifex,  ipsiim  su- 
scipite  sacerdolem.  Sane  Mauriiius,  Calonnensis  Ec- 
clesi*  presbyier,  eritponiifei  vester.  Qnod  auJien- 
tes,  mirali  sunt  :  sed  quia  Hiurilii  jnra  noverant  vir- 
t.iies  et  muiiia ,  posiposita  jam  prioii  ignorantia, 
siaiim  pari  meiile  ac  voio  iii  nn»in  venrre  senten- 
liam  ;  acoeptoi)ue  domiiii  arcbiepiscopi  prixepin, 
ccleriiine  ilirigiini  ad    vinim  Dei  :   queiii  si  [f*r<*  , 

""  exj  episcopi  auctorilaie,  de  propria  raplnm  Ecclesi», 
Mariini  prxseiitia:  nolentem  si^iuiit.  Qui  duin  cum 
Li.  Mariino  rcclesi.im  ingreJereiiir,  staiim  aj  decla- 
liinda  taiili  sacerJotis  merita,  iiivi-ocaiidore  colum- 
ba  diviniius  elapsa ,  super  capuiijisius  desceiidii  ac 
sedii.  Quod  viJentes  niulii  ,  unanimes  una  voce 
conclamaverunl  Maurilium  episcopalii  dignissimuin, 
iion  ab  homiiiibus  tanium,  seJ  ab  Oniiiipuienlc  ele- 
cium  ct  demonstraiuin.  Tunc  Mauriius,  inirat  ulii  ac 
precibus  victus,  implcns  praH:rptuin,  suscepit  sacer- 
doiiuu).  Nam,  ut  inulti  viJere  nicruerunt,  quftties 
bealus  Martinus  ad  sacram  consecraiidi  sacerdotis 
bencJiciioiiem  supcrcaput  ejus  exiendissel  lu.uium. 
semi  er  ei  prxfau  adiluin  dabal  columba.  Sicque  B. 
Maurilio  poniifice  conslituio,  et    B.  Martino  ad  pro- 

^  priaiu  sedem  regresso,  sanclus  Mariinus  referre  so- 
litus  crat  quod  ad  beneJiccnJuin  sanctum  Maurlliuin 
ponliflcem  in  coluuiba;  specie  non  soluiu  Spiriiut 
taiiclus,  sed  eiiani  aJluorii  «ngeloruiu  exerciius. 

15.  Ordiiialo  iiaquc  ad  cnsioJiani  Clnlsii  ovium 
Mauiilio  poniilice,  laiiia  iii  eo  Diiiniiu  grjiia  ruiila- 
bal,  ut  iion  roinora  per  euin  nuaui  dudiiiii  per  »p»»- 
lolns  sisuj  et  miracul.'»  fiereni.  N:«ni  laiiluni  veibi» 
d.rmones  elTuyalial,  a:grolos  sola  (iraiiono  ruraUxt, 
cxci»  sigiio  cruris  vi^uiii  reJJeb:il,  paralylir»»»  «d 
prisiiiiam  laniiaiem  niediraiiie  inerdi'  revoc.ilwi. 
Sunt  eiiam  ejus  pluriiiui  inlracuU   alia ,  i|uir,  trel 

i<  lliinc  fiiisiie  l'ros|i«ruiii  ronstat  «>  AuJrgaven- 
siuui  c|>i^ciipuruiii  r.ili.ogis. 


SCJ 


VITA  S.  MAURILll   ANDEGAVliKSIS  F.PISCOPf. 


570 


EcripU  non  inveniaBlur,   lamen  qiiia  yera  siini ,  de-  A  habitii,  nni  regionis  principiim  adli.Tsil,  profesMis  se 


ficere  nun  iiossunl,  sed  multnrnni  ore  celebraiiinr. 
Talitius  igitur  vir  Dei  apostolica  simpliciiutc  reilimi- 
tus,  cordisqiie  purilaieperlucidus,siiie  intcrniissione 
pru  sibi  coniinisso  Cliristi  grege,  iii  vigiliis  et  oratio- 
niiius  atqiie  jfjiiniis  loiura  sc  Ooniino  inancipabai, 
ut  anliv*"is  hosiis  diabolits  Ecclesiam  niillam  ex  si> 
lii  crediii$ovibusientaiido.posset  Ixderc  aut  auferre. 
H,  Proximo  autein  posi  acccpiam  episcopii  digiii- 
tatem  lempore,  dum  de  basilica  heaii  Pelri  egrede- 
reiur,  ubi  pervigil  in  oralione  tdlam  nociem  iiisoin- 
nem  duxerat,  obvium  liabuii  qMCiiidani  c.tcuui,  ex 
ntero  inatris  suae  careniem  Itiinine.  Quod  ciiiii  sibi 
a  Oomino  Iribui  per  ineriia  boaii  Manrilii  liderner 
poslularet,  beatus  antistes   paiilisper  eriibuit;   sed 


horiiilaiiuiii  fore,  qiialcniis  cnrpus  (iroprin  laboie 
casligarct.  Qui  cum  lali  proficerel  iiiiiiisterio,  laii- 
tain  copiam  rjus  incriiis  Doiiiiiius  oleribus  ilabal.  ul 
oiiiiiibus,  quibuscumque  neeessc  fiierat,  c\  ei>dcni 
suriiciciner  ininislrarel,  el  tainen  olera  niinquain  dc- 
(icerent.  Undc  perpluribus  placebat  el  beiie  ab  oiii- 
nibiis  ainabatur. 

16.  Intert-a  plebs  Andegavorum,  coeliliis  sibi  quon- 
dam  commisso  viiluata  pastore,  non  miiiimo  pavore 
percelliius,  crebrisque  visionibus  minaiur,  pers:cpe 
eiiain  adinonetur  uii  proprium  pistoreni  circum- 
qiiaquc  perqiiirerent,  el  nisi  Maurilius  inventus  suie 
rcildcretur  Ecclesix,  urbein  Aiulegavain  celerius  fora 
siibveriendain.  Unde  ejusdem  regionis   tota  nobili- 


c.uin  super  oculos  ipsius  signiiin  s.inci;B  criicis  iiii-  '   ws,  sed  et  vulgaris  immensitas,  collatione  facla ,  in 


primeret,  eriiinpenie  niox  s.uiguine  cuni  dolure,  lii> 
inen  liabere  pronieruit.  Tuni  bunio  ipse  pro  Hiiiore 
besli  Maurilii ,  eidtiin  bcaii  Petri  Iradiius  basilicie, 
•luaniliu  iii  reliijuiiin  adv  xii,  fidcliter  servivit. 

iS.  Sequenii  die  heaio  Maiirilio  cpisropo  in  eadem 
beati  Peiri  basilica  s:iiictain  solemiiiiatem  cele- 
brante,  advenit  cum  inoriente  piier»  mairona  ,  cui 
qiiondjm  sierili  eumdetn,  ul  nascerciur,  .inte  cpi- 
scopatum  apiid  Duiiiinuin  suis  meriiis  obiiniierai ; 
posliilans  ut  filio  siio,  qucm  Doinino  hnbcndiim  ob- 
tulcrai,  inanuum  suarnm  iinpnsilione  Spiriluni  san 
ctum  darei,  antequam  oliiroi.  Sed  rcmorante  in 
sancla   corporis   et  sanguinis  Clirisii  consecralione 


uniiiii  venere  decietiim,  eligentes  e  concivibus  qua- 
luor  difTiis^c  viriiiiis,  et  fidei  viros.  Quibus,  qiii  ne- 
cc»sarii  ad  lanli  itineris  erant  supplenda  negolia, 
sumptibiis  cx  votn  collaiis,  pr:ecipiuiit  ne  unquam 
reverterentnr,  nisi  priiis  prnprium  iiiveiiissent  p:i- 
trunum.  Qui  fiiiicii  legaiione,  iirbes  oppidaque  ei 
vicus  oiniies  piM^terleguni,  oinnique  ft^re  finrnp:!  cii- 
cuniita,  scplinio  landem  aniio  iii  piries  (iallia:  re- 
vertcntes,  et  luiniiiie,  qnein  quicrebant,  iiivento, 
diviiio  diintii  ad  porliini  Uceaiii  niaris,  qui  iii  Rri- 
t:iniiia  iiiaiiei  niinori ,  pcrveneruul,  quateniis  cis 
niarc,  qiieiii  iiiveiiire  non  poierant,  irans  niarc  qux- 
rere  niieruiiliir.  Prxsiol.inles  igiiur  navem.  cum  qiia 


paiiliiluin   prxsule,  puer   exces^il.    Rspleto    autem  p  caepiiim  fxpleie  vDlcreni  obsei|uiuiii,  ilum   reside 

sanctx  solemnitalis  mysierio,  el  obitu   pueri,    qiii        "  "  '    ' """■ ~    ' .i;-:~...»    :....» 

absque  cbrismatls  dono  excesserat,  pnecognilo,  tu- 


tum  id  su.t!  desitudlni  dcputavit ,  lacrymis  innllo 
tempore  irremediabilibus  sux  culpaui  lugens  inolie- 
dieniix.  Cui  cum  nec  isla  sufficerent,  diu  mulium- 
que  quid  agerel  secuiii  aniino  cullucianie,  lamlem 
reperit  qiiod  iiiter  coiicives  lani.-«  negligenii.-B  pia- 
4'ulum  plene  expiari  nequirel,  nisi  singularis  ela. 
psus  patriam  civesqiie  relinquercl.  Tali  igitiir  re- 
(lerto  consilio,  occulte  semetipsiim  exinde  eripiiit'', 
ei  sanctorum  reliquiis  quibiis  Ccclesi;<  Andegavensis 
decorabalur  sccum  claves  deportans.  Cum  aulem 
pervenisset  ad  mare,  divina  providentia,  qni  mane- 
bat  in  littore,  diem  transitus  siii  exaravit  in  Inpide; 
sicque  asceiisa  pnppi,  iiiclioaii  iiineris  ccepii  maiu- 
rator  existere.  Cumqiie  processissel  in  altum,  el 
quaro  claves  ^*  reliquiaruin  secum  detulerit  cogiia- 
ret,  iiisidi;inte  bumani  generis  'iiiitnicn,  ui  dolorem 
^ancto  viro  super  dolorem  imponeret,  repenle  cla- 
ves  de  inanihiis  elaps;n  siibniergunliir  in  sequore. 
Tunc  cum  lacrymis  id  feriur  exclamasse  Maiirilius, 
qiintl  poslea  probavit  evenlus  :  Nisi  bas  iteriim,  in- 
qiiit,  claves  videre  meruero ,  pairiaui  urbemqiie 
niinquam  repetam,  quam  effuiiio.  Transmisso  igiliir 
inari,  quo,  quis  essei,  abscondcre  potuisset ,  mutato 

•  Oe  b.ic  fuga  ne  verlinm  qiiidein  Magnotiodiis. 

k  Magnnbodtis  lotam  banc  bisturiain  de  fiiga  S. 
Maurilii,  de  amissis  clavibus,  ac  multu  p.osl  leinpore 
iii  pisci»  visceribus  invcuiis,  de  eodeni  S.  Maunliu  iii 


D 


renl  iii  lillore,  scriplum,  qnod  siipr;i  diximiis,  inve- 
neriiiii  in  silice  :  llic  iransiit  Maurilius  Aiideg:nui'Uin 
episcopus.  De  tain  evidenli  igilur  alacres  elTecti  iii- 
dicio,  trnns  voiitnm  abiere.  securi.  Cuinqiie  iu  iiiedio 
tranqiiilli  «quoris  mari  essent,  ecce  repente  emer- 
sus  e  gurgiie  piscis  immanis,  prosilivit  in  navim.  De 
quo  ciiiii  Deo  gralias  retulissent,  i|isuiiiquc  pisceni 
exenterare  toepisseiit ,  leliqiiiarum  claves,  qiias 
Mauiilius  iii  inare  perdiderat,  iii  piscis  jecore  repe- 
rerunl.  Quas  recognoscenics,  niniium  miranies  lur- 
babantur  aiioniii,  meiuentes  iie  cum  ipsis  Maiiriliiis 
naurragiuin  passus,  hominem  exissel.  Deinissis  igi  - 
lur  de  navi  anclioris,  in  hoc  siantes,  utde  inari  re- 
vertercnliir,  assereirtibus  nuulisMauriliiim  esse  dc- 
fuiictuni  ;  singuli  seQiieiUi  nocte  iinun)  eiimdeinque 
visuin,  Domino  trihueiite,  vidcruni.  in  quo  diciuin 
esi  eis  :  Nolite  meluere,  nec  revertamiiii  de  iiinere, 
coepium  matiiraie  negoliuin  ;  prociit  dubio  diu  qniB- 
sitiim  veslruni  iiivenietis  desideriuui.  Mane  aiiteni 
reddilo,  quid  singiili  videraiit  iiivicem  referebaiit. 
Unde  adinodum  rohorali,  iler  quod  ceperant  avdlns 
peragebant.  Unde  lactuin  est  ui  angelico  duciu  ad 
domum  priiicipis  cuni  qiio  .Maiirlliiis  b.ibii'ibai,  re- 
cto  iiinere  ducerentur.  Ingressi  auteni,  illico  voc:iri 
Maurilium,  ui  cuin  oleribus,  qiiibus  rex  uii  eiinsue- 

diimo  rcgis  iiivenio,  apud  quem  horiul;ini  munere 
liiiigebatiir,  de  Ueiialo  piioro,  po.st  aniios  seplciii,  t\ 
qii»  detesseral,  ail  viiani  revocalo,  praeleriiiiitit,  ac 
ii>;  veibuni  qnidem  de  bis  facil. 


571 


VENANTll  IION.  CLKM.  FOrmJNATI  OPERUM  PARS  11.  578 

»erai.  octurrerei,  aiKlierimt.Ociiloriiiiiaiiicin  aoieni  A  <\»e  fugaio  dolore  ,  nianiis  inlegre  rcrornianiur  ^  tii 
iii  parleiii  i|in    illiiin  iiicluuiari  aiulitiraiil,  iliri^unl 


nec  mora  cuin  oleiiUus  accurrere  .Mpiiriliiiiii  foii- 
fpeieriiiil.  yueni  ul  cogiiovibseiil,  prosdaii  peililius 
ipsiiis,  ciini  iiiagiio  nclii  ro;!al)ani  ui  propri»  subve- 
tiirel  Kcclesix-  aliue  civil:«li.  Atl  (luoiiim  n«liiiii  ciiin 
sfi  ne^are  iioii  possel,  obsiupcfaciu-,  cuni  bcryniis 
repugnnre  rseiiil  olinixius,  diceiis  :  Voio  ineniei  ac 
iurameiiio  coiisirinxi,  nuiiquam  in  |iairian<  reversu- 
runi,  iiisi  claves  videre  niererer  iierom  t|nas  aiiiisi. 
Qiias  slatim  ciliiUeiites  ,  (|iiiil(|ui(l  io  niari  videiaiil 
vel  pertuleranl  ex  oidiiic  rolerebanl.  Sialiin  lia-e 
faina  pervolai,  ipsumi|oe  solliciliil  regein.  Miramur 
cuiicii,  ci  quem  iil  liortulanum  hubuerant  nunc  iit 
beatissiiiiiiiii  pr;esulciii  veneranles  adorani,    miiltis 


60.spes  cuin  gaudio  esl  regrcssus. 

)8.  Aller  i|uidani,  Bel);icus  nomlne,  priino  dlr 
Pascltie  proprias  segeles  servis  propriis  lemerario 
jure  miindare  prxceperal  .  Mancipia  nulem  cuin  re- 
iiiii  coepisseni,  ac  dicere  cuntra  ausiorilatom  fora 
ut  lali  die  opera  agerenlur  servilia,  domiiius  eo- 
rum  iit  id  agerent  invilos  coegii.  Sed  ciim  segetes- 
iiigressi,  lolia  el  quaecunqiie  inulilia  sarrire  tentng- 
grnt,  inox  Belgious,  oculorum  ca:ciiale  percussus, 
cocpta  deserereiit  iinmeiisis  vocibus  clamabat  iiivi- 
tiis.  Cum  autein  per  tres  annos  in  ea  cxciiate  perman- 
sisset,  dum  beatum  Maurilium  pro  commissi  sibi 
populi  salvaiioiie,  ut  cpiscopis  nioris  est,  vicos  ac 
villas  circuisse  audisset,  cogenlibus  coiitiiiuis  dnlo- 


eum  iiiiineribus  liunorarc  cerianies.  'lutic  Mnurilius  B  ribiis,  seiJiiliis  ac  devntus  eipetebat  iit  ei  vel  vesti- 


101  preciliug,  iii  regrederetur,  ri  iniraciilis  victiis , 
diini  solliciiior  cunctaretur,  el  vigiliis  aiqiie  oraiiu- 
iiibiis  insoinnem  diicere  se(|iienlcm  di^poiierct  iio- 
ctem,  laiKlein  fatig;itus,  paiiluliiin  olHluriniens,  vidit 
angelum  dicentem  sibi  :  Snrge,  Maiirlli,  et  popiilo- 
riiin  le  reqiiireiuiiiiii  exscqiiere  voliiin.  tlcce  enim 
luis  precibiis  et  iin  riiis  libi  coniiiiissas  servavii  Do- 
ininus  uves,  prn  quilius  rogasii,  el  iusuper  rc.ldidil 
tibi  piicium  qucm  diulius  plorans  qii:Hsisli.  ^uid 
roulli'>?  Mane  reddito,  conciirreniibiis  uudique  |>opa* 
lis,  cum  inagno  lioiiore  ducitur  ad  navem,  et  iradu- 
(lus,  non  minori  gloria  excipitiir  a  p^ilria  propria. 
Taliierqiie  propriani  regressus  ad  urbcm,  n  miruiii 
ei^pectaiiiiliiis  turbis,  de  Doiiiiiii  proinissione  secu- 


menlum  tangere  sacerdotis  concedereiur  ,  confldens 
per  lioc  se  posse  staliin  saiiari.  Quod  cum  prxpa- 
ranlibus  amicis  langere  meruisset,  moi  inerilo  sa- 
cerdolis  lumeii  amissutn  recipere  meruit. 

19.  In  pago  cui  nomeii  est  Coinmonia  erat  rupes 
qua!d:>ni  excelsa  ,  diversarum  arborum  generibus 
iieiuorosa,  ad  quam,  iiuii  toto  adliiic  paganurum  ritu 
disensso ,  sliiliorum  lurba  convenieliai,  sacruruni 
suuriim  suleinnia  aMiiivcrsario  ordiiie  celebrare.  libi 
per  septeni  dies  epuland»  et  cboros  diicendo  atque 
dcbaccliaodo,  soleiunia  sua  qua»i  jure  debilo  persol- 
vebani.  Sed  qiiod  fieri  iii  viiio  pleruinqne  et  cpulis 
solei,  oria  sediiioiie,  mulli  vulnerabantiir,  nonnulli 
etiiim  de  more  ibi  jiigulabaniur.  Et  idipsum  ciim  ac.- 


itd  piicri  tiimuliiin.   Qiio   rasiris  disono-  ^  cidisset,  inevitabili  fato  Heri  proelamabanl.  Qund  ubi 


rus,   vemt 

perlo,  invocat  tliiilissiiiie  plaiictibus  Cliristum.  Tao- 
dem  aiitcm  eiplela  cnni  lacryniis  oralioiie,  ulrii|iie 
consurguiii,  .Maiirilinsde  oruiione,et  piier  de  iiiurie. 
Qiiem  sepiilormis  Spiriliis  gralia  coiisecratoiii  ,  ei 
evenlu  vocuvit  Uenaiiiin  :  qtii  divinis  ciillibus  il- 
lico  niancipatiis,  ei  a  beato  Maurilio  diligeaier  erii- 
ditus,  taiilis  promeruit  llorere  viriuiibus,  iii  post 
Maiiriliiiin  poiitificalem  Andegaveusis  Krclesix  ca- 
thedraiii  posiliiiiniis  soriiretur  et  liniies.  Qund  si 
quis  (urlassis  x»limaveril  fabulosuni,  Aiidegavaiii 
recurrat  ad  iirbem.  Ibi  enim  inveniet  preiiusissi- 
inuia  confessoium  Clnisii  Maiirilium  imineiisis  vir- 
luiibusnorciiteiii,  et  ncc  iiiinus  Renaiuoi  aiiiisiitem, 
successurein  ipsius,  miraculis  coruscanteiii. 

17.  Saiictissimo  igitur  sacerdntiim  Maunlio  pro- 
prix  gedi  restituio,  qiiid  prniimis  adliuc  exindedie- 
bus  coiillgeril.  dicamns.  Vir  qiiidaiii  avnriis,  insti- 
gatiis  ciipidilate,  arrcpta  seciiri,  die  Doiiiiiiica,  avi- 
dus  operalor  oxstilerat.  Qxeiii,  secu>is  iiiaiiiibiiu 
niai>ibus  inhxTente,  uliio  siaiim  iliviiia  subseciila 
est.  Idein  lamcn  cogpntibns  doloribiis,  po>l  iiieiises 
quiiiqne  Mjuriliiim  expeiens,  giix  ordlnem  ciiIiku 
flebiliter  confilebatur.  Ciijiis  ciim  vir  bealus  pdiiii- 
liidinem  vidisgel,  ctnmroius  gpirilti,  dolere  roepii. 
Sed  ciini  ganclus  Maurilius  inaiitibrium  lctigissct  ge- 
curis,  illico  laxaiis  oervis  ri  crcctis  digiiis,    oiiiui- 


I 


Maiirilius  comperil,  nee  inora,  cum  religiosis  qni- 
biisdain  fiairibiisad  lociim  perrexit.  l'bi  cuin  jejonio 
et  oraiione  una  noete  pervigilasset,  gallorum  canlu 
ianiu«  feior  ile  loeo  siirreiii,  ui  vii  vir  beatns  ib- 
dem  liabitare  ciiin  siiis  pussel.  Mane  auiem  rediliio, 
etiain  qui  siiperstitionem  loci  illius  aniea  servabaul, 
inielligeiiles  se  divina  vinute  perterriios,  iie  episcopo 
repugiiareiil,  ipsi  cum  eodein  omne  neiuus  succidere 
et  igni  concreinare  resiiiiabaiil.  Ila  auiem  per  ignem 
iiiunilato  loeo,  a-dilicavit  ibi  slatim  in  lionore  beaiie 
Marix  genitricig  Chrisli  basilicaro  :  et  locus  ille,  qui 
ante  rupet  vel  lucus  ilariis  appellabatur,  CMtcrum  # 
peiro!  iininen  accepil. 

20.  Accidit  iisdem  diebus  ui  beatus  Maurilius  in- 
ler  quosdam  discordeg  ob  refoTuiandam  pacem 
•  Ceiiomaiiicam  vocaretur  ad  iirbein.  Quo  cum  sine 
mora  venisset,  ei,  pace  inier  discordeg  restituit, 
reijredi  coepisset,  aotei|nani  ad  pontem  Leiig.e  per- 
venisset,  iiicolae  loci  illiiis,  ut  beiiediciionibtis  pra;- 
^ulig  (Innari  mererentur,  ejus  adveiiium  devmiii» 
pia'glolabaiilur.  Iiiler  qiios  parenles  cujnsdam  pueri 
liliuiii  suuin  nimia  inlirmitaie  ei  ttinpore  lormilia 
grav.dum,  secus  viaiii  per  quaui  transilum  tpiscopl 
fure  cogiioverant,  posueruot,  dicentes  :  Puiorit,  si 
volueili,  iiiiNiri  iiifaiituli  oiitiiiere  saluiem,  qui  iiior- 
Itio  puero  vitam  oblinuit  rliam  post  «epulcruiu.  trjl 

■  Cfnomanica,  urbs  r.Hlliai  pcrampla,  Ql    provincia;  cognoiiiini»  capul.  Siia  «»i  »«1  Sariani    Ouviuni,  itkl 
recipit  llu.fimm.  nuci.A.iin. 


O 


B73 


VITA  S.  MAraiLII  ANDEGAVENSIS  EPISCOPI 


574 


nitnique  ptier  illc  lam  gravi   iiifirmiiaiis  ilnlore  con-  A  fragio   cnnstiiutis.   E\pergefactiis  atilem,    illis   cle 


glricliis,  et  omniuin  meiubrorum  coniraclis  nervis, 
()uasi  ii)  circuluin  involuiiis,  iiu  ut  glomeris  rniiiliiin 
polius  imilari  cerncrelur,  quam  hnmiiiis  lormam, 
Adveiiieiiie  aute;)i  episcopo,  inler  beiieiliriionis  fla- 
giiaiioneni  cuncii  caicrvaiim  ad  peiles  ejiis  riienles, 
orabaiii  ut  infirmi  pueri  pieiaiis  siiidio  iiiiserereiur. 
Coaciusergoprecibus,  prosiravitse  siaiiin  inoraiione 
cuni  lacrymis;  nec  anlea  ab  oralione  surrexit,  doiiec 
distorlis  ilbiis,  coepisseiit  se  singula  pucri  membra 
distendere.  Tunc  surgens  ali  oraiidne,  apprehensa- 
qiie  in:iiiii  piieri,  exteiuplo  incoluiiiein  reddidit  pa- 
reiitibus;  sirqiie  beaius  Maurilius  iier  qiiod  rocperat 
cjpl  cavit.  Ciini  autcni  ad  pnrliim  '  Liili  nuininis 
perTenissct,  nullam  ibidem  naviiii  rcperit,  sed  oni- 
nes  ex  parte  aliera  lenebaninr.  Nec  eliain  nauta  pa- 
rebal  qui  naviginiii  adducerel.  Qiii  duiii  prapslolare- 
Inr,  ei  iieino  esset  qui  transduccret,  repenie  omnes 
carinae,  divina  jussione  semniac  a  liiiore,  ad  obse- 
qiiium  priTsulis  iii  parteiii  allorani  dediiciinlur.  Unde 
cuin  omiiipiiicnii  beo  gratias  retulissei  ,  ingressi 
nuves,  Dco  solo  giilieriiaii>re,  ac  absqiie  buinanoriim 
iiauiaruin  adniiniculo  Iransicruni.  Veruin  tanien 
naulis  qui  accurreranl,  qnasi  si  illornm  labnre  irans- 
i-si't,  iiaulum  non  expeliius  dari  prxcepit. 

21.  Villam  quamdain  Geriaciim  noinine,  ad  ali- 
uieuta  capiivoTuiii,  vidiiarum,  piipilloruiii,  nec  non 
subsidla  clericornm  ac  paui'erum  prnfutiirani,  vir 
beatusex  rebus  Ecclcslue  cumparaveral.  Qiiam  duin 
quadaui  die,  ut  ibidcm  qiiiddarn  nperis  facetet,  cuni 
fralribus  circumirel,  repenle  *>  Cdrniipela  vitula, 
insiinctu  dxmonis  acta,  cuni  ingenti  iiiiigitu  aciorvis 
furibunda  luniinibus,  in  eum  rotatiin  cuni  magno 
injpctu  accurrebat.  Conlra  qiiain  cuni  beatus  episco- 
pus  si^num  crucis  oppou'  ret,  inox  diaiiolus  de  capite 
fjiis  in  specie  corvi  egredieiis,  evolavii,  et  subiio 
sicut  fumus  evanuii.  Mullieniin  lideliuni,  qui  conii- 
labantur  cum  eo,  ociilis  haec  coiporeis  videre  ine- 
riierunt.  Bncula  vero  gregi  siin  siaiiin  mitiorseove 
ininiigcuit,  et  deinceps  nemiiiem  Isesii. 

%i.  Qiiadain  die,  cum  per  <=  Mediaiue  fluvium  na- 
vali  siibvectione  in  Ligeris  alveo  secure  descendeiet 
Mauriiius,  jejunio  fatigaius  et  oralione,  in  navis 
puppi    paululum   obdormierat ;  cuin  siibilo,  iiuinani 


nientius  aii :  Qiiid  me  quxriiis?  vos  rralres  salisfa- 
cere  poteralis.  Tiinc  accopla.  qiiac  bciiedieli  liquoris 
crat  vasciilum,  aiii|iulla,  niox  ui  oleuin  ciiin  oratioiie 
61  sigiio  criicis  iii  giirgiiem  respersii,  illa  s%vieiis 
tempcstalis  pri  cella,  icmperaiis  flaiibus,  exieiiiplo 
cessiiv  t.  Lseii  ergo  el  incolumes  pervenerunt  ad 
poriiim. 

25.  Adnlesceiis  quidam  calecliumenus  de  numero 
Ecclesise  sibi  coininissae,  absenle  Maiirilio,  lam  velie- 
nienteiw  febrem  incurreral,  ut  anleqiiarn  sacri  fontis 
baptismaie  regeiierari  pniuisset,  *  spirilnin  exliala- 
rei.  Nec  inora,  parenles  ipsius  nnn  sine  imnieiisis 
laciymis,  diim  locus  funeri  pararetiir,  eutii  ad  ecclc- 
siain  deliilerunl,  cuin  siibilo  bealiis  Mainilius  adessu 
"  nuiitiaiur.  Qui  coiiiperioqiiod  sine  baptisniaiis  reiiie- 
dio  iililiiio  lungereiur  ofiicio,  ingeiuiiit.  Tuiic  seii 
liens  per  spiriluin  sibi  adesse  virtuiein,  egredi  oinnes 
cellulam  iii  qua  curpus  Jacebat  prxcepii.  L'bi  singii- 
laris  cum  puero  remanens,  de  more  prosiravii  se  in 
oratione  cuin  geinilii.  Et  rigaiis  laciyniis  solum,  vix 
lanluin  spatio  unius  hursR  iiilergresso,  vidil  dcfuncliini 
paulaiiin  omnibus  menibris  coiiiinnverl.  Quem  sia- 
tim,  ut  de  oralione  surrexit,  parentibus,  qni  pro 
foribus  astiterani,  vivum  et  incoliiraem  reddidit,  ac 
sacro  baptismatc  coiiseciavit.  Diins  deiiique  leprosos, 
suli  ipso  lenipore  pervariisvulneribusobsessosatque 
foedatos,  duni  saluiis  reinediuin  a  beato  posiularent, 
illos,  verbo  lanliiin  medicanle,  siib  mnmcnlo  curavil  *. 

2i.  Peregriniis  quidaii)  duin  bieiuali  lempore  poe- 
iiiieniis  liabituin  gerens,  medicinam  aniinxsuae  (|iia!- 
reiido,  vicos  et  iirbes  plurimas  circuiret,  bcaium 
Miuriliiim,  cujus  jain  bunitatis  fainam  audlerat,  qiia- 
teniis  ab  ipso  verbiim  saliitis  audire  potuisse!,  lon- 
gius  exsul  a  patria  cum  aliis  peregriiiis  itineratur 
[Al.,  iieralor]  avidus  expeiebat  ' .  Sed  anie<|uain  ad 
ipsuin  pcrvenire  poiuisset,  repentina  niorie  In  via 
praeveiitus,  occubuit  moriiius.  Ubi  cnm  peregrino- 
ruin  aliqiii,  inuliique  ex  vicinis  partibus  ad  peregriiii 
obitum  convenissent,  accidit  ut  electus  Dei  sacerdos, 
qni  pro  snpplendis  coinmissi  sibi  gregis  neccssitudi- 
nibus  infatigabililer  iaborare  ceriabat,  a  vicoKSapo- 
narin  revertens,  ad  jiisti  et  sancii  peregrini  bnniinis 
cadavcr  Maurilius  advenisset.  Qui  ciiin  debiiuin  de 


geiieris  insidianie  in.mico,  coii.crunt  gurgiiis  intu-  ^.  inore  pro  absolutioiie  anintic  fuiieris  officiuiii  exsol- 
mescere  fluctus;  ita  ut  cadentibus  desuper  lyinphis,  vissei,  et  populis  sermonein  de  religione  cnnlerret, 
subniergi  iiavlsautuinareiur  in  uiidis.  Tunc  discipuli  miruin  diclulsubiio  se  palam  nmnibus  derunciiis 
liinore  perterrili  excitaveruni  eiim,  dieenies  :  Exsur-  erexil,  ei  cum  reliquis  Deo  graiias  relerens,  qiiod 
ge  quanlocius,  et  succurre  in  supremae  niortis  nau-      per  beatum  Maurilium  Domious  eum   resuscitaverit, 


"  l.edus  est  Galliae  Narbonensis  amnis,  quem  lin- 
giia  sua  le  Lez  iiuncupafit;  sed  diibiuin  iioii  est  quin 
hicsigiiificeiur  Laedus,  Gallice  te  Loir.  Fluvius  liic  in 
Perticensi  provincia  orlus,  Carnuleiisein  Belsiae  Ira- 
ctuin  defliitt  :  deiii  varia  alluil  loca,  et  laiidein  paulo 
supra  AndegavuininS:irtamamiieniseexonerat.  Bol. 

*>  Simile  a  Mariino  Turonensi  factuni  legitur  ejus 
in  VHa,lib.  iii,  apiid  Foriuiiaiiim. 

"^  Fluviiis  GallisB  ta  ilaine  dicius.  In  Normaniiiae 
limile  (irlus,  per  Ceiionianus  flueiis,  Meiliiaiiain  ur- 
bein  ei  Lavalliuin  rigat.  Siipra  Amlcguvuni,  aiictiis 
SarlaetLaudofluniiiiibuSiin  Ligeiiiusecxonerat.  Bol. 


^  Magnobodus  non  hunc  moriiimn  fiiisse  scribit, 
sed  in  ifito  janijnm  fuluri  exitns  periculo,  vix  landem 
suprenio  spiritu  palpilanlein  a  Mauriiiu  pri^tiiiii:  saiil- 
laii  resrniiluin  lui>se. 

'  Addil  Magnobodus  hosce  leprosns,  stipema  Maii- 
rilio  peientes,  sanitalem  recepisse. 

'  M.igiiobodus  diverso  aliquid  mndo  narrat  lioc 
factiiiii,  nec  peresriiiuin  iler  illiid  ail  viseiiduin  el 
cunveiiiendiim  S.  Maurilinni  dicil  siiscepisse. 

8  Vilbe  Sapoiiariie  nieniio  lii  iu  lesiaiiieiiKi  Perpe- 
tni  episcopi  Turonensis,  caquc  ad  Caruin  fliiviuui 
vulgo  le  Clier  posila  iudicaliir. 


875  VENANTII  IION.  CLEM.  FOUTIN.VTI  OPEHUM  PARS  II.  87t 

evidenler  oninibus  paiclctii.   (Jiioil    Tidciiies  el  »u-  A  iiiliiiniiate,  convoiavii  omiiein  cleriira  coniiiiendanj 

tllis  ultiiiiiiin  iraiisitus  sui  dieiii,  dieeiis  :  Ego  ingre- 


1 


tlienies  liiibx,    in    ctieluin   voees    laiidiiin   exlulc- 
luni. 

25.  L'l  iiutem  rinuliier  dicalur,  iiidicibilia  Maurilii 
iiiulia  suiit  epera,  nec  in  eo  qund  divina  virlus  0|>c- 
r;iia  e.«t  seiisus  coinpreliendere  poicfl  linmanus. 
Breviier  t.inien  aliquid  de  ejus  quoiidiana  coiivers:!- 
lione  narreiiuis  ad  xdilicaiiniicin  audieniiuin.  Sane 
«b  eioidio  episcopaius  sui  iisque  ad  icrniinuin  viiae, 
nt  canoiiicam  adiniplerel  senlent  ani,  seniper  vicinm 
paiiperein  et  aquani  breveiii,  ac  supellectilem  vilem 
liabiiii.  Ciiin  aulein  sancla'  Qiiadragesim.f  dies  »dve- 
iiireni,  per  onine  lenipiis  affliciionis  eral  ei,  ul  diciuin 
esl,  aridus  ei  vesperiinus  die  leriia  cibiis,  aqua  lepi- 
«la,  ei  nioilicniii  salis,  ac  panis   luirdi.icens.  Pedem 


dior  viam  uiiiTersae  cnriiis ;  *os  auleiu  admoneo, 
senaie  cbaiiiatem,  cuslodile  dlleciioneiii,  diligiie 
casiiuiein,  paiienies  estoiead  omnes,  ei  memeniote 
»eniper  preiio  sanguiiiis  Clirisii  vos  oiniies  esse  re- 
deuiptos.  Inierea  eliam  tantxconvenerunl  ex  vicinii 
uiidique  partibiis,  visilaiionis  siudio,  populorum  ca- 
lcrvu-,  quantuin  urbs  Andegava  recipere  potcrat, 
imerenles  et  niulium  flenies,  cur  lanto  viduarentur 
pairoiio.  Quos  omnes  Palruui  piissimus  devotius  In 
summo  mori  s  articubt  consiitutus  absolveiis,  et  be- 
iiedicliniiilius  corroborans,  septitna  incommodiiatis 
die,  uliinioque  toiius  xialis  suae  anno  nooagesiino, 
episcopatus  '  iricesiino,  pius  paslor  et  doclor  Uau- 


iion  prorerebat  bis  dielius  \u  publicn,  cilicio  seiiiper  "  riliiis,  qualein  de  .«acri    foiiiis  b3|i|ismaie  sumpsil, 

inlerins  leclns  el  cinere.  Verum  lainen  robiisiiis  sein- 

pcr  in  corpure  erat,  faciesqne  ejus  ui  ri>s.i  ruliebat  : 

iiatti  cnni  ad  senilem  ailalein  pervcipissel,  non  fapiil, 

iion  deiiies,  noii  visuin,  iion  sloniacliinn,  noii  c:Blera 

iiiemlira  dolebat,  non   viscernm  crncialiatur  dolnri- 

bus,  non  sicia  huiiius  jaceiitia  siiper  se  ipsins  roeni- 

bra  confreserat;  sed  lotus  seniper  sanus  corpoie, 

iiieiilft  (|iinqim  saiiior,  in  ulrisqiie   seinper  rohuslior 

apparebai.  Nain  boiium,  qiiod  Mauriliusclegil,  leiiuii; 

iiec  ditnisii,  scd  complevii.   Nibil  eral  illius  severi- 

laiejiicundius,  niliil  jucunditaie  severius.  Eralser- 

iiioiie  silens,  el  .sileniio    loqiieiis.   Eral  neglecu  illi 

inumlilies,  et  inculla  veslis. 

26.  Talibus  ergo  cum  ab  ipsa  piieriiiK  suae  aelaie 
noreret  vlrlutibiis,  e;  appropinquare  cerneret  sui 
Irajjslhis  dicm,  I1.1111I  loiige  ab  An.le^-ava  urbe  ad 
sepleMtriniialem  ejusdem  nrbis  par;ein ,  diiplicem 
sepullurc  sua«  crypiaiu  adifir.iri  praerepil.Qiia  coni- 
pleia,  qiiad.im  die  D  •iiiiiiica,  dniii  sonciaB  soleinni- 
lalis  olliciiini  de  iiiore  coiiiplesset,   luodica  pulsalus 

•  Magndbiidiis  ait  S.  Maiirilinin  in  tecundo  ordine 
sncirdiitii  \t  annit  Ecdesiam  rexisse,  in  pontilicalis 
iiitieni  apxit  dignilata  \\\  annis  pritseditse  cathedrw. 
lliKlHCollig.l  Launoyus  eUMideni  a  S.  Martino  Turo- 
nensi  saceriloteni  ei  episcopum  noii  polnisse  ordi- 
iiari,  cuiii  is  viginii  diiiilaxal  ei  sex  annos  Ecclesiain 
Tiii<Mipii>em  rencril  e\  lestinioiiio  Gregorii  Tiirim., 
apiid  onines  eriidiios  roceplo.  Al  Bolljiiaisl.i-  volui.i 
quailragiiiia  aiinoruin  iiuinero,  qiiiliii>  S.  Maiirilius 
sacerdiis  liiisse  sriihiiur,  vel  aiiiios   poiiiincatiis,  i|iii 


talein  Idibiis  Sepiembris,  coram  muliisasianlibus 
pupulis  ei  psalleniium  cboris,  pninipoleiiti  Oco  ani- 
inam  reddidit. 

27.  Cuiii  auiuiii  sanctum  ejus  corpitsculum  die  al- 
lera  poriarelur  ad  luiniiliiin ,  gemini  ex  ulero  matris 
cxci,  ut  sancii  corpusciili  loculum  tangere  potueriint, 
lumeii  quod  nunqiiam  babueiani,  ad  deolaranda  an- 
lisiiiis  inerila  ,  illico  recipere  nierueruni.  Qiiidaiu 
eiiani  e  civibus,  p.iralysis  d  sientiis  iiicoinmodo,  per 
^  Irigiiiia  aniius  tenebaiur  in  leciulo.  Qui  cum  psal- 
leiitiuin  cliorum  deferentium  Maiiriliuin  aodisset,  e 
leitulu  siatini  exsilien*,  qiiasi  cervus,  neiniiie  probi- 
benie,  beaii  Maurillii  pervenii  ad  cor|ius;  lactoque 
ei  flscuiato  beaii  foneris  ferelro,  pristiiiam  recipere 
saniiatem  nieruil  exiemplo.  Iti  taiiii  igilur  lionorit 
gloria  sepultiis,  quaiiti  qiialisquc  meriii  apud  Donii- 
iiiim  fuerii,  dum  quotidianis  virtutibus  et  miraculig 
ejus  etornai  tiimulum,  Dominus  osiendit  nmnlbus 
past  sepulcrum.  Qui  esl  benedicius  in  sxcula  sxcn- 
loiuiii.  Amen. 

scopiis  inangiirarelnr.  S  >ne  in  vico  Calonna  a  Magno- 
biido  c  iininoraiiis  dic^tur,  postquam  presbyler  itiilii- 
iiis  a  II.  Martino,  al>  eudeiii  secesserai,  usque  ad  id 
leinpiis  quo  episcopiis  iiiaugiiralns  fuil.  Alqui  non 
plus  quain  «niios  dundeciin  ibldeni  comuioraiu»  e».*e 
scriliiliir  in  aliera  ejiis  Vila  a  ISaiiioiie  consrripia, 
Qiiod  si  i<  aniios  40  seiundi  oidinis  sacerdosconiple- 
vii,  trigiiiia  vero  episcopiis,  aiiiios  viginli  iwliis  j  iiit 
fiierai  iiiili;itus  sacerdos,  quod  verisinule  iioii  e>l. 
>>    Magii'budus    narrai    i|iiod     paralyiicus    ille  a 


^acenlolio    iiei|uil  sfjiiiigi,   cuinprt-beiidi,    \l.\    ul  D  »\viii  aiinis  teiiebaiur  iii  leclo,  languure  veheineuli 
deiein   aiiiios  sacerdoiiuiii  leuiieril,   aiilequani  epi- 


PR^MONITIO 

IN  ACTA  PASSIONIS  SS.  DIONYSII,  RUSTICI  ET  KLEUTHERII. 

Acla  pns.sionii  B.  Dinniisii  epitcnpi,  Ruslici  et  Eleulhtrii,  primut  evnlgavit  Franriieut  Sotqiielus,  Monliipetit- 
lani  epitcopiis  in  sno  apeie  rfiiiid  tiiirtifx"  .'  Ili^lixia  Krclesiasiira  (ijIIi.v,  piiilc'  11;  i»iue  centel  Acla  illa  /niim 
eontcriplu  nnle  Dagobcili  I  rcqis  Autlrnsiir,  a;la'em,  qiii  lO^pit  reqnare  an.  6H  aul  li'ii,  el  Uecestil  an.  637  t*W 
()38  .  cuiii  iii  ipsis  nnlla  fiiil  mciilio  de  lui^^iliea  S.  Oioniisii.  ab  ipto  Daiioberlo  iMiiiii/ifaiii,  el  muniticemjuimt 
intlrucla.  Cui  nttenlilur  et  Undrinniis  V'u/i'iiiNi  iii  libro  quein  in»ciii>til  :  t)isi'eplalioii"s  de  llaiilicis,  rlc,  td- 
TerMiii  Laiiiiiiii  llieol.  Paiijiieiisis  liefeiisioiies,  e.ip.  I.  Quin  ii/riii  cenfcl  .Irlii  i'/ii  a  Veniimio  furlunaio  fHtttt 
cnnicripla,  teculut  1'elruni  de  Miirca,  urchiep.  Tvloianuin,  qHi  eamdem  paitionejn  S.  />ioiiy>ii  ab  eiKitm  ^V» 
liiiiiiln  c/iiriifriafani  fuisit  ceninil. 

Al  Lauiioiiit  Ivint  in  eo  eii  ui  iommonilrei  .tc.a  iU»  •  )'*M<iii(i«  ^urlnNei»  Httiio  m0d»  uripiu  (»i*t*,  tJ^tm 


S77  PASSIO  SS.  MM.  DIOiNYSII.  RISTICI  ET  I.LEUTHERII.  .«;73 

txeo  fotrjicil  :  1*  qnod  aiictor  nullam  in  iis  menltonem  jacial  mirnciili  S.  Dionijiii,  qitod  a  Creger.  Turon.  eom- 
memoratur  in  i.  de  Gt.  Mnrlyr..  c.  72,  fncturus  ntique,  si  ipse  fuisset  Forluitutus  fumiliariisimus  (Jregorii,  cui 
poinde  illa  a  Gregorio  scrip:a  ignotn  esse  iion  poterunl.  2°  Auctor  ille  non  meniinil  Fascenniiii  prafecli,qui  ten- 
lenliam  lutil  in  S.  Dioiiysinm,  nec  turriti  litmuti  qiio  ossa  ipsiu^  S.  Uionysii  condila  in  bntilica  coutiihbanlur  : 
iiemque  niliit  memeral  piam  ioiisuetudiiicm  qua  rei  sacrameiuo  se  purgubuiit  aJ  tumuluin  marlyrit,  cum  lamen 
hcKc  omnitt  memorel  Gregorius  Turoneniii,  coccvus  Forluiiutn.  '°  lliec  Acta  fabulis  sunl  refer  a  :  cuin  in  lit 
varretuT  marlyrnm  illorum  corpora  ii  percussuribus  fuisse  navibus  iinpotiia,  ut  in  Sequanam  fluvium  prpjicereii' 
lur,  pertnde  alque  siiie  navigio  in  Sequunam  projici.uon  po^sent,  aut  ad  eam  reni  plitribns  navibus  opns  esr^ei, 
ad  quam  vel  una  par  etse  po  eial.  Deiiide  iiddit  scriptor,  malroiiam  quamdain  invilasi>t  percitstores  ad  prandium, 
ul  inteiea  per  famulos  suos  et  donie.^iticos  saiiclorum  rorpnra  subduceienlur,  p>rinde  alqite  a  naviculctriis  impe- 
dirt  iion  poifeni,  ac  re  ipsa  non  fuiisenl  impediti,  quomiims  en  subducerent.  ^'eque  veru  vsnsimile  esl  CiTfiora 
marlyrum,  a  iiianoiia;  sirvis  subducla,  landiu  jacuisse  iiihumala  quoud  cxporV.rcniitr  in  paialum  tocum,  quin 
ditcerperenlur  a  volucribits  et  /eiis.  i"  Aucior  tiurral  S.  bioiiijsiuin  tnissiim  fuisse  in  Galtiat  a  Cleinente,  cum 
Gregor.  Tur.  sub  Decio  scribai  tltum  in  Guttias  veiiisie.  5°  Scribil  auclor  quod  Parisioiuin  ciiiiat  el  lonvenla 
Gerniiinorum  et  nobiiitate  polleret,  fl  essel  pupulis  ciiiislipaia ;  quee  omnia  non  coiiveniunt  wtali  Dionysii  Magiii, 
qua  et  Parisiut  parva  erul  civitas ;  nec  in  Germtiniam  tendtbal  suum  imperium  :  id  quod  postea  lub  Chlotano  et 
Sigiberio,  trancorum  regibus,  arcidit, 

At  Valesiiis  resiioiideus  ad  iingula,  ait  nec  id  fitisse  opus  ttt  qiti  pastionmi  S.  Dionysii  scriberel,  non  Vilam, 
miracula  omnia  qito!  ub  illo  fuentni  ediia  coiiipilarel,  prasclim  vero  {addain  ego)  rum  hwc  paisionis  Arin  videan- 
lur  ad  id  conciuuatn  fnitse,  ui  publicis  h.cclesni:  in  conveiiiibus  legerenlttr  ;  in  quibus  proplerea  ea  tndicabantur 
tirictim,  et  brevi  slylu  cumpreheusa,  quir  in  Gesiis  siie  V'l  s  fuic  iiarrabantur :  u(  in  Vila  S.  Remiqii,  episcopi 
lienienris,  actum  u  Forluiialo,  suo  loco  adnotuvinius.  iVcc  lero  iiiieresl  utruin  necne  cominemorarit  Fasrenniuin 
prcefeclum,  aut  litrrinttn  sive  acuminit  insiar  in  arclum  desinentem  S.  Diunysii  lumulum,  et  id  genus  nlia,  qitw 
rum  meminisse  ittius  eit  qui  Vilam,  non  l':issionein  scribil,  breviore  oralione  ac  siylo  Iicbc  sotuin  peTstringent 
quai  magis  tunt  neceisaria.  Jam  vero  idcirco  a  percussonbus  curpora  SS.  Oionysii,  Eleulherii.  eic,  navibut 
{uitie  impenenda,  quo  dispersa  liac  illac,  non  ud  ripam  fluminis  projicerenlur,  sed  in  ullum  Sequantc  demerta, 
occultarenlitr,  quommus  a  Cltriitiaiiis  iuventri  et  erui  possi  nl.  A  malrona  vtro  illn  percutsores  invilalos  ad  con- 
viviuin  fuitie.  ciim  nondum  navibus  imposita  essent ,  el  a  navicularus  cuslcdirentur,  sed  adliuc  caduvdra  illu  eo 
jacerent  m  loco  m  quo  percutsa  fuerant.  Eadein  postea  a  mationa  tioe  ejus  mmisiris  abicondita  tunt,  sive  tellu- 
m  eiaratce  gremio  infussa,  non  exposita  volucnbus  ei  feris,  donec  iude  exporiarenlur ,  cuin  persecuiinnis  ardor 
deferbuistet.  Neque  illud  facit  negolium  quud  Gregorius  Tur.  iradul  Diunysium  sub  Decio  venisse  in  Gullias,  et 
anclor  PasAonis  a  Clemenle,  Peiri  succeisore,  vel  a  successoribus  apostolurum  in  Gallias  mis^unt  fuisse  scribai; 
cum  de  tempore  quo  S.  Diouysius  in  GaUias  nmsus  fuit  duce  opinwnes  ac  s  nientice  ferrcntur,  nec  eum  Areo- 
pagitam  fuitse  dixerit.  ['Oslrenio  auclor  Pusiionii  scripsit  eu  lempore  qito  pars  Germania;  quadam  parebat  im- 
peno  Francorum.  Sot-nt  vero  sa-pius  scriplores  ad  ea  qi.iv  scribmit  ttiupura  oralionein  omnem  accontmodare. 
Jla  Zuzimus,  qui  tub  Aiiaslosio  principe ,  Chluduveo  apud  Fraiicos  regnaiile ,  florittt ,  codem  errore  Parisiot 
oppiduliim  Geimnniai  appcllal  llisl.  c.  5,  inquiens  :  'lOMhmov  Si  iv  lluoiaia  (repuavist;-  3i  ajTfl  izoli-xyri)  SiaToi- 
€ovTOf,  e<c.  A<c  51  Purisios  vucat  insuam  popnlis  cunstipalam,  ideoniagnain' juisse  dicil ,  quamvis  et  hac  in 
pi.Tie  ad  illud  tempcris  q"0  scribtbat  putuil  orationem  atiempeiare. 

Purro  in  hoc  cLaiissimoruui  virorum  dissidio  quid  seniicndum  sii  ut  proferam  ,  nihil  videlur  ab  alterutro  pro- 
ferri  quamobrem  hwc  S.  Dionyiii  Acla  aut  objudicamia  Forlunaio,  tiul  cerlo  illi  ascribenda  tideaniur.  jVum 
el  illa  levia  momenia  siint  qito!  a  Launoio  aflerunlur  quainobrem  Acla  illa  tn/icietnur  plane  esse  FuTlunati,  et 
qiice  H  Valeiio  proleruiilur,  id  sulum  oslenduiit  eudem  aiiie  Oaijoherii  ceiulem  concinnaia  futsse ,  et  convenire 
leniporibus  Forlnnati.  HujUs  lamen  lentenlite  veriiimililudinis  uliquid  videlur  addere  et  amiciiia  S.  Germant, 
episcopi  Parisiensis,  cum  Furtunuio  conjuucia,  qui  forle  amieitice  ipsius  juie  ab  eodein  efflagiiurit,  ut  antecessuris 
sui  Passionein ,  tn  publicis  Eccleiice  coiiveniti<us  legendam,  conscriberel ;  ct  studium  perpetuum  Foriunati  in 
coltigendis  conscribeiidisque  .Actis  saiiclurum  :  el  qitaidain  cum  siylo  Fortunaii  ipsius  oralionis  afjinitas,  quatn 
el  senteniiaTutn  usus  et  siructura  verboruin  declaral,  ul  cuique  Cuuferei  li  puiest  innolescere.  Jila  Acla  itaque  liic 
ediiiius  ut  exslanl  ediia  a  cl.  Doquelo  tii  stio  opcre  quod  inscripsil  :  Hisl.  Eccl.  Gallia;,  elc,  parte  ii,  ^a^iie 
qutbus  potuiinus  notis  iltustravimus.  Eadem  vel  m  Codice  Musciacensi  legebanlur  a  Vaksio,  sed  mendis  referia, 
ul  ipse  lestaltir. 


PASSIO  SS.  MM.  •  DIONYSII  RUSTICI  ET  ELEUTHERII 

Qui  passi  sunt  Parisiis  vii  Idus  Octobris. 


t.  Gloriosae  niartyrum  passiones,  et  preiiosa  Do-  A  gnarura  rerum  consideraturassumntio.non  immeriio 

miiio  ipsorum  certnmina  ,  quanquam  digna  sint  pro  prxsumpti  operis  tinietur  magniludo,  eo  qund  lanlum 

iiiiraculoruin   digniiaie   conscrltii,   nequeiint   lamen  ''  serino  lenuis  eiplicare  non  valet,  qiiantuni   de  sc 

sine  furiuidinis  trepidaiione  complecti,  luiacum  ma-  e\igil  veritas    passionis.  Taineii  etsi    pusitiu   tantie 

'  (;regnriiis   Tnron.,   lib.  i  Hisioriae   Fraiicornni.  At    in  diplomate  Tlieod«>rici  Calensis  (qnod  |pj(i- 

cap.  28,  iiarral  snb  Uecio  missuin   fnisse   iii   Gailias  Inr  post  Opera   Gregor.  Turon.  ,   Lilit.    1'arisiensis 

sanctnm  Dionysium  cum  sex  aliis  viris  episcopis,  qui  aii.  loyo,  col.  158t)  Dionysius  ciim  suis  sociis  Ku- 

riiversis  in  urbibus  sedes  illic  babuerunl ;  idque  co!-  siico.et  Eleuiberio,  priini  post  aposiolos,  subordina- 

ligii  ex  Aciis  sancii  Saiurnini,  Tolosani  episcopi  et  lione  bfati  Cleineniis,  Petn  aposioli  successoris,  in 

martyris,  i|ui  sub  Decio  et  Graio  coiisulibus,  scilicei  Giilliaruin  provinciain  adveni^se  rereruntnr,  quomodo 

an.  2'iO,  Tolosx  episcopus  fuil   inslilutns.   De    boe  legiliir  et  in  Actis   passlonis  qu.e   bic  edimus.  SeJ 

Dionysin  iilem  relert,  quoJ  is   inaugnralus   Parisio-  bujus  discriininis  causa  alibi  exainiiinbilur. 

runi  cpiscopus  :  <  diversis  pro  Clirisii   nomine  alle-  ^"  Perpelua  ba;c  Furiunati  consueiudo  fuit  in  suo 

ctus  pcetiis,  pr;esentera  viiam  gladio  iromiiieoie  li-  ingenin  et  scribendi  lacullate  exleiiujiida,  id  quoU 

uivit.  •  aliis  in  lucis  adnotavimus. 


819  VE.NAMII  IION.  CI.EM.  FOHTUNATI  OPKKUM  PARS  II.  S80 

rel  arduiiin  li.-tln-re    viili-aiur    iintiuiii,  iii  liac  meiis  A  liluJiiiiiii  retldit  naiiiinaruin    ut.-tniiuaiin  preiiosos. 


Irepiilaiioiie  respirui,  quoil  soiiipir  opirex  suuin  ini- 
iiisiruin  diviiia  insiruciidne  inronnel,  el  inclioaiui 
iiiiliiiin  et  iiigeiiii  perfectionfiH  accuininiulei.  Ilac 
ergu  coiisiileraiiune  auilaciain  ninii.K  temeriiaiis  as- 
suinciii  ,  qiix  luiigo  tempurc  luerani  oliumlirata 
gileniio,  ipsiiis  divinitatis  autilin  iiicoepta  siiiit  rese- 
raiiit:).  {iuh,  nt  lialiet  lestlmdniiiin  veritaiis,  plus 
liaflium  iiiiil  retatioiie  comperta  qaam  piobentur  ad 
iiot  tectwne  Irantmissa.  IJnde  nui  siiie  cerii  seslima- 
liiineconjicilurquod  novitas  aillinccreilcnlium  pnpii- 
lorum,  geiililiiim  criideliMie  *  (•oiiinsia,  foriiiiil;ivil 
scrit)ere,qiiod  laiiien  giiudelial  Dei  raniulos  ineruisse 
riim  sine  dubiu  judiceiitiir  scripia,  qua;  fldeliuin 
srrino  lesiatur  iinpleta.  Credeiiduui  enini  de  liis  est. 


ad  &uscipienila  inandata  Ooinini  idonens  aposiolo- 
ruin  csse  judicavii  eleciio.  Quihiis  et  evangelici 
prxcepla  seinper  »gentibiis  servanda  commiliereni, 
ciecli^qui!  virls  Uci  dlspnsilione  pruvidenter  lionorem 
decreverunt  episr.npalem  adjiingere,  quo  facilius  en- 
rum  pr:i>dica(iiinibus  3Ci|uisiii  ad  iiiiiiislerium  sacri 
provelicroiilur  (iltaris.  Ex  qua  coiiressorum  turli:i 
sanctiini  et  veiirrandi  nieriti  ^  Salurniiium  urbs  To- 
lusana  promeruisse  gaudel  episcopuin,  quein  iinpieias 
speitantii*  popiili  posterioribiis  laiiri  inultis  iiexibus 
ligaium  dcdit,  Capitolii  gradibus  illidendum  ;  iibi  san- 
cii  capiiis  soluia  conipage,  rerebrum  rrequemii  illl- 
siunis  dispersil  injuria,  scd  laii  descensu  ad  Donii- 
iiuni  assecuius  est  ascensom.  Felix  vir  laiili  merili. 


ei,  alistersa  °  dubieiaiis  just.e,  toiis  viribns  conn-  B  taiit:i<que  et  pcrsonx  etviiiuiis,  cui  coiicessuin  esi 

priiuum  esse  dociorem,  po^l  iiiartyrein,  qui  qnoil 
dociiit  verbis  evideniibus  iinpievii  exemplis.  Siinili 
eiiam  gratla  bcalissimns  Paulus  anlisies  aii|ue  coii- 
fe^sor  Narbuiiensem  provinciain  satutari  aciiuisivit 
eloi|iiin,  Quein  ita  l:ibur  diiiiie$iic:e  Iribnlationis 
e.\ercuit,iii  vcrum  Domini  esse  r.unuluin  apprubares. 
Sedgranas  tibi,  Dumine.Jesu  Chrisie,qui  inresl:iniis 
iiiiinici  tela  probaiionein  iidelium  tuorum  peniiisisii 
esse,  iion  vuinera,  et  taleiii  hls  prxslas  pro  mercede 
laborem ,  ut  niillum  luuruui  Tulsse  gaudeai  huslis 
iiiibellein.  Duin  ergo  ad  peculiaria  patroni  gesia 
suscepli  oflicii  lendat  ubsequiuiii,  iiuii  ex  asse  quji: 
de  Servo  Dei  suii:  coinperta  prosequiinur,  sed  inime- 
mores  sui  non  luisse  sufncial :  in  lalibus  eiiiin  caiisis 
C  magis  cunveiiit  iideles  credeie  quam  possit  relaiio 
buiuana  moiistrare. 

5.  Sanctus  igiturDionysius,  °  qui,  ul  fcrunt,  a  '  suc- 
cussoribus  aposiolorum  verbi  dlviiii  seniina  gentibns 
eroganda  susceperat,  quo  amplius  gentilitatis  fervere 
cognovil  errorein,  illuc  inirepiduset  calore  fidei  in- 
flammatus  accessii,Pai  isios,  Duinino  duccnie,  pervenil 
iion  veriius  iiicredulx  gentis  expetere  feritatein,  qui* 
virluiem  suani  prxieritaruin  poenarum  recordaiiu  robo- 
rabat,  eiqui  merneralessecoiiressor,  non  cuiictaiusest 
aiiciorlbus  populis  accedere  pr^dicator.  Tunc  inemo- 
raiaeivitasel  conventiiGernianorum  ei  nobililatepol- 
lebat,  quod  esset  salubris  aere,  jucunda  flomine,  fe- 

inter  Arta  Einrera  mariYrnm,  pag.  109  Edit.  Veron. 
an.  1751,  iionnisi  sub  Decio  ei  Grato  consulibns, 
^  :iniio  scilicet  '^SO,  Satiirninum  Tolcsaiem  episcopum 
iiistiiiituiTi  fuisse  refcrant  :  atque  adeo  el  Dioiiysius 
(si  niodo  is  una  ciiin  Salnrnino  i»  (lallias  venii,  ul 
pulavil  Gregurius)  nnn  inultis  aiite  aiinis  iiiis.sus  in 
Calli.is  fuenl.  Quocirca  ilUid  diieiiduin  esl  :  euni  i|ui 
li<%c  Acia  coiisciipsil,  popiil.ireiii  opioioneia  sequi 
poiius  volulsse,  (|iix  luiic  lerebaiiir  in  Galliis.  id 
quod  iiiilicani  i|Ui>i|uc  h:ec  ejus  verba  :  (jni  ui  lerunt 
a  siiccetsonims  apostolorum,  elr,  cui  upinloni  offlcero 
aliqiiul,  lorle  vereliattir  iii  Aclis  illis  ei>nciniiaiiiJit, 
qii:it  iiiedia  in  |ili'be,  sivc  convenl:i  Kctlesi.e  eranl 
qiiol.iniiis  recitunda.  Siinili  ct  tipiniooe  in  Diploni. 
'Ilieodnrici  l.alfiisis,  iil  supra  reluliiiius,  t)e:itus  Dio- 
nysiiis  cuin  siuiis  a  beiitu  l.leineote  iiiissus  in  l.alUa» 
veiiisse  dicllur.  Ili  scilicel  exisiiiiianiiit  huiio  fui^se 
Dionysiuin  Areopagit:iiii,  de  i|iio  lii  Aciis  ap. ,  iiiiaiu 
iMiioiuneiu  denKle  se,rnti  sunl  Siiuron  Meiaphr.  el 
llllduinos  ablias  ,  ui  videre  est  apud  Suriuiu  ad 
dicm  'J  Ociubris. 


tendum ,  eos  qiii  per  confessiunem  Doiuini  ac  Dei 
nostri  diijni  fiierunt  siibire  niarlyriiiin.eiiaiii  amiillora 
lolerare  veluisse  quara  videtur  succcilentibus  a^taii- 
bus  relaiio  per  |ropulos  iransinissa  rcculere.  IJ  ergo 
siipplicatio  coiiiroiinis  oblineai,  ut  venlain  consetiua- 
tur  devotus ,  si  de  viriuiibiis  pra^ierniisii  ignarus. 
Maiii  eisi  oninia  noii  =  esse  solvuntur  credere  uni- 
versitas  uiercatiir  ui  Dei  famulus  etiam  mnjora  sen- 
liat  quaui  srnno  passioiiis  explaiiel.  Qualiter  enim 
culioiein  D»niirii  locus  illc  gaudeiis  el  ejus  patroci- 
iiiuni  liabere  promeruit,  quando  aliornni  sancto- 
ruiii  inventuin  illi  agnoveriinus  fuisse  consortiuin, 
sic  fideliuin  rel:Uione  dicimus  ipsorum  juvaini- 
ne  martyrum,  quantum  de  se  scire  tribuunt,  eiplice* 

IIIUS. 

2.  Igitur  posl  Domini  nostri  Jesu  Christi  saiulife- 
ram  passioiieni,  post  resnrreciionis  iiiiira;  singiila- 
risqiie  niysterium,  pnsl  ascciisioneni  ejus,  qua  mani- 
fesiavii  homlnibus  nunquain  se  defuisse  qiio  rediit, 
.npostolorum  prxdicailo  universis  geiitibus  profiitiira 
f  uceessit.  Qui  cuin  imininere  suas  cernerenl  passio- 
iies,  quod  Doinino  nosiio  Jesu  Chrislo  didicerant, 
refleti  Spiriius  sancti  gralia,  dociierunl ;  adeo  ut, 
fidc  crescente,  iion  pauci  mererenlur  (;eri  confesso- 
res,  quo  modo  Ccclesia  catholica  gaudei  promeriiisse 
niartyres.  Ilos  ergo,  quoruni  vlrtuiein  persecnioruin 
non  prxvaluii  siiperare  conflictus,  quos  ad  aHri  siini- 

•  Forsan,  ronlrislala. 
^  Forsan.  adil.  cali{iine. 
'  Locns  curruptus. 
'^  Leiie  cariiien  11  lib.  ii  Op.  Fnrtunati  rie  Domno 

Suiurninn,  ei  nuias  quas  cidein  atiexuimus.  Greg. 
'turun.  it.i  nieniurat  I.  i,  n.  'iS  ,  $ocios  laboris,  et 
episropalis  niuoeris,  quos  saiictus  Dionysius  in  Cal- 
liis  habuit  :  <  lli  ergn  ihissi  siint  (  ad  prxdlcanduni 
iii  Galiiis),  Tiironicls  Gratianiis  rpiscnpus,  Arclaien- 
silius  Tropliinius  cpiscopiis,  N.irlioii:e  P.iiiliis  episro- 
pus,  T(il0s;p  Mainrninus  e|iiscopiis,  Parislacis  Dioiiy- 
sius  episcopiis,  .'Vrveriiis  Strenioiiius  episropiis,  l,e- 
iiioviriiiis  M  >rlialis  csl  desliuatiis  episcopiis.  i  . 

*  Alias  :  Qui,  tradenie  beaio  Clemente  Peiri  apouoli 
iuecesiore. 

'  Saiic  niiruin  videri  pniest  hit':  relerri  inissnm  san- 
climi  Dionysium  lo  Gailias  runiso('iis:id  b)vaiigeliuiii 
Dhrisii  di>.Heuiiiiun(tuiii  a  ii(r(Vii>ori(iu.f  (ipoitu/urum, 
et,  ul  legeUiiur  alias,  ab  ipsu  Clciiiunte,  apustoloruni 
dlscipiilu,  cuii)  et  Greg  lur.,  et  Arla  siiirer:)  saiirli 
Saluniini,  upiscopi  iolu^aiu,  i|U»i  edidil  cl.  lluiiiart 


581  PASSIO  SS.  MM.  DlONYSIl,  RUSTICI  ET  ELEUTnEUII.  B81 

cundaterris,vii»elisuberriin;i,  elarboriljusneiiiarosa,  A  unum  el  veniin  inTiiniiate  Deuni  cnniitenlur,el  tei- 


■*  constipiilata  populis,  referia  coninierciis,  ipsiinique 
iiisulx  potius  quam  urbis  spalium,  quod  lialiitaliiiiii 
circumfusa  lluminis  unda  prseslabai,  cresceiiiibus 
consistentiuin  catervis,  reddebatur  exlguiini ,  el  ju- 
cunditatis  sollicitaiione  in  iinuni  plelis  acla  commi- 
grans,  pene  territorium  siiinn  intra  muroruincoiiclu- 
sionem  conlr.ixerai.  Iluiic  eigo  locum  Dei  famulus 
«xegit  exprteiiiliim.  Ad  (|iieiii  cuni  prjniuin  fide  ar- 
matuseiconstBntiaconfessionisaccessi^seiiiiirepidus, 
^  ecclesiam,  i'li$  q^ix  necduni  in  locis  eral,  et.  po- 
pulls  illis  novain  construxit,  ac  ofliciale  servitium 
clericonim  ex  inore  constitint,  probniasqiie  personas 
lionore  sxculi  urdinisamplians.  Cinclus  ergo  lide,  et 
jam  cunstructione  basilicx  rnboratiis,  Deum  genliuus 


rore  subjcctii,  iiiuliisque  afllicti  iujuriis  et  suppliciis, 
verberibiis  mnceraii,  Clirisiianos  se  esse  tesi.-iiitur, 
visoque  percuiicniis  iciu,  Domiiii  ac  n.'i  iiostri  se 
fainulos  inagna  confessionis  voce  pronuntiant.  In  liae 
ergo  fidei  coiistaniia  persistenles,  rcddeiiies  lerrse 
•corpora,  beaias  cokIo  aniw.is  inlulerunt,  laiiqiie  ad 
Doiiiinum  merueriint  iirufessioiie  migraie,  ul,  anipu- 
tatis  capilibiis  ,  adhuc  pularcliir  lingi  a  |al|iitaii$ 
Doininum  confiteri.  Beata  nimiuni  ei  Deo  giaia 
socictas,  inier  quos  nec  piimus  alier  poiuit  esse 
iiec  terliiis,sed  Trinilaleni  conlitciites  iiierneru.it 
venerabilciii  locuin  irino  decorare  martyrio.  .Metuen- 
les  igitur  percussores  ne  convcrsi  populi  frlelissima 
probataqiiedevoiiosaiictoniincorpora  iirofutiir»  sibi 


non  desincbai  insinuare,  qnem  noveral,  ejusque  oin-  B  et  reliquias  ad   pairociniiim   luiniilareni ,  elcerunt , 


nibus  et  jiidiciuin  et  niiscricordiam  aniepoiieiis,  pau' 
laliin  sociabat  Ueo  qnem  diabolo  sublraliebat.  Taiitas 
etiaui  per  illuni  Doininus  dignabatur  excreere  vif 
lutes,  ut  rebelliiiiu  corda  gentiiiiim  non  minus  niira- 
culis  quam  pra:dicati(iiiibu$oblineret,  miroque  iiiodo 
iiiermi  viro  non  valebai  plebs  armata  resisiere,  sed 
subdebat  se  illi  certaniini  Germanix  cervicosiias,  et 
jugum  Cbristi  suave  iinponi  sibi,  acta  cordis  com- 
puiictioiie,  poscebat.  Ab  ipsis  qiiO(|ue  deslruebaiitur 
Idola,  quorum  smnpln  fuerant,  et  studio  faliricaia, 
«t  inveiiio  saluiis  porlii,  idolorum  gaudebanl  perire 
nanfragia.  Lugebat  portin  vicia  diaboli,  cuin  de  ea 
vicirix  iLcclesix  legio  triumpliabat.  Tuiic  liosiis  anti- 
quus  videns  sibi  perire  quod  Doniino  ((mstabat  assi- 
dua  populorum  conversione  proficere,  loiam  anilicii 
sui  inacbinani  ad  iinpugnanduin  qux  fuerant  con- 
structn  coiiverlii ,  et  suae  pariis  aiiciores,  dr-orum 
suorum  flenics  e.^iliuni,  ad  impielatem  subiix  pcrse- 
cuiionis  annavil,  ul  eos  qui  uniim  et  verum  Denm 
colendum  insinuaveranl,et  liiuenduni,  perdere  diver- 
sitate  sii|iplicii  maturarent,  ne  superesse  posset  qui 
valeret  acqiiirere  quod  peribat.  Perseciiiionis  ergo 
publicata  senieniia,  inipiorum  gaudens  turba  pro- 
gredilur,  et  contra  dominicum  populum  pugnatura 
conspirat,  non  cunctati  appelere  gladio,  quos  Dumi- 
nus  suos  fflonstraver.it  esse  signandos.  Itaque  cum 
occidui  Urbis  partcni  pro  Cbristianorum  inquisitione 
perciirrerent,  sanctum  Dionysium  conlra  iiicndulos 


tetris  Scquanse  prufundisqiie  gurgitibus  maiiyriim 
corpora  perdoiida  ciiinmiliere,  qu*  imposila  navibus 
ad  prjcvisum  jubcniur  guigileni  destinari.  Tuuc 
<^  matnina  quiedara,  licel  paganoruin  iinplicala  lene- 
retiir  errore  ,  conversionem  lamen  se  desiderara 
nieiiie  nionsirabai,  et  opcra  facere  aiiqua  cogiians 
Doiniiio  placitiira,  usa  subiilitaic  consilii,  ad  convi- 
viiifli  veiiire  posiulat  perciissores,  ei  duin  eis  copiam 
optatae  liuinaiiiiatis  eiiendit,  a  meinoria  eoruin  qu;u 
susceperant  ageiida  discussit,ac  fldelibiis  suis  secieia 
ordiiiationecummiilii  ut  sublracia  fiino  saiicioruiii 
corpora  diligens  elaborarel  occiiliare  provisio.  <i  Qui 
vero  ,   oidiiiatioiie  coinperta ,   festiiiantcr  quod  cis 


c 


prxceptum  fuerai  exsequunlur,  furtiiinque  Idudabile 


in  sexio  ab  urbe  memoraio  lapide,  id  est,  in  aratam, 
quam  seminibus  praeparaverant,  lerram,  industria 
tollentes  absconduiit.  Facta  demceps,  ut  mnris  est, 
saiioiie,  iicc  suuin  seges  negavii  obsequium  ,  qu.u 
tali  fecundata  pinguedine,  sic  iii  ea  bcneficium  uber- 
tas  efTudil,  nt  centuplicaios  fructus  et  cultor  acqnire- 
rel,  et  patria  saluiem  merereinr.  Pubescenle  vero 
segele  diu  laliiit  quod  erat  Parisiorum  populis  pro- 
fiilurum.  Antedicla  tamen  malcrfdmilias  hnrum  ini- 
niemor  sccretorum,  cum  primum  persecutionis  fiiror 
lepuisset,  vidil  in  somnis  fervere  locuin,  lantonim 
ossa  servantem,  etqua  oporiuit  solliciiudine  requisi- 
vit,  aique  inventuni  eniinentis  Mausolei  conslruciinne 
sigiiaTii.  (Jbi  posimodum  Cliristiani  basilicam  supra 


diinicaniem  Parisiis  rcpererunt,cunique  eo  Rusiicum  n  "^^'"'S'''""' '^'"'P'""*  "'ag"u  suinptu  culluque  cxiniin 


presbyleruinei  Eleuiberiuin  arcliidiacoiiuni  persecu- 
liunis  furor  iiivenit.  Ui  beativiri  a  sancii  Dionysii  nuii- 
quaci  sustiiiuerunt  abesse  prxsentia,  quos  in  unuin 
interrngatio  persecutoris  invenii,  sed  reperire  non 
jioiuit,  quem  a  socieiate  inartyrii  separaret.  Inierrogati 

■  Valesius  et  alii  legunt  :  Conslipata  populit.  Le- 
gesis  quae  in  prxnoiatis  indicavimus  de  iioc  lnco. 

i*  Idcin  Valesius  adversus  Lauiioium  ostendit  de- 
ciiisse  (II  Dioiiy^ius  basilicani,  sive  leinpluni  Parisils 
coniinun  excitaret,  in  quu  res  sacra  liiTet^et  illud 
clericorum  numero,  sive,  iit  bic  diciliir,  ofjiciali  ner- 
vitio  instruerel,  nec  id  pro  falso  et  inverisiuiili,  ul 
viilt  l.aiiiioius,  esse  habeiidnin.  In  Vita  qux  exstat 
apud  Surium,  ad  diem  9  Octotiris,  auctore  Simeone 
Meiaphrasie  nariatur  quod  cuin  Dionysius  Parisios 
urbein  reperissei,  uberem  (|uidem  ac  leracissiinam 


construxeruiil ,  ibique  quoiidie  operante  Domino 
nosiro  Jesii  Christo,  merita  eorum  vinuium  pro- 
baniur  nionstrare  frei|ueiiiia,  ei  experiuntur  inlirmi 
quaiitum  Dei  faauilos  conveniat  bonorari,  ubi  reciplt 
cx'ciias  visum,  debiliias  grcssum,et  ohstrictx  aiirium 

solo,  sive  agro,  al  civium  perfidia  ct  immanitalc 
deformem,  obilial  perscrutans  si  qiiem  locuiii  aptiim 
reperiret  ad  qnieiem;  iiuein  ciim  invenisset,  prj  vi- 
ribus  sialim  templum  liabuit...  exciint  oraloruim,  el 
temptum,  quod  plane  eral  saliis  animuTum,  etc. 

«  Haic  malrona  a  Siiiicoiie  MiUipbrasie  Catulla 
nomiiiaiiir,  qii.e  lictorum  iraeundiam,  ex  eo  quod 
sancii  Diiiiiysii  ei  sociorum  corpnra  siibilncia  fiieraiit, 
iiaiaiii,  peciinia  sedasse  apud  euindem  dicitur. 

d  Forsaii,  lii. 


58J  VE>AN1II  IION,  l.LKM.  KOmUNATI  OPERUM  l'AKS  II.  S8i 

jariu,*  reiipiHiil  aiiililiiiii.  Sml  iicc  i^tiiil  »  .seiciidiiiii  \  iioiuiiiibus,  iiidicare  ;  ile  quoriim  passinne  vii  Idii» 
e»i,  i|iiod  iiiiiiiuiidi  spiiiius  iiircsi:iiiuiie  vuxaii,  diiiii  Ooioliris  Uiiiiijims  nug  cuudcre  voluit.qiii  cciiiesiiiiiim 
.iil  iiieiiioniiuiii  locuiii  exaniinaiidi  virluie  diviiia  e$!>e  iiosiriiiu  iiuciiiui  repromisil,  cui  est  lionor  ei 
(liKuiiiur  ,  saiicioriiiii  i|i>t>iiiiii  co};iinUir  iin|ierio,  (iloria,  virius  ct  iinperiuni,  in  su:cula  sxculoruiii. 
<|iio  qiiisquc  iiiariyruiii    sit   posiius    loco ,  assigiiatiii      Aineii. 

"  Fursan,  lilendum. 


IN  EXPOSITIONEM  SYMBOU  FORTUNATI. 

C(.  JftirH(crii(«,  lom.  II  Anecdotorum,  pag.  Hl,  edil  exfiositionem  Symboli ,  vulgo  Aihanusinni  :  qunm 
extioiiiionem  eruil  ex  membranareo  Codice  bibliolliica;  Ambrosiana:,  a  texcenlit  ferme  an'iit,  ex  quo  ipse 
tciibebal,  ul  coniicil,  manu  dricripln;  quw  e.rposilio  liitem  prx  se  ferebal  tilulmn  in  ipto  Codice  :  Exposilio 
fidci  c(ilholic(e  Foilunnli.  Vtriim  autem  ipse  iorlunatus  auctor  (uerit  Symboli  tulgo  Atlianatiuiii,  an  expotilio- 
'tii  laiilumiiiO'io  hujiuce  Symboli,  incerlum  esse  ajfirmal. 

Vt  aulnn  culeyis  litjeruin  fuisse  ail  de  auclvre  Symboli  Athanasiani  quarere,  ac  tequi  conjecluras  suas,  iia 
sibi  ipti  ticcre  asseveral,  paribns  inni.ro  eonjecluris,  percelehris  illiui  Symboli  auclorem  i^oriunatnm  fui^se 
tutpicari.  Quibu:.  vero  nd  id  opiiiandum  adducilnr,  conjecturce  hie  sunt  :  i.  Ilaud  inverisimile  est  Venanliuin 
Forliinnium.  nniioiie  lliilum,  posien  episcopuin  l'ictaviensem,  illud  Siinibolum  conciimasse,  cum  apiid  plerosgue 
constel  Synibolum  illud  cjse  ascribendum  Gallo  homini,  sive  qui  in  Gulliis  vixeril,  el  quidem  Treverit  al  quandiu 
habiiiiverii,  <  ciiiii  :ure  oiiiiie.s  a  G:illis  scripioriljii.^  celcliratiifn,  a  syiiodis  episcopisque  Galllaruin  receptuni, 
ei  coiiiiiiendatiim  aiiiii|uiiiis  luerit;  tiiiii  eiinin  qiiod  Treveris  iii  Gallinruni  nieiropoli  illud  elucubratuiii 
fuisse,  opinio  iiKTcliuit.  >  Jam  veio  Fortunalus  cx  Itnlia  profectus  in  Gallias,  illir  vixit  usque  ad  extremum 
vitct  sucB  spnliiiin ;  isque  Nicelio,  episcopo  Trevirensi,  et  Magnerico,  qui  successit  Nicelio  in  illa  sede,  amicitia 
conjuncliis  fiiit.  ul  consiat  ex  carin.  W,  12, 15,  /i6.  m.  ilax  conjectura  iluralor.  ex  eo  etiam  potest  confinnari, 
^uod  Forlunaius  aperie  de  se  narrel,  quod  Treviros  ipse  adveneril,  inquiens  tib.  x,  cap.  10: 

1'erducor  Trevlruin  qiia  mwnia  relsa  (vatcseunt  ; 
Trbs  quui|iie  nobiliiiiii  nohilis  xiiue  cjput. 

Subdit  aulem  idem  cl.  Mura'orius :  Tempora  quoque  congruunt  mtati  qua  videlitr  Symbolum  illud  concinnatum 
fuisse.  Nam  cum  illud  post  proscriftus  ha-reses  Nestorii  et  Fuiychelis,  omnium  fere  consentioue,  existimetur 
conscriplum  fuisHe,  qunru.n  in  ipso  fi>,  lam  uperta  menlio,  ulique  a  Fortunalo,  qui  nomiisi  vi  ttrculo  labcnte 
morluus  esl,  conscribi  potutt,  ac  synodi  Chalcedonensis  fides  in  proponendis  et  conprmandis  Eccleiice  dogmaiibui 
i.dliber. 

Quod  aiilein  in  co  Symbolo  mentio  fiat  procesiionis  Sp.  tancti  a  Patre  et  Filio,  id  ipsum  oslendit  Fortuiiat» 
potius  quiim  Vincentio  Lirinensi  illud  Symboluin  esse  altribuenduni ,  cum  iste  Theodoiw  el  Valentiniano  imp., 
Iioc  esl  circa  nHuum  Clirisli  445,  e  litis  e.tcesseril,  cum  nondum  i  lidui  dogni:tlibus  passim  accenseri  solebat 
hsec  de  Sji.  Sinelo  seiileniia,  [sive,  cum  id  quod  jam  perlinebal  ad  fidei  xeritalem  nondum  expromi  adversut 
noruiii  errirem,  qiii  posiea  succrevil,  cceperal],  ex  quo  nullum  ejusdem  vestiyium  apparet  in  Conimonilorio 
tjusdem  Vinieniii  Liriiiensis,  et  e  contra  Fortunuli  cetate  clarius  htec  forma  a  viris  doclissimis  usurpari  cceperil 
et  II  nnnnullis  eiitim  cohciIiis  epi^copoium  probari. 

Sed  illud  lidetur  obslare,  quod  Syn.bolum  nomen  Atliannsii  prtB  se  ferat,  ul  ipsum  proptnea  Vigilio  potiut 
Tapsensi  ascribendum  sii,  aul  Vincenlio  Lir.,  quibus  eiat  soleinne  opuscula  sua  non  suis  nominibus,  sed  veierum 
Ecclesice  fatruni,  ac  prxcipne  sancti  .\thanasii  mscribere,  quo  mnjorem  iltis  auctorilalem  conciligrenl.  Veiunt 
respondel  Mttral.  nomen  Aihauaiii  nonnisi  mullis  post  ia'culis  Symbolo  illi  adhcesisse,  cuin  veiusttnimi  Codice» 
illud  non  pra:  se  ferani. 

Causain  vero  inqairens  citr  Fortunatus  illam  fidei  formulam  protulerit,  eam  affcrl,  quod  in  Galliis,  vi  sa-eulo,  de 
Neslorii  et  Eulychelis  doclrina  quasliones  aqiiarenlur,  «(  liiel  intelligere  ex  fidei  formula  Petagii  Ponlif.,  daia 
ad  Cliildeberium  regem.  Forlunai.tis  itaque  sive  liac  occasione,  sive  alia,  sibi  oblata,  sentenliam  suam  ac  fidem, 
egregio  Symbolo  conscriplo,  declaravit,  quontodo  et  Symboli  aposlolici  exposilionem  ipium  conscripiisse  alque 
edidisse  conseniiunt  omnes  ul  minime  pi  oplerea  a  lali  itudio  fuerit  alienus.  Postremo,  inquit,  occurrunl  iri  n('t( 
Forlunali  Operibus  quasi  seinina  quivdain  verboruin  ac  tenletiliarum  quw  indicent  Symbolum  illud  genuinunt  eise 
fetum  Forliinaii.  Nam  is  Symboti  aposlolici  exposiiioneni  sic  incipit  :  Prceclarum  in  primardi»  ponilur  coeleilii 
lestimonii  fundamenlum,  quia  salvu-^i  esse  ncn  poleril,  qui  recle  de  salule  non  credideril.  Quod  reipondel  iii  ver- 
bis  Symboli  Athanas.  :  lla'c  esl  ftdes  cnlholica,  quam  nisi  quisque  fideliler  firmtlerque  crediderit,  salvus  esic  uoh 
poleril.  Qtiibus  addi  possunt  ea  quir  idem  i^oriunalus,  cap.  5  lib.  viii,  tie/$iliuj>  exprimil,  ajfinia  doclrtnie  tt 
Hructurte  verboruin  quce  in  Symbolo  Aihiin.  apiiaret  ; 

(juod  Deiis  amp!exus  carnein  est,  caro  juncla  cobxsit : 

SiatDeus,  atque  liiiino  lit,  Ch'istiis  ulrumque  geril. 
NoQ  l)eu>  iii  eariieni  esl  versus,  Deus  acolpii  artus  , 

Nou  se  periiiuiaos,  ^ed  >lbl  iiieinbra  levaiis. 
Uuus  lu  aiiibabiis  iiaturis,  veriis  iu  Ip^^is  : 

i£qiialis  iiialri  hiiie,  Deitale  l*atri. 
Noii  siia  cniirniiileiis,  sihi  nuslra  sed  oninia  nectens  , 

Oiuiii  sliie  [Ktcealu  »;igiiit  ulerqne  vlruiii. 
De  l'alre  iiatiis  halieos  divina,  buinaiiaque  nutrls, 

De  Taire  subliiiils,  de  xeoithce  hiMiiills. 
Quaiiilo  inroriioretis  pie  corpuri:>  iuduil  artus, 

jfiquilis  luatris  lit,  niinur  iude  l*alri,  etc. 

Itlnralorias  his  quK  dicla  snnl  addil  .\mbrosiani  Cvdicis  ouclorilalem ,  in  quo  praeltr  ali»  conlinelur  quoixi* 
Syinbjli  ap.  erposilio  a  <  Pdr^iinalo  iircsliyiero  cnnscri|ila ;  »  quai  eiiUeni  esi  uc  qnai  Operibui  IViiiiiiiii  ^'»>r^ 
iMiiiili  ■.ilux:a  leqiliir  in  F.ilit.  ISrow  ;  luin  deincepi  posl  alia  occurrit  el  exposilio  Syinboii  .\iliiinaiiaui .  dt  qti* 
leriiio  eit,  sic  intcripla  :  F.rpoiilin  fidei  calhoticr  Forlunali.  Ident  lamen  cl.  ilural.  inqeHui  laielur  le  Auni^  iia 
tuit  tidere  ciinjecitirii,  ui  cerio  uffinnare  poitit  Symbolumnt  poiiut  Xtlianaiianuin  ,  mn  ejui  ivlum  exposttio  lit 
Forlunato  utlribuenda. 


1 


585 


KXrCSlTlO  PIDEI  CAtilOLIC^  FORTIJNATI. 


586 


At  aucloree  llisl.  Lill.  Franc.  in/icimilur  illam  expos.  nostri  Fortiinnli  feium  exae;  qnorum  sen'entiir  ul  meom 
adjungain,  facil  stylus  nilidior  el  cullior  qni  in  illii  exposil.  appnret  qitiim  iiiii  fere  ernl  fnniilintis  Fortuiinio. 
De  Synibolo  aulem  niliil  dicere  lubet,  de  quo  tol  ferunlur  erudiliisinwrvm  liominum  senlenlicF,  quns  nd  exanien 
revoeare  livjusce  loci  alque  operis  non  esl ;  liic  tamen  uiraque,  el  Symbolum  vulqo  Ailianasianuin,  el  ejus  ex- 
poiilionem,  ul  edila  a  d.  Murator.e  sunl,  ex  peranliquis  Codd.  exscripta,  subjicimus. 


EXEMPLAR  ATHANASIAIVI  SYMBOLI. 


1.  Quicunque  vtill  essc  snlvus,  ante  omnia  opus  A  lolx  Ires  per.snn.i;  coxternK  sibi  sunl,  et  coxquales; 


cst  ul  teneat  c;UlioIiciiiii  fidem  :  qu.im  nisi  quis  iii- 
Irgrani  invioiatamqiie  servaveril,  absqne  diibio  iii 
:i'ierniini  peribit.  Fides  aiiiem  catholica  baec  est,  ut 
iinum  Dciim  in  Trinitatc,  ei  Triiiiiaiein  in  unit:ae 
veneremur,  neqiic  ciinfiJiidentes  personas,  neqiie 
substantiam  separanies.  Alla  est  enim  pcrsona  Pa- 
iris,  aba  persona  Filii,  alia  persnna  Spliltns  saiicii, 
*  una  est  diviniias,  a:qiialis  gloria ,  coxieina  ma- 
jestas.  Qiialis  Pater,  talis  Filiiis,  lalis  cl  Spiriius 
sancius.  Increatus  Taier,  iucreatns  Fihus,  increalus 
Spirltus  sancius.  Iminensus  Paicr,  iininensus  Filiu^, 


iia  ut  per  oninia,  sicut  jam  supradictum  est,  et  Tri- 
iiitas  in  unitate,  el  unitas  iii  Trinitaie  veneranda  sil. 
Qui  vult  ergo  salvus  esse,  iia  de  Triniiale  seniial. 
SeJ  necessarium  esl  ad  aaernam  salutem,  iit  Incar- 
natioiiem  qiioipie  Doiiiini  nostri  Jesii  Cliristi  rideiiler 
credat.  Estergo  lidcs  recta,  ut  creilainus  i;t  cnnlitea- 
niur,  qnod  Doiiiiiius  noster  Jesiis  Clnisius  Dei  Fi- 
lius,  cl  Deiis  paritcr,  et  boino  est.  Deus  est  ex  siib- 
stantia  Pairis  ante  sjecula  geiiitus  ,  ei  lionio  est  ex 
subsianiia  niairis  in  sseculo  natiis.  Perlecins  Deiis, 
perlcclus  bomo  ex  aniiiia  rali<inahlli  ci  buinana  carne 


immeiisiis  Spiriins  sancius.  ifiiernus  Paier,  seicrnus  subsisteiis;  «qualis  Pairi  sccundum  divlnii.iletii,  mi- 

Filius,  a;lernus  Spiriius  sanctus.  Et  lamen  uon  tres  rior  Patre  secnndum  huiiinnilalem.  Qui   licct   Dens 

leterni,  sed  uniis  xlernus.  Sicul  inin  tres  iiicreati.  sit,  ei  Iionio,  non  dun   iirnen,  scd  iiiius  est  Cliristiis. 

nec  tres  immensi,  sed  unus  immensus  et  unus  in-  "Unus  aiitem  non  conversinne  divlnilaiis  In  carne,  ^ed 

creatus.  Siinillier  omnipotcns  Paler,  omnipoicns  Fi-  assuinptione  liiimanitatis  In  Deo.  Ui^us  «mnino   non 

lius,  onini|iotcns  Spiritus  sanctns:  et  non  tres  omni-  conriisloiiesnbsiaiitlse,  S''d  nnilate  personx.Naiiisicnl 

poienies,  scd  uniis  omnipoiens.  Ita  Deus  Patcr,  Ueiis  aniina  raiinnaliills  et  caro  uiiiis  est  hi>mn,  lia  Dens  ct 

Filius,  Deiis  S,ilriius  sanctus  ;  el  tamen  non  tres  dii,  Itomo  iinns  esi  Cbristus.  Qni  (lassiis  est  pro  saliite  no- 


sed  unu'>  Deus.  Ita  Honiiiius  Paier,  Duniinus  Filiiis, 
Donliniis  Spiriius  saiiclus,  ei  tamen  non  tres  Dniniiii, 
sed  uniis  Doiniiius.  Quia  sicul  singillatiiii  unami|iiain- 
que  per.^-onam  ct  Denin  ct  Domiiiiim  conlileri  Cliri- 
stiaiia  veiitate  compellimur,  ita  tres  deos,  aut  doini- 
nos  dlcere  catholica  rellgioiie  probilieinus.  Pater  a 
nullo  est  factus,  nec  creaius,  nec  geiiiius.  Filins  a 
Palre  solo  est,  non  factus,  nec  creatns.  sed  geuiiiis. 
Spiritus  saiicius    a  Paire  el  Fllio  noii  facius,  ncc 


sira,descendii  ad  inreros,  surrexiia  Tnnriiiis,  :isCendit 
ad  coelos,  sedil  ad  dexieram  Palris,  iiide  vcnturus  ju- 
dicare  vivos  ac  inortuos.  Ad  cuju:>  adveuiuiii  omnes 
boinines  rediliiuri  snnl  de  ractis  pro|>rils  ralioneni, 
et  qul  botia  egciint,  ibunt  iii  vilaiii  xlernain;  i|Ui 
niala,  iu  igneiii  xtcrnuin.  Hjcc  esi  fidcs  cailiolica, 
qiiam  iiisi  iinusquisque  fideliier  firmilergue  credide- 
nt,  sjIvus  esse  noii  poicrlt. 
3.  Iii  eadem  scriptiiro:  linea  h.tec  sequunliir  :  La- 


creatiis,  nec  genitiis,  sed  procedens,  Patri  et  Filio  p  cta,  mnter,  eum,  qui  fecii  le,  quia  lalem  ficii  le,   ut 
(U)a:ieiniis  est.   Unus  ergo  Pater,  non   Ires  Patres,      ipse  /ieret  in  le.  Lacia  eum,  qiii  frueium  fecunditulis 
nnus  Filius,  non  tres  Filii,  unus  Spirllus  sanctus,       tibi  dedil  coneeplns,  et  decus  virginilaiis  non  abstulit 
non  tres  Spiriius  saiicti.  Ct  in   hac  Trinitaie  nihil      uuius, 
prius,   ant  posierius,  nihll   majiis,   aut   iniiius,  sed 
•  Addilur  al  a  manu  :  Sed  Patris,  el  Filii ,  et  Spirilus  sancli. 


-EXPOSITIO  FIDEI  CATHOLIC^  FORTUNATI. 


Quicunqne  vull  esie  satvus ,  anle  oninia  opus  est  ut  D  enim  neniinem  ad  veram   perveiiire  posse   bealiiii- 


leneal  callioHcam  fidem,  quam  niti  quisque  integram 
inviaiulamque  servaverit ,  absque  dnbio  in  celernum 
peiibii,  ['riino  ergo  ouinium  fides  iiecessaiia  esi, 
sicut  a;>ostolica  docet  aiictoriias,  dicens  :  Sine  fide 
impostibile   esl   placere  Deo  (Hebr.   xi,  6).  Constat 

•  llanc  eamdem  fldel  expositinnein  reperiit  vir  cl. 
Franci>cus  Aiiionius  Z.icharia  in  Codice  chartaceo 
sa>culi  XIV,  Florenti:e,  sed  uulliiis  expresso  aucioris 
iiouiine,  utipse  refert  in  iibro  qiii  iiisciibiliir  Excur- 

Patrol.  Lxxxvm 


dinem,  nisi  Deo  placcat,  et  Deo  iiemlnein  placeru 
posse,  nisi  per  fldein.  Fldes  nainqiie  esi  ho  oriiiii 
omniiim  fundaiiientum,  lldes  huiiianx  salutis  iniiliiiu. 
Siiie  liac  iieiuo  ad  lilioriim  Dci  potest  consuriiuiii 
pervenirc,  quia  sine  ipsa  nec  in  hoc  sa*culo  qui<> 

sus  Hittrariiis  per  liaUam,  pag.  307,  iibi  varias  le- 
Cllones  adnolavii,  quas  iins  qnoque  siils  locis  iiidi- 
cabimus. 


19 


587 


VENANTIi  IION.  CLEM.  FORTUNATl  OPERUM  PARS  II. 


5SS 


i|uum  jibiilic:.(ioni8  cunsequiliir  graliam,   nee   la  A*  nvVo  crealtn.  Iiiimcniut  Paler,  unmtinus  l'iUH», 


fuiuro  vium  possiJebii  xi«rnain.  Ct  si  quis  bic  imn 
«nibulaTeril  per  Gdeui,  non  pervenlei  ad  speciem 
beatain  Domini  noitri  Jesu  Cbri^li.  Caiholica  uni* 
versali«  dicitur,  Id  est  recia,  qu^ni  universa  Eccle- 
bia  l>'aere  debet.  Ecclesia  qui|ipc  cungregatio  dici- 
liir  cbri-iianorum,  sive  conveniiis  populoruin.  Non 
enim  siciii  convfniicula  hxreticoruiu  in  alii|uibiis 
regioiium  partibns  coarclalur,  sed  per  totiiin  lerra- 
niin  orbein  dilaata  difruiidiiiir.  Ut  unum  Deum  in 
Trinilate,  el  Trinilalem  in  uninile  veneremur,  el  cre- 
dainiis,  et  culaiiius,  ei  couQieainur  Trinltaieiu  iu  per- 
Konis,  unitateo)  in  substaQlia.  llaiie  qnoque  Trini- 
lalem  persooarum,  nique  unitaiem  niiturQe  proplieia 
Isaiat  revelatam  sil)i  non  tacuii,  ciim  se  dicit  scra- 


iiiiin</iiut  et  Spirilut  taiictut.  Non  cst  inensurabilis 
in  sua  natura,  qiiia  iilocalis  esi,  ei  iucircnmscriplus, 
ublqiie  loliis,  ubique  prxsens,  nbii|uc  pnlens.  .£iir- 
nui  Paler,  (eleiiiut  Films,  celernut  el  Spirilui  tanelus; 
id  est  noii  tres  xierni,  sed  in  Iribus  pcr^onis  unii: 
Deus  :e>ernu.s,  qui  sinc  iiiiiiu  ei  siiie  liiie  sternus 
permanel.  Simililer  omnipoleni  Paier ,  omnipoieni 
FiHut,  omnipolent  ei  Spiriiut  taiieiut.  OinnipoieDS 
dicitur,  60  quod  oninia  potesi,  el  oraniuio  oblinet 
pniesialem.  Ergo  si  oania  poiesl,  quid  est  quod 
noii  potesi'^  Hoc  uon  polesi,  qiiod  oraiiipolenlt  noo 
cnmpeiit  posse.  Falli  non  poiesi,  quia  sanctusest; 
miiri  uon  pot£st,  quia  immonalis  viia  esi ;  liairi  non 
potesl,  quia  iuliuiius  el  peremiis  esi.  Ila  Ihui  Puur, 


piim  vidisse  clamantia  :  Sanctut,  Sancltis,  Sancius,  '^  l>eus  Filiut,  Deut  el  Spirilus sanciut.  «  Propriuin  no- 


Dominus  Deut  Sabaoih  (Isai.  vi,  3).  Ubi  prorsus  in 
eo  quod  dicitur  lcrlio  Sonclut,  personarum  irinita- 
leni,  in  eo  vero  qiiod  semel  dicinms  Dominui  Deui 
Sabaoih,  divinip  uaiurae  cogiioscimus  uniiaiem.  Ne- 
que  confundentes  personas,  ul  Sabellius  erral,  qui 
ipsum  dicit  esse  Patrem  in  persoiia,  quem  ei  Filiiim 
ipsum,  Pt  Spiriinni  sanclura ;  non  ergo  confundenles 
pcrsonas,  quia  ires  persoiis  omnino  sunl.  Ekl  eniui 
gijiiiens,  genitus  et  procedens.  (Jigiiens  est  Paler, 
qui  genn  t  Filiuin ;  Filius  est  geuitus,  qnem  geuuii 
i'aier;  Spiritus  sanctus  est  procedens,  qu  a  a  Patre 
ei  Fiiia  procedil.  Paler  et  Filins  coxterni  sibi  suul, 
ei  cojequales,  et  cooperaiores,  siciit  scripium  est : 
\tTbo  Dotuni  catli  liTmaii  tunt,  id  esi  a  Filio  Oei 
creaii;  Spifii^  ori  ejut  otimit  virtus  eorum  (Ptal. 
xxxii,  6).  •  Ubi  sub  singulari  numero  Spiriius  ejus 
icitur,  Triniiatem  persooarum  aperte  deniunstral, 
qiiia  ires  uiium  suiii,  el  unum  ires.  Jieque  tubtiaa- 
liain  teparanltt,  ut  Arius  g-irril,  ^  qnia  Ires  perso- 
nas  esse  dicit,  si  et  ircs  subsianiias  essc  mentitur. 
Kiliiim  dicit  roinorem  quam  Pairem,  ei  creaturam 
esse;  Spiriiuin  sanclum  adbuc  miiiorecri  quam  Fi- 
lium,  el  Palris  et  Filii  eum  adminislratorem  esse 
nsserit.  Non  ergo  substaiitiam  scparameN,  quia  lotx 
tres  personas  in  substanlia  Oeitaiis  unum  suiil. 
Aiia  ett  enim  periona  Pairis,  quia  Paier  ingeniiiis 
esi,  eo  quod  a  nullo  est  genitiis;  alia  periona  Filii, 
quia  Filius  a  1'atrc  solo  est  genitus ;   aJia  Sjnriiui 


meii  e.^t  Patris  Paier,  et  proprium  nomen  Fiiii 
Filius,  ct  proprium  nuinen  est  Splriius  sancii  S>iiri- 
lut  tanctus.  Iia  Oominui  Pater,  Dominui  Filiut,  Do- 
miiiui  Spiritus  sanctus.  Domiuus  dicilur,  eo  quod  ^ 
dominelur  crealurae  cunctse,  vel  quod  creatura  oinnis 
dominatui  ejus  deservtai.  Quia  ticut  tingillatim,  id 
est  sicul  disiincie  unamquaimiue  personam  Devin  et 
Doininum  coalileri  Cliriiiiana  veriiaie  compeUinmr. 
Quia  si  ine  interrogaveiis  quid  est  Patcr!  e^o  r<'- 
spondebo  :  Deus  et  Dominua.  Similiter  si  me  inier- 
rugaveris  quid  esi  Filius?  ego  dioam  :  Deus  el  Do- 
m:nus;  el  si  dicas :  Quid  est  Spiritus  saadus?  E^t> 
dicam  :  Deu$  et  Doroinus.  Et  io  bis  iribus  perionia 
,  nun  ties  deos,  nec  tres  dcminos,  sed  ia  hi£  Iribiis, 
'  sicut  jaro  supra  dicium  est,  uauro  Deum  et  nnuui 
Domiiium  conGteor.  Vnus  ergu  Paier,  non  tret  Palres, 
id  est  quia  Paier  seroper  Paler,  nec  aliquando  Fi- 
lius.  Vnus  Filius,  non  iret  Filii,  id  est  quia  Filiiij 
semper  Filins,  uec  aliquaudo  Paier ;  I/ntu  Spiriiiit 
sancfut,  non  tret  Spiritut  tancli,  iJ  esl  quia  Spirilus 
.^ancius  .semper  esi  Spirilus  sancius,  nec  aliquando 
Filius,  aut  Pater.  ll;ec  esi  proprieias  persouarum. 
Et  in  liae  Triniiate  nihit  priut,  aul  poittrius,  Quia 
siciit  nunqnain  Filius  sine  Palre,  sic  nunquain  fuit 
Pater  siiie  Filio,  sic  et  nunquam  fuit  Pater  ei  Filius 
sine  Spiritu  saiicio.  Co.Tterna  ergo  Triiiilas,  et  in- 
separabtlis  uuitas  sine  iiiiiio,  et  sine  line.  Nibil 
majut,  aut  minus.  iCqualitalera  personaruui  dicit. 


ittiicii,  quia  a  Patre  ei  F.lio  tirocedens  esi ;  ted  Pa-  D  ''"'■'  '  '"'"""s  a;qualis  est,  et  una   ileitas,  Aposlolo 

irit,  cl  Fiiii,  et  Spiriliii  tancti  una  esl  divinilas,  id  est 

deitas,  mqualii  gloria,  id  est  claril.is,  coceierna  ma- 

jeiiut.  Mnjcstas  gloria  esi,   clarilas,   sive  poiestas. 

Qiiolii  Paler,  lalii  Filiut,   talis  et  Spirilus  tiinclui, 

iil  esi  ii(  Deiiaie,  et  omuipolenlia.  Increalut   Paler, 

inereatus  Filiut,  increatut  tt  Spiriius  sanclus,  id  esi 


•  In  Cndice  supra  rel;«lo  sio  legitur  :  llbi  tinifuliiri 
numero  Spi<itusejui  dieilur,  unitulem  tubslaiiia;  Uei- 
laiii  otlfndil,  %bi  lub  pliirali  nunieto,  diiNis  viniii4 
roRua  dicitur ,  Trinitaltm  pertonnrum  apene  de- 
monitTat. 

*  Ibiil.,  Ml  Irei...  tic  tt  trtt  l^fursan,  sicul  et  iret]. 

<  fhut  eil  potetialem,  n«n  prtprieliuem  \i.  yo<#- 
t^4<ii,  utiu  pr»fritUiit],  propriuin  noineii  c«i  Patris 
Paicr. 

'  tbid.,  »mnia  dominalur,  tt  •iiiniHm  ;«<  ^DiNiNui 


docenle,  et  dicente  :  Pcr  ea  qate  jaeta  iunt  inieliecia 
eonspiciuniur,  ei  per  crealuram  Creator  intelligitur 
secundum  bas  coroparaiioiies,  et  alias  quara  plures. 
So!,  candor  cl  caler,  ei  tria  sunl  vncaliula,  el  ina 
unuin.  Quod  candit,  boc  calet.  el  quud  calei,  boc 
candil  ■  :  iria  liivc  vucabula  res  uiia  esse  dignusci- 

dominnler. 

•  Eieiiipla  qu;i:  lioc  luco  ab  aiiclore  ctposUionii 
islius  i'ro'eruiitur  ail  osleiideiidiin  ttt  declarandaiu 
iriuin  diviitaniin  prrsonarum  iii  eadem  nalura,  iite 
emenlia,  uiiiiaiein,  quiiniti'^  iii  ni  laiii  tli«|>ar«  iiua 
oiiiiii  c.i  parte  |>roposil(i  eki-ini^Uri  convriiijiil,  e<i 
lanieii  speclaiil,  ul  signilicetur  qwud  quoiiiaduiod«ia 
lerrwlribds  ul  iiKiniuiis  tn  rvbus,  rtiii  nalura  aiul 
KMuni,  ut  diverii«  laiuen  ad  »e  rtfttrunlur,  et  variiM 
gignuni  effcclut,   di>«r«is  diainiguuiaur  vvciibuli», 


589 


ETmiTio  FiDtn  c\Tnonc,«:  FonTUNxTi. 


590 


iiir.  lu  PaUr,  el  FiJlus,  el  Spiriius  sancius  Ires  per-  A  Rabuil  tfuiditn  atiimitm ,  911«  thificavit  corjm»,  t$i 

soiix  in  deiiate  subslsnlix  unum  sanl,  el  indiviAlia 

iiniiai  recle.  crediiur.  Ilem  de  lerrenis  vena,  fons, 

fluvius,  iria  sunl  vocibiila,  et  tria  unum  Ift  sua  »ia- 

lura.  Iia  irium  personarum  Pairis,  et  Filii,  et  Spi- 

riius  Sancii,  substantia  el  dei:as  unnm  esl.  Eti  trgo 

fidet  recia  ut  credamut  et  confitenmuT  quia  Dominut 

Jtmt  Chrittui.   iesos   llebraice ,    Laiine    Sahaior 

dicitur,  eo  quod  salvai  popiilum*  ;  Chrisuis  co  quod 

Spiriiu  sanctTi  divinilns  sii  delihuiiis,  siciil*"  m  ipsins 

persoiia  Isaias  ail :  Spirilut  Domini  super  me,  proyler 

quod  tiMj-/'!  me  (/joi.  Lxi,  i),  eic  Iia  et  P»;ilinisia  de 

Clirlsto  Domino  dicil :  Vnxitte  Deus,  Oeus  luus  oleo 

lcetitice  pra;  comoriibus  tuis  {Psal.  Xtiv,  U).  l)ei  Filias, 

Dens  par  ter,  honio  esl.  Filiiis  a  leliciiale  parenniw 

dicitur:  liomo  ab  hiimo  dkiiur,  id  csi  de  Immo 

lerrae  Taclus  est.  Deus  ex  fubsiahiin  Pairls  anie  sac- 

eula  genituS ,  id  esi  Deus  de  Deo,  luineTi  de  liinijTie, 

splendor  de  splendore,  forlis  de  fiirli ,  virtus  de  vir- 

luie,    vita  de  viia,  aelernitasde  deicrniiaie.  P:r  om- 

tiia,  id  est,  quod  Paier  iii  divlna  subslsntia,1ioc  esl 

ei  Firui».  Deus  enim  Paier  Deum  Filium  (leiiuitnon 

viiluniaie,  ne(|ue  *  iiecessiiJle,  scd  naiura.  Nec  qua- 

ratur  quuniod»  genuit  Filiiim ,  qunif  et   angeli   iie- 

(ciiml,  ei  propheiis  e<t  incogniiura.  Unde  el   isdcm 

cximiui;  piopbeia  Isaias  dicil :  Genernftoneni  ejvs^uit 

tnarrabil  {hai.  liii  ,  8)?Ac  si  dixisset  :  Angeiorum 

nullus,   propbetiruin    nemo.    Nec   inenarrabilis   el 

inxstimnbilis  Deiis  a  servulis  suis  discutiendus  ««t, 


noii  ratioiia'e>n.  Et  C  eonirario  isie  dicil,  qni  calho- 
lice  sentil  :  Ex  anima  raiioiiali  ei  humana  earnt 
subsitient.  Irt  csl  pleniis  homo,  atque  perfectiiB, 
^qualis  Palri  tecundum  divinitatem,  miner  Pntre  u- 
cundultt  liumanitaiem,  id  est  secundum  fnmiaiii  servi, 
quam  assnmere  dighatus  csi.  Qiii  licet  Deut  vi  n 
fromo,  non  duo  tamen,  sei  vnus  esi  Chrislus.  t  Id  esl, 
dua;  subsianiia:  in  Christo,  Deiiaset  hiiinnnita»,  nnn 
dux  personse,  sed  una  csi  persona.  Vnus  auUm  tWB 
contiersione  Diiintralis  in  earnem,  sed  ussumpiione  hu- 
manitatit  in  Deum.  Id  esl  noii  qiiod  Diviiiitas,  qii:<! 
incomraiilaljilis  cst,  sit  conversa  in  carnein,  sed  idi-i> 
unus.eo  quod  liumanitatem  assiiTnpsit,  (-ffipit  esse 
quDd  non  er:it,  et  non  amisit  qiiotl  erai  :  coepil  es^fl 
'  hrimo,  qond  aniEa  non  erat;  nort  amiBit  deiiaiein, 
quia  *  incoinmuiabilis  in  :fteriiam  permanei.  Unut 
omnlnn  tton  confasiane  tubttaniice,  ted  vnitaK  ptr- 
toiim.  Id  esi  divlnilas  iiicominuliibilis  cum  hMiiine, 
quem  assnmere  dignata  est,  sicui  scripmin  est  : 
Yerbum  tuum ,  Dotnilte,  in  eetern-am  permanet,\d  cSI 
divinilas  cum  htimanitalB,  ut  diximus,  duas  snbslon-' 
tias,  unam  pcrsonam  essB  in  Chrisio,  Ul  sinit  anl« 
assumptionem  rarnis  xtertia  fiiit  Triniias,  iin  pnst 
assumptionem  '  Uumanse  iiainT:fi  vera  mnneal  Trifti- 
tas,  ne  propter  a^siimplionem  hii<iiana>  cariiiti  dicaiur 
essc  quateriiiias,  quod  absita  (ideliiim  Gordibus  vel 
seiisibiis  diei  aut  cogitari,  cum«/n,ut  vipradictitmetl, 
tt  Hnilat  inlrinitate,  ettrinitas  in  unitate  veneranda  ti(. 


seil  ndeliler  credeiidiis,  et  pariier  diligendus.   Et  „  yam  ticut  anima  ratianalit,  et  caro  unui  tst  homo,  ila 

'  •  -■'- '■  ■-  ' r>..  t:>:..-      j)^^  j(  ^gpij B„(,s  (sy  C/.f4s<m.  Etsj  Dei  Fillus  noslr8ni 

luleam  ei  morialem  carnem  1  nosirx  ponditinnis  as- 
ssmpserit,  sed  tamen  se  nullatenus  inquinavit,  ^  ant 


homo  ex  subslanlia  mairis  in  txtttlo  natus.  Dt\  Filius 
'VKrhiim  varn  factum,  et  nnn  quodOivinilas  muiassct 
deilatem,  sed  assumpsii  humanilatero.  Iloc  esi,  \'ct- 
liuin  caro  fjctiim  est,  ex  ulero  Virginis  veraiu  hu- 
mauam  carncm  iraxit.  Et  dc  uiero  viiginali  verus 
lionio,  siciii  et  vBrii<!  Deus,  in  s;eciiIo  n»l«s  csi, 
salva  virgiiiiiatis  gr.iiia,  *  quia  maier  genuit,  et 
virgn  raansit  aiite  partnin,  et  post  partiim.  In  s.vciilo, 
id  esl  iii  tstu  sexiu  niilliario,  iit  qiio  niinc  sumus; 
'  sxciila  eiiiin  geiicrationibus  ronstant,  et  inde  s:r- 
cnla  ,  qiind  seqnaniur;  abeuniihiis  enim  aliis  alia 
sncceiliint.  Per[ectut  Deus,  perfeciui  /lonio,  id  est 
verus  Deus ,  et  veriis  homo  ex  aiiiina  ratioirili ,  et 
non,   iit  Apollinaris   h.Trelicus  dixit  prinium,   qiiasi 


naturani  Deiiatis  mulavil,  qiiiasi  sol  aiit  ignisaliquid 
iiiimiiniium  teiigerit,  (itiod  langii  purgat,  1  et  se  nul- 
latenus  coinquinai.ita  Dciias  sarcinam  quain  ex  nosir» 
huiiianitaieassumpsii,  nequaquam  coinquinavii,  sed 
nostrae  naturx  carnem  ,  qiiam  assuntpsil,  purgavil, 
et  a  (uaculis  et  sordibus  peccatnrum,  ac  vilioriiiii 
tfxpiavii,  sicut  Isai.is  ait  ;  Ipse  infirmilatet  notlrat 
nccepit,  et  mgrotaliones  porlaml  {Itai.  Liii,  i).  Ad  lioe 
scciindum  humaniiatera  naliis  est ,  ut  innrmitatfs 
iiostras  acciperet,  ei  segrotaiiones  poriarei,  ikiii 
qudd  ipse  innrmitates,  vel  acgrotationes  in  se  liabc- 


Deiias  prn  anima  fuisset  in  carne  Chrisii ;  poslea  cuni  j)  ret,  quia  salns  niundi  esl,  sed  ut  eas  a  noMs  loHerei, 
perevaiigelicam  auctoritatem  fuissct  conviclm,  dixii:      dum  su*  sacrse   passionis  °  gratiam  ei  sacranienia 


iia  in  ausustissima  Triade  nihil  imi>edit  qnnminus 
ires  persun»,  qu:e  naiiira  unum  siini,  ul  ad  se  rf- 
reruiiiiir,  siciiti  iiuminibus,  i:a  re  di^iinguaniur,  id 
qiiiid  Euperius  auclor  disertius  indicavii. 

*  In  cndice  siipra  ciiain  addiiiir  «uttnt, 
^  Ibid.,  in  ipsius  Christi  per^ona. 

•  Ihid.,  ita  psalmus  de. 

*  Auetor  bujus  expositionis  apeite  hic  neces>:ita- 
tem  s<imii  pro  ceaitione,  indicant  Deum  Pai.-em  ge- 
iierare  Mlium,  «ed  voluntate ;  qiiamvis,  ui  niox 
gulidii,  geiieiel  illuin  nntura,  aiqiie  :ide>i  nccessarii), 

•  In  Codice  cii.  :  Quia  maie.r,  quie  geiiuil,  el  virga 
me  partum,  et  tirgo  p»tt  parlum  permansil. 

'  Deest  ibid.  integra  hxc  perindiis  :  sfetuia 
tnim,  elc.,t>8qBe  ad  si!i-«rfun(  GS(.lij5ive.  Porrn  haec 
alia  additur  :  Dtut  ;.'  hov.o  Chrisius.  Deiit  mut  Dti 


Fitiut,  ei  ipse  Virginis  fHius.  qula  dum  Deilas  in  ulero 
Virginis  humanitalem  essumpsit ;  et  cum  ea  per  poriam 
Vtrgiiiis,  integmm  et  iilwsam  ,  nnftenda  niumlum  in~ 
gressus  est  Virginis  /!/ius  ,  el  hommm  [1.  Iiomu]  qiieiu 
atsuwpsil. 

B  Ibid.  :  Idem  bci  Fiiiut,  sicut  tiipri;  dix'mut,  ut 
deitns  et  humanilas  in  Chrialc,  Dei  Pairis  puriler  et 
Yirgiids  /ilio. 

^  Ihiil.,  immuinbilis ;  iiem  deiiiceps. 

'   Ibid.,  carnis  humanm. 

I  Ihii!.,  nusirff  rerfi  mplioiiij  conditionem  astumptil. 

'  Ibid.,  Heqwe  naiaram  deilaiis. 

'  lliid.,  et  se  nullaieuus  eo  coinquinat. 

*>  Ihid.,  gralia,  ac  sacramenio,  ehirographo  aJem' 
pl»,  eic. 


»01  VEMANTIl  IION.  CLEM.  01'EUIJM  PARS  II.  !m 

oljirogrsplio  ademp  o  reJeiiipiioiieni  parilcr  ac  galu-  A  moriuis  rcburrixil.  Ki  mutM  corpora  sanclorum  dor- 

mieiuium  cuiu  eo  iunexerunl,  sicul  evangelica  aucto- 
rilas  ditil  (W(i/(/i.  xxvii,  Si);  sed  ipse,  qui  ciput 
est,  prius;  deiiide  qui  meiiibra  sunl,  coiiiinuii. 
Poslea  asceiidii  ad  cmlos,  skut  Psalniista  ait :  Ascen- 


leni  ariiiiKiruiii  luibis  coiidoiiarut.  Qui  patsui  esl  pro 
s-iluie  iioiirn,  id  est  secundiiiii  id  qiiod  paii  potuii, 
qiiiid  est  secunduin  iiaturani  liuiiiaiiaiii;  naiii  secuii- 
iiniii  diviiiitaieiii  Dei  Fiiius  iiiipas^ibiiis  est.  Uesceii- 
dit  •  ad  iiiferos,  ut  priiloplastuin  Adam,  ei  pairiar- 
rlias,  et  proplietas,  et  omnes  justus,  qui  pro  originali 
peccato  ibideni  deliiiebaiiiur,  liberarel,  et  dc  viiiculo 
i|i^lus  petcaii  absoliitus  de  eudcni  captivitate,  et 
iiirernali  loco,  suo  saiiguiae  redeinpios  ad  superiiaiu 
pairiam,  ei  ad  perpetua:  vit;£  gaudia  revocaret.  *•  Ke- 
liqui  vcio,  i|ui  supra  originali  peccato  principalia 
ctiiiiina  cuiniiiiserunt,  ui  asseril  Scriptura,  in  pce- 
nali  tarlaro  remanserunt,  sicut  iu  persona  Chrisii 
ilictuin  est  per  propbctum  :  Ero  morslua,  o  mors 


deiis  in  atlum  captivam  duxil  capiivilaiem  ( Epli. 
IV,  18),  id  esi  liuiiianam  n.iturain,  quji  prius  sub 
peccalQ  veiiuiidjta  fuit,  el  capliva,  °  e^niidcmqiie 
redempiain,  captivani  duxit  in  caelcsiem  aliiiudr- 
iieiii ,  ct  ad  coelesiis  patrix  rcgnum  sempiternum , 
ubi  aiiica  non  fuerai,  et  collucavit  in  gluriain  seinpi- 
tiriiain.  Sedei  ad  dexleram  Palris,  id  est  prosperiia- 
teni  paieriiam,  et  in  eo  lioiiore,  quod  Deusesi.  liide 
venlurus  est  judicare  vivos,  et  mvrtuot.  Vivos  dicil  eos 
quos  luiicadveiiius  Domiuicus  iii  corpore  viventes  iii- 


(Oie<  xiii,  14),  id  esi,  morie  sua  Cbristus  buniaiii  B  veiierii,ct  mortuos  jam  anieasepulios.  Ei  aliierdicit 


;;eneri$  inimicani  iiiorieni  iiiierfecit,  el  vilain  dcdit. 
(•'ro  morsus  tuus,  inferne.  Parlein  nioniordil  inrernum 
pro  parle  eoruiii  qiius  liberavit,  partein  reliquil  pro 
parte  eonim  qiii  pru  priiicipalibus  crirainibus  in 
lornientis  reiiianseruni.  Surrexil  a  morluis  primoge- 
niius  moriuorum  {Apoc.  i,  5).  Et  alibi  Apostolus  dicit : 
tpse  primogeniius  ex  muliis  iratribus,  id  e^t,  priinus  a 

'  Ibid.,  ad  inferna. 

^  Ibid.,  reliqui,  qui  siipra  originale  peccaluin. 


vivos  jujtos,  et  miirtuos  peccatores.  Ad  eujus  adven- 
tum  omnes  liomines  resurgere  habent  cum  corpuiibus 
suis,  el  reddiluri  suiil  de  [aclis  propiiis  raiionem,  el 
qui  bona  eijerunl  ibuiil  in  titnm  aHernam;  qui  vero 
mala,  in  ignein  ceiernum.  Heec  esi  Fides  caiholica, 
quam  iiisi  quisque  fidetiler  firmittrque  crediderit,  sal- 
viis  esse  non  polerit. 

'  Ibiil.,  eoquc  redempio. 


APPENDIX. 


VENANTII  FORTUNATI  VERSUS 

PRiEVIIS  EDITORIBUS  IGNOTI. 


*  AD  HADEUUNDEU    ET    AGNETEM. 


Didcibus  alloquiis  qux  fabula  fertur  in  >>  aurem! 

Si  mibi  jain  placidas  inensa  benigiia  tenel, 
Placitos  animos,  labula  redeuntc,  notaie, 

Prodat  ut  alTecinm  littera  picta  manu. 
Dulcis  amore  pio  pariter  niatcrque  sororqne 

Gaudia  festivo  concelebrate  sono. 


D  Ubtineat  pariter  vcneranda  casaria  mecum, 
Qux  simul  amplexu  vos  cupil  esse  pio. 

Quam  prius  inscribam  flxara  pietate  parenlem, 

Quo  gemiiix  inalres  exstat  et  una...  ' 
llanc  pra^ponit  hoiior,  qux  junior  exstat  in  aniiis, 

llis  a'tas  gravior  jure  seoile  favit. 
Sed  mihi  dulce  tribus  pariler  mandare  salutem, 

Est  quoniam  vobis  carus  el  unus  amor. 
Felix  qusc  retiiiol  pariter  iria  lumina  meiisa, 

Et  Paschale  boouui  niultiplicare  fncit, 
Angelico  catu  sic  participanie  fruantur, 

i  Delicix  vobig  in  rcgioiie  Dei. 


Sic  vos  Caesarii  monitis  lionor  '  ornel  in  orbe, 

Aique  •'  ambas  caro  cum  patre  Cbristus  amel, 
Sic  bic  Cxsaria  et  prxcelsa  Ca:saria  surgat, 

Ut  per  vos  priscus  liic  reparetur  honor. 
Gratia  sic  ■  lalis  nileat,  qua  crescat  in  xvo 

Per  vos  Pictavis  Arclatense  decus. 
Sic  pic  cix'lesli  inereamur  viverc  regi, 

£t  niea  vobiscuin  merabra  sepiilcra  legunt. 
Si  quod  iii  olTcnsu  retinctur  pectore  iiiurinur, 

In  vicc  laxaiiim  sit  vcniale,  precnr. 
Paceni  Cliristus  amans,  niira  dulccdiiic  plciins 

Peclora  vestra  sacer,  se  medianle,  liget.  — 

lli  versut,  qul  desunl  in  oninibug  pr:vviis  editinnibns,  paueis  ahliinr  «niii.'<  in  Siin||erniuiien«i  in^ii.  RU 
blioihecj^  IIc)|I;k  repeni  suiit  u  D.  (<uer,ird,  cl  ub  illo  priiiium  in  iVuiiouiiiin  de  inaHutkiifit:»  loiiio  .\ll  cdiii. 
''Ms.,ori^.  <Ms.,urni'i.  >■  Ms.,  anliii].  •  Ms.,  ln/f.i.  '  Vcritiiuilitcr  «vror.  i  .Vl>  , /)iiii-i«r.  '  lis.. 
iralrifi,     t  Us.,  sua. 


Nocle  salutifera  maneant  maierque  sororque*. 
D         iloc  nati  tt''  fratris  prusper.i  vuta  ferant! 
Angelicos  ccctus,  pr:c.'urdia  vestra,  re>i.it, 
Et  relegat  alloquia  pcctoris  cara  >  gui. 
Tempnra  iioctis  agunt  ut  hac  brcvitatc  salutem, 
Scx  uiudj  versiculis  vcl  duu  ferlc,  precor. 


! 


593  VEKSUS 

Quamvis  quod  ciiperem  »  fugial  me,  vespeie  faco, 

Teniihi  nun  lolaiii  nox  lulit  isla  lamen. 
Elsi  non  oculis,  animo  cerniiiilur  amantes, 

Nam  quo  forma  •>  nequil,  mens  ibi  nosira  fiiit. 
Qiiaiii  ille  locus  pius,  qui^^  nunquamabrumpil  anian- 

Quocapiunt  oculisquossua  vota  petunt,      [les, 
lii  medio  posito  lionitatis  principe  Cbrisio, 

Ciijus  amorc  sacro  corda  ligata  manmt ! 
Ilic  quoque  sed  plures  carmina  jussa  per  annos. 

Ilinc  rapias  teciim  quo  tibi  digna  loquar. 
riaadite  voce,  Deo  pia  redJite  vot.i,  sorores, 

Qiiod  sic  vobiscum  gaiidla  tanta  sedent. 
Me  foris  exi  luso,  vos  lianc  retinelis  araan;cs  : 

Quod  comroune  placet  non  simul  esse  licet. 
ilec  longeva  diu  maneat  per  singula  nobis, 

Floreat  et  cunciis  parlicipaoda  bonis. 

'  Ciincti  faodie  festiva  colunt :  ego  solus  in  orbe 

Absens  naiali  conqueror  esse  nieo. 
•  Qui  si  forie  lalens  alia  regione  fuissem, 

AJ  vos  '  debueram  concitus  ire  magis? 
Nunc  alii  tibi  dant,  ego  munera  nulla  sorori 

Vel  dare  qui  potui  pomula  e  more  joci. 
Ssd  quamvis  absens  specie,  sura  pectore  pnesen=, 

Et  rogo  que  mlsi  dona  libenter  habe. 
Sic  Deus  omnipotens  parcat  matri  atque  sorori, 

Que  non  egerunt  me  retineie  sibi. 
nxc  pia  festa  diu  multos  ^,  senis  ipsa,  per  annos, 

Lscta  matre,  siniul  me  quoque  '  fraire,  colas 

Sic  i,  beslerna  dies  tolas  milii  Iranstulit  boras, 

Ut  matris  vocera  non  meruisse  querar. 
Qualiler  agnus  amans  geiietricis  ab  ubere  pulsus, 

Tristis  et  berbosis  anxius  errat  agris  ; 
Nunc  fugit  ad  carapos  feriens  balaiibus  auras, 

Nunc  redit  ad  caulas,  nec  sine  m:itrc  placens. 
Sic  me  de  vestris  absenlem  suggero  verbis  ; 

Vix  tenet  incluso  nuiic  domus  una  loco. 
•■  Sed  refer  binc  gralis  placidsecarKque... 

Quod  me  consolvit  de  pielatis  ope. 
Tu  retines  medium,  mediuro  me  possidet  illa; 

Cum  g  minas  video,  tunc  ego  totus  agor. 
Num  tibi,  cara  precor,  Mariinus,  Hiiarius  adsteut, 

Ei  te  vel  natos  spes  tegat  una  Deus. 

'  Si  nequeo  pncsens,  absens  tibi  solvo  tributum , 

Ut  probel  afTecium,  mater  amata  meum. 
Si  non  essem  °'  absens  facerein  quodcunque  juberis : 

Obsequiis  parvis  forie  placeret  iners ; 
Peciore  devolo  sed  rustica  lingua  dedisset 

Pasloris  calamo  matris  in  aure  sonum 
Imperiis  famulans  "  tererem  mea  roembra    diurnis  ; 

Servirent  dominx  subdita  colla  suae. 
NuUa  recusareiit  digiti,  puteoque  profundo 

Quse  manus  boc  scripsit  prompta  levaret  aquas. 


I.VEDITI.  5''* 

A  Proiralieret  viies,  et  .sarculj  ligerel  borlis ; 

riiintaret,  colcret  dulce  liberiter  olns. 
Splendor  erat  lecum  mea  meinbra  tradcre  »  coquiiiJO 

Et  nigra  de  puro  vasa  lavare  lacu. 
Ilinc  libi  iiuiic  abscns  Marcclli  inunera  misi, 

Cui  dedit  excelsum  vita  beata  locuui, 
Et  si     displiceani  indigno  verba  relalii, 

Complaceant  animo  signa  superna  tuo. 
Sis  longeva  mibi  cum  nata  et  messe  sororuin, 

Virgineoque  Pcboro  restal  ovile  Dei ! 
Si  tua  verba  darcs,  essent  plus  dulcia  quam  si 

Floribus  electis  nulla  dedisset  apes. 

Anxiuf,;ifl1ictus,  curarum  pondere  curvor, 

Peciore  confuso  necdare  vcrba  qiieo. 
B  Murmure  sub  dubio  laceror,  neque  carmina  laso, 

Nescio  cerio  loqui,  mciile  vacante  mihi. 
Ileu !  Iristem  si  vola  velint  audire  falenlem, 

Me  subito  ferreiit  nubila  missa  tibi '. 
Dedalico  lapsu  si  pinnas  sumere  nossem, 

Ad  vos  qu:inlotius  jam  revolasset  amans. 
Novit  enim  Dominus,  qui  corJa  latentia  pulsat, 

Quce  raea,  seJ  tacite,  viscera  cura  domet. 
Reddite,  cura  nequeo,  i  doniinx  promissa  benign^K; 

Nec  tamen  bic  culpara  crcJe  fuisse  meam, 
Excusa,  si  forte  potes,  per  siJera  testor, 

Me  neque  velle  moras  matris  in  aure  feres. 
Oret  pro  famulo ;  citius  remeare  parabo, 

Et  cum  prxsentor,  verbera  voce  domet. 


Supplicibus  votis  referat  mandata  salutis 

Matribus  ac  dominis  pagina  missa   loqueos; 

Dumque  recusat  iter  nosirum  tibi  redJere  vullus, 
AITcctum  saUim  sollicitudo  probet. 

Non  sumiis  absenles,  si  nos  oratio  dulcis 
Prassentes  semper  cordis  aiuore  leuel. 

Hatri  oatus  ego,  frater  siinul  ipse  sorori, 
Pectore  devoto  parvula  dona  fero. 

Terlius  imiius  tria  munera  porta  diiabus  : 
Tani  Julces  animas  dulcia  poma  decent. 

Sed  daie  nunc  vcniam  mibi  quod  fano  tali  habetur, 
Uun.  ra  quoe  portet  charla  canister  erit. 

D  Pergimus  iiiclusas  a  gurgite  ceniere  lerras, 

Qiia  vagiis  Oceanus  fertque  referlque  vices 
Fluctibus  a$siduis  cum  surgit  aJ  setbera  pontus, 

Huc  feritate  sua  mobilis  unda  la  rat. 
Littus  arena  suum  refugit,  nunc  suscipit  njstu  ; 

Nunc  inare  duin  lurget,  naufiaga  terra  latet ; 
Quo  gelidas  se  esse  '  ren dicus  occupat  ardur. 

Atque  loco  huc  una  sunt  tria  dorfti  Dei, 
Qiiamvis  sit  sterilis,  fructus  ferl  illa  beatos, 

Dum  coelo  dignos  pascit  arena  viros. 


*ills.,  (ugiel.  ^  yis.,  nequid.  '  Ms.  nunquid.  <J  Recens  ediior  annotat  ad  calcem  paginae  cmwc((B  .  nescio 
quare.  «  ^^„g  qf,;^  r  jj,  ^  dubierain.  b  Ms.,  mora  joti.  ^  Sic  in  Ms.  '  Ms.,  fraler.  i  Ms.,  tlenia. 
'  llic  versus  possei  legi :  Sed  re(ero  liinc  grniet  placidoe  caraque  torori.  i  Ms.,  Sine  qnce.  "•  In  Ms.  vcr- 
biim  abiens  eradilur.  "  Ms  ,  lerrerem.  "  Ms. ,  CQCinoe.  p  Ms.,  ihoro,  i  Praevias  edilor,  Doinine, 
'  Sic  in  Ms. 


»5 


DEFENSURIS  LOCOtlACENSIS  UUNACiri 


nf 


Asl  rgo  vel  si  qva  tine  vobU  urbe  tenerer. 

Inicr  mulu  Umea  mitlia  foltu  enu. 
Ceniere  vot  licuis  merear,  mal«n)ue  sororquet 

Cum  Tcnil  •  txcehi  coena  Dei  beaia. 
Si  cUiun  redcal  rraier  timplietus,  oro, 

A   nie  mindai»  ferte  saluti^i  *>  openi. 
Ei  rogo,  per  Teslra»  ine  eommeiidate  eororts  : 

Sic  iiiciat  ctinclis  Cbrislus  ainore  sn». 


II 


EPIORAlai    tn  TBEODKBILHC. 

Ilunc  regina  locuni  nMMMcltis  coottruxii  ak  in» 
Theudichildi<i,  rebus  iiobililattdo  tuis. 

Cujus  nunc  lieel  boc  corpus  claudalur  in  amro, 
Spiritus  aslrigero  vivit  in  axe  Dei. 

Iinplorans  rceiis  pasioribus  euge  beaium. 

Del  sapienlibus  buic  beii  inabt  digni  D«U»'. 


»  Ms.,  txtle.    *>  Us.,  oput.    «  Ex   M.iii   Spicilegio  Riiiiiaiio  lom.  IX. 

VENA.NTII  FORTUNATI  FIMS. 


A.1IM0  SiECULI  VIII  IMCERTO. 


DEFENSOR 


LOCOCIAGENSIS  MONACHDS. 


NOTITIA  HISTORICA  IN  DEFENSOREM. 

(Hitcolre  im4r.  de  U  France,  tom.  Ilt.) 


Ikiix  ^poques  dqus  dtfterninent  3i  ptacer  ici  ecl 
^ciivain  (<i).  La  premiere  se  prend  de  rouvrage 
<}u'il  a  laisse  i  U  p^^sidrile,  oii,  enire  les  auteucs 
Uont  il  s'esl  scrvi»  il  n'en  cile  point  de  plus  r^ent 
qiie  saintlMdore  de  S^ville,  morl  vers  Pan  656  (b). 
L'autre  ^poque  se  tire  encore  du  indine  ouvrage, 
ou  D^feiiseur  t^moigne  avoir  ^t^  elev^  ei  inslniil  par 
Ursin  (e),  qni  ii'eit  auire  que  te  prieur  ou  abb^  de 
«i6me  nom,  qui  a  ^crilune  des  Vies  desaint  liger, 
cv4que  d'Aulun,  dix-sept  ou  dii-buit  ans  avant  ta 
lin  de  ce  siicle,  corame  on  fa  dil  en  son  tien.  ClBst 
donc  sur  un  l^gitime  foDdement  que  nous  assignons 
^  notre  auteur  le  lemps  marqui ;  et  quoiqu'il  ait  pu 
vivre  jusque  dans  le  si^le  suivant,  il  nous  parslt 
que  ce  serail  le  renvoyer  Irop  loin  (rf),  que  de  ne 
le  placer  avcc  Dom  Mabilloii  que  vers  732. 

(r)  D^fenseur  ayanl  embrass^  la  vie  monasiique  Ii 
Ligog^,  pr«»s  de  Poitier»,  conime  il  le  dii  lui-mSnie, 
ilt  de  r^lnde  ane  de  ses  priocipales  occupations.  II 
te  rendit  si  habile,  qu'il  m^riia  de  porier  la  qualit^ 
deGraminairien,  quon  donnait  auciennenient  k  ceux 
qui  avaienl  de  la  titt^ralure.  U  s'applii|ua  sunnul  i 
la  leciure  «let  Peres  de  lEglise,  el  de  lavi»  d  Ursin, 
quidirigeait  tcs  ^ludes,  il  cn  recueillii  lcs  endroiis 
qui  lui  parorent  les  plus  idiKants ;  et  les  rapporlaDt 
h  cerlains  thefs,  il  en  forma  uii  livre  quil  inlilula  : 
Sciulillanim  teu  Seiitfaliamm  eaiholicoruin.  Pairuni, 
Recuril  dEiiiicelles  ou  de  Scnlence»  lir^cs  des 
P6ret  orlhodi  xe;. 

(f)  Rendant  coniple  do  ton  (tessein  dans  nne  pctile 

(a)  M;ib.  AN..I.xxi.n.li, 

(4)  T.  II.  p.  m,  5  «. 

{c)  L.  »vu.  n.  5  . 
(J)  L.  x\i,  n.  «i. 
(»)  T.  II,  p.  70».  i  ^23. 


B  pr^fac*  qui  s»  Ut  a  )*  lele  de  ro«vrHe<  ^  dti  qu'il 

Ta  entrepris  pour  ^pargnec  i  ses  lecleurs  U  peine  de 
lire  un  graud  Dombro  de  votumes ;  quil  a  eu  soiti 
de  recueillir  daits  le  sien  tout  ce  quils  puurraieDl 
souhaiter  sur  les  roatidres  qu'il  entreprend  d'v  trai- 
ter;  que,  pour  eviter  d'£tre  Ux^  d'imposlure,  ei  de 
peur  qu'on  ne  regardftt  sun  ouvrage  eomme  apocry- 
pbe,  il  a  ^ie  atleniif  i  luarquer  i  cbaque  seDtencs 
le  nom  du  Pere  doni  il  Ta  prise  (9).  Cts  seoteiices 
snnt  ordjaairement  forl  couries ;  et  les  Peres  qH'il 
cite  EODt  S.  Clemeiit,  Origeoe,  S.  Cjprien,  S.  Ba- 
sile,  S.  Augustin,  Euiebe  qui  temble  ^tre  celui 
dEmtee, ou  plui6t  fauteur  i  qui  l'on  a donne  ce 
nom,  un  certaia  Joseppe  qiie  roa  ne  conD»it  guere 
dailleuri,  S.  Cesaire»  S.  Gr^goire,  (^pe.  S.  Isiiiore 
f%  de  S^ville,  et  les  Vies  des  L'eres.  L'ottvrage  esi  loul 
di^  nioralc,  ei  divis^  en  quatre-vingl  cbapitrei  (A), 
ou  seuleinent  soixanie  dix,«uivint  d°auires  mauas- 
crits.  L'auteur  y  Iraite  des  principales  verlus  dxri- 
liennes,  cuiiiine  la  cliarii^,  la  palience,  rumour  de 
Dieu  ct  du  procbaiu,  rbumilit6.  Un  voit  par  sa  pr^- 
face  qu'il  ^taii  biea  instruit  de  la  doctrine  de  S.  .Au- 
gusliii,  elqu'ilavail  boaucoopde  modeslie.  Soosiyle 
&>l  dur,  einbarras!Mi,  ubscur  et  qiielquelois  barb.ire. 
(i)  Sixte  tV»  Sienne.  qui  avaii  lu  cel  ouvnge,  puis- 
(|u'il  en  rapporte  les  preiuiers  uiots,  ne  Ui&se  pas 
ileiiparler  avec  eloge.  D^»  1«  conimeucoineiit  du 
IX*  siecle  il  &e  trouvait,  saiis  noiu  daiiteur.  daos  la 
biblioihei)iM  du  Saint-Rquier  eii  PouiUicu  |j).  Dom 
Maliillon  eii  ayuui  rccouvre  ua  exrniplaire  mu:us- 

D     (f)lbiJ. 

(1;)  L.  XXI,  n.  M. 

('//)  Sfiic.,  I.  IV,  p.  4gt. 

(i)  Si«.  Itih.,  I    IV,  p.  il.  5. 

(j)  Mab.  .»/«•.  /irtl  ,p.  t«;  .»'1,1.  II.  p.  701.1«. 


597  SCIMILLAHUM  LIBER.  598 

crit  dans  eefie  du  Mont-Ca3sio,  en  a  Tail  imprimer  A  Anvers  cber.  Stelsius  en  1550,  fautre  i  Venisc  ii  IVn- 

seigne  Je  resp^rance,  c'est-k-dire,  cliei  Barili61eHii 
de  Alberiis,  en  1553,  el  li  (roisi^ioe  i  Cologne  <■» 


la  pr^face  dans  Tirppeftdice  dn  eecond  tome  de  ses 
Annales.  II  semble  supposer  que  roovrage  n'a  ja- 
m»»s  iii  niis  sons  la  prcsse  (a).  Cependanl  Posserin 
cn  marqHc  trois  ^ditions  diRerenies :  iune  faite  k 
(a)  Poss.  App.,t.  t,  p.  S87,  680. 


lS5i.  II  faai  qae  ces  ^ditiens  soient  rares;  car  nous 
ne  les  troovens  poioi  atllears. 


ALIA  NOTITIA  IN  DEFENSOREM. 

(Fabric.  Bibl.  tned.  et  lof.  xtalis.) 


Defensor,  grammalicus  et  monacfeus  Locociagen- 
sls  apnd  Plctones,  auctrtr  Sdniillcg,  sive  locorum 
comraunium  et  sententiarum  (a)  per  capila  80  col- 
leciarum  ex  sacra  Scrlptura  et  sanctis  Patribus^ 
Ambrosio,  Anastasio,  Augusitno,  Basitio,  Csesario,  _ 
Clementis  libris,  Collationibus  Cassianl ,  Cyprlano, 
Ephrjem,  Isaia  ,  Eusebio,  Cregorio,  Hieronymo, 
Hilario ,  Isidoro ,  Josepha ,  Origene  ei  Vitis  Pairum. 
Hunc  librnm  ex  biblioth^ca  Moniis  Casini  descrip- 
«isse  se  referi  Joanues  MabilloniaS,  p3g.  l23Mnsoi 
Italici,  nbi  veterem  auctoreni  nppellat,  ut  qui  nnilum 
e  Patribus  Isidoro  posteriorem  adducit.  Prseter  rem 
tatr.en  habait  pro  inedilo;  cst  roibi  enim  in  mantbus 
cJitio  Coloniensis  an.  l.^>56,  forma  minore  excDsa 
apud  Petrum  llorst.  Antwerpiensem  quoqne  anni 
1356  a  Gesnero,  et  Venetam  1532  a  Simlero  raenio- 
rari  xnemini,  ne  dicam  de  illa  quae  es  Romana  An(o- 
nii  Gangulix  Sicult  editione  ,  Roai.  1560  in-'!'',  sub 
Ued»  nomine  exstat  toor.  Vil  eJBs  Operum,  de  qua, 
sicut  de  Anglo-Saxonica  ilHag  versiooe,  supra  tora.  I, 
pag;  191.  Al  enim  nomen  De'en$efis,  et  nutriioris 
sui  f'rsini  auctor  diserle  expressit  in  prcefatione  , 
qoam  integram  bic  (  est  enim  brevis  }  inFra  posui  : 
Leelor,  qtasquit  es,  libelhrm  liune  legens,  flagilo  le 

{a)  .4lii  Akaro  Cordubensi  SdntUlas  tribunnt,  aiii 
Caesario  episcopo  ,  ut  codRK  bibliotbec;e  Pautinae 
Lipsiensiis  in  CaialogoMss.  FelleriaiK),  pag.  12^.  De 
Graxis  similis  geiieris  colleelionibus  dietuni  librt)  v 


tcriplor,  ul  tibenli  legas  animo  et  meUifliia  grale  «««♦ 
cipias  terba.  Volunlas  boua  el  tabor,  nihil  atiud  (nit 
mecum  ,  nisi  de  Domini  et  sanclorum  dictis ,  e  q  ibut 
excerpla  e.t  licec  Scintilla.  Nec  mea  existlt  ind  siria, 
sed  fiel  lotum  est  gralia,  meique  nulrilorit  Ursnidoe- 
Irinee  obtemperate  volens ,  paginas  quasque  scrutant , 
sentenliam  reperiev.t  (ulgentem ,  se\t  inventam  quit 
margaritam  aut  gemmam,  ita  avidu»  collegi.  Cuttce 
qttemadmodum  collectx  mullce  (onlem  efficiunt,  diver- 
sorum  tic  votuminum  congregans  lestimonia,  lioe  «n- 
dere  lentavi.  Velut  de  igne  prodennl  s  intiltce ,  ila  hic 
mi-iulas  sentent.ce  ptiiribusque  libii»  sciiptiS  vocenlur 
SciNTiLLA  ScBiPTURAP.UM.  Quom  (jiii  lcgcre  vull,  tabo- 
rem  sbi  u(  ampiitet.  nec  prce  ceeteris  pagnns  xierando 
lassescat,  h  c  habct  ex  ptnribus  carptitm.  Ne  id  opu» 
quoque  pularetur  apocrijpllum ,  uncuique  senlenl  ce  per 
sittgulat  cnpitutntim  virtiiles  siium  tOripsi  euclorem , 
nomen  escribens  menm  quod  est  DErENSoa,  ro.-i  oft 
gloriam  tanam ,  ted  ut  quicunque  iegerit ,  meimemt- 
riam  hubeat.  Caput  quod  in  editis  desideratur,  tri* 
gesimumquintnm  de  Doctoribvs,  vulgavit  B.  Nicolaas 
Stapborstius  noster  tomo  III  llistoria-  ecclesiaslicae 
tlamburgensis,  pag.  559-361,  n  codic«  Ms.  biblio- 
tbecx  templi  Petri  et  Pauli  lUmburgensis. 

Biblioihedae  GrBecC,  cap.  30.  Latine  poslDefensorem 
alia  circa  annimi  13.6  composita  a  Thoma  HtberDico, 
de  quo  infra  siio  loco. 


DEFENSORIS 

LOCOCIAGBNSIS  MONACHI 

SCINTILLARUM 


LIBER. 


•  PROLOGUS. 
Lector,  quisquis  e<3,  libellum  legens  liunc,  flagito 
te  scripior,  leg^  animo,  et  raellinua  grale  suscipias 
verba.  Voluntas  bona  et  iabor :  aliiid  nibil  fjit  meum. 
De  Domini  ei  sanclorum  suorum  diclis  est  excerpta 
Scinlitla;  nec  mea  exslilit  indusiria,  sed  Dei  totum 
graiia  meique  nutritoris  Ursini  illud  operari.  Jussioni 
et  doctrioiB  oblemperare  rotens,  paginas  qaasque 

•  flsec  leciio,  desnmpia  el  Mabilt.  tom.  II  Aniial. 
Bencd.  p.  7U4,  saiis  differt  ab  illa  quam  siipra  da> 
miis  ex  Fabricio  :  utraniquc  liahens  lector,  utramque 
(lijuilicet  ipse.  .\pud  MabilloDuui  prologo  pr%posiia 


D  scrulan;,  senientiam  reperiens  fulgentom,  siciiti  iii- 
veiitam  quasi  margaritam  aot  gemroam  slatim  avi- 
dius  coUegi.  Quemadmodum  gutta  muUaa  fonlein 
efliciunt,  sic  de  diversorum  voluminibus  eongre- 
gans  te»timonia,  hunc  libellum  condere  lenlavi.  Ve- 
iuti  de  igne  procedunl  scintillx,  ita  bunc  minut» 
scBtentiae  pluresqus  libri  tnvemiHitur  Ailgentes,  aft 
qHiran  inier  boc  scimitlanm  t<>IimieB,  quoi  qui 

sunt  hsec  verba  :  /n  Dei  omnipoieiilit  nomine  iHcipil 
liber  Scintiltiifum  teu  Sententiarum  catholicorum  Pa- 
trum,  tditui  a  DefeJiurre  grtmmatico. 


U9  DF.FCNSOUIS  LCCUCI 

legiTu  viill,  lalioroni  &ilM  ampulat,  iio  prr  c.xacri&  A 
|i:igin.is  lieraiiduin  lassescat.  llic  lialientiir  quod  re- 
(icriri  ilesiJcrat  :  &ed  iie  iil  opus  quasi  sinc  auclore 
;<uli'lur  apocry)iliutii,  iinicuique  scntenliae  per  sin- 
giila  prnpriuin  scripsi  auciorem.  Cominvio  Locuiia- 
ceiisc  Murtiiii  snncli,  iii  qiio  comaiii  mei  tutondira- 
I  ilis,  ipsum  (lono,  donatumve  in  perpetuam  colligat 
xtatrm,  qua  siia  ab  adolescentia  ibi  oie  dolaveruiil 
iiiei  ilegeiiies  iloiiiini :  scripsi  Jesu  ravente  ipse,  co- 
raiuquc  dedi  ailolescere  Christo,  si  mc  fucit  eoruin 
obedire  jussiii,  el  illorum  in  omnibus  efTicere  copiose 
perl  bciis  raiiiulaium.  El,  si  aliquid  prxier  id  quod 
niiniis  siuiliose  gessi,  l:  oro  legentein,  non  ut  aemu- 
liis  v.tupeies,  sed  ut  benivolus  enieinles,  noiuen 
scribens  meum,  quod  est  Defe.nsor,  iion  ob  gloriam 
vanain,  sed  ut  qiiicunquc  Irgiimenioriam  meibabent.  " 
Sicuti  navii^anli  pnrliis,  ita  cl  niilii  versuj  fuit  opta- 
bilis.  Novissime  Irgeniibus  coiijuro  et  audienlibus 
iinploro  pro  nie  exnrare  ultiinuni,  ut  qiiandiu  suh- 
si^lu  Dei  arfliiar  sapienlia,  de  carne  iturus  perrrui 
vitam  merear  beatam  xiernam.  Amen. 

C.APUT  PillMU.\I. 
De  charilate. 

CHItlSTUS. 

Mnjorem  liac  dileclioiicra  neino  Labet,  quam  ul 
SMiniam  suain  ponat  quis  pro  amicis  suis  (Joan.  xiii). 

PETliU-. 

Aiile  omnia  mutuam  iu  vobismetipsis  charilalem 
conliiiiiain  babenies,  quia  cliarilas  operit  miiltitudi- 
iiein  peccatorum  (i  Pelr.  iv;  P.om.  xiii;  Prow.  x).      p 

PAULUS. 

Cbiritas    p.Uieas    est,    benigna    est,  et    rWi./ua 
(J  Cor.  xiii). 
Cbaritateriaternilalisinvicemdiligentes^nom.xii). 

JOANNES. 

In  linc  cognovinius  charitalein  Dei,  qiionani  ire 
pro  nobis  aiiimani  suam  posuit  :  el  nns  debemus  )iro 
frairibus  aniina-.  ponere  (IJoan.  iii). 

Deus  cbaritis  est,  el  qui  manel  in  charitale,  iii 
Dco  manet,  ei  Deus  in  eo  (/  Joan.  iv). 

SALOHON. 

(><lium  suscilat  rixas,  et  uiiiversa  delicla  operil 
rliariias  (/Vci'.  x). 

ACGUSTINUS, 

Si  pcr  viara  vene  charitatis  volumus  currere,  ad  D 
xiernam  palriaiii  leliciter  possumus  pervenire. 

Sine  cbarilate  enim  oninia  qiixcunque  lacimus, 
iiiliil  prodesl  fncere. 

Vacuum  el  inane  expendimus  siudium,  si  non 
lialieinus  charitatem  qux  Deus  esl. 

Regiiai  eniin  carnalis  cupiditas,  ubi  non  est  Dei 
charilas. 

Tiinc  enim  homo  perreclus  esl,  quando  cbarilate 
plpiiiis  esl. 

Sine  aniiire  charitatis,  qiiamTis  quisqiie  recle 
credal,  ad  bcatiludinrm  prrveniienequaquaiiipotesl. 

Taiita  est  cbarilatig  virtus,  ut  etlaiu  propbetia  cl 
piarlyriiim  sine  illa  iiiliil  essc  crcdanlur. 

T«iila  esl  charilalis  virlus,  qu»  si  detil,  rru<lra 


AGENSIS  MONVCIII  600 

habcnlur  c;Ftcra  ;  si  adsit,  rccle  liabentur  oraiiia. 

Ille  antem  lenel  quod  pater,  et  illuiu  nihil  latcl  ia 
diviiiis  iiior  bus,  qui  chariiatem  lenei  in  sennonibus. 

Scciainini  cbaritatein  dulci  ac  salubri  cibo,  siiie 
qna   divcs  pauper  esi ,  el  in  qiia  pauper  dives. 

Qiii  claudunl  ociilos  aiios  conlra  cbaritaloin,  ob> 
dormiscunl  in  coneupiscenliis  et  in  deleclaiiono 
cariiis. 

Exiendecharilaiera  per  lolura  orben),  si  vis  Chri- 
stum  aniare  :  quia  membra  Christi  perorbem  jacenl. 

Quomodo  enim  corpus  lunm  sine  epiriiu,  boc  est 
sine  anima,  si  fueril,  mortuura  :  iia  el  aniuia  tua 
sine  Spiritu  sancto,  id  est  sine  cbariiale,  mortua 
deputabitur. 

Nun  enira  habitnnl  in  uaum,  nisi  in  quibus  fuerit 
pcrfecta  charilas  Christi. 

Nam  in  quibus  mm  est  perrecla  chariias,  c  :m  iit 
unum  sunt,  odiosi  suni,  molesti  suiit,  turbulcnti 
sunt,  anxie!ate  sua  lurbant  cxteros. 

iHBROSIUS. 

Sicut  sine  via  nullus  venit  quo  lendit,  ita  sine  clia- 
rilale,  qu.-e  dicla  esi  via,  non  ambula.e  possunt  bo- 
inines,  sed  errare. 

Eos  auiem  quos  ad  tolerantiam  peccalorum  forles 
Dei  chariias  reddit,  nulla  delectalio  carnis,  nulla 
voluptas  mala  blande  corrumpit. 

CREGORICS. 

Uiia  qnippe  et  summa  est  probatio  cbaritalis,  si  el 
ipsidiligiturquiadversatur,  el  illequi  bona  impendii. 

.4mandi  eiiim  sunt  proximi,  et  impendenda  chari- 
las  est  nmnibus,  el  prupinquis  ei  extranei--. 

Nec  lamen  pro  eadem  cbaritale  a  Dei  araore  tlo- 
ctendum. 

Sicul  enim  multi  rami  arboris  ex  una  radice  procC' 
dunt,  sic  cxlene  virlulesexunachariiale  generanlur. 

Nec  babet  aliquid  ramus  viriditalis  boni  operii, 
qui  non  permanet  in  radice  charitatis. 

Ille  vero  cbariiatem  habel,  qui  et  araicum  diligit 
in  Deo,  et  inimicum  diligii  propier  Deura. 

Pro  inimico  nihil  poslulal,  qui  ex  cl:aritale  pro  eo 
noii  orat. 

Lex  quippe  Cbrisli  esl,  chariias  unilatis.  Nibil  bomi' 
nis est operatio,  si  non  habemus  cbaritatem, qux  in  his 
nranibusmandatis Dei, arccm atque principai!  m  teoel. 

Chariias  esi  d.Iectiu  Dei  el  proxinii  in  toto  corde, 
et  iii  tnla  nienle  :  ut  qnxcnnquc  voluinus  ut  fuciant 
nobis  lioinines  boiia,  ita  ei  nos  faciamus  illis. 

lUec  est  enini  lcx  et  prophelx. 

Haben  i  namquc  dabilur,  el  abundabil :  quia  quis- 
quu  qui  charitalein  bab.t,    etiam  doiia  prrcipil  alia. 

Uuisquis  rhariiaiem  non  habel,  eliain  doii»  quat 
percepisse  videliatur,  ainillit. 

Neeessc  cst  ut  erga  charitalis  vinculum  Tigileinui. 

Tanlo  naiiiquii  aiiiplius  peccatirubigo  coiilundilui', 
quanto  cnr  peccatorls  magno  igoe  crematur. 

Tune  rniiii  mirabililer  ad  nlliim  charitas  turgil, 
cuni  ad  inia  provininrum  se  inisericoMiter  incliHati 
et  cuiii  lienigiio  doscendit  ad  iiirnii.i,  valeuier  rccurrll 
ad  suiniiu. 


I 


m  SCINTILLARUM  LIBER, 

Virtus  ergo  Teric  oralioois  csl  cclsiiudo  cliari-  A     Quia   niliii 
lati^. 

L:ila  quippe  est  chariias,  qtix  inimicorum  dile- 
ciione  capitur, 

Frateina  n^ala  charilas  longaniniiier  porlaC. 

Chaiiias  auiem  vera  esl,  et  amicuni  diligerc  in 
Deum,  et  inimicum  diligeie  prnpter  Deum. 

Quisquis  chariiaiem  non  babel»  oniiie  bonum 
amitiii  quod  habet. 

Vires,  quas  imperitia  denegnl,  charilas  subniii  j- 
ilrai, 

rieromquc  eharitas  qnibusdara  occupatioiiibus 
prxpedila,  ct  iniegra  flagral  In  cordi-,  el  lamen  non 
nionslraiur  in  opere. 

Quia  sol  cum  nube  legitur,  iion  videliir  in  tena, 
ei  lamen  ardet  in  coelo  :  sic  esse  occnpnta   charitas  •* 
solci,  et  intus  vim  sui  ardoiis  exiirit,  et  foris  llani- 
mas  sui  operis  non  ostendit. 

lllKnONVMlS. 

Terraram  longiludo  non  separalquoscunqneamor 
juiigit. 

ISIOORCJ. 

Quamvis  nonnulli  fide  alque  operibus  sanctis  vi- 
draiilur  esse  participes,  laoien  qiiia  privanlur  chari- 
tale  fraternx  dilectionis,  nullnin  habeni  incremen  - 
tiini  virlulis. 

Nullum  prxmium  charitalc  pensatur. 

Charilas  enim  virtuluiu  ouiniun)  obliiiet  princi- 
patuin. 

TenenJa  cuni  sanciis  viris  anitas  cbaritatis  :  et  G 
quanto  se  unusquisque  subirahit  mundo,  tanlo  ne- 
cesse  est  ut  se  associet  bonoruiii  cousortio. 

Charitas  in  dilectione  Dei  et  prtiximi  conttat. 

Servat  autem  in  se  diiectioDeiu  Dei,  qui  a  chnritale 
non  dividitur  proximi. 

Qiii  a  fraierna  socielate  secernilur,  a  divina:  clia- 
ritatis  pariicipatioiie  privatur. 

A  regno  autem  Dei  se  separaul  qiii  semetipsos  ;. 
cbaritaledissociaiil. 

Perfecta  cbaritas  est  dilectio  Dei  et  proximi. 

Oiunis  enim  bonitas  ex  charitate  et  humilitate  pro- 
cedit. 

CVPRUHUS. 

A  dissensionis  iiialo  coniinere  suain  iinguam  debet 
qui  uovit  et  diligit  vinculum  chariiatis. 

BASILUS. 

Qiii  cbaritale   plenes  esl,  tranquillo  animo  et  se- 
renissiino  vultu  procedii. 
Vir  auiera  oJio  plenus  ambulal  iracundus. 

CJ;--ARIDS. 

Veram  antera  charitatem  et  veram  oledientiam 
reiinenles,  nihil  de  nosiris  meritis  praBsamaraus,  sed 
de  Dei  virtute  conridamus. 

Talia  eiiim  sunt  sine  cbariiale  jejunia,  qualis  sine 
olco  lucerna. 

Nihil  nobis  prodest  quod  nos  coniinuis  vigiliis  la- 
bonbusque  conliiimus,  si  inti  a  nos  ebaritalem  i;on 
babemus. 


C03 

prodesl  qnod    affligis  ccrpt:s   tiiuiu, 
quando  niliil  proflcit  in  corde  tuo. 

Si  cbaritas  vera  ei  humilitas  iioii  adrueriiil,  de 
solo  habiiu  religionis  praesumerc  ct  coj.lidcre  noii 
deberous. 

EPHBiF.H. 

Charilas  columna  et  firmainenlum  iii  aninia  san- 
cta  est. 

CAPIT  IL 
Dt;  patientia. 

CUISISTU^. 

Beaii  pacinci,  quoiiiani  iilii  Dei  vocabuniur 
{Mal.h.  v). 

In  paiieiitia  veslra  possidebiiis  aniinas  vestra» 
(Luc.  x.\i). 

FETRDS. 

l!xcesl  enim  gratia,  si  propler  consiicniiam  Dei 
suslinet  quis  trisiitias,  patiens  injuste  (/  Peir.  ii). 

Qiix  enim  gratia  est,  si  peccaoles  et  colaphizati 
sulTertis  (Ibd.)  1 

Sed  si  beiiefacientes,  palienler  suslioetis,  bxc  cst 
grat  a  apud  Deuro  (Ibid.). 

FAOLCS. 

Tribulatio  patientiam  operatur,  palienlia  autent 
probationera,  probatio  vero  spem  (liom.  v). 

Spes  autem  noii  conrundit :  quia  cbarilas  Dci  dif- 
fusa  est  in  cordibus  nosiris  per  Spirilum  sanctuin, 
qui  datus  ea  nobis  (Ibid.). 

Si  lieri  polest,  quod  io  vobis  esl,  cum  omnibus 
hominibus  pacem  habentes  (Rom.  xii). 

Patieniia  enim  vobis  necessaria,  ut  voliintaleni  Doi 
facientes,  reporteiis  proraissionem  (Helr.  x). 

Pacem  sequimini  cum  oioiiibus  cl  saiicliraoiiiam, 
sinequa  nemovidebil  Deuin  (Hibr.  xii). 

JACOBtS. 

Palientia  autem  opus  perfeclinn  h.tbeai,  ut  siiis 
perfecti  el  integri,  iii  nullo  defii.ienles  (Jacob.  i). 

Beatus  vir  qui  sulTcrl  teiitationeiii  :  quoiiiam  iuin 
probatus  fuerit,  accipiei  coronani  vit;c,  qiiam  repro- 
misit  Deus  diligeotibus  se  {Ibid.). 

SALOtlON. 

Qui  paiiens  esl,  inutla  giibernatur  sapiemia  ;   qui 
autein    impaliens    est ,    exallat    stuliiiiain    suam 
(Prov.  \\\). 
n     Melior  est  patiens  viro  furti  :  et  qui  dorainatur 
animo  suo,  expugnalore  urbiura  (rroii.  x). 

Doclrina  viri  per  patienliam  noscitur  (Piou.  xix). 

lalienlia  lenietur  princeps,  ct  lingua  mollis  con- 
fringei  duriiiara  (Preti.  xxv). 

Slclior  est  paiiens  arroganle  (Eccl.  vii). 

Al'GUSTI.NUS. 

Qui  ergo  fueril  patieniior  ad  injuriam,  potenlior 
constiluetur  in  regno. 

Quaotura  paliens  est  Dominus  nnstcr  io  siislinendis 
delictis  nostris,  taiilum  severus  erit  in  discutiendis 
actibus  nostris. 

niERONVUVS. 

Si  aiilem  credentium  pax  Christus  esl,  quicunque 
sLuc  pace  cst,  consequenlor  iiec  Cbrislura  baba. 


Cm  DtFELNSOiUS  LUCOCIAGENSIS  UONACHI  «!U 

ApaJ  Ctu-utiaaos  enini  aon  qui  palitur,  sed  qui  A  ram  possUlel  mciilcin.  Al  iuTiJus  in  UibuUtt«m  «l 


heil  Mnlunieliaiu,  miMT  CA. 

Gravius  esl  (uslinere  queoi  nolis,  quam  «testde- 
rare  qnetn  diligit. 

Sicui  ad  proprias  iiijurias  patientes  esse  ilebemus, 
ila  «i  aliquem  viderinius  erga  Deuni  ore  sacrilego 
blasphemantem,  illi  tenere  non  debemiis  palieniiani, 
quio  polius  sacrilego  reslslere ,  et  os  blaspheniuiu 
veritatis  respon&ioiie  damiiare. 

AUBROSIUS. 

Ki  faciera  pnblicam  patientiam  tingunl,  et  in  aiii- 
Dio  iracuiiJiae  virus  abseondunt. 

Ad  Docendum  parati,  curo  nocendi  tempus  adve- 
nerii. 

Tfibus  modis  virtus  paiientix  eserceri  soI<  t. 


semper. 

Fili,  fi  cupis  patientiam  babere,  iiiouee  priniuin 
teipsum  ul  ad  roandaia  divina  exciles  inenleni  tuam. 

Ex  abufldaiitia  Ixtilix  paciticus  bonio  dignosci- 
lur,  et  ex  vullu  marcido  el  furore  pleno  inviilus  de- 
nionstrator. 

Vir  beoignus  eliamsi  patiatur  iajoriam,  pro  nibilo 
ducil. 

Iniquut  autem  etiam  parvum  verbum  audiens  a 
proxiino,  conlumeiiam  arbitratur. 

Qui  eoim  amplectilur  pacem  in  mentis  tast  hospi- 
tio,  mansionem  prxparat  Christo ;  quia  Cbristus  pax 
est,  et  iii  pace  consiievit  requiescere. 

iji  qiiis  libi  intulerit  mala,  ne  irascaris ;  s<.'d  dola 


Aliqiiando  enim  sunt  qux  a  Deo,  aliquando  qux  B  poiius  pro  en,  quia  Deus  illi  irascilur. 


ab  antjquo  adTersario,  atiquando  qux  a  prpximo 
tusiinemus. 

A  proximo  aamque  persecotiones,  damna  el  coa- 
tuiuelias. 

Ab  autiquo  adversario  tenlamcnta,  a  Deo  autem 
flagella  toleramus. 

CRKSOtllOS, 

Ad  pacls  doDum  nequaquam  pervenire  potesi  qul 
pacem  Domiui  discordix  furore  ruinpii. 

Patientia  vera  est  alieoa  luala  uhaniniiler  perpeti, 
el  contra  eum  qui  mala  irrogat  nullo  dolore  mor- 
deri. 

Sine  ferro  martyres  esse  potsamas,  si  paiienliam 
Teritatis  in  animo  servamus. 

Tanto  ergo  quisque  minus  ostenditur  doctus , ' 
qiianlo  minus  conviocitur  paliens. 

Igitur,  cum  paiienlia  relinquitur,  eiiara  bona  re- 
riqua  qux  jam  gesta  sunt,  de>truuDtur. 

Patieotia  enim  vera  est  qux  et  ipsum  amat  quem 
porlat. 

Non  lolerare  et  odisse,  iion  est  virtus  mansactu- 
dinis,  seJ  velamen  furoris. 

Cum  resisiere  possumus  inc  superbientium  ,  bu- 
militer  declinemus. 

Gloriosius  est  injuriam  taccndo  fugere,  quain  su- 
perare  responJendo. 

Supernus  arbiter  noster,  elsi  pondus  considerat 
in  retributione,  tamen  vires  pensat  in  pondere. 

Quaolum  Ixta  mens  fueril  per  ainorein,  tantuni 
erit  el  patiens  per  longanimilalero. 

Tantum  quisque  porlat  proximuro,  qiianlum  ainal: 
(i  enim  amas,  portas ;  si  Jesislis  amare,  dcsisiis  el 
lolerare. 

Quem  minus  diligimas,  minus  eliam  toleramus. 

BASILIUS. 

i'aciQcus  bomo  consortium  angelorum  inercbilur; 
invidus  autein  particeps  dxiuonioruin  erDoieliir. 

Qui  patienier  hic  loleral  niala,  in  fuluro  gloriam 
merebinir. 

Pax  enim  eflugat  discoidias,  invidia  autcm  copu- 
lal  eas. 

S  cul  pax  secreta  mentis  itluminat,  ila  iiividia  oc- 
colta  cordis  obcxcal :  bomo  autoiu  pacilicus  secu- 


D 


ISIDORUS. 

Non  autero  potest  csse  in  pace  qui  spem  suam 
ponit  in  homine. 

Qiii  vilx  futurx  diligcnter  excogilal  prxmia,  mala 
omnia  vitx  prxsentis  xquanimiter  poriat. 

Gravius  torquelur  impius ,  mundi  excogiianda 
commoda  ,  quam  justus  tolerando  adversa. 

Qoi  enim  bona  mundl  diligil,  Telit  nolit,  tlmoris 
fisxix  saccambil. 

Paiienter  ab  uno  fereadain  est,  quod  inaltis  acd- 
dit  tolerabile. 

Poena  hujus  mundi  brevis  es(  :  et  qoi  afDigit,  <t 
qm  amigilur,  mortalis  esi. 

Ifaloruin  perversitas  non  te  occidil,  sed  erndit. 

Habeto  patientiam  in  adversis  :  et  promptior  esio 
ad  suscipieiida,  quam  ad  fereoda  molesta. 

Contumelias  detrahenliuni  patienlia  superal. 

Sagiltas  conturaelias  patienlix  clypeas  frangit. 

Conlra  lingux  glaJium,  pattenlix  prxbe  sCBtunA. 

Blagna  est  virtus,  si  non  IxJas  a  qno  Ixsus  es. 

Hajor  virlus,  si  eiiain  Ixsus  remiitas. 

Maxima  antera  virtus  glorix,  si,  eui  potuisli  oo- 
cere,  pareas. 

CVPRUNBS. 

Pacittcos  enim  el  coocordes  Detis  In  domo  siia 
habitare  prxcepil. 

Ui  qui  lilii  Dci  esse  coepimus,  in  Dei  pace  inanea- 
inus  :  et  quibus  spiritns  onas  esl,  unus  sit  aniusus 
el  sensos. 

Sacrificium  Dea  majus  nt  pax  rera  et  fralerna 
concordia. 

Qui  pacem  Christi  et  concordiam  rumpii,  adTcr- 
sus  Cliristura  facit,  qui  disU  :  Paceni  meam  do  to- 
bis,  pacem  raeam  relini]uo  vobis. 

Pacem  quippe  quxrere  debet  niius  pacis. 

Neque  eniiu  poiest  quis  accipero  doloruiu  et  pas- 
sioiium  coroiiaui,  nisi  prxce^seril  iu  dolore  el  pM- 
sioiie  paticnlia. 

Neque  enim  potest  vcraciler  boua  docrnd»  iiii< 
peiuleie,  si  viveiiJo  nescit  xquaniiuiter  aliena  mala 
lolerare. 

Qui^quts  Irnit  et  milis  csl,  Dei  patris  iuil.Unr 
c^l. 


1 


605  SCINTILL&RUtf  LtbER.  m 

IX  TiTis  pjiTRDif .  A     DiUse  proxloiain,  ct  conjuiigere  Qde  curo  illo  (£c> 

Patiens  homo  rivutus  foes  est,  oaoibus  exbiben»     ckt.  xxtii). 


dclectabilem  potaiD. 

JOSEPDUS. 

Vir  eniu)  paliens  est  qui  prxseolia  non  timet,  ei 
fulura  cojjiiat,  cl  nescit  trepidare  ubi  esi  tinior. 
CAPUT  III. 
D*  diUcliont  Dei  ei  prMimi. 

CBRISTUS. 

Qui  diligit  lue,  mandatum  meum  servabit  {Joan. 
xiv). 

Si  diligitis  me,  mandata  mea  serrate  (Ibid.). 

Si  manseritls  in  ine,  et  verba  mea  in  vobis  man- 
•erint ;  quodconque  Tolueritis,  pelelis,  et  liet  Tobis 
(Joan.  xv). 

In  hoc  cognoscent  oniDes  qoia  mei  discipuli  estis, 
ki  dileciionein  habueritis  adinviceiu  {Joan.  xiii). 

In  fraternltatis  amore  siniplici,  ex  corde  invicem 
diligiie  altenlius  (/  Petr.  i). 

FAGI.US. 

Diltctio  prosirai  malum  non  operatmr  {Rom.  ni). 

Plenitudo  ergo  legis  est  dilectio  (IKd.) 

Ambatate  in  dilectione,  sicut  et  Christos  dilexil 
iios,  el  tradidit  semeHpsom  pro  nobis  oblationero  et 
bostiaro  Deo,  in  odoreni  suavitalis  (Ephn,  t). 

Diligentibus  Deum  orania  conperantur  in  bonum 
{Rom.  Tiii). 

Quod  oculus  DOo  vidit,  nec  auris  andirit,  et  in  cor 
bomlDls  non  ascenderunt,  qme  prxparaTit  Deus  iis 
qui  diligUDtillum  (/  Cor.  ii). 

JOANNES. 

Qui  diligit  fratrera  soum,  in  lumine  manet,  et 
(candalum  in  eo  non  est  (f  Jom.  ir. 

Qui  aulem  odit  frairem  suum,  in  tenebris  est  :  et 
in  lenebris  ambDlat,  et  nescit  quo  eat :  qiioniam  te- 
nebrx  obcxcaTcruntoculos  ejus  (Ibid.). 

Nos  ergo  diligamus  Deum,  qooniam  Deus  prior  di- 
lexit  nos  (f  Joan.  n). 

Si  quis  dixerit  quoniam  diligo  Denm,  et  fralrem 
suum  oderii,  mendax  est  (Hid.). 

Hoc  mandalam  habemus  a  Deo ,  ul  qui  diligit 
Deum,  diligat  et  frairem  suora  (Ibid.). 

Qui  auiein  non  diligit  Irairera  suum  quem  videt, 
Deum  qucm  non  Tidet,  quomodo  polest  diligere 
(Ibid.)  ? 

ICSOS  SIRACS. 

Omni  tempore  diligit  qui  amicus  est,  et  frater  in 
angtistiis  coniprobatur  (Prov.  xvn). 

Qui  diligit  Deum,  exorabit  pro  peccatis,  et  conli- 
nebit  se  ab  illts,  et  in  oraiione  dierom  exaudietur 
{Ecclet.  iii). 

Dilige  eum  qui  feeit  te-,  et  raintstros  cjus  non  de- 
relinquas  {Ecclet.  vii). 

Dilige  Deum,  et  invoca  eum  in  saluie  tua  {Eccles. 
\m). 

0  nne  aniroal  diligit  simile  sibi,  sie  et  omnia  ho- 
mo  proximum  sibi  (Ibitl.). 

Oinnis  caro  ad  similem  sibi  conjungctnr,  et  om- 
lus  homo  siniili  sui  sociabitur  (nid.). 


B 


Sicul  qui  ditnitlit  avem  de  manu  sna,  sic  qut  de< 
reliquisli  proximom  tuum  (Ib.d.). 
Oculi  Domini  in  diligentes  se  (Eeclet.  xxxit). 

AUGUSTINIS. 

Vita  nostra  dileclio  esl :  si  Tila  nosira  dilectii» 
est,  mors  odium  est. 

Hominem  enim  vincis  humana  felicitate,  diabuluin 
Tincis  inimici  dileclione. 

Enutriaiur  in  le  dileciio,  qua  sola  dudl  ad  vi- 
tam. 

Non  auiem  carualis,  scd  spirilualis  inter  tos  de- 
bet  esse  dilcclio. 

Niliil  pretiosius  Dco  Tirtute  dileciionis. 

Nihil  desiderabilius  est  diabolo  exsliuctione  cba> 
ritatis. 

BIERONYMUS. 

Sanclus  amor  iinpaiienliam  non  babet,  f&lsus  ru- 
nior  cito  opprimitur. 

Omuem  hominem  fralrcm  tuuni  judica  es&e :  ue- 
mento  quod  unus  artifex  condidit  nos. 

Amor  urdinem  nescit. 

Facilius  enim  negligentia  emeudari  potest,  quam 
amor  nasci. 

AHBROSIOS. 

Proximos  autem  nosiros  tunc  diligimus  sicut  nos, 
si  non  propter  accepla  beneficia  vel  impetrata,  sed 
propter  hoc  tantiimmodo,  quia  sunl  iialnrje  noslr» 
parlicipes. 

Acquirit  filiom,  qui  fratrera  acqiiiril  amore. 

GREGOBIIIS. 

Probatio  ergo  diTectionis,  exhibitio  est  operls. 

Qui  diligit  Deum,  et  ejus  mandata  cuslodit,  io  il- 
tius  cor  Dominus  Tenit,  et  mansionera  facii. 

Neque  enim  posset  quisquara  diligere  Deuin,  si 
eum  quera  diligit,  non  haberet. 

In  proximi  enim  dilectione  dignoscilar,  qttaliter 
perveniri  debeat  ad  amorem  Dei. 

li  nimirum  et  proximum  diligunt,  eC  lamen  ilU 
sublimia  dileclionis  prxniia  non  assequnntnr,  qui 
araorem  suum  non  spiriiualiter,  sed  carnalitcr  im- 
penduni. 

Sicut  autem  ignis  amoris  mentem  erigit,  ita  ipi)& 
maliiix  mentem  fnvolTit. 

Amando  eoim  Deum,  noslra  In  nobis  mala  per« 
sequimur. 

Diligendo  enim  proximuni,  iu  quo  prodesse  pos- 
sunius,  festinamus. 

Sicut  mors  corpus  interimit,  sic  amorem  rerum 
corporalium  xlernx  Tito;  charitas  occidii. 

Vis  amoris  hoc  agere  solet  in  animo  ot  qu»  ipse 
semper  cogitat  nullum  alinin  credat  ignorare. 

Sancta  enira  desideria  ex  dileetione  crescunl ;  m 
intem  dilailone  denciimt,  desideria  non  sont. 

Quidquid  prtecipitur,  io  charttate  sola  pensatvr. 

Nec  Deus  verre  sinc  proximo,  nec  prDximi»  Tcre 
diligitiir  sine  Dco. 

Si  quis  autem  quemlibet  amat,  el  propter  Deum 


e07  DEFENSORIS  LOCOCIACENSIS  MONACIII  608 

noii  amai,  chariutem  non  liabel,  sed  liabere  se  A  ctprunos. 

,3,  Di-us,  iiii|uil,  dilcclio  csl :  qui  raanel  in  dileclioiie, 

in  Deo  manet,  ci  Deus  in  eo. 

Cuin  Deo  nuu  possuut  manere  qui  esse  in  Ecclesia 
Dei  iinanimes  nolueruni. 


Cliiirila»  iutein  vera  est,  cum  e t  in  Deo  d.ligitur 
a:i,iiu«,  el  propter  Deuin  diligitur  inimicus. 

Ille  eulin  propler  Deum  dilig-i  eus  quos  diligil, 
qui  iliain  cos  diligcre  scit  a  quibus  non  ililigiiur. 

BASILIUS. 

Liiaqiia'que  aiiiina,  quaiitura  lata  fueril  iii  amore 
proximi,  lantum  alta  erii  iu  cogitalioiie  Dci. 

Qui  dilig  t  frairein,  in  tranquilliiale  esl  cor  ejus. 

Fratrein  veio  odieiis  ,  lempestaie  circumdalus 
cst. 

Ex  tota  igitur  raente  lua  dilise  Deum,  ut  in  oiniii- 
bus  aciilius  luis  placcas  illi. 

Deus  eniin  non  tanluin  vuli  verbis  diligi,  sed  corde 
piiro  et  operibus  jusiis. 

Magis  ergo  omnibus  diligamus  Deum,  qui  et  nos 
el  pareiites  noslros  propriis  manibus  linxii :  et  cun- 
cta  nobis  bona  qiix  crga  nos  geruntur  quutiJie  ejiis 
beneliciis  ascribamus. 

Cbristus  diligendus  est  supra  parenles,  quia  noa 
uobis  tribuunt  parenies  ei  qu:e  Chrislus. 

rroximuin  tuum  babeto  laiiquam  unum  cx  mem- 
bris  tuis. 

Cum  nobis  Deus  magna  beneflcia  prxstat,  nihil 
rxigil  a  nobis,  nisi  ut  diligamus  eum.  et  teiiipla  no- 
Hra  ei  servemus  :  ut  ille  semper  in  nobis  babitet,  et 
nos  in  illo  permanearaus. 

ISIDOROS. 


EX    I.IBnO   CLEHE^TIS. 

Siullum  est  enim  aliquid  «mare  plus  quam  Deum. 
Menii  eiiim  quain  replevcrit  memoria  Dei,  malijno 
non  dabilur  locus. 

EPHHiCII. 

Si  quis  aulein  dilexerit  Deum,  illius  in  lerra  iioo 
crit  mcns  :  sed  seniper  superiora  desiderat  qiix 
amavit. 

Inde  educatiir,  inde  illuniinatur,  iode  rcGcilur, 
tanquain  de  dulcissimo  fonte. 

CAPUT    IV. 

De    huviililate. 

CBRISTUS. 

Discile  a  nie  quia  niilis  sum  et  humilis  corde,  et 
invenietis  requiem  aiiimabus  veslris  {Maiili.  xi). 

Deus  per  prophctara  dixil :  Ad  quem  aiilem  respi- 
ciam,  nisi  ad  pauperrulum  et  coiitriium  spiritu,  el 
tremeiiteui  sermones  niecs  {Esa.  lxvi)? 

Omnis  enim  quiscexallat,  humiliabilur;  etquise 
Lui.iliat,  eialtabitur  {Luc.  xiv). 

PETRCS. 

Omiiesautem  invicen  insinuate  humilitalcm  :qnia 
Deus  superbis  resisiil,  buuiilibus  autem  graliam  dal 


{/  Peir.  v). 
Ex  t  ilo  corde  Chrisium  non  diligit  qui  hommem  ^      ijumiliamini  igitur  sub  polenti  manu  Dei,  ut  to» 


odii. 

Dileciio  Dei  morti  comparatur,  dicente  Salo- 
nione  :  Valida  cst  ul  niors  diiectio  {Cant.  viii). 

Sicnt  mors  violenler  sep.irat  animam  a  corpore, 
ita  dileciio  Dei  violenler  scgregat  hominem  a  mun- 
dano  et  carnali  amore. 

Diligendo  proximum,  purgas  oculum  ad  videndum 
Dcuin. 

Qui  Dei  prxcepta  coHtemnit,  Deum  non  dilijit. 

Neque  enim  rcgein  diligiinus,  si  odio  leges  cjus 
habemus. 

Nec  poterit  D>;um  diligere  qui  noscitur  io  proxiini 
dileciioiie  errare. 

Bonorura  discretio  est,  non  odisse  personas,  sed 
culpas  :  et  recu  pro  falsis  non  spernere,  sed  pro-  p 
bare. 

Qui  impcrfecli  sunl  in  Del  amore,  sxpe  se  a  vitiis 
separare  disponuni  ;  sed  pondere  viiioiuin  aggra- 
vaii,  rnrsus  ad  ea  vilia  quaj  optant  lelinquere,  re- 
volvuntur. 

Minus  quam  inter  duo»  dilcclio  Dt-i  esse  non  pote si. 

Multum  in  terra  diversus  esl,  qui  cariulilcr  houii- 
nem  nioriturinii  plus  diligilquam  oporlel. 

Dum  rem  aniore  concupiscimus  lcmporalcm,  ami(- 
limus  verxm  dileclionein. 

Amando  enim  Doum,  nostra  in  nobis  mala  perse  ■ 
quimur. 

Diligcndo  autein  prdxiinum,  in  quo  <<roJes"*  rn-> 
&UIUUS,  rcsiiiiauius. 


exaltet  in  tenipore  visilationis  {Ibid.). 

JACOBUS. 

Hiirailiamini  in  coospectu  Dei,  el  exsultabit  vo* 
{Jacob.  iv). 

PADLU^. 

Elslota  unanimcs,  idipsuin  senticntes,  nibil  per 
conteniionem,  neque  per  inaneni  gloriam,  sed  iu  hu- 
militate  superiores  sibi  iuviceia  arbitraiiies  {Phi- 
Lip.  11). 

Non  alu  sapienies,  sed  humilibus  consentientes 
{Rom.  xii). 

SAL0M0.'«. 

Ubi  fuerit  superbia,  ibi  erit  et  contumelia  (Prov. 

XI). 

Ubi  anlem  humilius,  ibi  et  s.ipientia. 

Superbum  sequitur  bumiliias,  et  humilem  spirita 
suscipiei  gloria  (Prov.  xxix). 

I'riusquani  conlcratur,  exaltatur  cor  hominis  ;  et 
antequain  gUirilicetnr,  humiliatur  (Proi'.  xviii). 

Melius  est  liuiniliari  cum  niilibus,  quam  dividere 
spolia  cuiii  superbis  (Proi'.  xvi). 

JESUS   SIRACU. 

Qiianlo  mafniises,  huiiiiliale  in  omiiilius,  el  corara 
D>'o  iiivoiiios  gratiiiii  {Ecdet.  iii). 

Ab  huiiiilibus  lioiioralur  Deiit  (lliU.) 

Null  este  huinilis  iii  sapientia  tu.i,  ue  hurailialu* 
iii  siultiiiaii  seducaris  (l\ccl>t.  xin). 

Est  qui  nequiier  huii  illai  se,  «i  hileriora  «ju* 
pIcQU  sun'  di>I<>  'tUcln.  xui). 


C09 


OR  CENES. 

Si  humilis  etquicius  non  Tueris,  nrin  potes  babere 
iii  le  graliam  Spiriius  sanct'. 

AUCUSTINUS. 

Deus  bumilis  factus  est ,  erubescal  liomo  (ieri  su- 
pcrbiis. 

Semper  conscientia  servi  Dei  lniniilis  esse  debel  tl 
liislis  :  srilicet  ut  per  humiliialem  non  superliist,  et 
per  utilem  nioerorem  cor  ad  lasciviam  non  dis- 
solvat. 

Illa  namque  attcndit  laiidem  Dei ,  et  verba  oris 
rjus  ciijus  cervicem  incinal  huiniliias,  et  non  erigit 
iiiperbia. 

HIEnO.NTHDS. 

Ad  summitatem  virluium  non  polentia,  sed  humi- 
lita.e  venilur. 

GRECOnlUS. 

Cor  quippe  carnale,  dum  bujus  vitae  quxrlt  glo- 
riam,  humiliijtem  respuit. 

Humilitas  quantum  inelinalur  ad  ima,  tanium  pro- 
(icit  in  excelsa. 

Tantum  eniin  nccesse  est  ut  se  unutquisqiie  in  liu- 
inililaie  depriniat,  qu.-inlum,  si  sit  elecius,  ignorat. 

Quamvis  bona  sua  unusquisqiie  in  pruxinio  suo 
pcrcipiendo  ostendat,  recta  non  e;uiit,  si  Immiliiate 
caruerint. 

Qui  enini  humilis  fueril,  cxaliabitur  iii  gloria. 

Magna  virtus  bumilium  esl :  qui  ex  desiderio  loca 
iiliima  tenentcs  (^i  per  humilitaiem  in  alium  nnn  sub- 
tevant)  ccclestis  regni  purpurain  in  raente  servant. 

Via  Domiiii  ad  cor  dirigitur,  cum  verilatis  scrnio 
humiliter  auditur. 

In  cnnctis  se  despicit,  q;ii  in  suis  oculis  esse  bu- 
loilem  prolileiur. 

Quxlibet  adsint,  nulla  opera  sunt  nisi  hiimilitate 
condiantur. 

Tanto  ergo  esse  debet  bumilior  quisque  ex  niu- 
nere,  quanto  se  obligatiorem  esse  conspicit  io  red- 
denda  ratione. 

Eam  quippe,  quam  non  invenit  humilem,  veritas 
(ugit  incniem. 

Illic  eos  a  sorte  hnmilium  judex  separat,  qui  ^e 
hic  in  superbias  cornibus  exaltant. 

Humiles  donum  accipiunt,  quo  a  se  corda  super- 
bientiura  repelliint. 

EASILIDS. 

Humilis  licet  babilu  vilissimns  sit,  gloriosus  tamen 
est  virtutibus. 

Superbus  autem  etsi  deconis  viJeatur  aspeclu, 
lamen  cperibus  vilis  est. 

ISIDORUfi. 

Q  ;i  enim  sine  humilitaiecongregat  vir.utes,  qiiasi 
inventiim  pulverem  por:at. 

Cogitatio  cordis  iinslri  tanio  apud  Dcum  in  imo 
est,  quanio  ab  h  :minibus  in  alio. 

Et  bumiiitas  cordis  nosiri  tantum  apud  Deuni  in 
aito  esi,  quanium  boniinibus  in  imn. 

Bumilia  valde  spiriium  tuum,  quoiiiam  viia  carnis 
impije  ignis  et  vermis  est. 


SCINTILLJVRUM  LIBER.  GIO 

A     Sine  humilitale  et  charitate,  viitus  quxlibet  in  vi- 


B 


D 


tium  deput.ibitur. 

Summa  monachi  virtus  est  humilitas. 

Suinmuin  ejus  vliium,  superbia. 

Esto  in  h  imilitate  fundjtus,  esto  omniuin  novissi- 
mus  et  ultimus. 

Huinilia  le  ut  exalteris,  ininimum  te  fac  omnibus, 
nulli  le  prxponas,  nullum  te  supcrbioreni  repuies. 

Ji^stiina  onines  superiores  esse  le. 

Quamvis  siimmus  cum  sis ,  bumililateni  tene  : 
quia  si  liuinilitatem  tenueris,  gloriosus  iris.  Quanlu  u 
eiiim  humilior  fueris,  tantum  te  sequetur  aliiuJo 
gloria;. 

Descende  ut  ascendas,  humiliare  ul  exaUeris,  ne 
exallalus  humilieris. 

Humiliias  lapsum  non  novit. 

Iluiiiilitas  lapsum  nuiiquam  passa  est. 

Qui  eiiim  sibi  vilis  est,  aiite  Deum  in.ignas  est. 

Et  qui  sibi  displicei,  Deo  placet. 

Esto  igiiur  parvus  in  oculis  tuis,  ut  tis  majnue  in 
oculis  Domini. 

Taiiio  eiiim  eris  pret'osior  ante  Deum,  qua:  to 
fueris  despectior  anle  oculos  tuos. 

Pnrla  quoque  semper  verecuiidiam  in  vuiu,  de 
recordatione  delicil. 

Pulvis  es,  et  in  pulvere  sede. 

Cinis  es,  et  in  cinere  vive. 

Insiimnio  hciinre,  summa  tibisithumilitas. 

Non  te  exiollat  honor.  Tanto  majore  humilitate 
eris  perspi..uus,  qu:into  majore  digiiitate  magis  pro- 
balus. 

C/ESARIDS. 

Nunqu:im  enim  vera  humililas  el  vera  ohedienlia 
sine  charitate  aut  erunt,  aut  esse  poterunt. 

Quia  sicut  ignis  sine  calnre  vcl  spleiidore  non  cst, 
iia  et  charitas  sine  buniilitate  et  vera  ubedicntia  esso 
non  potest. 

EX   VITIS    PATRCM. 

Corporalis  labor  dux  est  buinilitatis. 

Omnis  eniin  labor  sine  humilitale  vanitas  est. 

llumilitas  nec  ipsa  irascitur,  nec  aliis  irasci  per- 
miitit. 

Humilitas  est,  si,  quando  peccaverit  in  le  fraler 
tiius,  aiitequam  ille  pwniteat,  inrtulseris  fi. 

Situt  Joannes  praecursor  fuit  Jesu,  onines  trahens 
ad  cuni,  ila  et  hunii^ilas  prscursor  est  chariuilis. 

Qui  non  habet  charitatem,  perdit  vitam. 

CAPUT  V. 

De  indu!gen:ia. 
ciir.iSTUS. 

Si  eigo  oifers  munus  tuuiii  ad  altare,  el  ibi  rccor- 
dalus  fueris  quia  Irater  tuiis  habet  aliquid  adversuin 
te,  relinque  ibi  miinus  tiium  ante  allaie,  el  vade 
prius,  reconciliare  fratri  tuo,  el  tunc  veniens  oller 
munus  tuum  (Muttli.  v). 

Si  enira  dimi-eritis  hominibus  peccata  eornm,  di- 
roittet  vobis  et  Pater  vester  coelestis  delicta  vesira  : 
si  autera  non  diraiseritis  hominibiis,  nec  Paier  veslcr 
dimiltel  vobis  peccata  vestra  (Ma  th.  vi). 


g,,  Df.FENSORIS  L(X:0C«AGKNS1S  MONVCIII 

PXULUS.  A 

Cuni  paiientia  supportantes  iiivicew.  «t  douaniM 
V(»bi*nieliii8i-,  iiqui*  adversus  aliqiieiu  Uabel  quere- 
lam.  Sicul  Deus  duiiavii  vobis,  iu  ei  voi  {Epket,  iv) 
(Coiou.  iii). 

PKTRUS. 

Non  reddenteg  malum  pro  milo,  vel  ma'eJictom 
pro  lualediclo,  sed  e  c^mtrario  beiiediientes   :    quiu 
in  lioc  vocaii  estis,  ui  bcnedictione  bxreditatam  pos- 
sldeatis  (Prtit.  xx;  I  P<t.  iii). 
fAi.oan!*. 

Ne  dicas,  R«:ldam  ra^ilum.  Exspecla  DominiHn,  et 
liberAbil  te  (Proverb.  xx  ;  /lom.  xii). 

ftemitte  prnxiin:>  luo  iioceiiti  le,  et  tune  depre- 
canii  libi  oeccuia  solvenlur  (Pccli.  xxviii). 

AUCOSTl.NDS. 

Lnusquisque  lalnn  in  lulgenliam  acceplaras  est  a 
Den,  qiialera  et  ipse  dederit  proxi.no  sao. 

BIERONTUUS. 

Quomodo  Deus  in  Christo  nobis  nnslra  peccata 
donav.t,  sic  etiam  oos  iis  qui  in  nos  peccant,  dimilia- 
mus. 

CKFGORILS. 

Ille  recte  sul  delicii  veniam  poslutal.  qui  Iinc  quoJ 
prius  in  ipso  delinquilur,  relaxat. 

Dimitlamus  enim  quod  debeiur  nobis,  ul  d!milla- 
tur  quod  dehctur  a  nobis. 

Tunc  quisque  quud  recte  petit,  .idiplsciiur,  cum 
cjus  animus  in  pelliione  nec  iniinici  odio  Tuscalur 


CTPkUMIS. 

Quisquis  eiiiiu  illi  qui  in  eum  piccavil  dimitlit 
ignosceado  peccaiuin ,  sioe  ditb^*  «leemosynaro 
facil. 


C.\f  l)T  VI. 
De  compunctione» 


camsTOS. 
Amen,  amen  dico  vobis  :  Qu!a  plorabitit,  et  ne< 
biiis  vos,  mundus  autem  gaudebit  :  vos  autem  con- 
tristabimiiii,  sed  Iristitla  veslra  verteiur  hi  gaudi..n 
{Joatu  xvi). 

PAULOt. 

Gaudete  cum  gaudentibus,   flete  cum  fleniibus 
(Ren.  \n). 
6     Qui  flent,  tanquam  non  flentcs  sint  :  et  qui  gaa- 
dcnt,  laiiquam  non  gaudeutes  (i  Cor.  vi>). 
jAcasut. 
Miseri  cstoie,  lugete  et  piorate  :  risis  vesierin 
luctuni  convertetur,  et  gaudium  iii  nioero.-em  {Ja- 
cob.  iv). 

SAtnilON, 

Risus  dolore  miscebiiur,  et  extreroa  ga«dn  luctut 
occupat  (Pr««.  xiv). 

ACCOSTINCS. 

Qai  uon  habet  compuactioneTn,  noii  habet  mam- 
dara  oraiionem. 

Tbesaurus  est  bfina  oorapvnctio,  et  iiienairaliilo 
gaadium  ia  anima  hominit. 

Anima  bominis  quas   in  oratiooe  cooipHngitar , 


Fuiidil  os  prj  adversario  prcceni,  sed  utinam  cor  C  y^^^^  jnj  pfoQcitad  salutem 


teiieat  amorem. 

Cum  diligendo  lucrum  de  iniinicis  facere  possu- 
mus,  etiam  ipsi  amici  suiil  qui  persequuntur. 

Nec  curat  aniiquus  bosiis  ut  terrena  tollata  iiobis, 
tcJ  ut  charitalem  in  nobis  feriat. 

iSIDORDS. 

Non  eniin  possuul  peccaia  dimitti  ei  qui  in  se  pec- 
caiiii  debita  non  dimitiii. 

Qui  fratrem  taum  tardius  sibi  conciUat,  Oeum  siLi 
(arJius  placat. 

Frustra  enim  propitiare  Deuni  quxrit  qui  cito  pla- 
cari  proxJmo  oegligit. 

Quomodo  Deus  in  Chriilo  iiobis  noitra  peocata  do* 
navil,  tic  et  nos  iis  qiii  in  nos  pecrant  dimittamus. 

igaoscendum  est  cuque,  dum  veniam  posiuUt. 

Ce^AKIDS. 

Qui  enim  io  se  peccanii  clementer  indiilscrit,  nul- 
kiro  peccati.vesligium  in  iUiiis  anima  remaiieblt. 

ANASTiSICS. 

Si  non  dimittis  injuriau  (\ux  tibi  facta  cst.  non 
oraiionem  pro  te  facis ,  sed  uiatediciiunem  super  to 
iiiducis. 

Sic  eiiim  dicit :  Sic  mibi  dim  Ite,  sicut  et  ego  di- 
niisi. 

n    C0LLATIONIBU9. 

Tantura  enim  remittitur  nobis  quaiiUim  not  rerai- 
terimus  eit  qui  nobis  quacunque  malignitate  no- 
ouerunl. 


BIEBOHTIIDS. 

Non  minus  iaudandos  est  vir  fortit  in  lucto  quam 
in  bello. 

AlfVRnSIUS. 

Vox  eniro  psalroodi.r  cuni  liitcnlione  cordis  agiUir : 
per  hanc  orooipolenti  Deo  iler  ad  ror  paratur,  at  in- 
teiitx  roeuU  propbetiae  mysteria,  vel  compunctioaia 
gratiaro  iofuiidat. 

Cum  i^er  onitionem  eompunclio  infunditar,  via 
nobis  in  corde,  per  quam  ad  Jesum  io  fine  pervrni- 
tur,  paraiur. 

Irriguum  quippe  superius  aceipil  animi,  cum  me 
in  lacrymit  coslestis  rcgni  desiderio  aflligU  :  irrguuiu 
n  vero  inferius  accipit  anlma,  cum  inferni  supplicia 
flcndo  pertiniescii. 

Iteverientes  nos  Dominus  cleroenler  amplectiuir. 
quia  pcccatorum  vita  ei  esse  indlgna  jara  aon  poteti 
qux  Oeiihus  lavatur. 

Non  dubitare  debemus  circa  flnem  justlleari  liomi- 
neni  per  (ioeniteuti.e  corapunctiunein.  Sed  quia  rarn 
id  lieri  solet,  inetuenduin  est  ne  dum  ad  Qnein  J'f- 
fertur  cunversio,  insperaia  aiiio  otxupci  nH»n  quam 
subveiiiai  pcenitentia.  Noo  ertin  in  Sctihot,  neo 
in  arlibus,  srJ  iii  1>  >mino  conAdaiiius. 

Quia  ergo  posl  iMptisimiiii  ln^Maius  vflUN, 
bapilieimis  in  lacryniis  coniM-ieniiara. 

luquiuaii  |o»laquani  saluiii,  rcnatrtm  r  ei  te- 
erymis. 


Ct3 


SCINTILL^RUM  LIBER.  6U 

3\siLii'S.  A     Vigilale  omni  teiYipore  oranles,  ul  (lijni  liabeamiiii 

ilti  aiilem  fuerini  lacrymae,  spirilualis  ignis  accen- 


B 


fiigere  omnia  qux  fulura  sunt,  et  siare  ante  Filiiin 
liominis  {Lne.  xxi). 

Orale  autem,  ne  Hat  foga  Tcstra  in  hletne  vel  Sab- 
bato  (Matllt.  \\i\). 

FETRD8. 

Iinpertientes  invicera  bonorem  tamiimn  cobaere- 
dibusgiatix  vitx,  utnoii  inipedianiur  orationes  ve- 
strae  (i  Petr.  ni). 

PAUI.US. 

Orationi  inslantes,  oranies  omni  ipinpore  in  spi- 
rilu,  vi(;ilantes  in  omni  jasiiiia  (liom.  sii). 

JACOIOJ. 

Orate  pro  invicein,  ul  salvemini  {Jacob.  v). 
Multum  cniui  valel  deprecatio  justi  assidua  (/M.). 

SAIOUON. 

Longe  est  Oominus  ab  impiis,  et  orationes  jntto- 
rum  exaudiel  {Pruv.  xv). 

Mclior  est  finis  oratlonis  quam  principium  (Ec- 
cles.  vii). 

'    Ante  oralionem  prxpara  animara  toam,  et  noli 
esse  quasi  horao  qui  tenlal  Denm  {Eccif.s.  tviii). 

Qui  conservat  veri)Hni,  multiplicat  crattonem  (Ec- 
c!e».  xxxv). 

Deprecaiionem  liesi  cxaudiet  Deus  {Eccles.  xxxiv). 

Oraiio  huniiliantis  se  nnbes  penetrabit  (Ibid.). 

Fili,  in  tua  iiiGrinitatc  ne  despicias  te  ipsum,  ted 
ora  Deum,  ct  ipse  cnrabit  te  (Ecclet.  xxxviii). 

Averte.a  delicto,  et  dirige  ntanus,  el  aboinni  de- 


ditur,  qui  secreta  mentis  illumioat. 
isiDonus. 

Prius  enim  purganJa  lacrymis  sunt  vitia  qu»  ges- 
simus,  et  lunc  niundala  raentis  acie,  id  quod  quxri- 
mus  fontemplemur,  ut  diim  aniea  llendo  a  nobis  pec- 
cati  caligo  detergitur,  muodaiis  cordis  oculis  libere 
tuperna  iiispicianlur. 

Qui  veras  lacrymas  indesinenler  fundil,  et  tamen 
peccare  non  desinit,  hic  lamentuin  habet,  sed  mun- 
dationem  non  habet. 

Compimctio  cordis  est  humilitas  mentis  cum  lacry- 
niis  orieiis  de  recordatioae  peccati  Pt  limore  judicii. 

Illa  est  conversis  perfectior  comiiunctionls  affe- 
ctiu  qux  omnes  a  se  carnalium  desideriorum  alTeciUB 
rcpellit,  et  inlentionem  suam  loto  mentis  studlo  in 
Dei  coiiteiu(ilationem  defigit. 

Oeminam  esse  compunclionem  dicimus,  qua  pro- 
pler  Deum  anima  cujusque  electi  eflicitur :  id  esl, 
vel  dum  operum  suorum  mala  considerat,  vel  dum 
desiderio  a:tcmx  vitx  suspirat. 

Quatuor  sunt  qualilales  aOeciionura  quibus  mens 
jiisii  salubriter  txdlo  compungitar,  hoc  est,  memo- 
ria  prniteriloriim  facinornm,  coiisideratio  peregrina- 
lioiiis  sux  in  bujus  vitx  longioquitaie,  recordatio 
pceuaruffl  futurarum,  et  desiderium  supernx  patrix, 
quatenns  ad  eam  qiiantocius  valeai  pervenire. 

Sunt  qui  ex  vera  cordis  compunciione  sui  accu- 
sat  res  liunt  :  sed  tantum  ad  se  esse  peccatores  as-  ^,  licto  niunda  cor  tuiim  (Ibid.). 

signant,  ut  e\  (icta  huiniliiate  confessionis  locuni  

iiiveiiiant  sanctitatis. 

Lacrynix  enim  poeniteDlix  apnd  Deum  pro  bapti- 
sniate  reputantnr. 

Quapropter  dilige  hicrymas,  et  suavcs  tibi  sint  la- 
crymx. 

Delectenl  te  scmper  luctiis  et  lacrymx. 

Esto  tanlum  pronus  ad  lamenta,  quantum  fuisti 
pronus  adculpam. 

Qualis  tibi  fuit  ail  peccandtun  iiiientio,  talis  sit  ad 
pceniiendum  devotio. 

Gravia  ciiini  peccaia  grandia  lamenta  desiderani. 

EP1IB.£H. 

Beatus  namque  est,  et  ter  beaius,  quisquis  habet 
cainpunclionem  secunduu  Deuin. 

Compunctio  sanilas  est  aniinx. 

Compunciio  illuininatio  est  aniuix. 

Compunctio  reinissio  peccatorum  est. 

Compunciio  Spiritum  sanctum  pcrducit  ad  se. 

Couipunclio  unigenitum  Christum  ficit  habitare 
in  se. 

Laccyinx  apud  Deum  iiduciam  dant  semper. 

Ubi  lacrymx  abundant,  ibi  cogitatioiics  sordidx 
uon  approxiiuatit. 

CAPUT  T». 

D<  ormione. 

eaRBTvs. 

Omuia  <|tMeconqae  petieritis,  in  oratione  ereden- 
les,  aecipielis  (Manli.  s.\i). 


ACGUSTlKtJS. 

Orationibus  roiindamar,  lectionibtis  inslruimur  : 
utrumque  bonura  est  si  liceat  :  si  iioii  liceat,  melias 
est  orare  quam  legere,  quia  in  lectione  cognofcinius 
quid  facere  deberaus,  in  oratione  eadem  accitiiinu» 
qux  postulamus. 

Neqne  die  vaces,  neque  nocte  :  sed  cnm  somnns 
de  oculis  tuis  cecideril,  tunc  sensut  tmit  In  oralione 
vigilel. 

Oratio  munda  a  peccatis  Iiabc t  Faluteio. 

Iii  oratione  paratus  esto  :  osiende  conscieutiatn 
cordis  lui,  ul  aropliorem  graliam  consequaris. 

BIERONVUOS. 

Sicut  militem  sinc  arniis  ad  bellum  exire  non  eoi»- 
l~  vcnit,  iia  homini  cbristiano  procedere  quolibet  siiio 
oraiionibus  non  expcdit. 
Egredienles  de  hospitio  armet  oratio. 
Regredieniibus  de  platea  orstio  occurral. 

CnEGORIUS. 

Quanlo  graviori  tnmuliu  cogitaiionnm  eamaliiim 
prrinimur,  lanto  oratioiii  ardentius  iiisistere  de- 
be.iius. 

A  d  Deum  quippe  corda  cum  manibus  levare,  est  or»- 
tioni  nosiix  siuditiin  cum  meriio  bon»  operis  ini- 
poiiere. 

Ciiiu;  ad  preeem  jodts  fiectilur,  si  a  pnvitate  sm 
petilor  corrigator. 

(Ik  ergo  in  nomine  SalTstoris  petit,  qni  illud  pe- 
tit  qiiod  ad  verain  <aliit»m  pertineC. 


615  DF.FENSOmS  LOCOCIAKENSIS  MONACIII  CI6 

Nainsi  iJ  quod  aon  expcilii  peliiur,  noii  iiiiioiniiie  A      rurgandus  est  iiaquc  priiiinm   aiiimiis,  alque  a 


Jeiii  peiilur. 

Cuiu  vcro  oralioni  vchenienler  inslilerimiis,  slat 
Jesus  ul  liicein  resiiiuat.  Quia  Deus  in  corde  ligitur, 
lui  aiiiissa  lei  arelur. 

Qui  auleni  terre.iis  aciibus  liher  soli  Deo  vaLurc 
nieruit,  pio  dclinquciitilius  proximis  cxorel. 

Ea  qux  pcrsi'ru'ari  iii  nobisinelipsis  pleiiius  nili- 
mur,  sxpe  verius  orando  qnani  invesiiganilo  penc- 
Irainus. 

ISIDORUS. 

Oralio  cordis  est,  noii  labiorum  :  neque  enim  ver- 
ba  ileprecaiiiis  Deus  inienilit,  sed  ornnlis  cor  aspicit. 

Mcliusest  aiitein  cum  sileiitio  orare  cordis,  qiiani 
solis  verbis  sine  iiituitu  menl  s. 


Quod  si  lacile  cor  oret,  elvox  sileal,  qHamvis  lio-  B  opere  sublevai. 


lcniporalium  rcriim  cogitulloiiilius  sc^regandus,  ut 
pura  acies  cordis  ad  Dcum  vuro  el  siinpliciter  diri- 
galur. 

Tunc  impetrari  divinam  inisericordiam  credimus, 
qiiando  siinplici  alTectu  asbisiimuscuni  oraniiis. 

Tunc  aiitciii  ni'igis  diabolus  cogiiaiiones  cururuin 
saiciihriuin  bumanis  ingerit  nienlibus,  quanJo  oraii- 
tes  aspexerit. 

Qui  Ixdiiur,  non  dcsi-tai  orare  pro  so  ludenli. 
Iius;  alioquln,  juxta  Dei  sentciitiani,  peccai  qui  pro 
inimicis  non  orat. 

Nibil  profiiit  oratio  illius,  cojns  aJhuc  dolor  in 
iDeiiie,  vcl  odiuiii  rnanei  in  pecloie. 

Corenim  cnin  nianibus  levai  qui  orationem  ciim 


mines  lateai,  Deura  laiere  noii  polesl,  qiii  conscien- 
tix  puesens  est. 

Pura  est  oratio,  quam  iii  suo  lempore  sxculi  non 
interveniunt  curx. 

Loiige  quippe  a  Deo  est  aninius,  qui  in  oraiione 
cogitationibus  sxculi  fuerit  occupatus. 

Tunc  ergo  veraciter  oramus ,  quando  aliunde  non 
cogitamus. 

Sed  \alde  pauci  sniil  qui  talcs  orationes  habesnt; 
el  licel  in  quibusdam  sini,  diflicile  est  tamcn  ut  sem- 
per  siiit. 

Sicut  orationibus  regimur,  i(a  psalmorum  studiis 
delcctrmur  :  psallcndi  enim  ulilitas  trislia  corda 
consnlutur. 

Tantus  esse  dcbet  orantis  erga  Deum  afTectus,  ut 
non  desperet  prccis  enectum. 

Inaniter  aiitem  oraiiius,  si  spei  liduciam  noa  ba- 
be^nus. 

Qui  a  prj;ceptis  Dei  averiiiur,  quod  i'i  oratione 
pos.ulat  non  merebilur. 

Si  aulera  id  quoJ  pr.rcepit  Deus,  (acimus,  id  quod 
pcliinus  sine  dnbio  obt'nemus. 

Oraiio  iii  p''LCseiiti  luiituin  vila  pro  remedio  pecca- 
toruin  elTunJilur,  ps:>lmnruin  autem  decantalio  per- 
pctuam  Dei  lauJem  demunstiat,  el  gloriaiii  sempi- 
ternain. 

Dei  servus  quoties  quolibet  tangitur  viiio,  tolies 
ad  orationem  se  subdat. 

Quia  frequens  oratio  viliorum  impiignationem  vx- 
stinguil. 

Tamen  perseveranter  iiitendtre  oportet  nnimum 
M  Irum  oraiido  atque  psalleodo,  quousquo  importu- 
nas  de>ide>iorum  carnulium  suggesiiones,  qux  no- 
Btris  obstrepunt  sensibus,  rortissima  intenlione  supe- 
reii<us. 

Dum  enim  oramus,  ad  memoriam  culpam  redu- 
cimus. 

Cuin  Deo  assistimus,  gemere  et  flere  debemus,  re- 
miniscenies  quara  gravia  sint  scelcra  qiix  coiiiiiiisi- 
nius,  el  quam  dura  inreriii  supplicia  qua-  timcniu>4. 

Menbcniin  nnstru  iceU-slis  esl  :  cl  liiiic  oranJo 
Dituiii  ben^  coiiieitipUiiir ,  qnaiiJo  niillit  lerrcnis 
curis  aut  erroiibus  impcJiiur. 


Quisquis  orat,  et  non  opTatu',  cor  levatet  nia- 
nusoon  leval. 

Quisquis  ergo  oprralur  et  non  orat,  manus  leval, 
et  cor  non  lcvat. 

Ergo  et  orare  necesse  est,  et  operan. 

Culpabiliter  ad  Dominnm  inanuui  erigit ,  qui  facla 
sua  oranJo  jaclanter  priiJii. 

Qui  enim  jactanler  orat  laudem  appelendo  huma- 
nam,  non  solum  oratio  ejus  non  dclet  peccilum, 
sed  eliam  ipsa  verlilur  in  pcccatuni. 

Quolies  oranles  non  ciio  exauJiinur,  nostra  noi  is 
facta  in  oculis  proponamus;  ut  boc  ipsum  quod  dit°. 
tertur,  divinxrepuietur  justitix  etculpx  nu&lrx. 

Sxpe  enim  mullos  Deus  non  exauJit  ad  volunla- 
^  lem,  ut  exaudial  ad  salulem. 

Non  enim  conciliat  Deuni  nuiltiplex  oraniis  sermo, 
sed  purissima  sinceraque  oraiionis  inleniio. 

Oratio  frequens  diaboli  jucula  submovct. 

Oratio  coutinua  diaboli  lcla  exsnperat. 

Immundos  eiiim  spiiiius  orationis  viiicit  instantia, 
quia  dxnionia  per  orationcm  vincnntur. 

E\  LIBRO   CLEHE.NTIS. 

Disciplina  nobis  est  orare  pro  ioterfecloribus  cl 
pro  pcrsecutoribus  noslris. 

TASILIUS. 

Oratio  namque  graiidis  monitio  est  animx. 
Per  orationes  purissimas  oninia   iiobis  utilia  Iri" 
buuntur  a  Domiiio  el  cunctanoxia  procul  dubio  ef* 
I'  fiigniitur. 

CYPRIA.NCS. 

Bona  est  oralio  cum  jejunio,  et  eleemosyna  cu:n 
justitia. 

Cito  oraiiones  ad  Dominum  ascendunt,  quas  »i 
eum  incrita  nostri  operis  impoiiuni. 

C«SAItlUS. 

Sic  lectioni  el  oraiioni  debetis  incumbere,  iit  in- 
terdum  ctiam  manibusaliquid  possilis  exercere. 

ISIDORVS. 

Duubus  modis  oralio  impedilur,  ne  lmpelrnr« 
(|uisqu(!  valeat  po^tulaia  .  Iiec  est,  si  aHi  mala  qui»- 
que  adhnc  rommiiiii,  aut  si  deiinquenli  sibi  delMla 
non  d  inlttii. 


cn 


EX  TITIS  PATRUU. 


SCLMILLAtlllM  LIBER. 
A 


6IS 


CRECORIOS. 


Sicut  veneiiaU  aniinalia  fortiores  herbiB  vel  pi- 
gaienu  expellunt,  iia  el  cogilaliones  sordidas  oratio 
cumjejunio  repellit. 

Quales  orationes  volimius  invenire,  tales  nos  aate 
tenapus  iii  oralionem  prjcparare  debemus. 

Cbristo  enim  mens  conjuncia,  et  pra;cipue  lem- 
pore  orationis  intenia,  nihil  malum,  iiihil  super- 
fluum  recipit. 

CAPUT  VIII. 

De   confessione. 


CURISTUS. 

Oinnis  ergo  qui  coiilitebilnr  me  corara  hominibus, 
coniiiebor  et  ego  eum  curain  Patre  meo,  qui  ia  coelis 
esl(Ma(/i.  x). 

PAULDS. 

Ore  autem  confessio  Tit  ad  salutem  (Rom.  x). 

lACORUS. 

Coniitemiiii  allcrutruni  peccaia  vestra,  et  oraie 
pro  iiivicein,  ut  salveiniiii  (Jacob.  v). 

SALOUON. 

Qui  abscondit  peccata  sua  ,  non  dirigeiur  (Pro*. 
xxvui). 

Qui  autem  confessus  riieiU  et  reliquerit  ea, mlseri- 
cordiam  coiisequclur  (Ibid.). 

JOANNES. 

Si  dixerimus  quia  peccaiuin  non  habemos,  ipsi 
Bos  seducimus,  etveritasin  iiobisnonesl(/  Joan.  i). 

Si  conlileamiir  peccata  nosira ,  fiJelis  et  justus  q 
csl,  ut  remitiat  iiobis  petcata  nosira,  et  mundei  uos 
ab  omiii  iniquilale  (Ibid.). 

JESUS  SIRACH. 

^on  confiindaris  conliieri  peccala  tua,  et  ne  sub- 
jicias  te  omni  bomini  pro  peccato  (Etctes.  iv). 

Conflteberis  vivens,  vivus  et  sanus  confileberis,  et 
laudabis  Dominum,  et  gloriaberis  in  niiserationibus 
illius  iEcctes.  xvu). 

OnlGENES. 

Si  dixeris  peccata  lua  prior,  exauiliet  lc  Dominus 
tanquam  poputuin  suum. 

AUGUSTINUS. 

Confessio  onmium  nialorum  inilium  est  omuiuni 
operum  bonorum. 

Qui  conliietur  pcccata  sua .  et  accusai  scelera  ^ 
sua,  cum  Deo  facil  pactum. 

Ferio  patrein  erudienlem,  ne  sentias  juilicem  pu- 
nienteni. 

Teinpus  confessionis  esl  conliieri  qux  fecisii,  quie 
iii  verbo,  quae  in  upere,  qax  in  nocte,  qux  iii  die. 

Couliiere  in  tempore  opporluno,  et  iu  die  saluiis 
accipies  ccclesieni  tbesaurum. 

BIERONYUUS. 

Ridiculuin  esl,  debilitato  et  fracto  toto  corpore, 
vulnera  pauca  monstrare. 

AMtROSIUS. 

Neque  enim  potest  ei  adhiberi  reinediom,  cujus 
esl  vulnos  occuUum. 

Patrol.  LXXXVUI. 


Nou  vull  Deus  ulcisci  nialitiam,  qui  confiteri  de- 
licla  persuadet. 

0()tat  Deus  dissolvi  conlitentcs,  ne  coiitumaces 
puiiire  cogalur. 

Tantuinque  eril  homo  sarcinis  peccatorum  grava- 
tus,  quantum  a  bonis  operibus  fuerit  alienus. 

Ca  qiiae  ingrata  csse  hominibus  solet  imporloiiiias, 
judici  verilaii»  placet. 

Qui  delinquenles  vulnera  conclusa  in  pectore  rc- 
tineni,  quanto  ainplius  sllenlio  premunt,  tanto  gra- 
viorein  dolorcm  intrinsecus  nutriuiit. 

Nain  cum  pntredo  qux  intrihsecus  fuent  ejicilur, 
ad  salutem  dulor  aperitur. 

Omnis  quippe  peccator,  dura  colpam  suam  intra 
B  conscieniiam  abscondit,  iiiirinsecus  latel,  et  in  suis 
penetralibus  orcullat. 

Peccaiorcs  Deus  videt  el  sustiiiet;  reslslentes 
Deus  lolerat  et  damnat :  ei  quotidie  per  Evangeliui>i 
clenieoter  vocat. 

Cocfessionem  nostram  expuro  corde  desiderat,  ei 
cuocta  qux  delinqiiimus,  rel.txat. 

Pccculi  virus  salubriier  aperitor  in  confessione, 
quod  pestifere  lalebat  iii  roente. 

Contiieiido  peccata  ,  quid  aliud  agimus,  nisi  q.ij 
malum  quod  in  iiobis  latebat,  aperimus  ? 

Peccator  enim  conversiis  de  peccatis  in  flelum , 
jara  justos  esse  inchoat,  com  coeperlt  accusare  qux 
fecerit. 

isIbords. 

Qui  peccaia  sua  hominibus  occultant,  et  per  semet< 
ipsos  confessi  iion  fuerint,  Denm  quem  teslem  ha- 
bent,  ipsoin  habebunt  ultorem. 

Ex  eo  uiiosquisqueessejoslos  incipil,  ex  quo  sui 
acctisator  exsiiterit. 

Mulii  auiem  conlra  semetipsos  peccaiores  faten- 
tur,  el  tamen  semetipsos  a  peccato  non  sublra- 

llUIII. 

Magnajam  justiti»  pars  est  seipsuin  noscere  ho- 
mineni,  quod  pravus  sit :  ot  ex  eo  divinx  virtuti 
si.bdaiur  humilius,  ex  quo  suam  infirmiiateut 
.ignoscit. 

Bene  te  judicat  justos  in  hac  vila,  ol  non  judice- 
tor  a  Deo  daranaiione  perpetua. 

Tunc  autem  judiciom  de  se  quisque  swnit,  quando 
per  dignain  poeniteniiam  sua  prava  facta  condemnai. 

Dupllcem  habere  debet  fletum  io  poenitentia  om- 
nis  peccator,  sivc  quia  per  negligeotiam  bonuni  non 
fecit,  seu  quia  ii  aluni  peraudaciam  perpetravit. 

Quod  enim  oportuit  non  ge&sit,  et  gessit  quod 
agere  non  potuit. 

Qusedam  enim  jam  justiiiae  portio  est  iniqiiiiatem 
suam  homini  non  abscondere,  et  in  semetipso  da 
pcccatis  propriis  erubescere. 

Qui  illatas  sibi  cunluraelias  tranquillo  ani.no  prO" 
dit,  dolorem  cordis  aperil,  et  virui  quod  servet  ia 
aniiiio,  facile  resislil. 

Yulnera  enim  menlis  aperta  cito  exsultaut :  ciau- 
sa,  niinis  e>.ulceranl. 

20 


m 


DF.FENSORIS  LOCOCIAGKNSIS  MONACI» 


690 


Coiifessto  ciiim  lioniiucin  justincat,  conressio  pec-  A     Si  eniin  tunc  vis  pamitentiam  agere,  qnando  pee- 


caii  Tcniam  doaat. 

Oiiiiiis  spes  in  conlu&sione  consistit,  in  conlessione 
locus  Niiserirordiu!. 

i'i'cc:ituiii  prodilain  cito  curatur. 

Ciiiiien  auleni  tnc^ndo  anipliatiir. 

Si  patet  viliuin,  Ui  cx  magno  pusilUiin. 

Si  blet  vilium,  lit  ex  inininio  niagiium. 

Silcntio  culpa  crcsiit. 

DASILIUS. 

Melior  eiiim  est  in  uialis  raclis  pura  confessio, 
quuin  iii  boiiis  opcribus  superba  glorialio. 

EI    I  IDRO    CmUENTiS. 

Taceiitibus  non  fat  ile  potest  nicdela  opporluni  el 
ueressarii  scrnionis  adhiberi. 


care  non  potes,  pcccata  te  diroiserunt,  non  tu  illa. 

impia  aniraa  plangiiur  in  malis,  diun  sper^l  da 
bonis. 

uienoNTnns. 

Utinam  tam  cite  convertalur  peccator  ad  poeniten- 
tiam,  quain  ciio  Douiinus  pncparalus  est  praerinitani 
muiare  senieiitiam. 

Mon  eiiini  longitudinem  lemporls  requirit  Dominus, 
sed  afTecium  sinceritaiis  pa>niteiitig  pensat. 

Qiii  eniin  in  Cbrislo  tola  nicnle  confidit,  etiaiiisi 
ut  honio  lap^us  nioriuus  fuerit  in  peccato,  lile  sua 
vivel  in  xternuni. 

Cavendum  est  vulnus  quod  dolore  curatur. 

Putredo  carnis  ferro  indiget  et  eaulerio. 


Proferre  debet  uousquisque,  in  quo  animus  per  ^      Catcna,  sordes  el  coinx,  nun  sunt  diademai's  si* 

gna,  sed  flelus  ei  lacryinaruin. 

Saccus  et  jejuniuin  arma  sunt  poeoitcniix  et  re- 
mediuni  peccatorum,  quia  inanis  venier  et  habilus 
luctuosus  DeuDi  deprecantur. 

Deus  natura  niisericors  esl,  et  paratns  ut  salvet 
clementia  quod  non  pote!<l  saivari  justitia. 

Nos  autem  viliu  nostro  paralam  niisericordiam,  et 
ultro  sc  olTcrentein,  perdimus  el  dcrelinquinius. 

Dominus  nec  hona  implet  qux  saiictis  pruinisil, 
si  ilii  revertantur  ad  vitia;  nec  raala  qux  peccatori- 
bus  comniinaiur,  si  illi  reversi  fuerint  ad  saluteni. 

Ilomo  iiiiquus,  qui  per  nefas  perituras  divilias 
congregavil,  si  aliquando  conversus  evadere  cupit 
.'clerDa  supplicia,  debat  ita  agere,  ul  multitudinem 
peccatoruin  possil  exxquare  ubertaie  viriutum. 

UILAKIUS. 

Poenitudo  enira  morcs  muiat.  et  longi  temporis 
criniiiia  iii  ictu  oculi  peicuiil,  si  cordis  nata  fuerit 
conipuiictio. 

GREeoRius. 

Neqiie  eiiim  delictis  saii^faiinius,  si  ab  iuiquilate 
nuii  cessamus. 

Qui  conimisit  probibita,  siMmetipsi  absci.idere  de- 
bet  concessa  :  et  se  reprehendal  iii  iniirnnis,  qui  me- 
minil  deliquisse  in  niaxiinis. 

Satis  abenus  a  fide  esl,  qui  ad  aKeuduiii  pa-Qiteii- 
tiam  lempora  sciieciuli»  eispectal. 

Mciuendum  est  ne  dum  sperai  luisericordiaiu,  ia- 
r.  cidal  iii  judiciuiu, 

Pisniienliani  quippc  agere,  esl  pcrpelrata  maU 
pluiigcri;,  ci  plaugonda  non  perpetrare. 

Nam  qui  sic  peccala  ilep  orai  ut  lainen  alia  coiii- 
niittai,  adliuc  ptcnitentiam  ui;ere  aut  ignorat,  aul 
dissiiiiulat. 

Deus  omniputens  laburiire  .^e  denuiitial,  cuiu  du- 
ras  honiinuni  prnvitaies  poriai. 

Siiiuisiedu  peccaioforiiisocu»  correxeril.  tu  coi.fl- 
lere  iiiteiius  quiid  il'o  iic;>cil. 

Neque  eiiiiu  pi>lc»l  esse  gralia  delicioruiu,  nisi  ubi 
luei  il  vciiia  pecialiiruui. 

Majus  01  gi)  d«  |>oci'atoi'C  couverso,  qiiani  de  jusia 
«laiile  gamliuiii  fil  in  ('celo. 

Neccisarium  csl  ergo  ci  qui  vull  so  uiunl  raoJo 


igiiorantiam  langucl. 

CAPUT  IX. 
De  poeiiiteiitia. 

CURISTUS. 

Poenilcniiam  agite,  appropinquavit  enim  regnum 
ccelorum  (Malth.  iii). 

PETBDS. 

Pccniienliam  agitc,  ei  baptizelur  unusquisque  ve- 
siruni,  et  accipietis  donum  Spiriius  sancti  {Act.  ii). 

PAULUS. 

iis  quidem  qui  Bccuinlum  patientiam  boul  operis 
gloriam  ct  bonorein  et  corruptionem  qusrunt,  vi  • 
taiii  xternam  :  iis  autem  qui  suiit  ex  conteiilinne,  et 
qiii  iion  acquiescunl  verilali,  creduiil  autein  iniqui- 
tnti,  iia  et  indigiiatio  (Kom.  ii). 

SiLOUON. 

Quain  boniim  csl  coiTepluin  manifestare  poeni- 
lenliam  :  s;c  enim  elVugies  voluniariuni  peccatum 
{Eccles.  x\) 

Ne  dixeris  :  Peicavi,  cl  quid  aciiilil  inihi  irisie? 
Altissinius  enim  patiens  esl  reddilor  (Eccles.  v). 

De  proptiato  peccato  iioli  esse  sine  meiu,  neque 
adjicias  peccatum  super  peccaiuiii  [Ibid.). 

Non  lardes  converli  aJ  Doiiiinuin,  el  ne  dilTeras 
de  die  iii  diem. 

Ne  despicias  bfiniincm  averlciileni  sc  a  pecuato  , 
neque  impropcrcs  ci. 

Meniento  qiioniani  oinnes  in  carinptiiiiie  suiiius 
{Ibid.). 

AUissimus  odio  habcl  pcccaiures,  et  inisertus  csi 
pocniieiililius  (Ecctes.  x;i). 

Coiivertere  ad  Uoniiiiiini,  et  reliiiquo  pcccala  tua 
(Eccles.  xvii). 

Fi!i,  peccasti,  ne  adjicias  iiuru:ii,  fei  et  de  prisli- 
n  s  deprccare,  ul  reiiiitianiur  tibi  (Eccles.  xxi). 

Quasi  a  facic  colubri  fuge  peccala,  ct  si  accesseris 
aJ  illa,  ;;uscipieiil  te  [Ibid.). 
oniuE.ses. 

Pienilcntia,  quanivis  ^it  CNigua,  i.oii  despicitur  apud 
judiccm  jusluiii  Dcuin. 

*i'CUiri.Mj-. 

Illu  vero  qui  tua  scelera  cogitai,  el  ilalira  coover- 
»us  tiierit,  veuinm  sibi  crediit. 


521  SCINTILLAHUM  LIBER.  082 

pnrgaie  a  peccato,  priraura   ipsas  ciilpas  succidere.  A  Quia  ipsi  quoil  male  gesserunt  poBnitendo  cognos- 

Inlernus  judes  mentem  potius  quam  vi>rba  cpnsi-      cunt. 
derat. 

Nunquam  p eccatores  ad  lamentum  poenitentix  re- 
direni,  si  nulla  essent  bonorum  exempla,  qux  eo- 
rum  iiientrm  traherenl. 

Omne  eniin  peccatnm  grave  est,  quia  non  permit- 
til  animam  ad  siiblimia  levari. 

Neqiie  eiiiin  tunc  ■veniam  invcniet,  qui  inodo  ap- 
tuni  veniae  teinpus  pcrdit. 

Ibi  jam  a  Deo  non  poie.«l  mereri  qux  i^etit,  qui 
bic  noluit  audire  quod  jassit. 

Qai   tenipus  congruTj  posnilenti.K  perdit,  frustra 
aiite  regni  januam  cum  procibus  renii. 
isiDonus. 
Paenitenlia  agenda  est  non  verbo,  sed  facto. 
Cilo  corripiiur  culpa  qiix  cito  raanifestalur. 
Tardius  autcni  sanalur  vulnus,  cui  jani  putrescen- 
tibusmeiiibris  longo  post  lerapnre    curatio    adhi- 
betur. 

Nain  qui  consiietudinein  facit  peccacdi,  jam  se- 
pulius  est. 

Grande  scelus  graiidcm  habet  uecessario  saiisfa- 
tiioaem. 

Qui  ergo  cupil  esse  cerius  in  morte  de  induigcn- 
lii,  sanus  poeniteat,  sanusque  perpelrata   faeinora 
deQeat. 
Lavamiui,  mundi  estotii  {hai  i). 
Lavatur  iiaque  et  mundus  est,  et  pri-leiiia  plan- 
gil,  et  flenda  ilerum  non  commitlit. 

LDvaiur,  et  non  est  mundus,  qui  plangit  qunl 
gessit,  nec  descrit,  et  posl  lacrymas  qiise  fleverat 
repelii. 

Ei  autera  qui  prave  vivendo  poenitenliam  in  morle 
agit,  periculum  cst;  sicut  enini  damnatio  incerla  esl, 
sic  ct  reniissio  duhia. 

Ille  poeniteiitiam  digne  agit  qui  reatum  suum  legi- 
tima  s.iiisfactione  plangii :  condemnando  scilicet,  ac 
deneiido  qus  gessil,  t.into  in  deplorando  profusius, 
quanto  exstiiit  in  peccato  proclivius. 

Qiiamvis  quisque  sil  peccaior  ct  impius,  si  ad 
paniientiara  convertatur,  consequi  crediliir  posse 
veiiiani. 

Festinare  debet  ad  Deura  pcenilendo  unusquisque 
dura  potest:  nc,  si  dum  non  polesl,  voluerit  oniniuo , 
cum  tarde  voluerll,  non  possil. 

Aniplius  Istaiur  Deus  de  anima  despcrala,  et  ali- 
quanJo  conversa,  quam  de  ea  quae  nunquam  cxstiiit 
perdlia. 

Plus  est  enim  gaudii  coram  Deo  et  angelis  ejus  de 
60  qoii  a  periculo  liberatur,  quam  de  eo  qui  nuuquam 
novit  peccali  periculum. 

Quanio  contristai  resperdita,  tanto  magis  si  fuerit 
inventa,  tetificat, 

Multi  superna  refpersi  gratia,  in  exlremis  suis  ad 
Ocum  reverlunliir  per  poenileniiam. 

El  qiiKcunque  iiiala  gessernnt,  quolidianis  Delibus 
purgant :  atque  bonis  laciis  niala  gesta  coramuianl, 
quibus  jiiste  totum  quod  deliquerant,    ignosciiiir. 


Est  auiempflenitenliamedicamentumvulnerls,  spcs 
salutis,  per  quani  Deus  :id  uiisericordiam  provocaiur : 
qiiae  non  pensatur  tempore,  sed  profunditate  fletus 
el  lacrymarum. 

1'oeniteniia  auiem  nomen  sumpsit  a  pcena,  quia 
aninia  ciuciatur,  ct  mortificaiur  caro. 

Qui  vero  poenilentiam  agunt,  proinde  capillos  et 
barbani  nulriunl,  ut  demonstrentabundantiamcrioii- 
nuin  quibus  caput  peccatoris  gravalur. 

Capilli  enim  pro  vitiis  ponuntur,  sicut  scriptum 
esi: 

Crinibus  peccalorum  suorum  unusquisque  constria- 
giliir. 
R      Idcirco  in  cilicio  pcenitentiam  agmius,  ut  et  ia 
punciione  cilicii  cognoscamus  viiia  qu;e  per  culpam 
conimisimus. 

Non  lantum  consideranda  est  mensura  lemporis, 
quantuin  doloris. 

Quauta  fuil  in  malo  abrupUE  menlis  intentio,  lanl] 
necesse  est  sit  in  dilectioiie  devoiio. 

Duplex  autem  est  poenitenii»  gemiius :  yel  dura 
plangiinus  quod  male  gessimus,  vel  dum  non  egimct 
quod  agere  debueramus. 

Iste  autem  vere  pocnilentiam  agit,  qiii  nec  pocm- 
lere  prxterita  ne^ligit,  ncc  adhuc  pODiiitenda  com- 
mittit. 

Si  bona  est  in  cxlremis  cimversio,  melior  tamea 
est  quae  longe  anlc  Onem  agitur,  ut  ab  hac  viia  secu- 
^  rius  transealur. 

In  hoc  saxulo  poenitentiam  operantibus  Dei  mise- 
ricordia  subvenit. 

In  futuro  aulem  jam  non  operamur,  sed  ralionem 
operura  nostrorum  ponimus. 

Nullus  dcsperare  debet  vemam,  eiiamsi  circa  fi- 
nem  vitae  ad  pocniienliam  convertalur. 

Si  enim  poenitendo  digna  Deo  acta  gesserimus,  se- 
veritatem  ejus  in  clementiam  commutabimus. 

Deus  qni  nos  inalos  toleral,  non  dubium  est  qui.t 
conversis  clementer  ignoscat. 

Sicul  enim  uon  oportet  reminisci  peccati  affeclus, 
sic  necesse  est  unhmqiiemque  suum  io  deflendo  com- 
memorare  peccaium. 
Ij     Omne  peccatum  per  p<£niteoiiam  recipit  vulneris 
sanitale.ni. 

Nihil  autera  pejus  quana  cnlpam  agnoscere,  nec 
deflerc. 

In  liac  vila  lanlum  pa»nitenlia!  palet  libertas,  post 
inoriem  vero  uulla  est  correctionis  licentia. 

Poeniieniibus  divina  clementia  subvenit,  et  per  poe- 
nitciiiiam  indulgenlia  datur. 
Vulnus  iteratura  lardius  sanatur. 
Secundnra  morbura  impendenda  est  medicina. 
Jusia  vulaus  adhibenda  sunt  remedia. 

C^CdABIUS. 

Valde  dura  et  nimium  dolenda  conditio  est,  omni 
intentione  sludio  tempus  impendere  et  frucium  non 
recipcre  post  laborem. 


CiS 


DKFENSOHIS  LOCOCIAGKNSIS  MON.VCHI 


021 


Dii  ii  •■niiii  uliqiiis  :  Cuiii  aJ  suiieciaiii  veiiero,  luiic  A  polest,  luinen  liabere  oon  pol(<st;  ila  jejuniuni  sine 


ail  ^uiiiilriiiix  niedicainenla  coiifugiain. 

(jiiare  lioc  ile  se  rragilitas  liumaHa  pn£su'na(,  cuni 
uiiain  dieiu  vitj)  sux  iii  pote&iate  nnn  liabeal? 

Iiiiqiiiialein  cnlin  iiostrani  si  nos  agiiosciinus,  Dous 
ifniiscit. 

Mulii  eiilm  se  creJebjnl  longo  lempore  victuros 
et  ita  illos  mors  reprniina  siibiraxii,  ut  iiec  ad  illain 
inomeiiiaiicain  possiiit  pocnilfiiiiain  pcrvcnire. 

Knibesciinus  inodi»  parvo  leiiipnre  (lajnilenliam 
agerc,  el  m.n  liniemus  sine  iiUo  leraiino  a;lerna  sup- 
plicia  susiinerc. 

Qiii  ciiiin  pro  peciatis  sibi  if si  non  parcit,  Deus 
illi  cilu  indiilgentiam  iribnei 

CAPLT  X, 
Be  absunentxa. 


r.niiisTUS. 
Dea  i  qni  csuiinni  el  siliunl  jii^tiiiam,  quoiiiara 
ijisi  salurabunliir  (Mnlth.  v): 

PAULCS. 

Ilic  qui  iranducal,  noii  manducaniem  non  sper- 
ii:it  (Rom.  xiv). 

Et  qoi  uon  inanlucal  manducantem  non  judicet 
(Wtd.). 

Qui  cniin  mandncat  Dr.niino  manduca',  gralias 
enim  agit  Deo. 

Ei  qui  non  manducal,  Doinino  non  manducat,  et 
graiias  agil  Deo  (Ibid.). 

Omnis  crealura  Dei  bona  :  nibil  rejiciendum  quod 
cuin  gratiaruin  act.one  percip^lur ;  sanriiricatur  enira  C 
per  verbuni  Dei  et  orationem  (H  Tim.  iv). 

SALOUON. 

Jiistus  comedit,  et  replet  aiiimam  suam,  venier 
aiitera  impioruui  insaiiabilis  (Proti.  .\iii). 

Aiiima  saiurala  calcai  favu  n,  aniina  csuriens  ania- 
riiin  pro  dulci  suniil  (Prov.  sxvii). 

Qui  abstinensest,  adjiciet  sibi  vilam  iEcde  xxxvii). 

AIIGUSTINUS. 

Meos  ciboruni  iuaniiatc  lassata  perdet  uralinnis 
vigorem. 

Nitiil  prodcsl  tota  die  longum  ducere  jejuniuni,  si 
post  ciborum  saiictatem  vel  nimietatem  anima 
obniatur. 

Sit  ergo  lempcralus  cibus  esc3>,  et  irrigala  corpo- 
ris  noslri  terra  spiiias  libidinum  non  gerniinabil. 

Qualis  est  caro  quae  post  multos  dies  percipit  ci- 
liiiin,  talis  est  aninia  qux  non  assidiie  pascitur  Dei 
veibn. 

Iif III  dicit :  gui  uon  petest  jrjunandu  curari,  po- 
test  eleemo.synain  dando  redinii. 

lioiiuin  est  jejunare,  scd  melius  est  eleemosynani 
dare. 

Eleemosyna  sufBcit  sine  jejunio,  jejunium  non  buf- 
Urit  siiie  elccinosvna. 

Jcjunium  cuin  elecmosyna  duplex  bonum  est. 

Tali!  est  jejuniuin  sine  elecmosyiia  qualis  siiie  oleo 
luccriia. 

^icut  luccrna  qu.v  smc  oleo  arcriidilur,  funiigsre 


eleeniosyiia  cariiem  quidem  cruciat,  sed  cUarilat 
luinine  aniinain  non  illiistrat. 

HIERONTSIVS. 

Jejunia  moderaia  debeiil  csse,  ne  nimis  debiiiteiit 
stoiiiacbum,  qiiia  niodicns  et  leinperatns  cibiis  carni 
el  aniiiix  utilis  est. 

Piiiguis  vchter  nnn  gignit  tennem  sensuin. 

Plenus  vrnirr  facile  de  jcjuniis  disputai. 

Melius  est  sloniachuiii  dolere  quara  inentem. 

Tanium  libi  jejuniuin  impone,  quant  ni  forre  po- 
tes  :  iiitiltoi|iie  iiielius  esl  quolidic  parum,  quain  raro 
satis  suinere. 

Pluvia  illa  optnna  est  qux  non  superflue  desceodit 
iii  terram. 
B     Subitus^ue  et  uimius  imber  in  pncceps  arva  siib» 
veriil. 

In  ipsis  etiam  leguminibus  inflanta  quxque  et 
gravia  decliiianda  suiit 

Niliil  tam  scias  conferre  Clirislianisadolescenlibus, 
ut  esum  uleruiu. 

Aidorqiie  corporum  rrigidioribus  epuiis  lemperau' 
dus  est. 

NuiiiiuUi  vitam  paJicani  appetenles  in  niediu  iti- 
nerc  co  ruuiit,  dum  so|ara  absiiiieniiaui  cariiis  ser- 
vant,  et  Icguininibus  onerant  slumachuin. 

Nibil  sic  iiiflanimat  et  titillat  menibra  genitalia, 
quain  indigesius  cibus  ructusque  convulsus. 

Parcus  cibus  seraper  ventri  esurienti  triduaaisje- 
juniis  prxfertur. 

Sen^us  oliiciura  exbibens  Deo  vigeat  seniper,  et 
tenuis  sit. 

AHBHOSIDS. 

Jrjunia,  vigilix,  eleemosyiiae  et  cxlera  huju«iuodi 
augere  bunum  nostrum  debeni,  uon  Telare  pec- 
catura. 

llle  abstinens  vii'  credendus  est,  qui  viliorum  om- 
niuin  liber  elTeclus  est. 

Neque  eniin  rppuiaiida  est  abstiuentia  ,  ubi  fuerit 
veiitris  saturitas  subseeuta. 

Membra  sua  qua;  snnt  supra  terram  morlilicaiil, 
quando  insolens  corpus  jejuuioruni  coiiiinuatione 
castigant. 

Niliil  coHlra  abstinentiaiu  faciunt  qui  vinura  non 
ebrietale,  sed  tantum  pro  salute  cor|iori«  percipiiini ; 
nec  hoc  eis  olTert  voluptas,  sed  permitlii  inOrmitas. 

Absiinentia  ciborum  sola  non  suflicit ,  nisi  opera 
ei  bona  jungantur. 

CniGORIIlS. 

Plus  eniin  est  verbi  pabulo  victuram  in  perpetuo 
nientrni  rellcerc ,  quani  ventrein  luoriiuriB  carnii 
terreno  paiie  satiare. 

Cilio  curpus  pascitur ,  pro  opere  spirilus  nulritur. 

Ab>tiiieiites  et  ariugantes  per  abstiiieiitiaiuquiJeRi 
corpuB  amigunt,  sed  per  desidcriuiu  vau«  gloriat  vi- 
vunt. 

Cuni  inens  de  pmicepto  charitalis  teuJitur,  retui 
proruldubio  ut  per  absiiMentiam  caru  ouceretur. 

Nou  eoiin  Dco,  sed  sibi  quisque  jejuiui,  »i  m  qua 


D 


685  SCINTILL.\nUM  LIBER,  CW 

ad  tempas  ventri  gublrahit,  non  inopibus  tribuit,  ted  A     Sicut  equis  frena  sonl  impnnenda,  ita  corda  nostra 


ventri  postmodum  offerenda  custodil. 

Admonendi  sunt  abstinentes,  ut  noverint  quia 
lunc  plarentrm  Dco  absiineniiam  ofTerunt,  cuni  ea 
qux  sibi  de  aiimen>is  subtrahunt  indigeniibus  lar- 
giuutur. 

ISIDORDS. 

Q«ii  a  cihls  abslinent,  el  prave  agunt,  dxmones 
imitaniur. 

Illi  autem  a  cibis  bene  abstinent,  qui  a  malis  acti- 
bus  vel  a  mundi  amblt''one  jejunant. 

Escis  enim  libido  crescit,  jpjuoio  luxuiiasupe- 
ratur. 

Hoc  est  perreclum  et  raiionabile  jejunium :  qoamlo 
ootter  homo  jejunat  exierior,  interior  orat. 

Per  jejunium  eliam  occulta  roinisteriorum  reve-  " 
hnlur,  et  divini  sacramenti  arcana  pandunlur. 

Jejvnia  foriia  lela  sunt  adversus  tenlamenia  6x- 
moniorum. 

Cito  enim  per  absiineniiara  adversarii  devin- 
cunlor. 

Iinmundi  enim  spiritus  ibi  magis  insislunl,  ubi 
plus  vi  lerint  escam  et  potum. 

Caro  autpm  tuiic  Deum  sitil,  quando  per  jejunium 
abstiiiet  et  arescit. 

Absiincniia  vivilicut  moderata,  et  occidit  super- 
flua  :  vivificat  aniinam,  corpus  necat. 

Quidam  incredibililer  absiifleni,  ul  lioranibus  cu- 
riosis,  qiii  ei  orationis  sludio  sancli  appareiit,  non 
ahslinenii.u  volo  ac  ejcis  carnium  se  suspenJunt.  Mi 
put'us  ex^ecrandi  sunt,  quia  Dei  creaiuram  uibus 
humaais  concessam  rejiciunt. 

Spernitur  eniin  jejuniu:»  quod  in  vesperum  reple- 
tione  ciborum  renciiur. 

Sperniiur  jejuiiiura  quod  in  vesperum  deliciiscom- 
pensatur. 

Tota  enim  die  epulas  in  cogitalione  rnininat, 
qui  ad  replendam  gulara  vespere  sibi  delicias  prse- 
parat. 

Corpoisdcbililas  nimia  viresanim»  frangii,  men- 
tisque  ingeniuin  facil  marcescere,  nec  valet  quid- 
quain  bnni  per  iniheciHiiaiein  perficere. 

Quidquid  cimi  inoilo  et  teinperamento  fit,  saiutare 
est. 

Quidquid  autem  iiimi^  et  ulira  niodum  es!,  perni-  n 
ciosuni  fit,  siudiumque  suum  iu  coiitrarium  veriit. 

Corpus  au:eni  quod  abstineiilia  frangii,  teiitaliu 
non  u.-il. 

Sicut  omnes  cnpidilales  carnales  abstinentia  rese- 
cantur,  ita  umnes  animx  virtutcs  edaciialis  viiio 
dcstruaoiur. 

Nequeenim  quispiam  potest  virtulem  perfectioois 
attiiigere ,  nisi  prius  venlris  edomaverii  inglu- 
Tiem. 

BISILICS. 

Non  bene  possumus  vigilare,  cum  dapibus  fuerit 
venter  onustus. 

Vigiliis  stude  copulare  jejunia ,  ut  cunclis  virtuli- 
bus  florere  possis. 


jejuniis  sunl  frenanda. 

Esc.fc  enim  plurima:  non  snium  corda  noslra,  scl 
eiiam  corpus  et  animam  Ixduni. 

Nihil  prodest  ventrem  ab  escis  resecare,  et  aiiimam 
obruere  passionibus. 

Talem  le  exhibe,  fili,  ui  cum  volueris  jejunare,  <'t 
cum  te  a  c'bis  absiines,  ei  linguam  tuam  ab':.line  ali 
illicitis  cogitalionibus. 

Corpus  exercamus  jejuniis,  et  meniein  purgeinus 
a  viliis. 

Ad  vigilandum  autem  multum  jejunium  prodest. 

Sicut  eniin  miles  plurinio  onere  prxgravatur,  et 
inipeditur  ad  belluni,  ila  et  iinprditur  monachus  ad 
V'gilia8,  cu^ii  escarum  largitaie  fervescil. 

Sxpe  enim  per  cihorum  aviditalem  franguntur 
stonia  hi  vires,  necnon  abundantiam  sanguinis,  et 
chulerx  plurimas  ^rgriiutlines  escaruni  largilate  pa- 
tiniur. 

CfSARIDS. 

Qiiid  prodesl,  si  carnein  nostram  jejnniis  el  vigi- 
liis  alfligimii?,  ei  iiien.cin  nostraiii  non  enieiiJciiius,. 
aul  qiix  interiora  su  .1,  iioii  curemus  ? 

DE  COLLATIONIBDJ. 

Tjnlum  cibum  miusquisque  comedat,  quaniuui 
sustciilatio  corpuris,  non  quantum  desiiierium  carnis 
exposcit. 

Qui  nimium  cibis  utunlur,  qu^nlo  magis  ventreia. 
corrumpunt,  tauto  amplius  sensuui  obiundunt. 

EX   VITIS   PATItOII. 

Quemadinodum  enim  Qaaima  comburit  silvnin,  sie 
visiones  inalas  exslinguit  esuries. 

Qui  continet  ventrem  suum,  minuet  viiia. 

Nam  qui  vincitur  ab  escis,  augmenlat  v  lia. 

increnienlum  ignis  silva,  el  increineiituiii  veniris 
esca  mu'ita. 

Ligna  iiiulla  magnam  exlollunt  flaniiiia'ii,  ahiiu- 
dantix  autem  escarum  uutriunl  desideria  ui»Ij. 

Fiarama  minuiiur  deficicnie  silva,  cl  estarum  iti- 
digentia  mitescere  facil  desideria  mala. 

Desiderium  escx  genuit  inobedicnti^m,  cl  gustus 
suavis  expulit  de  paradiso. 

Miiltce  esca;  delectant  golas,  nutriunt  awlem  ver- 
nieiii  fornicationis. 

Vacuus  venler  in  orationibns  vigilare  facit. 

Namq-ti  replelus  est,  somnum  iufert  gravissiinura. 

Sicui  eiiim  flamraam  ignis  iu  piileas  currentem  re- 
tinere  est  impossihile,  sic  et  libidinis  iinpetum  ar- 
dcDtem,  ventresaiato,  retinere  est  impossibile. 

Vapor  tbymiamatis  replet  aerein,  et  ahstiiientii 
ora  io  adorat  Deum.  Mensura  cumpeiens  replet  vas 
veiiter  vero  disruptiis  non  dicit :  SurGclt. 

Passiones  et  viiia  corporis  nostri,  si  fame  je.iuiiio- 
rum  ac  vigiliaruin  labore  macerenliir,  tunc  adversa 
riorura  nosirorum  dxmoniorum  htiroilialur  virius 
CAPIJT  XI. 
Dc  derelinquendo  lasctilo. 

CURI-TDS. 

Omuis  qui  rdi<iuerit  doinuin.  vcl  fralrct,  aul  ti* 


«27  DEFFNSORIS  LOCOCIACENSIS  MONACHI  6S8 

rores,  aut  patrem,  aut  iDatrem,  aui  uioren),  aul  li-  A     E^ccti  eniin  sic  ad  boaa  tendunt,  ui  ad  mala  |xr- 
lios,  aui  nii:is,  aut  agros,  propter  Doiuf  ii  meuic,  cen-      peiranJa  iion  recidanl. 


B 


luplum  acci|iiel.  el  vilaiu  xternain  possidebil  (Matih. 
xix). 

PiCLUS. 

Nolilc  «onformari  huio  sa;cu'o,  sed  reforinamini 
ia  ::ovilaie  iensus  vestri,  iit  probetis  iiu.i;  gil  volim- 
tas  Dei  b<ma,  ci  hene  placcns,  et  porfecla  {Hoir..  xii). 

Qui  uiuiilur  hoc  inundo,  tanquani  non  ulaiitur 
(/.  Cor.  vii). 

JACUBUS. 

Quicunqiie  ergo  voliierii  csse  anticus  hujus  s:i'culi, 
inimicus  Dei  consiiluclur  (Jacob.  iv). 

SALOUON 

Convcriere  :id  Doiuinuni,  et  reliQ'|ue  p^rcata  liia 
{EccLt.  xii). 

MICUSTI.NUS. 

.Suiit  quidam  qui  facilius  omnia  sua  pauperibus 
Uibuunt,  quam  ul  ipsi  paiipere»  Dei  sinl. 

niEBONXMUS. 

Mulii  perc<-pla  veritatis  vla ,  capll  saK:iili  vuln(>la- 
tibus,  de  niedio  iiinere  reveriuntur. 

Facilius  sxculuin  quam  vulupias  cunteniniltr. 

Multi  divilias  reliiiqaenles,  vitia  non  relinquunt. 

Halum  est  quod  in  eo  studio  servimus ,  qm  qux- 
Eila  quxrimus. 

Uniijquisque  cujus  opera  facil,  ejus  tilius  app'  I- 
Ulur. 

Cbrtslnm'  sequi  cupiens,  si    babes  in  poiestale, 
rom  luam  vende  ;  uon  habes,  a  magno  onere  libe.  a-  C 
luses. 

Toium  Deo  dedit,  qui  seipsum  obitilit. 

Facile  conlenmit  vitia,  qui  £e  sfmper  oogitat  i:io- 
riturum. 

Qui  vult  esse  perliecius,  muUiiiidlBes  oomjnum. 
«rBcia  el  salulaiiones,  et  convivia  quasi  calenas  fu- 
giat  voluptatum. 

Utinam  quod  renunilamus  sxcjio,  voluptas  sit, 
iiun  necessiias. 

Nud:iin  Cbristum,  nudam  crucem  Christi,  nudus 
aequere. 

Dominus  niagis  quxril  animas  credentium  quam 
opes. 

AMsnosics. 

Qui  vuli  Deum  possidere,  renunlict  uiuodo,  utsit 
illi  Deus  beata  possessio. 

Is  nnn  renuntiat  inundo,  quem  t^rrenue  posiiessio- 
iiis  deleclal  ambiiio. 

Dum  sua  quisqiie  non  relinquit ,  mundo ,  cujut 
buiia  retiaei,  tervii. 


Qui  autcin  quod  pleno  potest  agere,  agil  pleue, 
quod  Deus  promisit,  accipiel. 

Mulia  relinquiiis,  si  desideriis  renuntialis. 

Exieriora  cteniin  noslra  Domino ,  quamlibet  par- 
va,  surflciunt. 

Cor  namque,  et  non  subslantiam,  pensat  :  nec 
perpendit  quanlum  in  ejus  sacrificin ,  sed  ei  quaiido 
ulTeratur. 

Regnuia  Dei  lanlum  valct,  quantum  babes. 

Quos  Deus  diu  ui  converlaniur,  lolerat ,  non  con- 
vcrsos  durius  damuat. 

Negolia ,  qux  ad  peccatum  implicant ,  ad  bnc 
ncccsse  est ,  ut  per  conversionem  animus  recur- 
rat. 


CHCCnRIUS. 

Qui  cadeslis  vilx  dulcedinem,  in  quantuio  pussi- 
bililas  admillit,  perfecte  cognoverit,  ea  qux  iii  terris 
amavcrat,  libenter  cuncla  relinqiiii. 

Quisquis  igilur  jam  xternam  viiain  cugnovil,  apud 
Fju«  aiiiinum  lemporales  frucius  vilescuni. 

Tergai  ergo  sordes  pravi  operis,  qui  Deo  prxpi- 
ral  domuni  inenlia. 


Laboriosura  noa  est  bomini  relinquere  sua ,  sed 
valde  Intjoriosum  est  relinquere  semetipsara. 

Miiius  quippe  est  abnegare  quod  babel,  vaiil« 
eiiim  iTiultum  est  abnegare  qnod  est. 

Nibil  prodest  isobis  abrenuntiatio  corporis  tiiie 
abrenuntiatione  inentis. 

S'Ki<  nonnulli  qui,  despectis  carnis  desidens, 
cuncla  relinquere  perlraclant ;  sed  cum  cecidisse  et 
alios  pc;t  boni  operis  inilia  conspieiunt,  hoc  ipsun» 
facere  quod  deliberaverunt  perlimescunt. 

BASILIOS. 

Nulii  sludeas  placere  in  vita  tua,  nisi  soli  Deo. 

Sicut  eniin  qui  niilitanl  regi  terreno,  omnibus  jus- 
sis  ejus  obediiwl,sic  et  qui  roilitant  regi  ccelesli, 
i'°bent  cusiodire  pnecepta  coelestia. 

Miles  icrreous  contra  bostein  visibilem  pergit  ad 
bellum. 

Teciim  vero  bostis  invisibilis  quotidie  dimieaodo 
noii  desinit. 

ISIDOBOS. 

Nec essc  est  omni  converso  ut  post  timorera  con- 
surget-e-ad  cbarilalem  Dei  debeat  quasi  &Uus ,  ne« 
seiiiper  stib  tiinore  jaceai,  quasi  ser^-us. 

PriniorJia  coiiversorum  blandis  refoveoda  sont 
modis,  ne  si  ab  asperitate  incipiunt,  exlerriti  ad 
priores  lapsus  decurrant. 

Qui  conversuin  sine  lenitale  erudit,  cxasperare 
putius  quam  corrigere  oovit. 
|v     llle  cnini  perfeclus  esl  qui  huic  sxculo  corde  el 
corpore  perfecius  esl. 

Mulii  enim  posl  conversionem  etiam  nolenles  mo- 
tum  libidinis  susiineol,  qiiod  tameu  ad  damnaiionem 
non  lolcrant,  sed  ad  probalionem. 

Utile  est  Dei  servo  post  conversionem  teuiari, 
quaienus  a  lorpore  negligcntix,  sollicitantibus  viliis, 
ad  virtuies  aniniatn  per  exerciliuiu  prxparet  vilio- 
runi. 

Ha  qux  «xculi  amatnribiis  chara  sunl,  saDcli  velul 
advrrsa  refugiunt,  plusqu«  adversiialilus  uiuiiJi  d<.«- 
Ifclaiilur  quuni  prosprrilatibus  gaudeant. 

Scrv<s  Dei  cuiicl.i  hujus  uiuiidi  contraria  tunl,  ul 
dum  isia  adversa  senliunt.aJ  coelenle  desiderium  tr- 
dciiliiis  oiiuaiiiiir. 


<B9  SCINTILL 

M^gna  apad  Deum  fnlget  gralia,  qui  burc  inundu 
coatempiibilrs  fuerit. 

Nam  revera  necesse  est  ot  quem  mundus  odit,  dili- 
gatnraDeo. 

Sanctis  viris  in  hoc  mundo  tabernaculum  non  est, 
quibus  palria  et  domus  In  coelo  esL 

Qui  enim  bunc  mundum  diiigunt,  turbukntis  ejus 
curis  et  soilicitndinibus  conturbantur. 

Sancti  viri  sxculo  renuolianics,  ita  hiiic  nnindo 
moriontur,  ul  soli  Beo  Tivere  deleclenlur. 

Quautum  enim  sancti  ab  hujus  sxcu!i  conversa- 
tione  se  subirahunt,  tantum  iniernx  mentis  facie 
prxsenliam  Dei  et  angelorum  socielales  et  frequen- 
tiam  eon  emplantur. 

Si  iia  quisque  reauntiet  qux  possidet,  at  suis  io 
aliis  nou  renuntiet  moribus,  Don  est  Cbrisii  disci- 
pulus. 

Qui  eolm  renuntiat  rebus,  sua  abnegat. 

Elqui  renuntiat  moribus  pravis,  seipsum  abnegat 

Longe  qaippe  a  Deo  est  animus,  cui  adhuc  hxc 
Tita  dulcis  est. 

Multi  cupiunt  convolare  ad  gratiam  Dei ,  sed  li- 
ueiit  carere  oblectamcniis  mundl. 

Provocat  quidera  eos  araor  Christi,  sed  revocat 
cupidilas  sa^uli. 

Hultis  modis  terret  Deus  homines,  ut  vel  sero 
coDverianior,  atque  inde  magis  erubeseant  quod 
latKliu  eispeclaii  sint  ot  rettireM.  Nam  nunc  minis, 
nunc  plagis,  nsnc  revelaiionibus  quosdam  concuiii, 
ut  qui  voluntale  converii  despiciunt,  commoti  terro- 
ribus  corrigantur. 

Tunc  enini  amorem  noStnE  conversionis  osiendi- 
mus,  si  Dominum  ut  patrem  diliginms,  quem  prius 
•erviti  menle  vere  ut  Deura  forinidabamus. 

C^SAniDS. 

Nihil  prodest  quod  justum  lofom  exspectamus,  ei 
Ules  hic  sumus  quales  in  sxculo  esse  poterumus. 

ZX  VITIS  PATRDU. 

Qui  diligil  sseculum,  tristabitur  plurimum  :  con- 
teiuDens  autem  qute  in  eo  sunt,  laetabitur  semper. 

EX   LIBRO   CLEHEiilTIS. 

DifTicilis  est  subila  permuiaiio  :  longo  auteui  tem- 
pore  si  paulatim  assuefiant,  laboris  non  erit  quod 
ex  usu  venit. 

Non  quaeril  a  le  Deus  pecuniam,  sed  animam  mi- 
Bericordem  et  piam  mentem. 

C.\PUT  XI  . 
De  timore. 

CHRISTIK. 

Nolite  limere  eos  qui  corpus  occiitoiit,  aiiinwra 
ai;tem  non  possunt  occiJere  (Matth.  i). 

Sed  potlus  eum  tiinete  qui  potest  animam  et  cor- 
pus  mittere  in  gefaeuuam  (lliid.). 

PETRUS. 

In  timore  iocolatus  veslri  temporeconversamini: 
Deum  limete,  regerti  honoriUcate  (/  Petr.  ii), 

Considerantes  in  limore  c^am  conversaliooem 
Vestrara  (f  Pelr^  iii) 


\RUM  LIBER.  (XHk 

A  PIDLIIS. 

Non  enim  accepistis  spiritum  servitutis  iieiuiii  iit-' 
timore,  sed  accepistis  spiritmii  adoptionis  Gliorum 
Dei,  in  quo  clamamus,  Abba  pfiter  {Rom.  vi). 

Gratias  agentes  semper  pro  omuibus  in  noiiiiiio 
Doraini  nostri  Jesu  Chrisli,  Deo  ei  Patri  subjecii  iii  - 
vieera  in  timore  Chrisli  (Ephet.  v). 
SAtnuoo. 

Iiiitium  sapienti;c  timor  Uoinini  (Pron.  i). 

Tiine  Dominum,  et  recede  a  malo  (Prev.  iii). 

Timor  Doniini  apponet  dies,  et  anni  impiorum  ab- 
breviabunlur  (Prov.  x). 

In  timore  Domini  lidocia  fortiiudinis,  et  flliis  ejus- 
e  it  spes. 

Timor  Doniini  foiis  vitse,  ut  declinent  a  ruina. 
**  morlis  (Pruv.  xiv). 

Qiii  Dedm  tiraet,  nlbil  negligil  (Ih  d.), 

JESUS   SlRACn. 

Timor  Domini  gloria,  et  glorialiu,  et  lailiiia,  ct 
corona  exsultalionis  (Eccles.  i). 

Timor  DoDiini  deleclabit  cor,  et  dabil  Ixtiliam  el 
gaudiiim,  et  longitudinem  dieruin  (Ibid). 

Timenti  Deum  benc  erit  iii  txlrciiiis,  el  in  diede- 
functiouis  suae  beaedicetur  (Ihid.). 

Timor  Domlni  sciealia:  reli.;iusitas  :  pleiiitudo  sa- 
pientiac  est  limere  Deum  (Ib.d.). 

Corona  sapientiuc  timor  Domini,  repleiis  pacem, 
ei  salulis  fructimi. 

Radix  sapientix  esl  timere  Deum,  ranii  eni.n  il- 
lius  longfvi. 

Timor  Domioi  expellit  peccaium  :  nam  qiii  sliie 
timore  esl,  non  poterit  juslilieari  (Ibil  ). 

Supicotia  et  disciplina  timor  Doiiiiiii  (Ibil,). 

Non  sis  incredlbilis  timorl  Doinini,  et  ne  aceessc- 
ris  ad  illum  duplici  corde  (Ibid,). 

Metueiites  Daminum  ,  suslineta  mifericordiaiti 
ejiis,  et  non  deflectaiis  ab  illo,  ne  ca  Jaiis  (Eccl.s.  ii). 

Qiii  timelii  Deum,  credite  illi,  et  uoii  evacaabitur 
merces  vestra. 

Qui  timetis  Deuin,  laiidate  illum,  et  in  oblectatio- 
ne  veniet  vobis  misericordia  {Psat,  ixi). 

Qui  limeiis  Deiim,  diligite  illumj  et  illurainabuai- 
tor  corda  vestra  (Eccles,  n), 

Qui  timent  Deum,  noa  erunt  increduli  verbo  il- 
0  lius  :  et  gui  diliguiit  Dominuin,  conscrvabuiit  viinii 
ejus. 

AUOiTiNCS. 

Qui  timeiit  Dominum,  inquirunt  quae  beneplacil» 
smit  illi  :  et  qui  dillgunt  eum,  replebunlur  lege 
ipsius. 

Qui  liraent  Doininum  prseparabunt  corda  sua,  ct 
in  conspectu  illlus  sauclllicabunt  aninias  suas. 

Qui  liineiit  Duniioum,  cusiodiuiit  inaiidala.eji's, 
el  patienliam  babebuiit  usque  ad  inspectionein  U- 
liiis. 

Cogiiatum  habe  in  prxceptis  Dei,  et  in  iiia:idatis 
illius  masime  assiduus  esto. 

In  tota  anima  tua  Deum  time  :  qui  liment  Dcutu, 
cruut  in  oculis  illias. 


631 


DEFCNSUKIS  LOCOCIAGCNSIS  MO.NACIII 


C3i 


Tinior  Dotnini  C3t,  uon  de«picere  homineai  meu-  A  ctione  ex  mortuis,  neque  nubuiit ,  neque  ducuiit 


«Sicuin  et  pauperera. 

UacoQi  est  Juilex  et  potens  in  bonore,  iion  est 
major  illo  qui  tiroel  Deuni. 

Nihil  melius  quam  tiinor  Dei. 

Oniiie  exsecranientum  erroris  odii  Deus,  et  non 
amabile  erit  llmenlibus  Deum. 

Oculi  Domini  ad  timentes  eum,  et  ipse  agnoscit 
oimiia  opera  lioiuinis. 

Homo  sapiens  in  omnibus  metuii,  et  In  diebus 
electorum  atiendit  ab  inerlla. 

Conllrmalio  tinioris  Dei  sapienlia. 

Qui  linif  t  Dominam,  accipiet  doclrinam  ejus  :  et 
justitiam  quasi  lumen  acceiidct. 

Qui  limel  Dominum,  accipiet  doclrinam  ejn<i,  et 
qui  vigilaverit  ad  illuro,  iiiveiiiel  beiiedictionem  ejus. 

Tiinenli  Dorainum  non  occurrunt  mala,  sed  in 
tentaiione  illuin  conserrabil,  et  liberabit  a  malis. 

Spiritus  liinentium  Deum  qusrilyr,  et  in  respon- 
sionc  illius  benedicilur. 

Spes  eoira  liiuentibus  Deum,  io  salvalionem  illo- 
rum. 

Qui  timet  Deum,  nihil  trepidai,  et  non  pavebil, 
qiioniani  ipse  est  spes  ejus. 

Timeniibus  Deuiii,  beaia  est  anima  :  et  oculi  Do- 
mini  supcr  liinentes  eain. 

Tiinor  Domiiii  sicut  paradisns  benediclionis,  et 
tuper  omnein  gloriam  operuenint  illum. 

Deatas  est  cui  douatum  est  babere  timorem  Do- 
miiii. 

Timor  Domini,  initiiim  dilectionis  ejus. 

Faculutes  et  victns  exaliant  cor,  el  supra  hxc 
limor  Doinini. 

HieROaTMUS. 

Nulla  res  nng  iia  servat  ab  omni  peccalo  immu- 
ixes,  ticut  limor  sapplicii  et  amor  Det. 

AMBnOSIDS. 

Qui  limet  Deum,  declinai  ab  errore,  et  ad  virtutis 
tciiiitam  Tias  siias  dirigil. 

GRKGORIUS. 

1'rava  mens,  si  Don  prius  per  timorera  eTertitor, 
■d  assuelis  Titiis  non  emendalur. 

Deum  timere,  ett  nulla  qux  f^cieod^i  sunt  bona 
ptxterir«. 

ISIDOilUS. 

Tiinor  Doiiiini  semper  emendat. 
Tiinor  Doniiui  eipellit  peccatum. 
El  timor  Domini  repriuiit  Titium. 
Timor  caulum  facit  homineni,  atque  soliicilum. 
Dlii  Tcro  tinior  non  esi,  ibi  Jissoluiio  viix  esl. 
Ubi  timor  non  est,  ibi  sceleratlo  esi. 
Lbi  tiinor  non  est,  ibi  scclerum  abundautla  esl. 
Si  Deum  metuere  in  iranquillilate  non  volumus, 
taliera  ejus  Jiidiciuro  attrili  linicamus. 
CAPUT  XIII. 
De    tirgiiiiiaie. 

CIIRISTUS. 

Filii  txculi  hujus  iiubunt  cl  Iradunlur  ad  nuptlas  : 
Mii  Tcro  qtii  digiii  babeiitur  nxculo  illo  et  rtsurre- 


uxores,  neqiie  enim  ultra  inori  polerunt :  xquales 
enim  angelis  sunt,  et  fllii  siinl  Dei,  cura  Biul  IHii  re- 
tur.-eclionis  ILuc.  xx). 

rAtLUS 

\irgo  qux  innupia  e&i  cogitat  qtix  Doniini  sunl, 
quomodo  placeal  Deo  (/  Cor.  vii). 

Qui  malriinonio  juugil  virgiiiem  suam,  bene  facit; 
et  qui  non  jungil,  melius  facit  {Jbid.). 

AlCUSTiNUS. 

Nlbil  prodesl  virginitas  corporis  abi  operalur 
corruplio  meiilis. 

Sicut  enim  occisus  iniroicus  tibi  non  facil  inju- 
riaiu ,  sic  mortincata  caro  non  lurbabit  aniiuam 
tuaio. 
^  Tales  enim  decet  Domino  babere  ministros,  qui 
nullo  carnis  contagiocorrumpantur,  sed  polius  con- 
lineniia  castitatis  tplendeanU 

HIER0NTMD6. 

Hultum  dislat  iuter  puritatem  Tirgioalit  animx 
nulla  conlagione  potlulx,  et  sordes  ejus  qux  mullo- 
rum  libidini  tubjacait. 

Cenlenarius  immerus  perfectus  esl,  qui  pro  Tirgi- 
nilatis  corona  Tirginibus  deputatur. 

Sexagenarius ,  secundus  gradus  pro  continenlia 
Tiduarum. 

Tricenarius,  tertins  locus  nuptiarura  focdera  ipsa 
dlctorum  conjunctione  testatur  :  ac  si  Tidux  amisso 
gradu  primo  per  tertium  perveniunt  aJ  secundum. 
P      Tenera  res  in  (eminis  fama  pudicitix  esl,  et  quasi 
flos  pulcherrimus,  cito  ad  levem  auram  marcescit. 

Aurx  levi  qux  flnctu  corrumpitur,  niaxime  viri 
xlas  consenlit,  si  maritalis  deest  auc toriias. 

Slude  nuo  solum  oculos  tuos  castos  servare,  s^ 
el  linguam. 

Nihil  prodest  carnem  babere  Tirginem,  ti  monte 
quis  Dupserit. 

ISIDORDS. 

Quidam  in  JuTentule  luxuriose  Tiventet,  et  in  te» 
nectuie  coniinentes  fleri  deleclaoiar ;  et  lunc  ■  lir 
guul  castilati  servire,  quaiido  eot  libido  servos  ba- 
bere  contempsit. 

Tales  noD  habebunt  prxmium,  qui  non  babucrunt 
laboris  cerlani!na.  Eos  eniin  tpecUl  gloria,  in  qui- 
p  bus  fuerunt  laboriosa  certamina. 

Qui  corpus  suum  conlinentix  dedicanl,  cum  («■iiii- 
ois  habiiare  non  prxsumani. 

Ceuiinum  est  bonuro  Tirginitalis  :  quia  in  hoc  sx- 
culo  soUicitudinem  sxculi  ainiitii,  et  in  fuiuro  xter« 
nuoi  castltails  prxiuiura  recipli. 

Qui  casli  perscTeraDl  et  virgines,  angelii  D«i  ef- 
liciunliir  xquales. 

Caslitas  frucius  tuavitaiit  etl. 

Castitas  tecuriias  mentis,  taiiitas  corporit. 

Virgliiitas  si  Ubitur,  nullateuus  rrparaiur. 

Quamvis  p.i  nitudo  venlx  fruciut  recipial,  iiicor» 
ruptioiiem  laineii  iiullatenus  reclpll  prittinam. 

Vlrgo  caine,  iion  iiieutc,  iiullum  prxmiura  habel 
in  reinlssioiie. 


6»  SCINTILL&RIIM  LiliER.  C3( 

Goolineotia  hominis  Deo  proximum  facit  :  ubi  A     Sunt  justi  sapienlcs,  el  opera  ooruin  in  nianu  Dei, 

ct  tamen  nescit  homo  utruiii  amore  aut  oJiu  dignus 


l$ta  manserit,  ibi  et  Deus  manet.  Mors  enim  per 
ociilos  capitur. 

Castitas  hominem  ad  coelos  conjungit. 

Castiias  homioem  ad  coelos  pertrabit. 

CjESARIDS. 

Niliil  prodest  virginilatem  et  integritatem  cor,io- 
ris  custodire ,  si  coelorum  concupiscentias  noluot 
curare. 

I  onga  caslitas  post  peccatura,  imitatriz  est  virgi- 
niiat  s. 

Non  eiilm  carnis  intcgritas  servatar,  ubi  animus 
saperbix  tumore  corrumpilur. 

Virginitas  in  corpore  nibi!  proderil,  si  charitas  aut 
buiiiititas  a  corde  discesserit.  Melior  est  bumilis 
euigugalilas,  quam  superba  virginitas. 

CAPllT  XIV: 
De  justilia. 

CBUSTUS. 

Qnxrite  primom  regnum  Dei  et  justitiam  ejus,  el 
bxc  orania  adjicieniur  voLis  (Uaith.  vi). 

Non  egent  qui  sani  siint  medico.  sed  ipii  ma!e  ha- 
bent  (Luc.  v). 

Non  eniin  veni  vocare  justos,  scd  peccatores  aJ 
poenitentiam  (tbid.). 

Sicut  per  unius  delictum  in  omnes  homines  irnrs 
pertransiit,  ita  per  unius  jusliiiam  in  omnes  boiuincs 
JMStiricalio  vilx  {Rom.  v). 

Vt  sicut  regoavit  peccatum  in  mortem,  ita  et  gra- 
tia  rejnet  per  jusiitiam  in  viiam  seteriiam  {Ibid.). 
ncoeiis. 

fructiis  auiem  jnsiitiai  in  pace  sominalur,  Tacien- 
iibus  pacem  (Jacob.  iii). 

SALOUON. 

Non  afnigit  Dominus  fanie  animara  jusii.  ct  insi- 
dias  inipiorum  subvertit  (Proii.  x). 

Memoria  jusli  cura  laudibus,  et  nomen  Irapiorum 
puirescit  (Prov.  \). 

Opus  justi  ad  vitara,  et  fruclus  impii  ad  pecca- 
tum.  (Ibid.) 

Argeniuro  electum  lingua  justi,  cor  impioniiu  pro 
nibilo  (Ibid.). 

Quod  timet  impius,  veniet  super  euni,  desiderium 
tuum  justis  dabitur  (Ibid.). 

Luigua  justi  coosiderat  placida,  et  os  iiopiorum 
penrersa. 

Jusius  de  angustia  liberatus  esl,  et  traditur  ira- 
pius  pro  eo  (Prov.  n). 

Semen  justorum  salvabiiur,  desideriuin  justoruoi 
omne  bonum  est  (Prov.  xii). 

Verie  iinpios,  et  non  erunt,  doinus  auiem  justo- 
rum  permaiiebunt 

Domus  injustorum  delebitur,  tabcrnacula  vero  ju- 
ttorum  germioabunt  (Prov.  xiv). 

Noli  esse  justus  multum  (Eccles.  vii). 

Domus  antera  jusii  plurinia  fortitudo,  in  /ructibus 
ijipii  conturbatio  (Prov.  xv). 

Abomiiiatio  cst  Domino  via  impil  :  qui  sc«iuiiur 
JHSti^iam,  diligitur  ab  oo. 


sit,  sed  orania  in  futuro  reservanlur  inceria  (Ec~ 
cle».  ix), 

Sunt  justi  quibus  mala  proveniunt,  q  lasi  opera 
impiorum  egerint  (Eci/ei.  viii).  El  sunt  impii,  qni 
ila  seciiri  sunt,  qiiasi  justorum  facta  habcant  (/ii((.). 

Fugit  inipius  nemine  perseqiieiite  {Prflv.  sxviii). 

Juslus  autein  quasi  leo  contiJens,  absque  errore 
erit.  llbid.) 

JF.SUS   ^IRICII. 

In  justitia  agonizare  pro  aniina  lua,  iisqne  ad 
mortem  (Eccles.  iv). 

Certa  pro  justiiia,  el  Deus  expugnabii  pro  te  ini- 
mioos  tuos  (Ibid.). 

Daiio  Dei  permanet  justs  (Eccles.  xi). 

Denedictio  Dei  in  mercedem  justi  leslinat  (IbiJ.), 

A:ite  bominem  vita  et  mors,  boiiuin  et  malum  ; 
quod  placuerit  illi,  dabitur  ei  (Eccles.  xv). 

Ante  jndicium  para  juslitiam  tibi  (Eccles.  xviii). 

Qiii  custodit  judicium,  continebit  seiisuiu  suum 
(Ibid.). 

Si  seqnaris  justiiiam,  appreliendes  illam,  et  in- 
dues  quasi  pudorcin  bonoris  (Eccles.  xvii). 

Qui  custodit  jusliliam,  ipse  exaltabitur  (Ecclet. 

XX) 

AUCUiiTIMfS. 

Si  enim  justus  suni,  nihil  liiiieo,  nemo  me  tcrrere 
potp.st. 

Justus,  inquit,  confiJit  ut  lco. 
Gnicunius. 

Jiistitia,  si  moJuin  non  babct,  in  crudclitaiem 
vadit. 

Malitia  remanenliiim  meretor  nt  lii  qiii  piodessa 
polcrant,  festinc  sublraliantur;  et  cuiii  mundi  linis 
appropinquat,  elecli  toiluntiir,  ne  deleriura  viJeaiit. 

Sic  iiijuitis  irascilur  Deus,  ut  lamcn  eurum  corJa 
per  jostorum  consortium  consolenlur. 

ISIDORDS. 

Hulli  apud  hoinioes  putantiir  elecii,  el  apud 
Deijm  reprobi  assistunt. 

Et  malii  apud  boraines  reprobi  sunt,  et  apud  Deiim 
electi  sunt. 

Nullns  enira  se  putet  electum,  ne  (orte  apud  Deum 
iam  sit  reprobus. 

EX  LIBRO  CLEUENTIS. 

Perfectio  legis,  pax  est. 
Ex  peccatis  bella  nascuntur  ei  cerlamina. 
Ubi  autem  peccatum  non  lii,  pax  est  animx. 
Ubi  autem  pax  est,  in  disputalionibus  veriias,  in 
operibus  justilia,  invcnitur. 

CAPUT   XV. 

De  invidia. 

CBRISTUS. 

Nuliie  judicare  invicem  (Matih.  vii). 
Cavete  aotem  a  fermento  rharisxorum  (Matlh. 
xvi). 

rETRUS. 

Dcpor.entcs  igiiur  omiieui  nialitiam  et  omnem  do- 


«!35  nKFENSOIIIS  LUCOCIAGCNSIS  MUNACIil 

luiii,  et  «iiiiulationes,  et  onines  deir^ctiuiict,  el  in-  A 
vitlias  (/  Pei.  i). 

Chariias  noa  xmulalur  (/  Cor.  i). 

Ouidain  quidem  el  propier  invidiani  ClirisiuiD  pr;e- 
dicant,  quidam  aiilem  propter  bouam  volunlateni 
(fhil.  1.). 

SALOMOtl. 

Viia  carnium  sanilas  cordis,  pulredo  ossium  iiivi- 
dia  (Proi>.  iiv). 

Ke  comedas  cum  bomine  iiividn,  nec  desideresci- 
bos  ejus  :  quoniam  in  siiniiiiudine  arioli  el  conja- 
Ctoris  xsiimat  quoJ  ignoral  (Prev.  sxiii). 

Comede  et  bibe,  dicet  tibi,  et  mens  ejus  non  est 
tecuin  (Ibid.). 

Qui  sibi  invidet,  nihil  est  illo  Dequias  (Eccle.  xit). 

lCcrSTU^DS. 

Invidia  cunctas  virtnles  concremat ;  per  invidiam 
prxdicatur  libi  Cbristus  crucifixus. 

Iiividia  et  livor  super  omnia  inebrlant  animain. 

I3bi  esl  invidia,  amor  fraiemitalis  esse  non  potest 

Qui  invidet  noii  amat :  prxceptam  diaboli  in  illo 
est,  quia  diabolus  invideiidu  decidit. 

Ideo  cognoscitur  invidia  non  posse  esse  in  cba- 
riiaie. 

Per  invidiam  enim  Christus  crucifl&as  est, 

Ideo  aulera  qui  invidcl  fralri  suo,  crucillgit  Chri- 
sluni. 

HIERONTMOS. 

Semper  virlutes  sequiiur  invidia. 

Magnus  est  virqui  invidiam  bumilitate  superat. 

AHBAOSKIS. 

Invidus  est  cerie  qui  facit  bonum  snum  in  videndo 
supplicium  alienum. 

CREGIRUIS. 

Mors  peccatorum  est  invidere  in  aliis  virlutibus 
bonum,  qnod  ipsi  babere  non  appeinnt. 

Qui  in  se  donorum  graiiam  minime  recognoscunt, 
piajura  aliis  noa  iovideant. 

isiDORrs. 

Unde  bonus  proGcil,  inde  invidus  contabescit. 

lovidus  nierabruni  est  diaboii,  cujus  invidia  murs 
inlroivil  in  orbem  terrarum. 

Multi  bonos  iuiiiari  volunl,  et  de  bonorum  profe- 
ciibus  invidia  livore  taliescunt. 


C3C 


JOiEPBUH. 

Difflcile  est  in  proiperis  invidi.'»  carere. 
CAPUT  XVI. 
De  titentio. 


cnniSTUS. 
Boiius  homo  de  bnno  lliesauro  profert  bona,  et 
malus  hoino  de  malo  ibesauro  proferl  mala  (ilfo/«/( 

XI.). 

Qui  a  semetip.so  loquilur,  glonaiii  propriam  quic- 
rit  (Joan.  vii). 

FaULDS. 

Verbosi,  oliosi  et  curiosi,  loquentes  qnod  non 
oporlet  (/  Tim.  v). 
Tu  autem  loquere  qiix  decent  sanaiu  docirinain 
B  (/  Tim.  II). 

SALOHON. 

Ih  inultiloquio  peccatum  non  deerit  (Prev.  x). 

Qui  aulem  moJeratur  labia  sua,  prudentissinius 
esl  (Prov.  xvii). 

Piopter  peccata  labiorum.  ruina  proxiinat  niala 
(Proii.  xii). 

Qui  custodit  os  suum,  cuslodit  animam  suam 
(ProD.  XXI ). 

Qui  autem  inconsideratus  est  ad  loquenJura,  sen- 
tiet  mala,  ia  omni  opere  bono  erit  ibuiidaiiiia 
(Prov.  Xlll). 

Ubi  autem  verba  sunt  plurima,  ibi  frequens  ege- 
Btas  (Ibid.). 

Lingua  placabilis,  lignum  vitae. 

Qux  iiumoderata  est,  conteret  spiriiuni  (rro».  i). 

Hominis  est  aniinum  prxparare,  et  Domini  gu- 
bernare  linguara  suara  (Pioii.  xvi). 

Voluntas  regum  labia  justa  :  qui  vera  loquilur, 
diligilur(/frid.). 

Qui  altouilis  oculis  cogital  prava,  mordens  labia 
sua,  perficit  raalum  (Prov.  xvii). 

Qui  exaltat  cor  suum,  qua^rit  ruinam  (Ibid.). 

Qui  moderatur  sermones  soos,  docius  ei  prudens 
est,  et  preliosi  spirilus  vireruditus  (Ibid.K 

Mors  et  vita  in  manibus  linguie. 

Cura  obsecrationibus  loquitur  pauper,  el  dives  af- 
fabitur  rigide. 

Qui  aiitem   neglexerit  vlas  suas    mortHieabKur 


MebHiter  deplorandi  sunt  qui  odio  in  tratrem  ta-  «  (Pror.  x), 


bcscunt. 

Invidia  sensum  mordet,  mentera  afficit,  pectus 
urft. 

Invidia  cor  bomimsquasi  quxdam  pestis  depasoil. 

Adversus  invidlam  charitas  prxparetur. 

De  bone  alterius  non  doleas,  de  alterius  profecli- 
bus  non  tabescas. 

Nullius  prosperitate  lacererls. 
eujEiius. 

Iiividi»  error  non  solum  religiosas,  sed  el  viles 
auimas  pcrvadil. 

ErHR.£M. 

Invidia  eniin  miDife^lat  uos  charilatem  Dc'  pcui- 
lui  uun  bahere. 


Labia  deosculabilur ,  qui  recta  verba  respoiitlel 
(Prtv,  xxiv). 

Qui  custodit  os  suum,  et  lioguam  suam.  cuslodii 
ab  angustiis  animam  suam  (Pro*.  xxi). 

IBSUS  SIIUCB. 

Noli  citatus  esse  iu  lingua  tua,  et  inulilis  «t  remis- 
sus  in  operibus  luis  (Ecct.  iv). 

Priusquani  audias  ne  respoudeas  verbuiii,  cl  in 
medio  seniorura  ne  adjicia*  loqui  (Eccke.  ii). 

tleatus  vir  qui  non  tii  lapsut  verbo  ex  ore  %oo,  t» 
nuii  csl  stimulalus  iii  IriAiiiia  dclicli  (fcVrW.  i>. 

Antequam  loquaris,  disce  (t:ciU.  xii). 

Qui  odit  loquaciUlem,  eistlii^uit  maiHMi  (£*• 
ctti.  ll). 


I 


637  SCINTILLARIJM  LIBER. 

Ne  ileres  verbum  nequam  et  durum,  et  dod  immi-  A     Brevem  sermonem  scieniia  facil. 


C3ft 


noraberis  {Eccl.  xviii). 

Est  qui  labilur  in  Hngua  sua,  scd  non  ex  aniiuo 
(Ecdes.  xv). 

Quis  est  enim  qui  non  cleliquerit  in  lingua  sua 
ill'id.)f 

Rst  qui  emltlit  verbum  suum,  et  narrans  verita- 
tem  {Ecclet.  x«). 
Verbum  nequam  immulabil  cor  {Eccle.  xxxv). 
Est  tacens  qui   iiiveuilur  sapiens  :  et  est  odibilis 
qui  procax  est  ad  loquendum  {Eccle.  xx). 

Est  auiem  iacens,  iron  babens  sensum  loquelse  ; 
et  est  tacens  sciens  aplum  lempus  {Eccle.  xx). 

Ilorao  sapieiis  tacebii  usque  ad  tempus,  lascivus 
autem  et  imprudeng  non  servaliit  tempus  {Prov,  ii). 

Qui  multis  utitur  verbis,  Ixdit  animam  suam  {Ec    " 
cle.  XXI»). 

Alulii  ceciderunt  iii  ore  gladii,  scd  n'>ii  sic  qua  i 
qui  inlericrunt  per  linguam  suam  {Ecclcs.  xx). 

Jugum  eiiiiu  lingusesux  ferreum  est,  ct  vinculiim  il- 
lius  vinculum  %reum  est  {Eccle.  xxviii). 

Sepi  aures  tuab  spinis,  et  no!i  audirc  linguani  ne- 
quam  {Ibid.). 
Ori  luo  facito  osiia,  et  seras  auribus  luis  {Ibid.). 
Verbis  tuis  faciio  stalerain,  et  freno«  ori  tuo  re- 
cios  (JWd.). 

Atleiide  ne  forie  labaris  in  lingua,  et  cadas  in  con- 
tpectu  iniiuicorum  insidianliuui  tibi,  et  liat  casus 
uius  insanabilis  in  mortem. 

Supra  roensam  niagnam  sedisli  ?  non  aperias  super  p 
illam  faucem  tuam  prior  {Ectle.  xxxi). 

Adolescens,  loquere  in  causa  lua  vii  cum  nrcesse 
riierii.  Si  bis  iiiierrogalus  fueris,  babeat  caput  luum 
responsum  {Eccle.  xzxii). 

In  rouliis  esto  quasi  inscius,  et  audi  laccns  siinul 
et  quserens  {Ibid.). 
Dbi  snnt  senes,  non  multum  loquaris. 
Ubi  auditus  non  est,  non  eOundas  sermonem,  et 
importuue  noli  extolli  ia  sapieniia. 

HICRONTUUS. 

Discat  aliqaando  recte  cessare,  qui  nunquam  didi- 
cit  loqui. 

AHBROSIOS. 

Est  bomo  qut  siientium  affectat  quidem,  sed  ejus 
cor  multum  se  eondemnat. 

Isie  talis  muUitni  loquilur. 

Et  est  alius  qui  a  mane  usque  ad  veEperuin  loqui- 
tur,  et  com  discrelione  silentium  magnum.  custodit. 

SnE€ORIDS. 

Non  superbe  quis  audeat  vel  conlemnere  vel  judi- 
care  quod  iion  inteUigit. 

isiDOBDE. 

Scito  quo  tempora  loquacis,  considera  quando 
dicag. 

Tempcre  congruo  loquere  :  tcmpore  eoiigruo  lare. 

Non  loquaris  nisi  interrogaius  fueris  :  nou  dicas 
priusquan  .iudias  :  interrogauo  os  Uium  aperiat. 

Liiigunsis  liomo  iinperitus  est,  sapiens  paucis  uii- 
ii<r  vcrbi». 


D 


Loqui  multum  stuliiiia  e.tt. 

Vox  eniiii  iiisipieniis  in  inullipiicalione  sermouis. 

Haneat  igilur  iu  verbo  nieiisu.a,  in  scrmone  sit 
staiera. 

Seinper  verba  tua  sint  inoderaia,  modum  loquendi 
noii  Iranscas. 

Plus  dilige  audire  quam  dioere;  plus  ausculiara 
qiianiloqui. 

Iii  principio  audi  etloqiiere. 

Novissimos  finis  plus  habet  lionoris. 

Mclior  est  novissimus  seniio  quain  priiicipium. 

PA^ILIUS. 

In  conventu  noli  proferie  sermonem,  std  oppor- 
luna  verba  procedanl  ex  ore  tuo. 
'      Cum  oppurtunum  tempus  inveneri»,  loquere  ut  la 
audieniibus  gratiam  prxbeas. 

C,e<ARIUS. 

Nihil  prodcst  si  in  babitatione  silentium  sil,  et  in 
habiiatiooibus  vilioruin  luiiiultus  et  culluctalio  pas- 
sionum. 

EZ  TITIS   PATRCU. 

Cnm  sileetio  et  oratiinie  age  quod  agis  io  veritate. 

CAPUT    XVIL 

De  iupcrbia. 
cmiisTus. 
Omnis  qui  sc  rxi!l.it,  liuin  liab  tur  :  el  qui  se  bu- 
inilial,  exa!l:ibiliir. 

Quod  buiniiilbiis  :i|iu:ii  est,  abominatio  est  apud 
Deum  {Liic.  xiv,  xvm). 

PAIXUS. 

Noli  alium  sapcre,  sed  liine  {liom.  xi). 
Scicntia  iiillat,  cbaritas  xdilicat  (/  Cor.  viu). 
Charilas  nou  inllatur. 

SALOMON. 

Contritionera  prxcedit  supeibia,  et  ante  luinam 
exaltaiur  cor  {Prov.  xvii). 

JESUS  SIRACH. 

Odibilis  coram  Deo  est  et  hominibus  superbia 
{Eccl.  x). 

Initium  superbisebominis,  apnstatare  aOeo  {Ibid.). 

Initium  omnis  peccati  est  superbia  (Ibid.). 

Perdidit  Deus  memoriam  superborum  {Ibid.). 

Non  est  creata  hominibus  superbia  {Eccles.  xiii). 

Qui  teiigerit  picem,  inquinabitiir  ab  ea ;  et  qui 
communicaverit  superbo,  induet  superbiam  (Ec- 
cle.  v). 

Devoralio  pessima  superbi  lingua. 

Eflusio  saogu  nis  in  rixa  superborum,  dolor  autem 
consumii  illos  antequam  moriantur  {Eccte.  xxvii). 

Sicut  capra  inducilur  in  laqucum,  sic  et  curpus 
superboruin  {Eccle.  xi). 

Non  te  exiollas  in  cogliatione  aninix  tuae  sicul 
taurus,  ne  forte  elidatur  virlus  tua  per  stultitiam 
(Eccles.  vi). 

AIGUSTINUS. 

V  tanda  est  nobi»  siiperbia,  qu:c  et  angelos  voUii» 
deciiieie,  quiiilo  mugi^.  homlnes  dissipare? 


fSf 


DEFENSORIS  LOCOCIAGENSIS  MONACIII  6W 

■inoMVMi'».  A     JiHliflcaU  est  Mpieniia  a  illiis  tuis  {Matlh.  xi). 

Vir  topcrbus  ncc  decorabiiur,   nec  ▼olunlatem 


SH«m  p<irUucil  ad  fliieni. 

tiravis  culpa  ett  luanilo  ad  iinperitiain  et  nogli- 
geniiam  superbic  crinieii  accendit. 

Nihil  magi»  Chrislianus  stiideat  vitare  quara  tumen- 
tein  et  ereciain  cerviceui.  Dei  tonlra  se  odium  pro- 
Tocanleni. 

IMDIIOSIUS. 

Superbia  cx  angelis  dTmoBia  fecit. 

Ilumiiius  au'.em  boinines  sanctos  aiigelic  siniiles 
reitdii. 

Supcrba  vo'nnlas  facit  Dei  prxcepU  contemncre, 
|iun)ilit.is  custodire. 

Superbi  cupiunt  in  se  pncdicare  qiiod  nnn  faciunl ; 
huniilesrefugiuntquidquidbonioperanlur  agnoscere.  B  (Pro».  n). 


Filii  kujus  sxculi  prudentioret  Uliis  lucis  in  gen4- 
raiione  sunt  tua  (Luc.  xti) 

rAOLOS. 

Non  plus  sapere,  quam  oportet  sapere,  sed  m- 
pere  ad  sobrieuiem  {Rom,  iii). 

Nolile  prudrnies    esse  apnd  ▼otmctIpsos(/M.). 

Qiiia  in  Dei  sapientia,  non  cognovit  inundus  per 
Bapienliaro  Deutn,  placail  Deo  per  stulliliaiu  prxJi- 
caiionis  salvos  facere  credentes. 

Sapientia  enim  bujas  mundi,  itulliUa  est  apuJ 
Deum  (/  Cor.  iii). 

Iiiclina  cor  tuam  ad  cognoscendam   prudeniiam 


cnEGonius. 

Neqiiaquam  ▼alct  culraeu  huniilil.iiis  discere  qul 
in  Biiniinit  rebus  uoii  desinii  superbire. 
isiDoacs. 

Tanium  quisque  fii  Teriuii  vkiiiior,  quanlum  se 
csse  loiigius  a  superbia  raeril  arbitralus. 

Supeibiamdiaboliimiuntursuperbi,adversusquam 
opponiiur  bumilitas  Chrisii,  qua  bumiliantur  elecli. 

Principaliiim  viiiornra  regina  superbia  est,  el  om- 
r.is  peccans  superbus  est. 

Oinnis  superbia  Uiitum  in  imo  jacet,  qnanlnra  in 
e'tum  sc  erigil :  UDtoqne  profundius  labilur,  qaanlo 
1'icelsias  elevatur. 

Qiii  eniiu  per  propriaro  soperbiam  altollitur,  per 
Dei  jastiliam  inclinatur.  ^ 

Qui  inflanlur  soperbia,  venlo  pascunlur. 

Siiperbia,  sicul  origo  est  omnium  criminum,  lu 
ct  rbina  cunclarum  Tirtuturo  :  ipsa  in  peccato  prima, 
ipsa  esi  iii  toniliciu  poslreroa. 

Qui  de  virlulum  profeciibus  existunt  superbi,  ca- 
deiiies  carois  vil  o  huroiliantur  ut  resurgant. 

EX  VITIS  PiLTRDH. 

Fruclus  putrefactus  inutilis  agricolx,  et  Tirlus  su- 
prrbi  inutilis  Deo. 

Sicut  enim  pondus  fmctuom  frangit  ramum,  sic 
luperbia  Jecorein  frangit  aniroa. 

Anima  superbi  derelinquitur  a  Deo,  et  flt  dxoio- 
■uni  desideriuin. 

Superbia  de  ccelis  deposuit  archangelum,  et  lan-  , 
quain  fulgurem  fecii  cadere  super  lerram. 

liuiniliias  horoinem  eleval  in  coeluni,  et  cutn  an- 
gclis  ixUri  facit. 

Noli  per  superbiam  negare  progeniein,  qiiamvis 
rgvna  sit  el  tu  locuplcs,  sed  ipse  cognitor  plasniavit 
utrosque. 

JOSEPBlt. 

Qnod  eniin  snperltix  osl  vel  ruinx,  cito  labilur ; 
<)'JoJ  gratix,  diu  lenelur. 

CAPUT   XVIII. 

/)«  $apienlitt. 

CHMItTrl. 

Eslou  ergo  prudrntes  sicul  tcrpen'cs,  cl  siinplii  it 
UtM^  culuiulMe  {MaUh.  i). 


Si  eniin  lapienliam  invocaveris,  et  inclinaveris  cor 
tuum  prudentix,  si  quxsieris  eam  qoasi  pecuniam, 
et  sicul  ibesauros  eBbderis  eam  :  tunc  intelli;cs  ti- 
inorem  Dei,  et  scienliam  Doroini  invenies. 

Damiiius  dal  sapientiam,  et  es  ore  ejus  Eci.-utia 
el  prudentia. 

Habe  Gdiiciam  in  Domino  ex  loio  corde  tuo,  el 
non  inniiaris  prudenlix  tux,  ne  sis  eapiens  apud 
temelipsum  {Prov.  iii). 

Beatus  bomo  qui  invenit  sapienliam,  et  cni  alDuit 
pnidentia  {Ibid.). 

Melior  est  eniro  acquisiiio  e]us  negotiaiioiie  ar- 
genti  et  auri :  primi  et  purissimi  fructus  ejus,  preiio- 
sior  est  cunais  opibos,  et  oinnia  qux  desideraniur 
huic  non  valent  comparari  (Pror.  vni). 

Gloriam  s^pientes  poisidebunt,  el  siultoruni  ex  I- 
Utio  ignoininia  {Prot.  iii). 

Principium  sapieniix,  posside  sapieniiam,  et  ia 
oinoi  possessione  tua  acqairc  pnidenliam  (Pro*.  ivt. 

Arripe  illam,  etexaltabit  te. 

Gloriiicaberis  ab  ea  cum  eam  fueris  amplexaius 
{Ibid.). 

Dabit  capiti  tuo  angmenU  gratiarnm.  el  (Oruaa 
inclyu  protegel  te  {Prot.  iv). 

.  Dic  sapienlix :  Soror  mea  ea,  et  prudeotiam  tu- 
cavi  amicam  meam  (Proa.  tiii). 

Melior  esl  sapieniia  cunciis  pretiotissimit,  et  omne 
desiderabile  non  poiest  ei  coroparari. 
.      Priocipiaro  sapienlix  timor  Domini,  et  unctoruoi 
scicntia  limorDoniini  alque  prudeotia  (Proo.  x). 

Sapicnt  corde  prxcepla  tuaeipil,  stultus  odilur 
laliiis  {Ibid.). 

In  bbiis  sapientis  invenilur  tapienlia. 

Sapieules  abscondunt  sapientitm. 

Os  aulem  siulti  conrusiooi  proxiinum  esL 

Labia  jusM  erudluul  plnriinot :  qui  auiem  inJoctl 
tuiit,  iu  cordibut  egeslale  morienlur  {IbU.). 

Liiigua  autem  sapifuium  sanius  cal  (fVo*.  xii). 

Les  Mpienlit  fuot  vitx,  ul  decliiiel  a  ruiaa  roor- 
lis  (Pro*.  xiti). 

Qiii  cum  sapienlibut  |raditur,  sapieni  eril,  aniiciu 
tiuliorum  efAcictur  simiKt  eit. 

Sapicui  liiuel.  cl  dcclmat  a  bmIo  (Pro*.  aivl. 


mi  SCINTI(XA.ItU.Vl  LlBEIt  Cil 

Corona  sapieiilum  diviliae  eorum,  ei  iiiiprudeniia  A     Si  incliiiavcris  aurem  tuani:  excipies  doctrinam  : 


B 


stulterHm  raluilas. 

In  corilc  prudentis  roquiescil  prudentia,  Indoctus 
quoque  erudietur. 

Labia  sapientum  disseniinabunt  scienliam,  cor 
Btultorum  dissimile  eiit. 

Cor  sapientis  quanrit  doctrinam,  el  os  stuUorum 
pascitur  imperitia  {Pr.v.  xvi). 

PoSside  sapientiam,  quia  auro  melior:  ac(|uire 
prudeniiain.  quia  pretiosior  est  argento.  Qui  sapiens 
corde  est,  appellabitur  prudens :  et  qui  dulcis  est 
cioquio,  niajora  percipiei. 

Cor  sapientis  erudil  os  ejus,  et  labiis  illius  addit 
graliam  [Ihid.). 

Aqua  profunda,  verba  ex  ore  viri ;  ei  torrens  rc- 
diiiidans  fons  sapienlix  {Prov.  sviii). 

Iii  facie  prudentis  lucet  sapientia  {Prov.  xvii). 

Uculi  slultoruni  in  nnibus  ifTm  {P  ov.  xix). 

Custos  prudentix  inveuiet  bona  (Protf.  xx). 

Est  enim  aurum  et  muliiiudo  gemmarum.  Yas 
aulem  pretiosum  la'iia  scientix  {Ibid.). 

>'oli  vendere  sapieiiliam,  et  doctrinam,  ct  inleUi- 
genii^^m  (Prov.  xxiii). 

Vir  sapiens  forlis  est  {Prov.  xmv). 

Vir  doctus  robiistus  esi,  et  va'idus:  neque  plus 
sapiasqiiam  necesse  esi,  ne  obstupescas  {Ibid.). 

Sapiemia  confortabit  sapienteiii  super  principem 
decem  civitatum  (Ecclei.  viii. 

Verba  sapientum  audinntur  in  sileniio,  plus  quam 
clamor  principis  ioler  suiltos  {Ecdes.  ix). 

Melior  estsapientia  quam  arma  bellica  {Eccles.  x) 

Verba  oris  ^apieniis  gratia,  el  labia  insipientis 
prxcipitabont  eum  (Ibid.). 

JE^DS  SIRACn. 

Umnis  sapienlia  a  Domino  Oeo  est  (EccUi.  i). 

Dilectiu  Dei  honorabilis  sapientia  (Ibid.). 

In  the«auris  sapientix,  intellectus  et  scienlix  reli- 
giosis  {Ibid.}. 

Exsecraiio  autem  peccatoribus  sapieniia. 

Concupisce  sapieniiam,  conserva  jusiitiam,  el 
Deus  pnebebit  illam  tibi  {Ibid.). 

Non  enim  est  tibi  necessarium  ea  qux  abscuDtliia 
sunt  videre  oculis  tuis  {Eccles.  iii). 

Cor  sapieoiis  iutelligitur  in  sapientia,  et  auris 
bona  audiet  cum  omni  concupiscenlia  sapientiam  p 
(Ibid.). 

Sapiens  cor  ei  intelligibile  abstinet  se  a  peccato 
(Ibid.). 

Sapiunlia  Qliis  suis  vitam  inspirat,  et  suscipit 
exquirenles  se  {Eccl.  iv). 

Qui  sapientiam  diligit,  diligit  vilam  :  qui  teaue- 
ruiit  sapientiam,  viiam  hxreditabunt  (Ibid.). 

In  lingua  enim  dignoscitur  sapientia  (Ibid.). 

Sensus  et  scientia  et  doctrina  in  verbo  veritatis 
(Ibid.). 

Aspera  est  aimiura  sapientia  Indoctis  hominibus 
(Eccles.  vi). 

Decor  enim  viix  e>t  ia  sapieatia,  vincula  iliius 
ligatura  salularis. 


ct  si  diloxeris  aiidire,  sapiens  eris  {tbid.). 

Sapieiiiia  humiiiati  exallab^t  caput  illius,  et  i« 
medio  magnatuin  conbidere  ilhmi  facii-t  {F.cctes.  xi). 

Beatus  vir  qui  in  sapientia  sua  morabitur,  et  q-ji 
in  jiislitia  sua  niedilabalur. 

Qui  continens  est  jiistitix,  apprehen4et  sapirntiam, 
et  obviabit  illi  quasi  mater  hoooriflcaia  (Ecele.  xv). 

Non  est  pretiosa  laus  in  ore  peccatoris,  quonia  ii  a 
Deo  profecla  est  sapientia  (Ibid.). 

Sapientiae  enim  aslabit  laus,  et  in  ore  lideli  habi- 
tabit,  etdominator  dabiteam  illi. 

Qmnis  haustus  agnevit  sapientiam. 

Omnis  sapieniia  i-sl  timor  Dei,  et  in  illa  titnere 
Deum,  in  omni  sapientia  dispositio  legis  (Eecles.in). 

Hoino  prudens  placebit  inagiiatibus  (Eccles.  xz). 

Melior  est  bomo  qui  niinuitur  sapientia,  et  defl- 
ciens  sensu  in  timore  Dei,  quam  qui  abundat  sensa 
et  transgredilur  Irgem  Alti&simi  (Eccles.  xix). 

Sapiens  in  verbis  seipsum  amabilera  facit  [Eciles. 

Xi). 

Graiia  autem  fatuorum  effunditur. 

Sapientia  abscons»,  et  thesaurus  iiivisus,  qux  uti- 
lilas  in  ulrisqiie? 

Oinaii.entum  aiireum  prudenti  doctiina,  el  quasi 
brachiile  in  bracbio  dextro  (EccIjs.  xxi). 

Verba  auteui  prudenlium  stalera  ponderabuiikir 
(Ibid.). 

Fl  gella  ei  doctrina  in  omiii  tcmpore  fapieiiiia 
p  (Eccles.  xxii). 

Magnus  est  qui  invenit  sapieniiam  rt  scientiam, 
sed  non  est  super  limentrni  Ocum  {Eci.les.  xxin). 

ilomo  saiictus  iii  sapieniia  manet  sicut  sol,  luiiii 
stulliis  ut  luiia  molatur  {Eccles.  xxvii). 

Sapiens  non  odit  mandata    ct  justitias   (Eccl.i. 

XXXIIl). 

Vir  sapiens  plebem  suam  eruilit  {IM.). 

Sapieiitia  in  ore  Cdeliuro  plantabilur  (  Eccles. 
xxxvii). 

Vir  periius  niulios  erudit,  et  animje  sux  suavis 
est  {Ibid.). 

Vir  sapiens  implebitur  benedictione,  sapiens  in 
populo  hxreditabit  hooorem,  et  nomen  iltias  erit 
xivens  in  xternum. 

Sapientiam  scribe  in  tempnre  varuilalis,  et  qui 
minoratur  actu .  sapientiam  percipict  (  Eccles. 
sxxviii). 

Sapientiam  omnium  antiqiionim  exqiiiret  sapiens 
(Eceles.  xxs). 

Sapiens  occulia  proyerbiorum  exquiret,  et  in  ahs- 
condiiis  parabolarum  conversabitur  {Ibid.). 

Sapiens  buna  et  mala  in  omnibus  tentahit  (Eecles. 
xxis). 

ADensTiNcs. 

Docti  utstellxiulgebHiii  claritite. 

Nutrire  animam  tuam  lectionibus  divinis,  prxps» 
rabis  tibi  mensani  spiritalem. 

Obi  enim  sapientis  pessessio,  ibi  amor  maliem 
esduditur. 


615 

HKHONIVUS. 

Mulio  mclnis  vera  lUklice  quam  dtserlR  ralsa  pro- 
ferre. 

Sapienlf  s  inu!i(li  iJco  Scriptiiras  despiriiiiit  sacras, 
quia  eas  iion  ex  luajcstaie  scnsuuiu,  sed  ex  vcrbo- 
ruiii  jiiJicanl  viliuilp. 

cnEGOHius. 

Sapicntia  est  liinere  Deuin,  abnegare  autem  s«- 
ipsuni  aniars. 

Priiiia  sapiontia  esl  vitare  roalum. 

Secunda  sapientia  esl  lacere  biMium. 

Qnisquis  aulero  vull  audila  inlelligerc,  festinel  ea 
qux  jaiii  poluit  inlelligere,  opere  implere. 

Scire  auleni,  Deo  approbare  est. 

Nescire  aulcm,  repiobare. 

Scr  piune  sacrx  inlelligcniia  si  in  cunclis  esset  B 
apeila,  vilesceret,  et  lantiiiii  niajoredulcedine  inven- 
ta  rcUcii,  quantuin  roajore  laboie  ralijial  aniinam 

l]U:i'Sila. 

Qui  verba  Dei  audit,  semper  oculos  cordis  ponere 
ad  exiiuni  debet,  ct  sine  cessaiione  inediiari,  quando 
a  pi-xsrnli  vila  escal,  atqiie  ad  aelerna  gau.lia  per- 
lingai. 

EX    LIBRO   CLEUEiNTIS. 

Melior  est  sapienlia  quam  vires,  et  vir  pruJcns 
tnrigis  qunra  ruriis. 

Multiiudo  autem  sapieiitiae  sanitas  est  orbis  terra- 
ruin. 

Unine  auruni  in  comparaliune  sapientia;  arena  est 
eiigua.  r, 

Merolnem  cnim  diligil  Dominus,  nisi  eum  qui  cum 
sapieniia  kabitat. 

ISIDORUS. 

Oinnis  homo  qui  secunduin  Deum  sapiens  esi, 
beatui  est. 

neala  vita,  cogiiitio  Divinitatis;  virlus  boni  ope- 
ris  csi. 

Tiriiis  boni  operis  rnictus  seleroitatis  esl. 

Qui  secundum  sa:culum  sapiens  Cbt,  secunduio 
Deuin  stultus  est. 

Niillus  sapienliam  Dei  plene  recipit,  nisi  qui  se 
ab  omni  abstrahere  vitiorum  cura  conleiidil. 

Tuiic  autcm  recte  Deum  cogiiosi.'iuius,  quando 
euni  perfecte  scire  nos  deneganiiis. 


DEFKNSORIS  LOCOf.IAGENSS  MON.^CIll  OU 

A      Ncc  est  beaiuni  niulla  scire,  seJ  est  magaum  beate 
vivere. 

Uulti  Deum  noscunl  per  scicniiaro,  per  actioiiein 
aiiieui  non  veDcraiilur. 

Niliil  sapientia  nielius,  iiUiil  prudentia  dulcias, 
niliil  srienlia  suaviiis. 

Nuiia  non  vitamus,  nisi  per  sapicnliam. 

Sapieniia  daiidn  largior  fil,  reiinendo  niinoralur. 

I.arga  redundaiio  cst  scienlia,  et  duni  plus  con- 
ferlur,  pliis  ;ibuiiJalur. 

cvrniANus. 

Qiio  iiodo  enim  sapiens,  vel  palicns  esse  polcst, 
qui  nec  sapienliam,  ncc  patieiiiiaiii  hahel  ? 

Sapiens  illeesi  qui  hunillis  et  initis  est. 

CAPUT   XIX. 
De  iracundia. 

CHItlSTUS. 

Oinnis  qui  irascitur  fratri  suo,  reus  6ril  judicio 

(Malth.  v). 

PArtDS. 
Sol  non  occidat  super  iiacuiiJiain  vesiram  {Ephts. 

IV). 

Irascimiiii  el  noliie  peccare. 

JACOBDJ'. 

Ira  enim  vi.i  justitiain  Dei  non  operalur  {Jaeob.  i). 

SALOHON. 

Kaluus  siatim  inJioat  irani  suam  (Prov.  xii). 

Qui  aulem  dissiiiiulat  injuriaui,  calliJus  est  (Proi'. 
x<t). 

I  lersuperbos  semper  jurgia  sunt(Prof.  iii), 

Qui  auiein  agunt  cuncta  cuni  consilio.  rei^untui 
sapientia  {Prov.  xiii). 

Hesponjio  uioilis  frangit  iram  (Piov.  xxv). 

Scnno  durus  suscitat  furoreiii  ilbid.). 

\'ir  iracundus  provocai  rixas  (Ibid.). 

Qui  sapiens  csl,  mitigal  cuscitaias  (Prov.  xv). 

Ke  sis  velox  ad  irascendum,  quia  ira  iu  siiiu  slulii 
rcquiescil  {Eciles.  viii). 

Sciuper  jurgia  quierit  malus,  angelus  aulem  crii- 
delis  niiiteiur  contra  ouui  (Prov.  xvii). 

Sicut  freiiiilus  leonis,  ita  ira  regis ;  et  quasi  rus 
super  terram,  ita  liilarilas  ejus  (Prov.  xix). 

Spiritus  viri  sustenlat  iiubecillitaiem  suam,  spiri- 
tuin  vero  aJ  irascendum  Hicilem  quts  poti  ril  susti. 


Niillus  autem  niajor  in  culpa  est.quain   ille  qui  n  nere  (Prov.  xviu)? 


Oeum  nescit. 

Inveu  galionera  veri  niultorum  est  quxrere,  sed 
{laucoruni  inveniro. 

Oinnis  sapieniia  et  scientia  ex  opinalione  consistit. 

Melior  est  auiein  ex  scientia  venieus,  quam  ex 
(ijiiiiatioiK;  sciiteniia. 

tiam  illa  vera  e&l,  ista  dubia. 

Simplicilatein  cum  igiiavia  vocavi  slultiiiam. 

Simplicitateni  cuin  |:ruJeulia  vocavi  sapienliam. 

Llile  est  inultu  scire,  ut  recte  vivcre. 

Qiiod  si  utrnmquc  noii  valemus,  inclius  csl  ut 
bene  vivendi  sluJiuin,  quain  multa  scienJi  sequaniur. 

Nun  eiiiui  pcrtinct  ad  beatitudinctii  cousequendain 
scirnlia  rcrum. 


Ira  non  babet  misericordiara,  nec  irrumpeHS  fu> 
ror. 

Iinpetum  concitaii  spirilus  ferre  quis  poterit 
(Piou.  xxvii)? 

JESDS    SIRACH. 

Ciiui  irsrundo  non  faoias  rixas  (Ecctet.  ix^. 

Cor  hoiuinis  iuimulai  laciem  illius,  sive  in  boouni, 
sive  in  maluiu  {Eccle$.  xxxi). 

YesliKiiini  cordis  bupi,  ei  faciem  bunam,  difflcile 
invciiies  et  cuni  ialiore  (Ibid.). 

Non  est  caput  neqiiius  iuftr  capul  coiobri,  el 
non  e>i  ira  super  iram  iniaiici  (EccUt.  sv). 

Meinorare  tiiuoris  Dei,  «t  non  Irasraris  proxluio 
(Ecclt*.  xxviii) 


I 


1)45  SCiNTlLLARUM 

Seeunilim)  efliin  ligna  sylvx,  sicigms  ejLai-Jescii;  A 

et  secuixlum  virlutes  lioininis,  sic  iracuoilia   iilius 

erii  {tbid.). 
Hoiiio  iracnivlus  incendil  litem 
Zcliis  et  iracuiidia  iuinuunt  dies,  et  anle  lempus 

ad  scncciutein  producunt. 

AUCCSTINDS. 

Furor  incipieiis  ira  est,  el  fenrens  in  animo  mdi- 
gnaiio. 

Ira  est,  cnjus  amaritudo  ei  FuroF  species  sunt, 
qux  furore  exslincto  desiderat  ultionem,  et  euni 
quem  recepisse  putal,  Tult  I.Tdere. 

CREGORICS. 

Indeenira  dlabolus  in  alierius  corde  rixpr>  nialura 
solet  immiiiere,  uiide  aliuin   conspicii  ad  pictaiis  B 


IJfi£R. 


niG 


negotium  excitari. 

In  nosiro  eiiim  bono  opere,  aliquando  cavendum 
esl  scandalum  proximi,  aliqnando  vero  pro  niliilo 
repiitanduu). 

Quantum  eiiim  sine  peccato  possumus,  vitare 
proximorum  scandalum  debenius. 

Si  autein  dc  verilate  sumitur  scandaliim,  ulilius 
permittitur  nasci  scandaluin  qunin  verilas  reliiiqiia- 
tur. 

HIE-ONYMLS. 

Si  le  prxocciipaverit  ira,  mitiga  illain. 

EX    LIBRO   CLEUE.NTi;. 

Ira  illa  mala  est,  ubi  nientein  lurbal,  ul  rectuin 
COMsiliuin  pcrilal. 

Illa  veio  ira  qiiae  raalos  punii,  perturbalionem 
iiiciitls  non  iufert. 

Ilxc  est  enlni  justa  et  iiecessnria  iracunJia,  qax 
unusquisque  in  iis  in  quibus  crravit  et  pcrperaui 
gessil,  indignatur  et  seuielipsuiii  iiicusat. 

EX   VITIS    PATRIM. 

Uculi  irac.indi,  turbulenti  ot  sanguinei,  snnl  ira- 
cundi  cordis  nnntii. 

Vulpes  inhabitat  animam  qux  memorest  nialilix, 
el  bestiie  cubant  in  turbulenlis  corde. 

Sicut  enim  palearum  rumuscontarbal  ociilnm;  sic 
iiiemoria  malitix  in  tempore  orationis. 

Iracundi  oraiio  aboniinata  tbymiamata,  ei  psalmo- 
dia  iracunda  sonus  horribilis. 

Oinnis  enim  boui  inipedimeutuni  est  trislitia. 

Nitnis  tristans  homo  non  movet  sensum  ad  diviiis 
cogiiaiionis  iniuiiuro,  nec  oratiooem  mundam  eiuit- 
lelaliquanilo. 

Vincula  pedum  impedimenta  cursoris,  et  tristitia 
impedimcntum  esl  visioni  divinae  :  qui  vinclus  est  a 
tristilia,  jam  superatus  est  ab  alils  vitiis. 

Ventus  validissimus  nou  movet  turrero,  et  aniaiam 
sine  ira  noii  movei  indlgnaiio. 

Aqua  movetur  per  violentias  ventorum,  el  iracun- 
diis  conturbaiur  a  cogiiationihus  iracundis. 

Qui  Ilnguam  suara  iion  tenuerit  iii  lempore  ira», 
nec  passionem  carnissus  poierit  aliquan  lo  retinere. 

Sicut  Africus  ventus  in  peiago  ita  furor  viri  in 
corde. 


CAPUT  XX. 

De   vana   gbria. 

r.HBPTUS. 

Altfndile  ne  laciatia  justiii  int  veslram  coram  lio- 
mii.lliiis,  ut  videamiiii  ab  eis  {Iduuh.  vi). 

Alioquin  rtercedem  irin  habehilis  apud  Pjlri-iti 
ves»r«in  {Ibid.). 

PACLOS. 

Qui  glorialur,  in  Domino  glorlelur(/  Cor.  i). 

SALOMON. 

Ne  gloriens  in  crasiinum ,  ignorans  quid  supur- 
venlura  pnriat  dies  {Prev.  .'sxvij). 

LauJet  te  alienus,  el  non  os  luum  ;  cxlraneus,  el 
noii  lahia  l\i»{Ibld.). 

JESCS   .MRACn. 

NoH  le  extollere  in  faciendo  operc  iiio  (  Ec- 
cles.  i). 

Noliie  quserere  ah  homine  ducatum,  nequc  a  rege 
calliedram  hniioris  (Eeclcs.  vii). 

Non  laudes  viruai  iii  specie  siia,  neque  spernas  l.o- 
minen)  in  visu  suo  {Ecctes.  xi). 

Non  le  jusiifices  anle  Doininum,  quoniam  as;nitor 
cordis  ipse  est  (Eccles.  vii). 

In  vesliiu  neglorleris  unqiain,  nec  in  dic  honoris 
tui  exlollaris  (Ibid.). 

Ante  moriem  non  laudes  hoininein  qu.^mquaii , 
qiniiiam  iii  liliis  suis  agnoscitur  vir  {Ect  s.  m). 

In   vanitate  apprehenditiir  pcccalor  et  su;ierbiis 
(Ecctes.  xxiii). 
Q      Antesermonem  non  laud^^s  virum  {E:eles,  xxvii), 

JIa;c  enim  tenlatio  est  honiiiium  llbiil.). 

Tcnes  regem  noli  velle  vidiMisapiciis  (Eccles.  v.i). 

Ciiram  habe  de  boiio  iiuniine,  lioc  eniiii  magis 
protlerit  tibi,  quam  mille  ihesauri  magni  et  pretiosi 
{Ecclts.  XLl). 

Uoiix  vitse  nnmerus  dieru.n,  bonumautem  nomen 
pcrmanebit  in  xternum. 

BIERONVMCS. 

Non  qu^ras  gioriam ,  et  non  dolebis  cum  iiiglo- 
riosus  (iieris. 

Qiii  laiidari  non  appelil,  nec  contumeiiam  sentit. 

Noii  i'leo  te  bonuiii  aesliiiios,  si  bonu^  prajdi,  eris. 

Ncnio  iiiagis  scire  potcsi  qui  sis,  sic.it  iii  qui  con- 
scius  libi  es. 
0     Qiiid  enini  libi   prodest  dum  inalus  es,  si  bonus 
praediceris  ? 

Cavi;  ne  ri.imu  culis  boininum  elcvcris,  iie  iffeiisiis 
Deo,  populorum  laudes  Cdniedas . 

GREGORICS. 

Saricli  non  solum  gloriam  supra  inodiini  suuii* 
oiniiiiio  non  appeiunl,  sed  eliaiii  bjc  ipsuui  lefa- 
giuut  qu>>d  se  babere  sciunt. 

Tuiic  veraciter  hoc  quod  agit  honio  bonuin  est, 
quando  ei  piacere  concupiscii  a  quo  e^t. 

Qui  boiiuin  .irrere  viileiur,  et  per  hoc  iion  Deo,  sed 
bominibiis  piacore  desideral,  in  vaiiuin  labural. 

Magiius  ergo  unusquisque  esso  sluieat,  seJ  cauien 
aliqiio  inodo  csse  se  nescial,  iie  duin  si  sibi  maguilu- 
diiiem  arroganter  iribuit,  ainiltat. 


M7  DEFENSOniS  LUCOCIACENSIS  MONACIil  048 

Dono  operi  dHtn  laug  hutnana  obvial.  meiiles  ope    A      Kornicatorcs  eniin  et  adulteros  juilicabil   Deut 
nuteaiiiiiHuiai.  (//rfrr.  xm). 


Per  lioc  quud  agiinus  ,  laudes  extcrius  iion  qux- 
rauiu-^. 

Sic  autem  ^lt  opus  in  publico  ,  quatenus  in  tenta- 
lioiie  maiieat  in  occulio. 

Qui  cnim  accepla  quallbct  gratla,  vanis  suis  lau- 
dibus  niturem  glorix  uneruiil,  quusi  oleum  venduiil. 

Iiiipiogual  caput  oleo  peccaioris,  cum  «lemulcet 
nieutem  favor  adulationis. 

ISIDORUS. 

Qui  eleemosynam  vaiix  gloria:  es  cau«a  impcrlit. 
ex  virtule  vitium  facit. 

Qui  aliquod  doaum  Uei  quod  meruit,  in  suam  lau- 
dem  coovertil,  procul  dubio  virluiem  in  viiiuiii  trans- 
ferl. 

Non  declinat  ad  dexieram  qui  non  sibi.  sed  Deo 
tribuit  bona  qux  agit. 

Inde  se  nonnulli  esse  jutlos  conlidunt,  uiide  maxi- 
ine  reprobantur. 

Aiiiator  vanx  glonx,  unde  scmper  possii  laudari, 
agere  non  quiescil. 

Ille  aulem  debet  publicare  bonom  quod  agit,  qui 
perftcia  humiliiate  fuiidaius,  nulla  elaiione  conlin- 
gilur. 

Cum  enim  causa  Jactanlix  panper  pascitur,  etiam 
ipsuiii  opus  in  peccalum  converlitur. 

Fraudera  facimus  Deo,  quuties  de  boDO  opere 
nostro  nosmeiipsos,  nou  Deuin  laudamus. 

Prudenlissiini  aatem  viri  solerter  discretio  prospi-  „ 


cil,    ne   bonum   inlemperanler  agat,  ei  de  virlute 
io  vilium  transeat. 

EX    VITIS    rATRtU. 

Vana  gloria  viiiura  esl,  sine  ruiione  el  omni  bono 
inserit  se. 

Lapis  emissus  non  pergit  ad  coelum,  et  oralio  ho- 
miiijs  sibi  placentis  non  ascendit  ad  coelum. 

Noli  .ipplicaresecretam  absiinentiain,  neque  osien- 
das  eam  quasi  in  luiuine,  leslibus  niullis:  ul  qui  vi- 
dei  in  absconso  Pater,  reddat  tibi  in  palam. 

Non  perdas  labores  propler  Lumanam  gloriani, 
neque  futnram  sieriiam  gloriani  Iradas  pro  paiva  et 
temporali  gloria. 

Gloria  enim  bumana  in  pulvereni  redigitur,  et  ho- 
nor  ejus  exstinguitur  super  terrani. 

Gleria  autem  viriutum  glorilical  in  sxcula. 

CAPLT  XXI. 

De  (omicatione. 

CHRISTUS. 

Sint  lunibi  vestri  prxcincti,  et  lucernx  ardenles 
in  inanibus  veslris  (Lmc.  xii). 

PETRUS. 

fiiiqui  luxunantes,  oculos  halienles  plenos  adul- 
lerio,  et  incessabilidcliclo(i  Pet.  ii). 

PADLUS. 

Fugite  fomicationem,  fraires:  onine  peccaium 
qjodcunque  fecerit  homo,  exira  corpiisest ;  qui  au- 
leni  fumicalur  ia  corpiis  suum,  peccal  (I  C»r.  vi). 


SALOHOH. 

Fovea  enim  profunda  est  nieretrix,  et  puteus  ao- 
gustus  aliena.  Insidialiir  in  via  quasi  lalro,  etquut 
iiicanlos  videt,  inleillcit  (Prov.  xxiii). 

JESUS    SIRACII. 

Nflii  des  niiiiieri  poteslaieiii  iinimx  tiix,  nee  io- 
gredialur  in  virtute  tiia,  et  confiinJaii>  (Ecclet.  ix). 

VirgiiieiM  non  conspicias,  ne  forle  scaadalizvris 
in  decore  illius  {Ibid.). 

Prupler  spcin  inulieris  niulti  |ierierunt,  el  ex  hac 
concupiscentia  quasi  igiiis  exardcscil  (Ibid.). 

Qui  se  jungit  furnicariis.  erit  nc  {uam  (  Etclet. 

XIX). 

B  Posi  concupiscenlias  tuas  non  eas,  et  a  volunlate 
lua  avertere  (EccUt.  xviii). 

Qui  tenet  mulierem  nequam,  quasi  qui  .opprehen- 
dit  scorpionem  (Ecclet.  xxvi). 

Sicut  sol  oriens  mundo  in  altissiinis  Dci,  sic  inu- 
lieris  bonx  speciesin ornainentuaidoinus ojus (ffrjif ). 

Nequitia  niulieris  immutat  faciein  ejus,  et  obcxca- 
vit  vultum  ejus  tanquam  ursus  {Eccltt.  xxv). 

Fornicatio  mulieris  in  excellentia  oculorum,  et 
in  palpibris  illius  agnoscilur  (Ecclet.  xxvi). 

ADCUSTINUS. 

Si  verum  est  quod  in  te  vivil,  fomiiatio  ia  W 
mortua  esi. 

niERONVllUS. 

Yx  inis  qui  tunc  habuerunt  lermioom  luxurix, 
quando  viix. 

Luxuria  ioiiiiica  Deo,  perdilio  paternx  hxredila- 
tis,  vel  subslantix. 

Foraicalio  iioa  solum  conscieiiliam  foniicaioris, 
sed  et  corpus  maculat  iuier  epulas  ct  illecebras 
voluptalum. 

Etiam  ferreas  ineutes  libido  dnniai. 

Dlfllcile  enim  inler  dcliclas  scrvalur  pudicilia. 

Slne  Cerere  ei  Libero  friget  Yenus. 

Qui  luxuiiatur  vivus,  muituus  est :  ergo  qui  ia- 
ebriatur  inortuus  el  sepultiis  est. 

CBEGORIU-. 

Unde  saiietate  venter  exleaJitur,  indc  aculei  libi* 
dinis  exclianiur. 

ltl»ORl'«. 

Fornicatio  caruis  adulterium  esl. 

Fornicaiio  animx  servilus  idolurum, 

Luxuria  vero  cariils  ideo  notabilis  homiuibus  esl, 
quoniam  statlm  per  se  lurpis. 

Sicul  per  superbiam  menlis  iiur  in  prostiluiionem 
corrupUc  llbiitiiils,  ita  per  huiuiliiatem  mealissalva- 
biiur  caslitas  cariiis. 

Priiicipaliler  his  duobus  viliis  dlabolus  bumano 
geueri  dominalur,  id  est,  superbij  meuiis  et  luxuria 
carnis. 

Per  hax  enim  duo  vitla  diabolus  humauuin  (>-nu* 
poisidei,  dum  menleui  in  snperbiam  erigii,  vel  per 
luxuriam  cariiem  curruuipil. 

Priuia  furnicalionii  oculoiuiu  lela  suul,  leroHila 


I 


649  SCINTILl. 

verboruni ;  sed  qui  non  capilur  oculis,  potest  verbis 
rcsisiere. 

Qui  (lelcctaiionera  rerrenat  libidinosce  suggeslio- 
nis,  non  transit  ad  consensum  libidinis. 

Cito  eiiim  resislit  operi,  qui  iilillanli  consensum 
non  acconimodat  delectationi. 

Si  plus  obleclat  mentem  deleclatio  fnrnicalionis 
quani  amor  caslllalis,  adhuc  in  hoinine  peccaium 
regnat. 

Lerle  si  amplius  delectat  pulchritudo  inlim»  c&- 
stiiatis,  jam  nnn  regnal  peccatum,  sed  rcgnat  justitia. 

Oinnls  immuiida  pollutio,  rornicatio  dicilur :  ex 
(telectaiione  eiiim  fornicandi  varia  gignuniur  flagi- 
tia,  quibus  regnum  Deiclaudilur,  et  bonio  separalur 
a  Deo. 

Fornicalio  maximi  esl  sceleris,  quia  per  carnis 
inininiiditiam  templum  Dei  violat,  el  tollens  mera- 
bra  Clirisli,  facit  membra  merelricis. 

Luxuriosa  namque  vita  carnera  cito  debilitat, 
fractamque  celeriier  ducit  ad  seDeciulem. 

Omnlbus  peccalis  fornicatio  niajor  est,  quia  forni- 
vatio  anlecedit  mala. 

Melius  esi  cnim  mori  quam  fornicari,  vel  libidine 
maculari. 

Libido  in  infernum  honiinem  mergit. 

Llbido  in  Tartarum  hominem  millit. 

Gravius  libido  urit  qucm  occisum  invenerit 

Corpiis  cnim  labore  faligatura  minus  deleciatur 
flagitio. 

Oiio  enim  dedito,  cilo  luxuria  subrepit. 

Vacans  cilo  luxuria  prjeoccupatur. 

Contra  reliqua  viiia  oporlei  nos  omni  virtute  rest- 
stere ;  contra  libidineni  vero  non  expedil  repugnare, 
sed  fugere. 

EX   VITIS   PATHIJM. 

Caslitas  gignit  abstiiientiam,  gastrimargia  autem 
mater  est  incoiiiinenlix. 

Viridis  lierba  prope  aquam  nascens,  et  vitiuin  li- 
bidinisin  visitalionibus  mulieruin. 

Magis  approxima  igni  ardenli  quara  niulieri  ju- 
veni,  cuni  el  ipse  sis  juvenis. 

Nibil  eiiim  valet  eum  inundum  esse  corpore,  qiii 
polluiiis  est  menie. 

Non  eniin  ajstus  hominis  declinabu,  tisi  qui  ani- 
niiE  motus  ante  comprehenderii, 

CAPUT  XX». 

De  perseverantia. 

CRRISTUS. 

Qui  autem  perseveraverit  usque  in  iinem,  liic  sal- 
Tus  erit  {Malih.  xxiv). 

PALLUS. 

Nunc  vere  liberali  a  pecealo,  servi  autem  facli 
Deo,  habenles  fructum  vestrum  in  saiiciilicationeni, 
flnem  vero  vitain  ajternam  {Rom.  vii). 

SkLOHOS. 

Melior  est  finis  oralionis  quara  principium  (Eccles. 


n<.\. 


Patrol.  LXXXVIIL 


ARliM  LIBEft.  C50 

.V      Sla  in  lestaincnlo  tun,  et  iii  lllo  colloquere,  et  iu 

opere  inandatoruin  luiirum  veierasce  {F.cclet,  xi). 

BIERONYUtS. 

Non  quaruntnr  in  Chiislianisinitia,  sed  flnis;  qitia 
Paulus  rnale  coepit,  sed  beue  flnivit. 

Judo:  laudanturexordia;  sed  iiiiisperditionisdara- 
natcr. 

Coepissc  multorum  cst,  ad  culraen  venisse  pauco* 
rum. 

GBEGOr.lUS. 

Virtus  boni  opeiis  perseveraniia  est. 

Incassum  quippe  bonuni  agiiur  si  anlc  terniiniiin 
vilse  deseraiur. 

Ille  bene  immolat  qui  sacrificium  boni  operis  us- 
que  in  fiocm  debitj;  producit  actionis. 

B  ISIDOBUS. 

Tunc  enim  placel  Deo  nostra  conversatio,  quando 
bonum  quod  inchoaraus  perseveranlissime  comple- 
iniis. 

Bonum  e&l  ergo  non  coepisse,  sed  per(ecissevirtu-i 
est. 

Non  inchoanlibus  pra;mium  promillilur,  sed  per- 
severantibus  daiur. 

Seinper  jn  vita  hominis  finis  quoerendns  esl :  quia 
non  respicil  quales  anlea  fueriraus  Deus,  sed  quales 
circa  Unein  vilsc  exstilerinius. 

Unuinquemque  enira  Deus  de  suo  fine,  noii  <Jc 
vita  prxterita  judicat. 

CVPRUNUS. 

Ei  fine  enim  suo   unusquisque  aut  jusiilicalur, 
C  aut  condeinnatur. 

CAPIT  XXIII. 

De  seciiritdie. 

cnRiSTis. 
Vigilate  ergo,   quia  nesciiis  qua  hora    Dominus 
vester  vcnturus  est  {Matth.  xxiv). 
Umnibus  dico,  vigilaie  {Marc.  xiii). 

PETRCS. 

Estote  itaque  prudenies,  ci  vigilale  ia  oraiionibiis 
(/  Petr.  »v). 

PAILUS. 

Cum  enim  dixerint  boinines,  Pax  et  securitas, 
tunc  repentinus  eissuperveniel  iiuerilus  (/  Thess.  x). 

HIEBO.NYMUS. 

n  Cavendum  est  ne  quod  in  nobis  optimum  e^t  laba- 
lur  in  vitium. 

Ideo  nobis  Dominns  temporis  sui  celavit  adven- 
luin,  ut  penduli  ob  exspectaiionis  incertum,  semper 
judicem  nosirum  credainus  esse  venturum,  quera, 
quando  venturus  sil,  ignoramus. 

Oninis  vita  sapientis  inediiaiio  est  mortis. 

Si  qua  est  pra;sentis  tPmporis  Ixtitia,  ita  est 
agenda,  ut  nunquam  amaritudo  sequentis  judicii  re- 
cedal  a  niemoria. 

Plerumqueenini  hostiscallidus  nicniem  cum  pec- 
cato  supplaiitat :  et  cum  de  ruina  afilictam  respicit, 
securiiaiis  pestiferas  blandiliis  seducit. 

Qui  igitur  mente  securus  est  perpetratis  iniqnits- 
libus,  ipse  sibi  testis  est  quia  innocens  non  cst. 

21 


6.M 


DEFENSOftlS  LOCOCIAGENSiS  MONACIII 


652 


Cuiiiqae  mons  s.'ciira  redditur  in  corpore,  aiiiintis  A 
laxatur. 

Cuiii  boiia,  Tralres,  agitis,  sein|ier  ad  nieinuiiaiii 
niala  aita  revucate. 

IJt  cuiii  caute  ciitpa  agnoscittir,  niinquHin  de  boiio 
opere  incaute  aiiiiiiiis  Ixteiur. 

llorani  voro  uUiiiiaiu  Ueus  iioster  idcino  vuluit 
nobis  esse  inco(;iiiiain,  ul  semper  possil  esse  sufpe- 
ct:i,  utdum  illaiii  videre  non  possimius,  ad  illaiii  nos 
Eiiie  intermissioiie  prseparemus. 

ISIDORUS. 

Neque  justus  de  sua  jusiitia  coolidat,  neque  dc 
Dei  inisericordia  desperct,  sed  habeat  iii  corde  spera 
pnriler  et  inetuiii:  sie  speret  inisericordiain,  ut  ju- 
sliiiam  luetuat ;  sic  sii  spes  indulgeiitix,  ut  melus 
alTligat. 

Quamvis  quisque  sit  jnslus,  Gunqtiam.n.ec«S$e  e6t 
ut  in  U?.c  vita  sit  securus. 

Quaiiivis  sanctoruin  coviversatio  probabilis  sit, 
incertiini  lamen  liominibus  est  quo  siot  fine  deslinati. 

Nulla  res  de  pecc.aio  securum  faciat,  qnamvis  pce- 
nitenlia  peccatorum  sit  propiiia ,  sine  luetu  lameii 
hoino  esse  non  debet :  quia  pcRnitentix  salisfaclio 
diNino  tantuin  pcnsatur  judicio,  non  huiiiano. 

Neque  uiiqiiain  oporiot  poeniienieni  Labere  de 
peccaiis  securitatem. 

Nain  sccuritas  inducil  negligentiani,  negligeptia 
autrm  siupe  incautum  facit  hominem,  et  ad  vitia 
transacta  reducit. 

ISIDORDS. 

Incertum  namque  est  uniuscujusque  vii^  tempus, 
et  idcirco  festinandum  est,  ne  forie  subito  mors  re- 
peatina  prxveniat. 

C^SARIOS. 

Quanlum  sumus  sccuri  de  practeritis,  lantiim  si- 
mus  solliciti  de  futuris. 

Omnia  eniin  crimina  vel  peccata  cito  ad  nos  re- 
Terliintur,  si  non  quolidie  bouis  openbii<:  expu- 
gnentur. 

CAPUT   XXIY. 
De  tlultiiia. 

CBKISTtS. 

Omnis  qui  audit  verba  mea,  et  non  facit  ea,  si- 
luilis  est  viro  stulto  {Maiih.  tii). 

PAULUS. 

Qux  slulla  sunt  mundi  elegit  Deus,  ut  confundat 
sapieDies  (I  Cot.  i). 

Sustineiis  enim  insipientes,  cum  sitis  ipsi  sapien- 
tes{U  Lor.  XI). 

S.VLOMOV. 

Sliilti  eaquae  sunt  sibi  noxia  cupiuiil.  et  impru- 
deiiies  odio  liabuerunt  vcieiiiiain  ^rioi'.  i). 

.siiiluis  cxdllur  labiis,  siulius  labiis  verberatiir 
Piov.  \). 

0«  nulcm  slulti  confusioni  proxiraum  est  ilbid.). 

Qiii  ^tultiis  est,  serviet  sapienli  (Piov.  xi). 

Huino  veisuius  ctl.ii  stieiiiiaiii,  cor  insipientiuni 
pruvocabtlnluUitiain  (/'ivt'.  vii). 


Qui 


auiem .  faluus  e^t,   aperit  stuUiliam  suua 

(/'rou.  xih). 

Cor  itultorum  dissiwUe  eril  (Proo.  iv). 

StMltiis  pasciturimperitia  (Ibid.). 

Siiilii'.ia  gaudiumstullo  (Ibid.). 

Nun  deceni  siuliuni  verba  cuuiposila,  aec  prju. 
cipem  hibium  nieniiens  (Pruv.  xvii). 

£x;iedli  inagis  urs^e  occurrere  rapiis  fetibus,  quam 
faiiiuconiidenli  sibi  iii  sluUiiia  sua  (IbiU.). 

Qtiid  prodesl.faabcredivitias  slulto,  .cura  gapien- 
tiam  eiiiere  noii  possil ( IbiJ.)  ? 

Iloiao  slulius  plaii  IkI  iiianibus,  .cum  spoponderit 
prn  ainico  suo. 

biulius  si  lacueiil,  pulabil^r  aapiens  :  el  ei  com- 
pi-esserit  labia  sua,  iiitelligens  (Ibid.). 
B      Os  stulii ,   conliiiio  cjus  :,el  .laliia  iUius  ruina 
anim.'V  ejus  (Prov.  xviii). 

Siu'iiiia  hominis  supplantat  gressus  ejus,  et  con- 
Ira  Deum  fervel  aniiuo  suo  (Pruv.  xix). 

^e  respondc.ts  slulio  juxta  stuUiiiam  suam ,  ne 
enjcLiris  ei  siinilis  (Ibid.). 

Quomodo  pulchras  frusira  habet  claudus  tibias, 
sic  indeceos  est  iii  orestullurum  parabola  (Ibid.). 

Uesponde  stulio  juxia  siuUitiaui  suam,  ue  sibi  sa- 
pious  esse  videalur  (llid.). 

Sicut  qui  niitiil  lapidcni  in  acervum  Mercurii,  iia 
qui  iribuit  iiisipieiiii  honoiem  (Ibid.). 

Si  coniuderis  siiilluin  iu  pila,    quasi  ptisanas  fe- 
rieiiie  desupiT  pilo,  non   aulcretur  ab  eo  slullitia 
tjus  (Prov.  xivii). 
Stultus  coiiiplicat  inanus  snas  (Eccles.  iv). 
In  viia  stulius  ambulaus.  cum  ipse  iasi|>iens  sit, 
onines  stulios  a;sliinai(/ri;ri.'.<.  .x). 

Labia  iiibipieiitis  pr.eiipilabunt  euin,  inilium  ver- 
boium  ejus  siuUiiia  el  i:ovi;siiiius  oris  illius  error 
pessiinus  (Ibid.). 

JESDS  SlRiCH. 

Uomiiies  stulli  non  apprebendunt  sapieittiam,  et 
non  vidchniil  iU  iin  (Fc.le$.  xv). 

Slultus  acriicr  improper,tbii  (EccU.^.  xviii). 

A  lacio  verbi  parlurii  faltius,  laiiquuu  geinitM 
parius  inliiniis  (Ecdes.  jtiN). 

Sagiita  iiilixa  feinori  cai''s  sic  verbuiu  ia  ore 
j^fim[UU). 

Da:iis  iiisipientis  noii  erit  ulilis  tibi,  aculi  euitii 
illius  septemplices  sunt  ;  e.\iiiua  dabit  ei  multa  iin- 
properabit  ,  et  aperiiu  oiis  illitis  infamatio  esl 
(Fcclet.  xx). 

Faiuo  noM  erit  ainicus.  et  iion  erit  gralia  in  booit 
illius  (Ibid). 

Q  II  euiiu  edunt  panein  raiiii,  falso:  tiuguie  sunt 
(Ibid.). 

K\  ore  lalui  reproliabiiiir  parabula,  non  euiiu  i'laiu 
dicet  iii  tempure  suo  (Ibid.). 

Cor  faiui  qiiasi  vas  conrrMlun,  et  uuinain  ••- 
piciitiani  iioii  teiicbil  narraliii  (Ecetet.  xxi). 

Nurraliii  l.ilui  quati  sanms  iii  vu  {IHd.U 

Conipfdci  iu  pedibus,  slulio  dociriut  (Ibtd.). 


6i3  SCINTILLARUM  LIUER.  C54 

Iii  ore  faluorum  cor  illorum,  et  in  corde  sapien-  A     Nuilufrique  est  justitiu!  in  illo  corde  vesligium,  in 


tuin  os  illorum  ■(Ibid.). 

Confusio  patris  est  de  Olio  indisciplinaio  {Ecctes. 
xu ). 

Oui  decet  fatuum,  quasi  qui  conglulinat  testam. 

Cum  stullo  non  inuitum  loquari;,  et  cuin  insen- 
sato  ne  abieris  (Ibid.). 

Arenam ,  et  sal  et  raassam  ferri ,  facilkus  est  por- 
tare,  quaot  bofflinem  imprudentem,  et  fatuum,  et 
hnpium. 

Prxcordia  fatui,  quasi  rota  carri ;  et  quasi  axis 
Tersalilis,  sic  cogitaiio  stnlti  (Ecctes.  ixxiil). 

Uelior  est  bomo  qui  abscondit  stultitiam  suam, 
qnam  qui  abscondit  sapientiam  6uam  (Eccles.  Xu). 

Lahia  insipientium  narrabuutstnIliliam(£Vr/.xxi). 

Verba  auiem  prudentium  statera  poiiderabuniur  B 
(ibid.). 

Non  communices  bomini  indocto,  nc  male  de  pro' 
gcn  e  tua  loquatur  {Eccles.  viii). 

HIEROiMMDS. 

Stuliiloquium  enim  ei  scurrilitas  vel  scyrrura 
non  decent  Chrislianum. 

Decet  aiiitem  sermonera  ejus  sale  esse  condiluor, 
ul  gratiam  apud  audientes  habeat. 

QUidquid  enim  amens  loquitur,  vociferatio  et  cla- 
iDor  esl  appeilandura. 

niLxnius. 

SiQllQ^JasIti  iriQrihiiaics  suas  sentit,  et  juxta  im- 
IieCinitUten'1  naturx  sux  senlit. 
GREconus. 

Sioiii  nec  auris  escas,  nec  gutlur  verba  agnoscit,  C 
ita  nec  stutCus  qttisque  senteniiaui  sapiemi:e  intel- 
ligit. 

ii^aluum  cum  sapientibus  in  prxdicaiiuue  non 
suscipies ,  nec  per  eum  qui  iniplere  non  valet,  illi 
qui  prsRvalet  ol«istas. 

ISIDOftUS. 

l^ilill  sttiliitia  pejus ,  nihil  insipientia  delorius, 
niliil  ignavia  lurpius. 

Jgnorantia  vitiorum  nutrit  est. 

Ignorantia  enitA,  quid  sit  culpa  dignum  non  seniit. 

Insipiens  quoiidie  peccat. 

IfiSoclus  enim  ikcile  decipitur,  slultus  iu  vitium 
clto  delabitivr. 


quo  sibi  avaritia  facit  Habiiacuiuin. 

Qui  autem  odil  munera,  vivel  ^£a/e$.  v). 

Avarus  non  impletnr  pecuiiia,  ei  qui  amatdi\i- 
tias,  fructus  non  capiat  a  cis. 

Avaro  auteni  nihil  esl  scelestius,  nihil  est  iniquius 
quam  amare  pecuuiam  :  habet  eiiim  aiiiiiiam  siuiin 
venalem. 

Multos  pordit  aurum  atque  argentiiiii  lEccles.  viii). 

Non  sit  porrecia  inaiius  tua  ad  capicndum,  et  ad 
dandum  collecta. 

AfCUSTlNUS. 

Sicut  enim  avarilia  iii  iiiferiium  ponii,  iia  jugura 
Christi  in  coelum  levare  consuevit. 

UIEROMVMUS. 

Avaro  tam  deest  qiiod  habet,  qiiam  quoJ  nnn 
habet. 

Avaritia  moduni  ignorai,  et  cura  oninia  devoret, 
nescit  pcnitus  saturaii. 

Esurit  semper  et  inops  csi,  et  ciim  feralibus  ileti- 
libus  universa  aiundi  regna  discerpil,  et  se  adhuc  jc- 
junam  conliietur. 

cnEGOniu^. 

Impetiginem  quoque  habei  in  corpore,  qiiisquo 
avaritia  vastalur  in  nieule. 

Si  auteni  non  possumus  relinquere  propna,  sal- 
tem  non  concupiscainus  aliena. 

Ad  avaritiam  cor  parentis  allicitfecunditas  proli-, 
eo  enim  ad  habitum  congregandx  hxrediiatisacccii-' 
ditur,  quia  muttis  hxreilibiis  feciindatur. 

CVPRIANUS. 

Avarus  vir  inferno  est  similis. 

EX  VITIS  l'ATRUM. 

Qui  amat  argcntum,  non  videbit  scientiani;  ct 
qui  congregat  iliud,  obscurabitur. 

CAPUT  XXVI 

De  virtulibus. 


CAPUT  XXV. 
i)e  avaritia. 

CRRISTUS. 

Cavete  ab  omni  avaritia ,  quia  non  iu  abundantia 
cujusque  vita  ejus  est,  ex  his  qux  possidet  (Luc.  xif). 

PACLUS. 

Oranis '  forniratioi  et  im/nunditia,  et  avarilia,  oec 
nominenlur  in  vobis  (Eplies.  v) 

Omnts    fornicator,    aut    iinmundus,   aut    avarus 
(()uod  est  idolorom  serviius),  non  habel  hxreditatem 
io  regno  Christi  ki  Dei  (/  Cor.  v). 
Salobon. 

Conturhat  domum  8t<arri,  qul  declatur  avaritiam 
(l^rov.  xv). 


CHRISTUS. 

Nemo  ^ui  faciat  virlutera  iunominemeo,  et  possit 
cito  male  loqui  de  nie  {Marc.  ix). 

P.llILUS. 

Non  est  enira  in  serraone  regnuni  Dei,  sed  iii  vir- 
tule  (I  Cor.  iv). 

Alii  per  Spiritum  sanctum  datur  operatio  virtulura 
D  ('  <^'<"'.  xii). 

Fides  vestra  non  sit  in  sapieniia  honiinum,  sed  ia 
virtute  Hei  (/  Cor.  ii). 

SALOMON. 

Noli  prohibcre  bencfacere  eum  qui  poiest,  si  v;i- 
les  et  ipse  beiiefacere  (l'rov.  iii|. 

Omni  custoJia  conserva  cor  tuuni ,  quia  ex  ipso 
vita  procedit  (l^rov.  iv). 

BIERO.NVUUS. 

Multx  sunt  virlutum  species,  qux  seclaioribus 
suis  retrihuuiii  regna  coelorum.  Unum  quid«m  iter, 
sed  perveiiiendi  multa  compendia.  Qui  perflcere  stu- 
det,  eiiani.-i  graduin  perlectionis  atlingat,  seu^per 
tf\iiien  inveiiii  quod  crescat,  ut  per  dies  eingulos 
seipso  mclior  bat. 


055  DEFENSORIS  LOCOCIAGENSIS  MONACm 

Nenio  pulest  ct  virtules  siiuul  et  divitias  possidere.  A 

ACGUSTINUS. 

Iinitatur  virluiein  niulitia,  el  lizania  cnnfundit 
frunieutuin. 

AMBItOflllS. 

Non  putcsl  niens  regnuni  liabcre  virtulum,  nisi 
prius  excusserit  juguin  viiiurum. 

CnECORIlS. 

Scientia  etenim  virtus  est,  huinililas  aulcin  custos 
virtuiis. 

Sanctus  quisque  eiiam  cum  perversa  mente  re- 
qiiiritur,  a  bonilatis  siia;  studio  non  niutatur. 

In  via  Dei  socios  habcre  desiderate. 

Illa;  incnlcs  supernos  lives  aspiciunt,  qux  cum 
virlutum  odoribus  ad  Deum  per  sancta  desideria 
proUciscuntur. 

Cum  vero  adhuc  in  tiinore  quis  bona  agit,  a  malo 
penitus  non  recessit. 

E\  timore  frequenter  vilium  prxtermittitur,  ex 
cliaritate  autem  virtutes  oriuntur,  fides,  spes,  cha- 
rilas. 

Caudeat  in  opus  bonum,  quod  nnaqiiseque  virtus 

adniiuistrai. 

isiDortr?. 
Ad  virlutes  diOicile  conrugimus,  ad  vilia  sine  la- 
bore  labimur. 
-Occuliaj  virtutes  pro  elaiione  suut. 
Graiidcs  enim  sudores  paiimur,  ut  ad  coelum  con- 
scendere  valeamus. 

Sicut  paulalim  homo  a  mlnimis  viliis  in  maxima 
proruiC,  ila  gradaliu)  ad  ea  qux  sunl  excelsa  con-  C 


«M 


AUCDSTmilS. 

Nulla  caro  exsullat  in  Deo,  qux  vivit  in  vitiji. 

UlERONfUUS. 

Non  purgantur  mala  viiiorum,  nisi  ex  compart- 
tione  virtuiuin. 

Malo  arhoris  nodo,  malus  clavus,  aul  cuneus  iuQ- 
gendus  esl. 

Non  polcrunl  in  uie  judicii,  aliorura  virlutes,  alio- 
rum  viiia  sublevare. 

Circuuidati  enim  vitiis ,  non  possuiit  vidcre  vir- 
lutes. 

Omne  viiium  expello  ab  anima  tua ,  ut  virtutes 
animx  conscqui  possis. 

Nos  vero  amorc  virtutiim  vitia  superemus. 

Ouines  enim    homines  vitiis  iioslris  ravemus :  et 
B  quod  propria  facimiis  voluniate,  ad  naturx  ferirous 
necessitatem. 

ISIOOItUS. 

Recedens  homo  a  Deo ,  staliro  vitiorum  Iradilur 
polestati. 

Ut  dum  patitur  infesla  vitia,  revertendo,  unde 
cecidit,  resipiscat. 

Satis  delicale  se  palpant,  qui  volunt  sine  Ubor« 
vitia  Buperare. 

Perfecte  renunliat  vilio,  qui  occasionem  evitat 
in  perpetrando  peccalo- 

Vilia  vero  cordis  lui  revela 

Nonnunquam  boroincm  sua  persequuntur ,  quia 
nimirum  qui  prius  volendo  ea  sibi  fecit  socia,  poslea 
sentit  eiiam  oolens  slimulosa  dupliciter. 

Est  autem  criminis  reus,  qui  et  adniittit  scelera 


surgit. 

Qui  auiein  virtutes  inordinate  comprehendere  ni- 
titur,  cito  periclitalur. 

H;cc  est  causa  in  rerum  miura,  ut  quicunque  ve- 
lociier  ad  perfeclum  lendunt  sine  dubio  celeriter 
liniantur. 

Prius  vitia  stirpauda  sunl  in  bomiiie,  (leiQdein3&- 
rendae  viitiites. 

Kam  coiijungi  non   potest  veritas  cum  mendacio. 

Tis  autein  virlutes  tuas  augcie,   piiblicare  noli. 

CVPRIANHS. 

Nihil  prodest  verbis  profcrre  virtutem ,  et  faclis 
destruere  veritaiem. 

CAPUT  XXVll. 

De  liiiis. 

CIIRISTUS. 

Ab  inlus  enim  de  corde  homiiium  cogitationcs 
nialx  procedunl  {Malili.  xv). 

Adulleria,  fornicaliones,  horoicidia,  furta,  avarilia, 
nequilia,  iinpudicilia ,  ociilus  inalus,  blaspheniia, 
suiierhia,  siuliitia,  uinnia  ba^c  inala  ab  inlus  proce- 
dunt,  ei  coiiiquiiiant  bominein  [Ibid.). 

rAlLCS. 

Non  ergo  rcgnet  peccaium  in  vestro  mnrtali  cor- 
pore,  ut  obediaiis  conciipisccntiis  ejus  (/tom.  vi). 

SAI.IlMdN. 

Iiiiquiiates  siia<  capiiiiU  iinpium  ,  el  funibus  pecca- 
toru4u  suoruiu  loii^^irin^iiur  (Pr«t'.  v). 


per  voluntatem  et  defendit  ea  pcr  contumacix  ta- 
morcm. 

Invicem  sibi  succrescuot  vitia,  ut  dum  unum  abie- 
rii,  succedat  aliud. 

Aliquaodo  utiliter  peccat  in  minirais  vitiis,  ut 
major  ac  utilius  caveaiiiur. 

Yeraciler  enim  saiiantur  vitia,  qux  vitia  virluli- 
bus,  non  vitiis,  excludunlur. 

C.CSiRIUS. 

Vilia  eniffl  nostra  bostes  nosiri  sunt. 

I.N   VnlS  rATKlM. 

Sicut  pinguis  terra  gcnuinat  quod  absconsum  est 
in  ea,  sic  et  caro  pinguis  producit  vitium. 

CAPUT  XVIJI. 
De  •'brieiaie. 

CHRISTUS. 

Atlendile  auieni  vobis,  ne  Ibrle  graventur  corila 
vestra  crapula  vel  ebrieiate,  et  curis  hujus  viijc 
(Luc.  xii). 

PAILIS. 

Niliteincbriarivino,  iii  quuest  luxuria  [^Ephet.t). 

SALOMON. 

Luxuriosa  res  vinuin,  ei  lumulluosa  ebrielas  :  qui-> 
cunque  in  his  delcclatur,  iion  erii  sapiens  (Pr*».  xx). 

Nec  iiili:earis  vinum  quaiulu  flavescii,  el  ruaa 
<pl  nducrii  in  vitro  rolur  ejus  :  iiigioUiliir  bland«, 
sAd  in  novissimo  mordebit  ul  coluber,  el  sirut  rr(u* 
lu>  vcueoa  dilTuiidil  [Prov.  xxni). 


g57  SCINTILLAUUM  LlUEn.  638 

Nullum  secrelum  esl  ubi  regnal  ebrieus.  A     Plurimi   namquc  b.imines  per  \inum  maximam 


JESUS   SIRACH. 

Operarius  ebriosus  non  locupletabilur,  et  qui 
spernit  niodica,  paulalim  decidit  (Ecck$.  xix). 

Vinura  et  mulieres  apostalare  faciunt  sapientes,  et 
argnunt  sensatos  (Ibid.). 

Sufliciens  est  bomini  erudilo  vinum  cxiguum,  iu 
ormiendo  non  laborabis  ab  illo,  nec  senlies  dolo- 
rera  (Eccles.  xxxi). 

Diligentes  viiium  noli  provocare,  multos  enim  ex- 
terminat  vinum  (Ibid). 

Amaritudo  auimse,  vinum  mullum  potatum  (Ibid.). 

ili^qua  vita  hominibiis,  vinum  in  sobrietate  (Ibid.). 

Si  bibas  illud  moderale,  sobrius  eris. 

Vi/ium  in  jocundilatein  creatum  est,  non  in  ebrie- 
talcm  (Ihid.). 

Vinum  inoderale  potalum  sanitas  est  corporis  et 
aniinx  (Ibid.). 

Vinum  multum  potatum  irritalionem  et  iram,  ct 
ruinas  muUas  facit  (Ibid.). 

Sicut  ignis  probat  ferrum  durum,  sic  vinuni  corda 
arguet  (Ibid.). 

HIERONTMOS. 

Ubicunque  saturitas  alque  ebrietas  fuerit,  ibi  libido 
dominatur. 

Religiosus  nrnquam  vino  redoleal,  ne  audiat  illud 
Philosophi  :  Hoc  non  esl  osculum  porrlgere,  sed 
propiiiare. 

Quidqiiid  inebriat,  el  slatum  mejilis  evertit,  simi- 
liter  fiigiamiis  ut  vinum.  p 

Vcntrem  diitenium  cibo,  et  vino  et  pntionibus  ir- 
rigatnm,  voluptas  genitalium  sequitur. 

Quidquid  est  seminalium  voluptalum,  est  vencnum 
potatutn. 

AMBnosins. 

Infirmum  stomachum  moderatus  cibiis  et  vinum 
conforiat,  ebrielas  aulera  corpus  debiliiat. 

Plerosque  enim  gula  et  abuiidantia  vini  lurpiter  in 
luxuriara  seducunt. 

Vinum  quippe  non  reputatur  iii  usii,  sed  condem- 
natur  in  excessu. 


debilitalem  coniraxerunt,  ncc  polucrunl  consequi 
prisiinam  firmitaiem,  quia  non  leii>pe.'averunt  gulse 
anlorem. 

Ebriosus  putat  se  aliquid  oplimum  habere,  cum 
fuerit  in  prsecipitia  devolutus. 

In  omnibus  te  exhibe  sobrium  viuc,  sobrielas  in 
omnibus  exhibeatur  Deo. 

CAPUT  X.\IX. 
De  decimis. 

CHR'STl"S. 

Oinnuni  dccimam  vcslram  dislribuile,  inferle  oui- 
nem  dccimain  iii  horreo  ineo,  ut  sil  cibus  in  domo 
niea,  ct   probaie  mc  in   his,  dicil  Dominus  (Ma- 
B  laclt.  ni). 


ISIDORUS. 

Ebrietas  autem  perturbationem  gignit  menlis,- 
furorem  cordis,  Uammam  libidinis. 

Ebrielas  autem  ita  mentem  aiienat,  ut  ubi  sit  ne- 
sciat :  unde  etiam  malum  non  sentitur  quod  ebrie- 
tate  commillitur. 

Plerisque  laus  est  multum  bibere,  et  non  in- 
ebriari.  Audiaiit  bi  adversum  se  dicenlem  prophelara : 
Va  qui  potenlci  estis  ad  bibendum  vinum,  et  viri  (or- 
les  ud  miscendam  ebrietalem. 

Nonsolura  ex  vino  inebriantur  homines,  sed  eliam 
ex  cxteris  potandi  generibus  qu.e  vario  moJo  con- 
Cciunlur. 

BASILIUS. 

Sicui  enim  piscis  se  pr,pp.irat  ut  glutlat  escam,  iia 
et  ebriosus  in  vino  suscipit  inimicum. 

Vinum  enira  Dominus  nobis  ad  l'£titiam  cordis, 
iion  ad  ebrietatem  Uonavit. 


PAULUS. 

L'e  liliis  Levi  sacerdotium  accipientes,  mandatum 
habent  decimas  sumere  a  populo,  secunduin  legem, 
id  est  a  fratribus  suis  (llebr.  vi»). 

Hilarem  dalorem  diligit  Deus  (//  Cor.  i). 

SALOUON. 

.Alii  dividunt  propria,  el  ditiores  fiunt  (Prov.  xi). 
Alii  rapiiiiit  non  sua,   et  semper  iii  (geslaie  suot 
(Ibid.). 

JESUS   SIRACH. 

lu  onini  dato  hilarem  fac  vultum,  et  iii  exsullalione 
sanciiGca  decimas  (Eccles.  xxv). 

Da  Altissimo  secuudura  daium  ejus,  et  in  boiio 
ocnlo  adinventionem  facito  manuura  tuarura  :  quo- 
iiiam  Dominiis  Deus  nosler  retribuens  est,  el  septici- 
tantum  reddet  tibi  (Ibid.)^ 

AUGUSTINDS. 

Decimae  enim  trfbuia  suni  egentium  animarum  : 
quod  si  decimas  dederitis,  non  solum  abundantiara 
fruciuum  reciiiietis,  sed  eiiam  sanilatem  corporis 
consequemiiii. 

Non  eget  Dominus  Dcus,  non  praemiunn  postulat, 
sed  bonorem. 

Deus  enim  noster  qui  digoatus  est  totum  dare, 
decimam  a  nobis  dignalur  repetere,  non  sibl,  sed 
nobis  sine  dubio  profuturam.  Unde  propheta  dicit  : 
Primitias  arx  et  vineoe  torcularis  tui  non  tardabis 
offerre  mihi  (Exod.  xiii,  Ezech.  xLiv). 
0  Si  tardius  dare  peccatum  est,  quanlo  magis  est 
non  dedisse  ? 

De  luilitia,  de  negolio,  de  artiCcio,  redde  deci- 
mas. 

Cum  euim  decimas  dando,  et  ex  terrenis  cs-Iesiia 
possis  promereri,  quare  per  avariliara  duplici  le 
benediclione  defraudas  ? 

Hxc  est  enim  Domini  justissima  consueludo,  ut  si 
lu  illi  decimam  non  dederis,  tu  ad  deximam  revoce- 
ris. 

Dabis  impio  militi  quod  non  vis  dare  sacerdoti. 

Benefacere  Deus  semper  paratus  esl,  sed  hominiim 
malilia  prohibetur. 

Decimae  enim  ei  debilo  requirantur,  el  qul  eas 
dare  noluerit,  rcs  alienas  iiivasit. 


659  DEFENSORIS  LOCOCI 

E(  quanii  paiiperes  in  locis  ubi  i|ise  habitat,  illo  A 
■ieciman)  noii  dante,  fame  moriui  ruerint,  tai.torum 
liomiciiliorum  reos  aiiie  iribunal  xterni  jiidicis  ap- 
parebit,  quia  rem  a  Deo  pauperibus  dclegatain  suii 
usibus  rescrvavit. 

Qui  ergo  sibi  aut  prxmium  compnrare,  aut  pecca- 
toruin  desideral  indulgentiam  promereri,  reddat  de- 
ciinas  Deo. 

Unusquisque  Christianus,  et  omnis  ordo  catholico- 
riim  etiam  de  nuvem  parlibiis  studeat  eleemosynam 
darc. 

CAPUT  XXX. 
De  eupiditate. 


CnRISTUS.  p 

Quam  diriicile  est  confidcnies  in  pecuniis  in  re- 
giium  Dei  inlroire  :  dilficile  qui  pecunias  bahel,  io 
regoum  Dei  introibit  {Marc.  x). 

PAL'LOS. 

Radix  omnium  malorum  est  cupiditas  :  quam  qui- 
dam  appetentes,  erraverunt  a  fide,  et  inseraeruiit  se 
doloribus  mullis  (i  Tim.  vi). 

SALOMON. 

Semitse  omnis  avari  animas  possideDtium  npiunt 
(/Von.  1). 

Aqux  furiivae  dulciores  suDt,  et  panis  abseondilui 
«iiavior  {Prov.  ix). 

Siatera  dolosa  abomiiiatio  est  apud  Deum,  et  pon- 
diis  ;cqiium  voluntas  ejus  (Prou.  xi). 

Suavis  hnmini  panis  mendacii,  postea  iroplebilur  n 
os  ejus  calculo  {Pros.  xi). 

JESnS    EIAACB. 

Viro  Gupido  et  tenaci,  sine  ratioDe  est  substantia 
(EccU.  xiv). 

Insatiabilis  oculus  cupidi  in  parte  iniquilalis,  non 
satiabitur,  donec  consuroat  arefaciens  animam  suam 
{Ibiii.). 

Qui  xdifical  doroum  impendiis  alienis,  quasi  qoi 
colligit  lapidet  suos  in  bieme  {Eccle.  xxi). 

Mulii  dati  sunt  in  auri  casus,  et  facta  est  in  specie 
illius  perdiiio  illorum. 

AMBflOSIllS. 

Porro  cupidiias  atque  superbia,  in  tantum  unuin 
( sl  malum,  iit  nec  superbus  sine  cupiditate,  uec  sine 
5.uperbia  possii  cupidus  inveniri.  D 

isiDonus. 

Gravi  enim  dolore  amittuntur,  quse  cum  magno 
amore  habeniur. 

Mioiis  autein  amiltendo  dolerous,  quod  ininus 
ppssidendo  diligimus. 

Gloriam  tcinporaleni  scqiicnies,  elsi  nitiiU  sunt 
foris  fulgore  polcntl.r,  intus  tamen  vacui  sunt  ela- 
tiooe  supRibia:. 

C>ui  in  appetcndis  honoribus  s.cciili,  aut  prosperi- 
tatibus  uiundi  instanler  desudat  laborarc,  hic  et  in 
futiiro  racuus  invenictur  a  requie. 

Nemo  polesl  spiritualia  bella  SDScipere,  nisi  prius 
carnis  ■  domaverit  cupidit^iies. 

Non  puiest  ad  copieoiplanduin  Deum  mens  esse 


VtENSlS  MO.NACIII  6C'> 

lilicra,  cum  dosideriis  hujus  rouiidi.  el  cupidilaiibui 
inhini. 

Neqiie  eniin  polerit  alla  conspicere  oculus  qi.eiii 
piilvis  claudit. 

Omni  peccaio  pejor  est  avaritia,  el  anior  pccu- 
niarum. 

Cupidilas  omniura  criminum  malcr  est.  Erg()  (i 
succiditur  uiaier  criuiiiiuni,  non  pullulant  c%ter<ie 
soboles  peccatorum. 

Nunqiiam  saliari  novit  cupidiias,  semjirr  avarus 
rgttl  ;  quarituinque  magis  acqulril,  t.nnliiiii  anijiliiis 
quxrit. 

Pliirinii  poten:es  lanla  cnpiditatis  rabi?  inHam- 
mantur,  utde  cunfiniLus  suis  pauperes  e^cluiia^ii. 

Non  e<t  mirum  quod  morientes  iii  inrerni  ignibus 
de|iorIenlur,  si  vivenies  flammam  cupiditaiis  $u£ 
roinime  essiinxeiunt. 

Qui  desiderio  cupiditatis  xstuant,  AjIu  diabolicx 
inspiralionis  uruntur. 

EOSEBIUS. 

Pecunix  cupidiias  populururo  corda  morlalium 
Euperal,  etiaro  fraternam  necessiiatem  viqlal. 

EX    VITIS    rATRLH. 

Nihil  prodest  pecuniam  non  habcre,  si  voluntas 
fuerit  possideodi. 

Taoturo  hubeamus,  quantnm  necessitas  posrjt, 
non  quantuin  ciipiditas  conciipiscli. 

Mibil  prodest  ei  nuditas  cui  inesicupidilas. 

CAPUT  XXXI, 
De  diiciplina. 

JOA.N!(ES. 

Ego  quos  amo ,  castigo  et  arguo  {  Apoe.  ui; 
Hebr.  xii). 

PAULUS. 

Oinnis  autcm  disciplina  iii  prxsenti  videtur  non 
esse  gaudii,  sed  mocroris  :  postea  fructum  pacalis- 
sunuiu  exercitatis  per  eam  reddit  justiiix  {Hebr.  xu). 

SALOMON. 

Audi,  fili  nii,  disciplinam  patris  tiii,  ct  noin  di- 
raitlas  legera  ronlris  tux,  ut  addatur  gralia  capiii 
tuo,  et  toiques  collo  tno  (Pron.  v). 

Tene  diBcipIinam,  ne  dlniittas  eam  :  cusiodi  illani, 
qnia  ipsa  esl  viia  tua  (Prov.  iv). 

Accipite  discipliuain,  el  noliie  abjicere  eam. 

Noli  ergo  arguere  derisorem  ,  ne  oderit  te 
(Proi'.  il). 

Argue  sapienlem,  et  aniabit  te  {Ibid.). 

duidiligitdisciplinain,  diligit  scieniiam  (Pror.  xn). 

Qui  auiem  odit  increpaiionem ,  insipieus  esl 
{Ibid.). 

Via  vit.x  custodienii  disciplinam  {Prov.  x). 

(>ui  auiciii  incrrpaliunos  rfliquoiil,  errut  (Ibid.). 

l^geslas  et   ignuininia  ei  qui  deserit  discipliuam 

(PlOf.   Xlll). 

Qui  auteni  acquiesrit  arguonli,  gloriabilur  {IbiJ.). 
Slultiis  irridel  discipliium   palris  Mii  :  qui  autojii 
custodit  iiicrcpaiiunc»,  astulior  liet  {l'ri,v.  iv). 
Qui  iucrep.iiiones  odii,  morieiur  (Prov.  ivii). 


CCI 

J»lus  proticit  una  correciio  apud  jjriiJenlera,  quam  A 
cefilum  plagae  ajmd  stullara  {Prov.  xvii). 

JEMIS    SIHACO. 

Vir  prudens  et  disciplinaius  noii  murmurabit  cor- 
reptus  [Eccle.  x). 

Priusquaift  interroges,  ne  vitiiperes  quemquim  : 
ct  cum  interrogaveris,  corripe  jusle  {Eccle,  xi). 

Qui  odit  correpiionem,  minuetur  vita  {Eccle.  xix). 

Corripe  amicum,  saepe  enim  fit  c6ramissio,  el  non 
omni  verbo  credss  {Ibid.). 

Est  correptio  mendax  in  ira  conluuieliosi  {Ibid.). 

Corripe  proximura  anteqnam  commineris,  et  da 
tocufl)  timori  Allissimi  {Ibid.). 

Peccator  horao  devitat  correplionem  {Eccle.  x\xu). 

Qui  odit  correpiioiiem,  vesiilium  esl  peccatoris 
{Eccle.  xii).  ® 

Nam  qui  timel  Deura,  converietiir  ad  cor  suum 
(Ibid.). 

AHBROSIUS. 

Leniter  castigatus  exhibet  reverenliam  castiganti : 
aspera  aulem  increpatione  offensus,  nec  increpalio- 
nera  recipit,  nec  salutem. 

Susienta  scquanimiier,  ut  iiifirmos,  quos  emen- 
dare  non  potueris,  castigalos. 

Blanda  pietate  poriaiidi  sunt  qui  iiicrepan  pro  sua 
infirmitate  non  possunt. 

Pro  diversilate  peccantium,  alii  porlandi,  alii  ca- 
sligandi  sunl,  quia  raodus  diversus  est  peccatorotn. 

Tunc  enim  protervus  melius  corrigimus,  cum  ea 
qux  beae  egisse  se  credunt  roala  demonstravimus 

CREGORICS. 

Siint  nonnulli  qui  iiicrepalionis  verba  audiuni,  el 
ad  poenitenliam  redire  conlendunt,  quia  poenx  ter- 
roiit  quos  alioqoin  prxmia  non  invit^nt. 

Audiat  de  regno  quod  araet,  audiat  de  supplicio 
unusquisque  quod  timeat :  ut  siaiuor  ad  regnum  non 
Irabai,  timor  invilct. 

ISIIMRUS. 

Salubriler  accipiunt  justi,  quoties  de  suis  excessi- 
bus  arguuntur. 

Plcrumque  mali,  similes  sibi  in  malo,  defendunt. 

Qui  per  blanda  verba  castigatus  non  corrigilur, 
acrius  oecesse  est  ut  arguatur. 

Cuin  dolorc  enira  absciiidenda  sunt  qux  leniter 
sanari  non  possunt. 

Quia  admonitus  secreto,  corrigi  de  peccato  ne-  ^ 
gligit,  publice  arguendiis  esl,  ut  vulnus  quod  occutte 
sanart  iiescit,  niaDiresie  debeat  eiuendari. 

Pa'am  suut  arguendi  qui  palam  nocent,  ut  dum 
aperta  objurgaiioae  sanaiitur,  hi  qui  eos  iraitando 
deliquerunt,  corriganlur. 

Dura  unus  corripitur,  plurimi  eniendantur. 

Melius  e&l  ul  pro  iiinUonini  salvalione  unus  con- 
demnetur,  quam  pru  iiiifus  liceniia  multi  pericli- 
tentur. 

CAPJJT  XXXII. 
De  fid-t!. 

CHRI5TDS. 

Oiunia  possibilia  sum  credeuti  {Marc.  ix). 


SCIISTILLARUM  LIDER.  664 

Habete  Cdem  Dei  (itare.  xi). 

Qui  non  hxsilaverit  in  corde  suo,  sed  credkderil 
quia  qiiodcuiiqiii?  dixeril  (iat,  Get  ei  (Ibid.). 

Qui  credit  in  Filiura  Dei,  habet  vitara  xternam 
(Joan.  lii). 

Qui  aotem  incredulus  est  Filio,  non  videbil  vi- 
tath,  sed  ira  Dei  manel  super  eura  (Ibid.), 

JAC0BU8. 

Quid  proderit,  fratres  raei,  si  fidem  quis  dicat  se 
faabere,  opera  aulem  non  habeat? 

Nunquid  poterit  lides  salvare  eum  (lbid.)1 

Fides  sine  operibus  otiosa  est  (Ibid.). 

Sicut  enim  corpus  sine  spiriiu  mortuum  est,  ita 
fides  sine  operibus  roortoa  est  (Ibid.), 

PAULUS. 

Virtus  enim  Dei  est,  in  satutem  omni  credeiili 
{liom.  n). 

Igitur  qui  cx  fide  sunt,  benedicentur  cum  fideli 
Abrabara  {Gat.  iii). 

In  omnibus  sumenles  scutum  Gdei,  et  galeam  sa- 
lulis  accipitc,  et  gladium  spirilus,  qood  est  verbuii) 
Dei  {Ephe$.  vi). 

Sine  fiile  impossibile  est  pUcere  Deo.  Credcre 
enim  oporiet  accedentem  ad  Deura,  quia  est,  et  in- 
quireniibus  se  reinunerator  sit  (Uebr.  xi). 

SALOKON. 

Fideni  posside  cum  proximo  in  p^upertate  illius, 
ut  el  in  bonis  itlius  Ixteris  {Eccte.  sxii). 

AOGUSTINUS. 

Si  «nim  justus  est  qui  ex  fide  vivit,  ioiqaus  est  qut 
^  iion  habet  fidem. 

Horaioi  Udeli,  totus  mundus  diviiix;  infideli  au- 
tera  iiec  ad  niodicum  divitix  suiit. 

Fidelihus  nox  io  dieni  muiatur;  inlidelibus  aulem 
eliara  ipsa  tux  tenebrae  lii :  usque  adeo  praevalet  B- 
des,  ut  homines  super  raare  pedibus  faciat  arobu- 
lare. 

Magna  est  fides,  sed  nihil  prodest,  si  uon  habue- 
rit  charitatera. 

BIERONniDS. 

Quid  prodest  si  impie  agens  Deura  voce  invoca}. 
quem  operibus  negas? 

Deus  iii  bonis  operibus  fidetium  non  tantura  con- 
siderat  oblationis  raagiiitudinem.  quantura  UJei  ve- 
ritatem. 

GBEGOniUS. 

Ille  enira  vere  credit  qui  exercel  operando  qnod 
credii :  per  fidem  naraque  ab  omnipotenti  Deo  co- 
gnoscimur. 

Quid  prodest  si  eidem  Rederaptori  noslro  per  fi- 
dem  jungimur,  si  ab  eo  moribus  disjungamur? 

ISIDORl'S. 

Reatus  est  auiem  qui  et  recte  credendi»  beiie  vi- 
vii,  et  bene  vivendo  fidem  reclam  custodit. 

Cbristianus  enim  roalus,  duni  secundum  Evangelii 
doctrinam  non  vivit,  eliam  ipsara  Udem  quam  verbo 
colit,  oborla  tenialionc  facite  perdit. 

Deussi  creditur,  meriio  invocalur  ct  qiisritur ;  ac 
per  hoc  tunc  pcifccie  liudatur,  quando  el  crediur. 


•«5  OEFENSORIS  LOCOCIAGENSIS  MO.NACIII  «6» 

Fides  nequaquam  vi  exlorquetur,  «ed  ralioiie  al-  \  graiia  :  ut  siciit  regnavit  peccatuni  in  mortom,  iia 

ct  graiia  regiict  pcr  juslitiain  in  vitam  zternam 


que  cxcinplis  suadelur  iii  corde 

Itespicit  Deus  lideiu,  ubi  sc  iiun  possunt  lioiiiiues 
CKcusare  :  lides  eiiim  qux  corde  reliiiclur  conressiono 
oris  ad  siiluleiii  iirolcitur. 

Mulli  fidcm  Clirisii  ex  cnrde  non  aiiiant,  sed  hu- 
niano  terrore,  eamdein  per  liypocrisim  lenere  se  si- 
iiiulant :  et  qui  esse  nou  possuiit  apcrie  mali,  per 
terroreiii  lii  le  noscuulur  boiij. 

CAPIT  XXXIII. 

Dc  tpe. 

TAULUS. 

Nus  ipsi  piiiuilias  spiiiins  liabenle!:,  rx<:pcctanius 
redeinptioneni :  spe  eiiiinsalTi  raetisunius^/iom.  viii). 

Spesauteui  qu.e  videlur,non  est  spes  [Ibid.). 

Nam  quod  vidi:t  quis,  qiiid  speral  (/6i(i.)? 

Si  aiiteni  qiiod  non  vidcniiis  sperainus,  per  paiien- 
liam  e.ispectkmus  {Ibid.). 

JACUBLS. 

Qui  enina  bxsitat,  similis  cst  fluctui  maris,  qui  a 
vento  movelur  et  circumfertur  (iacob.  i). 

SALOHON. 

Exspeclatio  justorum,  Ixtitia  :  spes  impiorum  per- 
ibit  (Prov.  X). 
Spes  quie  differtur,  affligii  anumam  (Piou.  xiii). 

ORIGENES. 

Nequc  salus  essc  ciiiquani  potesi.  nisi  prius  sibi 
propiiiiiin  facial  Doininum. 

ISIDORUS 

Qui  male  agere  noii  desis  tunt,  vana  spe  indulgciitiam 


B 


(tlom.  V) 

Siipendia  enim  peccali,  mors  ;  giatia  autem  Dei, 
vila  ancrna  {Hom.  vi). 

l!nicui(|ue  aulcni  nostrum  data  est  gratia  secun- 
dum  mcnsuram  donatioiiis  Christi  (Ephet.  it). 

SALOUON. 

Quibonusest,aDoiniiiohaurietgraiiam  (Prov.  xii). 

Oculi  lui  vias  Domini  custodianl,  ul  addalur  gra- 
lia  capili  tuo. 

Craiia  dalur  in  conspectu  omnis  viventis. 

Esl  datus,  cui  non  esl  utilis;  el  est  datus,  cui  re- 
Iributiu  duplex  est. 

CREGORIOS. 

Dominus  qui  lalenta  conlulit,  ralionem  posilurus 
rcdit :  quia  is  qui  iiunc  pie  spiritalia  dona  tribuit, 
disiricle  in  judicio  nierita  exquiret. 

Bununi  quod  in  traiiquillitate  sumitnr,  in  tribula- 
tione  inanifestatur. 

Sunt  naiiique  nonnulii  qui  donum  intelligenliae  ptr- 
ceperuiit,  sed  sola  qux  carnis  sunt,  sapiunt. 

ISIDORUS. 

Interdum  peccanlibus  nobis,  sua  Deas  dona  relra- 
hit,  ut  ad  spem  divinx  propitialionis  mens  buiuaDa 
consurgat. 

Ab  illo  enim  nobis  omnia  bona,  gralia  prsve- 
nienic,  donantur. 

Profecius  hominis  donum  Dei  est,  nec  a  se  potcst 
quisqu.iin,  seJ  a  Domino  corrigi.  Non  enim  quid- 


de  Dei  pieiate  requirunt,  quam  recle  quxrerent,  si      ''."^"' '"'"'  '"'"^'  Propnum  homo,  cujus  via  non  est 


ab  aciione  prava  cessarcnt. 

MeiucnJum  valde  est  ut  neque  pcr  spem  veniae, 
qnam  promitiit  Deus,  perseveranter  peccemiis;  nc- 
que  quiajuslepeccala  distringil,  veniamdespercmiis: 
sed,  utroqiie  periculo  evilato,  et  a  malo  declinemus, 
ct  de  pieiate  Dei  vcniam  speremus. 

Oiniiis  quippe  j;islus  spe  et  forinidine  nitet;  quia 
nunc  illuin  ad  gaudiuin  spes  erigil,  nunc  ad  furmidi- 
ueni  terror  gelienna:  adducil. 

Qui  cnini  veniain  dc  peccato  despcrat,  plus  de 
dcsperaiione  quam  de  commisso  scelere  se  damnai. 

Desperalio  auget  pcccalum. 

Despcratio  pejor  est  oinni  peccato. 

Corrige  igitur  teipnira,  et  indulgeniiu;  habeto  spem. 

Nulla  tain  gravis  est  culpa,  qujD  uon  habcat  ve- 
niani. 

Nulla  te  secuiitas  deceplum  a  paenilcniie  iiiieu- 
tionc  suspendat. 

Incessantcr  in  corde  tuo  spes  et  formido  consi- 
slant,  pariter  sint  in  te  linior  atquc  fiducia. 

CAPUT  XXXIV. 

De  gralia, 

CIIIIISTUS. 

Gralis  acccpisiis,  graiis  datc  (Maith.  \). 
Gratla  et  vcritas  per  Jcsuiii  Christum  facta  esi 
{ioan.  i). 

PAUI.t^. 

Ubi  auleui  abuiidavii  pcccaliim,  supcrabundava 


ejus. 

Cum  quisque  aliquod  donum  Dei  accipit,  non  ap- 
pelal  amplius  quam  quod  meruit,  ne  dum  alterius 
niembri  oflicium  arripere  tentai,  id  quod  merBit 
ptrdal. 

Conturbat  enim  corporis  ordinem  totum,  qui  non 
suo  conientus  oflicio  subripii  alienum. 

Quod  enini  sapienles  sunius,  quod  diviles,  quod 
poientcs  existimus,  non  alterius,  sed  poiius  divino 
munere  suinus. 

Utamur  ergo  opiime  divinis  beneficiis,  quatenus 
el  Dcum  noii  pceuileat  dedisse,  et  nobis  accepisse 
sit  utile. 

In  divisidiie  bonorum  diversi  percipiunt  diversa 
Doi  inuncra,  non  laineu  concedunlur  uni  oiunia,  ul 
sit  pro  uliliialis  siudiu,  quod  alter  aduiiretur  iii  al- 
lero.  iteiii  dicit  :  Muiiera  graiiaruui  alia  i»li,  alia 
vero  donantur  illi,  nec  daoliir  ila  babcre  uni,  ul  non 
egeat  allerius. 

Aiiferrc  Deus  dicitur  hoiuini  donuin  quod  homo 
non  liabuit,  id  est,  quod  accipere  uon  meruil. 

EIISEmUS. 

Sicut  gratia  gratis  acci|iiiur  a  Den,  ita  gratis  ea- 
dcin  ministreiur. 

CAPUT  XXXV. 
De  diicordia. 

CHIISTUS. 

Onme  regiiuiu  di\isum  coiitra  t«  d«so'abilur:  cl 


555  SC1NT1LLAI\L'M  LIUER 

o;iinis  cWiias  vel  domus  uivisa  contr»  te  non  stabil  A 


66C 


ISIDORUS. 


[Uiitlh.  XII  ei  Luc.  xi). 

Necesse  esi  eiiira  ut  venianl  scandala  {Malih.  x). 

Veruniiamcn  vae  homini  illi  per  quera  scandalura 
venil  (Ibid.), 

PABLUS. 

Omnia  quiiiem  munda  sunt,  sed  malura  est  homini 
qui  per  onendiculum  manducal  (Rom.  xiv). 

In  pace  autem  vocavii  nos  Deus  (/  Cor.  vii). 

Non  enim  dissensionis  esl  Deus,  sed  pacis  (/  Cvi 
xiv). 

Pax  fralribus,  et  cliaritas  cum  flde,  a  Deo  Paire  et 
Doiniiio  Jesu  Chrislo  (Rom.  i  p.t  Apoc.  i). 

SALOUON. 

Abominaiio  est  Domino  labia  mendacia  :  qui  au- 
tem  lideliier  agunl,  placent  Dco  (Prov.  \u).  B 

Vir  iraciindus  provocat  rixas :  qui  patiens  est , 
niiligai  susLilaias  (Prov.  w). 

lloino  pervcrsus  susciiat  lites,  et  verbosus  separat 
principes  (Prov.  xvi). 

Seinper  jurgia  quxrit  nialuii,  angelus  autem  cru- 
delis  miitetur  contra  euin  (Prov.  xvii). 

CREGOmus. 

Deus  quippe  in  uuitute  est,  et  illi  cjus  gratiara  ha- 
bcre  merentur  qui  se  ab  invicem  per  sectarum  scaii- 
d:ilum  non  dividunt.  Munus  enim  non  nccipilur,  niii 
ante  discordia  ab  animo  pellatur. 

Quani  gravis  e^t  cuipa  discordise,  pro  qua  nec  mu- 
nus  accipilur. 

Quid>|uid  enim  protervus  vel  indignus  amicus  pro- 
tulerii,  objurganlis  furor  est ,  uon  dilcciio  corre-  ^ 
ctionis. 

Quiile  jam  est  misericordix  sacriGciura,  quod  cura 
discordia  proximi  oflerlur  ? 

CAPUT  XXXYL 

De  juramenlo. 
cnitisTUS. 

Audistis  quia  dictum  est  antiquis  :  Non  pejerabis 
(Matth.  v). 

Keddes  autem  Domino  juramenta  tua  (Ibid.). 

Ego  autem  dico  vobls,  non  jurarc  omnino,  nequc 
pcr  coelum,neque  per  terram  (Ibid.). 

Sil  auiem  sermo  vester :  Est  est,  Non  non  (Mattli.  v) . 

Quod  autem  bis  abundautius^est,a  nialo  est  (Ibid.). 

Qui  jurat  in  coelo,  jurat  in  throno  Dei,  et  in  eo  qoi  j) 
sedet  super  eura  (Matth.  xxiii). 

PAULDS. 

Homines  enim  per  majorem  sni  jurant,  et  cmnis 
coniroversiae  eorum  finis  ad  coniirmationem  jura- 
uientum  est  (Uebr.  vi). 

SALOMON. 

Qui  autem  mentitur  tesiis  esl  fraudulentus  {Prov. 

Xll). 

Jurationi  non  assuescat  os  tuum  (Eccles.  xxiii). 

Yir  mulium  jurans  replebitur  iniquitate,  et  non 
discedila  domo  illius  plaga  (Ibid.). 

Siinvacuumjuraverilvir,  nonjustificabitur^/tirf.). 

Indisciplinalseloquelxnonassuescas  os  luum  :  est 
eiiim  iii  il!a  verbuni  peccati  (Ibid.), 


Sicut  menliri  iion  potest  qui  non  lequitur,  sic  per- 
jiirare  non  poterit  qui  non  appetit  jurare. 

Non  cst  contra  Dei  praBceplum  jurare,  sed  dum 
usum  juraiidi  f;;cimus  perjurii  crimen  incurrimus. 

Nunquam  ergo  juret,  qui  perjurare  tiniet. 

Mulli  ut  fallant  perjurant,  ui  per  lidein  sacraraenti 
rilem  faciani  verbi,  sicque  falleiido,  dura  perjuraiit 
et  nienliuntur,  bomines  decipiunt. 

Inlerduin  et  falsis  lacrymis  seducli,  decipimur  :  ct 
crcdiinus  dum  plorant,  quibus  crcdeiidum  non  erat. 

Plerumque  sine  juramenlo  loqui  disponimus,  sed 
incredulitaic  eorum  qui  non  credunt  quod  dicimut 
jurare  conipellimur. 

Taliqiie  nccessitate  jurandiconsuetudinemfacimus. 

Sunt  mulii  ad  credendum  pigri,  qui  non  moventur 
ad  lidem  verbi. 

Graviler  aulem  delinquunt,  qui  sibi  loquenies  ju- 
rare  cogunt. 

Quaciinque  arte  verborumquis  juret,  Deus  tamen, 
qui  conscienli;^c  testis  est,  ita  boc  accipit,  sicut  ille 
cui  jiiratur,  intelligit. 

Dupliciter  autem  reus  lil,  qui  el  Dei  nomen  iu  va- 
iium  assuinit,  et  proximum  dolo  capit. 

Non  cst  observandum  juramentum,  cum  malum 
incaiite  proinittilur  :  veluti  si  quispiam  adulierae  per- 
petim  cura  ea  permanendi  lidem  pollieeatur.  Tole- 
rabilius  est  enim  non  implere  sacramentum,  quam 
peruiauerc  in  stupri  ll^igitio. 

CAPUT  XXXVU. 
De  cogilaiionibiit. 

CURIjTUS. 

Beali  mundo  corde,  quoniam  ipsi  Deum  videbunt 
{Matth.  v). 

Ab  inius  enim  de  corde  hominum  cogitaliones 
reaiie  proceduni,  adulleria,  fornicationes,  homicidia, 
furta,  avaritiie,  nequitije,  impudicitia,  oculus  malus, 
blasphemia,  superhia,  stultitia  {Marc.  vii). 

Oninia  ha;c  mala  ab  intus  procedunt,  ct  coinqui- 
nant  homioem. 

PETRUS. 

Charissimi,  obsecro  vos,  lanquam  advenas  ei  pe- 
regrinos,  abslinere  vos  a  carnalibus  desideriis,  qua 
mililanl  adversus  animam  (/  Petr.  n). 

PAIXUS. 

Charitas  non  cogitat  malum,  non  gaudet  super  ini- 
quilaiem,  congaudet  aulem  veritati  (/  Cor.  xiii). 

Caro  et  sanguis  regnum  Dei  non  possidebunt 
(/  Cor.  XV). 

Charissimi,  mundemiis  nos  ab  omni  inquinamento 
carnis  et  spirilus,  perlicienlcs  sanctilicationem  in  ti- 
more  spirilus. 

Dico  autem  spiritu  ambulale,  et  desideria  carnis 
non  perficietis  {Gat.  v). 

SALOMOtl. 

Qui  autem  conudit  in  cogitationibus  suis ,  impie 
agil  (Prov.  xii). 

Cogitaiiones  juslorura,  judicia  :  consilia  impiorum 
fraudulcnta  {Ibid.). 


ta 


nEFENSORI&  LUCOCIAGCNSIS  MONACIII 


eei 


D»lus  in  corue  cogilaoiium  inala  (  Ibid.).  i 

Abouilnalio  esl  a  Domino  cogiutio  niala  {Prov. 

»v). 

Uevela  Domino  opera  lua,  et  dirigentur  cngttatio- 
nes  tu:e  [frov.  xvi). 

Qui  ailoniiis  oculis  cogitat  prava,  niordens  labia 
sua  peilicil  inaluin  i  Prop.  xvii). 

Non  prxterit  Doininum  omnis  cogitalus,  el  non 
abscondit  se  ab  eo  ullus  sermo  (Eccle.  xlii). 

lu  cogiiationibus  enim  inipii  interrogalio  erit 
(Sap.  i). 

Impii  auieni  secundum  quae  cogitaverunt,  corre- 
plionein  habebuni  (Sap.  lii). 

Corpus  autcm  quod  corrompitur,  aggravar  ani- 
mam  :  et  deprimit  terrena  habilallo  sensum  muKa 
cogitantcm  (5ap,  \x). 

Mon  esi  cogltaius  iinpiorum  pradeniia. 

Qui  minoraiiir  conle,  lOgilat  inania,  ei  vir  ImpTU- 
dens  et  errans  cogitat  stuliiiiam  (Eccl.  xti). 

Ante  tenipus  ad  senectutein  ducit  cogitaius. 

AUGDSTINUS. 

Neino  potest  a  diabolo  decipi',  nisi  qui  prxbere  \6~ 
luerit  Eiix  voluntaiis  assensum. 

KIERONTMUS. 

Potestas  quippe  diaboli,  non  in  letneriiate  illTus 
aique  jactaniia,  sed  in  tua  est  volunlate. 

DiaboUis  per  ea  qux  patere  videt ,  aut  certe  non 
flrmiter  clausa,  qua;rit  irrumpere,  et  ad  ipsam  arcem 
cordis  el  aiiimx  pervenire. 

Soia  pietatis  causa  est,  ubi  carnis  nulta  notitia 
est. 

Non  sinas  cogitationes  malas  iu  corde  tuo  crescere. 

HIL\RIB8. 

Noftomnes  cog)ta'.'ones  noslrx  malx  per  diaboli 
iiistigalionem  excilantur,  sed  aliquolies  et  nostro 
nutu  emerguut :  bonx  autem  cogitatioxies  senapor  a 
De«  sunt. 

GREOORIDS. 

Siciit  capite  regunuir  membra^  iia  cogilationes 
mente  disponuninr. 

Dum  enim  in  cogitalione  voluntas  non  reprimitar, 
eliam  in  agnitione  doininatur. 

Onmia  eiiim  corda  scruiaiur  Dominus,  et  univer- 
sas  mentiitin  cogilaiioiies  inlclligil. 

Haligni  quippe  spiriiiis   undique  aniinani  angn- 
sianl,  quando  ci  non  solum  operis,   verum  etiani  D 
cogitationis,  alque  insuper  loculionis  iiiiquitates  rc- 
plicaiit. 

Tunc  eniin  in  capite  oculos  habemas,  cum  vitaiu 
Redemptoris  noslri  laciia  cogilalione  conspicinius. 

Qiiid  prodest  quod  conlra  hoslium  iiisidias  lota 
civiiat  ciistodiiur,  si  unum  r<irauien  aperlura  relin- 
qualiir,  uiule  ab  hoiiiibiis  iiilroiiir? 

Oron&enimquoil  sublililercogiiarous,  (|uasi  aienle 
coquimus. 

Quia  cr|(0  iii  pnce  snbigere  carnis  ilt-sideria  no- 
lumus,  quoiuodo  1«  belto  pro  Deo  ipsain  carneiii  da- 
remus'' 

Mefl»  uoolra  a  carnuli  dklerlaiioiie  ahigejida  est, 
ct  a  cariiis  cura  iiecessuria  aliscindoiida  nun  c^l? 


nipenila  est  causa  peccandi,  id  esl,  operis  et  co- 
giialionis  :  quorum  unuiu  dicilur  iniquilas,  qiiod 
opere  gerilur;  aliud  injustitia,  quod  cogiiatione  ad- 
mitliuir. 

Priiis  aulem  aclio  resecanda  est,  postea  cogitatio. 

Piius  prava  opera,  postinoduni  desideri.i. 

Vicissim  enim  et  a  cogitaiione  opera  procedunt, 
cl  .ib  operc  cogiutio  nascitur. 

Quamvis  ab  opere  malo  quisque  vacei,  pro  soliiis 
tainen  pravne  cogitalionis  maliiia  non  erit  innoccns. 

Non  enira  solum  ractis.  sed  et  cogitationibus  de- 
linquimus,  si  eis  illicite  occurrentibus  delectemur. 

Nnn  est  limendum,  si  bona  et  mala  in  cogilatio- 
nem  veniant  :  sed  magis  gloriandum  est,  si  mens 
3  m^la  a  bonis  inlelleciu  rationis  discernat. 

Nihil  jiival  quod  inter  bonum  et  malum  $ensu  pru- 
deniiori  discernlmus,  nisi  opere  aul  niala  cogiiala 
caveamus,  aut  booa  inlellecta  raciamus. 

In  ipso  cogiiationis  initio  resisie,  et  eyadeS  coe- 
tera. 

Si  separaveris  cogitationes  a  corde,  dou  prortfin- 
pent  in  opera. 

Si  cogitaiiouibus  non  coasenseris,  operi  cito  re- 
sisles. 

Non  enim  potest  corpus  corrumpi,  nisi  prius  cor- 
ruplus  sit  animus. 

Mhil  potest  caro  facere,  nisi  qood  voIuer<t  ani- 
mus. 

Munda  eiiim  a  cogilatione  aDiraum,  et  caro  oon 
Q  peccabil  :  raelius  est  at  vites  vitium  quam  ot  emeu- 
des. 

EX  LIBRO   CLEIIE:4TIS. 

Diabolus  eai:D,  nisi  quis  voluntatibus  ejus  se  sponte 
subdiderit,  pnteslatem  adversus  bomiaem  oon  ba- 
bebit. 

EX   VITIS   PATRCy. 

Sicut  ignis  lepefacit  ceram,  ita  et  vigilix  bonx 
cogilalioues  pessimas. 

CAPUT  XXXVIll. 
De  mendacio, 

CHRISTOS. 

Noa  falsam  tesliraoaiuu  dices  IMank.  xix,  et  Emd. 

XX). 

rAGLlIS. 

Depoiientes  oinne  mendacium,  loquiiiiini  veriia- 
tem  iiniisquisque  cum  proximo  suo  (L';;Ac'«.  iv). 

Nolite  mentiri  iiivicem,  exspolianles  vos  veiercm 
hominem  cuin  aclibus  suis ,  et  iiiduentes  iiovuni, 
eum  qui  renovalur  in  agiiiliuneni  Dei  secuoduui  imu. 
ginem  ejus  qui  creavil  eum  (Colot  iii). 

SALOHO». 

Qui  aiitem  mouiiiur,  lej>tis  est  fraudulenius  (Prov. 

XII). 

Qiii  autein  tesiisesl  repentinus,  concin:iai  hugMiu 
mcndacli  (Ibid.). 

.\hoiiiiiialin  est  Domino  labia  inend>cia  (Ib  d.). 

Qiii  aulem  Itdeliler  agunl,  placent  Uli  (Pr«v   \\<r). 

Libcr.tt  aniiHaiu  le»lis  lidclii;  piokil  lueiid.uii 
versipellis  [Ibid.). 


] 


553  SmflLLARUM  MBER.  "0 

Testis  ndelis  non  menlieAwr.  P.rofcrt  mendacia  le-  A     Munacbus  sit  vigil  sensu,  ne  v»fli»  cogitatiAi.ibiiS 


Stis  dolftsus.  (Ibid.). 

jESVS  siRAqii.. 

^on  accipias  adversus  aniinjjm  tuam  mendacium 
{EccU$.  II). 

Noli  amare  mendaciam  advcrsus  fratrcm  luuro, 
neqne  in  amicum  iimililer  facias  (EirJes.  vii). 

Neli  velle  mentiri  omne  mendacium  :  assiduius 
enim  illins  non  est  bona  (Ibid.). 

Kesponsum  obscurum  in  vaciium  non  ibit,  os  au- 
tera  quod  roentitur  occidit  animara  [Sap.  i). 

BIERONTUDS. 

Mendaces  iaciunt  ut  nec  vera  dicenlibus  credatur. 

ISIDORUS. 

Satpe  yera  pramittit  qui  falsa  dicturus  est,  ul  cura 


primura  acquisierit  fidem,  ad  reliqua  meiidacia  au-  g  fruitur  amplexu. 


poUiialur. 

Amet  Ecientiam  Scripiurarum,  el  carnis  vitia  non 
amabit. 

Episcopi  imitanlur  apostolos,  el  inonaclii  [t^r- 
feclos  Patres  :  ut  quorum  honorem  possident,  ba- 
bere  nitantur  et  meritum. 

Monachus  habeat  simplicitatem  columbac,  nec  cui- 
quam  machinetur  dolos. 

Habeal  el  serpenlis  astuliam,  ne  alioruro  supplaft- 
tctur  insidiis. 

Monaclius  teiieat  huroiltlatem  veraru. 

Monachiis  qui  Christum  desiderat,  niliil  aliiid  in- 
dagal,  sed  est  ei  cella  prc  paradiso,  varia  Scriptu- 
rarum  dona  discerpit ,   bis  utilur  deliciis,   harum 


dientes  credulos  faciai. 

Mullis  videntur  vera  esse  quac  faisa  sunl,  el  ideo 
oon  ex  Deo,  sed  ex  suo  mendacio  loquuntur. 

Plerumque  a  veritate  incipit  qui  falsa  confiogit. 

Latent  sacpe  venena  circumdata  ineDe  verborum  : 
et  tandiu  decepior  verilatem  simulat,  quousque  fal- 
lendo  decipiat. 

Summopere  cavendum  esl  omne  mendacium  : 
omne  quoque  genus  mendacii  magnopere  fuge. 

Omne  quod  a  veritate  discordat,  iniquitas  est. 

Esto  in  verbo  verax,  iieminem  mendacio  fallas. 

Non  aliud  loqiiaris,  aliudque  lacias. 

Non  aliud  dicas,  et  aliud  in  aninio  teneas. 

Assiduitas  jurandi  perjurii  consuetudinera  facit. 

Siiie  consideratione  vero  non  promitias.  i 

Quod  non  potes  facere,  non  pollicearis. 

Mullum  reus  eris,  si  non  reildas  quod  noveris. 

Yeritas  angulos  non  habet,  nec  qiixiit  usuras. 

Quod  iiicaule  vovisti,  non  facias ;  inipia  esl  pro- 
nissio  qux  scelere  adimpletiir. 

CAPUT  XXMX. 

De  monachii. 

UOSES. 

Cum  voveris  volum  Doniino  Deo  tuo,  non  larda- 
bis  reddere,  quia  requiret  lllud  Doniinus  Deus  luus 
(Deut.  vn,  Eccle$.  v). 

PADLOS. 

Onnis  enim  qni  in  agone  contendit,  ab  omnibus 
se  abstinet  (/  Cor.  ix). 


Ille  verus  est  monachas  qui  auruni  cnntemiiil,  et 
Scripturas  sectatur;  el  cuin  in  p.iupcrtaieiu  iiicidii, 
ornatior  instat  ornatu. 

Manachis  specialis  expetenda  esl  solitnio,  ci  wbt. 
babitatio  facienda. 

Non  /jua-ras  in  raonachQ  gloria  nilorem,  sed  »ei- 
iHi  pieialera. 

Quidquid  in  monachos  dicitnr,  redundat  iu  cleri- 
cos. 

Adversum  nos  loquacesj  pro  se  muii. 

Monachus  cum  corpore  clausa  cellula  lateat,  l!n- 
gua  per  orbem  non  discurrat. 

CREGOlHeS. 

Ipsi  dispensalionibus  lerrenis  inserviant,  quos  dona 
'  spirilualia  nou  exornant. 

Qui  penetrare  ad  intima  nequeunl,  saltem  uece',- 
saria  foris  operenlur. 

Munactws  qui  intra  possessiunem  quxrit,  mona-> 
cbus  nonest. 

ISIDORfS. 

Tunc  se  quisque  raonachnm  judicet,  cuin  se  mi- 
nimum  existimaverit  cunctis. 

BASILIUS. 

Coelesie  enim  donum  acoipit  monachus  qui  terree 
nos  actus  a  semetipso  projicit,  rieciraplicai^se  ae* 
gotiis  sxcularibus  militans  Deo. 

EX  VITIS   PA.TB[llf. 

Monacbus  enim  uon  soluiu  propterea  dicilur  qui» 


Et ille  quidem,  ut  corruplibilem  coronam  accipial,  q  «xorem  non  habei,   sed  religioni   Dei,   et.serviiio 


flos  autem  incorruptam  (II  Tim.  ii). 

Neroo  militans  Deo,  implicat  se  negoliis  sajcula- 
nbus,  lit  ei  placeat  cui  se  probavit  {Ibid.). 

SALO^ON. 

Semila  justonim  declinat  inala  :  custos  aulem,ani- 
VDX  snae  servat  viam  suam  (Prov.  xvi). 

aiERONIHUS. 

Nunquam  de  ore  monacbi  turpis  aut  lasciyusser- 
mo  egrediatur. 

ilis  eiiiin  signis  libidinosus  animiis  osiendilur,  et 
per  exlerioreni  hominem  interioris  hominis  vitia  de- 
nionstraiaur. 

Monachus  nou  desideret  iirbium  freq^ucntiam,  quia 
de  siiigalaritale  censetur. 


ipsius  Hiancipatu&  est :  cura  illi  est  quentadiumluni 
sseculo  non  placeat,  quia  ni:igis  elegit  castilalem, 
qii.u  Deo  curx  est,  et  Spiritus.<saacti  liabitatio. 

Monachus^  si  ventrem  suum  et  linguatH  «oiitHieat, 
et  vacalionem  non  fecerit,  confid^^  quia  non  luu- 
rietnr  in  xternHm. 

Meiuchus^  edens  JDultum,  el  operaji&  muUuqi,  nca 
conlidat  in  hcc 

Qiii  autera  paruov  nedit,  etian^sv  Hparura  operetur, 
confidal.,  ei  virijiier  agat,  noii,  perdet  mercedeui 
suam. 

Qui  vult  ocdificare  domum,  mulla  procurat^.iil 
possit  peclicere  odus-  suura  :  ita  mouafhum  mullaia 
curam  habere  oporiel,  ul  possil  opus  Dei  perHcere, 


671                                           DEFENSORIS  I.UCOCIACENSIS  MONACIII  C71 

Quanii  moiiaclioruin,  dum  patris  malrisque  non  A  CRecoKius. 

niiseraniur,  suas  aniinas  periliJerunt  ?  Ci-lorum  etenini  regnum  nullus  murmuraos  acct- 

HeUer  est  sxcularis  niansuetiis,  quaro  monaclius  pit,  nullus  qui  accipil  inurmurare  polest. 

•niniosus  ei  iraciniiJus.  isiDOitrs. 

yelior  est  «xrubris  inOrmitas  servirns  fralri,  su-  Nnn  dotralias  peccuiiti,  sed  condole. 

pc r  inunacliuin  non  niiscrentem  proxinio  suo.  Quo  in  alio  delrabis,  in  te  potiiis  pertiinesce. 

Monaclius  biliiiguls  uirbal  Traires.  Dctractores  omnes  reprehenJunt,  omneS  vitupe- 

Fidclis  aulein  reqiiiem  adducil.  rniit. 

PaTor  enini  cuni  buinilitatc,  et  mareries,  decus  Qiiando  alii  delrahis,  leipsum  discute. 

est  inoiiaclii.  Quando  alium  inordes,  tiia  peccaia  redargue. 

Si  potueris  injuriari  ac  tacere,  et  amci  conviciis,  Non  altcrius  delicta,  sed  tua  propria  ceriie. 

el  portare,  magna  est  bxc  res  super  alia  mandata.  Nuiiquam  detrahes,  si  te  bcne  perspexeris. 

ErHR.cM.  l'ieri]ue  siinile  crimcn  impcndit,  et  qui  dctraben- 

Sicut  enim  sata  in  bona  terra  culta,  sic  aniina  teni  audil,  et  is  qni  deirahit. 

moiiacbi  fruculicans  cogilatiouibus  divinarum  Scri-  ex  vitis  patruh. 
piurarum.                                                                  B     Melius  est  comeJere  carneni,  el  vinnm  bibere. 

Sicut  lampas  lucida  in  loco  tenebroso  refulgeus, ,  quam  conlemnere  in  viiuperatione  fratrein  suum. 

sic  monacliiis  niente  subria,  iii  corde  pervigil,  in  Sicut  susurrans  serpens  Evam  de  paradiso  expulil, 

leinpore  psaliiKKli*  siiai  ei  oraiionis.  sic  qui  deirahii  frairi  suo,  non  solum  suam,  sed 


Sicut  pondus  salis  depriinit  infirmum,  sic  somnus 
deprimit  nionachum  in  oratione. 

Sicul  verinis  corrumpit  lignum,  sic  invidia  cor- 
rumpil  animam  monachi. 

Sicut  linea  exlerminal  veslimentum,  tic  delractio 
animam  monachi. 

CAPUT  XL. 
De  detraclione. 

PAULUS. 

Omiiia  aulcm  facite  sine  murmurationibus  et  hx- 
sitationibus,  iit  sine  querela  silis,  et  simplices  lilii  C 
Dei  sine  reprehensione  {Philip^  ii). 

JICOBCS. 

Noliie  detrahere  alierutruni,  fratres  mei ;  qni  de- 
Irahit  fratri  aut  qui  judicat  fratrem  snum  delrabit 
legi,  et  judical  legem  {Jaeob.  iv). 

SiLOHON. 

Rcmove  a  le  os  pravum,  et  detrahenlia  labia  pro- 
Ciil  sinl  a  le  (Prot.  iv). 

Qui  deirahit  alicui  rei,  ipse  scse  in  fulurum  nbli- 
gal  {Prov.  xni). 

Qiii  aulem  liinet  prxceptum ,  in  pace  versalur 
(Ibid.). 

Cum  detractoribiis  ne  comniiscearis  :  quoniam  re- 
penle  consurget  perdiiio  illorum,  et  ruinaiu  iitrius- 
que  qiiis  novit  (/tuni.  xv)?  D 

Tumulius  iiiurmurationum  non  abscondetur  (Sa- 
pitHt.  i). 

Atr.HSTINI!». 

Me  ergo  detrahas,  iiec  audias  delrahentem. 

HIEnUMYMUS. 

Nunqiiain  ulli  delralics.  Accusamus  svpe  quod  fa- 
cinius,  et  couiru  nosmelipsos  iiostra  vilia  iiiveui- 
nius. 

Nuli  deirahero,  scd  verum  dicere. 

Cave  iie  linguain  aul  aiires  liabeas  prurienles  :  id 
esl,  ul  nec  ipse  aliis  dclralias,  aut  alius  detiahenles 
audias. 

Mjloruiii  quoi|uc  snlatluni  est  bonos  caprre,  dum 
pccc.iiilium  multitudinc  putaiii  miiiui  pcccau. 


eliam  audieniis  aniniam  perdit. 

CAPUT  XLI. 

De  volunlaie. 

CBRISTDS. 

Si  quis  Dei  cultnr  esl,  el  voluDtatem  ejiis  f»dt, 
buncexaudit  Deus  (Joan.  i\). 

PAl'LO«. 

Si  vulunlas  prompta  est,  secundum  quod  habet 
accepia  est,  nun  secundum  quod  noo  habet  {11  Cor. 

Vlll). 

QiiemadmoJum  promplus  est  animus  voluatatis, 
ila  sil  et  perficiendi  (Ephe».  v). 

Nolite  Geri  imprudcntes,  sed  intelligentes  quse  sii 
volunlas  Domiiii. 

SALOHON. 

Abominabile  esl  Domino  pravum  cor;  volunlas 
ejns  est  in  iis  qui  simpliciler  ambulaul  (Prov.  ii). 

ACCUSTINUS. 

Omoibus  eniin  erit  in  voluntaie  quod  uniisquis- 
que  haliebit  in  retributione. 

Omneopus  prxccdii  voluntas  Dostra,duro  cogita- 
mus  quod  operari  debemus. 

Nibil  enim  aliud  nostrum  quxril  Deus ,  nisi  vo- 
luiiiaiein  bonam. 

Malum  proprii  arbiirii,  grrmlnatio  est  voluutatis. 

CREGORIOS. 

.Aiiie  Dei  namque  oculos  nunquam  est  vacua  ma- 
iius  a  munere,  si  cordis  arci  repleia  fueril  bona  vo- 
luiiiate. 

Bonuin  ergo  opus  nobis  sil  involunlate,  oara  ex 
divino  adjutorio  erii  in  perfectione. 

Illic  coaclus  paiitiir  icnebras  ullionis,  qui  hic  li- 
bciitcr  sustinuit  teiiebras  voluntalis. 

Voliinlas  aiiiem  boiia    est ,  sic   adversa   allerius 
sicul  nuslra  pcrliiiiescere  :  iiiilli  quud  libijusie  iin 
pendi  desiileras,  doiirgare  :  necessiliili  proximi  juxia 
vires  occurrrre  ,  et  prudessc  etiain  ullra  viras  velle. 

Scniprr  invidia  a  bona  vuluiiiate  di:>L'urdal. 

Dciis  eHim  pcr  niulus  voluiilates  alioruui  ia  aliis 
niulta  operalur  boiia. 


675 


cvpni.vNus. 


SCINTILLARUM  LIBCR. 
A 


hU 


HOTSES. 


Mec  excusat  oppressum  iiecessilas  criminis,  ubi 
crinien  etl  voluDlalis. 

CAPIJT    XLII. 

l)c  iiiflumenlis. 


CURISTUS. 

plus  est 


quam    vestiraentuin 


Corpus  veslruin 
{Mallh.  vi). 

Qui  duas  luiiicas  liabet,  dei  noii  habenli ;  et  qui 
babct  escas,  siniiiiter  faciat  (Luc.  iii). 

PAILUS. 

Ilabeiites  autem  alimenta  ,  et  quibus  tegamur,  his 
coutenli  simus  ('  lim.  vi). 

SALOIION. 

Fallax  graiia,  et  vaiia  est  piilchritudo  (Prov.  xsxi). 
Onmi   leinpure  vestiiiienla   tua    siiit  candida,  et 
oieuin  de  capite  tuo  non  delicial  [Eccles.  ix). 

AUCCSTINCS. 

Vestis  autem  tibi  pura  circumdetur,  non  ad  pnl- 
chritudinem,  sed  propier  Dcccssariuin  tegumentunt, 
ne  dum  exqulsiiis  indunieiitis  vcstiiis ,  in  alteram 
turpimdinera  cadas. 

niERONTMl'S. 

Plumarum  inoHities  juveiiilia  niembra  non  rovfnt. 

Quidquid  eiiim  corpora  noslra  defendere  polest, 
el  huinanx  succurrere  inibecillitati,  lioc  una  appcl- 
landa  est  tunica. 

CRECORIUS. 

Nemo  quippe  vestinienta  prctiosa,  nisi  ad  iiianem 
gloriam  quserit,  videlictt,  ut  honuiabilior  cxteris  C 
vidcatur. 

Neino  vult  pretiosis  vestibus  ibi  Indiii,  ubi  ab 
aliis  non  possil  videri. 

Pro  sola  euim  inani  glona  vestimentum  pretio- 
sum  quxtitur. 

EPHR/EU. 

Orn:itiis  quippe  vestium  indicat  qualilor  ea  qtix 
xlerna  sunt  sapi:>mus,  et  per  sludium  clarioris  ami- 
ctus,  ab  xterna  clariiate  iiudi  essc  dignoscainur. 

Lavare  faciem,  inanus  ac  pedes  iinpensius,  servos 
nos  indicat  esse  vilioium. 

BASII.IUS. 

Dum  enim  nimis  ornatum  corporam  conspicimus, 
corporis  el  animx  ofkndimus  crealorera. 

CAPUT  XLIII. 
De  inisericordin. 

CDRISTUS. 

Beati  misericordes ,  quoniara  ipsi  misericordiam 
consequentur  [UatUi.  v). 

Estole  niisericordes,  sicut  el  Pater  vester  coele- 
stis  misericors  esi  (Luc.  vi). 

PAILUS. 

Eslole  autem  invicera  benigni,  et  niisericordes 
indiiiie  vos,  sicut  elecli  Dci  sancti  ei  dilecii,  viscera 
niiscricordiae   (/  Tini.  iv). 

£xerce  leipsum  aJ  pielaicin. 

Nam  corporalis  exorcilaiio  ail  modicura  ulilisesl, 
pietas  autcm  ad  omnia  utilis  (tHd.), 


Non  ncgabis  mercedem  tuani  egenis  et  paupehbus 
(Deui.  xxiv). 

S«lVH0N. 

Misericordia  et  veritas  iion  te  deserel;  benefacit 
aniinoa  sii:e  vir  mlsericors  (l'rev.  iii). 

Qui  auieiii  crudelis  est,  propinquos  alijlcit  (Prov.  vi). 

Cleineniia  prseparai  vitara,  misericordia  et  verl« 
tas  prxparant  bona  (liid.). 

Misericordia  et  veritas  custodiunt  regem,  et  ro* 
boratur  cleiuentia  throniis  ejus  (Piov.  x\). 

Facere  misericordiam  et  judicium,  magis  placet 
apud  Deura  quam  viotimx  (Vrov.  xxi,  et  Malth.  ix). 

JESUS  SIRACU. 

In  judicando  esto  pupillis  misericors  ut  paler 
B  (Eecles.  iv). 

Omnis  misericordia  faciet  locnm  unicuique  secun- 
dum  meritum  suoruin  oprruin  (Ecclet.  xvi). 

Quani  inagna  inisericordia  D.i,  et  propiliatio  illius 
converteiiiilius  ad  se  (Eccles.  xvii). 

Miseralio  hoininis  circa  proxluiura  suum  (E*- 
ilei.  xviii). 

Misericordia  autera  Dci  super  omnem  carnei£ 
(Ibid.). 

Qui  iiiisericordiara  habet,  doceV  et  erudit,  quasi 
f  aslor  gregeiii  suura  custodit  (Ibid.), 

Qui  facit  niisericordiam ,  olTert  sacrincium  (£c- 
cls.  xxxv). 

ACbUSTINUS. 

Oportet  quippe  eliain  eum  qiii  miEericordiam  re- 
quirii,  et  ipsura  pro  salutesua  aliquil  elaburare. 

Inveiilre  possumus  niisericordiam,  sed  iii  anima 
coniurbala  ct  spiiilu  huniililatis. 

Iii  exiiu  tuocogiia  Deuin,  et  iii  tcs!.imento  tuo  re- 
linqiic  paup«ribus  I  tu  illuc  vades,  ei  opera  tua  hic 
permaneiit. 

CREGORinS. 

Dbi  misericordia  qii»:ritur  sioe  controvcr.sja,  sa- 
lus  est. 

D|scl|<Iina  sine  misericordia  multum  destituitur, 
si  una  sine  aliera  teneatur. 

CtPRlA.NXS. 

Neque  enim  Dei  miserlcordiam  promercri  poterit, 
qui  iiiisericors  ipse  non  fuerlt. 

Neqiie  enira  inipelrabit  a  divina  pielate  aliquid  in 
^  precibus,  qni  ad  preces  pauperis  non  fueril  hu- 
manus. 

ISIDORDS. 

Miserioordia  a  compatiendo  alienae  miseria:  voca- 
buium  soriii.i  est. 

PiuIIus  aulem  in  alio  esse  misericors  potesi,  qui 
prave  vivendo  in  se  niisericors  non  est. 

CAPUT  XLIV. 
De  compassione  proximi. 

CHBISTUS, 

Omnia  ergo  quxcunque  vuliis  ut  facinnt  vobis  lio- 
mines ,  iia  el  vos  faciie  illis  :  hxc  est  e!iim  lex  el 
piophelx  (ilatth.  vii). 


«7S  DEFEN90RIS  LOCUCIAGE«SfS  MONVCHI  670 

pitLOs.  A     Nulla  qux  possuiiius  rratribub  iiupenJere  bona, 

Caudeie  cum   gaudendbus,    flete  cmn   fleniibus      feeusenms. 


(Roin.  xii). 

Necessitatibus  sanctoram  comDiunicantes ,  per 
charitaleiu  servite  iiivicein  [Ihid.). 

Si  prxoccnpatus  fneril  bomo  in  aliquo  deliclo, 
vt>s  s<ilriluale$  eslis,  instruiCe  bujusmodi  in  spiriiu 
tenitaiis :  consiileraiis  teipsuin,  ne  et  tu  tenieris 
(Gatiit.  vi). 

Suscipite  inllrraos,  paticntes  cslote  ad  omnes. 

SiLOUblV. 

Qiii  despicit  prDxiinuni  suuin,  pcccat  {Piov   xiv). 

L^adeni  posside  ruiii  (iroxihio  in  paupertate  iliius, 
ut  el  in  bonis  illius  hcierls  (Ecdei.  x\ii). 

In  tetiipore  (ribulaiionispermaneliilclis,  ut  in  hx- 
mlilate  illius  hxres  sis  ylbid.). 

P.rde 'pecunram  propter  fralrem  el  amicum  (Ec- 
clcs.  xxxi). 

NeavBfWs  facierti  tliam  a  proiimo  tuo  {Eccl.\i.]). 

Qiii  foveam  fbdil  pioximo,  in  illam  cilo  deci- 
dil :  el  qni  stalUil  iapiilein  prbximo,  oflendit  in  eo 
{Eccles.  x). 

Qui  la^ueum  alieri  ponil,  peribit  in  illo  {Prov.  xxii, 
et  E..-cUs.  xxvii). 

oniCF.Nrs. 

Si  quis  ea  qux  videl  in  delicto  proxiini  sui,  vfel 
ndn  lndi(!at,  \el  In  (cslimonio.vocatus  non  qux  vera 
suntdixerit,  poena  commissirevolviiur  ad  conscium. 

^RLGORIUS. 

Comp.issioni  enim  proxiini  plerumque  obsistit 
pieias  falsa. 

Qni  enim  dolortftti  excipit  in  aliena  necessilale, 
crucem  porlal  in  niciite. 

Neque  edim  aliter  Redcmptoris  nosiri  inembra 
efBcfmur ,  iiisi  inlixreiido  Deo ,  et  conipatiCndu 
proximo. 

Crux  quippe  a  crucialu  dicitur  :  et  duobus  nioilis 
crux  tolliliir,  cum  aut  per  abs(inenti;ira  crucein  Do- 
iniMi  bajulamus,  aut  per  coinpassionein  proximi,  ne- 
cessilitem  lltius  nostram  putamus. 

Nam  si  hsec  quisque  pro  temporali  mercede  exhi- 
bet,  crucem  quidcm  bajulat,  sed  ire  post  Doniinum 
Tec<J«a». 

Duobus  enim   modis  crux  tollitur :  cum  aut  per 
abstineDtiam  afQigitur  corpus,  aut  per  compassio-  n 
nem  proxirai  afOigitur  anunus. 

Compassionem  quippe  bomini  debemus,  et  recti- 
tudinem  !a  vitiis  in  eo  desiderare  oportet,  ut  io  uno 
eodemque  bomine  et  diligamus  bonum  quod  facluin 
est,  et  persequarour  mala  qu£e  fecit :  ne  duni  culpas 
incaute  remitiimus,  noii  tam  per  cliaritatem  coni- 
pnncii,  ted  per  negligeniiam  veniam  concessisse  vi- 
dcamur. 

lloc  ergo  nos  debemue  exhibere  proximis  quod 
indignis  uobis  a  Creatore  nostro  cunspicimus  exhi- 
beri. 

Miiius  proxlmum  amare  convincUur,  qui  noncum 
eo  in  nectssltate  illias,  etiabi  ei  qil:^  sibl  sunt  par- 
lilur. 


liide  enim  ei  qui  est  super  omnia ,  proplnquaiKus, 
uiulc  1108  per  cuiiipassionem'prdiinii  etiam  sub  nus- 
metipsos  deponimus. 

Quantum  plus  per  compassionem  proximi  affligi- 
mur,  tantiniiultius  Deo  propinquamur. 

Quisqiiis  malos  nun  tolerat,  ipse  sibi  per  intole- 
rantiam-suam  tesiis  est  quia  boniis  non  est. 

Boiius  noii  fuit  qtiem  lualorum  praviias  iion  pro- 
bavit. 

Ferroni  nosln  aniin»  nequaquam  perdiicitur  ad 
subtiliiatem  acuminis,  si  boc  uon  eraserit  alieha 
lima  pravitatis. 

Tanium  ergo  magis  ma!i  tolerandi  Sdot,  quanlum 
"  ct  amplius  abundant. 

Sic  agcre  debemus  curam  nostrara,  ne  neglija- 
mus  curam  proxinii. 

Sic  «niin  et  quod  impendi  nobis  recle  volumus, 
aliis  iniperiiamur  :  et  qnod  nobis  fieri  nolumui, 
boc  aliis  facere  ipsi.deviiemus. 

Cbarilaiis  jura  illxsi  scrvemus. 

BiSILIOS. 

Quod  tibi  accidere  non  vis,  nec  proximo  luo  cupias 
evenire. 

Coiidole  alienis  eaUmitatibus,  et  sociare  flelibtis 
iii  alienis  niocroribus. 

1n  iribulatione  alterias  et  tu  esto  iristis  :  talis  esto 
aliis,  qnales  optas  esse  circa  te  alios. 

Quod  non  vis  pati,  non  fa'cias ,  et  non  inferas  al- 
^  teri,  mala  ne  patiaris  similia. 

Ita  clemens  csto  in  alienis  delictis  sicut  in  tais, 
ut  nec  aliter  te,  nec  aliter  alios  penses  r  ei  sic  alios 
judica,  irt  judicari  cnpis. 

EPUR.£II. 

Cum  enim  iiivicem  ottdn  nostra  portamus,  col- 
luctatorera  nostrura  diabiilam  coofUndimus  fel  su- 
pCramus,  el  Domioum  nosCriiin  qtii  in  cdelis  est,  b6- 
nnrifieamus. 

Skiut  potus  aquse  siiienti  in  xstVi  solis,  sic  sierm» 
consolalionis  frairi  in  iribulatione  tentalionis  postto. 

C.U>l)T   XLV. 
De  etatione. 


CHmSTOs. 
Omnis  qoi  se  exaltat,  bumiliabitur  :  et  (jui  se  ba- 
mili..t,  exaliabiiur  {Luc.  xvi  et  xvui). 

PAILUS. 

Si  adhuchorainibus  plkcerein,  Christi  serrus  non 
essem  {(•at.t.  i). 

Non  elllciamur  inanis  glorix  cupiJi,  invicem  pro- 
vocaiites,  invlcem  invideules  {Calai.  vl. 

Si  qiiis  existiiiiat  se  aliquid  esse,  cum  nihil  lii, 
ipse  seipsum  seduclt  {Ibid.). 

SALUMIIN. 

Abouiiiiatio  est  Duiuinu  umnis  arrogans  :  eliauul 
maiuis  ud  iniuuiiii  tuent,  non  erit  iiinucciis  ^Prsn.xvi), 
Quisejactaletdilatut,  jurgiaconcitat(rr»*.  ixviii). 
Qui  spcral  iu  Domiuo,  sublevatur  (Pro.».  sux). 


G:7  SgNTiLLAMJM  LIBER. 

CBEGORIUS.  A 

In  o(nne  quod  scit  sese  mens  depnmat,  ne  quod 
virtus  scienlix  congrcgat,  ventus  elalionis  toUat. 

Mlraiida  quippe  actio  cum  elalione  non  elevat,  sed 
,graval. 

l)um  superna  gratia  ad  alliora  intelligenda  duci- 
inur,  quantuin  sublilius  levamur,  tantum  semper 
in  bumililalem  nosmetipsos  in  intellectu  nostro  pre- 
inere  deberaus. 

Valde  quippe  elata  mcns  relunditur,  si  ipsi,  super 
quero  se  extollii,  supponaiur. 

Arrogantes  viri  ioter  sanctam  Ecclesiam,  quamvis 
Deum  fugiendo  refugiunt,  eum  tainen  veraciler  cre- 
dendo  conlitcntur. 


C78 


CAPUT  XLVU. 
De  muneribut. 


ISIBORUS. 

De  ]ustitia;  virtute,  nulla  elailone  superbjas. 
De  bonis  factis  non  eitollaris,  et  de  booo  opere 
non  glorieris. 

Elaiio  excelsum  dejecit,  el  arrogautia  sublimes 
humiliavit. 

Quod  manifealando  potes  amilterej  taceodo  cu- 
stodi. 

€APUT  XLVL 
De  vtta  Iwmiuii. 

CBRISTt:£. 

Ne  cogjtetis  in  Qorde  vestro  quid  manducclis,  aut 
qiiid  induamiiii  (Mailh.  vi). 

.Wonne  aiiinia  plusest  quam  escafiM.)? 

ISon  quod  iutrat  ifi  os  .cotnquioat  hominem,  sed 
qitodproceditcxQrecoiflqiiiRalboaiJDem(Ma(i/i  xv).  ^ 

Nen  est  regnum  Dei  esca  et  potus,  sed  justitia,  et 
pax,  etgaudiuin  in  Spiritu  sancto  (Rom.  xiv). 

Optimuin  enim  esi,  gralia  stabilire  cor,  non  es- 
cis,  quxiion  profueruot  ambulan  tlbus  in  tis(Hebr.  xuij. 

SALOMOM. 

Non  aflljgil  Doroinus  animam  justi  (Prov.  x). 
Meliorest  buccella  panis  sicca  cuni  gaudio,  quara 
donws  pjena  viptimis  cum  jurgio  (Proti.  xvn). 

JESCS  SIRACII. 

Initium  vita:  hominis,  aqua  et  panis,  et  Testlmen- 
tuoi  (Eccies.  xxix), 

Vita  nequam    hospitatur  de    domo 
(/Mrf.). 

Helior  est  mors  qnam  vita  aipara,  et  requies  x- 
terna  quam  languor  perseverans  (Eccles.  xxx). 

Oranem  escaro  manducabit  venter,  et  esl  cibus 
cibo  melior  {Eccles.  xxxvi). 

Initiiim  oecessariae  rei  viix  bominum,  aqua,  ignis, 
ct  ferruro,  lac  et  pauis  similagineus,  mel  et  botrus, 
uvse,  et  oleum  et  vestinienlum  (Eccies.  xxxix). 

Itec  omnia  sanctis  in  bona,  sic  et  inipiis  et  pec- 
catofibus  iu  mala  convertentur  (Ibid.). 

ADGCSTmUS. 

Omnis  malus  ant  ideo  vivit  ut  corrigatur,  aut  ideo 
■vivit  at  pei  illuin  boni  exerceanttT. 


UUTSES. 

Hunera  excecant  oculos  sapientum,  et  immutant 
verba  justorum  (Deut.  xvi;  Eccles.  xx;  l  Cor.  ii)> 

5AL0M0N. 

Munera  de  sinu  impius  accipil,  ut  pervertat  semi- 
tas  judicii  (Prov.  .wii). 
Non  des  alieno  honorem  tuum  (Prov.  v). 

JESVS    SIBACU. 

Donec  accipiant,  osciilantur  manus  dantis,  et  in 
promissionibus  suis  humiliaDl  voces  suas,  et  in  lem- 
pore  redditiunis  poslulabii  lempus  (Ecclcs.  xxix). 

Ubi  maiius  mulix  sunt,  claude.  Qnodcunque  Ira- 
Q  des,  numera  et  appende  (Ecclcs,  xlu). 

Daturo  vero  et  acceptum  omne  describe.  Cum  de- 
deris,  ne  improperes  (Eccles.  xli). 

AUGDSTINUS. 

Adulantur  frequenter,  quod  non  ex  voluntate  da- 
tur  :  quod  enim  ex  propria  voluiitate  prxslatur, 
cum  omni  voluntate  donatur. 

GREGORIUS. 

Tantum  crgo  esse  huroitior  quisque  debel  ex  mu- 
nere,  quantum  obl(galiorero  esse  se  conspicil  iu 
reddeiida  ratione. 

Quiergo  sacros  ordiues  tribuit,  tunc  ab  onini  mu- 
nere  manus  e.\cutit  :  quando  in  divinis  rebus  ooii 
solum  uullam  pecuniam,  sed  etiam  humanam  glo- 
riam  non  requirit. 

JOSEPHOS. 

Non  deberous  recusare  vitx  istius  munut,  quod 
dedit  iiobis  Deus, 

Si  bomiiiibus  data  rejiciamus,  .conturaeliosi  su- 
mus ;  quanto  magis  servare  debemus  quod  a  Deo 
uostro  accipiuus  ? 

CAPUT   XLVUI. 
Df  cleemosynis. 
cnaiSTOS. 
Date  eleemosynaro,  et  ecce  omnia  raunda  snnt 
vobis  (Luc.  si). 

Vendlie    qua!  possidelis,  et  date  eleemosyiiam 
(Lur.  xii). 
Facite  vobis  saccalos  qui  uon  veterascnnt,  lliesan- 
•     j„„ym  n  •■"■"  """  delicientem  in  coells,  ubi  fur  oon  aperiat» 
neque  tmea  corrurapit  (IHd.). 

EX  LI8R0  TOBIiB. 

Melius  est  fscere  eleemosynam  qaam  (hesaoros 

auri  condere  (Tob.  xii). 

Qui  faciunt  eleemosynam  ei  justitiaro,  satufabiiO'* 
tur  vita. 

PAOIDS. 

Bealius  est  darequam  accinere  (Act.  xx). 

Qui  parce  seminat,  paice  ci  meiei  (7/  C«t.  n). 

Bunum  autein  facientes  non  deficiamus  :  dum 
lempui  habemus,  operemur  bunum  ad  omnw,  nia- 
xiiiie  autem  ad  domesticos  lidei  (Galai.  \i). 

eAlOMOX. 

Redemptio  auira:ie  viri,  divilix  sux  (Prov.  xiii). 


(.79  DKFENSORIS  LOCOCIACENSIS  MONACni.  C80 

Qui  auiein  miserebilur  paupen.heatus  eril  (Pr0i.  A  grini,   cuin  illis  Chhslus  conviva   csse  noscatur. 

i.v). 


Qui  caiumiiiaiur  pauperem,  exprobrat  faclori  ejus: 
bunorat  auteui  eum  qui  miscrclur  paupcris  (IM.) 

JESUS   SIRACR. 

Conclude  eleemosyiiani  in  sinu  panperis,  et  lixc 
pio  te  exorabit  ab  uiiini  inalo  (Ecclet.  xiix). 

If;iiem  arilentcm  exstinguit  aqua,  ei  cleeiiiosyna 
resisiii  peccaiit  (Ecclet.  iii). 

Moii  est  eis  bene  qui  assiJue  sunt  inali,  ct  elce- 
inosynani  non  dant. 

Eleemosyna  viri  quasi  sacculus  cum  ipso  (Ecehs. 
xxii). 

Proptcr  mandatum  assume  paupcrem,  cl  propter 
inopiani  ejus  ne  diinittas  eum  vacuum  (Ibid.). 

l'une  tliesaurum  in  prxceptis  Altissinii,  et  prode-  " 
rii  tibi niaj;is  qunm  auruni  (Ibid.). 

Eleeino^ynam  pauperis  nnn  fraudes,  et  oculos  luos 
ne  transvcrias  a  panperc  (Eccles,  iv), 

Aniinam  esurientem  ne  despexeris,  et  ne  exaspe- 
res  paiiperem  in  inopia  sua  ^lb.d.). 

Cor  inopis  ne  afllixeiis,  et  non  protrabas  datum 
angusiianli  (Ibid.). 

Rogaliuneiii  contribulati  ne  abjicias,  et  non  avet 
las  laciem  tiiain  ab  cgeno  (Ibid.). 

Ab  inope  ne  averias   ociilos  luos  propier  iram 
(Ibid). 

Maledieentis  tibi  paupens  ia  amariludine,  exau- 
dietur  precatio  illius. 

Exautliel  auiem  eum  qui  feril  illuin  (Ibid.) 


Glgria  episcnpnrum,  paiipcribus  providere  :  igno- 
niiiiiaquc  oinDium  saccrdoluin,  propriis  siudere  di- 
viliis. 

Non  sis  vanus  cum  ffceris  i'l>-eninsynam  indigenti, 
ne^ue  te  lueliorem  ilo  cui  fencraris  a:slimes. 

CRCtORIIIS. 

Sunl  eiiim  qui  magiia  diligunt,  et  inulla  ex  bis 
qux  puBsidcnl  egenis  dislribncre  perlractant,  ut  cul- 
pns  su:is  antc  Dei  oculos  misericordix  visceribus 
rciliiiianl. 

Dum  quu.'libet  necessaria  indigentibus  d.imus,  sua 
illis  reddiiiius,  non  nostra  hirgimur. 

Tenciia  quippe  oninia  servando  amittimus,  sed 
benc  largiendo  servainus. 

Quisquis  nunc  bona  opera  indigentibus  exhibpt, 
ea  is  specialiler  iuipendit  illi  cujus  h£c  ainore  pix- 
buerit. 

ISIbORUS. 

Niilla  scelera  eleemosynis  possunt  redimi,  si  in 
peccalis  quisque  perraanserit. 

iSulla  esi  delicti  venia  ,  quando  sic  prxcedit  niise- 
ricordia,  ut  eam  sequanlur  pcccata. 

Qui  inimicum  diligit,  et  qui  iugenti  aOecium  com- 
pns.sionis  el  consolationis  imperlil,  aut  in  quibas- 
libet  nccessilatibus  consilium  adbibet,  elecmosynam 
procul  dubio  facit. 

Quamvis  quisque  sit  egens,  nullus  tamen  ande 
li  Ibual  cgenli  excusalionem  iuopix  potcsl  obtendere. 


Coiigregalioni  paiiperuui  alTabilem  iehc\lo(lb:d.).  C  l'i^i»'lo  ex  prx-ceplo  Salvaloris  eliara  calicem  aqu* 


Declina  panperi  sine  trisiilia  aurein  tiiam,  iii  per- 
licialur  propilialio  tua,  et  beiiediclio  tua  (Ibid.). 

Aiite  mnrtem  benef.ic  amico  luo,  ct  secunduui  vi- 
rcs  tuas  exporrigcns  da  pauperi  (Eccles.  xiv) 

Da  pauperi  et  accipies  :  jii.-iifica  animam  tuam  : 
anle  obilnni  tiiuin  operare  justiliam  tuain,  quoniam 
non  est  apud  inferos  invenire  cibuin  (Ibid). 

Qui  facit  niiscricordiam ,  lenerat  proximo  suo 
(Etctes.  xxix). 

Fencra  proximo  tuo  iii  tempore  necessilatis  illius 
tlbid.). 

ArCtSTISUS 

Iii  largiiate  cnim  pauperum,  non  spolia,  sed  dona 
req  'irniilur. 

Qnale  illud  muiius  cst  quod  alicr  cura  gaiidio  ac- 
cipil,  alttT  ciiin  lacrymis  aiiiillit. 

Super  qiiiid  illc  graiululiir,  ille  suspirat. 

Qujiiivis  largiaris  lunni,  incliorem  elecniosynam 
facis,  si  reddis  alienuin. 

ArK-niim  cnini  c^i  qiiod  babemus,  si  oon  compe- 
tcnlcr  eo  ntiniur  nd  salnlein, 

(laec  enim  est  apud  Douni  grala  eleomosyna  qiix 
ex  vcriiacula  cxliibelur  ^ubslanlia,  iioii  qua;  ex  (rau 
dulcnia  pra'da  triliuiUir,. 

Maluiit  sc  hua  perderc  largicndo,  quam  aliena  in- 
stituere  cunipoiioudo. 

niKROHVMCR. 

Ad  nieiKuIam  nbi  suni  religiosi  pauperes  el  pcre- 


fiigidx  pr.necipiamur  indigenii  prxbere. 

Dux  suiit  eleeinosynx  :  una  corporalis,  egenti 
dare  quidquid  potueris;  altera  spirilalis,  dimittere 
a  quo  Lcsus  fucris. 

De  rapinis  alienis  eteemosynam  facere,  non  es( 
orUtium  miseraiionis,  sed  emolumentum sceleris. 

Qui  ergo  iiijuste  tollil,  jusie  nunquam  tribuil : 
nec  alieri  beiie  pnebet,  quod  ab  alieuo  male  extor- 
quel. 

Magnum  scelus  est,  res  paupcrum  prasiare  diviii- 
bus,  et  de  snmptibus  inopum  acquirere  sapores  po- 
leniuni. 

Ne  cligas  cui  misereans,  ne  forle  pra'tereas  eum 
qiii  inereiur  accipere. 
D     Melior  est  benevolentia  quam  quod  datur. 

Qui  cuin  trisiilia  manum  purrexeril,  fructum  re- 
munerationis  ainillit. 

NoB  est  eniiu  misericordia,  ubi  jmd  esl  benevo  • 
leniii. 

Nun  aufcras  allcri,  unde  aliis  tribu.^vt. 

Nibil  proUcit«i  aliuni  inde  relicis,  uiide  aliuoi  in«> 
nem  faciti. 

CYPMAMS. 

Qui  secnndum  Dcuni  .lapiens  est,  et  eleemosynain 
facii,  Deum  credit  :  et  i|ui  babet  Udei  verilaleiu, 
servul  Dei  limorem. 

Qui  autein  limurem  Dei  servat  in  inigerationibos 
paupcrum,  Deuin  cogitat  el  bonorai. 


681 


CAPUT  XLIX. 
De  Iribulaiionibus. 


CHRISTIS. 

Ego  quos  amo,  arguo  el  casiigo  {Apoc.  iii). 

PAULUS. 

Per  mullas  tribulatioues  oporlet  nos  inlroire  in 
regnum  Dei  (Uebr.  xii). 

lu  omiiibus  tribulalionem  patimur,  sed  non  coan- 
guslamur  (Act.  xiv). 

Aporiamur,  sed  iion  deslituimur  {II  Cor.  iv). 

Persecutionem  patimur,  sed  non  derelinquimur 
(/iirf.). 

Dejicimur,  sed  nou  perimus. 

Semper  enira  moriilicalionem  Jesu  in  corpore  no- 
Mro  circumferentes,  ut  et  vita  Jesu  Christi  in  corpo- 
ribus  nostris  niauiresletur  (Ibid.). 

AUGUSTINUS. 

Qui  in  hoc  romido  Uagellari  nou  merebitur,  in  in- 
reriio  torquebitur. 

Cum  enim  a  Domino  flagellamur,  si  palienter  ac- 
cipiinus,  et  bumiliter  gratias  agimus;  si  mali  fueri- 
mus,  peccatorum  indulgeniiam  accipiemus  ;  si  au- 
tem  boni,  xternam  beatitudinem  cousequemur. 

HIERUNfHUS. 

Qui  scmel  recipit  malum  iu  vita  sua,  non  eosdem 
cruciaius  patilur  in  morte  quos  est  passus  in  vita. 

Uulluque  melius  est  stomaclium  dolere  quam 
mentem. 

Cavendura  est  vulnus  quod  cum  dolore  curatur. 

Magna  misericurdia  est,  quando  peccanlibus  tra- 
scitur  Deus. 

Medicus  si  cessaverit  curare,  desperat. 

CREGORICS. 

Divina  di^pensaiione  agilur,  ubi  prolixiora  \itia, 
xgiotatio  prolixior  esural. 

ISIDORUS. 

Revertens  enim  Deus  hominera  craciat  :  quem 
pcccaiUera  deseruerai,  flagellando  iterum  visilat. 

Ordinata  est  miseratio  Dei,  qux  prius  bic  hojiii- 
iiera  per  flagella  a  peccato  emendat,  et  postea  ab 
xterno  supplicio  liberat. 

Electtis  eniffl  Dei,  doloribus  vitae  istius  atleritur, 
ut  perfeclionem  vits  futur»  lucietur. 

Justis  temporalia  Uagella  ad  xterna  proficiunt 
gaudia  :  ideoque  et  justus  in  poenis  gaudere,  el  im- 
pius  in  prosperitate  lugere  debet. 

Neque  juslo,  neque  reprobo,  Deiis  misericordiam 
abstrahit. 

Bonos  hic  per  arfliciionera  judicat,  ut  illic  remu- 
neret  per  miserationem  :  et  malos  hic  remunerat 
per  temporalem  clementiam,  et  illic  punit  per  xter- 
nam  justitiam. 

In  hac  enim  vita  Deus  parcit  impiis,  et  tamen  non 
parcit  electis. 

!n  illa  parcet  electis,  non  tamen  parcet  iniquis. 

Quantum  quisque  aut  iu  corpore  aut  in  inente 
flagella  sustinet,  tantum  se  in  linem  remuncrari 
speret. 

PlTBOL.  LXXXYllI. 


SillNTILL.^RUM  LIBER.  C82 

A  Dum  enim  multa  dainnabilia  repiobi  commisisise 
vidcantur  despectia  Deo,  riullnemendationis  vcrbere 
feriunlur. 

Gemina  est  percussio  divina  :  una,  in  Lonam  par- 
tein,  qiia  perculimur  in  carne  ut  eineniiemiir  ;  altera, 
qua  vulocramur  in  conscientia,  ex  chaiilate,  ul  Deum 
ardentius  diligainus. 

Deus  ideo  justum  flagellat,  ne  de  jusiitia  super- 
biens  cadat. 

Flagellum  namque  tunc  delebit  culpam,  cum  mu- 
tavcrii  vitam. 

Oinnis  divina  percussio  aut  purgatio  vita;  pne^en- 
lis  est,  aut  inilium  pcenoe  sequentis. 

Nam  quibusdam  flagella  ab  hac  viia  iiichoant,  et 
in  a>leraam  percussionem  perduraiit.  Quanivis  eniin 
B  una  culpa  non  bis  percuiitur,  una  tamen  percussio 
intelligilur,  qux  hic  oxpta,  illic  perficitur  :  ul  in 
illis  qui  omnino  non  corrigunlur,  prxcedenliuin  pcr- 
cussio  flagellorum  sequentium  sit  initium  tormcnta- 
rum. 

Quibusdaoi,  secrelo  Dei  judicio,  hic  niale  est,  illic 
bene  :  scilicet  ut  duni  hic  casligali  corriguntur,  ab 
seierna  damnatione  liberenlur  ;  quibusdam  vcro  hic 
bene  est,  illic  male :  sicut  diviii  illi  evangelico  ac- 
cidit. 

Porro  qnibusdam  etliic  male,  ct  iilic  male  :  quia 

corrigi  nolcntes,  et  fl.<gellari  in  bac  vila  incipiuiit, 

et  in  seterna  passione  damnantur. 

Muriourare  in  flagellis  Dei  peccator  homo  non  de« 

_  bet,  quia  maxime  per  hoc  quod  corripitur  emen- 

datur. 

Unusquisque  autem  nunc  levius  portat  quod  pa- 
tilur,  si  sua  discusserit  mala,  pro  quibus  illi  inrertur 
retribuiio  jusla. 

Jusii  in  adversis  probari  se  cognoscaiii,  non  de- 
jici. 

Viri  sancti  plus  formiJant  prospera  quam  adversa : 
qnia  servos  Dei  prospera  dejiciunt,  adversa  vero 
erudiunt. 

Tunc  magis  sunl  Dei  oculi  super  justos,  quando 

eos  aniigi  ab  iniquis  providentia  superna  permiltit. 

Tunc  juslis  gaudia  disponunlur  xteriia,  quando 

pKcseaii  tribulalione  probantur. 

Quaiitum  enim  in  hoc  saeculo  frangimur,  tantum 

T\  in  perpeluo  soIiJamur. 

Quanlum  in  prxsenti  aflligimur,  tanlum  in  futuio 
gaudebimus. 

Si  hic  flagellis  atterimur,  purgati  in  judicio  adve- 
iiiemus. 

Semper  hic  Deus  tolerat  quos  ad  salutera  pcrpe- 
tuam  prxparat. 

Non  igitur  murmures,  non  blasphemes,  non  dicas  : 

Quare  suslineo  mala?  quia  juxta  modum  criiuinis, 

minor  est  retributio  ultiouis. 

Qui  enim  in  flagellis  murmurat,  Deum  plus  irritat. 

Qui  vero  patienter  adversa  tolerat,  Deum  cilius 

placat. 

Si  enim  vis  purgari  in  poena,  te  accusa,  et  Dei  ju- 
stiliam  laoda. 


C8:>  DEFENSORIS  LOCOCIACENSIS  MONACHI  6!it 

lnivena  qua  libi  accidunl,  absque  Dei  non  llunt  A  pailub. 

Tristiiia  qux  secunJum  Deiin)  esl,  pnciiitenliain  in 


B 


vdluntate. 

tniquoruni  polestas  supcr  teex  Dei  dalur  liceniia. 

Oinnes  qui  libi  advcrsanliir,  Dei  consilio  faciunl. 

raiienicr  leviora  porlabis,  si  graviora  fuoris  re- 
cordaius. 

Langiior  eniin  vilia  cxcoquit,  langnor  vires  libidi- 
nis  frangit. 

InGrniiias  gravis  sobriani  facil  aniinain. 

CYPRIANUS. 

Nec  dignus  est  in  morle  accipere  solalium,  qui  se 
non  cogilaverii  es5e  moriiarum. 

Innnniiatem  aniinx  infirinilaie  corporis  vlncimus. 

Scitisoc  banc  Dei  esse  ccnsuram,  at  qni  benenciis 
non  eniendatur,  vel  pbgis  sallem  resiplscat? 

EX   VITIS  PATBD». 

Melius  est  bic  persoWere  pcenas  quam  post  exitum 
vilx  hujus  in  seterno  cruciari  iga«. 
C.\PUT  L. 
De  primUiit, 

PAULUS. 

Benericeniix  autem  et    communicatioDis    nolite 
oblivisci  {llebr,  xiii). 
Talibus  eiiim  hosliis  promeretur  Deas  (Ibid.). 

SALONON. 

Vicliinx  impiorum  abominabiles  Domino,  vota 
justorum  placabilia  (Prev.  xv). 

Fili,  si  habes,  bcnefac  :  et  Deo  dignas  oblationes 
ofTer.  Memor  csto  quoniam  mors  noo  lardabit 
(Ecdes.  iiv).  C 

JESUSSIBACB. 

Immolantis  ex  iniquo,  oblalio  est  roaculala 
(Eccles.  xxxiv). 

Dona  iniquoruni  non  probal  Allissimus  {Ibid.). 

In  oblationibus  iniquorum,  nec  in  niulliludiue  sa- 
criricioriim,  propiliabilur  Deus  peccaiis  {Ibid.). 

Qui  olTert  sacrilicium  ex  substantia  pauperis,  quasi 
qui  viclimat  tiliom  in  conspectu  patris  sui  {Ibid.). 

Non  apparebis  in  conspecta  Dei  vacuus  ( Deul. 
xvii). 

Oblalio  justi  impingual  altare,  et  odor  suavilaiis 
est  in  conspectu  Altissimi  {Ecdei.  xxxv). 

Sacrilicium  justi  acceplum  est,  et  memoriam  illius 
non  obliviscelur  Dominus  {Ibid.). 

Noli  oOerre  munera  prava,  iion  enira  suscipiel  illa  ^ 
Deus  {Ibid.). 

Bono  animo  gloriam  rcdde  Deo,  et  n«n  aiouas 
prioiilias  maouuin  tuanim  (Ibid.). 

GnEGORIUS. 

Magna  purgatione  sacnlieionim  diluendx  suiit 
culpx  convicioruni. 

CAPLT  Li. 
De  tritlilia. 

CBfllSTUS. 

Amen,  amen  dlco  voIm  quia  plorabitis  et  Oebilis 
vofi,  iiiuiidus  auleiii  guudvbil  {Joan.  xvi). 

Vos  autem  contrisiabiniini,  sed  tristilia  veilra 
«erielur  in  gaudiuin 


salutem  stabilein  opcratur  {II  Cor.  vii). 

Ne  qua  radix  aniari<udinis  sur^uni  germinans  ini- 
pedial,  el  per  illain  inquincntur  muUi  {lletr.  xri) 

SALOIION. 

Cor  gaudens  exhilarat  faciem ,  in  incerore  animx 
dejicilur  spiritus  {l'rov.  xv). 

Animus  gaudens  xlatem  floridam  facil,  spiritus 
vero  Iristis  exsiccat  ossa. 

JF.SUS  SIRACB. 

Fili,  in  bonis  non  des  querelam,  et  in  omni  dato 
non  des  tristiliam  verbi  niali  {Eccles.  xviii), 

Omnis  plaga  Iristitia  cordis  est. 

Trislitiam  non  des  aninix  lux. 

Jucunditascordis,  hxc  vita  hnniinis esl  {Eceles.  iii). 

Trisliiiam  expeile  a  te,  niiilios  enim  occidil  Irisii- 
lia,  el  non  est  ulilitas  in  illa  {Eccles.  xxx). 

Cor  pravum  dabit  tristiliam,  el  bomo  peritas  re- 
sislil  illi  {Eerles.  xxxvi). 

Ad  Irisiiiiam  cnim  fcslioal  inors. 

Trislitia  cordis  fleclil  cervicem  {Ibid.). 

Non  dederis  in  tristiiiam  cot  luuro.  sed  repella 
eara  a  le  {Ecclei.  xxviii). 

ismoRDS. 

Vis  aulem  nunquam  esse  tristis  ?  bene  vive. 

Secreta  conscienlia  tristiiiam  leviler  sustinet. 

Bona  vila  gaudium  semper  habet. 

Conscientia  auiem  rei  semper  in  pcena  esl. 

Reus  animus  nunquara  securas  est. 

Sicut  veslimenlum  lioea,  et  verinis  devoral  lignuin, 
ita  tristiiia  cor  hoiniuis  exedil. 

Cor  Ixtum  bonam  valetudiaem  facit,  viri  auieiii 
trislUia  arescunl  ossa. 

CAPUT  LII. 

De  pulchritudine, 

CRRISTCS. 

Spiriius  est  qui  vlvifical,  caro  noo  pr«d<sl  quid- 
quam  {Joan.  vi). 

SALOHON. 

Fallax  gratia  et  vana  esl  pulchriludo  (Pro*.  ixxi). 

BASILIUS. 

Pulcbritudo  diligenda  esl,  fili,  qux  Ixliliam  spiri- 
talem  consuevit  infundere. 

Cviteinus  pretiosas  pulchriludioes,  ne  oiuuiura  nia- 
lorum  genera  in  nus  irrogenlur. 

Sapiens  vir  non  consideral  corporis  decorem,  sed 
animx. 

Insipiens  autem  in  carnalibus  se  delinel. 

Sapiens  mulierem  respuil  gestuosaiB. 

Slulius  autem  coiicupiseens  eam  supplanialur. 

Vir  prudeiit  ab  iinprudenti  lauliere  averlil  «culos 
suos. 

Luxiiriosus  auleni  intueus  eam,  tolvitur  ul  cera  a 
&cie  ignis. 

Deus  iion  in  corporis,  sed  iii  anliiui  pulcbriludiue 
delectalur. 

Illam  ergo  ei  lu  dilige,  in  qua  deleciaiur  Deus. 


m 


CAPUT  Liir. 

De  convmis. 

CnRBTUS. 

Cum  facis  convivium,  voca  pauperes,  debiles, 
claudos,  cascos  :  ei  bealus  eris,  quia  non  habent  unde 
relribuanl  libi  {Luc.  xiv). 

Uelribueotur  enim  tibi  in  resurreetione  juslorum. 

PAULOS. 

Sive  ergo  manducatis,  sive  bibilis,  sive  aliud  quid 
ficiatis,  omDia  in  gloriam  Dei  facile  {II  Cor.  i). 

SALOMON. 

Melius  est  vocari  ad  olera  cura  gaudio,  quam  ad 
vilulum  saginalum  cum  odio  {Prov.  xv). 

NoK  avidus  esse  in  omni  epulatione,  el  non  te  ef- 
fundas  super  omnem  escam  (Eccle$.  xxxvn) 


SClNTILLAftUM  LIBER  63S 

\     Artimus  gaudens,  SBtaien-.  floridam  facH  :  spiriJus 


vcro  uisiis  exsiccat  ossa  {Prev.  xvii). 

Risus  dolore  miscebilur,  et  extrema  gandii  luctus 
occupabit  (Prov.  xrv). 

Quasi  per  risum  stuUus  operalnr  scelos  (Proo.  x). 

Quxrit  derisor  sapientiam,  el  non  invenit :  do- 
ctrina  prodenlum  facilis  {Prav.  siv). 

Parata  sunt  derisoribus  judicia,  el  mallei  pcrco- 
tientes  stuUorum  corpora  (Prov.  xix). 

JESUS  SIRACQ. 

Faluus  in  risu  exaltat  vocem  suam  :  vir  autem  sa- 
piens  vix  tacite  ridebit  {Ecclet.  xiviii). 

AUCOSTI^tUS. 

Lttitia  sxcali  vanitas,  ciim  magna  exspeetatione 
speratur  ut  veniat,  el  non  potest  tcneri  cum  ve- 


In  multis  enim  escis  erit  infirmitas,  et  aviditas  B  nerit. 


appropinquabit  usque  ad  cboleram  (Ibid.). 

Super  meosam  non  exiendas  manum  tuam  prior, 
ne  invidia  coniaminatus  erubescas  (Ecctet.  xxxi). 

Si  in  medio  sedes,  tu  prior  illis  non  exteodas  ma- 
num  luam,  nec  priorposcas  bibere  (Ibid.). 

Si  coactus  fueris  in  edendo  inultum,  surge  de  rae- 
dio  el  vome,  et  refrigerabit  te,  el  non  addoces  cor- 
pori  tuo  inlirmitatem  (Ibid.). 

In  coDvivio  vini  non  arguasproximum,  et  non  dc- 
spicias  eum  in  jucunditate  illius  (Ecclei.  xxxi). 

Vir  respiciens  in  mensam  alienam,  non  est  vita 
ejus  iit  cogitaliooe  victus  :  alit  enim  animam  SHam 
cibis  alienis  (Eccks.  xl). 

BIERONtUCS, 


Melior  est  Iristiiia  iniqna  patientis,  quara  Ixtitia 
iniqua  facientis. 

Melior  est  ira  risu,  quia  per  risum  stulli  operan- 
tur  scelus. 

BIER0NTMU3. 

ViF  sapiens  gravitate  morum  hilaritates  froniis 
temperat. 

Si  felicitas  eluceat,  non  sis  jactans ;  s)  eaiamitas 
contigerit,  pusillanimis  non  exisias. 

Qui  temerarius  est  in  Ixiltia,  perennis  erii  ia  poena . 

CBEGORIDS. 

Pnesentia  gandia  sequuntur  perpetua  lameitta. 
Nemo  elenim  potesl  ei  hic  gaudere  cum  sceculo  , 
et  illic  rcgnare  cura  Domino. 


„ 

Ad  convivium  peccaioris  rogalus,  ad  boc  ambula  ^      Si  qiia  est  praesentis  temporis   Ixtilia,  ita  est 


iil  spirituales  invitatori  tuo  prabeas  cibos. 

BoRarum  rerum  postnlalio  est,  quando  corpus  ea- 
dem  vult  babere  qux  et  spiriius. 

CIIF.CORIUS. 

Abundare  in  conviviis  loquacitas  solct,  semper 
enim  voluptas  comitatur  epulas. 

Cum  corpus  in  refectionis  delectatione  resolvitur, 
cor  ad  inane  gaudium  rclaxatur. 

Semper  epulas  loqiiacitas  sequitnr,  cumque  ven- 
ter  reOcitur,  lingua  defrenat. 

CAPUT  LIV. 
De  riiu  et  trittitia. 

CHRISTDS. 

Deati  qui  lugeitt  nunc,  quoniam  ipsi  consolabiin- 
tur  {Matth.  v). 

Vx  vobis  qui  ridetis  nunc,  quia  lugebitis  et  fle- 
bilis  (Lue.  vi). 

PAOLCS. 

Gandete  et  perfecti  estote  {II  Cor.  xii). 

JACOBLS. 

Miseri  estule,  lugete  et  plorate,  risus  vester  in 
luctum  convertatur,  et  gandiura  in  nioerorem 
{Jacob,  IV). 

SALOMON. 

Lux  juslorura  IsetiGcat  animam  (Prov.  xv). 
Cor  gaudens  exhilarat  faciera  (Ibid.). 
In  mcerore  animx  dejicttur  spiritus. 


agenda  ut  nunquam  amaritudo  sequentia  judicii  re- 
cedat  a  uiemoria. 

ISIDORDS. 

Habeto  temperamentum  in  prospcris  :  mentern  nec 
gaudio  nec  mocrore  commutes. 
Et  ad  bona  igitur  et  ad  mala  tempera  cor  tuum.. 

BASILID9. 

Noli  dissolutis  labiis  risum  proferre. 

Amentia  namqne  cst  cum  strepitu  ridere,  sed  sub- 
ridendo  tantum  Ixtitiara  meotis  indica. 

Non  convenit  ei  qui  ad  perfectionem  nititur  jocari 
cnra  puero. 

Et  in  laetilia  parvulus,  et  vir  perfectus  in  sensu. 
I^     In  quibusdam  te  exliibc  senem,  in  quibusdam  iii- 
faniem. 

Jocus  autem  remissam  cfGcit  aniraam  negligeaient 
erga  Dei  prxcepla  :  et  tura  iiec  delicta  sua  potest  aJ 
meraoriara  revocare,  et  obliviscens  ea,  non  se  in- 
stigat  ad  pcenitentiam. 

Nullura  habebit  accessum  cordis  compunctio,  ubi 
fuerit  immoderatus  risus  ac  jocus. 

CAPUT  LV. 
De  honore  parenlum. 

CHRISTDS  ET  HOTSES. 

Honora  pairem  tuum  et  matrem  tuam,  ut  bene  sit 
tibi,  el  sis  longxvus  super  (errain,  quam  Oominus 
Deus  tuus  dabil  tibi  (Mallh.  xv,  Exod.  xx). 


GB7 


DEFENSOKIS  LOCOCIAGENSIS  MON ACHl 


688 


Palres,  iiolilo  ud  iracuiicliani  provocare  Qlios  ve- A  tis  loiigxvus  siiper  tcrram  {Ephes.  vi;  Deut.  v; 
siros,  sed  docele  iilos  in  disciplina  «t  corrcciione      Exod.  xx). 


Uoniini  {Ephit.  vi). 

Nec  cnim  debeiii  filli  parenlibus  itiesaurizare,  sed 
pareiitcs  liliis  {H  Cor.  xii). 

SALOUO.M. 

Qui  aniigit  patrcm,  et  fugil  matroMi,  ignoniiniosiis 
en  el  iii!clii  {Frov.  \n). 

Filius  su|iicns  laiiilic.it  patreiu,  filius  stulius  moe- 
etiiia  est  matris  sux  {Itom,  x). 

JHSUS  SIRACU. 

Sicut  qui  Ihesaurizat,  ita  qui  lionorificat  matrem 
suam  (ElcIcs.  iii). 

Qui  houorat  palrcra  suum,  vila  vivel  longiore 
{Ibid.). 

Qui  obedicrit  palri,  refrigeravii  matrem  (/*i<i.). 

Qui  tiincl  Dcuni,  honorat  pareutes  {Ibid.). 

Ilonora  palrcni  tuuni,  ut  superveaiat  libi  benedi- 
ctioa  Doniino  {Ibid.). 

Cenediciio  palris  iirinat  domos  Gliorum  :  male- 
dictio  auie  II  malris  oradicat  fundamenta  {Ibid.), 

Me  glorieris  in  cootumelia  patris  lui :  nun  est 
enim  tibi  gloria,  sed  conlusio  {Ibid.). 

Gloria  enim  hominis  ei  honore  patris  sui  est :  et 
dcdecus  (ilii,  pater  sine  hooore  (Ibid.). 

Fili,  suscipe  seneclam  patris  tui,  et  ne  contrisles 
eum  in  viia  illius  :  et  da  veniam  si  defecerit  sensu  , 
et  ne  spcrnas  eum  iu  tua  virtute  (Eccles.  iii). 

Eleemosyna  enim  patris  non  erii  in  oblivione 
{Ibid), 

Halx  famx  est  qui  reliaquit  patrem  :  et  esl  male-  ^ 
dictus  a  Deo  qui  exasperat  matrem  (Ibid.), 

Honora  patrcm  luum,  et  gemitus  matris  tuse  ne 
obliviscaris  :  memenlo  quoniam  nisi  per  illos  non 
fuisses. 

Relribue  parenlibus  quomodo  illi  tibi  (Eccl«s.  vii). 

HIERONVUUS. 

Bonum  est  quidem  post  Deum  amare  parentes  ac 
lilios ;  sed  si  nccessitas  veneril  ut  amor  pareutum  ac 
lihorura  Dei  aiuori  comparetur,  et  non  possit  utrum- 
qiie  servari,  tunc  in  propiiiquos  odium,  pietas  iu 
Deum  esl. 

Honora  patrem,  sed  si  le  a  vero  paire  non  separal : 
tandiu  sis  tu  saoguinis  copula,  quandiu  ille  suum  no- 
verit  Creaiorem.  , 

B\SILIl'S. 

Parentes  noslros  ut  propria  viscera  diligamus,  $1 
acccdere  nos  ad  servitutem  Christi  non  prohibuerint. 

Si  autem  pruhibuerint,  uec  sepulcra  illoruin  nobis 
debeniur. 

CAPIJT  LVI. 
De  /i/iii. 

CHniSTDS. 

Qui  amat  filium  aut  Qliaiii  super  me,  non  est  ine 
digiius  (Mattlt.  X). 

PAUIXS. 

Filii,  obediie  pareniibus  veslris  Ih  Domino;  boc 
caiiu  justuin  esl.  Hoaora  palreu),  ul  Leue  sii  tibi,  et 


SALOHON. 

Itoiius  pater  relinquit  hxredes,  fiiios  et  nepotes 
(1'rov.  xiii). 

Qui  parcit  virgx,  odit  filiuni  suuni  (Ibid.). 

Qui  aiilem  diligil  cum,  instanter  illum  erudit  (Ibid.). 

Corona  senuin  filii  lilioruiii,  el  gluria  Gliorum  pa- 
Ires  cornin  (l'rov.  xvii). 

Ira  patris  lihus  slultus,  el  dolur  malrisqux  genuil 
eum  (ibid.). 

JEIUS  SIRACU, 

Si  filii  tibi  suiil,  erudi  illos  a  pueritia  eorum  (Ec- 
cltt.  xix). 

Fiiix  si  tibi  siiut,  serva  corpus  earum,  et  non  os- 
B  teiidashilarem  faciem  tuam  ad  illas  (Ibid.). 

Ne  jucunderis  in  filiis  impiis,  si  multipliceotur 
(Eccles.  xvi). 

tie  oblecteris  snper  filios,  &i  nou  est  timor  Dei 
cumipsis(/<'ii/.). 

Melior  est  unus  limens  Deum,  quam  mille  filii 
in\p'\i(lbid.). 

Qui  diligit  filium  suum ,  assiduat  illi  flagella 
(Eccles.  xxx). 

Qui  docet  ftlium  suum,  lanJabitur  in  itlo,  et  in 
rocdio  domcsiicorum  gloriabitur  (Ibid,), 

Qui  docet  filiuin  suuui,  in  zelum  mittit  inimicum, 
el  in  melio  inimicorum  gloriabilur  in  illo  (Jbid.), 

Noii  des  filio  potestatem  a  juventute  sua,  et  oe 
despicias  cogiiaius  illius  (Ibid.). 
^      A  filiis  luis  cave,  et    a  domeslicis  luis  separare 
(Ecclet.  xxu). 

Filio  el  mulieri,  fialri  et  amico,  non  des  potesla- 
lcm  siiper  te  in  vita  tua  (Eccles.  xxxiii). 

Melius  cst  enim  ut  filii  le  rogeni,  quam  te  respi- 
ccre  in  manus  filiorum  (ibid.), 

Utilius  est  sine  liliis  mori  quam  relinqiiere  Ulios 
impios. 

Doce  filium  tuum,  el  operare  ia  illo,  ne  in  tnrpi- 
tudinem  illius  offendas  (Ecclet.  xxx). 

Nedederis  alii  possessionemtuam,  ne  fortepoBniteat 
te  (Eccles.  xxxiii). 

Super  bliam  luxuriosara  firraa  cusiodiam,  ne 
quaiido  facial  in  opprobrium  venire  inimicis  (EccUt. 

BIERONTIIIS. 

Vir  sapiens  quando  filium  suura  bonae  indolis  amii- 
lil,  non  doleat  quod  Ulem  perdiderit.  sed  gaudeal 
quod  lalem  habuerit. 

CAPUT  LVII. 
De  divilibUt  et  pauperibut. 

CHRISTOS. 

Dives  difficile  inirabii  in  regnum  cwloruin :  et 
facilius  est  cameluiii  per  foramen  acus  iniiare,  quaui 
divilem  in  regnuin  coBlorum  (Maitlt.  xix). 

DAVID. 

Paiicniia  pauperum  iion  peribil  in  «leruun» 
lEphts.ii) 


gg  SCINTILLARUM  LIBEK.  600 

Diim  superbit  impius,  incendilur  pauper  {Ibid.).  A     Bona  ei  mala,  vita  el  mors,  paupertas  ei  hoocsias, 

JACOBUS. 

Deus  elegil  pauperes  in  lioc  mundo,  divites  in 


fide,  ei  h«redes  regni  quod  repromisit  diligentibus 
se  (Jacob.  ii). 

PAULUS. 

Divilibushujus  saeculi  prxcipe  non  superbe  sapere, 
nec  sperare  inincerto  divitiarura,  sed  in  Domino  qui 
pnestat  nobis  oinnia  abundanter  ad  frueiidum  (  / 
TJIB.  vi). 

Qui  voluirt  divites  Oeri  incidunt  in  lentalionem 
et  in  laqueum  diaboli  (Ibid.). 

Sicut  egentes,  multos  autcm  locupletantes  :  tan- 
quam  niiiil  habeolcs,  et  omnia  possidentes. 

SALOUON. 

Benedictio  Domini  divites  iacit,  nec  sociabitur  eis  .' 
alOiclio. 

Non  proderunt  divitiae  in  die  ultionis,  justitia  vero 
liberabit  a  morte  (Prov.  xviii). 

Qui  conOdit  in  divitiis  suis,  corruet  (Prov.  xi). 

Cuslodilur  juslo  subsiaiitia  peccatoris  (Ibid.). 

Qui  coiigregat  thesauros  lingua  mendacii,  vanus 
est,  et  inipingeiur  ad  laqueos  nioiiis  (Prov.  xiii). 

Helior  est  pauper  ei  sufnciens  sibi,  quam  vir  glo- 
riosuset  iudigens  pane  {Prov.  xxi). 

Qui  despicit  paupereni,  exprobrat  factori  ejus  : 
et  qui  in  ruina  alterius  Ia:latur,  uon  crit  impunitns 
(Prov.  xii). 

Qui  calumniatur  pauperem,  eiprobrai  factori  ejus 
{Prov.  xvu). 


Hoiiorat  autem  Deum  ,  qui  misceretur  pauperi 
{Prov.  XI v). 
Potenlesautempotentcrtormenta  patientur  (Ibid.). 
Fortior  instat  cruciatio  illis  (Sap.  \\). 

JESOS   SIRACH. 

Noli  attendere  ad  possessiones  iniquas:  et  noa 
dixeris  :  Est  inibi  siifliciens  vita  (Eccles.  v). 

Noli  anxius  esse  in  divitiisinjnstis  :  nibil  eniin  pro- 
derunt  tibi  in  die  uUionis  et  vindicla:. 

Noli  fenerari  homini  fortiori  le :  quod  si  fenerave- 
ris,  tanquam  perditum  habe  (Eccles.  viii). 

Qiii  gloriatur  in  subsiantia,  paupcrtatem  vereatur. 
{Eciles.  xviii). 

Fili,  ne  io  multis  sint  actus  tui  eiiam  si  dives 
fucris,  Don  eris  immunis  a  delicto  (Eccles.  xi). 

Bona  est  subsianiia,  cui  non  est  peccatum  in  con- 
scienlia  (Eccles.  xiii). 

Diviiis  auleni  et  panperis  eor  bonum,  io  omni  tem- 
pnre  vullus  eorum  hilaris  (Eccles.  xxvi). 

Qui  quiirit  locupletari ,  avertit  oculum  suum 
{Eccles.  Xivji). 

BoDus  dives,  qui  invenlus  est  sine  macufa  (Ec- 
cles.  xxxi). 

Substantiae  injustormi,  .^icut  Buvius  siccabuntur, 
el  siciit  lonitruum  raagnum  ^  piuvia  pertransivil 
(EccUs.  SL). 

Cst  nequissimapaupertasin  orfcioipij  rp,-g^,  j,|,)_ 

Laborabit  pauper  iu  diminulione  1,1^5  ejus  ct  iii 
fiiic  fit  inops  (Eccles.  xxxi). 


a  Deo  sunt  (Eccles.  xi). 

Memento  paupertatis  in  tciiipore  abundanti.x , 
et  necessitatem  paupertatis  in  die  diviiiarum  (Ec- 
ctes.  xvui). 

ADGUSTIXUS. 

rius  est  pauperi  videre  ccelura  stellatum,  quam 
diviti  tectum  inauratum. 

BIERONYHUS. 

Quanlum  eoim  major  honor,  tantum  majus  pericu- 
luin. 

Cito  pelitur  insidiis  gloriosus. 

Non  laus  est  possidere  divitias,  sed  pro  Christo 
eas  coutemnere. 

SufOcii  nobis  de  prsesentibus  hujus  sccculi  angu- 
B  stiis  cogitare. 

Quid  necesse  est  sensum  ad  iocerta  ea  tendere 
qux  aut  consequi  non  possumus,  aut  cito  hiventa 
perdi  ? 

Quandiu  versamur  in  curis  bujus  sa:culi,  et  anima 
nostra  possessionum  procuratione  deviiicta  est,  dc 
Deo  libere  cogitare  non  possumus. 

CREGORICS. 

Terrena  altitudo  confunJitur,  cum  celsitudo  coele- 
stis  aperitur. 

In  hoc  sxculo  potens  quilibet  si  friictum  noo  ha- 
beat  booce  operationis,  etiam  impedimeotum  prxstat 
caeteris. 

In  populo  plug  solent  nomina  divitum  quam  pau- 
r  perum  sciri. 


Solet  enim  eorum  abundantia  tanto  magis  divino 
limore  meotem  solvere,  quanto  magis  hanc  erigit 
diversa  cogiiare. 

Ad  majorem  dolorem  mentem  commoveut  damna 
majora. 

Nunquam  quippe  gine  dolore  amittitur,  nisi  quod 
cum  dolore  possidetur. 

Quisque  dum  temporalia  ac  defectiva  sequilur, 
occasum  petit. 

Qui  vero  supcriia  desiderat,  in  oriente  liabitare 
demonsirat. 

CYPRIANUS. 

Poenam  de  adversis  mundi    iUe  sentit,  cui  Icetiiia 
et  amor  omnis  in  mundo  est. 
p     Leviter  ille  moeret  et  deflet,  quia  male  gessit  in 
Saeculo,  cui  non  poiest  bene  esse  posl  sseculum. 

ISISORIS. 

Divitesin  hac  fallaci  vita,  dum  de  potentix  gloria 
reriim  abundaniiam  gestiunt,  repentina  hora  quara 
nesciunt,  improviso  exitu  rapiunlur,  atque  absor- 
bcnte  prolundo,  cruciandl  aetcrnis  gebenua;  iocendiis 
deputaetur. 

Quauto  quisque  amplius  sxcularis  bonoris  digni- 
tate  subliraatur,  tanto  gravius  curarum  poudcraHis 
aggravatur. 

Quaiilo  quisque  curis  mundi  majoribus  occupatur, 
lanto  lacilioribus  vitiis  premilur. 

Si  enim  vix  valet  peccata  animus  devitare  quietus, 
quanio  magis  occupatioiie  sxculari  detenius  ? 


g.jl  DEFENSOUIS  LOCCCIAf.E.NSIS  MONAClll  C9i 

Qui  hoc  »xcu!o  bene  imperat,  sine  llne  in  perpe-  A     Non  esl  enim  persoaaruoi  accepiio  apud  Deuni. 
luHui  regnat,  el  lie  gloria  saeculi  hujus  ad  aiteruain 


transil  gloriam. 

Qiii  vcro  regnum  prave  exercent,  propter  vestem 
lulgentem,  et  nilorem  lapillorum,  nudi  el  miseri  ad 
inferna  torquemli  dcscendunl. 

Pro  maliiia  plebis  eiiam  reges  mutantur :  el  qui 
ante  videbantur  esse  boni,  acceplo  regno  rmnliniqui. 

Quosdam  superbos  divUes  copia  rerum  facil  ela- 

t^s. 
Non  sunt  opes  in  vitio,  scd  voluntas. 
Nam  crinien  in  rebus  non  est,  sed  in  usu  agentis. 
Bonis  bene  uuinlur,  qui  divilias  sibi  concessas  in 
rcbus  salutaribus  perfruunlur. 

Boiiis  mate  uluntur  qui  aut  jusie  pro  tenspor.ili 
lucro  judicant,  aul  allquid  boni  pro  vanae  gloriae  U 
apyetilu  raciunt. 

Malis  roale  utuniur  qui  noxias  cogiutiones  operi- 
lius  piavis  perliciunt. 

Bene  raalis  utuniur  qui  luxuriam  carnis  coiijugali 
lioneslate  resiringuni. 

Graviter  in  Deum  delinquunl  qui  diviiiis  a  Deo 
concessis  non  in  rebus  salularibus,  sed  in  usibus 
pravis  utuntur. 
Cave  honores  quos  sine  culpa  teoere  non  potes. 
Sublimilashonorum,  magnitudo  scelerum  est. 
Hoc  habet  tamen  bonum  possessio  prseseutiura 
rerom,  si  vitara  rcliciat  miscrorum;  propter  hoc 
lentalio  est  mundi  lucrum. 

Tanfoque  raajora  supplicia  in  futuro  dabunt,quan- 
lum  et  ipsa  niajora  sunt. 

Diu  eoim  cuin  rebus  nosiris  durare  non  possumus, 
qnia  aul  nos  iilas  inoriendo  dcserimus,  aul  illx  nos 
iiiorienles  deserunt. 
Poteslas  cito  ruinam  patitur. 
Nunquam  menlis  requiem  babet  qui  curis  lerren» 
se  subdit. 

Semper  requiem  menlis  habebitis,  si  ante  mundi 
curam  reliquerilis. 

Valde  rarum  esl,  ut  qui  divitias  possidcnl,  ad  re> 
quiem  tendaci. 

Est  elaiio  paupenim  quos  nec  divitise  elcvant,  et 
Toluntas  io  eis  sola  superbia  est.  Ills  etsi  opes  de- 
iuat,  propter  meDlis  tam«n  tumorem,  plus  quam 
buperbi  divites  condemDanlur. 

Potentes  si  iracundi  sunt,  vinum  non  bibant,  ne 
cuia  bibfirlnt,  obliviscantur  sapientix. 

Paucis  prxesse  nalura  dedit,  pluribiis  obiempc- 
rare. 

CAPUT  L\in. 
De  accepUoM  p«'f«i«iriMi. 

M0YSE3. 

Non  accipias  personam  nec  munera :  nulla  erlt 
dmuntia  penvonarum  :  ita  parvum  audias  ut  ina- 
giium.  (Detii.  XVI  cl  Kxod.  x). 

PAtl.Ug. 

(ilnriii  autciii  ct  p.ix  omni  operanli  bonuin,  Judaio 
|H°lmuiu  ei  Crxco  {liom.  u). 


Si  personara  honiiHis  nou  acclpil,  non  esl  perao- 
Daruin  acceptor  (Rom.  ii,  etCo/.  iii). 

Qui  limel  el  operatur  ju&iitiam,  acceptut  est  illi 
{Act.  X). 

SALOUON. 

Accipere  personara  impii,  uon  esl  boDum,.ut  de- 
ctines  a  veritale  judicii  (Prov.  xviii). 

Qui  dicit  impio :  Justus  es,  maledicent  ei  populi, 
et  delestabuntur  eum  tribus :  el  qui  arguunt  eura 
laudab.untur ,  el  euper  ipsos  veiiiel  benediclio 
(ProB.  xxiv). 

Qui  cognoscit  in  judicio  facicm,  oon  facil  beue 
(Prov.  xxvui). 

JESUS  EIBACH. 

Non  accipias  personam  ul  delinquas  (Eccles.  xlii). 

Non  resiste  contra  faciem  potenlis  ( Eccles.  iv). 

Slcut  abomiDatlo  esi  superbu  humllitas,  sic  exse- 
cralio  diviiis  in  paupere  (Ecc<e«.  xiii). 

Substantix  superbi  eradicabunlur,  et  domiis  qua: 
nimis  locuples  est,  anuulabiiur  superbia. 

UICROMYMUS. 

iCquum  jndiciura  est,  ubi  non  persoox,  sed  opera 
considerantur. 

GREGonins. 

Quid  vero  apud  Dcum  vilius  est  quam  bonorem 
apud  bomines  servare,  et  interDi  leslis  oculos  non 
limcre  ? 

ISIDORUS. 

Non  eet  persona  in  judicio  consideranda,sed  causa. 

Plusveneranlur  horaines  in  hoc  sxculo  pro  lem- 
porali  potentia,  quam  pro  reverentia  sanciitatis. 

Suspiciunt  enim  quod  magis  suul  divites :  ei  quod 
houiiaes  suiil,  omniuo  non  respiciunt. 

Causam  respice,  nou  personam. 

CAPUT  LIX. 
De  iiinere. 

CDRiSTOS. 

lotrate  per  anguslam  portam,  quia  lala  ei  spaliosi 
esl  via  qux  ducil  ad  perditioiiem,  et  multi  suiit  qui 
intrant  per  eani  (UaUh.  vii). 
Quam  angusta  esl  via  et  diriicilis  qux  ducit  ad 
r%  vitam,  pauci  suul  qui  iaveniunt  eaiu  (IHd.). 

Videte  itaqne  quomodo  cautc  aiobuleiis,  non 
quasi  insipienies,  sed  ut  tapieotes  (Ephts.  v). 

Gressus  rectot  facile  pedibus  vestris,  ut  non  clau- 
dicans  quis  errct,  magis  autem  »aueiur  (Uttr.  xu). 

SALOtlON. 

Non  delocieris  seniiiis  iwpiorum  "ec  tibi  plsceaul 
vix  malorum  (Pri^i'.  iv). 

Jiisiuruin  autmu  seuut "  1"^*' '"»  splendeni,  pro- 
cedunt  el  crescunl  '•-!"«!  «J  perfeclum  diem  (IHd.). 

Via  impiori»'  K^ncbrusa,  uesciuut  ubi  corruunl 
(Ibid.). 

((culi  lui  T>^'^  videani,  el  paipebra  lua  pnece- 
daiUgie>»U!""oM""'''0 


593  SCINTILLARIJM  LIBER.  69* 

Dirige  semriam  pedibus  tuis.  el  omnes  vi*  luK  A     In  medio  iiisensatorum  serva  verbum  temporibus 
Btabilieniur  {Ibid 


Averte  pedem  tum  a  malo:  vias  enimquse  a  dex- 
Iris  suiit,  novit  Dominus  {Ibid.). 

Uespicit  Doniinus  vias  hominis,  el  omnes  gressus 
illius  considerat  {Prov.  v). 

Iter  autem  impiorum  decipiet  eos  {Prov.  xii). 

Vir  prudens  diriget  gressus  (Prov.  xv). 

Dum  placuerini  Domino  vis  hominis,  inimici 
quoque  ejus  converientur  ad  pacem  (Proii.  xvi). 

JESUS   SIRJICU. 

NoD  ventiles  le  in  omnem  ventum,  et  uon  eas  in 
omnem  viam  {EccUt.  ix). 

Cum  audace  oon  eas  io  via,  De  furte  gravet  raala 
sua  in  te  {Eccles.  viii). 


{Ibid.). 

Ab  uno  sensato  iiihabilabitur  patria,  et  a  tribiis 
impiis  desereiur. 
Ln  prxceptis  Dei  cogilatum  habe. 
CAPUT  LXI. 
De  servis  et  dominis. 

CHRISTUS. 

Beati  servi  illi,  quos  cum  venerit  Dominus,  inve- 
nerit  vigilantes  (Luc.  xviii). 

Nemo  potest  duobus  dominis  servire;  aut  enim 
unum  odiet,  el  alterum  diliget  :  aut  uni  adbserebit, 
et  alterum  contemnet  (Matlh.vi). 

PETRIIS. 

Servi,  subdiii  estote  in  omni  timore  dominis,  non 


In  via  ruinae  non  eas,  et  non  oITeudas  in  lapides  B  unm,,,    bonjs   et    raodestis  ,   sed   etiam    discolis 


{Ecclet.  xxxi) 

ORICENEg. 

Uelius  est  enim  perfeclam  vilam  quaerenti  in  ili- 
nere  niori,  quani  nec  proficisci  quideui  ad  perfe- 
.0lionem  quserendam. 

CREGORIUS. 

Stiiltus  viatorcst  qui,  in  itioere  amcenaprata  con- 
spiciens,  obliviscitur  quo  tendebat. 

loofTenso  pede  iter  nostrum  agitur,  si  Deus  ac 
proximus  inlegra  mente  diligalur. 
CAPUT  LX. 
De  tensibus. 

CHRISTUS. 

Lucerna  corporis  tui  est  oculus   tuus.  Sioculuso 
tuus  fuerit  simplex,  totum  corpus  tuum  lucidum  erit. 
Si  aulem  neqoam,  eiiam  corpus  tuum  tcoebrosum 
erit  (Iiuc.  xi). 

PiULCS. 

Unusquisque  in   siio  sensu  abiindet  (Rom.  xiv). 

Non  ambuletis  sicut  genles  ambulant  in  vaiiilale 
Sui  sensus,  tenebris  obscuratum  babentes  intelle- 
ctuffl  (Ephes.  iv). 

JKSUS  SIRACH. 

Bonus  sensus  nsque  in  tempus  abscondit  verba 
ejus,  et  labia  muUorum  cnarrabuiit  sensum  ejus 
(Eceles.  i). 

Honor  et  gloria  in  sermone  sensati  {Eccles.  v). 

Lingua  vero  iniprudentis  subvergioesl  Ipsius  (Ihid.). 


(J  Pelr.  II). 

PAULCS. 

Dominus  aiitem  spiritus  est ;  ubi  autein  spiritus 
Domini,  ibi  liberlas  {II  Cor.  iii). 

Quicunque  sunt  sub  jugo  serviluiis,  doniinos  suos 
omni  honore  dignos  arbitrentur  (/  Tim.  vi). 

Domiiii,  quod  justum  est  et  sequum  servis  prae- 
staie,  scientes  quoiiiam  et  vos  Dominum  habetis  in 

C(X:\o{lbid.). 

llnusquisque  quodcunque  fecerit  bonum,  hoc  re- 
cipiet  a  Domino,  sive  servus,  sive  liber  {Ephes.  vi). 

SALOUON. 

Servus  sensatus  dominabilur  filiis  stultis,  et  inler 
fratres  hseredilalem  dividel  (Prov.  xvii).; 

Qui  delicaie  a  puerilia  nutrit  servuin  suuio,  po- 
stea  senliet  illum  conturaacem  (Prov.  xxix). 

JGSUS   SIRACU. 

Non  la;das  servum  operantem  in  veritate  {Ec- 
ctes.  vii). 

Servus  sensatus  quasi  aniraa  tua  dilectus  sit 
(Ibid). 

Non  defraudes  servum  luura  sensatum,  neque  in- 
ope.Ti  derelinquas  illuni  (Ecclcs.  x). 

Servo  seosato  liberi  serviuot,  et  inscius  non  ho- 
norabilur  (Eccles.  xxxiii). 

Cibaria  et  virga,  et  oiius  asino  :  paois  et  disci- 
piina,  8t  opus  servo  (Ibid.). 

Jugijin  et  onus  curvant  cervicera  duram,  ct  ser- 


Si  vidcris  sensatum,  evigila  ad  illum  (Ecctes.vi).  .f.  vum  indinant  operaiiones  assidua;  (Ibid.) 


Ex  visu  cognoscilur  vir,  et  ab  occursu  faciei  co- 
gnoscitur  sensatus. 

Nun  est  sensus  ubi  abundat  amaritudo  (  Ec- 
cles.  xxij. 

Araiclus  corporis,  et  risus  dentium,  et  ingressis 
hominis  enuntianl  de  illo  (Eccles.  xvi). 

In  labiis  Rensati  iiivenitur  gratia  (Eccles.  xxi). 

Tacitus  et  sensalus  hoiiorabitur. 

Serva  ab  insensalo,  ut  non  modesllam  babeas 
(Ibid.). 

Deflecte  ab  insensato,  et  invenies  requiem,  et  noi» 
exacerbaberis  in  stultitia  illius  (Eccles.  xxii). 

Pungens  oculiim  deduxit  ad  lacryinas  :  et  qtii  pun- 
gil  cor,  profert  sensum  (IbiJ.). 


Servo  malevolo  lortura  et  compedes,  mitte  illum 
in  operalioneni,  ne  vacet  (Ibid.). 

Si  libi  est  servus  fidelis,  sit  libi  quasi  anima  tua, 
et  quasi  fratrem  siceuin  iracla  (Ibid.). 

Si  teseris  servum  injusie,  iu  fugam  convcrtetnr 
(Ibid.). 

Laxa  manus  servo,  el  quxret  libertatera  (Ibid.). 

Melior  est  subjecta  servitus  quam  elata  liberias 
{Eccles.  xxxiii). 

In  opere  constiiue  servum  luum,  sic  enim  con- 
decet  illum  (Ibid.). 

BIERONYULS. 

Quid  majus  potest  pr%stan  servo  quam  esse  cum 
doGuno? 


1195  DEFENSORIS  LUC0CIAGENSI3  MONACIII 

Saiis  divcs  est  qui  pane  non  mdigcl.  A 

Mmiura  poleiis  est  qui  servire  nou  cogitur. 

isioonus. 
Unus  enim  Dominus  xqualiter  el  dominis  et  ser- 
Tis  fert  bxreditatem. 

C1PRIANUS. 

Qualem  cupis  erga  le  esse  Dominum,  lalis  esto 
ipse  contra  Bcrvum  tuum. 

CAPIT  LXII. 
Dt  contOTiio  bonorum  et  malorum. 


696 

Meiius  esl  habero  malorum  odium  quam  consortiuin. 
Sicul  inulia  bona  babet  communis  vila  sanclo- 
rum,  sic  plura  mala  afTerl  societas  malorum. 

CAPUT  LXIII. 
De  amicilia  et  iiiiniicitta. 


FAULUS. 

Rogamns  vos,  fratres,  ut  sublrahatis  vos  ab  omni 
frntre  ambuhnte  iiiordinate  {II  Tliess.  iii). 

Discednnt  ab  iniquilate  omnes  qui  invocant  no- 
nien  Uomini  (II  Tim.  ii).  j 

Justura  igitiir  el  valde  justum  est  separare  eum 
qui  salvari  vult  ab  eo  qui  uon  vult. 

SALOMO.N. 

Fili  mi,  si  te  lactaverint  peccatores,  non  acquie- 
scas  <:is  {Prov.  i). 

Nc  xrouleris  bominem  injustum,  nec  imiteris  vias 
ejus  {Prov.  u). 

JESUS  SIRA,CH. 

Discede  ab  iiiiquo,  et  deficient  mala  abs  te  {Ec- 
clet.  vii). 

Viri  justi  sinl  libi  convivse,  et  in  timore  Dci  sit 
tibi  gioriatio  (Ecclcs.  i\). 

PouJus  super  se  tollit,  qui  bonesliori  se  coinmu- 
nical :  el  diliori  te  ne  socius  fueris  (Eccles,  xiii). 


CHRISTUS. 

Vos  amici  mei  estis,  si  feccrilis  qux  prxcipio  vo- 
bis  (Joan.  vi). 

PAULUS. 

Finis  aatem  prxcepti  esi  cbariias  de  corde  puro, 
conscieuiia  bona  et  lidc  non  licta  (/  Tim,  i). 

]ACOISl>i. 

Amicitia  bujus  mundi  inimica  esl  Deo  (Jacob.  iv). 
Quicunqne  ergo  voluerit  esse  amicus  sxculi  hujus, 
iniiuicus  Dei  constiluelur  (Ibid.). 

SALOUO.N. 

Ne  dicas  amico  tao  :  Vade  el  revertere,  et  cras 
dabo  tibi,  cum  statim  possis  dare  (Prov.  ii). 

Ne  moliaris  amico  tuo  malum,  cum  ille  in  le  ba- 
beat  flduciam  (Prop.  iii). 

Qui  despicit  amicum  suum ,  indigens  corde  est 
(Prov.  xi). 

Amici  divitum  multi.  Causuro  tuam  Iracta  cuin 
ainico  tuo,  et  secretum  exiraneo  non  revele^ 
(Prov.  xiv). 

Siciit  qui  iniuit  lanceas  et  sagitlas  in  moriem,  sle 
virqui  fraudulenter  nocet  amico  suo  (Prov.  xxvi). 

Noii  fieri  pro  amico  inimicusproximi)  (Ibid.), 

JESCS   SIKACU. 


Quemcunque   cognoveris    observaiitem   limorem  ^.      Yerbum  dalce  mulliplicat  amicos,  et  miligal  ini- 
:   ..-•j  MiT  ,r.    .  .  1  niicos  (£«.'«.  vi). 

Si  possides  amicuin,  in  tenlatione  posside  euro, 
el  ne  facile  credas  illi  (Ibid.). 
Est  enim  amicus  secundum  tempus  suam,  et  non 


Oei,  assiduus  esto  illi  (Ecclet.  xxivii) 

AUBBOSIUS. 

Sanctomm  vita  cxieris  vivendi  norma  est. 

CREGORllS. 

Qui  cum  sancto  viro  adbxret,  ex  ejiis  assiduilate 
et  usu  loculionis  exemplum  operis  boni  accipii,  ut 
acceiidatur  in  amorem  cbaritaiis. 

Qui  alios  ad  iDiquilatem  suadendo  pertrahunt, 
in  semetipsis  miiiisierium  dxmonum  ob  iniquitatem 
suscipiunt,  quamvis  per  naturam  dxinones  non  sint. 

Sancta  enim  Ecclesia  in  carnatibus  anipla  est,  in 
spiritualibus  angiisla. 

Neque  enim  valde  laudabile  esl  bunum  esse  cum 
bonis,  sed  bonum  esse  cum  malis. 

Sicutenim  gravioris  culpx  est  inter  bonos  boiiiim  0 
iicn  esse,  ita  inimensi  prxconii  est  boiium  eliam  iu- 
ler  malos  bonum  exslitisse.  • 

ISIDORUS. 

Sicut  enim  nplandum  est  ut  boni  pacenv  babeaiil 
.id  invicem,  sic  optandum  est  ut  mali  ad  inviccin 
siiil  discnrdes. 

Ili  qui  supcrnam  patriam  desiderant,  non  solum 
maloruin  mores  sed  ct  consorlia  fugiant. 

Si  lueris  socius  conversalionis  bnnorum,  eris  ei 
virtiitis  eoruin. 

Similis  enim  simili  conjungi  solet. 

1'criculuin  vere  est  vitam  cuin  malis  ducere,  pe^ 
nicinsum  est  cum  bis  qui  pravx  volunlatis  lunl  sr- 
ciari. 


permanebil  in  die  Iribulaiionis  (Ibid.). 

Est  ainicus  qui  egreditur  ad  amicitiam.  (Ibid.) 

Esl  autem  amicus  socius  raensx,  qui  non  perma* 
nebit  iu  die  necessitatis. 

Aiuicus  si  permanserit  Gxus,  erit  libi  quasi  xqua- 
lis,  ct  in  domesticis  tuis  fideliter  aget  (Ecclet.  vi). 

A.)  ainicistuis  aitende.etab  inimicistuisseparare. 

Aiiiicus  rulelis,  proteclio  fortis  (Ibid.). 

(jui  auteni  invenit  illum,  invenit  thesanniro. 

Amico  fidell  Biilla  est  comparaiio  (Ibid.). 

Aniicus  fidelis  medicanientum  vitx  est  et  iromor' 
lalilatis  (Ibid.). 

Qui  meluunt  Dominum,  inveniunt  amicum  flde- 
lem  IJbid.). 

Non  dcrelinquas  ainicum  anliquum  :  novus  euim 
nnn  rrit  similis  illi  (Ea^cji.  i\). 

Vinum  novum  amicus  novus  :  si  velerascit,  cuin 
suavitate  bibcs  illud  (Ecclet.  xi). 

Noii  oinnuin  bominem  iuducas  in  dumum  tuam 
(Kcclet.  xi). 

Mult;c  eniin  suiil  iiisiili.r  diaboli  dolosi  (Ibid.). 

Non  agiioscitur  in  bonis  aniicus,  el  uoii  abscondi- 
tur  in  malis  inimicus  (EccUt,  xii). 

Aniico  el  inimico  noli  narraru  sensiiui  luuiii,  rl 
ki  esi  libi  delictuMi,  iioli  nudare  :  audiet  «uiin  Ir,  rt 


697  SCINTILLARUM  LIBER.  69« 

custodlet  te ;  et  qoasi  defcndens  peccalum,  odiet  te  A     Quos  chariias  juDgit,  terrarum  longitudo  non  se- 

parat. 


{Ecclet.  xix). 

Audisli  Terlium  adversus  proximum  tuum,  com- 
moriatar  iu  te,  iideiis  quoniam  non  te  disrumpet 
{Ibid). 

Corripe  amicum,  ne  forte  non  intelligat  te,  et  di- 
cat :  Non  feci  :  aut  si  fecit ,  ne  iterum  addal  facere. 

Qui  conviciaiur  aiiiico,  is  dissolvil  amiciiiam  {Ec- 
clet.  xxii). 

Ad  amiciim  etiam  si  produxeris  gladium,  non  de- 
speres  :  est  enim  regressus  ad  amicum  {Ibid.). 

Si  bumiliaverit  se  coram  te,  et  a  iacie  tua  abscon- 
derit  se,  unaiiimem  babebis  amicitiam  bonani  (Ec- 
cles.  s). 

Amicus  si  apparuerit  os  triste,  ne  timeas  (Ec- 
cles.  xxii). 

Amicum  salutare  non  confundaris,  a  facie  illius 
iion  te  abscondas  :  et  si  mala  tibl  obvenerint  per  il- 
luin,  susline  {Ibid.). 

Beatus  qui  invenit  amicum  veruni  {Prov.  xv). 

Qui  denudat  arcana  amici,  perdit  rulem,  et  non  in- 
veniet  aniicum  ad  animam  suam  {Ecctet.  xxvii). 

Denudare  autem  aniici  mysleria,  desperatio  est 
animx  (Ibid.). 

Cum  amico  luo  confirma  verbum,  et  dleliler  age 
cum  illo,  et  omni  tempore  iuvenies  quod  tibi  neces- 
sarium  est  {Ecclet.  xxix). 

Est  amicus  solo  nomiiie  amicus  {Eccles.  xxxvii). 

Non  obliviscaris  amici  tui  in  aniinotuo,et  noo  im- 
n:emor  sis  illius  in  operibus  tuis  {Ibid.). 

Qui  limet  Dominum,  habebit  amicitiam  bonara  : 
q  loniam  secundum  illum  erit  amicitia  iliius  (Ec- 

f/«.Vl). 

Secundum  virtulem  tuam  cave  le  a  proxlmo  tuo, 
ei  cum  sapienlibus  tracla  (EccUs.  i\). 

Noncredas  inimico  tuo  in  xternum  (Eccles.  xii). 

Sicui  enim  xraraentum  xruginabit  malitia  illius 
{Ibid). 

In  labiis  suis  indulcat  inimicus,  et  in  corde  suo 
insidiatur,  ot  subvenat  le  io  foveara  (Ibid.). 

in  oculis  tuis  lacryinatur  inimicus,  et  qiiasi  adju- 
vans  sulTodiet  plantas  tnas. 

Caput  suura  movebit,  et  mulia  susurrans  commu- 
tabit  vultu  n  suum. 

In  oculis  luis  lacrymatur  iniraicus,  et  si  iiivenerit 
tempus,  non  satiabitur  sanguine  (Eccles.  xii). 

Si  incurrerint  tibi  mala,  invenies  illic  inimicam 
luum  priorem  {Ibid.). 

Peccaior  lurbabit  amicum,  et  in  medio  pacern 
liabenliura  immiltit  inimiciliara  {Eccles.  xxviii). 

Non  statoas  inimicum  tuum  penes  le-,  nec  sedeat 
ad  dexteram  luam  {Ecctes.  sii). 

ADGUSTISCS. 

Malevolus  vero  aniraus  contristatur,  si  ejus  inimi- 
cus  correptus  evaserit. 

BIERO.NYMDS. 

In  amicis  enira  non  res  quaBritar,  sed  voluntas. 
Sanclus  amor  impaiientiam  non  habet,  falsus  amor 
cilo  opprimiiur. 


GREGORinS. 

Tunc  enim  veraciter  fideles  sunius,  si  quod  verbis 
proraitiimus,  opere  adimpiemus. 

Qui  enim  inimicum  gladio  noa  potest  persequi, 
persequatur  oratione. 

ISIDORUS. 

TuDC  vcre  amicus  amalur,  si  non  pro  se,  scd  pro 
Deo  ameiur. 

Qui  enim  inteniperanter  amicum  amat,  pro  se  ma- 
gis  lllum,  non  pro  Deo  amat. 

Ssepe  per  simulaiionem  amiciiia  colligiiur,  ut  qui 
non  poluit  aperie  decipere,  decipial  frauduleuter. 
Tunc  qiiisque  niagis  fil  pielati  divinaeque  justiliae 
R  conlrarius,  cuin  despicit  amicum  aliqua  adversilaie 
percussura. 

Unde  enim  adversa  procedunt,  araicus  fraudulen- 
tus  detegilur,  slatiraque  despicit  quem  se  diligere 
siinulavitt 

Aniicitia  certa  nulla  vi  excIuJiiur,  nullo  tempore 
aboleiur  :  ubicunque  se  verterit  leinpus,  illa  lirinis- 
sima  cst. 
Rari  sunt  araici,  qui  usque  ad  lineni  exislant  chari. 
Quos  enitH  aliqui  conglutinalos  charitale  habue- 
runi,  postquam  ad  culmen  honoris  venerint,  amicos 
babere  despiciunl. 

Illa  vera  amiciiia  est,  quae  nibil  ex  rebus  amici 
qusrit,  nisi  solam  benevolentiara,  scilicet,  ut  graiis 
amet  amanlem. 
C  Pleruraque  amiciiia  ex  necessilate  vel  indigenlia 
nascitur,  ut  sit  per  quem  quisque  quod  desiderat, 
consequatur. 

Ille  autera  veraciter  amicitiam  qusrit,  qui  nikil 
agendo  eani  appetlt. 

Nam  illa  ex  inopia  brevis  et  fucata,  ista  pura  a(- 
que  perpetua. 

Non  sis  levis  in  amicitia  tua,  relioe  wmper  eara 
in  Tinculo  cbaritalis. 

Qui  amicum  fidelera  perdiderit,  iiinc  senlit  quid 
boni  habueril,  postquara  habere  desierit. 

Melius  est  inimirilias  hominura  inlidelium  sobire 
perpetuas,  quam  Dei  ofleusam  amicitiis  noxiis  pro- 
vocare. 
Si  cecideril  inimicus  tuus,  noli  gratulari. 
D     Non  loeteris  super  inimici  inlerilum,  ne  superve- 
niant  in  le  sirailia. 
Qui  enira  gaudet  inimici  c.isn,  cito  incidil  in  illam. 
CAPUT  LXIV. 
De  consiliis. 

EX   ACTIS   ArOSTOLORUM. 

Si  est  ex  honiinibiis  consilium  aut  opus,  dissolve- 
tur  {Act.  v). 
Si  vero  ex  Deo  est,  non  potest  dissolvi  (Ibid.). 

SALOMnN. 

Consilium  custodiel  te,  et  prudcntia  servabii  le 
{Prov.  ii). 

Cuslodi  legem  alque  judicium,  et  erit  vila  animx 
luse,  gloria  faucibus  tuis  {Prov.  iii). 


e09  DEFENSORIS  LOCOCIAGENSIS  MONACIIi 

Via  ttulli  recta  in  ocittis  ejus  {Prov.  xir).  A 


700 


Qui  «utem  sapiens  cst,  audit  consilia  (Ibid.). 

Qui  ineuut  paeis  couttilia,  sequclur  eos  gaudium. 

Qui  auteni  agunt  cuncia  cuni  coosiiio,  aijuDtur  sa- 
pienlia  (Prov.  xiii). 

Astutiis  omnia  agit  cura  consilio  (Ibid.). 

Dissipanlur  cogiiaiiuiies  ubi  non  est  ceusilium 
(Piov.  iv). 

Ubi  vero  pliires  sunt  consiliarii ,  conGrtBantur 
(Ibid.). 

Cogiiaiiones  consiliis  confirmanlur,  et  guberna- 
culis  Iraclanda  suiit  bella  (Prov.  xx). 

Erit  salus  ubi  inulta  consilia  suiil  (Prov.  xxiv). 

Sicul  aqua  prorunda,  sic  consilium  in  ore  viri, 
sed  bomo  sapiens  exliaurict  iilud  (Ibid.), 

JESCS   SIR\CB. 


PAULUS. 

Nemo  eiiim  nosirum  sibi  vivit,  ct  nemo  sibi  lUO' 
riiur  (/{oin.  ziv). 

Sive  eniiii  vivimus,  Domino  viviinus  :  sive  mori- 
mur,  Doiiiino  niorimur  (Hom.  viii). 

SALOUON. 

Blenioria  jusli  cuui  laudibus,  et  nomen  iinpiorum 
putrescit  (Prov.  x). 
Horiuo  bomiiieiinpio,  nulla  eril  uUraspes(Pi'ov.  i). 

JtSLS   SIRACII. 

Morluo  non  prob  beas  giaiiam  (EccUs.  vii). 
Cum  lugeniibus  ambula,  uou  te  piseat  visitare  iu- 
liriiiuin  (Ibid.). 
£x  kis  enim  iii  dilcctione  versaberis  (ftiii.). 
Noli  de  morluo  inimico  gaudere,  sciens  quoniaiu 
B  oinnes  moriiuri  sumus  (Eccte*.  viii). 


Mulli  p&ciGci  sint  libi,  cousiliarius  sil  tiLi  uuhs  de 
niille  (Ecelet.  vi). 

Cum   Tatuis  ne  consilium  liabeas  (Ecclet.  vhi). 

Non  eoim  poterunt  diligere,  nisi  qux  ipsis  pta- 
ceni  (Ibid.). 

Coram  eilraneo  ne  facias  consiliura  (Ibid.). 

Non  omni  bomini  cor  luum  manilesies,  ne  forte 
auferat  tibi  graiiam,  et  convicieiur  libi  (Ibid.), 

Lingua  sapientis  qiiasi  diluvium  abiindabil,  et  con* 
silium  ejus  sicut  foiis  vila:  est  (Eccles.  xxi). 

Loramentiim  ligncum  coliigalum  in  fuQdamenio 
icdiGcii  non  dissolvciur,  sic  et  cor  confirm.itum  in 
cogiiaiione  consilii  (Ecclet.  xxii). 

Facienii  nefiuissimuin  consilium,  supcr  ipsum  dis- 
solvelur,  et  nou  agnoscel  unde  veuiat  iili  (Ec- 
eles.  xxvii). 

Sine  consilio  nihil  facias,  et  posl  factum  non  poe- 
nitebit  (Eccles.  x.\xii). 

Azelaniibus  tc  abscondeconsilium  (Eccl.  xxxvii). 

Cum  viro  religioso  iracta  de  sanctilate,  el  cuiu  ju- 
slo  de  juslitia. 

Cor  bonum  consilia  statucl. 

Aute  omnem  actum  tuuni  consilium  stabile  sil. 

CRECORIIS. 

Consiliatorcm  aniinus  inliabilat ,  qui  dolens  de 
prxsentibus  ad  xterna  festinat. 

ISIUORUS. 

Ante  faclum  cogita,  anle  tempus  meditare  diii, 
qiiid   vis  Agere  diu  exquire,  proba,  el  sic  facies :  j. 
cuin  tliu  cogilaveris,  lunc  fae  quod  probaveris. 

BASILICS. 

In  omni  opere  quod  cogilas  faccre,  primiim  co- 
giia  Ueuin,  et  si  secdhduin  Deum  est  quod  cogilas, 
diligenter  cxamina  :  el  si  est  reClum  coram  Deo, 
pcrlico  illud ;  si  vero  perversum  fuerit,  nec  etiam 
iiicipe. 

CAPIT  LXV. 
Pe  defunclis. 

CHHISTUS. 

Slultc,  liac  nocle  aiiiina  lua  egredietor  a  te ;  qux 
aulcui  parasli,  cujus  criiiit  (Luc.  xii)? 

JOAMMS. 

Beali  uiorliii,  qul  in  Doniino  inoriuntur  [Apoc.  \i\). 


Oinnis  polenlatus  bfcvis  viia  :  brcvem  languorem 
prjBCidil  medicus  (Ecclet.  x). 

Sic  et  rex  hodie  esi,  et  cras  niorielur  (tbid.). 

Cum  enim  morilur  bonio,  hxredilabit  serpeiiles,. 
et  bestias  ct  vermes  (Ibid.). 

Modicum  plora  super  mortuum,  quoniam  rcquic- 
vil  lus  ejus.  in  tempore  exitus  lui  distribue  bxredi- 
taiem  tuam  (Ecclet.  sxii  el  xxziii). 

Fili,  in  morluum  produc  lacrvmas,  et  quasi  dira 
passus  iacipe  ploraie  (EccUs.  xxxvm). 

HIERONVIIDS. 

Qui  in  hoc  tempore  moriiur,  non  tani  plangendus 
esiquod  hac  luce  carueril,  qiiam  coiigratulandus  est. 
quod  de  tanlis  malis  evaserit. 

CnEGURUIS.- 

Sicut  electos  bealiludo  Ixiilicat,.iiacredi  necesse 
est,  quia  die  exitussui  igiiis  reprobos  exurai. 

Tunc  maligni  spiriius  egredieiUe  anima.  sua  oper* 
requiruut :  tunc  niala  qux  suascruiit,  replicant,  ui 
seoum  eam  ad  lormenl-i  irabaut. 

ISIDORCS. 

Iniquus  post  moriem  ducilur  cruciandus,  juslus 
vero  dormil  post  laborem  securus. 

El  si  pietas  pro  defunctis  Gcri  habeatur,  Gdes  la- 
men  pro  ipsis  lugere  veiat. 

ilii  enini  dcplorandi  suiit  in  inorte,  quos  miseros 
iiiferiuis -ei  tiac  viia  recipil,  nou  quos  ccclestis  aula 
Ixiilicans  incliidit. 

JOSEPHUS. 

Nemo  poterit  recusare  eveWui»  qiioni  vel  casus 
inlulerii,  vel  Dei  volunias  siguaveiil. 

CAPUT  LXVL 
De  Dei  consilio, 

GHRISTVS. 

Non  potest  homo  a  se  accipere  quidquaro,  nisi 
fuerit  ei  dalum  de  cwlo  (Joan.  iii). 

Noii  dinioile  salvareesi  Domino,  vel  i»  muliis,  vcl 
in  pauci»  (/  Reij.  xiv). 

l'\tlLtS. 

Omiies  eniiii   peccuveruui  el   tftui  gloria    D«i 
{Rom.  iii). 
Si  Deus  pro  uobis,  quis  coiilrj  ito»  i/tam    vut)* 


4 


701 


SCINTILLARUM  LIBER. 


702 


Igiiur  non  volenlis,  ne((Ue  currenlis,  sed  est  Dei  A  canos  invenies  sapleniiam  {Ecctes.  vi). 


misereiitis  {Roin.  ix). 

SALnUOK. 

Habe  Oduciam  in  Domiiio  Deo  luo  {Prov.  iii). 

Ne  pavea«  repenlino  lerrore ,  ad  irruenles  liiu 
potenlins  inipiorum  {hid.). 

Dominus  erii  in  laiere  tuo,  et  custodiet  pedem 
tuum  ne  capiaris  {Ibid.). 

Erudiius  ia  verbo  reperiet  bona  :  el  qui  iii  Do- 
iiiino  sperat,  bealus  esl  {Prov.  xvi). 

HIERONTUUS. 

Felices  sunt  quibus  Deus  spes  est,  et  oinne  opus 
operaiio. 
Absque  notilia  Creatoris  sui  homo  pecus  est. 

GREGORICS. 

Deus  qui  imperfeclorum  desideria  dignalur  inilara- 
mare,  eos  quandoque  ad  imperfeciionem  roborat. 

ISIDORUS. 

In  emni  opere  tno  Dei  auxilium  posce. 

JOSErHDS. 

Necesse  est  adesse  divinum,  ubi  humanum  cessat 
aiixilium. 

CAPUT  LXVII. 
De  senibus  ci  juvenibus. 

CDRISTIS. 

Sinite  parvulos  venire  ad  me,  et  ne  proliibueritis 
cos.  Talium  est  eniin  regnum  ccelorum  {Slatlh.  xix). 

Ainen  dico  vobis,  nisi  conversi  fueritis,  el  efficia- 
miiii  sicut  parvuli,  noii  iblrabilis  in  regnum  coclo- 
rum  (Maitli.  xviii). 

PAILLS. 

Seniorem  ne  increpaveris,  sed  obsecra  ul  palrcm, 
juvenes  ut  firatres  (/  Tim.  v). 

Juvenilia  auiem  desideria  fuge  (//  Tim.  u). 

Sectare  vero  justiliam  (Tim.  ii). 

Senes  sobrii  sint,  pudici,  prudentes  :  saoi  in  fide, 
dileclione  el  patientia  {Ibid.). 

Nolite  pueri  effici  sensibus ,  sed  malitia  parvuU 
estute,  sensibus  autem  perfecli  estole  (/  Cor.  iv). 

SALOMOS. 

Senectus  enim  venerabilis  est  non  diuturna,  neque 
numero  annorum  coinpatata  (Sap.  iv). 

Cani  sunt  autem  sensus  horaiiiis,  el  setas  senectu- 
tis  vita  immaculala  placens  Deo  {Ibid.). 

Adversio  parvulorum  inierficiel  eos  {Prov.  i). 

lolelligite  parvuli  astuiiam,  et  insipientes  animad- 
vertile  (Proti.  viii). 

Relinquite  infanliam ,  et  vivite ,  et  ambulate  per 
vias  prudeniix  (Prev.  ix). 

Ex  siudiis  suis  intelligil  puer,  si  munda  sunt  et 
rccta  opera  ejus. 

Corona  dignitatis  senectus,  qux  in  viis  justitix  re- 
perielur  (Proi'.  ivi). 

Exsultalio  juvenum  fortitudo  eorura,  et  dignitas 
senum  caniiies  {Prov.  xx). 

JESDS  SIRACB. 

Qiue  enim  in  'joventute  non  congregasli,  quomodo 
invenies  ea  in  seiiectnle  ? 
f  ili,  a  juTentute  excipe  dociriuam,  et  usque  ad 


Corona  senum  inulla  peritia,  el  gloria  eorum  ti- 
mor  Domioi. 

Fili,  in  vita  tua  tenta  animam  tuam  :  et  si  fuerit 
neqiiam,  non  des  illi  potestatem  :  non  eiiim  omnibus 
omnia  expediunt  {Ibid.). 

GREGORIUS. 

Quoadusque  eniin  infirnii  sumus,  continerenosmet- 
ipsos  debemus,  ne  dum  bona  terrena,  qux  citius 
oslendimus,  aniillamus. 

BASILIUS. 

In  quibusdam  te  exliibe  senem,  in  quibusdara  in- 
fjniein. 
Perfectus  enim  dicitiir,  non  qui  in  xtate,  sed  in 
g  seusu  perfecius  est. 

Non  tibi  obest  puerilis  xlas,  si  fuens  mente  per- 
fectus  :  nec  semel  proderit  xtas,  si  fueris  parvulus 
sensu. 

CAPLT  LXYHl. 
De  eonlentione. 

rAULtlS. 

Cum  enim  sil  inter  vos  zelus  et  conlentio ,  nonne 
carnales  eslis,  et  secundum  hominem  ambulatis 
(/  Cor.  iii)  ? 

Nolite  verbis  contendere,  ad  nibilum  eiiim  est 
utile,  nisi  aJ  subversionem   audier.lium  (//  Tim.  ii). 

Oportet  bjereses  esse,  ut  et  qui  probaii  suui,  ma- 
nifesii  fiant  in  vobii  (/  Cor.  xi). 
ri      Haerelicum  hoiiiinem  post  unara  aut  alieratn  cor- 
reptionera  devita  {Til.  iii). 

SALOMON. 

Inter  superbos  semper  jurgia  sunt,  scniper  jurgia 
qua>rit  malus  {Prov.  xvii). 

Angelus  autera  crudelis  niittclur  contra  eirm 
{Ibid.). 

JESUS  SIRACU. 

Non  litiges  cura  bomine  potente,  ne  forc  incidas 
in  manus  illius  :  nec  cum  bilingue,  ut  non  slruas  in 
illius  ignem  ligna  {Eccles.  viii). 

EX   LIBfiO  CLEMEiSTIS. 

Hoc  qajeranins,  quod  libenter  agere  oportet. 
Nam  si  exiguum  hoc  viix  tempus  permanens,  oc- 
j.  cupemus  inutilibus  qusestionibus,  inanes  sine  dubio 
et  vacui  pergemus  ad  Deum,  ubi  judicium  operuin 
nostrorum  Uct. 

GREGORIDS. 

Omnes  hserelici  dum  Deum  delendere  aiiuntur , 
offendunt. 
Ilxreticorum  sacrificia  acccpta  esse  Deo  nequeunt. 

JSIDORtS. 

la  nuUa  causa  coulendas ,  quia  contenlio  litem 
parat. 

Contenlio  rixas  gignit. 

Conleniio  fauces  odiorum  accendit. 

Contentio  concordiam  rurapit 

Sicui  ioslruere  solet  concordia ,  iia  contentio 
destruit. 


ns 


DEFENSORIS  L0C0CIAGKNSI3  MONACIir 


CAPUT  LXIX. 

De  curiotUate. 


CHnlSTUS. 

Neininem  conculialis,  neque  calumniam  facialis 

{Luc.  iii). 

Noii  slabit  le^lis  unus  conlra  aliquem,  quidqiiiil 
illud  peccati  el  facinoris  fueril  (Deiit.  xix). 

Sed  iii  ore  duonim  aui  trium  lesiium,  stabil  omne 
verbum  (Deut.  xvn), 

SALOMON. 

Qui  autem  investigator  malorum  est,  oppriinetur 
{Prot.  xi). 

]ESl'S  SlRiCH. 

In  snpervacuis  rebus  noli  scrutari  st-nsum  tuum 
mullipliciier  :  non  est  tibi  necessarium  ea  qus  suiit  B  falsos  lestes, 
abscondita  videre  oculis  tuis.  De  re  ea  qua;  te  iioa 
molestat,  ne  certaveris  (Ecclet.  iii). 

iCGOSTIMUS, 

0  quam  irreprehensibiles  esse  poteramus,  si  tam 
diligenter  noslra  vitia  caveremus,  sicul  scrutaraur 
aliena. 

Sed  hinc  est  quod  nostra  obliviscunur,  dum  aliena 
Bcrntamur. 

BIGRONTUCiS. 

Qni  proficere  slndet,  non  consideret  quod  raalum 
alii  ficiant,  sed  quod  bonuiu  ille  facere  debeat. 

Conimittere  igitur  caveat,  qui  reprehendere  vult. 

SurBcit  nobis  de  prxsentibus  hujus  sseculi  angu- 
stiis  cogiiare.  ^ 

Quid  necesse  est  sensum  ad  incerta  et  futun  exten-  ^ 
dere?  qux  aut  consequi  non  possumus,  aut  cito  in- 
venla  perdimus. 

Qui  ergo  de  futuris  nos  cogitare  prohibuit,  con- 
cessit  corare  de  prxsenlibus  propler  humanx  vitse 
fragiiiiatcm. 

Sufiicii  nobis  contra  roaliiiam  hujus'  sxculi  prx- 
seiis  habere  certamen. 

AMBROSIUS. 

Tandiu  enini  quis  peccaia  sua  qux  cognoscii  flere 
dcbet,  quaiidiu  curiose  aliena  considerat. 

Quod  si  mores  suos  ad  seipsura  conversus  aspici»t, 
non  requirit  quod  in  aliis  ipse  specialiter  reprciien- 
dat,  sed  de  seipso  quod  lugeat. 

GREOOHIDS. 

Nos  ergo  tantum  niiniis  debemus  aliena  corda  au- 
daciter  reprehcnderc,  quantum  non  possuinus  visu 
nostro  alieiix  cogilationis  tenebras  illuslrare. 

Nec  profeclo  diluere  alien»  delicta  valet,  qucm 
adhuc  piopria  devastant. 

isiDonus. 

De  nialo  alieno  os  tuuin  non  coinquincs. 

Vitia  tua,  nnn  aliena  attende. 

De  tua  igiiurcorrectione  esio  sollicilus. 

De  tua  igitur  salutc  et  cineiidutiunc  eslo  atlenliis. 

Qiiud  ad  (c  noii  perlinvt.  iioli  iiiquirerc. 

Quod  intcrse  loquuiitur  bomines,  cogiiosccre  nun- 
quain  desitleros. 

^uli  quxri.'ie  quid  quisque  dicat  vcl  facial.  Evita 


714 

A  curiositatem,  omille  eiirara  qux  ad  cautam  tDam 
non  pertinet. 

Curiositas  periculosa  prxsumptio  est. 

Hulti  aliorum  viiia  disceriiuiU,  sua  non  aspici«nt: 
ei  cuin  ipsi  maxiniis  criminiiius  tciieantur  obnoxii, 
niiniina  peccata  fratribus  non  diiiiittunt. 

Sxpe  adversa  in  aliis  indicamus,  qux  in  nobis  no- 
civa  esse  minus  sentimiis. 

Facilius  vilia  uniusciijusqjie  quam  virtules  inlen- 
dimus, 

Non  quid  boni  quis  gesserit  agnoscere,  sed  quid 
mali  gesserit  perscrutaraur. 

Crit  autem  ille  apud  Deum  condemnatus,  qui  ad- 
versus  innocenlem  falsuin  testimonium  vel  dicit, 
vel  diceniibus   credit.    Lnprobi  judiees  opponunC 


D 


CAPUT  LXX. 
De  mantuetit  et  timoratit. 

CBRISTUS. 

Discite  a  me  quia    mitis  sum  et  bnmilis  confe- 

(JfflH/l.  V). 

Beati  raites,  quoniam  ipsi  possidcbuntterraro, 

PAULDS. 

Corripite  inquietos.cousolamiui  pusillanimes,  om- 
nein  ostendentes  maiisuetudinem  ad  omnes  homi- 
nes  (Tlieti.  v). 

SALOMON. 

Ulusores  Domiiius  deridet,  roansuelis  dabit  gra- 
liam  (Prov.  iii). 

Qui  mullis  ei  dissolutus  est  in  opere  suo,  frater 
est  sua  opera  dissipantis  (Prov.  xviii). 

Ciim  eiiim  sit  liinida  nequitia,  dat  testimonium 
condemnationis  (Sap.  xvii). 

Semper  enim  prxsumit  sxva  turbata  conscientia 
(Ibid.). 

JESUS  SIRACB. 

Homo  liuguosus  ct  tenierarius  in  verbo  suo  odibi* 
lis  est. 

Al'GUSTINUS. 

Cum  sint  bomincs  per  iniquitatem,  inferiores  s» 
pulant  oninibus  lioniiuibus. 

Mansuetudo  non  ex  vuluntate,  sed  ez  natura  ho- 
n>inum  venit. 

■n  mansiietudine  opera  tua  perflce,  et  supra  ho- 
niiinini  gluriain  diligcris. 

Ksto  niansuctus  ad  iiitelligenduinverbuin,  ut  iiitel- 
ligas  :  et  cuni  sapicniia  prufer  veruin  respunsuin. 

Fili,  in  inansuetudine  seiva  auiinam  luam,  ei  da 
illi  honorem  secunJuin  inerituin  suum. 

lURROMVMlS. 

Sicut  eniiu  civilas  dirupta  et  non  circuiuJata,  ite 
est  vir  qui  non  cuni  con«ilio  aliquid  agii. 

GHKCORIIS. 

Iii  leciiiudiiie  justitia,  iu siuiplicitate  uiansueiud» 
ligurutur. 

Sajpe  eniin  qui>que  niinii  nuusiieiudini  siuien», 
siiltjcilorum  vitia  aspicil,  aiquo  h.io  per  fcrvorow 
icli  voriigcrc  uoj;ligit ;  nuciu   iii  ei»  iTudel.Ur  u«« 


705  SCINTlLLiVRUM  LIBER 

cnrrigendo  muUi|)I!cat,  ruque  ul  ejus  leuitas  sibi  A 
sit  uoxia,  et  subjeciis  inirviica. 
isiponus. 
Nequid  ultra  leiiiter  agas.iie  lemere  aliquiil  racias. 

CVPBUNUS. 

Docibilis  autem  ille  est  qui  est  ad  discendam  pa- 
tieDtiam  bumilis  et  mitis. 

BASILICS. 

Levilasciiiiit  semper  laudari,  sicut  navis  jactatur 
absque  gubernalorc. 

Sicut  jactalur  a  fluclibiis,  ita  et  levis  circumfer- 
tur  inslabilis  per  onines  actus  suos. 

EX  VITIS    PATRUM, 

Mansuetum  diligit  Domlnus,  turbulentum  aulem 
repellit »  se 


706 

JESUS  SIRACR. 

Judexsapicns  judicabit  populum  suum,  et  civita- 
tes  inbabitabuiilur  per  seosus  prudentum  {Ecet.x). 

Eximia  dona  excxcant  oculos  judicum  (Eccl.  ii). 

Rectorem  posui  te  dicic  Dominus,  noli  extoUi 
[Ecclct.  xxxii). 

l''sto  in  illis,  quasi  unus  ex  illis  (Ibid.). 

Regimm  a  genle  ingentem  transferiur,  propler  iu- 
justitias,  et  injurias,  et  contumelias,  et  diversos  do- 
los  (Ecctes.  x). 

Sedes  ducum  superborum  deslruxit  Deus ,  et  se- 
dere  Fccit  miles  pro  illis  {Ibid.). 

HIERONYMUS. 

Non  Ixlificemur  ad  laudes  bumanas,  nec  vitupe- 
rationes  corura  expavescaraus. 


Sicut  enim  lucifer  in  coclo,  el  sicut  felix  in  para-  B      y^^^  g^l^^  placere  curantes,  minas  hominum  pe^ 


diso,  sic  in  anima  initi  niens  pura. 

Quantuin  enim  quisque  in  lenitate  ac  palieulia 
cordis  fueril,  tantum  in  cordis  puriiate  proliciet. 

EUSEGIUS. 

Bestiarum  feritas  Dei  viriuie  mansuescit. 
Ilumanaverorabies  nec  ferarummitescitexemplis. 

josEpans. 
Inconsulta  temeritas  nescit  consilium  exspectare 
ducis. 

CAPLT  LXXI. 

De  rcctoribui  sive  judicibus. 

CBRISTUS. 

Nulile  judicare,  nt  non  judicemini  (Maith.  vu).        _ 

In  quo  enim  judicio  judicaverilis,  judicabimini 
(Ibid.). 

El  itt  qua  mensura  mensi  fueriiis,  eadera  remelie- 
turvobis  (Ibid.), 

Nolile  judicare  secundum  faciem,  sed  justum  ju- 
dicium  judicate  (Joan.  vii). 

MOVSES. 

Jusie  quod  justum  est,  persequeris  (Deut.  vi). 
nuLus. 

Non  ergo  amplius  judicemus  invicem,  sed  hoc  ju- 
dicate  magis,  ne  poiiatis  offcndiculum  fratribus  vel 
scandalum  (liom.  xiv). 

SALOMON. 

Jusiitia  rectorum  liberabit  eos,  et  in  insidiis  suis 
capienlur  iniqui  (Prov.  xi).  D 

lyoviijuslusaniinasjumeutorum  suorum(Prov.  xii). 

lu  mulliiudine  populi  dignitas  regis,  el  in  pauci- 
tate  plebis  ignoraiiiia  principis  (Prov.  xiv). 

In  bilarilate  vultus  regis  vita ,  ei  clementia  ejus 
quasi  serolinus  imber  (Prov.  xxviii). 

Propter  peccata  terrx,  mulii  principes  ejus. 

Aufer  rubiginem  de  argento,  el  egredietur  vas  pu- 
rissimum  (Prov.  xxv). 

Aufer  irapietalem  de  vullu  regis,  et  firmabilur  ju- 
stitia  ibronusejus  (/61^.). 

Dux  indigens  prudentia ,  multos  opprimit  per  ca- 
lumniam  (Prev.  xxviii). 

Rex  justus  erigit  terram,  et  homo  durus  destruet 
eam  (Ptov,  xxix). 


nitus  non  timcanius. 

GREGGRICS. 

Non  morientem  quippe  mortificat,  qui  justura 
damnat;  et  noii  victnruiu  vivilicare  nilitur,  qui  reum 
a  supplicio  sulvere  conatiir. 

ISIDORUS. 

Qui  recte  judicat,  et  prxinium  inde  remuneraiio- 
nis  exspectat,  fraudein  in  Domiiio  perpeirat :  quia 
justiliam,  quam  graiis  impartiri  debuit,  acceptione 
pecuniae  vendil. 

Omnia  quippe  primum  quxre,  ut  cum  justitia 
deiin'.as. 

Nullura  coiideinnes  ante  judicium. 

Aiite  proba,  et  sic  judica. 

Non  euim  qui  accusatur,  sed  qui  conviucitur, 
reus  est. 

CAPUT  LXXII. 
De  simpticilaie. 

CBRISTUS. 

Estote  prudentes  sicit  serpenles,  et  simplices  sic- 
ni  columbx  (ilattli.  x). 

uoTsrs. 

Ilomo  delicatus  et  luxuriosus  valde  invidebit  fra- 
tri  suo  (Deut.  xxviii). 

PAULCS. 

Bonum  auiem  facienies  non  deliciamus,  tempore 
aulem  suo  metemus  noii  deficientes  (Cat.  vi). 

SALOMdlN. 

Simpliciias  jujiorum  diriget  eos,  et  supplantaiio 
perversorum  vastabil  illos  (Prov.  xi). 

Justitia  simplicis  dirigit  vinm  ejus,  et  in  irapietale 
sua  corruet  impius  (Ibid.). 

Innocens  credit  omni  verbo. 

Qui  decipit  justos  in  via  niala,  in  interitu  suo  r.or- 
ruet,  et  simplices  possidebunt  boua  ejus  (Prov.  viii). 

Viri  sangoinum  oderunt  simplicem ,  justi  auiem 
quxrunt  animam  ejus. 

BIERONTJIUS. 

Sancla  rusticiias  sibi  soli  prodest,  et  quantum 
sedilicat  ex  vilje  merito  Ecclesiam  Chrisii,  tantura 
nocet  si  desirueniibus  verilaiein  non  resistat. 

In  servo  Dei  non  corporis  cullus,  sed  aninix  vigor 


707  DEFENSORIS  LOCOCIAGENSIS  MONACHI 

qiixritur,  qui  carnis  innrmitate  sil  rortior,  necrus-  A      A  Dco  est  oinnis  medela. 


70S 


ticus,  sed  tantum  simplex. 

Multo  melius  esl  nohis  impcrrectis  rasticitatem 
sanitam  liabere,  quam  eloquentiam  peccatriccm. 

Venerationi  babenda  cst,  non  verbosa,  sed  saocta 
rusticiias. 

Fabrica  spiritualis  est  fides  llfm.i  in  corde,  galea 
talutis  in  rapitc. 

Signum  Clirisli  in  fronlc. 

Verbum  verilatis  iii  ore,  bona  in  mente  voluntas. 

Bilectio  Dei  in  pectore. 

Prucincta  castilas  in  ardore. 

Honestas  in  aclione. 

Sebrietas  in  consueiudine. 

Slabilltas  in  bonitate. 

Patientia  in  tribulatione. 

Spcs  in  Creatore. 

Anior  vitcB  setornse. 
.  Perseverantia  usque  in  finem. 
cnEGORius. 

Si  nostra  intentio  apud  Deum  simplex  fuerit,  in 
ejus  judiclo  nostra  actlo  lenebrosa  non  crit. 

Qui  cauti  esse  per  reclitudinem  nesciunt,  nequa- 
quain  innocenies  persistere  per  simplicilatem  pos- 
Eunt. 

Sancla  electorura  Ecclesia  simpliciiatis  sux  et 
rectitudinis  vias  cuslodit, 

Oportet  ut  io  zelo  quo  quis  rervet,  sit  eliam  lem- 
perans :  oe  si  plus  ferveat  quam  oportet,  perdat 
justiliam,  cujus  servare  moderamina  Ignorat. 

Socpe  enira  cum  quis  iracundlx  siimulis  victus,  ^ 
contra  delinquentes  zelo  ulcisrendo;    jusiiiix  plus 
quam  nece°se  est  inflaramatur,  justitix  liniitem  iii 
altione  transiens  agil  crudeliter  quod  se  agere  juste 
suspicatur. 

isiDonus. 

Sit  in  gressu  luo  simpliciias,  uibil  lenilalis  in  pro- 
gressu  tuo  appareat. 

Animus  enim  in  corpnris  habitu  appareat 

Gestus  corporis  signura  est  mentis. 

Corporis  gestu  animus  prodilur. 

Inccssus  tuus  alterum  non  oOendat. 

BASILIHS. 

Deus  eniin  noii  verborum,  sed  cordis  inspector  esl, 
et  diligit  eos  qui  in  simplicitate  cordis  serviunl  ei. 

EusEmus.  D 

Ea  qux  apuJ  homines  despecta  sunt  et  in  con- 
lempiu  habeniur,   in  magiia  gloriasunl  apud  Deum. 

Charitas  Dei,  qiia;  fragilia  sunl  per  naturam,  per 
graliam  facit  essc  lirmissiina. 

CAPUT  LXXHI. 
De  medici». 

CUItlSTOS. 

Non  est  opus  sanis  medico,  sed  male  habentibus 
{Luc.  iii). 
Uedice,  cura  teipsum  prius  {Lue.  iv). 

JKSIISSIHAbH. 

ilonora  medicuin  proplcr  necessiiateiii ,  etenim 
lllf  m  creavit  Aliissimus  {Eccl  i.  xxxvii»). 


Disciplina  inedici  exaltabit  capul  lp<«aS,  el  ia  con- 
spertu  magnoruin  rollaiidabilur  {lliid.). 

Uiigueiitarius  faciens  pigmenta  suavilatis  ei  Uiictio~ 
nis  confert  saiiilalem.  {ibid.) 

Oa  lociim  medico,  elenim  illum  creavii  Domlnus 
{IbiJ.). 

Et  non  discedat  a  le,  qiiouiam  opera  ejus  sunt  ne- 
cessaria  {Ibid.). 

Qui  dcl.nquit  iii  conspectu  ejus  qui  fecil  illuin, 
incidit  in  manus  medici. 

CYPRUNVS. 

Aperieiidum  vulnus  est  et  secandum,  el  putrami- 
nibus  amputaiis,  roedela  foriiore  ciirandum. 

Vociferetur  et  claniel,  licel  cl  couqueratur  jegcr 
B  impatiens  per  dolorem  ;  gratias  aget  poslmoduin, 
cum  senserit  sanilalera. 


CAPUT  LXXIV. 

De  ligatione, 

CBRISTDS. 

Quodcunque  ligaveris  super  terram,  erit  ligatum 
et  in  coelis  {Mauh.  xvi). 

Non  suscipies  vocem  mendacii,  nec  jungas  ma- 
num  luam,  et  pro  impio  dicas  falsum  lesliiuonium 
{Exod.  xxiii). 

GltECOIIIDS. 

Quos  oninipotcns  Deus  suscilat  per  compunctionis 
graiiam,  illos  pastoris  sententia  absolvet. 

IUos  nos  debemus  per  pasloralem  autoritalem  sol- 
vere,  quos  auctorera  nosirum  cognoscimus  per  sus- 
cilantem  graliim  vi^ilicare. 

Sub  magno  moderaraine  p.istores  Ecclcsix  velab- 
solvere  siudeant,  vel  ligare. 

Utrum  juste  an  injuste  obliget  paslor,  pastoris  la- 
men  sentcntia  gregi  limeiida  esl :  ne  hlc  qui  subesl. 
et  cum  injuste  forsilan  ligalur,  ipsara  obligatioMis 
sux  sentenliain  ex  alia  culpa  mereatur. 

Pasior  ergo  vel  absolvere  indiscrete  timeal  vel 
ligare. 

Is  autero  qui  sub  manu  pastoris  e^t,  ligari  limeat 
vel  injuste,  ne  pastoris  sui  judicium  temere  repre- 
bendai. 

CAPUT  LXXV. 

De  cremplit. 

cnniSTCs. 

Siiper  cathedram  Moysi  sedcrunt  tcrib»  et  Plia- 
risxi  {Maitlt.  xiiii). 

Oinnia  ergo  quxriinque  dixerint  vobis,  facile  el 
servate  :  secundum  vero  opera  eorum  nolite  facere 
(Ibid.). 

Dicunl  eiilra  et  non  faciunt  {Ibid.), 

PiVLUS. 

Boiiiim  auteni  xmulaniini  in  bono  semper  'J 
Tim.  iv). 

Esciuplum  esto  Odelium,  iii  verbo,  in  conversa- 
tione,  in  charilate,  in  nde,  ul  profeclus  luus  uiani- 
festus  sil  oinnibus. 

Iii  oinnibus  leipsuui  prxbe  execnplum  bonorua 
uperuiii  (7'i<.  iij.  ; 


i 


i 


703                                                         SCINTILLARCM  LIBER.  710 
SALOiio:i.                                 A  in  buniilioribus  pergere,  quain  pendulo  gradu  in 

Uoraini  bono  in  conspeclu  suo  dabil  Deus  sapien-  allioribus  lluctuare. 

liaiD,  et  scientiara,  et  lactitiani  (Prov.  i).  Non  crudit  paier  Dlinm,  nisi  quem  aroat :  nec 

HiEROxrMus.  corrigit  niagister  discipulum,  nisi  eum  qucra  arden- 

Sicut  assiduitas    familiariiatem  ,    ila  familiaritas  lioris  ceniit  iiigenii. 

contcmpium  parit.  Quicunque  interrogat  non  voto  discendi,  sed  slu- 

Melius  est  rem  familiarem  minui,  quam  animae  sa-  dio    reJarguendi,  per  similitu-linem  Pbarisseorum,- 

lutem  perdere.  non  quasi  discipulus,  sed  quasi  tcntalor  accedit. 

CBECORiBs.  Vir  studiosus  et  sapiens,  eiiam  si  discere  aliqi.id 

Qui  enim  vilam  suau)  ab  aliis  sciri  refugiunt,  sibi-  vult,  magis  docet  dum  prudenter  interrogat. 

metipsis  accensi  snnt,  sed  aliis  in  exemplo  lumiuis  Sunt  aliqui  qui  nimia  facilitate  verborura  per  au- 

non  suiit.  daciara  cdisserunt  aliis  quod  ipsi  non  intelligunt. 

Ui  enim  qui  eiempla  virtntum  pr.Trogant,  et  lu-  isiDonts. 

men  boui  operis  per  vitara  et  verbum  iterantibus  de^  De  bono  interrogatus,    laceo  :   melius  est  enim 

monstraut,  jure  lampades  appellanlur.  reticere  improbis  quam  respondere. 

In  eiemplo  culpa  vehementer  ostenditur,  quando  "  c^priamjs. 

pro  reverentia  ordinis  peccator  honoratur.  IHe  melius  docet  qui  quotidie  crescit,  et  proGcit 

llle  igitur  modis  onmibus  debet  ad  exemplum  pro-  discendo  meliora. 

trabi,  qui  cunctis  passionibus  carnis  rooriens  jam  ^eque  enim   idoneus  potest  esse  miles  qui  non 

spiritualiler  viviU  exercitatus  in  campo  prius  fuerit. 

isiDOBvs.  T""*^  enim  demum  sermo  et  ratio  salutaris  effi.a- 

Ne  quisquara  posl  lapsum  pcenitendo   desperet  citer  discitur,  si  patienter  quod  discitur,  auditur. 

veniam,  dum    conspicit    sauclorum  reparaUonem  Disciplina  custos    spei,  receplaculum  lidei,  dux 

fuisse  etiam  post  ruinam.  '1'neris  salutaris,  fomentura  ac  negotium  bonaj  in- 

Ob   hanc  utililalem  scribuntur  sanclorum  rnina;  «'«•'S.  magistra  virtutis,   facil  in  Christo    manere 

el  reparationes,  ut  spem  faciant  salutis  bumana:.  semper,  ac  jugiier  Deo  vivere,  ad  promissa   cojle- 

Si  apti  fuiraus  iraitari  iniquos  in  malum,  cur  pigri  s''^  «t  divina  praemia  pervenire. 

sumus  imitari  jnstos  in  bonum  ?  eusebids. 

Neque  enim  dignum  cst  philosophum  nominari 

CAPUT   LXXYI.  £mp  qui  de  his  qux  nescil  publice  protesiatur. 
De  disciputit.                                  f> 

^  CAPUT  LXXVII. 

CBBISTDS.  n     .      .   .■                        ,      ■ 

,    ,                        .  De  tenlattune  ac  martyno. 
Noo  est  discipulns  super  magistrum :  perfecius 

autem  omnis  erit  si  sil  sicut  niagister  ejus  {Luc.  vi).  chbistbs. 

pj^„Lus.  '"^  ho<^  °o'''*  gaudere  quia  spirilus  vobis  subji- 

Sermo  vester  in  gratia  sale  sit  conditus,  ut  scia-  ciuntur  (Luc.  x). 

lis  quoroodo  oporteat  vos  unicuique    respondere  Gaudeie  autem,  quod  nomina  vestra  icripta  sont 

[Coll.  IV).  '"  e®''s  (Ibid.). 

EALOUON.  Nolite  timere  eos  qui  occidont  corpus,  animam 

LaetalDr  homo  in  sententia  oris  sui,  et  sermo  autem  non  possunt  occidere. 

opporiunus  est  oplimus  (Proe.  xv).  petrus. 

Ferrum  ferro  acuiiur,  et  honio  exacuet  faciem  Sobrii  estote  et  vigiliiate,  qaia  adversarius  vester 

araici  sui.  diaboliis  quasi  leo  rugiens  circuit,  quxrens  quein 

jEsus  siHACH.  devoret  (1  Petr.  v). 

Si  est  tibi   inlellectus  ,    responde  proximo   luo  jacobds. 
(Ecelet.  v).                                                               j)     Resistite  autem  diabolo,  et  fugiel   a  vobis  (Ja- 

Sin  aotem  sit  manus  tua  super  cs  luum,  ne  capia-  cob.  iv ). 


ris  verbo  indisciplinato,  et  confundaris  (Ibid.). 

BIERONVIIDS. 

Care  ne  ante  magtsler  sis  quam  discipulus,  ante 
niles  velis  esse  quam  tiro. 

Cave  ne  sine  dociore  ingrediaris  viam  quam  nun- 
quam  ingressus  es ;  et  parie  altera  declinans,  erro- 
rem  patiaris,  et  plus  ambules  quam  necesse  csi ;  et 
correns  laseris,  aut  moras  faciens  dormias. 

NuUa  ars  absque  magisiro  discitur. 

Mnlto  tempore  disce  quam  doceas. 

Ne  credas  laudatoribus  tuis,  imo  irrisoribus  au- 
rem  ne  accommodes. 

Noa  appetas  o<ajora  viribus  tuii:,  quia  melius  esi 


PACLDS. 

Arma  inililise  noslrx,  noo  carnalia,  sed  potentia 
Dei  (II  Cor.  VI). 

ORIGENES. 

Qui  bene  exit  de  lentatione,  et  quem  tentatio  pro- 
babilem  reddit,  iste  venit  ad  sanilatem  judicii. 

Si  ergo  videris  pcrsecutorem  luum  nimium  ali- 
quaiido  sxvientem,  scito  qnia  ab  ascensore  suo  dae- 
mone  perurgetur. 

AUCUSTINDS. 

Omnis  homo  qui  alium  in  corpore  perseqnitur. 
prius  ipse  in  corde  persecutionem  siisiiiieTe  co- 
gnoscilur. 


7U 


DF.FENSOniS  LOCOCIAGF.NSIS  MONACIU 


715 


Nam  ki  eliam  illi  quera  persequitur  aliquid  dc  A  naliirara  uuiusciijusque  altcndit,  et  iiide  se  applical 


Siibstanlia  luleril,  uiajus  sibi  detriiiienlum  ipse  racil. 

Quia  iieuio  Labet  iiijusluiii  lucruui,  siiie  jiislo 
daiiiiio. 

Ubi  lucruni,  et  ibi  daninum. 

Lucruiu  io  arca,  daoinum  in  conscienlia. 

Tullit  ve^lein,  pordit  fidein. 

Acquirit  pccuniain,  ct  pcrdlt  juslitiuiii, 

HIURUISVMIIS. 

Mhil  co  rurtius  quam  qui  vincit  diabuluin,  nihil 
intolerabilius  quain  qui  caroein  superat. 

Si  astra  coeli  noii  sniil  munda  in  conspeclu  Doniini, 
quanto  magls  buuiines,  quoruin  vila  tcntaiio  esi  ? 

Diaboli  sagiltx  jejuDiorum  el  vigiliarum  fragore 
restringendx  sunt. 


unde  aptum  homincin  ad  peccatum  aspexerit. 

^uiiquam  enim  diabolus  advcrsus  honiinein  ju^- 
tuin  pugiiare  ressat. 

Aut  eiiiin  tribulaiiones  cordis  illi  eiagitai,  aul 
dolorein  corporis  suscitut. 

Qualibet  cnim  advcrsa  justus  patiatur,  ex  Dei  Htl- 
que  periiiissn  palitur, 

Uuod  si  hoc  ipsum  humilitcr  ad  Dci  gUiriam  rrre- 
rat,  iste  non  separulur  a  Dco,  scd  conjungilur. 

Ibi  pcccamus  ubi  cupidilalcm  ad  voluiitaiem  de- 
flectiiiius. 

Quos  enim  vigilanles  immundi  spiriitis  vitlis  ten< 
tant  nec  superant,  acriler  dormieiites  impugnant. 

Sxpe  eniin  ca  in  quibus  cogiiaiionum  iiostrnrum 


Graiiilis  ergo  virtutis  est,  ct  sollicila;  diligeniia!,  B  sensum  porrigimus,  quoiiam  meiitis  excessu  leve- 
superare  quod  natus  sis  io  carne  ei  nou  carnaliter      laniur  iluiii  requicseinius. 


vivere. 

Non  solum  effusio  sanguinis  in  conressione  repu- 
tatur,  sed  devoix  uientis  immaculala  servilus  quo- 
tidianum  mariyrium  est. 

Hoslis  callidus  tarJa  ad  mortem  suppliciaconqui- 
rens  animas  cupiijugiilare,  non  corpora. 

Non  tiincanuis  maloruin  persecutorum  s^cviliain, 
et  blaspbeniaiilium  rabiem,  quia  veniei  dies  judicii, 
in  quo  noslra  virlus  coronabitur,  et  eoruiu  sxvilia 
puuietur. 

CRECORIU':. 

Cura  vero  malorum  perversitas  crescil,  non  solum 
frangi  prxdi^aiio  non  debet,  sed  eiiaui  augeri. 

Uxc  augct  divina  misericordia,  utex  una  eadem-  ^ 
que  re,  ex  qua  carnalibus  dat  tlagelliim  ex  ea  spiri- 
tualibus  virtuiibus  prxslct  incremcolum. 

Quasi  ergo  lupus  gregem  dissipai,  cuin  lidelem 
populum  diabolus  per  lenlatioiicm  vocat. 

QuaiDvis  occasio  perseculionis  dcest,  habet  tainen 
et   pax  nostra  martyrium  suum  :  quia  etsi  carnis 
colla  ferro  non  subdimus,  spiriliinli  tamcn  gladio 
caroalia  desidcria  in  mente  trucidamus. 
isiDor.us. 

Quamvis  diabolus  tentatinnem  ju;tis  semper  in- 
ferre  cupiat,  lamen  si  a  Dco  poieslatcm  non  acci- 
piat,  nullaleiius  adipisci  potest  quod  pclit. 

Non  alibi  diabolus  concupiscenlix  fomciita  succcn- 
dit,  nisi  ubi  prius  pravai  cogitaiioni»  delectationom  ij 
aspexerit,  qnain  si  a  iiobis  sperniinus,  sine  dubio  ille 
coiifiisus  abscedit  a  nobis. 

Tunc  enim  bene  de  se  judicaot  sancii,  quaiulo 
eos  Deiis  fallacia  dxinunum  tcniamtnia  facil  iiiicl- 
iigere. 

In  oculis  carnaliuni  diabolus  lerribilis  est. 

In  oculis  clcciorum  terror  ejus  vilis  esi. 

Diabnlus  eiiiiii  gerpeiis  est  lubricus,  ciijus  si  ra- 
piti,  id  Cbl  primx  suggcstioni.  nun  resistilur,  tulus 
in  interna  corJis,  dum  iion  suntiicr,  illabitur. 

Tiiuc  coulra  cum  quem  possidet  Jiabolus  arrius 
saivii,  quando  se  virtute  diviiia  ab  co  expclleiiduiD 
agiioscit. 

Oiabulus  qujiido  vult  decipcre  queiuquain  prlus 


Qul  nucturna  illusiime  polluitur,  qunmvls  extra 
inrraoriam  turpium  cogitationum  sese  persentil  in- 
qiiinatimi;  lainen  lioc  ut  tcntareiur,  culpa:  sux  tri- 
Luat,  siaiiiuque   suam  immunditiam  fletibus  tergat. 

Facile  vincimus  hoslem  quein  vidcmus:  quem  au- 
tera  Don  videiuus,  diflicile  a  nobis  expeHimu<. 

Unusquisquc  ad  tentatioiiem  animum  pneparara 
debet. 

Tentari  aulem  justum  oporiet,  sed  lenlatione 
plagx,  uon  teniationc  luxurix. 

Tcntaiio  arguit  te,  ct  non  le  inlerncit. 

Qui  nou  est  tculatus,  quid  scit? 

\'ir  iii  multis  experius  cogitat  multa. 

Qui  niulia  didicit,  enarrabil  intelleclura:  etqni 
non  esl  expertus,  paaca  recognoscit. 
cvrr.iANUs. 

Quniitoque  raajor  fuerii  persecutionis  injuria,  tanto 
juslior  liet  ct  gravior  perseculionis  viudicta. 

Nullus  bis  dolor  esl  de  iucursione  raalorum  pr:v- 
seiitium,  quibus  liducia  est  fuiurorum  bonorum. 

Neque  eniin  licere  tantum  ioimico  potesi,  ut  non, 
qui  Deura  toto  corde,  etanima,  el  virtuie  diliginius, 
beaiitudinem  ejus  ct  laudei  semper  et  ubique  cuui 
gloria  prxdiccmus. 

EX   VITIS  PATRDU. 

Sicut  enim  aurura  et  argentum  probat  ignis,  sic 
cor  iiionaclii  teniatio. 

L'bi  crux  Cbristi  snperiiulucitiir,  non  prxvaleb  t 
raalitia  diaboli, 

ECSEBIUS. 

Niliil  terribile  est  ubi  diligitur  Cbrislus,  Dihil  do- 
loris  est  nbi  ndesChristi  est. 
Melior  cst  qui  uos  defendit,  quam  qui  persequiiur. 

CAPllT  LXXVIIl. 
De  verbit  etmit, 

CUKISTVS. 

Dico  auiein  vobis  quia  ex  oinni  verbo  olioso  quod 
locuti  fiierint  homiiifs,  reddent  raiioiiera  de  eo  i» 
dic  judicii  (Mdiili.  xii). 

Unusquisque  eniiu  ex  verbis  suis  jusiilicabitur, 
autex  verbis  suis  cundcuinabiiur  {IM.). 


15 


SCINTILLARliM  LIBER. 
pj^u,  us.  A     Cadiica  esl  ei  fiagilis  lemporalis  polenlia. 


7i4 


Nenio  vos  seducat  inanibiis  vcrbis  (/  Tim.  iv). 
Licplas  aulera  et  iiianes  fabulas  devita  {Piov.  xn). 

salomon. 
Propter  peceata  labioruni,  ruina  proxiinat  inalo. 

HIERONVMUS. 

Mens  Clirisio  dediia,  sic  cavei  minora  quomodo 
t  inajora,  sciens  eliam  pro  verbo  otioso  reddendaiii 
isse  rationem. 

CREGOBIUS. 

Oliisum  quippe  vcrbum  est,  quod  aut  utililate 
ectiiudinis,  aut  ralione  jusUE  necessiiatis  caret. 

Sicut  incaula  loiutio  in  errorem  pertrahit,  ita  in- 
liscrelum  s  lentium  hos  quos  erudire  poterat  in  er- 
orc  derelinquit. 

ISIbORIIS. 

Claude  aurcs  tuas,  ne  audiant  malum. 

Fuge  incaiita  verba. 

Vanus  sermo  ciio  polluet  mentem. 

Facile  agitur  quod  libenter  audilur. 

Nihil  ex  ore  tuo  quod  inipedire  possit,  procedat. 

Mhil  quod  non  expedit,  sonus  vocis  prorumpat, 
loc  procedat  ex  labiis  qnod  aures  non  polluat  au- 
lientis. 

Sermo  vanus  vaiise  conscientiae  index  esl. 

Qualis  seriuo  osteoditur,  talis  et  animus  compro- 
l>aiur. 

Reticeverbum  quod  non  xdificat.  Aurisqux  otiosa 
verba  non  reprimit,  ad  noxia  cito  transit. 

Paulatim  crescunt  vitia,  et  dum  parva  non  cave- 
mus,  in  magiia  proiahimur. 

Iii  loquendo  et  in  tacendo  pcritus  esto. 

Disce  quid  loquaris,  quid  taceas  :  lingua  tua  non 
te  perdat. 

Oppone  lingux  luse  clauslra  silentii. 

CAP13T  LXXIX. 

De  brevitate  hujus  vilie. 


CURISTDS. 

me,  et  ipse 


vivet   propter  me 


Qoi  manducat 

Uoan.  vi). 

jacobus. 

Quce  enim  est  vita  nostra  ?  Vapor  est  ad  modicum 

parens  (Jucob.  iv). 

PAur.ns. 


Die  ubi  sunt  reges?  ubi  imperatores?  ubi  princi- 
pes?  ubi  locupleles  reruni?  ubi  potenies  scculi  ? 

Certe  quasi  umbra  Iransieruni,  et  vclut  somiiiuin 
evanuerurit. 

Quxruntur  et  non  sunt. 

Divilix  usque  ad  periculum  ducunt. 

Mulii  propter  opes  periclitaotur,  multis  propter 
opes  mors  occurrit. 

Toto  ergo  animo  et  odi  et  damna  quod  diligit 
mundus. 

Eslo  mortuus  niundo,  et  mundus  libi. 

Coniemne  vivens  quae  post  nioriem  habere  non 
potes. 

ISIDORUS. 

B  Tanlum  enim  in  hac  viia  est  licituni  operari 
bonum. 

Illic  namque  non  jam  operatio  exspectatur,  sed 
relribuiio  meritorum. 

Qui  vitse  praseniis  longituJinem  non  de  suo  spa- 
tin,  sed  ejus  fine  considerat,  quam  sit  miscra  et  bre- 
vis,  satis  uliliter  pensat. 

Tela  enim  coosummalur  filis,  et  vila  hominis  extol- 
litur  diebus  singulis. 

Si  longam  vitam  quxris,  ad  eam  tende  vitam  pro 
qua  Christianus  es,  id  est  a-ternam. 

Hxc  est  enim  vita  immortnlis,  nam  ista  vita  mor- 
talis  est. 

Mori  oportet  hominem  in  carne  mundo,  ne  moria- 

Ctiir  in  anima  ChriUo. 
Tunc  quisque  vivere  cre.Iiiur,  si  secundum  sxcu- 
lum  moriens,  in  solo  Deo  vivere  delecletur. 

De  mora  vitx  istius  UcJium  patitur  justus,  eo  quod 
ad  desideralam  palriam  tarde  perveniat. 

Soilicite  debet  unusquisque  vivere,  semper  termi- 
num  viix  su  n  consiJerare,  ut  hujus  sxculi  hlan- 
diiias  caveat. 

Venturi  exitus  ignoraniia  incerta  esl  :  et  dura 
mori  quisque  non  xsiiinal,  tollitur. 

L'ode  fesiinet  unusquisque,  ne  iniquiiatibus  suis 
rapialur,  siinulque   vita  linialur  cum  culpa. 

Diabolus  quos  viventes  incendit  ad  vilia,  subito 
morientes  pertraliere  nititur  ad  iormenla< 

Quamvis  enim  quisqua     in  hac  vita  sit  justus. 


Id  enim  quod  in  propsenti  est,  momentaneum  est.  p  lamen   dum  de  corpore  isto  egredilur,  pertimescal 

ne  dignus  snpplicio  sil. 


SALOMON. 

Ne  glorieris  in  craslinum,  ignorans  quid  superven- 
tura  pariat  dies  [rrov.  xxvii). 

Vila  ducis  longior  eril  (Prov.  xxviii). 

Tempus  nascendi,  et  tempus  moriendi  (Eccles.  iii). 

Nemo  est  qni  seniper  vivat,  ei  qui  hujus  rCi  ha- 
beat  fiduciam  [Eccles.  ix). 

AOCISTINUS. 

Omiiis  malus  aul  ideo  vivit  ulcorrigatur,  aut  ideo 
Tivit  ut  pcr  illum  bonus  exerceatur. 

H1ER0NYMI'S. 

Kumanx  vitae  brevitas  damnatio  deliclorum  cst. 
Drevis  est  hiijus  vitx  felicilas,  modica  est  hujus 
sa:culi  gloria. 

Patrol.  LXXXVIH. 


NiiIIus  est  eiiim  homo  sine  peccato  :  nec  quis- 
quam  potest  de  Dei  esse  securus  judicio,  cum  et  de 
otiosis  verbis  reddenda  sit  ratio. 

Finem  justorum  opiimum  vocatio  tranquilla  com- 
mendal,  ut  ex  eo  inlelligantur  sanctorum  habere 
consoriium  angeloruni,  ex  quo  ab  hoc  corpore  sinc 
vexalione   dura   tulluntur. 

Nilil  est  diu,  nihil  est  loiigum,  quod  non  in 
brevi   finiatur. 

Impossibile  est  ul  homo  sis,  ct  non  gustes  an- 
guslias. 

Nerao  est  qui  in    hoc  sseculo  non  doleat. 

Nullus  est  qui  in  hac  vita  posiiiis  non  suspir;!, 

23 


718  hRFENSOIllS  LOCOCIAC.ENS.  MONACHI  S€lNTILLAnUM  LIBER.  7i 

M;ilis  onmia  pl^na  sunl.  A  a  mundi  vanitaiibus  abslrftclBin  liominein  ad  amorpm  ' 


CSl-ftlANCS. 

Ila>c  lempora  liTrcna  jaiii  compulal  ijui  xterna- 
hUtem  de  Deo  spcrat. 

CAPIT  LXXX. 

De   leciione. 

CIIRISTUS. 

Qui   legit,  inieiiigal  {ilaith.  xiit). 
Oauiis  autein    cui    niulluni   esl    daliini,    mu  luin 
«}ii;i:rclur  ab  eo  {Luc.  sxii). 

PAULUS. 

Ailende  lectioni  el  exhiirlalioni  doclrinx ;  noli  ae- 
gligere  graliain  q»x  in  le   est  (/  Tiin.  iv). 

Oninis  Scriptura  divinilus  inspirata,  utilis  est 
(//   Tim.  III). 

Verbum  Chrisli  habilet  in  vubis  abundantcr 
{Colois.  iii). 

JACOBOS. 

Scienii  igitur  bonuin,  ei  non  facienti,  peccatiHn 
esl  illi  (Jaceb.   iv). 

SALOMOX. 

Posl  industrlara  sequiiur  sapieiUia  {E*cU$.  i). 

'Nutri  animain  luain  lectiombus  divinis  i  pa- 
rabii  euim  iLbi  mensaiu  spiriiualen). 

BIEBONVUDS. 

Qiii  assidne  iuslat  lectioni,  in  prxsenti  quidom 
lalioral,  sed  poslea  gratulabiiur,  cum  coeperit. 

De  amaris  ^juioibus  liiteraruin  dulcas  fructus 
•cape. 


D.i   perducil. 

Tanio  una  spcs  morialiiaiis  hojiis  uohh  rilescil, 
quanto  ainplius  lcgeiido,  spes  ;i'ierna  claruerii. 

Lecior  strenuiis  poiius  ad  implendiim  qax  legit, 
qiiam   ad  sciendum  proroplissimus   esto. 

Mlnor  enim  pcrna  est  nescire  quid  appetas,  quani 
ca  qu;c  novcris  non  iinplnre. 

Sicui  cnim  Ipgendoscireconcopiscimus,  sicsciendi» 
recla   qu;c   diJicinius,   implere  debeinu». 

Nemo  polest  seiisura  Scripturx  sacrx  cognos- 
cere,   nisi  legendi   familiariiate. 

(vuantumquisque  magis  in  sacris  eloqidis  assiduus 
fuerit,  tanium  ex  eis  uberiorera  inielligenliam  caplt. 

Quaiiio  amplius  iii  quamlibet  arieiu  homo  conscen- 
B  dit,  lanto  niagis  ad   hominera  ars  ipsa  descendit. 

(,uid.im  habent  intelllgentiaB  ingenimn,  sed  ne- 
gligunt  leciionis  studium ;  et  quod  legendo  scire 
possunt,  neg'ig'  ndo  contemnnnt. 

Qiiamvis  sensus  habitudij  sit  freqneni,  tamen 
leciio  inteltecluni    adhibet. 

Sicut  qiri  t.irdus  est  ad  capiendum,  pro  intentione 
tamen  boni  sludii,  prsmium  percipit  :  iia  qui  pne- 
stitum  sihi  a  De.o  ingenium  intell  genti<e  negligit, 
condemnatione  reus  existil,  quia  donnra  quod 
acciptt,   despicit  et  per  desidiam  derelinqull. 

Quidam  Dei  ju'lici'>  donuiii  scientix  quod  ne- 
gligunt ,  acciptnnl,  ut  darius  de  rebus  creditis  pu- 
nianlur. 

Tardiores  autem  idee  quod  scire  cupiunt  difncuiier 


ligcmiam  ut  non  ad  suuin  sensum  aiiemperet 
Scripturiis,  scd  Scripturx  jungat  sensuai  suubi, 
ut   intelligat  quid   sequalur. 

illa  sludeamu.s  dL-cere  in    lerris,  quorum  nobis 
nolitia  perseveret  in  ccclis. 

-Beatus  est  qiii,  divinas  Scripturas  legens,  verba 
^ertit  in  opera,  et  nudani  crucem  nudui  sequi- 
lur  piiris  uiaiiibus  ct  pedibus,  et  candido  peclore 
pauperem  se  spiritu  et  operibus  giorialur. 

CftEGORWS. 

Scire  elenim  cuiquani    quou  non  potest  £tcere, 
pocna  niagis  quam   virius  e&t. 
Quanto   eniin  quis  in  Sciiptura  saofa    pruiicit. 


Prudeiis  lector  cavet  semper  supersUUosam  intel-  Q  inTcniuntut  pro  maximo  eiercitio  laborls  maximum 

prxmium  habeant  relribulionis. 

Donnm  sine  adjnvante  Dei  gratia  qaMuvis  io- 
fundatur  auribus,    ad  cor  nunquam   desc<>ndil. 

Plerique  in  cacnmine  intelligeniix  viTacos  exi- 
stunt,  sed  loquendi  inopia  angustiantur. 

Quidain  vero  in  utrisque  pollenl. 

Plerique  scienli.i  accepla  Scripturarum ,  non 
ad  Dei  gloriam,  sed  ad  suam  laudein  utuntur, 
dum  ex  ipsa  scientia  extolluiitur,  el  ibi  peocant 
ubi    peccaia  mundare   debuerunt. 

bempereiiimsupeibi  I  guni,  ei  nunquaininveniunt. 

Divinx  legis    peiielrabilia,  humilibus  et  bene  ail 
reuiu  intendeniibus    palent  :  pravis  auiera  aiqua 
'*  |.  siiperbis  claudunlur. 

'  Qiiamvis  di\iiia  cloqiiia  in  iectione   arrogantibut 

aperta  siiil,  in  niyslerio  ixuieti  cl..usa  aique  occu'ia 
suni. 

Sermo  Dei  (idelibiis  lux  est,  reprob)«  auiem  ae 
SDperbis  quodain  modu  teuobrescit  :  et  unde  Uli 
illuminaDttir,  ind«  isli   oecanlur. 

Nequaquam  legein  iutelltgit,  qui  carnaiiier  Ttrka 
legis  percurrii;  sed  is  qui  eaiu  sensu  interiorla 
iiiti-IIigcniix   percepll. 

Qui  liueram  irgit  atleuduut,  ejus  orculM  p«* 
iielrare    iioii   pn>sunl. 

I^t  pruliibclur  Ctiristianis  Hgmeuia  poeuruil 
lejfere,  i^uiu  p«r  ubleciauMnia  inaiiiuni  fabuUruuit 
nieiilciii   evcitaiit  ad  iiucntiTa  libi.linmn. 


tanto  ba;c  eadein  Scriptura  prolicit   apud  ipsuni 
Tantum    in   sacro    eloquio   pri>rccluin    invenies, 
guaiitum  apud  illud  ipse  profeceris. 

ISIDORUS. 

Qui  vult  cum  Deo  seraper  cssc,  frcquenter  debel 
orare,  el   frequcnier  Icgere. 

Nam  cum  oranius,  ijisi   cuin  Dco  loquimur. 

Cuni  vcro  le^iunis,   Dcus  iiobiscuiu  lnqiiiuir. 

Omiiis  proKectus  ex  lcctioiie  ol  meditationo  pro- 
cedit. 

Quasenim  ncscimus,  lectione  discimus. 

Qu90  auteiii  disciiiiuj,  u)edit;itioiiibus  constr- 
vainiis. 

Geiuiiiiini  cunrcit  ilDnuni  lectin  sanctjrum  Siri|V' 
tururiini,   quuJ   intcllccium  inculis«ru.lii,  itqnud 


717  NOUTiA  IN  EVAMILM  ABliATEM.  718 

Ideo  libri  sancii  Simplici  sermo.iescripti  sunt,  ut  A     Ciim  opere  vaca  lectioni,  leelio  eniin  docet  quiJ 

caveas. 
Leciio  onendet  quld   attendas. 


ni>n  in  sapientia  verbi,  sed  in  ostensiune  spinius 
bomiiies  ad  liJein  perducerentur. 

In  leeiione  non  verba,  sed  veritas  est  amanda. 

Cuin  sii  iitilis  ad  instrucndiim  lectio,  adbtbiia 
lamen  collaiione  majorem  intelligentiam  prxbet. 

Meliiis  est  enim  conferre  quam  legere. 

Quod  enim  obscurum  est  aut  dubium,  coufertodo 
cito  pergpicitur. 

Sicut  insiruere  tolet  coUatio,  ila  conteatio 
desiruil. 


Mulium  proUcis  cum  legis,  si  tamen  facias  qund 
legls. 
Vide  ne  quod  perspicis,  vivcndo  contcmnas. 


BISIUOS. 


Sicut  enim  in  caroalibus  escis  aiitur  caro,  ita  ex 
divinis  lecliouibus  inlerior  homu  nulritur  ac  paeci- 
tur. 


iNNO  EAGULI   VIII  INCERTO. 


EVANTIUS 


ABBAS. 


NOTITIA   HISTORICA  IN  EVANTIUM  ABBATEM. 


(Kist.  Uu^.  de  b  Fcwce,  tou.  lil.) 


On  a  d^jii  parl6  de  rocrit,  qui  doane  oecasiou  4 
cel  ariicle.  Cesl  une  letire  doginatique  sous  le 
Dom  d'Evance,  abb6,  conire  eertaines  personnes  qui 
■oulenaient  qu'on  nedoil  point  mangerdu  sang  des 
aoimaux,  parce  qn'il  est  impur,  quoiqu'elles  regar- 
dassent  aulreraeiit  leur  chair,  et  qu'clles  en  man- 
geassenl  sans  scrupule.  Celie  erreur  dtait  parliculie- 
remeot  r^pandae  en  Espagne,  aux  environs  de  Sara- 
gosse^comme  le  porle  la  lettre.  Oii  a  vu  que  pres- 
que  lous  DO&critiques  1'altribueut  k  Evance,  dv£quc 
de  Vienne,  morl  eu  5S().  Mais  c'est  ce  qui  ne  ie 
peot soutenir,  comme on  la  observe  en  passant.  On 
yciteeu  effet  lc  Pasloral  de  S.  Gregoire,  pape,  i 
qui  ToD  donne  la  qualiie  de  saint,  qui  suppose  qu'il 
n'etail  plus  au  moode  (o),  circonstances  qui  ue  peu- 
venl  convenir  au  temps  d  Evance  de  Vienne. 

Le  cardinal  d'Aguirre  qui  rejeite  ce  seniimeHt 
avec  raison,  en  ^iablii  nn  autre  qui  tend  k  donner 
eetie  iettre  i  Evance,  arcfaidiaQre  de  Tolede,  hora- 
ree  de  teitres,  qui  llorissait  vers  Tan  630  (6).  II 
faui  avouer  que  ceite  circonstance,  et  celle  qui  re- 
garde  les  personnes  pour  qdi  la  lettre  fut  ^crite, 
favoriseiit  beaucoup  le  sentimeni  de  ce  docie  cardi- 
nal.  Mais  il  se  irouvera  toujours  eorabattu  par  le 
litre  de  la  ietlre  inSioe,  qui,  siiivant  les  manuscrits 
sup  lesi|uels  elle  a  eie  iiiipriinee,  1'attribue  non  a  un 
arcliidianre,  mais  i  un  abbe. 

Cesi  ce  qui  a  port6  Dom  Mabillun  Ji  croire    qie 

(u)  Mab.  Act.  B.  t.  II,  p.  540,  n.  i. 

tb)  Cnnc.  Ilisp.  l.  Ht,  p.  8ii,  87 

(e)  .Mab.  ibia.,  p.   540,  ii.  i;  5ia,  n.  16:  Aii. 


B  Tauleur  de  celte  letlre  n'est  autre  qu'Evanc€,  abb6 
de  Troclar  au  diocese  d'Albi,  ce!ebre  dans  la  Vie 
de  sainte  Sigolene,  abbesse  au  ni6me  endroit,  ou  il 
y  avait  un  monastere  double,  Tuo  pour  des  oioine.^, 
I'autre  pour  des  vierges  (c).  Tout  concourt  a  affer- 
mir  cette  opinion,  dej^  autoris^e  par  le  titre  de  la 
lellre.  Evance,  abbd  de  Troclar,  vivait  k  la  fln  du 
vii"=  siecle,  lemps  auqucl  elle  appartient ;  il  ^tait  4 
portde  d'aviiir  des  relaiioiis  du  cote  de  Saragosse, 
puisque  TAIb  geois,  oii  il  faisaii  sa  residence,  se 
irouvait  dans  le  voisinage  des  provinces  des  Gaiiles 
souraises  aui  Visigotbs  d'Espagne  jusquk  Charles 
Marlel;  «nCo  il  parait  qu'on  cultivait  le«  lettres 
dans son  inouastere,  puisquun  nioine  de  ia  maiwkii 
ecrivit  peu  aprcs  la  Vie  de  sainte  Sigolene. 

C  L'6crit  en  question  a  it^  d'abord  mis  au  jour  sur 
un  manuscrit  de  saint  Gal,  dans  le  cinquieme  volume 
da  reeueil  de  Canisius.  De  I^  il  esi  passe  dans  la 
Bibliotheque  des  Peres,  et  enfia  dans  la  collection 
des  Goneiles  d'Espagne  parle  cardinal  dAguirre  (d). 
L'aoteur  s'y  montre  parfaiiement  instruit  de  1  Ecri- 
lure  sainie,  et  fort  vers^  dans  la  leciure  des  Peres 
de  1  Eglise.  II  y  proove  forl  biea  qu'Qn  peul  sans  nul 
scrui)ule  manger  du  sang  des  animaux,  comme  Ton 
mange  de  leur  chair,  et  quen  user  aulrement  e^ 
seruit  intruduiie  une  espece  de  judaisme  daos  la 
rcligion  chr^lienue. 


xvni,  n.  42. 
D      (rf'  C:iiiis.  t.  V,   p.   .So.'),  557;  Bib.  PP.,  t.    XI.  n 
I0U2,  I0:i5 ;  CoGC.  Hisp.,  ib.,  p.  87.  88. 


lls) 


EVANTII  ACIiATIS  briSTULA. 


7:0 


ALIA  NOTHIA    IN    EVAINTIUM  ABBATEM. 


(Galland.  Uibl.  Patr.  tom.  XII.) 


Distingiiendum  esse  Evantium  sive  Evantnm  nos-  A 
irumab  Evantio  Vicniieiisi,qiii  ohiilanno  586,  probe 
animadvertuntRasnagius  el  Kabricius.  Sciipsit  enim 
epistolam  conlra  eos  qui  Cxsaraiiguslx  aiebant 
sanguinem  animalium  csse  iininiiiu\um.  In  ea  porro 
lauilat  librum  RegtilM  Pastoralis  S.  Grcgorii.  Qiiare 
ab  Evantio  Vii-nnen  i  oiiiiiino  esl  distinguendiis,  qui 
anle  edilum  illuin  librum  dicin  suprcmam  obierat. 


Erravit  igitur  in  hac  pafte  Cavjeu3  (ad  ann.  581). 
Gardinalii  Aguirrius  {Conc.  Uitp.  t.  III)  nitilur  de- 
inonstrare  Evanlium  liunc  nostrum  fuisse  archidin- 
coiiuin  Tolctmum.  ilisp^num  certe  fuissc  conslat  e\ 
ipsa  epistola.  De  eo  non  plura  apud  scriplores  inve- 
nie;:.  Nec  tamen  ab  re  aflirinaveris  eum  ob  oculns 
pra.>sertiin  habuisse  Pirminium  abbalem,  ul  conStabil 
ex  iis  qux  ia  illo  infra  dicenlur. 


EVANTII  ABBATIS  EPISTOLA, 

-Contra  eos  qui  sanguinem  animalium  immundum  esse  judicant ,  et  carnem  mundam  esse 

dicunl. 

Quia  se  prtebuit  occasio  opportuna,  ideo  hanc  exi-  B  lestia  quasi  aias  habentes  convolare  flJelcs  omnes 


guitatis  mcx  paginulam  vestris  obtuiibus  perfe- 
rendam  mea  curavii  desiinare  miseria;  per  quara  et 
salutis  niunia  impensius  pando,  et  me  sacris  veslris 
oraiionibus  tuendum  committo.  liis  '  explosis,  ad 
agnitionem  nostram  venit,  quod  exsurgcntes  in  qui- 
busdam  Cxsaraugusta:  parlibus  reperisse  vos  adseri- 
tis  Chrislianos,  nec  dum  eruditos  paginibus  sacris, 
Jadaico  more  sequi  litteram  oci  identem ,  et  post- 
.ponere  spirltuin  vivillcanlem  :  qui  dicunt  imnuin- 
dum  fieri  hominem  alicujus  animalis  sangninem 
comedenlem,  nescienics,  neque  iniel  igentes  pra;- 
cepta  prisca  magis  mores  homiiiiim  demonslrare, 
qnam  in  nalura  scrvarc.  Nam  si  isia  ita  sunt,  cur 
aperta   fronte  cum  jnd.ncis  et  alia  qux  vetiia  siint 


optanius.  '  Sacerdotibus  corpore  debilibus ,  vel 
maculam  corporishabentibus  libcr  Pastoralis  S.  Gre- 
gorii  legaliir,  quia  nobis  longum  est  pluriina  eno- 
dare.  Paxillo  egesta  humo  operire  est,  cum  mala 
perpetrata  bonis  operibus  insudando  foeiores  carna- 
lium  volupiatuin  opprimimus,  de  quibus  scrip:um 
esl  :  Beati  quorum  remissm  iunt  iniquiiates,  et  quo- 
rum  tecia  sunt  peccaia  {Psal.  xxxi,  1).  Matrem  cum 
pullis  inveniam  abire  sinimus,  et  puUos  tenemiis, 
cum  testimonia  cx  lege  excerpla  ad  refutandos  Ju- 
dasos  atque  hxrelicos  teiiemus,  et  legi  caroaliier 
non  servimus.  Oiium  Sabbati  nfgligimus,  quia  prep- 
ter  illain  futuraiu  requiem,  quam  istud  Sabbatum 
figurat,  utad  illam  perveniamus,  legein  Dominispi- 


pra!cepta  priscse  legis  carnaliier  non  teneani,  nescio.  C  ritaliler  intelligendo  decertamus.  Quod  si  forle  obji- 


Q'ii  carnes  suill'S  vel  cuniculinas  non  abjiciunt, 
qui  pisciiim  carnes  pinnulis  careniium  non  repro- 
bant,  qui  vetera  sacriHcia  non  immolant,  qui  nxo- 
rem  fratris  sine  niiis  morientem  ad  suscitandum 
semen  ejus  non  accipiunt,  aut  ad  sacerdotium  debi- 
les  corpore,  aut  aliqiia  macula  corporis  "^  labo- 
ranlem,  qui  tnmcn  aninio  digni  videntur  accedere, 
non  repudiant,  qui  paxillos  in  balteis  non  gestani, 
ul  egesla  huino  operiant ;  cur  avem  cum  pullis  in- 
vcntam,  si  possunt,  tenent,  et  non,  sicul  prxcep- 
tum  est,  tciiunies  pullos,  maircm  sinunt  abire? 
Cur  etiam  oiium  Sabbaii  cum  Judseis  non  scctant, 
ct  novam  graliam  Evangelii  absterso  rubore  Chris- 
li.mitalis  non    abjiciunl?    Nain   in   Cliristi    iiomine 


ciunt,  isla  in  eauohibus  haberi ;  nec  ego  me  ista 
fateoT  igiiorare;  sed  in  antiquis  canonibus  isla  re- 
periuntur ,  quando  Ecclesia  ex  circuaxisione  et 
pneputio  ad  fidem  congregabatur;  quando  adbuc 
nuii  solido  cibo,  sed  lacie  nulriebatur.  Tale  quid  ad 
Corinihios  aposlolos  dixisse  noverint,  el  in  Aclibu» 
Apostolorum  facta  invenient.  INunc  vero  Ecclesia 
Dei  solido  cibu  liJe  roborala  consistil,  ut  viriliier 
contra  impctus  bxrelicorum  pngnet,  non  io  iulan- 
tiuiu  mollitie  enervata  succumbat. 

Nc  lamen  epistolaris  consuctudo  in  lougiiiquas 
periudos  perlracta  leUoribus  lepidis  faslidiuin  nu- 
triat ;  venlaiit  ad  illud ,  quod  Aposlulus  ait :  Umnia 
viunda    mundis.    LoiHquinaiis    aulem  el  inlideUbut 


frontis  ei  lidei  C4irisllanx  aflecli,  et  sanguinem  co-  D  »i7ii<  esi  mundum  {Tit.  1,  15).  Ei  in  aliu  loco  idein 

niedendum  Clirisliaflos  apcrte  doccmus,   et  a  san- 

guinis  opera  dccliiMre  omiies  hortamur.  Carnes  suil- 

Ijs   cdere   concedimiis ,    «t   a   voluiabro    vitiorum 

recedere  omnibus  modis  opiamut.   Pisces  pinnulis 

rarfntes  manducaro  permitlimus  ;  el  tamcn  ad  coe- 

•  Forle  cxpleiis. 
''  M«.,  portanlem. 


apustolus  ail :  Umnis  crealura  Dei  bona,  el  niliil  r«. 
;i(i(!ii</i<ni  quod  cum  graliarum  aclione  percipiiur 
(/.  7'ii)i.  IV,  1).  El  Salvaior  iu  Evaiit;oIio  alt :  HUui 
esl  introiens  in  hominem ,  quod  possit  coiHquinare 
eum ;  quia  omnc,  quod  iii  0*  inlrat,  in  ventrem  vadtl^ 

'  Ms.,  sacerdote»  c.  doliile*.  —  Forte  leg   d    $»■ 
cerddiibus  coi-p.  debitibHS.  Euir. 


721  NOTITIA  IN  AIlf.ULFLM.  7«! 

el  in  tecessum  emillilur,  nec  hccc  coinquinanl  liomi-  A  ejus ,  ubi  ait,  Bonmn  est  non  manducare  carnein ,  et 
nem,  ted  quce  de  corde  proceduni :  de  cerde  enm  proce- 
dunt  adulteria,  homicidia  et  his  simUa  (Slatth.  xv, 


47-19).  NamiiDod  Aposloli  primilivitEcciesiaeafonii- 
calione,  et  a  tujfocato,  et  a  sanguine  abslinere  prace- 
perunt  (Act,  xv,  19),  bxc  exstitit  causa  ;  tiinc  e\ 
circumcisione,  ei  geniibus  crdlentes  congregaban- 
tur,  nc  propter  discrelioneni  ciborum  a  se  invicem 
Ecindercnlur  :  ideo  lacte  nulriebantur,  non  solidu 
cibo.  Quibus  et  postea  scribcbat,  Aicem  :  Nonpo- 
lui  ioqui  vebis  quasi  spiritulibus,  sed  quiisi  curnalibus, 
tanquam  parDutis  in  Chrisle  :  lac  volAs  polum  dedi, 
Doii  escam :  nondum  enim  poleralis;  sed  nec  adhuc 
quidem  potestis,  adhuc  eniin  estis  camales  (1  Cor. 
Iii,  1,  2).  Mam  si  ubicunque  sanguinem  legunt  prohi- 


non  bibere  linum  :  si  consentiuot,  quod  eis  pneci- 
pil ,  Imitatores  mei  esloie,  ticut  et  ego  Christi  :  si 
fjciunt  qnod  idem  apostolus  dicit  :  Catiigo  corpus 
meum ,  el  in  servitulem  redigo ,  ne  [orte  aiiis  prcedi- 
cans,  ipae  reprobus  inveniar  :  siTaciunt  quod  intunat  : 
Exhibete  vos  ticut  Dei  minislros ,  in  mulia  palientia, 
in  cast  tate,  in  vigUiis,  in  jtjuniis,  el bissimilia,  unde 
peccatuni  non  incurrant,  sed  cura  gratiaruui  actione, 
quie  Dcus  bona  creavit,  sumerent.  Quasi  enim  apos- 
tolis  obedientes  a  duobus  abslineni,  a  sufibcato,  et 
sanguine,  et  tertium  praeceptum  quod  gravius  pec- 
cituni  est,  dissimuiantes  abjiciuut,  et  negligunt  ■  coe- 
lestia  jussa,  el  cseremonias  enormiter  perhorrescunt. 
Talibus  Salvaior  m  Evangelio  dicit  :  Yce  v»bis  hy- 


biium  el  hoc  ad  litterani  intclligunt  et  i.ibil  spirita- B  pocnt«,  qui  decimalis  menlam,  etanetum,et  cy- 


litcr  hoc  dictiira  putant ,  quid  est  quod  proplieta 
dicit :  Speculatorem  dedi  te  domui  Israd.  Si  non 
annuntiaveris  impio ,  ut  se  custodiut  ab  iiiiquitnte  sua, 
ipte  impiit*  in  iniquilale  sua  morielur  :  sanguinem  au- 
tem  ejus  de  manu  lua  requiram  {Ezech.  iii,  17,  18)  ? 
Quis  est  istesnaguis,  nisi  opera  sanguinis?  Quid  est 
in  pealino ,  ubi  dicit :  Libera  me  de  viris  sanguiniim 
{Ptttl.  Lviii,  3),  nisi  ab  nperibus  iniquitalis?  Et  quid 
est,  quod  alius  propbeta  dicit  :  Sanguit  sanguiiiem 
Uligit ;  propler  hoc  lugebit  terra,  et  infirmabitur  om- 
nis  qui  habitat  in  ea  {Osee  iv  ,  2,  5). 

Quod  tria  ista  prxcepia  es  libro  Actuum  Aposlo- 
lorora  tenere  gloriantur,  id  est,  abstinere  a  suffocato, 
etsanguine,  vel  fornicalione;  conliteantur,  si  pri-  ■ 
mum  et  secuDdum  cum  tertio  implent,  id  est,  si  non  ^ 
furnicantur,  si  aucupum  ministeriis  non  ntuntur,  si 
audiuDt  Apostolura  dicenlem  :  Qui  habent  uxores, 
tanquam  ooa  habenles  sint :  si  obediunl  pra:cepto 

a  Sit.,  et  cmlestia  jutsa  agere  enerviler  perhorrescunt , 


miiium;  et  ea ,  qua;  legis  sunt  graviora  oniiiiiiit 
{Matih.wm,  23).  Quid  multa?  Legant  libros  Doc- 
torum,  et  maxiroc  sancli  Augustini  contra  Faustum. 
Mauich.eum,  in  quo  ista,  quae  isti  evacuanl,  et  facie- 
baiit  et  dicebaiit,  et  secum  illos  victos  erubuscanl.. 
Nara  ei  libruin  sancti  llieronymi  conira  Donatianum 
lcgant,  et  saluiem  suam  ibi  reperienl.  Nam  ridiculnm 
est  carnes  mundas,  quas  Dens  crcavit,  usque  ad 
nauseain  dcvorare,  et  sanguinem  illarum  carnium, 
quasi  imraundum  respuere:  quasi  Deus  carnem  crea- 
verit  mundam ,  ct  sanguinem  carnium,  qui  utique 
nutrimeniuffl  et  salus  carnis  est,  fecerit  immundum. 
Alia  scribere  debui,  sed  cui  modica  utilia  non  suf- 
ficiunt,  nec  plurima  proderunt.  Absit  a  fidelium  cor- 
dibas,  ut  isia  carnaliler  intelligentes,  a  sinu  malris 
Ecclesia;  discedant,  et  se  cum  taliter  credentibus  ge- 
bennx  iguibus  tradant. 


ANNO  SvECULl  VIU  INCERTO. 


S.  ARCULFUS 


BT 


S.  ADAMANUS. 


NOTITIA  HISTORICA  IN  S.  ARCULFUM.- 


(C»ve,  Hisl.  lilt.  p.  392.), 


Arculfiis,  urbis  cnjusdam  in  Gallia  episcopus,  cla-  D  lius  nre  exceptam  pcregrinatlonis  hujusce  historiam 


fuil  690.  Suscepto,  religionis  causa,  in  Orientera  iti- 
nere,  ac  lustraiis  locis  sanctis,  Damascum  quoque, 
Constantinopolim,  Alexandriam  aliaque  loca  adiit, 
ac  dcmum  in  Galliam  rediens,  vi  tempestatis  in  oc- 
cidentalia  Griiannix  littora  delatiis,  et  ab  Adamano 
abhale  Hyenii  hospilio  benigne  exccptus  est.  Ab  il- 


et  locorura  sanciorum  descriptionem  hlteris  consi- 
gnavitAdamanus.reravoIuraiuibustribuscomplexus. 
Exstant  hi  libri  De  silu  terrce  sanctae  inscripti,  a  Ser> 
rario  ediii  Ingolstadt  11)19,  deiaJe  a  Mabillonio  sxc. 
Bened.  iii,  parte  ii,  p.  502. 


723 


S.XNCTI  ADAUVM  AOBATIS 


7J4 


NOTITIA  HISTORICA  liN  S.  ADAMANUM. 


(Kubric.  Bibl.  med.  e(  inr,  cutis.) 


Adanianus,  sive  Adamnnnus,  Rencdictinus  abbas  A 
in  iiisub  llyensi  (Iln  slve  lley),  vlcina  Scolix,  octo- 
genario  propior  defiinctiis  A.  C.  704,  isc  Kal.  Oclobr. 
Ejns  Liiri  tres  de  tila  S.  Columbig  cum  notis  Fran- 
eisci  Baerlii  cx<ianl  in  Aclis  Saiictorum  !)  Junii 
lomo  H  pag.  197  seq.,  ut  Canisil,  Surii,  Mabillonii 
s:pc.  I  Bened.,  Stephani  Vicl  iu  Triade  Sanctoruin 
lliberiiix,  Thomae  Mcssingani  in  Florilegio  Hibernire 
Sanciormn,  Eenedicti  Gononi  in  Vilis  Palrnm  Occi- 
deniis  (Lugduui  1C25,  fol.  p.  -120)  aiiasque  ediliones 
oiniilam.  Prologum  et  cpiiogmn  ad  Columbae  Vllam 
TulgaYtt  Usserius  in  Episiolaruni  Hibernicarura  Syl- 
'o8*j  P-  *2,  una  cum  adjuraiione  ab  librarios.  Pro- 
loguin  ad  Libros  Ires  de  Locis  Sanctce  Terrce  ex  ore 
diclantis  Arculfi  episcopi ,  genie  Galli,  ex  Palseslina 
reducis,  sccepio>  edidit  Labbeus  tom.  1  Bibl.  novse  B 


Mss.  p.  667.  Libros  ipsos,  posl  Jacobum  Cretserum 

(Ingolstadt,   1619,  in -4») ,   Joaniics   Mabillonius 

sxc,  111  Beiied.  parte  ii,  p.  S02.  Laudat  Beda  v,  16 

de  Geslis  Aiiglorum  ei  in  Marci  jtv,  46,  el  ad  calcem 

Jibelli  de  Locis  Sanclis  toni.  III,  p.  371,  ubi  Arculfi 

et  Adaniani  vesligia  legisse  se  non  difDletiir.  De  le- 

yitimo  Pasclintis  tcmpore  num  scripserit,  el  Cunone$ 

in  litteras  miserit,  ex  Bcdx  v,  16,  de  Geslis  Anglo- 

rura  non  adeo  finniter  colligitur,  nec  ex  loco  Mal- 

tbxi  Monasteriensis  ad  A.  C.  701,  quam  adduxil 

Vossins  p.  272  de  Historicis  Laiinis.  Tertiam  tylla- 

bam  in  nomine  Adamani  corripit  Alcuinus  in  his  ver- 

sibus,  qui  ad  pag.  1736  ejus  operura  leguntur  : 

Palricius,  Chcranus,  Scolormn  glori»  genlis, 
Atque  Columbsnus,  CongiUns.  AdamnantLs,  atqao 
PrjBclari  Palres,  inorua)  viiseque  inagisui. 
Hio  pietas  precibus  Uorum  nos  aiijuvel  umnes. 


JACOBI  BASNAGII  OBSERVATIO  IN  S.  ADAMANDM. 


Qu»fflvis  hic  inutta  de  Adamnano  suhjiciaDtur,  ali- 
qua  lamcii  supersnnt  obscrvanda.  Primo  geiiuinu;ii 
esse  illius  nomen  Adamnamtm  :  sibi  ipsi  noiissiinus 
esse  dtbiiit  Adaiiiiiaiiiis;  at  sxpiiis  se  ipsum  Adam- 
iianum  vocat  lioc  in  opnsculo.  2"  Distinguendura 
esge  ab  alio  A<lainiiano,  qui  Y>xil  inonachus  in  coe- 
nobio  Coluiliensi.  Oe  piiori  Beda  libro  v,  c.  16;  de 
posteriori  libro  iv,  c.  19.  Hic  fuit  i|ui  nihil  unqunni 
cibi  vcl  p^tus,  exrepta  die  Doniiiiica  et  Quinta  Sai>- 
biiti,  percipiebai,  al;  alieroqui  Viiam  Coluinbje  scripto 
reli<|uit,  plane  itiversus.  Peicaveriini  igilur  Possevi- 
iiiis  et  Cesnerus,  quoruat  fraginenla  hic  suhjecta 
sunt,  imo  et  ipse  Canisiiis,  qui  duo  loca  Triihemii 
nnlc  coiijiinxit.  3*  Pr.tfuit  .Ailainnanus  Hiensi  monas- 
tcrio  sub  lim^m  siculi  sepiiini;  nani  Coluinba  mo- 
riens,  a»no  59S,  B:itiheneuin  sibi  succe^soreni  indi- 
caverat.  Obiil  Baitlieneiis  abbas  an.  622,  et  Segieno 
nionasterii  pri  fr-cturain  reliquit.  Illam  teiiuit  Segie- 
nus  ad  annuin  632.  tuiici|iie  suffectui  est  Pailbeus, 
«|iiem  Adanmanus  decessorcm  siium  appellat :  ipseau- 
tuin  noniiisi  an.  665  ex  Anglia  in  pairiam  reversu« 
est.  4"  Adainnanus  Scotorum  inore  Pa^cha  celebrare 
fuit  soliiiis.  Aliera  fuit  eo  icmpore  quxsiio  celeber- 
linia  de  innsura,  nt  patei  c\  conrilio  Pbarensi  aiiiio 
C64  habito.  Tondebaiur  capiil  Uoinaiioruni  in  for- 
niain  coronae,  id  |ue  a  P.iro  accepisKe  lliig>-b.'.!iir; 
aliis  lonsiiram  su:ini  a  Simone  Magu,  ul  fereb:iiur, 
liabentibus.  Slabat  priinuin  a  paitibus  Sooioruin  ad- 
versus  Romanos  Adainnanns  ;  scd  tum  circa  tonsu- 
ram,  lum  circa  Pasthalis  celehratiunem  a  CeJrrnlo 
ahbale  convcrsus,  munasierium  Uiense  pristiiiam 
iniilare  sentenliain  voluit,  sed  frusira  ;  inonachi  enini 
a  Koinanoi  uiii  riiibiis  alieiii  peniianscruiit.  Uuliitu 
dcniqiie  moitriiJus  esi  lector,  aiite  .Aduniiiunuiii  .i:iiii 
fuissecongcrJplaniCiilunibai  VitainaCunineiico  Albo, 
<iuaiii  ipse  videral  el  laudavil  libru  sccundu.  i|aiiCi|uo 
Viiain  edidit  eruditissiiiiiis  Matiilloniiis  saxulo  UciiC- 
dii  liiio  priino;  s«il  innlto  brovior  e>t  ea  i|oaiii  iii  lu- 
com  )*rodir«!  fvciiiiufi  :  quippe  plurima  a  Cuiunciieo 
oiDioa  LMiiplexus  C»t  AdauinaDUS  a  Caiilkiu  ivliius; 
lola  tanien  Vlla  iniraculis  cst  refcrla,  qu:i!  a  iruili- 
lion*  seiiioruui  salis  ipo«il«  liau:ieral.  De  signo  itii- 
ci»  el  aqua  benodii  la  sxplu.-i  fecit  iDriilloneni.  Vir. 
buui  Dci  pruiilicalurus  Coluinba  pro\iiiciis  Scplcn- 


trionaliura  Pictnrum,  boc  e^t  Scotonim,  transaaW- 
gaverat  in  Aiigliam  ;  anno  665  reversus  in  palriam, 
ibi  lerdenos  el  quaiuor  annos,  ui  asserli  Adaiunanus 
libro  tertio,  coiiimoratiis  esl :  obiit  Igrtur  Colnmba, 
p  ut  prins  dictuin,  anno  50^.  Septilius  dicilnr  cum  Pa- 
^  iritio  ct  Brigida ;  uode  versus  quos  retullt  Sylvesler 
Gyraldus  Cambrensis  in  Hiberuise  Topograpma  : 

In  Burgo  Duno 
Tumnio  luinalantnr  JD  uoo 
Brigidi  Palrilms 
Alque  Colambi  pius. 

Po<t  Columke  Vitam  scripsil  Adaronanus  abbas 
Hiensis  ires  Ilbros  de  Locis  Sanciis;  sed  ftbulsqins 
ibi  leguntur,  debeiitur  Arcolpho  Galliarum  episcopo, 
cui  niinia  cuni  supinitate  tldem  adhibuii  iniraculo- 
rum  indagator  scripior  iioster. 

<  Texere  libruni  de  Locis  incipio  Sanctis  Arcul- 

fibus,  saiictus  episcopus,  genie  Gallus,  diversorum 
onge  remoloruiii  penitus  loconim  verax  et  index 
satis  idoneus  in  HierosuIymitaRa  civiiate  per  raenses 
no%'em  hospiiatus  et  locls  quoiidianis  visitalionibus 
peiMgraiis  niihi  Adainnano  ha!c  iiniversa  qu:e  iiifra 
suiit  e.varanda  e.vperimenta  diligentius  perscrutanii 
ei  prioio  in  labiilas  describenti  UJeli  el  indubilabiti 
D  narraiioiie  dictavit.  > 

llnicu:n  proferam  exemplum,  ut  de  c«teris  judi- 
ciuni  feratur  :  Inler  illain  quoqiio  Golgothanain  basi- 
licani  ei  Mariyruni  quiedani  iiiesl  cxedra,  in  qua  esl 
Calix  Domini,  qiiein  a  se  beneilictuin  propria  m  tnu 
in  cufiia  pridie  quara  paleretur  ipse,  cdnt>ii'i  aposio- 
Us  Irutii  lit  /-onvivautibus  :  qai  argenUHt  Calix  Sexla- 
rii  Gallici  nien^urain  habeiis  duasque  aiisulas  in  se 
ex  iitraque  (larle  alirinseciis  coiitiiiens  composiias. 
In  nuo  uliqiic  calice  illa  iiiesi  spongi»,  qiiuiii  aceto 
pleiiain  hyssopo  circuuiponenles  lioiniiuiiii  erucifi  - 
gcntcs  nbiiiliruiit  ori  ejiis.  Do  koc  tudeui  calite 
lluiiiiiiiis  post  resurreciuiiieui  cum  aposloUs  «■iim»»- 
i'1/iii  bibit,  qiieni  S.  .Arculfiis  vidit,  eic.  liiJe  conrla- 
ilunl  viri  docli  arg«  loo«  culii^eii  in  h»ii  fuisse  ab  !■• 
sl.tiiliuiii;  SacraiiieDtl.  Lrrabanl  igitur  lulo  cmi>t  tiui 
vilrcis,  ul  K\iiperius,  uu-b.iiUur. 

l>eiiii|iie  nii.>sus  liiit  AiUiiiiiairus  aJ  MJftiJvm  re- 
gein.  is  fcill  rts  NoithunibrvruNi,  >\ni  anno  19it  di«ui 
liuuiii  clausit. 


w 


DE  va'A  s.  coLum*:  pu.€fatio. 


1U 


PLURIUM  OBSERVATIONES  IN  MARTYROLOGIUM  ROM.  IX  JUNU. 


/n  Scotia  S.  Columbani  Presbyteri  et  Confessoris: 


Ad  qu»  iwtst  hae«  BareniiM  :  «  De  ee  bac  4ie 
Beda  et  alii  rcceniiores.  Pluribiis  de  eo  idem  Deda 
hist.  de  Gesl.  Angl.  I.  ik  ,  c.4  et  35,  ubi  eumdem  ap- 
pellat  Colunibaniim,  Columbam  auiem  in  epilome 
ann.  Dom.  565,  quo  anno  ex  llibcrnia  seconiulii  in 
Rritanniam  vixitque  ibl  annis  tri^jinia  duobus,  ul 
idem  lestalur  aactor  ;  sicque  pervemss*  vi4eliir  us- 
nue  ad  aunum  Domini  597:  de  quo  et  Sigeberlus  in 
Chron.  anno  596  ct  598,  ubi  semper  Colnuibanum 
appellat.  Scripsit  ejus  Vitani  Ailawandus  eidcm  ai- 
qualis,  de  quo  Sigebert.  de  Vir.  illnst.  c.  <i4.  Nec 
nioveat  qucjuquam,  quod  Coluinba  bic,  prxtrr  mo- 
rein  EcclesioB,  Pasclia  celebrabat  deciina  quarta  lu- 
na  :  excusat  enim  eum  Berfa  hist.  Angl.  1.  m.  o.  4, 
\n  fim,  et  Walfri^us  apud  emndem  eodom  lib.  iii  e. 
25.  Alius  ab  hoc  est  S.  Cohunbanus  abbas  Luso- 
viensis,  de  quo  inierius  ad  u  Kal.  Diiceuib.  i  Ihce 
Baronius. 

Trtthemies  de  Scriptor.  Eccles.  :  i  Adamanflus 
pre^byter  et  abbas  monaslerii  Huensis,  qiiod  S.  Co- 
lumbanus  quondam  construxit  in  insula  Scolie,  vir 
JH  divinis  Scripturis  valde  stu  liosos  el  eruiiilus,  sae- 
coUrium  quoque  litterarum  non  ignarug,  iogenio 
eaulus,  et  dulcis  eloqiiio,  vita  et  eonve«^aliorke  prx- 
elarus,  oon  sine  opinijne  saiiciitatis,  pater  multo- 
rnm  monachorum  fuit.  Scripsit  iiiter  cxtera  salis 
eomposito  seruione  volumen  de  Locis  Terrae  Sanet.^e 
lib.  I ,  et  qnasdam  fipistoias.  Claruit  snb  Justiniano 
juoiore  Auguslo.  Anno  D.  690.  i  W^t  Trilbein.,  qui 
lib.  iri  rie  Viris  illust.  Oid.  S.  Benedicli  c.  124,  h»c 
h»bet  de  eodem  S.  Adam.inno  :  ita  enim  ponit  [ilu- 
]um  :  «Adainaenus,  Hioflachiis  et  pr«8liyter  mena- 
eterii  ssnctiRtonialium  in  Anglia,  quod  Cohodi  urbs 
diciiur,  praipositus ,  nallone  Scotus,  vir  austerse 
conversationis,  et  sanctx  vitx;  ita  ui  prxler  Domi- 
nicam  et.quintam  feriamnihil  m  hebdomada  petiiitra 
comederel,  saepe  etiam  nocles  rntegras  perTlgU  iu 
oralione  transigeret.  Magnis  effulsii  virtuiihus.  Cla- 
ruit  anno  Domini  670.  >  H.ec  Triihemius,  qiii  eodeni 
lib.  «1.  c.  153,  hsee  :  »  Adamannus,  abbas  inona- 
cterii  quod  B.  Coiambanos  oliin  ia  iiisala  Ita  fuiida- 


A  vit  ift  Hibefma,  w  doctus  et  sweiiis,  et  paler  nrnl- 
torum  inanachorum,  sua  prxdicatlone  sanciissima 
plurimam  partem  Scolorum  in  Ilibernia.  et  eliam 
Brilones  in  Briltaniiia,  ad  debitum  Paschalis  cele- 
britatis  tempus  rcJuxit.  Claruit  anno  700.  »  Hxc 
Trithem. 

Aotonius  Possevrnus  in  Apparaiu  sacro  :  <  Ada- 
raaiius  Scolus,  Coludius,  monachus  et  abbas  moua- 
sterii  insulj^  Huensis  in  Scoiia,  quod  S.  Columbanus 
cnnsirnxrt,  congregationis  Benchorensis,  floruit  anno 
690,  scripsUque  de  Locis  TeiriB  Sanctoa  iibram 
unum;  De  Paschate  Epistolas;  Da  VitaS.  Golumba; 
(fortassis  Columbani),monachi  et  confesspris,  libruni 
unum  cbjus  initlum  est :  B.  Patrij  N .  Chritto  suf- 
(raganle  vitam  desrripturut.  Cistat  ad  S.  Gislemjoi. 
Amold.  et  aote  illum  Trilbeiiuiis ,  qvi  non  oainia 
ejus  scripla  cognoverai.  » 

EpitfHne  Biblioth.  Gesneri  :  i  Adamnnnus  Coln- 
dius,  Scolus,  rooiiaciias  Ordinis  Aposltrtici,  ¥,  coew»- 
D  bji  iiuensif  moderat  ir,  seripsit  de  toeis  Terra  San- 
ct*  iibruin  unum.  De  siiu  ilierusaiem  iibrum  unum, 
de  Paschaie  lcgiiimo  libruin  unura.  Epistolas  quoque 
edidit.  Ab  hoc  Bedam  ranlta  jumpsisse,  et  suis  libris 
inseruisse  tradunt.  Claruic  anno  699.  >  Haec  Gesn. 

Molaaus  iu  appendice  ad  Usuardi  Martyrologiuni  : 
«  Adamannus  abbas,  plurimam  paitem  Scotorum  in 
llibernia  ,  et  nonnullain  etiaiii  de  Britunibus,  aA 
catholicam  Pasehalis  temporis  observantiam  sh» 
prfdioatioBO  correxit,  Sciipsil  idem  Iibruni  d  Lo- 
cis  Sanctis.  Beda  lib.  v  HistoricB,  cap.  16  ei  23.  » 
Haec  Molanus  :  qui  cura  Cotuuibam  inter  Sanctos 
reeenset,  BOtandumest,  quod  codex  m.  s  Rebdorf- 
fensis  espresse  in  tilulo  libri  yoeal  «(jncjiun.  Iti 
etiam  Trithemiiis,  lib.  ui  de  Viris  iUust.  Ord.  S.  Be- 
nedicti,  cap.  124  et  155,  sanclum  vocat. 

Pofre  de  nomine  Adamaniti  obsefvandura,  varic 
a  iMfiis  appeilari.  Aliqui,  ut  etiam  Baronius,  vocaut 
Adamandum.    Alii  plerique  AdaraaBnum.    Codex 
ins.  Bebilorfensis   ubique  vocal  Adamnanom,   vel. 
C  AdoiBiianum. 


SANGTI  ADAMANI 

BENEWCTINI  ABBATIS 

DE   VITA  S.  COLUMBiE 

UBRI  TRES. 


INCntT  PRIMA  PR^FATIO, 

APOLOGIAQDE  ADOMNANi  ABBATIS  SANCTI  SGBIPTORIS. 
Baati  nestri  Patroni,  Chrlsto  suffragante,  vitara  D  qoe  regmmi  Dei  non -eloqncntisB  exuberantia,  sed  in 


descriptnPHS ,  fratrum  flafitMienibus  obsecundare 
relens  ;  impriinls  eamdeai  lectwos  quosqae  admo- 
nere  proeurabo,  ut  fldem  diclis  adtiibeant  eemper- 
tis,  et  res  nwgis  quam  vertia  perpendant,  quee,  ut 
KStimo,  ineMJva  ei  vilia  essc  vklenlur ,  meinineriiil-' 

■  Foitf,  ^Hflr  vllcicmi. 


fidei  florolentia  constare,  et  nec  ob  aKq  la  Scoticse, 
vilis  videlicet  lingiKe,  aut  bumana  onomata,  aut 
gentium  diversas  "  vilescunt  linguas  ;  ntiliura  ct  non 
sine  divina  opitulatione  seslaruBi  despiciant  reruro 
promtntiationem. 


W  SANCTI  ADAMA.NI  ABBATIS  7«» 

Scd  et  lioc  leetorem  aJmonenJuu  pulaviinus,  A  annolabit,  quod  niioima  de  maiimis  per  populos 
quod  <le  beai»  memori*  viro,  pliira  sludio  brevila-      fama  dc  codein  bealo  viro  divulgala  disperserit.  aj 
tis),  eiiain  meinorise  digna,  a  nobis  sunl  prviermissa ;      horui.i  paucorum  comparationem,  qux  nimc  brevi- 
et  qoasi  paiicn  de  plurimis,  ob  evitandum  faslidiuin      tcr  exarare  disponimus.   Illiic  post  banc  primam  ' 
leciorum,  siut  esaraia.  prxfatiunculam  de    nostri  vocamine  prxsulis  ,  iii 

Et  Uoc,  ut  arbitror,  qiiisqae  hxc  lecturus  forle      esordio  scciindLC,  Deo  auxiliantc,  inlimare  exordiar. 


INCIPIT  PR.EFATIO  SECUNDA. 


Vir  eral  viln!  venerabili»  et  beata;  memoriif,  mo-  u 
iiasterionim  puier  ct  fundator  ;  cum  Jona  propheta 
bomonymum  sortitus  est  nomen.  Nam  licet  diverso 
trium  diversarum  sono  linguariini,  unam  tamen 
eamdeinque  rera  sigDilicat ;  hoc  quod  Hebraice  dici- 
tur  Jona,  GKCciias  vero  "  NwTrioTUTa,  Peristeram, 
▼iicilat ;  et  Latina  lingua  Coluviba  nuncupalur. 

Tala  lanlumque  Tocabuhim  homini  Oei,  non  siue 
divioa  Providentia  indiium  esse  credimus.  Nam  et 
juxta  Evangeliorum  fiJein  Spiritas  sanctus  super 
unigenitum  xterni  Patris  Filium  descendisse  mon- 
Etratur  in  foriiia  illins  aviculx  qux  coluiiiba  diciiur. 
Unde  pleruroque  in  sacrosanclis  libris  myslice  Spi- 
ritum  sanctum  significare  dignoscitur.  Proinde  ei 
Salvator  ia  Evangelio  suis  prxccpit  discipulis,  i.t 
columbarum  in  corde  puro  iiisertnm  simplicitatem  q 
coniincrent.  Columba  etenim  et  simplex,  innoceos- 
que  nuncupari  debuit,  qui  in  se  coiumbinis  moribus 
Spiritui  sanclo  bospitium  prxbuit :  cui  nomiiii  uoa 
inconvenienter  congruit  illud,  quod  in  Proverbiis 
scriptuin  est  :  iletiu-i  etl  nomen  bonum  qttam  diviiite 
ntulice  (Proe.  xxii,  1). 

llic  igitur  noster  prxsul  non  immerito  oon  solum 
a  diebus  infaniix  boc  vocabulo,  Deo  donanie,  ador- 
jiutus  proprio  dit  tusest;  sed  etiam  prxmissis  iiiuU 
lorum  cyclis  annorum  ante  sux  nativitatis  diem 
ruidam  Christi  n  ilili,  Spiritu  sancto  revelanie,  quasi 
lilius  repromissionis  roirabili  proplieialioiie  nomina- 
tus  est. 

Nam  qniil.im  proselytns  Britto  ,  homo  sanclus, 
sancti  P.triiii  episcopi  discipulus,  Maveleus  nomine,  b 

*    LegO  irf/5l<TTt/5dv. 

'  Pro  tepiciilcB. 

'  IJ  esi,  descripturum,  sic  Aldhelmus,  quem  mox 


ita  de  nosiro  prophetizavit  patrono  sicuti  nobis  ab 
antiquis  Iradilum  experlis  comperlum  liabetur. 

Ininovissimis ,  inquil,  temporibus  sxculi,  filius 
nasciturus  esl,  cnjus  DOinen  Columba  per  omnes 
iusulariim  Oceani  provincias  divalgabitur  ootum ; 
novissimaque  orbis  tempora  clare  illustrabit.  Hei 
et  ipsius  duorum  monasteriorum  agelluli  unius 
>>  sepisculx  intcrvallo  distemiinabuntur  :  homo  valde 
Deo  cbarus,  et  grandis  coram  ipso  nicrili. 

Hujus  igitur  noslri  Columbx  vitam  et  mores  de- 
scribens,  imprimis  brevis  sermonis  tcxlu,  !n  quan- 
lum  valuero ,  strictim  comprehendam,  et  ante  lec- 
toris  oculos  sanctam  ejus  conversationem  pariter 
exponam.  Sed  et  dc  miraculis  ejus  succincte 
quxdain  quasi  iegenlibus,  avide  prapgaslanda  po- 
nam  :  qux  lameii  inferius  per  Ires  divisa  libros 
plenius  explicabunlur.  Quoruni  primns  propheti» 
cas  reTi.laliones ;  secundus  vero  divinas  fcr  ip- 
sum  virlnles  eiTecias  ;  leriius  angelicas  appari- 
tiones  conlinebit ,  et  quasdam  super  bominem 
Oei  coelesiis  claritudinis  manifesiaiiones. 

Nemo  itaque  nie  de  hoc  tam  prxdicabili  viro, 
aut  meniilum  xsiimet  ,  aut  quasi  qiixdam  da- 
bia  vel  incerla  scriplurum  ;  sed  ea  quLb  majo- 
rum,  fideliumque  virorum,  tradila  expertoruin  co- 
gnovi  relalione  narrantium  ;  el  $i.:e  utla  ambigui- 
late  '  carraxatorum  scial.  Et  vel  ex  his,  qux  aiite 
nos  ioserta  paginis  reperire  poluimus  ;  ut  ex  his  , 
qux  audivi  ab  expertis  quibusdam  litlelibus,  anti- 
quis,  sine  ulla  dubiialioae  narrantibus,  diligeaiius 
sciscitantes  didicimus. 

subjiciemus,  de  'Virginitale  c.  10,  flexis  litlerarum 
apicibus  iii  quadrata,  parieli*  pagina  carajuUu, 
Basn. 


INCIPIT    LIBER    PRIMUS» 

DK  PROPHKTICIS  REVELATIONIBUS. 


I.  Sanclus  igitur  Cnlumba  nobilibus  fuerat  oriun- 
dus  genitalibns,  palrem  habens  Fcdilin  lum,  lilium 
Cerguso,  inatrem  i£ibneaiii  noinine  :  ciijus  pater 
htine  Filiiis  Navis  ilici  polcst,  Scoiica  vern  I  iigua 
Magnavc.  Ilic  anno  secundo  posl  Culcdebrine  belluni, 
»iatis  vere  su-ti  42,(le  Scotia  ad  Brilanniam  pro 
Chrislo  porrgriiiari  volens  enavigavit.  Qui  eiiam  a 
purro  deililus  Clirisiiaiio  lyrociiiio,  et  sapii  nlix  stu- 
diis,  luiegritatem  corporis  ei  aiiinia<  puritalem,  Dco 


denante,  cusloJiens ;  quamvls  in  terra  positus,  ccelesti- 
bus  se  aplum  moribus  oslendebat.  Erat  eiiim  aspeclu 
angelicus  ;  sermonc  nitiilus;  opere  sanclus;  ingenio 
optimus  ;  cnnsilio  niagnus;  per  annos  5i  insulaiius 
milcs  est  ver^atus.  Nullum  eiiam  unius  horte  iiiler^ 
Tallum  Iransiro  puicrai,  qui>  non  aul  oraiiuni,  aut 
leclioni,  vel  srr  ptiiiiii ,  vrl  «tiam  alicui  operalii>ni 
inriiinberel.  Jejunaiionuni<|ui>>]ueel  vigillaruiii  inJe- 
feskus  laburalioaibus,  sinculla  iiilermi»sioue  diu  noc- 


729 


DE  VITA  S.  COLUMB^  Lin.  I. 


730 


tiiquc  occupatus,    i(n  ul  supra  tiumanam  possibi-  A  l>u(ic  csse  virum  cognoscens,  ilc  quo  pridem  ali- 


lltatem  uniuscujusque  pondus  specialis  opcris  vide- 
ritur.  El  ioter  hsec  omnibus  charus,  hilarem  sem- 
per  facieni  oslendens,  sanctorum  specie  sancli  Spi- 
ritus  gaudio  in  iniimis  lu!tincabaiur  prxcordiis. 

IL  Sanclus  Finienus,  qui  postea  per  imiversas 
Scotorum  Ecclesias  vaide  uoscibilis  habitus  est, 
a  puerili  aslaie  iniegiilatem  carnis  et  aninuc,  Deo 
adjuvantc,  custodiens,  sluJiis  dialecticalis  sophias 
dedilus,  hoc  propositura  in  annis  juventutis  conver- 
satus  in  corde  babuit,  ui  noslruin  sanctum  ■■  Colum' 
bam,  Iliberniara  dcserens,  percgrinaturus  adiret» 

Eodera  aestunns  desiderio  ad  quemdam  vadit  se- 
iiiorem  sibi  amicuni,  in  sua  gentc  prudentissimum, 
yenerandumque  clericum,   qui  Scotice  vocilabatur 


qnnndo  sanclus  Columbii  proplieiice  vaticinatus  est : 
I  Gratias,  ait,  Deo  meo  agere  debeo  quidem  in  tuo 
adveiilu,  (ilii.  Sed  et  hoc  indubilanter  scito,  quod 
noslcr  monachus  nnn  eris.  t 

Hoc  audiens  valde  coiitristatus  indl  :  i  Forsilan 
ego  indignus  luus  non  merenr  fieri  monaclius.  » 
S  nior  coiise([uenier  inquit :  i  Non  quod,  ut  dicis, 
indignus  esses,  hoc  dixi;  sed  quamvis  maluissem  te 
apud  me  reiinerc,  maiidatum  tamen  sancti  Columbse 
mei  defensoris  profanaie  non  possum,  per  quem 
Spiritus  sanclus  de  !e  propliclavil.  Aliaque  die  mibi 
soli  seorsum  prnphetico  sic  profalus  ore  inter  ca'- 
tera  dixit :  H.'ec  mea,  o  Baitlienee,  intcmius  debes 
audire  verba  ;  stalim  nauique  post  meum  de  hoc  ad 


>■  Columbus,  ut  ab  eo  prudentise  quasi  aliquod  au-  R  Cbristum  sxculo  exspectatum,  et  valdc  desideratura 


diret  coiisilium.  Ciii  cum  suos  tjles  denudaret  cogi- 
tatus,  hoc  abeo  responsumaccepil:  i  Tuum,  ut  xsli- 
mo,  adeo  inspiratum  devolumque  desiderium  quis 
prohibcre  polcst,  ne  ad  sanctum  Columbam  iransna- 
vigare  debeas  ?  > 

Eadem  bora  casu  adveiiiunt  duo  nionachi  sancli 
Columbx,  qui  de  sua  interrogati  auibulalione,  i  Nu- 
per,  aiuiit,  de  Britnnn°a  ,  remigantes  liodie  a  Robo- 
reto  venimus.  i — i  Sospesne  est,  ait  Columbus,  ves- 
ler  Coliimba  sanc(us  Pater?  >  Qui  valde  illacrymati, 
cum  magno  discrunt  mcKrore :  Verc  salvus  est  noster 
ille  patroniis,  qui  bisdiebus  nuper  migravit  ad  Cbris- 
tum.Quibus  auditis  Fintenus  et  Colurabus,  et  omnes 
qui  ibi<.!em   inernnl ,   proslratis  iu  terram  vuliibus 


transiium ,  quidam  de  Scotia  frater,  qui  nunc  bene 
juvenilera  bonis  moribus  agciis  xtaiem,  sacrae  lee- 
tionis  satis  studiis  imbutus,  nomine  Finteniis,  ad  le, 
inquam,  pervenienshuiiiiliter  cxpostulabil,  ut  ipsura 
susc  piens  inler  caeteros  aanumeres  monachos. 
Sed  hoc  ei  in  Dei  prascientia  pr.'edestinatum  non 
est,  ut  ipse  alicujus  lierel  mona<bus;  sed  et  mona- 
chorum  abbas,  et  animarum  dux  ad  coeleste  regiium 
olim  electus  a  Deo  esi.  ^oh\s[Lege  Noli]  ilaque  huiic 
memoratum  virum  in  his  iiostrls  apud  te  reiinere  in- 
sulis,  ne  et  Dei  volunlati  coniraire  videaris.  Sed  h:ce 
ei  intimans  verba,  aJ  Scotiam  in  pace  rcmittas,  ut  ia 
Laginenstum  vicinis  mari  finibus  monastcrlura  con- 
sirnat;  et  ibidem  Cbristi  ovium  pascens   gregem. 


•mare  Hevere.   Finlenus  consequenler  percontatur,  ^  innumeias  ad  patriam  animas  coelesiem  perducat, 


dicens  :  i  Quem  postse  successoremreliquit?  —  Bat- 
theneum,  aiunt,  suum  alumnum.  Omnibusque  clami- 
tantibu':,  Dignnm  el  dcbitum ;  Columbus  ad  Fintenum 
•it :  Quid  ad  hxc,  Fintene,  racies?  Qui  respondens, 
ait :  1  Si  Domiiius  permiseril,  ad  Batihcneum  virum 
sanclum  et  sapientem  enavigabo;  et  ei  me  susce- 
perit,  ipsum  abbatem  habcbo.  > 

Tum  deinde  snpra  mcmoratum  Columbnm  oscu- 
latus,  et  valedicens,  navigalionem  pr.-cparabat,  et 
cineulla morula  transnavignns Jovam  devenil Insulam. 
Et  necdum  in  id  temporis  usque  iiomen  ejus 
in  his  locis  erat  nolum.  Lnde  et  imprimis  quasi 
quidara  ignolus  liospes  hospitaliter  susceplus  ;  al  a 


Ila^c  audiens  sancius  junior,  Christo  lacrymas  fun  - 
deiis,agiigratias,  inqiiiens:  iSecundumsancliColum- 
bx  |irophclicam  lintmihielmirabilem  pra;scienliam.  • 

Ilis  denique  veibis  sanctorum  obtemperans,  et  a 
6;iltlieneo  accipiens  benedictiunem,  in  pace  ad  Sco- 
tiam  iransiiavigavit. 

III.  A!lo  in  (empore  vir  beatus  in  medilerranea 
IliberniiC  parte  monasteriuin  ,  quod  Scotice  dicitur 
Dairinng,  divliio  fundans  nulu,  per  aliquot  demo- 
ratur  menses.  Libuii  animo  visllare  fiaires,  qui  in 
Cloensi  Saneli  Ccraui  coenobio  commanebant. 

Audiio  iiaque  ejus  accessu  universi  undique  ab 
agellulis  monasterio  viiinis,  cum  his  qui  ibidem  in- 


die  internuntium  ad  Ballheneum  miilit,  ejus  allo-  j^  venti  sunt,  congregali,   cum  omni  alaeritate  suum 


«utlonem  facie  ad  faciem  babere  vokns,  qiii  ui  crat 
alTabllis,  et  peregrinis  appetibilis,  jubet  ad  se  ad- 
duci.  Qiii  slatini  adductus,  primo  ut  veniebat,  (lexis 
genibus  in  terram  se  prostravit,  visusque  a  seniore 
sancto  surgit ;  et  residens  interrogatur  a  Batlheneo, 
adhuc  inscio  de  gente  et  provincia,  nomincque  et 
conversalione,  et  pro  qua  causa  inierit  navigatioiiis 
laborem.  Qui  iia  inlerrogatus  omnia  per  ordincn 
enarrans,  utsusciperetur,  humiliier  exposlulat. 
Cui  sanclus,  senior  hls  ab  bospiie  auditis,  simulque 

•  Ab  alils  Cotumbanus  diciiur.  Maiull. 

^  Diversns  plane  a  Columba  iiostro  fuit  et  aJter  : 
primus  (loctor  fidei  Chrislian.t;  Transmontanus  Pktis 
ad  Aquiloiiem  primusque  fundalor  monasterii  quod 


consequenies  abbatem  Alilherum,  quasi  angelo  Do- 
mini  obviam  egressi  vallum  monaslerii ,  unaniines 
pergunt,  humiliatisque  In  terram  vullibus,  eo  viso, 
cum  omnl  reverentia  exosculatus  est  ab  eis ;  bym- 
nisque  et  laudibus  resonaiites,  honorifice  ad  eccle- 
siam  perduecbanl;  quamdamqne  de  lignis  pyrami- 
dem  erga  sanclum  deambulantem  conslrlngentes  a 
quatuor  viris  xqae  ambulantibus  supportari  fece- 
runt :  ne  videlioet  sanctus  senior  Colnmba  eji.istlciii 
fralrum  multitudinis  constipatioiie  moIe.st.nreiur. 

in  llio  insuia  muliis  dlu  Scolornm  Pictonimqne 
populls  venerabili;  luansit.  lUc  vidciici  t  Columbi, 
Bunc  a  nonmillis  composiio  a  cella  et  Colinnbaiii) 
nominc  Coluuicelli  vocalur.  beda.  iv,  c.ip.  ^O.  BAsn. 


751  SANCTJ  AUAUANi  AnOATlS  15i 

Ead<>m  hnra  quirfam  ralde  dMpcctiM  viilta  et  ba-  A      Et  ooee  eadem  die  aliquandin  a  frairibas  axpee* 

(ata  navii,  in  qua  sineii»  iuerai  Cbaauiechuii,  juxta 


bllu,  puer  ramiliaris,  ct  ncodiim  seniorlbus  placens, 
retro  in  qiiandim  valuil,  se  occultana  acressit;  ut 
videlicet  vel  illlus  amphibali  lliiibriam ,  quo  vir 
beaius  iiiduebatur,  occulte  et,  si  fieri  possei,  ipso 
nescicnie  ei  no  i  scniienle,  laiigeret;  scd  hoc  tamen 
saocluiD  non  laiuil.  Nam  qiiod  corporalibus  oculis 
relro  se  aclum  iniueri  nnn  potuit,  spiritiialibus  'per- 
spexil.  Unile  subito  restiiil,  et  posi  seextendens 
maniim,  cervicem  p^ieri  tenet,  ipsumque  (>ali>;n} 
ante  faciein  siiam  slatuil,  oninibiisi|ue,  qui  ibidem 
cireiler  aslab:inl,  diceniibus  :  i  Diinitie  ,  dimiilei, 
quare  hunc  infeliccm  ct  injurlnsnm  reliiics  pufruni?  » 
Sanctus  e  conlra  h.-cc  puro  pcciore  verba  depromit 
propheticj :  <  Sinile  fralres,  sinile  niodo.  »  Ad  pue- 


sancli  proplieiaiioaem  pervenit.  Cui  »anciu*  cum 
frairilius  dbviam  venit,  ct  ab  co  hoBuriUce  et  hoi- 
pitaliler  siiscepius  eat.  IILi  vero  iiauia),  qui  cum 
Ciianinecho  inerani,  interrogali  a  frairibuit  de  qua- 
litate  navigaiiouis,  eJc  roiulerunl,  sicul  sanclus  Co» 
luinba  prius  de  tenipeslate  et  IranquilLilate  pariler 
Deo  doiunio,  in  eoiiein  niari,  et  hisdein  buris  niira- 
bili  divisiwe  pr-edixefat,  et  tenvpestateui  eiuuius 
visani  non  sensissA  proftsai  sujit. 

V.  Atio  iUdem  diu  sanctus  Columha  in  «ua  com- 
nianens  mairice  Ecciesin,  repeiite  in  hano  subrideos 
voccni  erupit  dicens:  i  Coluinbaitus  aU  nos  tran&aa- 
vlgare  ineipiens,  nunc  in  undosis  ciiarybdis  xsiibuft 


rum  vero  valde  tremeractuni  dicit :  t  0  liti,  aperi  os  B  valde  periclitaior.   Abbasque  ad   r^Bluin  in  prora 


tuum,  et  porrige  linguam.  i  Jussus  iiim  piier  cum 
ingenti  trcmore  aperiens  os  suum,  lingnam  porrexrt; 
qtnm  sanclu^,  sanclam  mannm  extenden?,  ei  dili- 
genler  benedicens,  ita  prophelice  profatur  diceiis  : 
•  Hic  pucr  quamvis  nunc  defpicabilis  et  valde  vilis 
videatur,  neino  lameii  ipsum  ob  id  ifcspicial;  ab  liac 
enini  hora  non  solum  vobis  non  displiccbii,  sed  valde 
placebii,  bonisqne  inoribus  et  animx  virluiibus  pau- 
latim  de  die  in  diein  erescet :  sapientia  quoqne  el 
prudentia  magis  ac  magis  in  eo  ab  hac  dieadnnge- 
bilnr;  et  in  liac  nostra  congrcgalione  grandis  est 
fiiturus  provectns.  Lingiia  qnoqiie  cjus  salubri  et 
doctrina,  et  eloqiieniia  a  \>co  donabiiur.  t 

Hic  eral  Ereneus  postea  pcr  oiiKies  Scotiae  Eccle- 
aias  famo:us,  et  valde  iiotissimus.  Qui  haec  omnia 
supra  scripta  verba  Segeneo  abbati  de  se  prophe- 
taia  enarravera',  iiieo  decessore  Failbeo  intenlius 
audienle,  qiii  el  ipse  cum  Segenen  pixsens  inerat; 
ciijus  relalione  et  ego  ij  se  cognovi  hoec  eadem  qiiw 
iinrravi. 

Sed  et  niulia  alia  hisdein  diebus ,  qnibus  in 
Cloensi  coenobio  saDCius  hospiiabatiir,  levelanle 
Spiritu  Sanclo  proptielavil;  hoc  est,  de  illa  quoe  post 
dies  multos  ob  diversiialem  Pasclialis  festi  orta  est 
iiiler  Scoli*  Ecclesias  discordia,  et  de  qnibusdam 
«iigelicis  frcqiieiitionibus  sihi  inanirestalis :  qoibus 
qtixdam  iiilra  ejusdem  ccBnobii  septa  ab  aiigelis  tnno 
temporis  frequeiilabanlur  loca. 

IV.  Alio  in  lempore,  cum  in  »  iova  insula  die  IVa-  ^ 
^osx  t  nipeslatis,  et  iniolcrabitis  undarum  magnilu- 
diiiis,  scdens  in  domo  sanclus,  et  frairibus  prxcipien>, 
diceret  :  i  Prxparale  ocius  hospilium,  aquamqiie 
ad  lavandus  hospiluin  peJes  haurite;  i  quldam  ex 
ijisis  frator  consequenter  :  «  Oiiis,  aii,  hac  die  vaUle 
veniosa,  et  iiiiiiis  ventosa  [slc),  et  iiimis  pcrciitosa, 
licei  breve  IVeium,  prosperc  Iransnavi^-aie  poie.-t?  • 
Quo  audito,  sanclus  sic  profatur  :  •  Cuidaiii  sontio  ot 
eteclo  boiiilni,  qiii  ad  iios  ante  vesperaiii  perveniet, 
(iinnipoieiis  lianquillilatem  quamhbel  in  teinpc^lntc 
doiivbii.  I 


sedens,  palmas  elevut;  tufbaium  quoque  et  tam 
fomiidabile  pelagus  beiiedicit,  qiiom  lamea  Domi- 
iios  sie  lerret,  non  ut  navis  naufragio,  in  qua  ipse 
resedit,  uudis  obruatur ,  sed  poiius  ad  orandum  ia- 
tenlius  suscilclur,  iit  ad  nos ,  Deo  prcpitio,  post. 
transvadatum  perveniat  periculum.  i 

VI.  In  tempore  quoque  alio,  de  Cormacco,  viro 
ulique  saneio,  qui  tribus  iton  miDus  vicibus  Er^nuui- 
[t\  eremum]  iii  Oceaoo  laboiiose  quxsivit.necia- 
oieu  ioveuil,  saiietus  Columba,  ita  propheiizans  ail : 
<  Hodie  iterum  Cormacbus  desertum  cupiens  repe- 
rire ,  enavigare  incipil  ab  ilLi  regione  qu»  ullra 
MoiJam  fluvium  siia  cst,  et  Grros  d.cHur;  sec  lamen 
eiiam  hac  viee  ,  quod  quxrit,  tuveoiet ;  et  oon  ol> 
C  aiiam  ejus  culpam  ,  oisi  quod  alieujus  religiosi  ab- 
baiis  monacbum,  ipso  non  permiltcule,  discesaoreoi 
seeum  iion  rccte  coinitari  navigio  susceperit.  > 

Yll.  In  tempore  alio,  hoc  est,  posl  Biulios  anmi- 
rum  iranscursus,  eum  esset  vir  saDelus  in  Jova  io- 
sula ,  suoilo  dicit  ad  suuiu  miiiislratorem  :  «  Cloc- 
eain  pulsa  ,  <  «iqus  sooitu  fralre»  iiic  tati,  ad  eccle- 
£iiam,  ipso  saiieto  prxsule  prseeunte,  ocius  corruni, 
ad  quos  ibidem  flexis  genibus  inlil :  4  Nunc  intente 
pro  hoc  populo  et  Aldano  rege  Dominuai  oremut, 
bac  enim  hora  iiiemit  bellum.  •  E(  post  modicum 
iniervallnm  egressus  oratorium,  respiciens  in  ccblum, 
inquit  :  <  Kunc  barbari  iu  fugam  vertuntur ;  >  Al- 
danoque  qnamlibet  iiifelici,  lamen  concessa  e&t  vic- 
_  (oria.  Sedelde  nuniero,  de  exercilu  Aldani  iiiter- 
fecloruin  irecenioTum  ei  triuiik.>'iroi'um,  vjr  heaiu» 
prophelioe  narravit. 

VIII.  Alio  quoque  in  lempore,  anie  supra  diciiuu 
bellum,  Sanctut  AKIanuin  regera  iiiterrogal  de  retm 
suecessore.  Illo  (uxpondru(e,  neboire  quia  cHei  de 
(rihuii  liliiii  rugiiiiiurug,  Sanrtus  con.<:ei|uetiter  boc 
prolatur  moJo  :  <  Nulliis  ex  his  iribus  eril  rt>Dnatti- 
rus,  nani  in  bellis  cadeiii  ah  iuliiiieiii  ipueidandi  ;  teil 
imnc  si  alios  juniores  hubeat,  ad  me  veiiiant,  »l 
qiietii  ex  eis  elegoi  It  Doininus  regein,  subito  super 
iiicuiii  iiruel  grcmiuin.   1  i}iiibus   aicilis  »tfcuudmu 


*  De   hiijiii   iiiii.lir   silu  in  mari  niherfiieo,   qiiat 
llieu.i   M>c    lliuiia    Nocaiur,   iiuii    una    e»i  ki'ri|iia- 


nim  seiilenlia.  Mabillon.  iioi.  aJ  Cuimieuoi  p.  Jtii. 
Ua».\. 


75S  DE  VITA  S.  COLUilBiE  LIB.  L  75» 

verbnm  Sancli ,  Euchodio»  adieniens ;  in  sinu  ejus  A  nMnsirooso  perterrilus  prodigio ,  vix  indo  poMis 
recubnit ;   sUlimque  Sancius  eum  osculatus  bene-      evadere. » 


dixit,  et  ad  patrem  ail :  t  llic  est  supersies,  et  re» 
posl  te  regnalurus,  ei  filii  ejiis  post  eum  regna- 
bunt.  )  Sic  omnia  post  suis  temporibus  plfiie  adim- 
pleta  sunt,  et  Eucliodius  post  patrem  iii  regnuin 
successlt. 

VL.  Domnalius  (iliiis  Aido  ailiiuc  puer,  ad  snnctum 
Columbam  per  nutriiores  adductus  est,  qaem  In- 
tuens  perconlalur,  inquiens :  <  Cujus  est  Slius  liic, 
quein  adduxistis?  i  IHis  respondeniibus,  i  Hic  esl 
Domnallus,  qui  ad  te  ideo  perductus  est,  ut  tua  re- 
deat  benediclione  ditalus.  i  Quem  cuin  Sanctus  be- 
Dedixisset,  continuo  ail :  <  llic  super  omnes  Iralres 
8U0S  superstes  erii,  et  rex  ?a!de  famosus,  nec  un- 
quim  in  manus  inimicoruni  tradelur;  sed  morte  pla- 
ct^a  in  senectute,  et  intra  domiim  suam  coram 
afnicorum  familiarium  tiirba  super  suum  morielur 
leclum.  >  Qiix  omnia  secundum  beati  valicinium 
viri  de  eo  vere  adimpleta  sunl. 

Eodem  tempore  Sanctus,  et  in  eodem  loco,  ad 
Srandalanum  lilium  Colinanni  apud  Aidura  regein  in 
vinculis  retentum,  visitare  eum  cupienspergit ;  ip- 
sumqnecumbeneilixisset,  conrortansat :  i  Fili,  noli 
contrislari,  sed  polius  Ixtare  et  confortare.  Aidus 
enim  rex,  apud  qucm  vinculalus  es,  de  boc  muniio 
te  pnecedet,  et  post  atiqua  exilii  tempora  triginla 
anots  in  gente  tua  rex  regnaturus  eris  ,  lleruiiiqHe 
dc  regno  efliigaberis,  et  per  aliquos  ejulabis  \Fort. 
exulabis]  dies;  post  quos  a  populo  renuniiatu!*  [F. 
reinvitatus  ut  infra]  per  tria  regiiabis  brevia  teni- 
pora.  I 

Qiiae  cuncta  juxta  vaticinalionem  Sancti  plene 
rxplela  suiit.  Nam  posl  annos  triginta  de  regno 
expulsus  per  aliqund  exulavit  spatium  temporis,  sed 
post  a  populo  reinviiatus;  non  ut  pulabal,tribus  an- 
nis,  sed  lernis  regnavit  mensibus  ;  post  quos  conti- 
iiuo  obiii. 

XI.  In  lempore  afio  duo  plebeil  ad  Sanclnm  in  Jova 
cominorantem  insuia  deveniunt;  qiioram  unus  Mel- 
danus  de  filio  suo,  qui  prxsens  erat,  sancluin  inler- 
rogat,  qiiid  esset  ei  futurum.  Cui  sanclus  sic  profa- 
tur  :  «  Nonne  Sabbali  dies  hodierna  est?  Filius  luns 
seita  feria  in  fine  morieiur  seplimanx,  octavaqne 
die,  boc  est,  Sabbalo,  hic  sepclielur.  » 

Alter  proiiide  plebeius,  et  ipse  de  fitin,  quem  ibi- 
deni  secum  babuit,  niliilominus  iiiterrogans,  talein 
sancti  auilit  responsionem  :  «  Filrus  tuus  suos  vido- 
bil  nepoies,  et  in  hac  insula  senex  sepelietur.  »  Quaj 
omnia  secuiKl.ini  verbiim  Sancli  de  pueris  ambobus 
suis  tcmporibus  plene  snnl  explel.i. 

XII.  Quadani  die,  euin  vir  veiierabilis  in  Jnva  de- 
inoraretur  iiisula,  quidam  fraler  Ber.ichus  nomine  ad 
Ethicam  proponens  insulam  navigare,  ad  Sincluui 
mai.e  acceden',  ab  eo  beneJici  postulal ;  qiiem  sanc- 
tos  intuilui,  iiiquit :  <  0  tili,  hodie  iiilenliiis  praeca- 
velo,  ne  Ktliicam  cursii  ad  lerrain  direclo  per  latus 
co<!eris  Iraiismeare  pelagifs  ;  se<l  poiias  circttiens 
oiiuores  secus  naviges   insutos,   ne,   videlieel,  alio 


Qui  accepta  a  Sancto  benediclione  secessit,  et  na* 
viui  asceiideus  Sancli  verbum  quasi  par(ipeml«is 
transgreditur.  Majora  proinde  Ethici  transmeaos  spa- 
tia  pelagi,  ipse,  et  qui  ibi  iiierant  naute,  videnl ;  et 
ecce  cetus  aiirx  el  iinnienss  magn  tudiiiis  se  instar 
monlis  erigens,  ora  aperit  patula,  nimisdeiitosa,  su- 
pcrnatans.  Tuin  proinde  remiges  deposilo  velo  valde 
perterriti,  retioversi  illam  oburiam  ex  belluino  motu 
fluctuaiionem  vix  evadere  potueruat ;  Sanctique  ver- 
bum  recognoscentes  propheticura  admirabantur. 

Eodem  quoque  die  Sancius  ,  Baiiheneo  ad  supra 
memoratam  iiisulao)  oavigaiuio,  mane  de  eodem  iii- 
tiniavit  ceto  ioqniens  :  <  liac  proMerita  oocte  raedia 
B  cetus  magnus  de  protundo  inaris  se  snbievavit,  et 
inter  Jovarn  et  Eihicara  insulam  se  hodie  in  super- 
fieiem  eriget  sequoris.  i  Cui  Baiiheneus  respondens 
infit :  <  Ego  et  illa  beltua  sub  Dei  polestate  sumus.  > 
Sanclus  :  t  Vade,  ait,  in  pace  :  lides  tua  in  Christo 
te  ab  hoc  defendet  periculo.  >  Baillieneus  lum  deinde 
a  Sanclo  benedicliune  accepla,  a  portu  CDavigavit; 
i.^aiiscursisqiie  non  parvis  pon  i  spaiiis,  ipse  et  socii 
cetuin  aspiciunt,  perterritisque  omnibus,  ipse  solus 
siquorei  cetum  ambabus  raanibus  elevalis  benedieit 
inirepidus  ;  eodemque  raomenlo  betlua  magoa  sesub 
iluctibus  immergeiis,  nusquaiij  deinceps  eis  appa- 
ruit. 

XIII.  Alio  quoque  in  tempore  fralres  inlempesta 
nocle  suscilal  Sanclus,  ad  quus  in  ecclesia  congre- 
gaios  dicil :  <  Nunc  inteniius  Dominuni  preceinur, 
iiaui  in  hac  hora  aliquod  inaudiuini  peccatum  perpo- 
iratum  est,  pro  quo  vatde  est  tremenda  judicialis 
vindieta.  De  qiio  peccato  crastiao  die  sliquibus  pan- 
cis  perconianiibus  intimavit,  dicens  :  <  Post  paucos 
menses  cum  Lngaido  nesciente  iiitetis  ille  booiuncio 
ad  Jovam  perveniet  insutam.  t 

Alio  itaqiie  die  Sanctus  ad  Jormitium  [Diormi- 
tium],  inlerjeclis  quibusdam  mensibus,  praecipiens 
prslalur  :  «  Surge  citius,  Lugaidus  appr-epiequai ;  » 
dicitijue  ei,  ut  miserum,  quera  secum  in  navi  babet, 
in  MateaiB  propetlal  insulam,  ne  bujus  insulx  cegpi- 
tein  caicet.  Qui  prtecepto  Sancti  obseeutiis  ad  mare 
pergii,  Lugaidoque  adventanti  omnia  Sancti  prose- 
T\  qiiitur  de  infeiici  viro  veiba. 

Quilius  auditis  ille  infelix  juravit,  nunquara  se  ci- 
buin  cum  .■iliis  accepturum,  nisi  prius  Sanelum  vide- 
rei  Cotuuibam ,  euroque  alloquereiur.  Qa«  infelicis 
verba  Diormiiius  ad  Sanctuin  reversus  retulit.  Qui- 
bus  coiiipertis,  Sanclus  ad  portum  perrexit  Baithe- 
neoque,  protaiis  sacrse  Scripturae  lestimoniis,  sugg*!- 
renti,  ut  iuiseri  pteniiudo  susciperelur,  Sanctus  con- 
sequenter  inquit :  <  0  Baiihenec,  hic  horao  fratrici- 
diiim  in  modiim  Cain  perpetravit,  el  cum  sua  matre 
mfficliatiis  esl.  > 

Tiiin  deiDum  miser  in  liltore  flexis  genibus  legps 
poenileniia;  expletiirum  se  proraisit,  juxta  Sancti  in- 
dicationem.  Cui  sanctus  ait :  <  Si  dUodccim  annis  in- 
ter  Uriloncs  cuin  fletu  ct  lacrymis  poeniienliam  ege- 


755 


SANCTI  ADAMANI  ADIIATIS 


738 


ris,  nec  aJ  Scotiam  usquo  ad  morlein  reversus  fue-  A  suum  iiiiiiis(r.itoreni  Diomiiliuin  convdrsus,  profa- 


ris,  fursan  Deus  peccalo  ignotcel  luo.  • 

H.ec  diceiis,  Sanoius  ad  suos  conversus  dieil  : 
I  llic  liomo  fillus  est  perdiiionis,  qui  i|(iam  promisil 
paeniteiiiiam,  noii  cxpleliil ;  sed  ninx  ad  Scotiam 
rcverteliir,  ibiquc  iii  brevi  ab  iiiimicis  inierriciendus 
perlbit.  >  Qux  uinoia  seoundum  Saiicti  proplietiain 
ila  ronligeruiil.  Nam  mis  t  iisdcni  diebus  ad  lliber- 
niam  reversus  in  reeiuiiein  r|ua;  vocitnlur  Lea,  in 
iiianiis  incidens  inimieorum  Irucidalus  esl. 

\l\.  Alio  itidciu  in  tcmpure  Lugbeus,  cujus  supra 
meiuinnem  fccimus,  quadani  die  .nd  Sanclum  post 
frugum  veniens  triiuralioneni,  nullu  modo  ejus  fa- 
cieni  intueri  poluil,  miro  superfusam  rubore  ;  valde- 
qre  pertiiiicscens  i-iio  aufugit;  quem  Sanclus  com- 
plosis  paululuni  nianibus  rcvocat-  Qui  reversus  a  B 
'  Sauclo  siaiim  iiilerrogaius,  ciir  ocius  aufugisset, 
lioc  dedit  rtspiiiisiiin  :  <  Ideo  luj;!,  quia  nimis  perti- 
mui.  >  Et  posl  aliquod  inoJicum  intcrvallum  lidu- 
cialius  agens,  audet  Sanctuin  inlerrogarc,  inquiens  : 
i  Nuoquid  in  bac  bora  aliqua  tibi  furniidabilis  os- 
lensa  visio  cral?  >  Ciii  Sanctus  tale  dedit  responsum  : 
Tara  terrifica  ultio  nnnc  in  reinota  orbis  parle  per- 
acta  est !  i  Qualis,  ait  juvenis,  vimlicla,  et  in  qua 
regionc  facta  ?  >  Sancins  tum  sic  profaiur  :  <  Sul- 
pbiirea  de  coelo  flamnia  super  Romani  juris  civita- 
tem  inlra  Italix  lerminos  siiam  bac  bora  etlusa  est; 
iriaque  niillia  ferme  virorum,  excepto  malrum,  pue- 
rorumque  numero,  disperierunt :  et  antequaiu  prx- 
sensannus  [Add.  absolvalnr],  Gallici  naulx  de  Gal- 
liaruni  provinciis  advenlanlcs,  hac  eadem  libi  enar- 
rabunt.  • 

Quas  verbn  posl  aliquot  raenses  veridica  fuisse,  sunl 
eomprobala.  Mam  idem  Lugbens  simul  cum  sancto 
viro  ad  Capuae  regionis  (sic)  pergens  ,  nauclerum 
el  naulas  advenlantes  parce  interrogans,  sic  omnia 
illa  de  civiiale  cum  civibus  ab  eis  audit  enarrata, 
quemadmodum  a  pr.-cdicabiii  viro  suol  prxdicta. 

XV.  Quadam  brumali  el  valde  fiigida  die  Sancius 
magno  molcstaius  inocrore  llevit :  quem  suus  minis- 
trator  Diormitius  de  causa  intcrrogans  Diccsliti.e,  boc 
ab  eo  responsura  accepil :  <  Non  immerito,  o  filiole, 
ego  in  bac  liora  contristor ,  ineos  videns  inonacbos, 
quos  Laifranus  nunc  gravi  faligatos  labure  iu  alicu- 
jus  majoris  doiiius  labrica  niolestat,  quud  mibi  valde 
displicet.  >  Mirum  diclu,  eodem  moinenlo  horx, 
Laifranus,  habiians  in  mnnaslerio  Uubureii  campi, 
quodamniodo  coactus  cl  quasi  quadani  pyra  iniiinse- 
cus  succensus,  jiibet  monachos  a  labore  cessare,  ali- 
quamque  cibaiiuuum  cunsolaiioneni  prxparari;  ei 
iion  solum  in  eadeni  dic  otiari,  sed  et  in  cxieris  aspe- 
rx  teinpestaiis  dicbiisreqiiiescerc.  Qu:c  verba  ad  Ira- 
tres  consolaloiia  a  Lailraiio  dicla  Saiicliis  in  spiritu 
audiens  fleie  cessavit,  el  niirabililer  gavisus  ,  Ipse 
n  Jova  iiisula  cominancns,  frairibus,  qui  ad  pricsens 
iierant,  pcr  omnia  cnarravii,  et  Lairranuiu  mona- 
chum  beiiedixit  cunsulatorein. 

IM.  Alio  in  tenipurc,  Sancius  in  cacuniine  sedens 
aiontlF,  «lui  huic  luoiiablcrio  cniinus  supertuiinei,  ad 


(ns  esl,  dieens  :  <  Mirur  quare  tardins  appropinquat 
qiinlam  de  Scotia  navis,  qu.-c  quemdam  advcblt  >a- 
pieiilcm  virum,  qul  iii  quoilaiii  facinore  lapsus  lacry- 
niosuin  gereiis  pajiiludiiicm  niox  adveniel.  >  PdsI 
pruindu  baud  grandc  intervallum  ad  Austrum  pros- 
picieiis  ininister  veluin  navis  vidit  ad  portum  appio- 
pinqiiantis  ;  quain  cuin  Sancto  adventantein  dcmoii- 
sirarcl :  i  Cito  sur^ilo,  iiiqiiiciis  [t\  iiiquil] :  canius 
prusclyto  obviani,  ciijus  verani  Christiis  suscepit  pcc- 
nileiitiam.  >  At  vero  Fecbnaus  de  iiavi  descciidens, 
Saiiclo  ad  portum  pcrvenienti  obvius  occurril  cum 
fletu,  et  lanicnlo,  anie  pedcs  ejus  ingeiiiculans  flexis 
genibus  ,  amarissime  iiigemuit ;  ct  coram  oniiiibus 
qui  ibidein  inerant  peccantias  confitetur  suas. 

Sanclus  cuni  co  pariter  illacrymatus  ad  eum  ail  : 
I  Surge,  hli,  et  cuiisularc,  dimissa  sunt  tua,  qux 
commisisli,  peccamiiia.  Quia  sicul  scriptum  esl :  Cor 
contrilumelliumitiatum  Deuinou  ipernil.  >  Quisurgens 
gaudcnler  a  Sanclu  susceptus,  ad  Baitbcneum  lunc 
tcuiporis  in  campoLongoprxposilumcomtnorantem, 
post  aliquot  est  eniissus  dies  in  pace  conimigrans. 
Wll.  Alio  in  lempore  binos  iniitens  monacbos  ad 
suum  alium  monacbum,  noinine  Caillanuin,  qui  eo- 
dem  tempore  prxpositus  erat  in  cella,  hxc  per  eos- 
dem  nuntios  Sanctus  commendat  verba  :  i  Clio  eun- 
tes  ad  Caillauum  properaie,  diciieque  illi,  ul  ad  me 
sioe  ulla  veniat  morula.  >  Qui  verbo  Saocli  obse- 
culi,  exeonies,  et  ad  cellain  pervenienles  sux  lega- 
tiunculx  qualiiatem  Cailtano  intimaverunl.  Qui  ea- 

*'  dera  bora  nullo  demoralus  uiodo,  Sancti  prosecutus 
legalos  ad  eum  in  Jova  insula  commorantem,  eoruiu 
iliheris  comes,  celeriter  perveoii.  Quo  viso  Sanctiis 
ad  eum  laliler  loculus,  bis  compellat  verbis :  <  Q 
Cailtane,  beoe  fecisli  ad  lue  obcdienter  festinando. 
Requiesce  paulisper,  idcirco  ad  tc  inviianduiu  misi , 
ainans  amicum,  ul  I  ic  mecum  in  vera  Qnias  obe- 
dientia  vitx  cursum  lux ;  nam  ante  hujus  bebdoma- 
dis  nnera  ad  Deum  in  pace  Iraosibis.  >  Quibus  audi- 
lis,  gratias  agens  Deo,  Sanctura  lacrymans  exoscula- 
tus  tsl,  el  ad  hospiiium,  accepla  ab  eo  benediciione, 
pergit ;  eaderoque  subseciila  uocle  iDliriuatus,  jiixta 
verbura  Sancli,  in  eadein  sepiiiuana  ad  Chrislura  Do- 
niinum  emigravil. 

U  XVlil.  Quadam  Dominica  die  ullra  sxpe  memo- 
raluin  clamatura  esl  fretum ;  quem  audiens  Saiicius 
claiuorcm,  ad  fratres,  qui  ibiJem  iiierant :  i  Ite,  ail, 
celeriler,  peregriiiosque  de  lunginqua  veiiientes  re- 
gioue,  ad  nusocius  adducile.  •  Qui  couiiuuo  obseculi 
tiansfrctanles  adduxerunl  hospiieii,  quos  Sanctus 
exosculaliis  cunseqiienler  de  cau>a  perconlatwr  ili- 
ncris.  Qui  respoiidcntes  aiunl :  i  (Jt  hoc  eliaui  auiio 
apud  le  percgrineiiiur,  ve  limus.  > 

',)uihus  Saiictus  baiic  dedil  re&pu!isioiiein  :  i  Apud 
nic,  ul  diciii:»,  aiiiii  uiiius  tpalio  poregrinarl  noii 
polcrilis,  nisi  prius  iiionach  cuin  pruniiseriiis  voium. 
Quud  qui  ineraiil  pr.useiiles  valde  iiiirali  siiiil,  *d 
buspites  eadcni  hura  adveiiiaiitt-s  dici.  >  Ad  qu.e 
Sancli  verha  seiiior  rcspuudeits  fralcr  aii :  <  |icv  wi 


737 


DE  VITA  S.  COLUMB/E  LIB.  \. 


■738 


meiiU!  proposilum  licel  in  hanc  horam  usque  nul-  A  accilis  ad  se  binis  de  fratribus  viris,  quorura  voca- 


latenus  bab«erimus,tamen  tuiimsequemurconsilium, 
divinilus,  ut  credimus,  inspiralum.  i  Quid  plura  ? 
Eodem  hora;  momenio  oratorium  cum  Saneto  in •• 
gressi  devote,  flexis  genibus  voium  monachile  vove- 
runt. 

Sanctus  tum  deinile  ad  fralrcs  conversus  ait : 
I  Ui  duo  proselyli,  vivam  Deo  seipsos  exhibenles 
hostiam,  longaque  in  brevi  ChrisiianuB  lempora 
raililioe  complentes,  hoc  mox  eodem  roense  ad  Ciiri- 
stum  Dominum  in  pace  transibunt.  i  Quibus  aud.tis 
ambo  fratres  gratias  Deo  agentes,  ad  hospitiuni  de- 
«lucti  sunt,  interjeciisque  diebus  septem,  senior  fra- 
ttr  coepit  inlirmari,  et  eidem  peracta  seplimana,  ad 
Dominum  emigravii.  Similiier  et  alter  posl  se,  lem 
alios  dies  iiiiirmalus  ejusdeni  in  Diie  hebJoniartis  ad  B 
Dominum  feliciler  migravit.  Etsic,  secunduin  Sancli 
veridicam  prophetiam,  inira  ejusdem  niensis  teriiii- 
num  ambo  praseniem  Qnierunl  vilam. 

XIX.  Dum  per  aliquot  dies  in  insula  demor.iretur 
Scotia  vir  beaius,  alicujus  loci  lerrulam,  mari  vici- 
nam,  baculo  percutiens,  ad  comitcs  ait :  <  Mirura 
dictu,  0  niioli,  bodie  in  hac  liujiis  loci  lerruh  quidam 
gentilis  senex,  naturale  per  totam  boiium  custodiens 
vitam,  et  baptizabiiur,  et  morietur,  et  sepelietur.  i 
Et  ecce  qiiasi  posl  unius  iniervatlum  horx  navicula 
ad  eumdem  supervenit  poriiim,  cujus  in  prora  qui- 
dam  advectus  esi  decrepltus  senes:  Geone  primarius 
cohortis,  quem  bini  juvenes  de  navi  sublevantes, 
ante  beati  viri  conspectuin  dcponunt.  Qui  statim 


bula  Lugbeus  et  Siinanus,  eisdem  prxcipiens  dicit : 
t  Hinc  ad  Maleam  transfrelate  insulam,  et  in  Cam- 
pulis  mari  vicinis  Ertum  quaerite  fnracem,  qui  nocie 
praeierita  solus  occulle  de  insula  Coloso  perveniens, 
sub  suo  foeno  tecta  navicula  inler  arenarura  cumulos 
per  diem  se  occultare  conalur,  ut  noctu  ad  parvam 
transnaviget  insulam,  ubi  marini  nostri  juris  vituli 
generaiitur  et  generaiit,  ul  de  illis  furlim  occisis  edax 
valdc  furax  suam  replens  naviculara  ad  suuin  repe- 
det  habiiaculura.  > 

Qui  ba!c  audientes  obsecuti  emigrant,  furemque 
inlooisa  Sancto  praesignatis  ahsconsum  reperiunl; 
et  adSanclum,  sicuti  illis  pracceperat,  perduxerunt. 
Qiio  viso,  Sancliis  ad  eunl  dicit :  i  Quare  tu  res  alie- 
nas,  divinum  transgressus  mandatum  ssepe  furaris  ? 
Quando  necesse  habueris,  ad  nos  veniens  necessaria 
accipies  poslulala.  i  Et  hsec  dicens  prscepit  verve- 
ces  oecidi,  et  pro  furtis  dari  niisero  furaci,  ne  vacuus 
ad  sua  remearet.  Et  post  aliquantum  tempus  San- 
clus  in  spiritu  praevidens  vicinam  furis  mortem,  ad 
Baliheneum  eo  tempore  prseposiium,  commorantem 
in  campo  Liinge  mittit,  ut  eidem  furi  quoddam  pinr 
gue  pecus,  et  septera  modias  novissiraa  mitiat  mu- 
nera.  Quibus  a  Baliheneo,  sicut  Sanctus  commenda- 
verat,  transmissis,  ea  die  inventus  est  morte  subita 
proevenius  furax  misellus,  et  in  exsequiis  ejus  trans- 
missa  expensa  sunt  xenia. 

Alio  lempore,  Sanctus  cumjuxta  stagnumDei  prope 
ostium    Duminis,  quod  Latine  bot  dicilur,  die  ali- 


verbo  Dei  a  Sanclo  per  inlerpreterarecepto  credens,  ^  qua  cum  fratiibus  scderet,  quidara  ad  eos  Scoticu» 


ab  eodeni  baptizatus  est;  et  posi  expleia  bapiizaiio- 
nis  mysteria,  sicut  Sanctus  propbeti/.avil,  eodem  in 
loco  consequenter  obiit,  ibidemquc  socii  congesto 
lapidum  acervo  sepeliiint,  qiii  hodicque  in  hac  ora 
cernitur  marilima,  lluviusque  ejusdcm  luci,  in  quo 
idem  baptisma  acceperat ,  ex  nomiiie  ejtis  in 
bodicrnum  diera  norainatus  et  ab  accolis  vocilatus. 
XX.  Alio  in  terapore,  Sanctus  cum  in  Scoiiensiuin 
paulo  superius  moraretur  mcmurata  regione,  casu 
Domiiiica  die  adquodd^im  dcvenit  vicinum  monaste- 
riuin,  quod  Seolice  Trioit  vocitatur.  Eadem  die 
pruindc  quemdara  audicns  presbyterum  sacrse  Eu- 
Charisiix  mysteria  conficientem,  quem  ideo  fratres, 
4|ui  ibidera  commanebant  ad  Mi^saruin  elegerant  , 
peragenda  solennia,  quia  valde  religiosum  cestima- 
bant,  repenie  hanc  formidabilem  de  ore  profert 
Tocem  :  t  Munda  et  immunda  pariter  nunc  permis- 
ceri  (ernuntur,  boc  esl,  munda  sacrae  oblalionis 
mysteria  per  iminunduui  hominem  minislrata,  qui 
in  gua  interim  conscienlia  aliquod  grande  occultat 
facinus.  I  H;cc  qui  inerant  audienles,  treraefacti 
Mimis  obsiupuere.  lUe  vero,  de  quo  dicebanlur  ha!c 
verba,  coram  omnibus  peccanliara  compulsus  est 
confiteri  suam,  Chrisiiquecomniilitones,  qui  in  eccle- 
siaSanctum  circumstantes,  occulta  cordis  audierant 
manifestantera,  divinam  in  eo  scientiam  cum  magna 
jdiiiiiaiione  glorificarunt. 
Alio  lempore,  Sanclus  inJovji  commanens  insula,, 


poela  devenit,  i|ui  cura  post  aliquam  recessissei  ser- 
mocinaiionem  ,  fralres  ad  Sanclum  :  t  Cur,  aiunt,  a 
iiobis  rcgredienie  Coronano  aliquod  ex  more  suoe  ar- 
tiscanticum  non posiulasli modulabililer  decaniaii ?  > 
Qiiibus  Sanctus :  «  Quare  et  vos  nunc  inutilia  pro- 
fertis  verba?  Quoniodo  ab  illo  niisero  hoinuncione 
postularcm  carmen  laaitiffi,  qui  minc  ab  inimicis 
trucidatiis,  usque  ad  (inem  ocius  pervenit  vitae  ?  i 
His  a  sancto  diciis,  et  ecce  ultra  lluiiien  aliquis  cla- 
milat  liomo,  dicens  :  «  Hle  poeta,  qui  a  vobis  nuper 
sospes  reiiiil,  hora  in  hac  ab  inimicis  in  via  interfe- 
ctus  est.  I  Omnes  tum.qui  praesentes  ir.erant,  valde 
mirali,  sc  invicem  intueiilos  obstupuere. 

XXIII.  Alio  iiidem  tempore,  Saiictus  in  Jova  conver- 
saiis  insula,  repenie  interlegendum  summo  ciim  in- 
genti  admiralione  gemitu  ingemuitmoesto:  quod  vi- 
densquipr.Tcsens  inerat  Lugbeus,  coepit  abeopercon- 
tari  subiticausam  mccroris.  CuiSanclus  valde  maestifi- 
catus  hanc  dedit  responsionem  :  «  Duo  quidamnunc 
regii  generis  viri  in  Scotia  mutuis  inter  se  vulneribus 
transfixi  di<!perierunt,  haud  procul  a  monasterio, 
quod  dicilur  Cellarois  in  provincia  MagdKnorum. 
Ociava  de  hac  peracla  hebdomada,  ultra  fietum  ali- 
quis  clamitabil,  qui  hscc  de  Hibernia  veniens  ita  la- 
litcr  facta  enarrabit;  sed  hoc  ,  o  filiole  ,  quaradiu 
vixero,  neniini  indices.  >  Oclava  proinde  ullra  fre- 
tum  clamalura  esl  die. 
Saiictus  tum  sopra  mcmoratum  ad  se  Lugbeuai 


759 


SANCT(  ADAMAM  ABBATIS 


740 


viK^aiis  silenter  ad  eum  att :  i  Qul   nuiic  clamital  A  vlvibus,  et  farti  impnhioDe  conatiM,  nee  lamcn  f>ote- 


ulira  frelum  ipse  est,  de  qun  libi  prius  (tinerani  luii- 
gxfus  viater;  vaJe,  et  edue  eum  ad  iios.  >  Qui  cele- 
riler  adduciiis  inCer  coilerabuceliani  retiilil:  i  Duo, 
inqiiicns,  iioliilvs  viri  se  iiiiiiiio  vuliieraiiies  mortui 
su|it,  hoc  csi,  Coliii:ini:  inus  et  Ruiuaiiu^.  • 

P.ist  lixc  iilius  verba  iianaluiis ,  idcm  Liigbeus 
Cliristi  miles  Sanctiun  seorsiiu  ewpit  inlerrogaro> 
dicens:  i  Qiueso  inilii  de  liis  lalibus  narres  prupbo- 
ticis  levelatiuiiibus,  (|uuinodo  si  per  visuin  tibi,  an 
auditum,  an  alio  lioininibus  incognito  maoirestanlur 
inodu?  I  Ad  hxc  Sanctus  :  i  De  qua  nuiic,  ait,  inqui- 
ris,  valde  siiblili  re,  niillaleous  tibi  quaiiilibct  ali- 
quam  parliculain  iuliiiiare  putero,  nisi  prius  Qexis 
genibus  per  nomen  cxcelsi  Dei  mibi  lirmiter  promit- 


rat  etiam  ejus  traiisdgere  poiiem.  Q»o6  inonachi 
scientes  expcrli,  ejusdeni  pugionis  [  Add.  ferrum  ] 
ignis  resoluimn  ralorc  per  oinnia  monastorii  ferra- 
nicnta  lii|ucraciuin  diviserunt  inlinitum,  nec  posleaT 
ulLiiii  piuiierc  canifin  vulnerare,  illius  Sancti  ni»- 
uenie  benedictionis  forlitudine. 

XXV.  Allo  in  tempure  Diormitius,  Saneti  pias 
minisiralor,  usqiie  ad  mortem  aigrotavil  :  ad  quem 
in  exUeiuis  eonstilutmu  Sancius  visiUns  accessit, 
Cbristiqu«  invocalo  noraine,  infirmi  ad  lectutom 
sians,  et  pro  eo  eiorans  diiit :  i  Exoraliilis  mibi 
fus  precur,  Dumine,  ct  animam  mei  miiiisirtto- 
ris  pii  dc  bujus  carnis  babiiaculo  me  non  aaferas 
Bupert.lile.  i  Et  lioc   dicto  allquaniisper  conlituit. 


tas,  boc   te  obscurissiinnm  sacrameniiim  nulli  un-  B  Tum  proiiule  hanc  de  sacro  ore    profert  vocein. 


quam  bomiiium  cuiiclis  dicbus  vii;e  mece  eoarra- 
tiiruin.  I  Qui  bx'C  audieiis,  Qexlt  conliiiuo  genua,  et 
prostralo  in  terraiii  vuliu,  jusla  Saiicti  pra:ecpiio- 
iiem  pleoe  oinoia  promi&il.  Qua  stntim  perfecta 
promissione,  Sanclus  ad  surgeiitem  sic  locuius  in- 
quii:  I  Sunt  noniinlli,  quamlibet  pauci  admodum, 
quibus  divlna  hoc  contullt  graiia,  ut  eliain  totius 
terrx  orbem  cura  ambitu  oceani  et  coeli  uno  eodem- 
que  momento,  quasi  sub  uno  solis  radio,  mirabiU- 
ler  laxaio  menlis  sinu,  clare  et  fflauifeslissime  spe- 
culcnlur.  i 

Hoc  miraculum  Sanctus  quamvis  de  aliis  eleciis 
dicere  videatur,  vanam  uiique  fugiens  gloriam,  de 
seipso  tamen  dixisse,  per  obliquum  licct,  nullusdu- 


dicens :  i  llic  meus  iion  solum  hac  vlce  nunc 
noa  inorietur  pucr,  sed  eiiain  post  meum  obituiu 
annis  iniiliis  vivet.  >  Cujus  ha)c  oratio  est  exan- 
dtta.  Nam  Diuriuitlus  staiim  post  Saneii  exaudrbilem 
precei»,  pluuam  recuperavii  silutem.  Per  multos 
quoque  aniios  post  Sancti  ad  Domlnuiu  emigra- 
lioiiem  supervixit. 

•XXVl.  Alio  in  tcmpore,  quidam  de  Numinensium 
provinca  proselyius  ad  Sanctum  venii,  qui  se  iu 
quaiitum  potuil  humiiiter,  quod  nullus  tciret  (sie} 
quod  episcopus  esset,  se.l  tameii  lioc  Sanctum  non 
poterat  laiere.  Nam  alla  die  Dominictt  a  Sancto  jussag 
Christi  corpus  ex  more  conliL-ere,  Sanctum  adve- 
cat,    ut  siniul  quasi   duo    presbyteri    Dominicum 


bitare  debet,  qui  Paiilum  legil  aposloliim  vas   elec-  ^  panem  frangerent.  Sauelus  prcinde  ad  altarlum 

tionis  de  talibns  narranlem  sibi  revelalis  vislonibus  ; 

non  enim  iia  scripsit :  Stio  me  ;  sed,  Scio  hominwn 

raptum  iisque  ad  tertium  ccelum.  Quod  quamlibet 

de  alio  dicere  videretur,  nemo  tamen  dubltat  sic  de 

propria,   bu:iiiliialein   cuslodientem,  enarrare  per- 

sona.  Quem  eiiam  et  noster  Columba  in  spirilualiiim 

visionum  narratione  sccutus  est,  superius  meniorala, 

quam  ab  eo  supra  diclus  vir,  queni  pliiriiiium  Saii- 

ctus  amabat,  magnis  precibus  pnvniissis  vix  poiuit 

cxtorquere :   sicut   ipse    coram    allorum    peisonis 

Sanctorum  post  sancli  Columbue  transitnm  testatiis 

est,  a  quibus  b:fic  qu»  de  Sauclo  supra  naiTavimus 

iiidubiianler  didlcimus. 

XXIV.  Alloln  lenipore,  quidam  frater  ad  Sanctum 
ealein  scribentcm  liora  venicns  dicit  ad  euni :  i  lloc 
ferrum,  quod  in  nianu  babeo,  quxso,  benedicas.  i 
Qui  paululiim  exirnsa  nianu  sancti,  cnui  CHlamo 
signaiis,  brnedixit ,  ad  libruni,  de  quo  soribrbat 
facie  conversa.  Quo  videlicet  siipradicto  fralre  cura 
ferro  beiiedlcto  recedeuic,  Suiicius  percoiiiaiur  di- 
cens  :  •  Qiiod  fratri  rerriim  benedixi?  i  Diormiclus 
pius  ejiis  ministrator  :  <  Pugionem,  ait,  ad  jiigulan- 
dos  tauros  vel  boves  benedixisti.  >  Qui  c  contra  re- 
spondens  inUl :  <  Ferruin  quod  beuedixi  conlido  iii 
Domino  mro,  quod  nec  homiui,  nee  pccori  noce- 
bit.  •  Quud  Saiicii  lirniissliiiuiu  eadeiii  hora  coni- 
probalumest  verlium.  Nniii  ideuk  fri>ler  vallum  et>res- 
tus  H!oiiasterii  bovem  jugulare  voleus   tribus  linms 


ac- 

cedeiis,  repente  iotuitus  faciem  ejus  slc  eum  com- 
pellat  :  <  Bcnediiat  te  Christus,  fiater;  hunc  solos 
episcopus  episcopali  ritu  fraiige  panein ;  nunc 
scimusquodsis  episcopus.  Quare  bucusque  te  occul- 
lare  conaius  es,  ut  tibi  a  Robis  debiia  nou  redde- 
relur  veiieratio/  >  Quo  audito  Sancti  verbo,  humilis 
peregriiiU'!  valde  stupofactus  Christum  in  Sancto 
veiieratus  est,  et  qui  inerant  pr%seiites  uimis  ad- 
mlraii  glurillcavenint  Deum. 

XXVII.  Alio  itldem  in  tempore,  vir  venerandus 
Ernaauiu  presbyierum  senem  suum  avuncuhim  ad 
pr:vposilurara  il'ius  monasterii  Iransmisit,  quod  ia 
lliinba  insula  auie  plures  fundavcrat  annos.  Ita- 
,  que  cum  ipsuin  Sanctum  emigrantem  exosculatus 
briu^dicerei,  hoc  de  eo  intulil  vaticinium,  dlcens  : 
<  llunc  meum  nuno  ingredieiitem  amicuui,  non  nie 
spero  iterum  in   hoc   sxculo  viventem  visurum.  > 

Itaque  ideiii  Ernanus  post  non  niutlos  di6$  qua- 
dam  mulestatus  .rgrimonia  ad  SaRclum  volens  re- 
puriaius  est ;  rujus  iii  perve uiione  valde  gavisus 
ire  obvius  ad  porium  cwpli.  Ipse  ve  o  Er  anus 
quamllbel  inlirmus,  proprlis  lainen  vestigiis  a  portu 
obviare  Sancto  coiiabaiur  valde  alarer;  seJ  cuiu 
essei  inter  aiiib<>s  quasi  viginti  quaiuor  via  pu- 
suum  inlervallmn,  siibiia  morle  prwvenlus  priu*- 
quam  S.inclus  fuciein  ejus  videret  vivenlis,  exsi>i- 
raiis  iii  ti'rr;im  reiidil,  ne  vertium  Sanrti  ult* 
inudo  t^ustrar^  tur.  Unde  in  eodem  luco  «ntejsnuaui 


7il  DE  ViTA  S.  COLUMBiE  LIB.  l.  742 

Canabe  cnix  irilha  c.H,  el  altera  ubi  Sancius  resiiiit,  A  lem,  plene  resumptis  viribus.  Qusm  ideo  tibi  dili- 


illo  exspiranle  simililer  crux  iiodieque  iiifixa  stat. 

XXXIII.  Alio  quoqiie  iii  tenipore,  quidam  inter 
catcros  ad  Sanctuni  plebeius  venit,  quera  cuin 
S>^nctus  ad  se  vespere  venieiitem  \iJiiset:i  Ubi, 
ait,  habitas?  »  Ulc  inquit  :  i  In  reginne  qux  litlo- 
libas  stagni  conterniina  est,  ego  inliabito.  > — i  lllam 
quara  dicis  provinciolani,  ait  Sanctus,  nunc  bar- 
bari  populaniur  vastatores.  i  Quo  autiito,  miser 
piebeius  maritara  et  filios  deplaiigere  c*pil.  Quem 
Sanctus  valiie  moereniem  videns  consolans,  inquit : 
I  Vade,  boniunculc,  vade,  lua  familinla  iota  iii 
nioiitera  fiig  ens  evasit,  tua  vero  omnia  pecuscula 
Eccura  invasores  abegerunt,  omnemque  domus  su- 
pelleclilem   similiier  ssevi  raptores  cum  prseda  ra- 


genter  commendo,  quia  de  nostrx  paternilatis  regio- 
ne  est  oriunda.  > 

Obsecundal  frater,  terliaque  die  pogt  horam  no- 
naro,  ut  jussus  fuerat,  pnEscitae  adventnra  praito- 
laiur  hospiise ;  adventanteraque  de  littore  levat  Inp- 
sam,  ad  bospitiura  portatinfirmam,  esurientem  cihat. 
Cui  ad  monasterium  vespere  reverso  Sanctus ,  noti 
interrogans,  sed  narrans,  ait  :  «  Benedicat  te  Deus, 
mi  fili,  qui  peregrinae  bene  ministrasli  hospita?,  quie 
in  peregrinaiione  non  dcmorabitur,  sed  post  ter 
nos  soles  ad  patriam  repedabit.  >  Quod  ita,  ut 
Sanctus  proedixit,  res  eiiara  probavit.  Nara  trina- 
libus  bospilata  diebus,  coram  hospite  ministro  de 
terra  se  priraum  volando  elevans  in  sublime,  pau- 


pucro.   >  Hi£c  audiens  plcbeius  ad  pairianiregressus  B  lisperquc  in  aere  viam  speculata,  oceani  transvadalo 


cuncta,sicutsSanctopra;dicta  sunt,  invtnit  exempla. 

XXIX.  Alio  iiideni  iii  tempore,  omniiim  illius 
a't  itis  iii  populo  fortissimus  virorum,  sanctum  per- 
cuntalus  est  virum,  qua  morte  esset  prxvenien- 
dus  :  cui  Saiiclus  :  i  Nec  in  bello,  ai^i,  nec  iii  niari 
morieris,  comes  tui  itineris,  a  quo  non  suspicaris 
causa  erit  tuae  mortis.  «  Fortassis,  inquit  Gorens, 
aliquis  de  meis  comitaniibus  amicis  ine  trucidare 
c  gitet,  aut  marila  ob  alicujus  junioris  viriamorera 
me  maleficio  moriifi-are.  >  Saiiclus  :  <  Mun  ila,  Rit, 
continget.  Quare,  Gorens  inquit,  de  meo  interfec- 
tore  mihi  iiunc  intimare  non  vis?  Sanctus  :  i  Idcirco, 
ait,  nolo  libi  de  illo  luo  comile  nocuo  nunc  maiii- 
festius  aliquid  edicere,  ne  ejus  crebra  recordaiio 
nimis  te  moestilicet,  donec  veniat  dies,  qua  cjusdem  C 
rei  veriiatera  probabis.  >  Quid  imraoraniur  verbis? 
Posl  nliqiiot  annorum  excursus  idein  supra  me- 
moraius  Gorens  casu  ali  jua  die  sub  navi  residens, 
culiello  proprio  cbrisliliam  de  castili  eradebal  :  tuiu 
deinde  alios  prope  inter  se  belligerantes  audions 
citius  surgit,  ul  eos  a  belllgeratione  sepaiaiet, 
eodcDique  cultello  illa  subitatioue  negligentiu*  in 
lerra  demisso  ejus  genicula  oCfeasa  graviter  vul- 
nerata  esl ;  el  tali  facienle  coroite  causa  ei  mor- 
liflcationis  oborla  est :  quam  ipse  conlinuo,  secun- 
dum  saiicti  valiciiiatiouem  viri,  raentc  perculius 
recognovit,  postque  aliquanlos  meuses  eodem  ag- 
gravatus  dolore  moriiur. 

\XX.  AJio  naraque  in  teinpore,  cum  Saactus  in 
J}va,  ixihabilarel  insuia,  unura  de  fialribus  advo- 
cans  sic  compellat :  <  Teriia  ab  hac  iulu(.escenie 
die  debebis  in  occidentali  hujus  insu^se  parte  ex- 
peclare  super  maris  oraip  sedcus.  Nam  de  Aqui- 
loiiari  niberiiix  regione  qu^dara  bospitagrus,  ventis 
per  longos  aeris  agiiaia  circuilus,  posl  nonara  diei 
horam  valJe  lessa  et  faligaia  superveiiiet,  et  peiie 
consuinpiis  virihus  coram  le  in  litiore  cadeas  re- 
cumliet,  quam  misericorditer  siii)levare  curabis, 
*l  ad  propinquain  deportabis  domum;  ibidera  hoS)>i- 
taliter  reeepiara  per  tres  dies  st  Bocles  ei  mL- 
nistrans  gollicite  tibabis,  et  post  expleto  recreata 
tfiduo  noleos  uilra  apuJ  nus  peregrinari,  nd  prio- 
KiuScfiti;)^  duici^,  unde  orta  esi,  reuieabil  negio  • 


D 


sequore,  ad  Hyberniam  recto  volatus  cursu,  die  repe- 
davil  tranquillo. 

.  XXXI.  Alio  in  lempore  vir  beatus  cum  ad  cam- 
pos  reverteretur  xquoreos,  ipse  ct  Congellus  abbas 
quadam  secreta  sestivi  temporis  die,  hnud  procul 
a  supra  memorata  munitione  resideiit.  Tum  proinde 
aqua  de  quodam  proximo  ad  manus  iavandas  ibii- 
ticulo  ad  SanctoB  in  xneo  defertur  vasculo;  quem 
cum  sancliL»  Columba  accepisset,  ad  abbatem  Con- 
cellum  a  latere  sedentem,  sic  profaiur:  <  lllefon- 
ticulus,  0  Congelle  de  quo  bsec  effusa  nobis  allata 
est  aqua,  eivenietdies  quando  nuilis  uslbus  humanis 
aptus  erit.  i  —  <  Qaa  causa,  ai£  Congelus,  ejus  fuii- 
tana  corrumpetur  unda?  >  Sanctus  tu:n  Coiiuuba  : 
I  Quia  huraano,  inquif,  cruore  replebitur.  Nani 
mei  cognalionales  amici,  et  lui  secundum  carDem 
cognati  in  hac  vicina  munitione  belligeranies,  cora- 
mittent  belluic  ;  unde  in  supra  memorato  fuiite 
aliquis  de  mea  cognalioiie  trucidabitur  homuneio, 
cojus  cum  cacieiii  icterfecti  sanguine  ejusdem  fou- 
tici/li   locus  replebitur.  i 

Qua;  ejus  veriilicr  suo  terapore  post  muitos  valicina- 
tio  cxpieta  est  annos.  In  qiio  beilo,  ut  multi  norunt 
populi,  Domnalius  Aidi  filiusvictor  bublimatus  esl; 
et  iu  eodem,  secundum  sancti  valicinium  viri,  fotili- 
culo  quidam  de  parenlela  interfectus  homo. 

Alius  mihi  Adomnano ,  Chrisli  niiles,  Fiiianus 
nomine,  qui  vitam  multis  anachoreticara  annis  juKla 
Roboreti  monaslerium  Campi  irreprehensibiliier  du- 
cebat,  de  eoJem  bello  se  pr»sente  commisso  aliqua 
enarram,  proteslalus  esi  in  supra  dicio  fontc  truii- 
cum  cadaverinura  vidisse,  eademque  die  ad  monas- 
terium  sancti  Congeli  quod  Scotice  diciiur  Cam- 
bas,  coraiBisso  reversum  beilo,  quia  iiide  priiis  ve- 
nerat;  ibi  denique  duos  sancti  Coiigelli  senrs  mo- 
«achos  reperisse,  quibus  cum  de  beilo  coram  se 
acio,  ei  defoaiiculo  humanocruorecorrupto  aliquanta 
eDarraret,  illi  consequentcr ;  i  Verus  ^st  prophetaCo- 
lumbanus,  aiunt,  qui  haec  omnia  quaj  hodie  de  bello 
et  fonticuto  expleta  enarras,  aote  multos  annos 
futura  nobis  a«dieiitibus  eorara  sancto  Coi>geito 
juxta  Cojthirni  sedens  munilionera  prscnuntia- 
verit.  I 


74S  S\N<JTI  AUAM 

XXlll.  F.oJem  in  lempore  Coiiallus  episcopus  a 
peiie  iiiiiuniervbilibus  xeiiiis  bcaiu  viro  buspiliuui 
procpiravit  |)osi  cuDtlicluin  supra  Dienioratoruin 
reguiii  turba  prosequeiite  niulla,  revenenii.  Froiiide 
suuclo  ailveiiieiili  viro  xenia  pupiili  uiull  i  iii  platca 
uiouasterii  slratabcnediceiida  adsignaiitiir,  quo;  cuin 
benedicens  aspicerei  xeniuiu  alicujus  opuleiili  viri, 
specialiter  deinonstrans  viruin  ail ;  i  Cujus  esl  hoc 
leniuiu  pro  niisericordiis  pauperum,  cl  ejus  lar- 
gitione  Uci  comitatur  misericordia.  i  lieinque  aiiud 
tliscernit,  iiilcr  alia  luulia,  xeiiium,  inquicus  :  <  Llo 
boc  cgu  xenio  viri  sapicntis  ei  avari  iiullo  mudo 
gustare  possuiu,  nisi  prius  verain  de  peccato  avari- 
lia:  pocnituilinciii  egerit.  •  Quud  verbuin  c.lo  in 
turba  divulgatum  auJiens,  accurril  Columbus,  liliiis 
Aidi,  conscius,  et  veram  Saiicto  flexis  genibus  poe- 


.\NI  ABUATIS  7U 

nitenliam  ajjit,  ct  de  cntero  nvnriti:e  abronuiitia- 
turuin  sc  proiiiiltit,  ct  largiiatem  cuin  moriiiii  cinen- 
daioiie  consecuiurum.  Etjussusa  Sancto  surgTe, 
t\  illa  hora  tsl  sanalus  de  viiin  tciiacitatis.  Elrat 
eniin  vir  sapicns,  siciiii  Sanciu  in  ejug  r^velatum  crat 
xciiio.  Ille  vero  divfs,  largus  Brcndciius  noinine,  de 
cujus  xenio  paulo  superiiis  dictuni  est ;  audiuns  ct 
ipsc  Sancti  vcrba  de  su  dicta,  iiigeniculans  ad  pedes 
Saiicii  prccalur,  ut  pro  eo  ad  Dominum  Sanctiis 
fuiulat  precein,  qi.i  ab  eo  primum  pro  qulbusdam 
suis  objurgatus  peccatis ,  poenitudinem  gercns,  de 
cxtero  se  emeiidaiurum  proinisit,  et  sicuterquode 
propriis  emcndatus  et  sanaius  est  vitiis. 

iluic  primo  liltro  liic  iinponilur  tenniniis.  Nunc 
scqucns  orditur  l.bcr  de  Viriutum  miraculis,  qux 
plerumque  etiam  propbelalis  prxscieiitia  coiniiatur. 


INCIPIT  LIBER  SECUJHDUS, 

DE  VIUTLTUM  MIRACULIS. 


I.  Alio  in  lempore,  cum  vir  venerandus  in  Scolbia 
apud  sanctuin  Find  Barrum  episcopum,  adbuc  juve- 
iiis,  Sapieniiani  sacroe  Scriplurx  addiscens,  coinma- 
neret,  quadaiu  solemni  die  vinum  ad  sacrificale  iny- 
steriuin  casu  aliquo  ininiine  inveniebatur.  De  cujus 
defectu  cuin  ministros  altaris  inter  se  coiiquirentes 
audiret,  aJ  fontein  sumpto  pergit  urceo,  ut  ad  sacrx 
eucbaristia:  ministeria  aquiin  quasi  diaconus  fon- 
(anam  liauriret.  Ipse  quippe  illis  in  diebus  erat  in 
diaconaius  gradu  administrans. 

Vir  itaqne  bealus  aqnaiicum,  quoJ  de  laticc  hau- 
sit,  elemenium,  invocato  nomioe  Jesu  Cliristi , 
lideliier  benedixil  ,  qoi  in  Cana  Calilxx  aqiiam 
cunverlil  in  vinuin,  quo  eliam  uperantc  mirauulo 
iufeiiur,  hoe  esl,  aquatica  natura,  iii  gratiurem,  vi- 
delicei  vinalem,  permaiiusprsedicabilis  viri  conver- 
sa  est  speciein.  \ir  ilaque  sanclus  a  funte  reversus, 
et  ecclesiam  inlrans  talein  juxta  altare  urceum  inira 
se  h.ibentem  depouit  liquorein,  et  ad  ministros : 
<  llabelis,  ait,  viiium  quod  Doininus  Cbrislus  ad  sua 
luisit  peragenda  mysteria.  >  Quo  cognito,  sanctus 
cum  miuistris  epiicopus  eximias  Deu  referunt  gra- 
lias.  Sanctus  vero  juvenis  hoc  noii  sibimet,  sed 
sanclo  Vinniano  ascribebat  episcopo.  Hoc  itaque 
primum  viriutis  documentum  Christus  Dominus  per 
suuiu  declaravit  discipuluiii ,  quod  in  eadem  re 
initium  ponens  signoruin  in  Cana  Gai.Ixjc  operatus 
est  per  semeiip^uin. 

II.  Quxdain  erat  arbor  valJe  pomusa  prope  mo- 
iiasieriiim  Boboiis  Cimpi,  in  ausirali  ejus  parie,  de 
qua  cum  iiicohc  laci  quoiulam  habcrcnl  pro  niiiiii 
frucli^s  amarituJiiic  qiicrinioiiiam ,  quaJain  die 
Saiictus  ad  cain  accossit  Aultimnali  teMipore.viJeiis- 
que  li^nuin  incassum  abundos  habere  fructiis,  qui 
ex  eis  giistantes  plus  l^trdcrcnt  quam  dclectaionl; 
Sanctus  i;lcvata  maiiii  bcneJiiens,  ait  ;  <  lii  nomiiie 
uinnipnleDtis  Dei  oninis  lua  amaritiiJu,  o  arbur 
aiiiara  a  lu  rcicJal,  luaquu  liuc   usquc  aiiiaiis^iina, 


B  nunc  in  dulcissinia  verlantur  poraa.  »  Miru  n  dicta, 
dicio  cilius  eodemque  niomento  ejusdem  arburis 
omnia  ponia,  amissa  amaritudine,  iu  miram,  secuii- 
dura  verbum  Sancti,  versa  sunt  dulcedinem. 

III.  .Alio  in  terapore  Sanctus  suos  misit  monachos, 
ut  de  alicujus  plebei  agellulo  virgarum  fasciculosad 
hospitium  afTerrent  coDstruendmu.  Qui  cum  ad 
Sancium  oneraria  repleta  navi  de  supra  dictis  vir- 
gularum  uiateriis,  reversi  venireDi,dicerentqueple- 
beium  causa  ejusdem  valde  dispeudii  contrista  tum, 
Saiiclus  consequenter  pnccipiens  dicil :  <  Ne  ergo 
scaiidalizemus  virum ,  ad  ipsum  a  nobis  bis  teriii 
ileferantur  hnidei  luodii ,  eosdeinque  bis  io  ditbus 
arala  ipse  seminet  in  teria.  >  Quihus  nd  plebeium, 
Frindebanum  nomiiie,  juxta  Sancti  jussionem  missis, 

C  et  corain  eo  cum  tali  coiumendaiione  adsignatis, 
gralanter  accipiens,  ait :  >  Quomodo  pust  medium 
a.'stivuin  tempus  seges  seniinata  contra  hujus  terne 
naturain  proliciet?  >  Harita  e  contra  :  <  Fac,  ait, 
secundum  Sancii  mandatum,  cui  Dominus  dooabit 
«inoJcunque  ab  eo  poslulaverit.  >  Sed  et  qui  missi 
sunt  simul  hoc  addideriint  dicendo  :  <  Sanclus  Co- 
luinba,  qui  nos  ad  te  cum  hoc  misil  Diuoere,  hoc 
inandatuin  per  nos  de  tua  cominendavit  segete, 
diccns  :  llomo  ille  in  oranipotentia  Dei  conlidai, 
qMiiinvis  de  nieiise  Junio  xii  pnvmissis  diebus  semi- 
ii:iia  iii  principiii  Angusti  mensis  metetur.  >  Ub«e- 
quilur  plebeius  arando,  et  seminando,  et  niessem. 
quam  snpra  dicio  iii  tempore  coiitraspem  seminavit, 
cuin   oninium  admiratione    vicinoruin    iii    exordio 

D  Augu^ti  niensis  maluram  juxia  Saiicli  verbum  mes- 
suii. 

IV.  Aliu  itidero  in  lempore,  cuin  Sanctus  io  Jova 
coininurareiur  iiisula  ,  sodens  io  muoticulo,  qui 
l.aline  Munilio  Magna  dicitur,  videt  ab  aquilone 
iiubcin  donsani ,  et  pIiMiulem  do  meridid  sereiia 
ohorlaiii  Qua  asceiuleiito  visa,  Sanctusad  quemdam 
dc  suit  jiivia  semonachaiu  scdoiilem  ,  noiuiue  Sil- 


7iS  DK  VlT:V  S.  COLIMB^;  Vb.  it.  746 

vanum  :  i  llaec  nubes,  ait  valde  iiocua  hiimiiubus  ct  A  capsellam,  tlicciis  :  i  BL-nedidio  quae  in  iiac  capbri- 


pecoribus  eril  ;  bacque  die  velocius  iraiisvuhwis 
sBper  sliquanlaiu  Scotbia!  parlem ,  pluviam  vespcre 
distiUabit  morbiferam  r  qus;  gravia  el  purulei.ta 
humanis  in  corporibus,  et  in  pecorum  uberibus 
nasci  faciet  ulcera,  quibus  houiiiies  niorbidi,  el 
pecudes  illa  venenosa  gravitudiiie  nsque  ad  inortem 
molestati  laborabunt.  Sed  nos  eorum  niiserati  sub- 
venirc  languoribus  Domino  raiserante  debenms.  Tu 
ergo,  Silvane,  nunc  mecum  descendens  de  inontc 
naVigalionem  praepara,  crastina  die  vita  coinite  et 
Deo  volente,  a  uie  pane  accepto,  Dei  invocaio  iioini- 
ne,  benedicto ;  quo  in  aquam  intincto,  homines  ea 
conspersi  et  pecora  celerem  rccuperabuni  salulem.  i 
Qiiidmoramur?  Die  crastina  his  qu;u  necess.ria 


lulla  cun'inelur,  quando  ad  Mauginam  |>erYeiiio.s 
visilaiidain,  in  aqu»  vasculum  iiitingu.iiur,  eadeuiqufi 
beiieJiclioiiis  aqua  super  ejus  iiifuiidalur  coxaiii,  et 
ttaiiin  iiivocato  Dci  nomine  coxale  conjungetiir  os, 
cl  densabitur;  et  s  ncta  virgo  pleiiam  retuperabi» 
s;iluteiii.  >  Et  huc  sancltis  a<ldiJil :  <  En  6,^0  ponaui 
in  hujus  capsulx  Operculo  numerura  vig'nti  liiuin 
annoruiu,  quibus  sacra  vifijo  in  hac  prxsenti  post 
eamdem  salulem  viclura  esi  vita.  > 

Qux  omnia  sic  plene  cxpleta  suiit,  sicuti  a  Sar.clo 
prxdicta.  Nam  staiim  ut  Lugailus  ad  sanctanl  per  ve  - 
iiit  virgioein,  aqiia  beneiicla,  sicul  Sanctus  com- 
meudavit,  perfusa  coxa,  siiie  ulla  morula  conden- 
sato  osse,  plene  sanaia  esl ;  et   in   advenlu  saiicli 


craiit  cilius  praeparatis,    Silvanus,  accepto  de  manu  B  Columb»   cum    iUoCnti  gratiarum   actioiie  g.ivija  , 


Sancti  pane  beDedicto,in  pace  enavigavil.  Cui  Sanc- 
l  s  a  se  eadem  emigranli  hora  adJit  hoc  ciiam 
consolaloriutn  verbum,  dicens  :  t  Conlide,  lili,  ven- 
lOi  baLebis  secundos,  et  prosperos  diu  noctuque 
usque  dum  ad  illam  perveni:isregionem,ut  languenti- 
bus  ibidem  celerius  cum  salubri  subveuias  pane.  > 
Quil  plura?  Silvanus  verbo  obseculus- Sancti  pro- 
spera  et  celeri  navigatione,  auxilianle  Domino,  ad 
supra  memoralam  perveniens  parlera,  illius  regio- 
nis  plebeai,  de  qua  Sancius  praedixerat,  devastatan» 
nuljs  prxdiclce  morbifera  reperit  pluvia  siiperflucnte 
cilius  prscurrentis,  injiriinisque  bis  lerni  viri  io 
eadem  mari  vicina  dorao  reperli  in  extremis  morte 
po:>ili  appropinquanle,  ab  eodem  Siivano  aqua  be- 


vigiuti  tribus  aniiis,  secuuiluin  Sancli  prophctiamj 
post  sanitatem  iii  boiiis  aclibus  perinai  ens  vixii. 

\L  Vir  vila;  priedicabilis,  sicaii  ndbis  ab  expertij 
Iradiluin  esi ,  diversoriiin  laiigiioicj  inrirniorum , 
invocato  Ciirisli  noinine  illis  iii  diebus  sanavit,  qui- 
bus  ad  rcguni  pergcns  ccndictuni,  in  dorso  txta; 
brevi  coramoralus  cst  tempore.  Nam  aut  sanctai 
manus)roteosionc,  aut  aqua  ab  eo  bcnedicta,  xgiuli 
plures  aspcrsi,  aut  eliam  flmhiiac  ejus  tactu  aini>hi- 
bali,  aul  alicujusrei,  salis  videlicct,  vel  panis  bene- 
dictione  accepta,  et  lynipliis  ii.tincta,  pleiiam  crc- 
dentes  recuperarunt  salutem. 

VII.  Alio  itiJem  in  lempore,  quidara  a  Sanclo  pe-' 
tram  salis  beocdictam  accepit,  sorori  et  sux  nuirici 


iie  liciiunis  aspersi,  in  eadem  prsesenti  die  opportu-  ^  profuiuram  oculoruin  dolori ;  quae  ophtalmi^  labo- 


nius  sanati  sunt.  Cujus  subilo;  sanationis  rumor  per 
totam  illam  niorbo  pesiilentiore  vaslatam  regionem 
cito  divulgaius,  oinnem  morbidum  ad  sancti  Co- 
liKiiDX:  legalum  invitavit  populum.  Qui  juxta  Saiicli 
mandatum  homines  et  pecora,  panc  iuiincto  beiie- 
dicto,  aqua  conspersit,  et  contiouo  plenani  recupe- 
raiites  salutem,  boniines  cum  pecudibus  saivati 
Christum  in  sancto  Coluinba  cu:n  exiinia  gratiaru.n 
actione  laudarunt.  In  hac  enimsupra  scripta  narra- 
tione,  ut  xstinio,  dao  hsec  nianifeste  pariter  coini-' 
tantur,  hoc  est,  gratia  prophelatioiiis  de  nube,  et 
virius  miraciilum  in  xgrotantium  sanitaie.  Ilxc  per 
oniiiia  csse  verissiina  supradictus  Silv.inus  Christi 
miles,  sancti  legaius  Columbae,  coram  Segeneo 
abbate,  et  casteris  testatus  est  senioribus. 

V.  Alio  in  tenipore,  ciim  Sanc!us  in  Jova  demorare- 
liir  iiisula,  primadiei  hora  quemdamadvocans  frairem 
Luguidum  noinine,  laliler  eum  compellat,  dicens  : 
I  Pncpara  cilo  ad  Scothani  celerem  navigatiunem, 
nara  milii  valde  est  nccesse  le  usque  ad  Chiliocherura 
desiinare  legatum.  Inhacenim  prxteriia  iiocte  casu 
aliquo  Maugina  sancla  viigo  ab  Oratorio  p.ist  Missan; 
doi.iiuin  reversa  tituliavit,  coxa-iue  ejus  in  duas 
confia  ta  est  parics.  H.ec  sDepius  meum  inclamitans 
noineii  coaimeinora!,  a  Duiiiiiio  speraiis  se  acceptu- 
ram  per  me  consolationem.  t 

Quid  plura?  Lugaido  obsecundanti  etconsequen- 
lcr  t  inigranii  S.-^nctus  pineain  tradit  cum  bencditlione 

PiTnoi..  LXXXVlil. 


D 


rabat  valdc  gravi  languore,  id  est,  oculorum  dolore^ 
Talem  eulogiam  eadem  soror  et  nutricia  de  manu 
frairis  accipiens,  in  pariete  super  lectum  suspcndit, 
casuque  post  a.iquautos  contigit  dies,  ut  idem  vicu- 
lus  cum  supra  diclx  domuncula  feminx  Uamma 
vastante  tolus  concrcmarelur.  Mirum  diclu,  illius 
parietis  particula,  ne  beati  viri  in  ea  deperiret  sus- 
pensa  Lenedictio,  post  totam  anibustam  doniuni 
.'^lans  illxsa  permansit;  nec  ignisaiisus  estailingere 
binales,   in  quibus  lalis  pendebrt salis  petra,  sudes. 

VIII.  Aliud  niiraculum  xstimo  non  tacendum, 
quod  aliquando  facluin  est  per  conlraiium  elemen- 
lum.  Mullorum  namque  lranscu:sis  annoruni  circu- 
lis  post  beali  ad  Doininum  transiluin  viri,  qiiidam 
juvenis  de  equo  lapsus  in  flumine  rocrsus,  et  mor- 
tuus,  viginti  sub  aqua  diebus  permansil.  Qiii  siculi 
sub  iiscella  cadens,  libros  in  pellicio  recondilos  sac- 
culo  babebat;  ita  etiam  pos(  sitpra  memoralu:n  die- 
ruin  numerum  est  reperlus  sa:  culum  cuin  libris  intcr 
brachium  et  latus  coniinens.  Cujus  et  aJ  aridam  re- 
portato  cadavere,  et  aperio  sacculo,  foliuni  sancli 
Columbse  sanctis  scriptum  digiiulis,  iiiter  alioruni 
folia  librorum  non  tanlum  corru;ila  ,  sed  ei  pnire- 
facia,  invenluni  cst  nijllo  mo  o  corruptum ,  ac  si  iii 
scrinio  esset  recdndiiuin. 

IX.  Alio  namqiie  lempore,  cuin  San?lus  in  sua  ver- 
sareliir  peregiinalione,  mlans  ei  per  pareiites  .id 
baptizaii  liiui  offertur  iter  agcnli.  Bl  quia   in  viciai^ 


747 


SANCTI  AUAMAM  AUnVTIS 


74« 


nqua  non  invcnicbatiir  Jocis,  Sanciusad  proxiniain  ^  c^i  iiioun)   pro  vobis   in   lioe   pcricnlo    cnii<iiitH(i!i 


ilecliniiiis  ri:|icm,  llcxis  geiiibus  pauli-per  oravii  Kl 
post  uralioiicni  sur^cn^,  ejusdeni  rnpis  ronlrin  bciic- 
«liiit,  tlc  <|iia  couscyiiLiilMr  aqua  ebulliens  abuiiitau- 
tcr  Huxit ,  in  (|ua  coiitiiiuo  iiifanluinni  baptlzavii, 
de  <)ua  et  b:<ptizato  ba;c  vaticinaos  iiilulil  verba, 
iiii|uiens  :  i  ll;<'  piicrulus  usijue  ad  exlreinain  lun- 
g;cvus  vivet  xialcin;iii  i^nnis  juveuilibus  carnali- 
liU!>  ilesideriis  s:<i,is  scrviluriis,  et  deinci^ps  Cbri^- 
lianx  usijue  iii  exiium  juilitia;  inaocipandus;  iii  boiia 
scneclulc  ad  liuininuni  eiui^rabit.  >  Qua:  oiiiiiia  fi- 
dein  viro  juxla  sancli  c^iitigergnt  valiciniuiu,  et 
i)ui  roiiiiculiis  adhtic  sancli  noinine  Coluinba!  ibidein 
pollciis  ci'ruiliir. 
X.  AliQ  iii  teinpore,  vir  bealus  ciiin  in  Pifliiriini 


nrare;sedeil  abbalis  Cablnniclii  sain  li  xirj.  Mira 
diciurus  suiii  :  Eadeiii  bora  ()iiiiila  Caninniclius  in  suo 
convcrsans  niunasterio.  qnod  L:<tine  Caii>)iiUii8  iJo- 
vis  dicilur,  Spiriui  rcvrbiiite  saiict(4  su^ira  dictaiq 
sanctiColuiiib;c  iiitcriore  cordis  aiire  vorciii  a,u  lieru, 
El  cuni  forte  po^t  nojiani  cu^jiisset  liorani  iii  grau-. 
riu  eulogiam  riangcre  ,  ;oci,us  de^cril  men^uLain, 
unoque  iii  pcde  iiiliu.'r.eiitecalcaQ,  cl  allero  pi.a;  niiniiii 
festinatione  rcliclo,  jesiinanter  pcrgii  bac  cuiu  vueo 
^d  ccclesiam  :  i  Mon  csl  nobis  nunc  leuijiu»  pran- 
(lere,  quandp  iumari  periclitatur  navissancli  CoUiiU' 
bx'.  I  iioc  cniin  nonien  Cabiiiiiicbi  iiigrniivans  $oui- 
iiieinoral,  ut  |:ro  co  ci  sociis  pt!iecliianiibiis  exoret, 
Pusl  ba;c  illius  vrrba  oraioriujiii  iiij^res^u»  Hexis 


proviiicia  per  aliijuot  demorarelur  dirs,  aiidiens  in  R  genibus   paulisper  oravil,  .ejusque  prationem  exau- 


)>lcbc  genlilide  ali|Uofoiile  divul>fari  laiiiani,  qiiem 
qna«i  diviiinni  stolidi  hoiiiines  ,  diabolo  eoiuni  ob- 
c:ncanle  sensus,  vcnerabaiilur;  nain  d'!  coileui  Jbii- 
liculo  bibentes,  aut  jn  eo  manus  vcl  prdes  de 
industiia  lavantes,  daemoniaca ,  Deo  permittente, 
percussi  arte  ,  aut  leprosi,  aut  lusci,  anl  eiiani  de- 
bifcs  ,  aul  quibuscnnque  aliis  infcsiati  inllriniialibus 
rc.eriebiiiiui',  ob  qna;  oinnia  seducli  geutiles,  divi- 
nwn  foiili  dc  erebant  lionorera;  qi.ibiis  coiiiperiis, 
Sanctus  alii  die  intrepidus  accessil  ad  fonleni.  Quod 
videnles  Mjgi ,  quos  ipse  s?epe  coiifiisns  et  viclos  a 
se  repelleba',  ei  valiie  g.ivisi  sunt,  scilicet  putantes 
eum  similia  illius  nocnse  taclu  aqux  passurmik 
llle  vcro   inprimi-,  elcvali  manu  (ancla,  cnm  in 


dlente  Domino,  illicu  tempesta^  cessavit,  el  .inare 
yald.e  trauqnillum  faciiun  ett.  Tuni  dein  sanctus 
Columba  Caliiniiichi  ad  ccclesiani  prasparalion^m  in 
spiritu  videns,  quamlibcl  lunjje  conversanlis,  mira- 
bihtcrhoc  de  puro  pectore  profert  v^rbum,  dicens  : 
«Nunc  cngiMvi,  o  Cabinniilie,  Quod  Deus  tuaju  exau- 
dierit  precein ;  nuiic  valde  nobis  prolicit  tum  ad 
ecclesiam  velox  cum  uno  calceamenlo  cursos.  >  iii 
hoc  itaque  tali  miraculo  amborum,  ut  credimus, 
oralio  cooperata  est  sanclorum. 

Xlll.  Alip  qniique  in  teinpore,  superius  memorati 
viri  saocti  ad  Sanciuin  venieiites  ab  eo  sii>ul  mia- 
ninies  postulant,  ut  ipse  a  Dooiino  postulans  iinpe- 
Iraret.  prosperum  crasiina  die  venliiin  sibi  dari. 


-vocalione  Chrisli   noraiiiis,  manus  lavat  et  pedes,  C  dixersa  emigraturis  via.  Qgibus  Sanctus  respondeiis 


iiim  d<'iiide  cuni  sociis  de  eadeni  a  sc  bcnedicta  bi- 
liit,  ex  illaqiie  die  d;einoiies  ab  codrni  recciserun^ 
foiiie,  ei  non  solqm  nul!i  noccre  pcrniiisus  est,  sed 
ctiain  po»l  Saniti  bcnediciionem,  et  in  eo  lavalio- 
nem,  iji"ll^'c  in  i-oppUi  iiifiriiiilales  per  ecmdcin  sa- 
yiiatje  snnt  {onieiii. 

XI.  Alio  in  tenipore,  virsanctusin  mari  pciiclitari 
coepit :  loluiii  ii.amque  vas  navis  valdc  ciincussura 
iiiagnis  undarum  cuiiiu'is  foililer  Xerebalur,  grandi 
uiidiquc  iiisisiejiie  veptoium  lcnipcsiatc.  Naulx 
tiiiii  forle  Saiiclo  cum  illis  exliaurire  eonanii,  aiunt : 
<  Quod  nuiic  agis,  non  niagn  pere  nubis  prolicit 
.periclitantibus;  e.\orare  potius  dcbes  |'ro  pereunii- 
biis.  >  Qup  audito,  aquam  cessal  amarain  cxinaiiirc  , 


hoc  dedit  f  espoosum  :  «Mane  crasiina  dieBaiibcneus 
a  porlu  Jovx  enavigans  insulae  Oatura  babebil  se- 
cunduni,  usquequo  ad  portum  perveniat  Carapi- 
iuiico  Quod  ita  juxta  Sancti  \«rb4jm  Dpraious  do- 
navil.  Nain  Baitheneiis  plenis  eadein  die  ve|is  nia- 
gnuui  loiuiu  pelagus  gsque  ad  ^iliicara  transineavii 
lcrrain.  Hora  yero  diei  ejusdem  lerlia,  virveuerandus 
Couii.ljanum  advocai presbyierum,  dicens  ;  <  ^uhc 
Baiilieneus  prospere  pplaturo  pevvenii  a«l  portum :  ad 
navigaiidun)  te  hodie  prxpara;  mo\  D,)niinus  ven- 
tnm  couverlet  aquilonero.  i  Cui  «i<;  prolalo  beaii  viri 
ycrbo,  eadeni  hora  ausler  obsecnndans  veiuns  se  ii) 
aquiloneum  convertit  Daiuin,  ci  iia  in  eadem  die 
nterque  vir  sanctus  allcr  ab  alu?vo  lu  pare  aversus. 


dulcein  vero  et  inleiiiaiu  prccem  cocpit  ad  Doini-  ^  Baiiheiieus  n.ane  ad  /fllhicam  teriam,  i:olunibanus 


4)nin  fundere.  Miruiii  dictu,  eodem  liofjc  nioinenio, 
■qiio  Sanctiis  in  prora  sians  exiensis  ad  cp^luiq  pal- 
mis  Omnipoicntcra  exoravit,  lota  aeri^  tempestas, 
et  iiiaris  sxviiia  dict"  ciiius  sedata  cessavll;  e^  sta- 
tini  sereiiissima  tranquiliias  super$ecuii)  est.  Qui 
v(!ru  eraiit  iii  navi,  obsiupefacti,  euin  majSiia  ad|vi- 
r:itiuiic  i'rri'1'cntrs  gralias  glprilicavcrunl  Dumiiium 
iiisanilo  ct  pr.L-dicabili  viro. 

Xll.  Alio  quoque  iii  teiiipore,  sa;va  nimis  insi- 
stciite  et  pciiciilusa  tempestatc,  sociis,  ut  pro  ti% 
Doniiiium  Sancius  cxurarct ,  inclaniaiiiibus  ,  hoc 
ds  (ledit    ic^pcnsuin ,    dicrns  :   i   llac  in   die    iioii 


fost  nieridirui  liiberniam  intipicus  appelere,  pleiii» 
enavigavii  \clis,  et  flaiibus  sccundis. 

llgc  illu  Iris  \iri  virinie  malioniim,  Doinino  do^ 
naiite,  elVectum  <st  miraculum,  quia  sicut  scriptgni 
«^i :  Oiviiiifi  pos>ibilia  sunt  crcdenti. 

J'ost  illa  in  die  sai.cti  Coluinbani  egr»isuiii,  Sanc- 
tu^  lioc  de  illo  propbBUcum  Columba  protulit  ve»- 
bnin  :  «  Virsanctus  Coltmibanns,  cni  emigranii  lie- 
nediximns  ,  nusqiiain  in  lio  sxculo  laciem  videbil 
meain.  i  Quud  ita  post  expleiuin  est.  Naiu  eodvnt 
anno  samiu- Coluinba  ad  Doniinuiu  trauMvii. 

XIV.  •  Alio  quo()ue  iii  tcmporr,  qiiidam  juveni'>  C»- 


"  Locus  niciidoBiis,  ut  mulii  ujii,  qiios  ultra  notare  supeiscdcbiniiu.  Ebit. 


7*9 


DE  VITA  S.  COLUMB.*:  LIR.  IL 


^80 


lotnbiniil^  homiue,  qui  ad  januam  lug^urioli  sut>ilo  A  su|Tra    prafinitum    numcram    cxcedebant    diverjis 


[•ervenlelis  reBiilit,  in  quo  virbeatus  seribeliai.  HTc 
iJew  t)<)sl'  vaccati^  reversus  uiulsitfnem,  ih  dorso 
p.iTtyn^  vasculum  novo  pleoum  Ijcle  ,  dicit  aii 
SaMclum,  tit  juXla  Wiorem  liile  benedicerel  onus. 
Saiielus  tum  ex  advcrso  eminiis  in  aere  sigtium 
ftiana  elevata  salutare  depinxil.  QuoA  illico  viilile 
concussura  esl,  gergennaque  operculi  per  sua  bina 
faramina  retrusa,  longiii^  projecta  esl ;  operculum 
lemi  tenus  cecidit;  lAt  6x  tnajore  nien^ura  in  suluni 
dei\isuiti  b.^t.  Javencuius  vas  ciun  ^arvo  quod  reniun- 
scral  laclis,  super  fundtim  ih  lelrra  depoiiil,  genua 
fleclii  ^uppllciier.  Ad  quem  :  <  Surge,  ait  Coluinba, 
hodie  in  tua  operati6ne  negligentbr  egisii.  Daemo- 
nem  enim  in  fiindo  vaCui  latitanlem  vasculi  impresso 
Uomlnico  crucis  signo  alate  infusionem  laclis  non  ef- 
fiiga^ti,  cujus  viilelicet  sigui  nunc  virtutem  noii  sus- 
linens  tremefaclus,  kolO  pariter  lurbato  vase,  veloci- 
ter  cum  lactis  cllusione  aulugil.  IIoc  ergo  ad  ine 
propiiis  vasculum  ut  illud  beDediCah) ,  Approxihia. 
Quo  faclo,  Sanctus  semivacuum  benedixeral  vas, 
codenique  riionienio  diviiiiius  reptetum  reperliim 
est,  parvumque  quod  prius  in  fundb  renianscr;it  va- 
sis,  sub  sanctx  inaiius  benediclione  usque  aJ  ^uin- 
inuin  citius  excreverat. 

XV.  iloc  factum  subsequcns  in  domo  alicujus 
plebeii  divitis ,  ubi  cum  Sanctus  hospilarelur,  intra 
rusticanoscon<endenles  duos,  quorum  priiis  adven- 
lum  prxscivit,  recla  judicatione  judicavit.  Uiiusque 
ex  eis,  qui  maleficus  erat,  a  Sanclo  jussus,  de  bove 


prrcrepia  casibus  misqnam  comp.iTuei-aiii,  exce(itt) 
eo  quod  aut  in  usus  proprios  lamiliae,  aui  m  opus 
eleemosynae  cxpendi  poterat.  In  hac  iiaqiie  narra' 
tioiT6,  ni  iii  caiterTs  virlutibus,  mliacuruih  el  pro- 
phelia  shnul  aperte  oslenditiir.  Nam  in  m.nguS  vae- 
carum  ampliatiohe  benedictionis  pariiel-  et  oraiionis 
virtiis  apparel,  et  in  piajlinitione  nuracri  propheta- 
lis  prjcscientia. 

XVU.Vir  venerandus  supra  niemoraium  C  duinba- 
num,  qrtem  de  paupere  virius  beiieditlioiiis  ejiis  divi- 
tcm  fccit,  valde  diligebat,  quia  ei  rauUa  pieiaiis  ofticis 
pr;cbebat.  Erat  autem  illo  in  leiiipore  (|uiJam  male- 
facior  horao  brtnorum  persecutor,  de  regio  oitus 
^ehere.  Hic  supra  dicium  Columbanum  saiicti  ami- 
I!  cnm  Golombse  persequebatur,  domunique  cjus  om- 
niblis  ih  ea  invenlis  devasiaverat  ereptis,  non  semel, 
»ed  bii  iniraiciter  agens.  Unde  forle  nnn  immerilO 
eitlem  maligno  accidit  viro,  ul  lerlia  vice  post  ejiis- 
deni  dbmus  terliam  depiu-dationciu,  beaiiira  virura, 
quein  quasi  longius  dcspexerat,  propius  appropin- 
quaniein  ad  iiavim  revertens  prada  ohusliis  cumso- 
f  iis  Obvium  habsret.  Oueni  ciim  Sanctus  de  suis  cor- 
ripeiei  inalis  ,  prieJamque  deponcre  rogans  suade- 
rci,  ille  immitis  insuaJibiliier  permanens  Sanctixii 
dcspe\it,  havimque  cuni  pr;cda  ascendens,  beatunn 
viium  subsannabat  ei  deridebal.  Quem  Sahctus  us- 
queadmare  prosecutusest,  vilreasqwe  inlrans  aquas, 
usque  ad  genua,  a;quoreas,  levalis  ad  coelum  amba- 
bus  maiiibusClirislum  inlenle  precatur,  quisuosglo- 


niasculo,  qui  prope  eral,  lac  arte  diabolica  expres-  ^  rilicantes  se  gloriiicat  eleclos.  Tura  deinde  Sanclus 


sit.  Quod  Sancuis  non  ul  illa  conUrmaret  malefitia 
fieri  jussit,  quod  absit;  sed  ut  ea  coram  niultitudiMe 
deslrueret.  Vir  ilaque  beatus  vas,  ut  videbatur  lali 
pleniim  lacte,  sibi  ocius  dari  poposcil,  et  bac  ciiiii 
sentenlia  benedixit,  dicens  :  <  MoJo  probabiiur  iion 
csse  verum,  quo;l  puiabatis  lac ,  sed  d.xnioniJiB 
fraude  ad  dixipiendos  homines  decoloratus  sangnis.  i 
Et  conlinuo  lacteus  ille  color  in  naluram  propriain, 
hoc  est,  in  sanguinem  versus  est.  Bos  quoqiie  qui 
pcr  uiiius  horae  mumenlum  lurpi  macle  l.ibidus  et 
inaceratus  eral,  morti  proxinius,  beni>Jicta  a  Sancto 
aqua  superfusus,  niira  sub  celeriiate  saiiaiiis  cst. 
XVI.  Alioqiioque  in  lempore,  vir  be;inis  quadara 


exphta  oratione  ad  aridam  reversus,  in  eminenlioro 
ciiiii  comitibus  sedel  loco  ;  ad  quos  illa  in  hora  for- 
hiidabilia  valde  profert  veiba,  dicens  :  i  llic  misera- 
bilis  hoinuncio,  qui  Christum  in  suis  despexit  ser- 
vis,  ad  portum,  a  quo  nuper  coram  vobis  emigravii, 
nunquam  reverletur;  sed  nec  ad  alias,  quas  appeiit 
terras,  subita  prsventus  inorte,  cum  suis  perveniet 
malis  cooperaloribiis.  Hodie,  quam  mox  videbitis,  Je 
nube  a  Borea  orta  imniiiis  immissa  procella  eum 
cuni  sociis  submerget ;  nec  de  eis  etiam  unus  remea- 
IJt  fabuljlor.  >  Post  aliquaiitum  paucularuni  inter- 
venlum  morarum,  die  serenissima,  ecce,  de  ntari 
oborta,  sicut  Sanctus  dixerat,  nubes  cum  magno  fra- 


nocte  cani  apuJ  Columbanum  lunc  tomporis  inopern  -.  gore  venti  emissa  raptorem  cura  prxda  inlerMaleam 


bene  bospitaret,  niane  primo  Sanclus  de  quaiiliiate  et 
qiialiiate  substanlia;  plebeium  hospitem  iiiterrogat. 
Qih  interrogatus  :  <  Quinque  tanlninniodo  ,  ait.  vac- 
<:ulas  babeo;  quae  si  eas  benedixeris',  in  niajus 
crescent.  »  Quas  illico  a  Sancto  jussus  adJuxit, 
et  hujus  Columbani  buculas  quinales  xqualiter  be- 
nedicens,  inquil :  <  Centenas  et  quinque,  Deo  do- 
nante,  habebis  vaccas  ;  et  erit  in  filiis  et  nepoiibus 
tuis  flnrida  benediclio.  >  Quo;  omnia  juxia  sancli 
viri  prophetationem  in  agris  et  pecoribus  ejus  et 
prjle  plenissime  adimplela  sunt.  Mirunique  in  mo- 
dmii  numerus  a  Sanclo  prsennilus  supra  meuioraio 
viro  in  cenlenarioetquinario  vaccaruin  expleius  nu- 
n)e:o,  nullo  inodo  superaddi  potuit.  NaiD  illa  quse 


et  Colosum  insulam  invenieiis  subito  turbato  sub- 
mersit  niedio  inari ;  nec  ex  eis,  juxia  verbum  S.incti, 
qiii  navi  inerani,  vel  unns  evasit ;  mirumque  iii  mo- 
duin  loto  circuinquaque  manenle  tranqiiillo  squore^ 
talis  una  rapaces  ad  inferna  submersos  proslravil 
procella  ;  misere  quideiii,  sed  digne. 

Alio  quoque  in  lempore,  vir  sanclus  quemdam  do 
nobili  Pitloruin  genere  exsulem  in  manum  alicujus 
ditis  )iri  diligenter  assignans  commendavit,  ut  in 
ejus  coraitatu,  quasi  unus  de  amicis,  per  aliquot 
rnenses  coiiversarelur.  Quera  cum  tali  commeiida- 
tione  de  santli  manu  viri  suscepisset  commendatum, 
post  paiicos  dies  dolose  agens  crudcli  eum  jussione 
trucidavil.  Qr.od  iminanc  scelus  cum  Sanclo  a  com- 


751 


SANCTI  ADAMAM  ACnATIS 


752 


iiieaniibna  esset  iiuiiliuiuin,  sic  respoiiJeiis  pruHiius  A  d^oi  cum  tuia  pleLuiiis  ruinilis  veibura  vilx  per  iii- 


«sl  :  <  Non  iiiilii,  sed  l'co  inlclix  ille  huiiuiiiriiliis 
nieiiiitus  est  :  ejiis  iiiiineii  ile  vii:i;  libro  ilelebitiir. 
Ihcc  verba  a;stivo  nunc  inedianle  pruloqiiiinur  lciii- 
pore;  ted  autuiniiali,  aniequani  dc  siiilla  gustet 
carne,  arboico  s:igiiiaia  IVuctu,  suliitu  pra:veiilus 
iniirio,  ad  inrernalia  rajii'  tiir  luca.  i 

XVIII.  ila-c  sanili  propbclia  viri  cuin  niiscllo  nun- 
liarctur  boniunciuni,  des|iiciens  irrisit  Sancluin.  Ct 
p>st  dicsaliqiiot  autuiiinaliuiii  nieiisiuni,  eo  jubeiilc, 
scroTa  iiucuin  iiiipiiigii:ila  iiii  lcis  ji  giilaUir,  ifcduin 
iiltis  ejusdein  viri  Jugulatis  sui!ius.  Ue  qua  celeriier 
cvenlcrata  pariein  sibi  iii  vcru  cclerius  assari  prx- 
rrpil,  ut  de  ea  iinpaliens  prxgustans  bcali  viri  pro- 
|ilielatiui)Ciii  deslrucrcl.  Qua  videlicet  assata,  dnri 


tcrpretntorcni,  s:incto  pr:cdicanle  viro,  audlens  cre- 
didil,  tredcnsque  baptzaUis  esl,  niaritus  cuni  in.«- 
rila,  liberisque,  et  raniiliaribu».  IDt  post  aliquanlu:ii 
diecularum  iiitervallura  paucaruii  uiiu:>  lilioruin  p:i- 
liisraiiiilias  gravi  corruptus  .'cgritudine ,  us<|iic  ad 
cuiiliiiia  inoriis  el  vil:u  perducius  csl.  Quriii  cuiii 
inagi  nioritiileiii  vidissent,  pareutibus  cuin  iiiagna 
exprobralione  coiperuiit  illudere,  suosque  quasi  fur- 
liiircs  dcDs  iiiagiiilicarn,  Cbristianonmi  vero  laii- 
qiiaiii  inliriniori  dimgare.  Qux  uniiiia  cum  intinia- 
rciitur  beaio  viro,  zclo  suscitatus  Dei,  ad  doinuiii 
ciini  suis  comiiibus  aiiiici  pergit  p!ebeii,ubi  parenics 
nuper  defunclx  prolis  iiioesias  celcbrant  exequi:is. 
Quos  Snnclus  valdc  tristilicalos    videiis  conririnal. 


sibi  poposcit  aliquani  pncgusiandam  morsus  parti-  B  Jiclis  toinpcllat  coiisolatoriis,  ut  nullo  modo  de  di- 


tidini;  ad  quaiii  pcrcipiendain,  e.vlensani  manuin, 
priusquam  ad  os  convcrierel,  exspiraiis  mortiius  re- 
tro  in  dorsuni  cecidit.  El  qui  vidcrant  el  audierani 
valde  Iremefacti ,  adiuirautes,  Cbristuin  in  sanclo 
propbeia  boiioiilicanles  glorincaveruot. 

\IK.  .Mio  quoque  in  lenipore,  cuin  vir  beatus  in 
Piclr.rum  provim  ia  per  aliqiiot  moraretur  dies,  ne- 
cesse  lia'juit  llu^ium  iransire  Nesain.  Ad  cujus  cuui 
accessisset  ripani,  alios  ci  accolis  aspicit  misellum 
liiiiiiaiiles  lioinurculum,  quem,  ul  ipsius  sepultores 
fcrebani,  quxdam  paa'o  anle  nantem  aquatilis  prx- 
ripiens  beslia  morsu  inuniordit  sxiissiiuo  :  cujus  rai- 
seiuiii  cada\er,  sero  licet,  quidam  iii  alno  subveuien- 
tes  porrcciis  proripucre  uiicinis.  Vir  e  contra  haec 


vina  oiiinipotenlia  dubilarciit.  Coiisequenler  percoii- 
taiur,  diiens :  <  In  qiio  bospitiolo  corpus  defuncti 
jacct  p:.eri  ?  >  Pater  lum  orbatus  S.incluin  sub  iiiues- 
tuiii  deducii  culnien,  qiii  sla  im  omnera  foris  cxclii- 
sam  reliiiqucns  caiervam,  solus  moeslificalus  inlr:it 
babilaculum.  Ubi  illico  flexisgeiiibus  faciem  uberliiu 
Incryniis  irrigans,  Cliristum  precatur  Doininum,  et 
posl  ingeniculationem  surgens  oculos  converlit  ad 
mortimin  dicens  :  i  In  noiiiiue  Dumini  Jesu  Cbristi 
resuscitare,  et  sta  super  pedcs  tuos.  >  Cum  hac 
Sancti  bonorabili  voce  aniina  ad  corpus  rediil,  de- 
functusque  a  erlis  reviiLit  oculis,  cujus  roanuni  t^>- 
n:ns  apostolcus  bonio  erexit,  et  in  statiooem  stabi- 
liens  secum  domuin  egressus  deducit,  et  parcnlibus 


audiens,  pnecc|iit  ut  aliquis  e  coniiiibus  enatans  cau-      redivivum  assigiiavil.  Clamor  tum  populi  atloUilur, 


puluin  iii  altera  stautem  ripa  ad  sc  navigando  redu- 
cat.  Quo  audilo  sancli  prxJicabilis  viri  pisecepto, 
Lugncus  ,  niliil  moratus  ,  obsecundans  ,  deposiiis 
Yestimeniis  excepta  lunica  iinuiitiii  se  iu  aquas.  Sed 
lielhia,  qux  prius  non  lain  saliata,  quam  in  prxda 
accensa  in  prolundo  fluininis  latiiabat,  sentieiis,  eo 
nanlc,  turbatani  supra  aquam,  subiio  cmergens  oa- 
taiilis  ad  homiiicni  in  niedio  natanteiii  alveo  cuin 
iiigfiiti  fremiiii  aperio  occurrit  ore. 

Vir  tuin  bealus  videns,  onmibus  qui  ineranl,  tam 
barliaiis,  quam  etiam  fralribus,  niiiiio  tcrrore  per- 
culsis,  cuiii  saluiare  devoln  nianu  in  vacuo  et  in  aere 
crucis  piiiiisset  signuin,  invccato  Dei  nomine,  feroci 
iinperavii  best^a',  dicens  :  «  Nolis  iillra  progredi,  nec  . 
buminem  tanga.i,  retro  citius  revertere.  •  Tuin  bes-  ' 
tia  nac,Sancti  au.litn  voce,  rclrursum,  ac  ti  fjnibus 
nlraliercuir,  vclociire  cur.<u  f.igil  Ir.^^mefacla  ;  qux 
piius  l.ugneo  naiili  cu  usqiic  apprupiiiqiiavii,  ul  inter 
liomincni  el  besiiam  non  amplius  esset,  quain  uiiius 
contuli  longitudo.  Fratres  tum  recessisse  vidcntes 
bcsiiain,Lugneumqiieroiiiiiiilitoncin  ad  cns  iniactum 
el  iiicolumcm  in  naviciila  reversiiin,  111111  ingeiiii  ad- 
niiraiione  glurificavcrunt  Dcuin  in  beaU)  \iru;  sed 
et  gcntilcs  barbari,  qni  ad  prxsens  ineranl,  ejusdem 
niiraculi  magnitiidine,  qiiod  et  ipsi  tideraiil,  com- 
piiUi,  Dciiiii  iiiagiiilicaverniit  Chrislianoruni. 

X\.  Illo  in  tempure  quo  sanctus  Coluiiiba  in  Pir- 
Intuni  proviiicia  prr  aliinut  dcinorabatur  dios,  qiii- 


plangor  in  Ixlaiiuoem  converlilur,  Dius  Clirisiiano- 
rum  glorificalur. 

Uuc  nosier  Columba  cum  Helia  el  lleliseo  prophe- 
lis  habeat  sibi  commuiie  virlutis  niiraculum,  et  cuni 
Pelro  et  Paulo  et  Joanne  aposiolis  pariem  honoris 
similem  in  derunclorum  re.usciiatione ,  et  inter 
ulrosquc,  hoc  est,  proplieiaruin  ei  apostuloruin  bo- 
noriiicain  ccelestis  patrix  sedein,  bomo  propbeticiis 
et  aposiolicus  xiernalem  cnm  Chrisio,  qui  regnat 
cum  Patre  in  unilat:  Spirilussancli  per  omniasxcula. 

XXI.  Eodem  in  lempore,  vir  vtncranJus  nuaMidani 
a  Broichano  Mago  Scoihicaiu  posiulavit  servain,  liii- 
maiiitilis  miscratione  libcrandam  ;  iiuam   cuin   i  li> 
duro  valde  et  slolido  reteularet  aniino,  Saiicius  :  d 
eum  loculus,  hoe  profaiur  :  <  Modo  scito,  Broicbane 
scilo,  quia  si  iiiilii  banc  peregrinain  liberare  capii- 
vain  nolueris,  priusquam  de  hac  revertar  provinci.^, 
citius  raorieris.  >  Et  hoc  corain  Brud.o  rege  dicens 
domuni  egressus  regiam,  aJ  Nesam  venit  lUiviuin 
de  qiin  videlicel  fluvio  lapidom  aitollens  candiduni 
ad  comiles  :  <  Signaie,  aii,  hunc  canJidum  lapiJcm 
per  queiu   Dominus  in  hoo  geiiiili   populo  niultas 
icgrotnrum  pcillcict  saniiatej.  »  Ei  boc  effalu-.  ver- 
buin  cnnsequenter  iniiilil,  Inquiens  :   1  Nunc  Itroi- 
cbaiius  fo  tiler  ronciissus  est.  Nain  Angelus  de  ctvlo 
iiiistii",  graviler  illiiin  pir.uliciK,  vitnaiii  in  iiiaii» 
ejtis,  do  qiia  bibcbat,  coiilVegil  iii  niulta  fragnienl* ; 
ipsuin  vero  aiilielanlciu  xjjra  it«li  iiiil  sii^p  ra,  morii 


7S5 


DE  VITA  S.  COLUMBilf  Lm.  II. 


7S4 


viciaum.  Hoc  in  loco  panluliim  cx.specieiiros  binos  A  las  concilabanl,  coelumqne  diemque  teiiebrarum  ca- 


regis  nuntios  ad  nos  celeriter  inissos,  ut  Broicbano 
m  irienli  cilius  subveniamus.  Nmic  Broicbanus  for- 
midahilJtercorreptus  ancillam  hberareest  paraius.  » 

Adbuc  Sancio  li»c  loquenle  verba,  eccc,  siculi 
prxdixeral,  duo  a  r  ge  niissi  e<|uiies  adveniuni,  om- 
nia  qux  in  r.gis  [FeTi.,  notione]  moiioiie  de  Broi- 
eliano  juxla  Sancli  vaticiniuui  sunt  acta,  enarrante!=, 
61  de  pocnli  coiifractione,  de  Broicbano  juxl.i,  et  ile 
Magi  correpiiiine,  de  servulaj  parala  absoluiione; 
bocque  inlulerunt,  dicenles  :  f  Ucx  et  cjus  familia- 
res  nos  ad  te  miseruiit,  ul  nulritio  ejus  Bruichana 
Eubvenias  mox  morilnro.  > 

Quibns  andltis  legaloruin  verbis,  Sanclus  binos  de 
coinitnm  nuniero  ad  rtgem  cura  lapide  a  se  bene- 


ligine  obduceb.inl.  Qua:  taraen  orania,  sanclo  oranle 
Germano,  diclo  cilius  sedala  detersa  cessarunl  cali- 
gine.  Noster  iiaque  Columba  videns  conlra  se  elo- 
menla  concilari  fureniia,  Christura  invocat  Doini- 
nuin,  cimbu!ainque  ascendens,  naulis  hxsiiaiilibiis, 
ipse  constantior  factus  veluin  contra  vcnlura  jubi". 
subrigi. 

Quo  facto,  omni  inspeclante  lurba,  navigiiim  con- 
tra  flalus  mira  vectum  occunit  velocitale;  el  (nst 
baud  grande  inicrvallum  venli  coiitrarii  ad  it  nuris 
mini.steria  cum  omnium  admiralionefCTeriuntiir.  V,l 
sic  per  totam  illam  diem,  flabris  lenibus  seciindis 
llantibus,  beati  cimba  viri  oplalura  provecla  ad  por- 
tum  pulsa  est.  Perpendat  itaque  lcrlor,  quanlus  e( 


dicto  mittii,  dicens  :   <  Si  in  primis  promiscrit  se  "  qualis  idem  vir  venerandus  fueril,  in  quo  Deus  oin- 
Droicbanus  fumulam  liberaturum,  tum  deindc  bic  la- 
pillus  intinguatiir  in  aqua ;  el  sic  de  eo  bibal,  et 
conlimio  salutem  recuperabit.  Si  vero  renucrit  re- 
fragans  absolvi  servam,  staiiin  raorietur.  > 

Duo  missi  verbo  Sancti  obsequentes  aJ  aulam  de- 
vcniunl  regiani,  verlia  viri  Tenerabililer  eiiarranles 
regi.  Quibuj  intimatis  regi  et  nulriiio  ejus  Broii.bano, 
valde  expiverunt.  Eadem  iiora  libcraia  lainula  sancli 
legatis  viri  assignalur,  bpis  in  aquam  inlingitur, 
niirumque  in  raoduin  iapis  conlra  natiiram  in  aquis 
supernatat,  quasi  pomum,  vel  nux  ;  nec  poluit  Sancii 
benediciio  viri  suhmergi :  de  quo  Broichanus  na- 
tante  bibens  lapide,  statim  a  virina  rediit  raorte,  in- 
legramque  carnis  recuperavit  salulein.  Talis  vero 
lapis  postea  in  thesauris  regis  reconditus,  raullas  in 
populo  oegriiudinuin  sanitates  similiter  in  aqua  na- 
tans  iniinctus,  Domino  miserante,  etTecii.. 

Miruni  diclu,  ab  his  xgrolis,  quorum  vilx  terrai- 
nus  supcrvenerat,  requisiius  idem  lapis  nullo  modo 
rcperiri  poterat.  Sic  et  in  die  obitiis  Brudei  regis 
quxrebatur,  nec  tamen  in  eodeni  loco,  ubi  fueral 
reconditus  prius,  inveniebalur. 

XXIL  Post  supra  memorata  peracla,  quadam  die, 
Broichanus  ad  sanctum  proloquens  viruin,  infit : 
<  Dicito  niibi,  Columha,  qiio  teinpore  cupis  enavi- 
gare.  >  Sanctus  :  t  Teitia,  aii,  die,  Deo  volenle,  et 
vita  comile,  navigationcm  proponiraus  incipcre.  > 
Broichanus  e  contra  :  <  Nun  poieris,  ait,  nam  ego 
ventum  libi  conlrariiun  facere,  caliginemquc  uin-  . 
brosam  superindocere  possura.  >  Sancius  :  <  Oinni- 
potentia  Dei,  ait,  omniuni  dominatur,  in  cujus  no- 
ininc  omnes  noslri  motus  ipso  giibcrnanle  dirigun- 
tur.  t  Quid  plura  ?  Sanclus  eadem  die,  sicut  propo- 
suit,  ad  lacum  Quminis  Nisx  longum  niulia  pro- 
sequenie  calerva,  venit  •  Magi  vero  gaudere  lum 
cojpere,  magnani  viJenies  siiperinductain  caliginem, 
ei  contrariuiu  cum  teinpestaie  flatura.  Nec  niiruni 
hsec  interdum  arle  dxmoiiuin  posse  lieri,  Deo  pcr- 
mitienie,  ut  etiain  venti  et  xquora  in  asperius  con- 
citentur.  Slc  cnini  allquando  da^moniorum  legiones 
saoao  Gerpiano  episcopo  de  sinu  Gallico  causa  hu- 
iiiati.-e  salulis  ad  Britanniara  naviganli  inedio  in 
aequore  occurrerant ;  cl  opponenics  peiiciila  procel- 


nipotcns  lalibus  praescriptis  niiraculoruin  viriuiibus 
corara  plebe  gentilica  illustre  suum  nKnifcstavit 
nnmen. 

XXIII.  Alio  in  lempore,  boc  est,  in  prima  Sancti 
faligatione  ilineris  ad  regera  Brudeum,  casu  contr- 
gil,  ut  idem  rex  fastu  elatus  regio  sua;  munilionis 
superbe  agens,  iii  prinio  beali  advenlu  viri,  noii  apc- 
riret  portas.  Quod  ut  cognovit  bomo  Dei  cum  comt- 
libus  ad  valvas  porarum  accedens,  primum  Doini- 
nicx  rrucis  iinpriraens  signum,  tum  deinde  mai  uin 
pulsans  conlra  ostia  ponit.  Quae  continuo  sponte  re- 
tro  relrusis  forliler  seris  cum  onini  celcrilale  apcrta 
est.  Quihns  slalini  aperlis,  Sanclus  consequenter-cuni 
Suis  sociis  intravil.  Quo  cognilo,  n  x  ciim  senatii 
'  valde  periimescens,  domum  egressus  obviam  cniii 
vencraiiune  beato  pcrgii  viro,  pacilicisque  verbi*! 
blaiide  adraoduin  compellal,et  ex  ea  in  posierum  i!ie 
sanctum  et  venerabili?m  virum  ideni  regnator  sua; 
oninibus  viise  reliquisdiebus  valde  niagna  hunoravit. 
ut  decuit,  bonoriricenlia. 

X\1V.  Alio  ilidera  in  tempore,  vir  beatus  aliquaj^ 
tis  in  Scoibla  versatus  ad  visiiandos  fratres,  qui  iii 
moiiaslerio  divini  ruris  commanebaiit  Rivulorum  ab 
eis  invitalus  perreiii;  sed  casu  aliquo  accidil,  ul  eo 
ad  ecclcsiani  ac<:cdente  claves  non  reperircntur  Or.s- 
lorii.  Cuin  vcro  Sanctus  de  non  repertis  adhnc  cla- 
vibus,  et  obseralis  foribus  interse  conqvtrenles  alios 
audissel,  ipse  ad  ostium  appropiiiquans  :  <  Potens  est 
Doiuinus,  alt,  domuni  suam  ellam  sine  clavibus  ser- 
vis  aperire.  >  Cuin  hac  luni  voce  subito  retro  reiru- 
sis  forli  motu  pessuli<;,  fponie  aperla  janua  Sanctiis 
cum  on<nium  adiniralione  ad  ecclesiam  ante  onines 
iiigrediiiir,  et  bospit.iliier  a  fratribus  susceplus  bo- 
norabiliter  ab  oiiinibus  veneratur. 

XXV.  Alio  in  teinpore,  quidam  ad  Sanclum  ple- 
bcius  veiiii  pauperrimus,  qui  in  ea  habilabairegione, 
qux  slagni  liltoril:us  aporici  est  contermiiia.  Iluic 
eigo  nilserabili  viro,  qui  uiide  raaritani  et  parvulo* 
c  baret,  non  babebat,  v  r  beatus  petenli  miseraiu», 
ut  potuil,  quamdain  largiius  eleemosynam,  ait :  i  Mi- 
selle  honiuncio,  tollc  de  sylva  conlulum  vicina ,  et 
ad  me  ciiius  dcfer.  >  Obsecundans  iniser  jiixla  Sancti 
jussionem  delulil  materiam ;  quara  Sanctns  exc')ucas. 


/SS 


S\Ntrri  ADAM 


III  veru  eiaicuit.  Quo>i<iiic  proptia  exAcumijians  uuiuu  A 
lien»(licens,  ct  ill;<  iidsignaiia  iinipi  iJiiU  :  i  Ijloc  veru 
itiligenti^r  cnsloili,  tiuod,  iil  credo,  nec  linuiiui,  nec 
»!ii-iii  nccuri  nocere  polecil,  exceptis  lcris  liesiiis 
(|uoqiH5  01  piacibus.  Kt  quaiidiu  lalem  lialiucris  sii- 
dciii,  iiuiiqiiuiii  iii  doiHO  lua  ceiviiix  i^aniis  cibaLiu 
:il>iindaiis  deeril.  i  Quori  n^dieiis  uiiser  ineiidiciil;is 
^aide  gavisiis,  du  >'uin  reveniiur,  veruiiie  iii  le- 
nioiis  lerrae  iJiHxo  locis,  qux  sylvcsires  freqiieiila- 
banl  lenu,  (jl-  viciua  irajisatla  nocU>,  luane  piinio 
pqnpil  revisiiare  volena  veru,  iii  quo  iiiira;  iriagiiiUi- 
(Ijiiis  ocrviiin  cccidisfe  reperit  iransuiissiini.  Qiiid 
|i'ura?  .NiiiJa,  ut  niibis  iradiliiiii  est,  traiisife  polerat 
dieti,  (|nii  111)11,  aut  cervuiii,  ajil.  cervaflK  au^  aliquajii 
rcBorirel  in  veru  iplixo.  ccQidissts  beitaiu.  Ilepleta 
i|iioqiie  toja  de  ferinis  Qarnibus  donio,  vicinis  supcr-  B 
llua  VI  iidlJial,  qua;  hospiliUin  su;c  doniilS  capgre  noii 
polcraiii. 

Scd  tainen  diaboli  iiividia  per  sociam,  ut  Adain, 
e^  liUliQ  ctiam  iNjser.ufn,  i|)V,^ni}.,  qiipcqou  qua6i.pr,u- 
ilen^,  se(tfai.ua  t;ilii,i'r  ai)  na^r^tum  IqQula  esb:  (  TolJe 
<le  Uerxa  veiu-;  iwim  si  io  eo  hQmioes,  ^ul  etiaiu, pe- 
cora,perieriiil,  lu.Ql.  ipsf^,  el,  ego  ci|m  liheris  nosuis 
iiuUoi.ciiji<'Uuir,  auliiiapiivi  iliiceniur.  i,  Ad  luccniarj- 
tus  iiiqiiit.:  «  Non  ila  tict;  naJU;  saiiclus  vir  niihi  hgr 
iiedkens  sudem  dixiL,  quod  nuuquam  bominibus  aiU 
ctia»n,Rec(irihus  nocei)iih  i  Vosi  bjce  vserba  nifiodicus 
»i>or.i  coiisentiQns,  peigit,  el  lollit  de  terra  veru.iiilra. 
douiqiii  qii^>i  ainans  illud  seciis  parjeleui  posuit,  io 
i|Up  raox  domesiicii&  ejus  incidens  canis  disperit. 
Quo.per.cunle,  rursuiu  inar  la  :  »  l'nu5,  ait,  fiiiorum  ^ 
lunium  incidet  in  >u(lem,,  el  peribit.  >  Quo  auJili» 
cjiis  verho  mariuis  veru  de.pariete  removens  ad  syl- 
Mju  re.porlai.  el  iii  deuMoribus  inlixjt  duiiiis,  ul.  pur 
labai.  uhi  a  nullu  posscl  animante  oflendi ;  sed  posr 
lera  reversus  die  csprcam  iii  eo  ce<jdisse  et  perjissft 
repefit.  Ipde  quoque  illud  raniovens  in  lluvjo,  qui 
I  aiine. potesl  dici.iYigra  Dea,  jpxta  ripam  sub  aquis 
abscoiidens  inliitit.  Qiiod  alia  revisilans  die  esoceu 
iii.ep  iniro;  magniludinis.  translixum  el  retenium  in- 
ve:oi(,  quem  de  tlumin&elevans  vix  solus  ad  domiim 
reporfaie  iioieral  ■  veruque  secum  de  aqua  siinul  re- 
piiiiiiiis  c\iriii-ecus  in  superiore  tecli  aflixit  loco.  ip 
i|ii,<i  ei  corvjiis  de  oiiatus  impetu  lapsus  dispenii.  ju- 

l!'ll.ilUS 

Quo  lact(),  misiir  fatuae  coniilio  conjugK  deprav.t- 
tiis  verii  tulleiis  de  lccto,  assumpU  securi,  ii^  p)urr;s 
•  'iiieldons  particula^,  ip  ignem.  projecii,  eX  pust«A 
q>iasi,sux>  paiipeiiaiis  ainisso  iioji  inediorri  «ol.iiio, 
iCiiienilicare,  ut  iiu-ritiis,  cuc,pil.  Quod  videli(;eL  |u:- 
iiuriai  ruriiiii  solaiiieii  sxpe  superius  ii|  veru  m(;iu<i- 
i:iio  dppi'ii!lch:ii,  qiioil  pro  pedicis,  ci  reiibus,  ci 
oiiini  veiui  oiiis  cL  piscalionis  genere  senaium  pos- 
sei  sufnccre,  beati  viri  donaiiim  beuedictione ,  quod- 
qiic  aniissiiin  iiiiscr  plcbcius  co  diiatus  pro  leiuporo 
ipse,  ci|ii|  tola  laiiiiliola  scro  licct  ouuiibus  dc  c:ctcro 
dcplapxil  rcliqiiis  dicbiis  viti!. 

](i]l.VI.  \lio  iii  leiiipurc,  bcati  lcgatus  vii  i  l.ii^.ii  lus 
iiciiiiiie  ad  Sculhiaui  juSiUS  iiavigaic  propoHcns  iii- 


.\NI  AKB.MIS  7S(i 

lcr  iiavalia  uavis  sancli  inslrumcnta  utreuk  l^jctawuu 
(^ux^iLuui  invenicns  suh  iiiari,  co»(;«stis  SMjMr  eum 
0()ii.parvis  lapiilibus  madcfacieiidtUN. poBuii'.  veiuens-. 
qiie  ad  Sanctiiiii,  (|uod  de  utre  feciw  iuiiinaNiU  Qui 
suhridcns,  iiii|iiit  :  i  (Jicr  qiiein,  ul  dicis^  si>l>  uodis 
pusuisti,  hac  vice,  ut  xstiuiio,  non  le  ad  llilwn»iaii> 
CQiiiitabilur.  i  Cur,  aii,  non  ineciiini  iiv  itavii  cpmi.- 
teiii  eum  hahere  poiero.?  i>  Sanclus, :-  <  Allera,  mn 
qiiitj  dje,  quod  res  prubabit,  scies.  >  haque^Lii^ir 
iliis  niaiie  pustcra  die  ad  retrabendum  de  nur^utren» 
pcr^it,  quein  tameu  noclu  salatijb  aubtrajat  upda. 
QilP  uoii  rcperto,  ad  Sanciuip  revensus;  (risiiis,  lle&ist 
in  terram  genibus,  suam  confcssusest  ne^ligtiutJanK 
Cui  Sanctus,  illuin  coiisoImIus  ajt :  <  Nuli,  fraleo,  cro 
liat^iii^us  Qonirislai;i,  rebus  :■  uter  quein  salalia.sus- 
lulit  nd.  siiuiu  locuiT)!  PQ^  luuui  Cgr^Eauip  r(^rtaJ)iX. 
\cn:i:ia.  i 

Ladcin  die  post  Lugaidi  de<  Jo.va  insula  eoiigraljor 
neo),  bpi;a  iransacta  noiia.  Sanclus  ex  circumstaoti- 
hiis  sic  profalua,  ail.:  Nunc  cx  vobi&.uous  ad  xquoc 
pei°ga^,  ulrem.de  quo  Lugaidus  qiierebaiur,  el  quera 
s.ilaiia  sustulerat  unda,  nunc  [Fort.,  vin.'>lia  venaiia] 
venilia  retrahens,  in  loco  unde  saibtraclus.es.tt  re- 
pricseot^tvit.  Quo  Saiicti  audito  yerlio,  quidan)  aJa- 
cer  .jiivenis  ad:  oram.  cuQurriti  maris,  reperiuroque 
ul4'eiii ,  sicut  pr.i;(Ji,\erai  Saiiclus,  cursu  r^sversus 
concito,  reporlan«,v.aldegavisuicorain.  Saiiclo.cuni 
onmiuin,  qui  ibidera  CFani',  a.dmir,a;ion&  assigna.viL 
la.hiSk  uttSd^pe  dicium.  e^t  biiiis  narjaiionibos  su- 
perius  descriptis,  quamlibelj  in.  par^is,  rehus»  siidp. 
videliceL  et  utre,  propbeticie  simul  eti  virluiis  raira- 
culum.couiilari  ccrnunUir.  N.uuc  ad  aliatendamus. 

XXVII.  Quadara  die,  Sanctus  in  Jova  coinmanens 
iiisuU  cito  a  lecLJone  surgeos  et  sul^ridensi  diciL: 
<  Nunc  ad  orationera  mibi  propecaocluin,  ul  pno.quar 
dara  miiellula  deprecer  Dauin  feoMna,  ijusb.  nui:c  ia 
lly^hemia  nomen  buJMS,  incl^niitans  con)ineraor.at 
Culunibic  in  magnis  p^rturilionis.dillkiHima:  torta 
puniiionibus,  (jtideo  pcr  mc  a  Dumino  de  aMtusiia 
absolulioneni  dari  sibi  spe^att  quia  et  raihi  esl  cor 
gnalionalis,  de  me:B  matris.purentelagenitoreiu  bar  I 
b(insprogeiiiliira.  i  H«c  dicenSLSancius  illius  muliec-.  " 
cu,'a;  nioliis  iniseratioiic  ad  ecclesiam  curril,  llexisr. 
i|iie  genihus  pro  ea  Christum.  do  buiniiie  natuiH 
exorat.  Ei  posi  prccationem  oratoriuui  egrcssus  ail, 
Iralres  profatur  occurrentes,  inquiens  :  <  Niioi;  pro- 
piiius  Dominus  Jesus  de  muliere  progenitus  oppor? 
tune  iniseiie  suhveiiiens  eam  de  angusiiis.  liberavil, 
el  prospere  proleni  peperit;  nec  hac  lu.  rieiur  vicf.  »., 
Ladem  h.ora,  sicuti  Sanctus.pro|itietii:wit.  niLsella 
rcmiiia  iionieii  ejus  invocans  absolu(a  saluieiu  recu- 
pe;avil.  Iia  ab  aliquibus  poslea  de  Scoibia,  el  de  ca« 
deni  rcgioiie,  uhi  luulier  inliabiiabat,  iraniiuieaoU- 
bus  intiinaium  est. 

WVIII.  Alio  in  tempnre  (uin  vir  sauctut  in  i\e- 
clirea  hosiiitareiiir  insula,  (|uidain  ^<liflKiii>  ad  eiuu. 
veiiieiis,  (le  sua  (|ueielialur  iivore ;  qux,  ul  i|'«9<ii« 
cebal,  odio  habeiis  (Uiii  ad  iiiari  aleiii  iiullo  uumI* 
adiuittebal  coucubituiu    acccJeie.    Quibit»    auUili* 


757  Dt  *ITA  S.  eOLUMB.E  LIB.  IL  758 

Sancliis  maritam  advocans,. in  qjiantum^poiiiil  eam  A  Sancius- liac  profaluf  voce,  dkons  :  «  Gormskcitin, 


liac  de  causa  corripere  coepil,  inquiens :  <•  Quare, 
inulier,  luam  a  le  (arneni  abJicare  conaris?  Doinino 
clicente:  Erunt  duo  in  carne  una.  llaqnecaro  lui 
coiijugis  lua  caro  est.  i  Quoe  respon  leiis  :  i  Oinni», 
iiiqiiil,.  quxcunque  mihi  pr.pceperis,.  sum  parata, 
quainlibet  sint  valde  laboriosa,  adimplere,.  excepto 
uno,  ut  me  nullo  compellas  inodo  in  uno  lecto  dor- 
mire  cum  Lugneo.  Omnem  dorou»  curam  exercere 
non  recuso,  aut  si  jubeas  vel  maria  transire,  et  in 
aliquo  puellarum  roonasterio  permanere.  i  Sanctu& 
liim  ait :  I'  Non  polest  ret  te  lieri  quod  dicis.  Nam' 
adbiic  viro  vivenle  alligala  es  lege  viri.  Quod-  enini- 
DeuS'  licfie  conjuosit,  nefas  est  sepaiari;  ►  Et  his 
dictis  consequenter.  ifitulit :  i  Hac  in- die  Ires,  hoe 
est,  ego,  et  maritus  cum  conjuge  jfjunaiiles  Domi- 
niim  precemur.  >  Illa  dehinc  :  Scin,  ail,  qiiia' libi 
inipossibile  non  erit,  ut  ea  quae  vel  difiiuilia,  vel 
«tiam  impossibilia  videntur,  a  Deo  impetrata  doiien- 
lur.  I  Quid  plura?marifa  cadem  d!e  cum  Sancto 
jejunare  conseniit,  ei  mariiiis  similiier,  nocieque 
subsequente  Sanctus  insoinnis  pro  eis  depreculus 
esl;  posleraque  die  Sanctus  maritam  prsesentc  sic 
vompellat  marito:  i  0  feroina,  si,  ut  hester^ia  dice- 
bas  die,  paraia  hodie  es  ad  feinidarura  emigrare 
moiiasteriolum  ?  i  Illa  :  i  Nunc,  inquit,  cogjiovi, 
quia  tua  a  D^o  de  me  est  esaudila  nratio.  iNam 
quem  heri  oderam,  hodie  amo;  corenim  meum  bac 
iiocte  prxlerita,  quonam  modo  ignoro,'in  me  im- 
mutatum  est  de  odio  in  amorein.  >  Cuid  moramur? 


de  qiio  nunc  loquiniur,  hodie  mox  pervenienl-eiu 
Yidebilis.  i  Et  posi  quasi  unius  hor»  imervemuni, 
mimm  diciu  !  ei  ecce  inopinato^  Gormacus  soperve- 
oiens  Oratoriuiii  cum  omnilim  admiralione  et-grdtia- 
rum-  iiigreditur  adione.  El  quia-  de  bujus  CdHnaci' 
secnnda- navigaiiofle-  beMi  pTOtilieiaiioneni  breViter 
intulimus  viri,  nuiic  et  tcriia'  x^ue  ptopbelicai  ejus 
scientia  aliqua  describeiida'  Mnl'verba'. 

XXX.  Dum  iJem  CortnacJis  lerlia  i«'  OccanO' 
niariAitigai-elur  >4('e',  u<qu&  ad  ninrlcin  peiScHliiri 
coepitv  Nam  cwn  nav<s  ejus^a  terris^per  quaiuordc- 
ciiti-sesllvi'  letnporis' dios'  lol^idcinque  noclcs?  plenis 
velis,  SMtstTO  Qante-veni»  n^d-septentriblialem  plagnm 
c(Bli  dihectfli  escurrerctJcursu,  pjiismt)d»  navigajiio 
Biulii^  humauiejcureusnMKlum  et  iiirenieaWIis  \^de- 
batur.  Unde  oonligii  ulpbst  detimam  ejusdehfqiiarii 
etdecimi  horam  diei  quiJampetic  insuslcnt^jbilc» 
undique,  et  valde  formidabiles  consurgerenl  lerro- 
res'.  Quredam  quipt)e  in  id  temporis  invisx  mare 
oblegentesoecurrerant  tttrrB  ctiiilesia!  iiimis  beslio- 
Ise,  qua;  horribili  impetn  carinain  et  latera,puppiiii- 
qiie,  et  proram  ila  fbrtitfer  fetiebatit-  percussurS,  ui 
pelliCiuiH  tectum  na^vis  putarefntur  pcnelrarc^posse ; 
qu*,  ut  hi  qui  itierant  ibidera  post«a  riarraruiil, 
prope  liragitilutline  ranarum,  aculcij  pcrmolesi.ie 
noniamen  volatiles;  sed  nataliles^crant.  Seil  ei  re 
moruiu  infestabant  palioulas.  Quibus  visis  iiitcrtx- 
tera  monstra;  quae  non  hujus^esl  tempnris"  cnarrare, 
Coroiacu»  cuni  naitlis-coifiilibas  vaide   luhbali,  et 


Ab  eadeni  die  usque  ad  diem  obitus^  atiiina  ejusdein  C  periiniescentes,  Deurrt,  qui  est  in  angiisliis  pius  ct 


uiarilai  indissociabilitur  in  atnore  couglutinala  est 
mariti,  ut  illa  mariialis  concubitus  del»ita,qu8eprius 
reddere  renuebat,,  nullo  modo  deinceps>  re<cusaret. 

XXIX.  Alio  in  tempore  Gormacus^.  Ghristi  inlles, 
dc  quo  in  primo  hujus  opuseuIiliheUo  brevitfer  ali- 
qua  commemoravimus,  pauca- eliam' secundsvice, 
coiialus  est  eremum  ia  oceanoquxrcre,  qui  post'» 
qiiani  a  terris  infinitum  occanum  plenis  enu-vigavit 
velis,  iisdem  diebus  saiictiis  Columb  cum  ultrk  dor- 
sum  moraretur  BriiaimLt? ,  Drudeo  rege  prxseiite 
Orcadum  regulo  commendaAii;  dicens  :  i  Aliqui  ex 
nostris  nuper  etnigrjveruiii,  deseitum  in  pelago  in- 
Lransmeabili  invemre  oplaiiie-,  qui  si  forle  post  loii- 
gos  circuilHS  OrcaJas  devenerintiusulas,  hu:c  regiilo 
ciijus  obsides  in  mann  tua  sufit,  dJigenter  coinnien- 
da,  ne  aliquid  adversi  inlra  termhtus  rjiis  contra 
eos  liat.  i  lloc  vero  Sanclus  ila  diccbat ,  quia  in 
spirilu  prxcognovil  quod  posi  aliquot  menses  idem 
Cormacus  esset  ad  Oicadas  venlurus;  Quod  ita  po- 
slea  evenit,  ei  propler  supra  diciam  sancii  viri  com- 
mendaiionem  de  utorte  iii  Orcadibus  liberatus  est 
vicina. 

Post  aliquanium  paucorum  intcrvallum  mensium 
cum  sanctus  iii  Jova  commoraretur  insuli,  quadam 
die  coram  eo  ejbsdem-  Cormaci  inentio  ab  aliquibus 
subilo  oborilur  serinocinantibus,  el  taliter  diccnli- 
bus  ,  t  Quomodo  Ciwmaci  navigatio  prosperc  an 
non  pruvenii,  adhuc  nescilur.  j  Quo  audito  vcrbo, 


D 


opportunus^auxiiiator^iillacrjin  ti  precalilur. 

Eadem  bora  et  sanclus-naster  Colombi,  quauili- 
bet  loiYgc  absenscorpore,  fpintularttm  prtecns;  iir 
iiavicimt  Corraacoerets  Undc  eldein  ntonient*»  per- 
sofftiTiie  signo'  fratrer  ad  oratoiluiri  convbcat ,  et 
ecciesiaTO,  dicens::  o  Fraifes,  tbta  intetiliune  pro 
C(3T»iat?o  orite,  qtn  nurW  haiiaha?  dlsc»irst()ft'S  liidi- 
tem  immoderate  navigande  e-xceSsK,  nilnlc  quasdam 
mofistniosas  ame  non  visas  peiie  ii«J;dbi)esT(4tIlur 
hoTViftcasJ  perturbaiionee.  It'.:que  iTOsihis  coinmenj-. 
bribus  iu  perieulo  intolerabiti  conslitulis  inente 
compaii  debemos  fratribus ,  et  D&mfhum  cxoraro 
cura  eis.  Ecce  enim  nunc  Corhiacu^  cu;n  suis  nauiis 
faciem  lacrymis  irrigans  ubertiinChristtJtrt  intcntius 
precatur,  nos  i|isuni  orando  adjiivemus;  lil  afi^ilruiii 
llantem  venlum  usque  hodic  per  qualuordeciurdie'i 
noslri  miseraius  iu  aquilonein  convirlat;  (fni  vide- 
licet  aquiloneus  ventus  navera  Corraaci'de  pcriculij 
retrahcb:il.  > 

Et  bsec  dicens  ftexis  genibu^s  fk'bili  cum'  voce 
atiie  allarium  oinBipotentiam  Domini  veniorufn  et 
CHiiclaiuui  gu.  ernalricem  precatur  rcfum.  Et  posi 
or<.lioiit'm  ciio  surgit,  et  abslinens  lacryinas  gauden- 
ter  grates  Deo  a^il,  dicens  :  i  iNuiic,  fratrcs,  nostfis 
congraluleinur,  pro  qiiibus  oramns' cari>,  qnia  Do- 
ininus  iiunc  auslrura  iii  aquilonarfem  convertil  lla- 
lum,  noslrosde  periculis  coniniembres  retrahfentem, 
qnos  huc  ad  nos  ilerum  reducet.  i  Ei  coutinuo  ctmi 


75» 


BANCTI  ADAMANI  ACDVTIS 


760 


cjiis  Toce  ausler  ocssavU  veiitus.  ct  in<>piravil  aiiui-  A  nionistorii  fundator,  quod  Scolia  vocilalur  lingua 


loiieiis. 

Per  mulios  po«l  dies  el  nnvis  rormaci  ad  terras 
red  cia  est,  et  pcrvenit  Corniacus  ad  sanctnm  Co- 
liiiiibam,  ct  fe,  donante  Deo,  fucie  ad  faciem  ciim 
ingeiili  omniuni  adiniralione  rcprxsenlavit,  et  non 
niedlocri  Ixlalione.  Pcrpendat  itaque  lcctor  quan- 
lus  et  qu^ilis  idem  vir  bcatiis  fucrit,  qiii  taleiii  pro- 
pheticam  hahens  scienliam  vcntis  el  occano  CLristi 
iiivocato  nomine  potuil  impcrare. 

XXXI.  Alio  in  teinporc  cuin  in  Scotia  pcr  nliquot 
dies  Sanclus  coiiveisaretur,  aliquibus  ecclesiasticis 
utiiitatibus  coactus,  currum,  ab  ea  prius  benedi- 
tlmn,  asccndit  jiiiictum,  sed  non  Tnscrtis  primo,  qua 
liescio   ncgligent  a   accedente,  necessariis  obicibus 


Siianiliithir;  qui  operam  aurigx  ia  eodem  curriculo 
cuiu  gniicto  exercebat  Cnlumba.  Fuit  itaque  talig 
ejusdcm  agilaiio  diei  per  lon^a  viarum  spatia  sine 
ulia  roiarum  humerulorumque  separatione  slve  la- 
hcfactarione ;  nulla,  ul  supra  dictiiin  est,  obi  iiin 
reteutioiie  vel  (oinmunitione  reiinmte,  sed  sola 
diali,  bic  vcnerando  pr^cstanle  gratia  viro,  nt  currus 
cui  insederat  saluhriter  absque  ulla  iiopeditione  re- 
cta  inccderet  orbila. 

ilucusque  de  virtutum  miraculis  qux  per  prxdica- 
bilem  viruin  in  prxseiiti  conversanleni  divina  viia 
operata  esl  oranipotentia,  scripsisse  sufliciat.  Hic 
secundus  de  virlulum  miraculis  liniendus  est  liber, 
in  quo  animadvertere  lector  debel  quod  et  de  com- 


pcr  axionum  cxtrenia  ioramina,  Eadem  auteni  crat  "  pertis  in  eo  multa  propter  legentiuni  prxlerinissa 
«ti^^cula  Columbanus  lilius  Ecbudi  vir  sanctus  illius     sunt  fastidiuin. 


INCiriT  LIBER  TERTIUS, 

DE  ANGELICI3   AP1'ARITI0N1BLS,  ET  DE  TRANSITU  S.  COLLUBiE. 


i.  !n  primo,  cx  his  tiibus  libellis,  libro,  ut  superius 
comineworatuin  est,  de  propheiicis  revelationibus 
quxdam  breviter  succincteque,  Doniino  juvante, 
liesciipti  sunt.  In  secundo  superiore,  de  virinlura 
miraculis  quce  per  bealum  dcclarala  sunt  viruni, 
ci  qiix,  i:t  s.xpc  d  ctum  est,  plerunique  prophe:ationis 
comitatiir  graiia.  In  hoc  vrro  terlio  de  angelicis  ap- 
i:ar'ti(inibiis,  quc  vel  ab  is  de  beato  viro,  vel 
ipsis  de  ai:is  revelatx  suiit.  Et  de  his  qnae  ulro- 
que  ,  quanilibut  disparili  niodo,  hoc  est,  ipsi  pro- 
pric  et  phnius,  aliis  vero  improprie,  et  exqua- 
dani  parte  sunt  manifesialx,  hoc  est  exlrinsecus 
et  exploraiive :  in  ii  dem  lamen  vel  angelorum  vcl  coe-' 
lcslis  visionis  loc°s,  qiix  utiqne  talium  descripta- 
rum  visionuin  suis  caraxaiK  I  cis  iiiferius  clarebunt. 

Sed  nuiic  a  priinordiis  beati  nativiiatis  viri  eas- 
dciu  dcscriice  angelicas  apparitiones  incipiamus. 
Ai  gdiis  Doniini  in  sninnis  genilrici  venerabilis 
viri  iiocle  quadain  inter  concepiuin  ejus  et  partum 
apparuit,  cique  quasi  qiioddnm  niiix  pulchritudi- 
nis  pepluin  assislens  deiulit,  in  quo  veluii  uiii- 
vcrsoruin  decoorosi  colores  floruin  d«picli  viite- 
haiilur,  quodquc  post  aliquod  hreve  iiilcrvallum 
cjus  de  inanibus  reposcens  abstulit,  elevansqnc 
ct  exiiaiidciis  in   acre  diinisit  vacuo. 

(Ila  vcro  de  illo  Iristilicaia  sublato,  sic  ni  illum 
vcneraiidi  lialiilus  viruni  :  (^ur  a  iiie,  ai|,  hoc  hc- 
lilicum  lam  cito  abstraliis  palliuin?  Illo  conse- 
qiienter  :  Idcirco,  inquil,  quia  lioc  s  igum  lam 
iiiiignilici  hoiiori^  aliciijus  e$i,  quod  apiid  tc  diutius 
TLtincre  iioii  pnioris.  Ilis  dictis  siipra  memora- 
lum  pcpluin  niulier  paiilalim  a  sc  clongari  volando 
yidcbat,  caniporu:i.quc  laiiludincm  in  majus  crcs- 
cendo  cxccJiTC,  inonlcsine  el  saltiis  niajuie  sui 
iliensura  siipcrarc  ;  voci  ini|uc  liiijusccnindi  snbsc- 
ciiiam  andier::t :  Miilicr,  nuli  tris^ilicari.  Viro  rnim 
ciii  m.ilriinoiii  li    c.s    juiic  a  focdcrc,   ttlem   rilniin 


ediiura  es  floridum,  qui  quasi  unus  propheiarnm 
Dei,  inter  ipsos  connumerabilur,  innunierahiliiuii» 
qne  animarum  dux  ad  coDlesiem  a  Deo  p.itriam 
est  pra;destinaius.  Iii  hac  audi  a  voce  niulier  ex- 
pergisciiur, 

il.  Ata  iii  nocte  ejusdem  benti  pueri  nutriior, 
spcclabilis  vir   vila;    presbyler,   post   Missam    ab 

C  ecclesia  ad  hospiliolum  reverlens,  totam  invenil 
domuni  clara  irradiatam  luce.  Globum  quippe  igiieuin 
snper  pueruli  dormienlis  facieni  vidit  slantem  :  quo 
viso  slatim  intremuit,  et  prostrato  in  terrani  vultu, 
valde  miralus,  Spiritus  saocli  gratiam  sui  er  suum 
intellexit  alumDum  coelitus  effusam. 

III.  I'ost  mullorum  intervalla  temporam  cum  » 
quad.im  synodo  pro  quibusdam  venialibus  ct  ex- 
cusabilibus  causis,  non  recie,  iit  post  in  fine  cla- 
ruil,  sanctus  cxcommiinicaretur  Coluniba,  ad  cani- 
dein  contra  ipsani  collectam  venit  congregaiionem. 
Quem  cuni  eminus  appropinquantem  sanctus  vidi^- 
stt  Drendenus,  illius  iiionaslerii  fundalor,  qiiod 
Scotice  Birrri  niincupatur,  ciiius  surgit ;  et  incli- 
naia  facie   eum  ve  eralus  exosculaiur.  Queiii  cuin 

'^  aliqui  illius  sen!orcs  coetiis  seorsuui  caeleris  rctlar- 
guercnt  semotini  dicenics  :  (Juare  coraiu  excoiii- 
inu  icato  surgere,  el  eum  osculari  iion  rcveicris? 
Taliter  ad  eos  inquieiis  :  Si  vo:«,  ail,  vidcreiis  ca 
qu:c  niihi  Dominus  hac  iii  die  de  hoc  suo,  quem  dcho- 
noratis,  electo  manifestare  non  dcdignatus  est,  nun- 
quam  excoinmunicasseiis,  quem  Doniinus  noii  siduiii 
sccunduiii  vestram  noii  rectam  seiileniiain  nullo  iiiodn 
excomniunicat,  sed  ct  inagis  et  magis  niagiiilical.  Illi 
e  contra  :  Quomodo,  aiunt,  ut  dicis.  ipsum  gloriliral 
Deus  qiicm  iius  non  sine  cauvn  cxcoinmunicavinius, 
scirc  cup  nius.  Igniromaiii  vcl  valdc  luniinosani,  ail 
Itrtndenus,  col  iniiain  vitli,  ciinidcm  quem  vps  dr»'- 
piriti«,  anlrccnentem  Dci  honiinem,  angelosi  i|uoqu« 
sanclcs  pcr  CHinpuin  rjns  itincris  coniilcs.  riuuc  itaquo 


761 


DE  VITA  S.  COLUMn.€  LIH.  W. 


762 


pcrnerer.onaudeo.quempopulnruniducemaJ^iUiii  A  pnle  Aiilani  sinc  caiisa  vr.slanle  proviuciam  Dom- 


3  ileo  praeordinalum  video.  llis  ab  eo  diclis  non  lan 
Uiin  ullra  Sanclum  excomniunicare  non  ansi,  ces- 
iarnnl,  sed  el  valde   venerali  honorarunl, 

IV.  Alio  in  lempore,  vir  sancius  venerandum 
ppiscopum  Finnionem  suum  viJelicel  niagislrum 
jiivenis  senem  adiit.  Quem  cum  sanclus  Finnio  ad 
se  appropinquanlem  vidisset,  angelum  Domini  pari- 
tcr  ejus  comi.em  ilineris  vidil.  Et,  ul  nobis  ab 
cxperiU  iraditur,  quibusdam  astanlibus  inlimavil 
fralribus,  dicens  :  Ecce  nanc  videtis  sanctum  ad- 
venientem  Columbam,  qui  sui  comroealus  meruit 
liabere  socium   angelum  coelicolam. 

lisdem  diebus  Sanclus  cum  duodecim  commi- 
litonibiis   discipulis  Britanniam    Iransnavigavit. 

V.  Alio  in  tcmpore,  cuin  vir  pr3edii.abilis  in  Him- 
bria  commoraretnr  insula,  qnadam  nocie  in  exsta^i 
meniis  angelum  Dumini  ad  se  missuni  viJit,  qui 
iu  manu  vitreum  ordiMalionisregumhabebat  librum, 
quem  cum  vir  veneiandus  de  manu  angeli  acce- 
pisset,  ab  eo  jussus  legere  coepi!.  Qui  cum,  se- 
cundum  quod  ei  in  libro  er.it  commendalum, 
Aidanum  in  regem  orJinare  recusarct,  q  lia  raagis 
iogenanum  fratrem  ejus  diligeret,  suliilo  an- 
gelus  extcndens  manuni,  Sanctuin  pjrcussit  nagcllo  : 
cujus  livorosum  in  ejis  lalere  \esligium  oiiinibns 
sux  diebui  pcrman^it  viiae;  bi^cque  iiitulit  verbum  ; 
Pro  certo  scias,  inquiens,  qnia  ad  le  a  Deo  inis- 
sus  6um,  cum   vilreo  libro,    ut  juxia    veiba   qux 


naiJ  nepolis  Amureg.  Et  a  die  illa  usqne  hodic 
adhuc  in  proclivo  sniit  ab  extraneis,  qond  suspiria 
doloris   pectori    incntil. 

VI.  Alio  in  tempore,  cum  vir  faiicius  in  Jova 
conversaretur  insula,  quidam  de  suis  monacbus 
Brillo,  bnnis  aciibus  iiitenius,  molesiia  correptus 
corporis,  ad  extrema  perduclus  est ;  quem  cuin 
vir  venerandus  in  hora  sui  visiiaret  exilus,  pau- 
lisper  ad  ejus  lecluin  assidens,  et  ei  benedicens, 
ocius  domum  egredilur,  nolens  videre  morienlem. 
Qui  eodein  monienlo  post  Sancti  de  domo  re- 
cessum  viri,  prxsentem  (inivit  vilam. 

Tum  vir  prxdicabilis  in  plateola  sui  deambulans 
monasteril  porrectis  ad  ccelum  oculis  ,  diuliiis 
valJe  obslupesceiis  admiraba:ur.  Quidam  vero  Trater 
AiJanus  nonirn\  bonac  indolis,  el  religiosus  homo, 
qui  solos  de  Iralribus  ead.-m  adAiii  hora,  Oexis 
genibus  rogare  coDpit  ut  sanclus  eiJem  lanix  a  Imira- 
tionis  cau^am  iiiliinarel.  Cui  sanclus  :  Nunc  sanc.os 
Angelos  in  atre  contra  adversarias  polesl.ites  bel- 
ligcrare  vidi;  Chrisloque  agonnlhelac  giaii  is  agn, 
quia  victorcs  angeli  animam  hujus  peregriiii,  q  i 
primus  apud  nos  in  hac  in  ula  nioituus  est,  ad 
tw.leslis  piui.L'  gauJia  evexerunl.  Sed  lioc,  qua;so, 
sacrameiilu:n   n.mini  in  viia  mea  reveles. 

VIL  Cum  vir  beatus  adbuc  juvenis  Diaconus  in 
parte  Lagenensiura  divinam  addiscens  sa(iieiitiam 
conversarelur,    quadain  acciJit   (!ie    lit  Bono   qui- 


in  eo  legisii  .'^iJanvm  iii  regiuiin  ordines.  Quod  si  ob-  p  dain  innocuoruin  imniilis  persecutor  crudelis  quani 


secundarebuicnoluerisjussioiii,  percutiam  leiieralo. 

llic  itaque  angelus  Doniini  cuin  pcr  ircs  con- 
tinuas  nocles  euradim  in  manu  vitreum  Lal.ens 
Codicem  apparuisset,  eademque  Ditmini  jussa  de 
regis  ejusdem  ordinatione  coninienJasset ;  Sanctus 
veibo  obsecutus  Domioi,  ad  Jovam  iransnavigavit 
insulam,  ibidemque  Aidanum  iisdem  adveniantem 
dicbiis  io  rege:n,  sicat  jussus  erat,  ordinavit,  et 
inter  orJinat  onis  verbad.'  niiis  et  nepoiibus  pro- 
nepotibusque  ejus  fnlura  proplielizavit  :  iniponens- 
qiie  maiium  snper  capul   ejus  orJinans  beneJi.\it. 

Commeneus  Albus,  in  libro  qnem  de  virlul  bus 
saocti  Columbx  scripsit,  sic  dixit,  quod  sanclus 
Columba  de  Aidano,   et  de  posieris  ejus,  ei  Je 


d.iin  in  campi  planilie  Gliolam  fugientem  perse- 
queieiur.  Qnx  ciim  f..rte  germanum  senem  supra 
mcmorali  juvcnis  diaconi  magistrura  iii  campo  Ic- 
g'ntera  vidisset,  ad  eum  reclo  cursu,  quanla  va- 
lu  t  velocitaie  conrugit  :  qui  tali  perturbalus  subila- 
lionc  ColuniLiam  eniinus  legenlemadvocat,  ul  ambo, 
in  quantum  va'uissent,  filiani  a  persequente  defen- 
d.  ri  iit.  Qui  slaliin  superveniens,  nulla  eis  ab  eo  data 
revcreiit  a,  liliam  sub  vestimentis  eornm  lancea 
juguiavit;  et.  relinquens  jacentem  mortuam  super 
peJes  enrum  aversus  abire  coppit.  Senex  tum  valde 
Irisuriraiur  conversus  ad  Columbam,  Quanto,  ait, 
sancle  piier  Columba,  boc  scelus  tumnostrade- 
huiioraiione  lemporis  spaio   innltum     heri    Judex 


regno   suo    prophetare  coe.  it  diceiis  :  Indubitanler  q  jiisius  p.uietur  Deus  ?   Sanclus  consequcnier  hauc 

in   ipsum   sceleralorem  prolulit  sententiam.dicens: 

Eadem  bora,  qua  iiilerfectx  ab  eo  lilix  anima 
ascciidit  ad  cflelos,  anima  ipsius  inlerfecloris  descen- 
det  ad  inferos.  Et  di^to  citius  cum  verbo,  sicut 
Ananias  corani  Petro,  sic  el  ille  innoccntium  jugii- 
lalqrcorain  oculis  sancli  juvenis  in  eadem  niorliius 
cecidit  terrula,  cujus  runior  subilx  et  formidabiiis 
vinJictx  continuii  t>H'  mullas  Scoiix  provincias  cuin 
mira  sancti  di.:coiu  lama  divulgaius  est. 

Ylll.  Alio  in  tempore,  vir  beaius  cum  in  Sicia 
insula  aliquanlis  demorareiur  diebus,  paulo  lungins 
solus  oraiionis  iniuilu  separatus  a  fralribus,  sjlvjni 
ingressus  deiisam,  mirae  magniludinisaprum,qiiein 
fortc  venatici  canes  perscqucbantur.obvium  liabuit. 


credo,  o  Ai  lane,  quod  nulIiH  adversariuruin  tuorum 
tibi  poterit  resisierc,  donec  prius  frauduleniiam 
agas  in  me,  et  in  posteros  meos.  Propterea  ergo 
tu  tiliis  commcnJes  ut  et  ipsi  liliis  el  nepolibus 
et  pnsteris  suis  commendent,  ne  per  consilia  uiala 
eorum  sceptrumregni  bujus  de  manibus  suis  perdaiit. 
Iii  quocunque  enim  tempore  malum  aJverfum  me, 
aut  aJversus  c  gnaios  meos,  qiii  sunt  in  Hiber- 
Hia,  feceiint,  flagellum,  quod  causa  tui  ab  aiigelo 
tuslmui,  per  maimm  Dci  super  eos  in  magnuin 
flagitium  vertetur,  ei.cor  virorum  auferelur  ab  eis, 
el  inimici  eorura  vehementer  super  eos  conforta- 
Ituiitur.  Iloc  anti'm  valicininm  lemp  >nbus  nostris 
completum   est  in  Bclloroth  Oomnallo  Brccco,  ne- 


7«5 


SANCTl  ABAMAM  AKBATIS 


764 


Quo  »M0  emuui»  Saoclus.aspiciens  ciini  resiiliu  Tum  A  de  su»  valeb.it  insula  repellerc ;  donec  ahgeli  Dei,  iil 


ileittde  iavocalo  Dei  iiKinuie,  siiicia  elavaia  iiianu, 
cuiii  ioleiiU  dicil  ad.  euiu  oiatiojie  :  Ulterius  lnic 
procedere  nolis  :  in  loco  ad  quej»  nunc  devcnisii 
in«rere,t)(iosaiicii  in  silvis  persoiianic  vcrbo,  non 
soliini  ulua  acuedere  noii  valiiit,  sed  aiitc  facieni 
ip4us  terribiliS:  ferus  verblejus  viBluie  niorlilicalus 
ciJa  corr.uil.. 

IX^  Aliu  in.  lenipoiiei  ciim  pr.-cdicabilis  viri  Scotia- 
lei  sinenui.  pisiaiores  quinos  in  r«te  pisces,  copis- 
seul.ia  Bu*io  Sale  piscuso,  Saiialus.ad  eos  ilrrato 
ail. :.  Kela  in  fluinau.  iniiciie,.  el.  sialim  inv.eiiieUs, 
graiidem,  quein.  inilii  Dominus  prayiaravit  piscem. 
Q.ui  TetbOfSancli  obtemperanles,  niirxmagiiiludinis 
ti'Axer«nl  in  retiaculo  chor.em  a  Deo  sibi  pi-ajparalum 


Sancius  posi  quibiiidani  non  niiiltis  reiuleral,  in  ad- 
iiiiiuculnni  adfuere,  quuruui  timore  perlurbati  dx- 
niunes  loco  cesscrc. 

fc.adeiiique  die,  Sanclus  ad'  monaslerium  posl'  dx- 
moniuruni  reversus  de  siia  iuBUla  eHugationrm,  hoc 
de  cisdeni  tuniiis  hostilibus  verbuin  profalXir,  iii- 
quiciis  :  llli  cxitiabiles  a;niuli,  qui  liac  die  de  bUjUS 
terrul:!-,  Uco  propitlo,  rcgione  angelis  nobis  subve- 
nieiitibus,  ad  ailliicani  lugali  sunt  terrani,  ibiileni 
sxvi  invasores  frairum  inoiiasieria  ibvad°ent',  et  pcs- 
tileiiles  iiirereni  morbos,  quoruin  niolestia  inrcslaii 
niulli  morientur.  Quod  iisdeni  diebus,  juxfa  licali 
prxscienliam  viri,  iia  et  factum  est.  Et  post  ihlervc- 
iiiente  biduo,  ei  revelante  SpiriLu  :  Bene,  ail,  Biiiibe- 


X.  Quadam.die,  quidam.bonx  inJolis  juvenis  Lu-  Biieus  auxiliante  Dfo,  dispensavit,  ut  ejusdem  Eccle- 


gneus  noniiiie,  qui  poslea  senex  in  monaslerio  iiisulM 
lleleiiK  praposilus  erai,  ad  Sancluiii  veniens  que- 
riliir  ue  fluvi»  sanguinis,  qui  crebro  per  multos  iiien- 
^es  naribus  ejus  immoderale  profluebat.:  quo  propiua 
accilio  Sanctus  ainbas  ipsius  nares  binis  maiius  dex- 
lcne  dii;jts  constringens  bentdixil;  ex  qiia  bora 
benediclionis  nnnquam  sanguis  de  naso  ejus  usque 
ad  exirenuim  distillavil  diem. 

XI.  Atio  in  lempore.  qiiidam  lEverniensis  |ieregrinus 
ad  Sanclum  perveniens,  per  aliquol  apud  eum  men- 
ses  inJova  coniinanebal  iusula.Ciii  virbcaliisalia  die, 
Nunc,  ait,  quidain  de  provincialibus  luis  clericiis  ad  coc- 
lum  ab  Aiigelis  portatur,  cujus  ailhuc  ignoro  nonien. 
Fialer  vero  boc  audiciis,  coepit  seciim  de  provincia 
perscrutari  anieriorura,.  et  de  iilius  beaii  homiiiis  ^ 
vocabulo,  hocque  consequenter  inlulil  verbum  in- 
quiens  :  Alium  Chri^ii  coniiDililoiieni  scio,  qni  sibi 
in  eodem  territorio  in  quD  et  ego  cominaiiebain, 
ii)on.isterioluin  construxit  nomiiie  Diormiliiim.  Cui. 
Sanclus  ait :  Ipse  est  de  quo  dicis,  qui  nunc  ab  An- 
g..-li&  Dei  in  paradisum  deductus  est. 

Sed  boc  etiam.  iron  negligenier  adnotandum  est 
quod  idem  vir  venerabilis  niulla  sibi  a  Dei  arcana 
ah  aliis  celala  sair.imenta,.nullu  modo  in  hominnm 
notitian;  prodi  passiis  est  ;.duabus,  ui  ipse  aliquan- 
ilo  paucis  iniiniaveral  fratrihus,  causis  cxislentibus  ; 
boc  esl,  ut  jaclanliam  devitarot,  et  ad  senietipsuin 
iiiterrogandum  insusientabiles  luibas  de  se  aliqua 
inierrogare  volentes  divulgala  revelalionuin  lania 
iion  invitaret. 

XII.  Alia  die  vir  sanclus  ih  Jbva  conversans  inrsuia 
rcmotiorem  ab  hominibus  locum  aptumque  ad  ora- 
lionem  in  sallibus  quasivit,  ibideinque  cum  orare 
cuepisset,  subito,  ut  ipse  postea  paucis  inlimaverat 
fialribus,  videt  contra  se  leiram  el  iiigerriiiiam  t\x- 
nionum  cura  ferreis  verubiis  acieiii  pruliari  :  qui. 
siculi  saiicto  vire  per  spirilum  revelalum  erat,  ino- 
nasteriuin  ejus  invadere,  et  niultos  et  ex  fratribus 
ii<dein  volebant  jugulare  sudibus.  Ipse  vero  coiiira 
lales  asHiulos  unus  lionio  imiunieios  accfpta  ranli 
armatura  aposloli.  forti  coiiOictu  diinicabal,  el  ila 
ox  majore  dici  parle  utrinque  diiniealuin  esl,  nec 
liiiiuuierabil68  unuin  vincere  poteranl,  nuc  cus  uiiiis 


six  cui  Deoauclorepncest  inCampo  Lunge,  jejuniis 
ct  orationibus  collectio.  a  Dxmonum  defeiidatut 
invasione ;  ubi  nemo,  excepio  uno,  q.ni  mortuus  est 
bac  vice  morietur.  Quod  ita.  juxta  vaticiiiium  ejus 
expletum  est.  Nani  cum  niulti  in  caeteris  ejusdem 
insulx  nioiiaslcriis  eodem  morbo  morerentur,  neino 
nisi  uiius  de  quo  Sanctus  dixii,.apud  Bailhencum  in. 
sua  esl  niorluus  congrcgalione. 

XIII.  Quidain  faber  ferrarius  in  mediterranea 
Scoiix  habitabat  parte,  eleemosynarum  operibus 
salis  intentus,  et  cxteris. jusiilix  aclibus  plenus ;  hic 
cum  ad  cxirema  in  bona  senecluie  perduceretur, 
supra  inemoraius  Colurobus,  eadein  hora  qua  de 
corpore  eductus  est,  sanctus  Coliimba  in  Jova<'om- 
maneiis  insula,  paucis  se  circurostanlibus  sic  profatiis 
senioribus  :  Coluinbus,  ait,  Faber  ferrarius,  noii  in- 
ca^sumlaboravil,  qiii  depropria  inanuiim  laboralione 
suarum  praMiiia  emax  felix  cuniparavit  xti.rnn.  Eccs. 
enim  iiunc  aniina  ej)is  a  sanclis  vehitur  angelis  ad 
coclestis  patri:c  g'judia.  Nam  quudcu;iqiie  de  sux 
ariis  neguliation&  acquirere  potuil,  in  egenorum 
eleemosyiias  eipendit. 

XIV.  Alio  ilidem  leinpore  vir  sanctus  inJova 
conversans  insula,  quadam  die  subito  oculos  ad 
ca'luni  dirigens  li.-ec  profaius  est  verba  :  Felix  inii- 
lier,  felix,  bene  morula,  ciijus  aniiiiam  nunc  aiig<  li 
Dei  ad  paradisum  evehunt.  Eiat  auleiu  quidani 
religiosiis  lialrcr  Ccnereus  iiomine,  Saxo  ,  pislor 
opus  pi-toriun  excrcens,  qpi  hoc  auJieral  veibuni 
ex  ore  Saiicli  prolaluiu ;.  eademque  die  nieiis  s, 
eodeni  teniiiiialo  aniio,  Saiiclus  eideiii  Geneieo 
Sixoiii:  Miiani  rem  video,  ait.  Ei'ce  niulier  de  qua, 
le'prxseiile,  pia-itcrilo  dixeram  aniio,  nunc  mariti 
sui  religiosi  cuju-^dam  plebeii  in  acreobviavii  aniiiKe, 
f  t  cum  saiictis  angelis  cuiiira  amiulas  pro  ea  brllige- 
ral  puleslulcs,  quorum  adiiilniculo  ejusdeiiihuniun- 
cionis  jiislilia  sulTragaiite  a  d.vmonuiu  hclligeraiiu- 
nihus  erepla  ad  a;iern;c  rcfrigeratioiiii»  locuiu  aniiiia 
ipsiiis  cst  pordiirla. 

XV.  Alia  iiiilem  die,  diiiii  vir  veiierandiis  in  Jova 
conversaretur  iiisula,  niaiie  piiiiio  »uuui  advocal 
6U'pe ineiiioralum  minislralorem  Diorniiliuiiinoniiu«,. 
eiqueprxcopil,  iuqnieiis  :  Sacra  teleiilerEuiliariklkn 


765  DE  VITA  S.  COLUMB.*;  LIB.  111.  '66 

muiirieri^  pi*parcnU)r,  hovlie  enio»   nalalis  bcaii  A  i>'ii«s   rcsiirms  praecedebal,  donec  tn  iU«irtt  agrum 


iJrendini  esl  dies.  Q«a*e,ail  nunisier,  lalia  Missarum 
soUsani»  bodierna  praeparari  prsecipis  die?  Nullus 
enini  ad  nosdfi  ScoliasaflCli  illiiis  viri  o!  ilus  perve- 
iiil  nuaiiiHB.  Vade  lu,  aitSanclus,  mea;  obbecundare 
jussioni  debes.  Uac  eiiim  nocie  prseierita  vidi  siibilo 
aperiura  coelum,  ang^etoEumque  cboros  saiicti  Breii- 
dini  animae'  obvJos  descendere,  quorujii  luininosa  et. 
iocomparabili  claritudine  tolus  eadem  hor^  illu»- 
iratud  est,  iiiundi  orbis.. 
Pv  v(  Quadam  itidein  die,  cura  fralies  se  calcianlsesmanfi 
ad  diversa  monasietii  opera  ire  priBpararait,  Sanctius 
e  contra  ea  die  eiiari  pracceplt  sacrjeciue  oblaliynis 
obsequia  [ineparari,  et  aliquain  quasi  in  Domiiiico 
praiidioli  adjectionem  fieri.  Meque,  ait,  hodie  quaoi- 
libet  indignus  siin,  ob  venerationem.  iilius  anima;, 
quse  hac  in  nocta  inter  saiictoa  angelorum  choros 
vecia  uliM  sid^rea  coelociim  spatia  art  Paradisuin 
asceiidit,  sftcia  ©porlet  Eucliarisliaj  celebrare  mysr 
leria.. 

Et  hi»  dicti3.fFatTe6  obsequuntur,  etrjusla:  Sancti. 
jii3sioiiera>  eademdie  otiantup,  preparatiMjue  sacuis 
adecclesiacu  nMnisteriis,  quasi  die  solemiii,  albali 
cum  S^ncto  pergunt.  Sed'fort6  cun>  inter  alia  cura 
modulatione  oflicia'  illa  coosuela  decantarelur  de- 
precatio,  la  qua  sancti  Martini  coramemoraretur  no- 
men,  subitoSanctus  ad  cantoi^e&^jusdem.onoinaiis  ad 
locura  perveDieBles :  Hodie,  ait,  pro  sanctO|Columbano 
episcopo  decantare  debetis>  Tunc  omiies  qui  iiie- 
raiit  fralres  intellesere  quod  Columbanus  episcopus 


devenit,  ibiilemqiic  qpidam  repcrtussenexEuicbatiia 
noiiiiiie,  audiens  a  Sancto  verbum  Pei,  praedicaLum ; 
et  credens  est  baptizatus. 

.\1X.  Alio  in  tempore,  vir  ganctus  cum  intuguriQlo. 
suo  scribeiis  se.leret,  subito  ejus  immulala  facieSi  el 
lianc  puro  de  pectore  pcomit  vocem»  dicens,  Auxi- 
liare,  auxiliare.  Duo  vero  Iratres  ad  januam  stantess, 
videlicet  Colgus  ei  Lugneus,  causara  talis  subitX'ia>- 
terrogant  vocis.  Quibus  vir  venerabijis.  hoc  cespoD- 
eum^dedid,  inquiens  :,Angelo  Domini,.  qui  nunc  in- 
te^  vos  stabat:,.  jussj  ut  alicui  e&.  fratribiis  de 
summo  culminemagnse  domus  lapsQ  lara  ciio  sub- 
venirel,  quoe  liis-  io  diebus  ifi  Roboreti  campo  fabri- 
caiur.  Hocque  Saiicius  oonsequenten  hitulit  faniQn, 
I  iiiquieiis  :  Nald&  admirabiiis  et  peos:  iudicibilis.osl 
angelicai  v.olatus  persiciiae,  fulgufeai,.  ul.  atjiUiiw>, 
celeritati  parilis;  nani:  ille  cuilicola,  quii  tuDa  »  un.» 
bis  uunc  illo  vir<t  labi  iucipieiitis  av.ulayil,  qua&i  ia 
ictu  oculi'  piiusquam  terxain.tunger£k  suhveuiejis, 
ewn  sublbvavii,;  iieo  iillam.  fracturara,  aiil  lapsuraiu: 
ille  qui  ceuidii  sentire  potiiiL  Quam  stupeiida  bit:e 
inquain  velocissima  eti  oppurtuna  subventio,  qu:£ 
dlcto  cilius  tantjs  niaris  etterrai  inienjacentibusspa- 
tiis  tamcelerrimeeftici  potuit. 

XX.  Alio  item  in  tempore,  quadam  die  virbea- 
tus  in  J^ova  conversans  in»ula  fralribtis  congregatig. 
cura  ingenti'  animi  adver^ione  denuniiavii  ad  eos 
diCens:  Hudie  in  occidentalem  nostpaB  campiilum  iu- 
8ul»  solus  exire  cupio.   Neino  itaque  ex  Tobi&  nie 


Lagiiiensis,  cbarus  Columbce  amictis,  ad  Dominum  G  sequalur-.  Quibus  obsecundantibus  solus  quidem,  ut 


eniigravit.  Et  post  alicujus  teraporis  intcrvallum 
aliqui  de  Lagenea  commeantes  provinoia-,  ea  nocte 
eumdem  obiisse  Quatiaol  episcopura,  qua  Sancto  ita 
revelatum  est; 

XVU.  Alio  in  tempore,  vir  sanclus  cam  iu  Jova 
«onversaretur  iusula,  quadam  subitatione  incitatus, 
sigiio  personanle,  collectis  fratribus,  Nunc,  ait,  or!«- 
tioiie  moiiachis  abbalis  Coiigelli  ausiliemur,  hac  ili 
liora,  in  sia^no  demersis  Viluli.  Ecce  enim  boc  mo- 
mento  in  aere  conira  adversarias  belligeraiit  poles- 
lates,  animain  alicujus  hospilis  cum  eis  demersi 
eiipere  conanies.  Tam  post  iacryraosam  et  inlen- 
lam  or.itiunem  cito  ante  altariom  surgens  inter  fra- 
tres  pariter  in  oratione  proitratos,  loetiiicato  vultu  : 
Cbriio,  ait,  graiias  agite;  nunc  enim  sancti  angeli 
saiictis  obviaiites  animabus,  et  ipsum  bospitein  erep- 
t.im  a  daemonuiii  belligeratioiiibus ,  quusi  vicloriales 
lib.  raruDt  belligeratores. 

XVlll.  Alio  iii  terapore,  virsanctusultraBritannise 
dor^u^n  iter  agens  secus  Nisx  Qnininis  lacuiii,  subilo 
inspiraius  Spiritu  sancto,  ad  fratres  pariter  com- 
meantes  :  Properemus,  ait,  sanctis  obviam  angelis 
qui  dp  summis  ceeli  regionibusadpeifereiidam  allcu- 
jus  geutilici  animam  einissi,  nos  illuc  usque  perve- 
nientes  exspeclant,  ut  ipsum  naturale  b.inuni,  per 
to.aRi  viiaaj  usque  ad  extremam  senectutem  conser- 
vai.teiii,  1  riiisquam  nioriaiur  opporlune  bapiizeinus. 
El  lixc  dipeiissan.lusseiiox  in  qu;i'luiii   jiolu  t  co- 


voluit,  egreJitiir.  Sed  fraterquidami  callidus esplo- 

ratorj  alia-  means  via  in  cujusdam  monticelli'  cacii'- 

mine,   qui.  eidem  superefflinel  campulo  se  occulta 

collouatj  videlicel  ejus  causam  solitarise  beali  egres- 

sionis  viri  explorare  cupiens.   Quera  cum  idem  ex^ 

plorator  de  monticelli  vertioe  illius  in  quodam  cain- 

puli  coUiculo  btaniem,  et  expaiisis  manibus  ad  cce- 

luin  orantem  oculosque  ad  coelum   elevantem  con- 

spiceret,   mirum  dictu,   et  ecce  subito  res  miranda 

apparuit,  quam   idem  supra  menioratus  bomo ,   ut 

xsiimo,  non  siiie  permissu  Dei  de  prioris  moniicelli 

lucooculis  etiam  corporalibus  aspex-erat,  ut  noniea 

Sancti  et  ejus  boiiorilicentia,   quanivis  ipso  nolente, 

ob  liaiic  niaiiifjslatam  vi>ioncm  postea  niagis  in  po- 

pulis  divulgaretur.  Nara  sancti  angeli  coclestis  patri:e 

cives  mira  advulanles  subitatione  ,  sanctuni  virum 

orantem  circuuistare  coeperuntinduti  albis  ve^libus. 

£t  post  allquain  cum   beato  serniociiiationera  vi:'o 

illa  coelestis  caierva.quasi   se  exploratam  seiilicns, 

ad  suinnia  ciiius  repedavit  coelorum.  l^eatus  et  ipse 

vir  post  aiigelicum  condictuin  revcrsus  ad  monas- 

teriuni,   iteium  collectis  fratribus,  cum  qiiadam  noB 

nieJlocri    objiirgatione    inquirit  quis  de  illis  esset 

iraiisgressioiiis   obnoxius.  Quibus  coiisequenter  se- 

nescisse  proteslant.bus,    ilie  conscius  sui  iiiexcusa- 

bilis  transgressus  ullra  noii  sustinens  delicluiu  ce- 

lare  suum,  flexis  genibus  in  medio  fratruui  chora 

coram  Sjiicio  veniam  supplcx  prccatu'.  Quc»Sau- 


767 


SANCTI  AOA.VIAM  AimATIS 


76« 


ctiis  seoriuin  ilucens  ingoi)icu!anii  cuin  grjiuli  cnni-  A  furic  nde.ssel  illo  iii  triJuo  vel  de  pneieritis,  vei  de 


inendat  coniniinitione  ,  ut  nnlli  lioniinnin  de  ilb 
angelicM  visione  iii  diebus  fjusdeni  bc:ili  viri  aliquid, 
«iliiiin  pariini  occuliiiinqiic  apcrirel.  Post  egressuni 
v«ro  ile  corpnrc  sninti  viri  illain  coRlestis  coetus  ap- 
pariiionem  rralribiis  cuin  graiidi  inliinavil  protes- 
i.ilione.  Inde  bodicque  ei  Inciis  illiu.s  angclici  con- 
dicii,  rcra  in  eo  gc-t.im  suu  proprio  protcslatur  vo- 
cabulo,  qui  latine  potest  dici  Colliculus  angeloruin, 
Scolice  vcro  Cnogangei. 

Iliiic  itaque  animadverlendum  est,  vcl  non  ncgli- 
geiiier  perscrutandum,  quanue  et  qiiales  ad  beatum 
virum  bicnialibus  plcrunii|ue  nociibus  insomnein  , 
et  in  locis  remotioribus,  aliis  quiesceniibiis  ,  oran- 
tem  angelicx  fuerint  et  suaves  frequentationcs,  qux 


luiiiris  dciiiccps  sxcnlis  ab  ore  virl  beuii  qu.cdani 
pliiriina  ab  alils  ignonita  lioniinibus  mystpria  dcscri- 
berct,  aliqnanlas  qiioquc  sacroriim  «xplanalionc» 
voluminuiii.  Uui  lunien  Baitbeneiii  In  Egea  iiisula 
vinii  coutr;)rietaie  dctenlus  usquequo  illi  Irinalcs 
illius  incoinparabilis,  et  lionorifitx  visitationis  dies, 
et  toiidcin  nocles  teriiiinarenlur,  adesse  non  potuit. 
XXlll.  Qiiadam  hiemali  nocte,  stipra  mpmoraliis 
Virgnous  in  Oei  ainord  Tervens,  ecclesiam  oraiioiiis 
stud.o  aliis  quiesccntibus  solus  intrai ;  ibidemqiic 
in  qiiadam  exedra,  qux  or^torii  adbcrcbat  paricli, 
devotus  orubnt.  Et  post  a'iquanluin  quasi  horiu 
unitis  intervjllum  vir  venerandus  Columba  canidom 
sacrain   ingreditur  domum  ,  simulque  cuin  eo  aurca 


Dullo  niodo  veiiire  in  hoininuin   notitiam  polufre;  B  lujc  de  suinuia  cocli  alliludine  dcsccndens  totum  illud 


qux  procul  dubio  v.ihlc  nunierosx  fueruni,  si  etiam 
qu.i'dain  ex  ipsis  quoqiio  modo  ab  hominibus  vel  in 
die  vel  noctc  explorari  potuerint,  qusc  absque  du- 
bilalinne  paucae  ad  earum  comparalionem  angclica- 
ruiu  rrequeiilalioniim  ,  qux  vidclicct  a  nemine  sciri 
putcrant.  Iloc  idcm  siniiliter  de  quibusdani  himino- 
sis  manifeslationibiis  adnotundura ,  qux  a  paucis  ex- 
plornloi  iiiferius  caruxabuntnr. 

X.\I.  Alio  in  tempore,  qiiatuor  ad  sanctum  visi- 
taiidum  Columbam  luonasleriorum  sancti  funJatores 
de  Scolia  transmeantes  in  llymba  eum  inveneruat 
iiisula,  qiioruiii  illusiria  vocabula  Concellus,  Cahin- 
neclius,  Bicndeiius,  Corniacus.  Hi  iino  eodemque 
consensu  elegcrunt  ut  sanc  us  Columba  coram  ipsis 


ecclesix  spatium  replevil,  sed  et  illius  exedrinlx 
separatum  conclave,  ubi  se  Virgnous,  in  quantiim 
pntuit,  latitarc  cnnabatur,  cjusdem  ca<lesiis  claritas 
luminis  per  interiorem  illiiis  cubiculi  januain,  qux 
ex  minore  patebal  parte  erunipens,  non  sine  aliquo 
forinidabili  repleverat  terrore.  Et  sicut  nulltis  xsli- 
vum  et  meridlonalem  solem  rectis  et  irreverberatis 
pntest  iniucri  oculis,  sic  el  ill.im  coclestera  claritu- 
dinem  illc  Virgnous,  qui  viderat,  susiinere  nullo  pote- 
ral  nioJo,quia  valdcociitorum  reverberabat  aciem  ilLi 
limiinosa  et  incomparabilis  elTusio.  Quo  fulminali  el 
incompnrabili  splendore  viso  in  tantum  idem  supra 
raemoraius  fraier  exterritus  ernt ,  ut  nulla  in  co 
virtus  remaneret.  Sanctns  vero  Columba  post  non 


in  ecclesia  sacra  Eucliaristia>  consecraret  myslcria.  ^  prolixnm  orationem  egreditur  ecclesiam,  Virgnoum- 


Qui  corum  obsecundnns  jussinni  simul  cum  eis  die 
Dominica  ex  more  post  Evangelii  lectionem,  eccle- 
siani  iiigrediiur,  ibidemque,  dum  Missarura  solera- 
nia  (clebrarrntur,  s;  nctus  Brendcnus,  sicut  post 
Conccllo  et  Cahinnecho  intimavii ,  quemdam  cri- 
niosuin  igneum  globuin  ,  et  vn^de  liiminosum  de 
vcrlicc  sancti  Co!unibx  anlc  altarc  slantis,  el  sacrain 
oblaiionem  consecrantis,  lam  diu  ardentem,  el  in- 
star  allcujus  coliiiniix  sursum  ascendenicm  vidit, 
donio  eailem  perlicerentur  sacrosaiicia  mysleria. 

XXII.  Alio  in  tempore,  ciini  sanctus  virin  llyinbn 
cominanerct  iiisnla,  gialia  sancii  Spiraminis  super 
euin  abmide  ct  incmnpnrabiliter  eOTusa ,  pcr  Iri- 
duum  mirabili  er  mansit,  ita  ut  per  tres  dies  to-  . 
lid3ini|Ud  iiocies  intra  obsuratam  et  replelam  coe- 
Itisti  clariludinc  doniiim  iiijneiis  ,  nullum  ad  se 
acceJcre  permitlcret,  neqiie  nianducans ,  neque 
bihens.  De  qua  videlicet  domo  imineiisa;  clariti- 
tis  radii  piT  riinulas  valvarum ,  et  clavium  fora- 
niina  erumpentes  noctu  visebnntur.  Carniina  quoque 
qiixdam  spiritualia  ct  aiito  inaudita  docantari  ab  co 
auJiebantur.  SeJ  et  mulla  quxdam,  iit  ipse  posl 
coram  pzucis  ad  dninuni  [Koirt-,  atlinodnm]  profcs- 
sus  esl,  ocrulia  ab  exordio  inunJi  arcana  apcita 
niani'e8t«ta  videbal.  Scripturarum  quoquc  sarrarnm 
flbscura  qua-quc  et  diiriciHima  plena  ct  luco  clarius 
aperi.i  miiiidlssiini  cordis  oculli  patcbnnl,  Biithc- 
iiaumque   alunmuni  nnn  adei^sc  qncrobntur.   Qiii  si 


que  valde  tiinorntum  ad  se  crastina  aJvocal  die, 
bisque  hrevlLjs  compellat  verbis  consolatoriis : 
Bene,  o  liliolo,  ingemiiians  hac  prxterila  nocle  in 
conspectn  Dci  placuisli;  oculos  ad  terram  depri- 
mendo,  claritalis  timore  perlcrr!tu$  ejus.  Nani  si 
non  ita  fecisscs ,  illa  iiixstiniabili  obcxcarentur  tul 
luce  visa  oculi.  Sed  hoc  non  negligentcr  observare 
dehes,  et  iil  talem  hanc  lucis  manifestationem  ne- 
inini  unquam  in  mea  denudes  viia. 

IIxc  itaque  prxdicabilis  ei  adinirabilis  res  post 
beati  viri  transitum  inullis  eodem  Virgiioo  iiarraiiie 
innotuil.  Ciijus  scilcet  Virgnoi  sororis  I  lius  Coin- 
inanus  honorabilis  presbyter  mihi  Adomnano  de  hao 
supra  vlsione  caraxala  aliquando  sub  testilicalioue 
enarraverat ,  qui  eani  enarratam  ab  ore  ip.-ius  Ver- 
giiui  abbatis  ct  avuiiculi  sui  ab  eo,  iu  qiianium  po- 
luit  visxin  audierat. 

NXIV.  I'la  ilileiii  nncte  quidain  dc  rratribiis  Col- 
gus  iiumine,  cujus  iii  primo  lccimus  ineniioiiein, 
casu  adjauuam  ecclesix  aliis  dorniiciitibus,  devenil; 
ibidunique  aliquandiu  sians  orabat;  lum  proinde 
siibito  totain  videt  ccclesiam  coelesti  luce  repleri; 
qux  scilicct  fulguralii  lux  diclo  citius  ab  ejus  rccos- 
sit  oculis.  SaiKtuni  vcro  CoUinibam  bora  eadein 
iiilra  ecclcsiam  oraiileui  ignorabal ,  pustque  lilein 
fubitam  luiniiiis  apparitiuneiu  valde  periiuiescfiis, 
donium  revertitur.  Tosicra  die  Sauclus  iUuin  advv- 
cuns  aspcrius  olijiiignvii  inqnlcns  :  Uo  ca-tiro  iTXkt- 


769 


DE  VITA  S.  COLUMD.E  l.ll!.  IH. 


770 


vere  dehes,  Gli,   ne  quasi  explor.ttor  coeleste  lu-  A  seiiem  diem,  iiiriuiens,  meae  in  Britattnia  peregri- 


nieii ,  quod  (ibi  non  esl  donaium  inspicere  coneris; 
qiiia  le  eliugiet.  Et  ne  alicui  in  meis  diebus  quod 
viilisli  enarres. 

XXV.  Alio  iiiJera  in  lempore,  vir  bealu;  tiiiJam 
suo  sapieutiain  disceiiii  alunuio  nomine  Bcrchaoo 
iiuD  raeJiocriler  quaJam  denuntiavit  die  inquieiis  : 
Caveto,  lili,  ne  Lac  sequente  nocte  juxta  luara  sem- 
,pcr  consuetudinem  ad  iiieum  appropinques  bospiiio- 
luin.  Qui  hoc  aiiJiens  contra  iiilenlictum  aJ  doinum 
beali  viri  in  noctis  sileniio  alii$  acquiesceniilius 
accessit  cailiJeque  esplorans  oculos  e  regione  ad 
claviuni  foramina  posuit ,  xsliu)ans  scibcet,  ut  res 
probavit,  aiiquam  intus  visioiieni  Ctrlebtem  saiicto 
niauifestari.  Nam  eadeni  bora  beati  liri  illuJ  hospi- 


nationis  tcr  deni  co  npleti  sunl  aniii.  Iiiterea  multis 
anie  diebus  a  Uoinino  nieo  devute  postulavi  iit  in 
tine  bujus  tricesiiui  anni  p-xsentis  me  Je  lueo  ab- 
solveret  incolalu,  et  ad  ccelestem  illico  pairiani  ad- 
vocaret.  Et  ba;c  fuit  mea  causa  Ixlaniinis,  rie  qiia 
vos  me  mocsli  interrogatis.  Angelos  enim  sanctos  de 
excelso  viJi  missos  ibroi  o  .nd  meam  de  canie  aiii- 
roam  obvios  edueendam.  SeJ  ecce  nuiic  subiio  re- 
tarJati  ultra  nosirje  fretum  ins  Ix  st  iit  in  rupe,  sci- 
licel  volenles  ad  me  de  corpoie  aJvocanJum  a;t- 
propiare  ;  seJ  propius  aeceJeie  non  peiniiltuiitur ; 
mox  aJ  coelorum  summa  rep  daturi,  quia  Dominus 
quod  niihi  totis  viribus  ruganli  dunavii,  ul  hac  iii 
die  ad  ipsum  de  inundo  traosirem,  multaruni  mngis 


tiolum  calestis  splendore  claiitiiJinis  cial  inipletum  :  B  Etclesiarum  pro  ine  ora  iones  exauJiens  Jicto  citiu* 


quani  non  susiiiiens  intueri  transgressur  juveius 
illico  aufugii,  queni  die  craslina  Sanctus  seorsum 
duceiis,  cum  magna  severilate  objurgans,  bxc  ad 
eum  pror.itur  verb.i  dicens  :  Hac  in  iiocte,  lili,  coram 
Dco  peccasti,  mm  tux  iiiruialis  cxploratioiiem  calli- 
ditatis  a  Spirilu  sanclo  celari  vel  abscondi  posse 
inaniicr  putaai.  iNonne  ad  mei  oslium  hospitioli  te 
illa  hora  appropinquanlem,  et  iude  redeuntein  viJi? 
Et  i|isi  ego  eodem  momento  pro  te  orarem  ,  ibidera 
antejaiiutra  aut  cadeiis  morereris,  aut  tui  de  suis 
forauiiiiilms  oculi  eruereulur.  Sed  tibi  bac  vice 
propler  nie  Doniinus  pepercit.  Et  hoc  scito,  qnoJ  in 
tua  liiberiiali  patria  luxuriose  viveos,  exprobratio- 
nem  facics  tua  omn  bus  paiieiur  djebus  vitue  tux. 
Iloc  tamen  a  Domino  orans  impclravi,  ut  quia  nos- 
ter  sis  alumnus,  lacrymosam  ante  exilum  agas  pce- 
nitudinem ,  el  a  Deo  niiscricordiam  consequeris. 
Qux  omiiia  srciinJum  verbum  beati  viri  ila  ei  pos- 
tca  contigerunt  sicuti  de  eu  pruphetata  sunt. 

XWI.  .\lioin  tempore,  duiii  virbeatusinJova  com- 
raaneret  insula  quaJam  die  saiicia  facics  ejus  subitu 
inirifica  ci  IxliGca  liilaritatc  eflloruit,  ocu1o>que  ad 
coeluin  elevans  incoiiipaiab.li  repletus  gauJio  valJe 
Ixtilicjbatur.  Tum  post  inoJicum  alicujus  momenti 
iiilervalium  illa  sapiJa  et  suavis  Ixdlicalio  iu  nia;- 
stain  converiitiir  trislilicationem.  Duo  vero  viri,  qui 
eadem  hora  ejus  tugurioli  ad  januam  stabant,  quoJ 
iii  eniineniiori  loco  erat  fabricatuin,  et  ipsi  cum  eo 
valde  tri>tilicati,  qiiorum  Lugiieus  unus  erat,  alter 
vero  Pilu  nuiicupabatur,  Saxo,  causam  ipsius  subitx 
Ixtiiicationisiiiquirunt,  ei  illius  subseque  tis  moesti- 
lise.  AJ  quos  Sanciiis  sic  profalur :  Ite  in  pace ;  ne 
illius  Ixiaminis  causaiii  nec  et  iristilicaiioois  a  rae 
nunc  inqiiiratij  roanifeslari.  Quo  audito  illacryroati, 
et  ingeiiiculanies,  prostralis  iii  lerram  vuliibus,  siip- 
pliciter  rogant,  scire  volentes  aliqiiiJ  Je  illa  re  quse 
hora  eaJein  Sanctn  erat  revelala.  (Iuds  valJe  tristi- 
iicatos  vi  !ens  :  (Juia  vos  aiiio,  ait,  trisiiGcari  nolo, 
proiiiiitere  prius  Jel  ctis,  ne  ulli  hoiniiium  sacra- 
nientu:n  quoJ  ioquiritis  in  vita  mea  prodalis.  Qui 
continuo  sanctnn  ejus  conimcn^lalioiiein  prompte 
promiseruni,  et  |>ost  talem  pro:iiission;'iii  vir  vene- 
raadu:  sic  ad  cos  proloquilur  :  ll.quo  in  liuac  pfvC- 


inmatavii.  Qu'bus  sciiicei  Ecclesiis  exorantibus  siciit 
i  Domino  donatum  esi,  ut  quainlibet  contia  nieam 
voluniatein,  quaiuor  ab  luc  die  iiiihi  in  carne  lua- 
nenti  superaddanlur  anni. 

Uxc  talis  mibi  mccsta  retarJaiio  hodiern:c  tristilt- 
cationis  nin  iminerito  causa  fuit,  quibus  videlicel 
quatuor  futuris  Deo  pro;iiiio  terniinatis  in  liac  viui 
ainiis,  sabiia  euiigraiione,  nulla  prxceJenie  corporis 
molestia,  cum  sanciis  mihi  obviaiuris  illo  in  tem- 
pore  angclis,  ad  Dominum  Ijetus  emigrabo.  Secuu- 
dum  bxc  verbi  viri  venerabilis,  qux  non  siiie  inagno 
ge  iiitu  et  nioerore,  ut  iraJitur,  nec  non  et  ingenli 
lacrymabiliiate  proluculus  est,  quatuor  postea  annis 
in  canie  maiisit. 
G  XXVII.  .\iiiiorum  supn  quatuor  mcmoralorui» 
teriniiHi  Jam  appropinquanle,  post  quoruiu  coinple- 
tionem  Cnem  pr.-esenlis  viia;  veridicus  pr.-esigaior 
sibi  fulurum  fore  mulio  anle  prxsciebal  temporc, 
qaadam  die  mense  Maio,  situt  in  priore  secunJo 
scri,:simus  libru ,  ad  visitan Jos  operari:is  frair  s, 
sanctus  senex  senio  fessus  plaustro  vectus  peigii,  »4 
quos  in  ocJJua  insukt:  Jova;  biborantes  parie,  sic  e  i 
die  exorsus  est  loqui,  dicens  :  In  Paschali  solcmni- 
tate  nuper  Aprili  peracta  inense  Jesid-rio  desiJeiavi 
aJ  Christum  Dorpinuiii,  sicut  ei  inilii  ab  eo  cocces- 
sum  erat,  si  maluissein  emigrare  ;  sed  ne  vobis  te- 
titia  festivilaiis  in  trisliliam  vertereiur,  Jiein  me:«  de 
munJu  eraigraticnis  paulo  dii:tius  protelari  malui. 
Itis  ab  eo  inoesti  monaclii  fainil  ares  auJitis  interiiu 
dictis  valJe  tiistificati  sunt.  Quos  in  quantum  pote- 
rat,  verbis  coepit  consolator.is  Ixliticare.  Quibns  li- 
iiilis,  ut  erat  iu  vehiculo  seJens,  aj  orientem  saain 
convertens  faciem,  insulam  cum  insulauis  beiieJixit 
faabitatoribus.  Ex  qua  die,  ul  in  supra  meinorato  ca- 
rax.ilum  esl  libello,  viperarum  venena  trisulcarum 
linguarum  usque  in  hoJierouin  Jieiii  nullo  moJo  aut 
homini  aut  pccori  nocere  potuere.  Pust  ejusdem  be- 
ne.lictionis  verba  Sancius  iiJ  suum  revehiiur  moiia- 
sterium. 

Tunc  proinJe  paucis  diebus  trapsactis,  dum  .Missa- 
ruin  soleinnia  ex  more  Dominica  celebrareiitur  Jie, 
siiliilo  sursum  elevatis  oculis  facies  venerabilis  viri 
Qoriio  respersa  rubore  videtur;  quia,  sicut  scri- 


D 


771 


S»N«:T1   AhAMANI  AUBATIt, 


772 


ptiuH  esl,  forde  kcUttiU  viiltui  flor.i.  V.M\om  iiaHi'  A  l<>co  (Tiik  «imliiri  postea  mflxj  U|)iJi,  hu^tiMiiie  SlAMs 


qiie  liora  angeluin  Ooniiiii  siipra  voliUiiueiH  solus 
vidil  iiltra  ipsiiis  oratorii  narieti>s  :  rl  qiiia  saiiclo- 
mm  aogeloruiu  amalMJis  et  tr;ini|iiillu>>  ASfecliis 
gaiuliuui  ct  cxsullatioiieAi  eUrtoruiH  {nxtorii^ns  iu- 
ruaiUt,  kcc  fuit  illiiis  siibiiae  laitsA  krliti»;  beaio 
iflfuM  viro  ;  ()e  qua  «cilicrl  causa  insptrat«  lirtatrn- 
nis,  cuin  qui  iiK^rant  ibidcm  prnc  eiites,  iiiqiiircredl, 
hnc  eis  Sanrliis  rosiH)n>uin  sursuin  respicieiis  iMit : 
Mira  el  inconip^rabitis  esl  angvlic»  suUtililPS  natj^- 
rx.  Eccc  enini  angclns  Domint  ad  rei>«leoduin  ali- 
quod  Deo  charuni  iiiissiis  deposittim,  nos  dtlsiiper 
iiilra  ecclesiam  asprciens  el  benedic*fl»,  rars«m  pw 
parasticiam  ecclesiai  reversus ,  nulla  talis  vckligia 
«xilus  reiiquit.  H»c  Sancins.  Sed  tunc  de  quaJitnle 


iii  in»rf;i4ie  cernitur  vix.  Iiuniitoe  tbidfeni  Samtus, 
iii  pr.efatus  siim,  «enio  l«s»m  fiaulnm  seitetig  re^ 
(liiiesceret,  ecce  albus  occurrii  caballus,  obettiens 
serviiur,  qiii  scilicet  Ivdaria  intra  bocctUHi  Aiona- 
sterioin  vasoula  gestare  coiisaeverat.  H.'c  nd  Smi- 
ctum  accedeN&,  inirem  dictn,  rapui  in  6inu  ejns  pD' 
wiM,  «tt  orfdft,  insf  ra«to  Deo,  cui  bmite  .iiiritral 
briiiuiii  s.'rpit,  scnsu  quorpse  jiisseriiCit^aibr,  doini- 
nuin  a  sc  siimTi  moK  emigraluruin,  ct  ipsum  «li)r!i 
«00  visurum  scieng,  «'Cpit  plangcre-,  iibertiimjiiis 
qussi  hoino  lacrymas  in  {jre-.ninm  Saiicti  luiwlere,  et 
v.ilde  spitmnos  itere.  Quod  vi.lens  minisier  coepit  '&■ 
lum  llebilem  r«pelliTe  lamBntaiorem,  Sed  Saiirtili 
preiiibuit  omn  dicens  :  Siirekonc  si  nostri  ne  alnaitrt' 


illius  deposiii,  ad  quod  niissus  est  angclus  reqaircn-  B  ^'l"  *'*'  ■=>  hniic  sinuni   flelus  efTundtil  amari«>:iin^ 


iluro,  aemo  de  circumstaniibus  rerognoscere  potuit. 
Pioster  vrro  patronus  sanctam  propriain  a  Dco  sitki 
comaiendalam  aainiam  deposiinra  nunrupavit ;  qii,f<, 
siculi  inlerius  narrabitur,  alia  senis  inlervenieutibuK 
conilBuis  diebus  Ouoiinica  mKte  ad  UominHin  eiiii- 
Ijravit. 

XKVHI.  Vir  ilaque  Tenerabilis  in  fine  ejus^lem 
hebdomadi^,  huc  est,  die  Sabbati,  ipse  el  pius  miiii- 
6ter  Diorinitius ,  ad  proximum  perpimt  benedicen- 
ilum  borrenm,  quod  inlr.ins  Sanctus  cum  bcnedt'- 
xissel,  et  daos  in  eo  rruKuin  sequeslralos  vidinet 
acefvos,  hoc  intolit  verbum  cum  graiiai  uni  actione, 
iiiquiens  ;  Vnlde  congralulor  nieis  fumiliaribus  mo- 
nacliis,  quia  lioc  etiam  anno,  si  qiiidem  a  vobis  eini- 


plao^ris.  EccB  1«  hwno  cum  Sis>  et  raiii)habii<?irt 
aniinam  hibeas,  nitllo  modo  scire  id«  ineo  exitn  po»- 
lu  sii,  nisi  qnod  libi  ego  i{«e  nuper  toanil^UviJ 
huic  vero  bruto  ct  irraiioflabili  animanli  qt)*)qn6«- 
modo  ipye  Conditor  voluit  egressurWiH  a  se  doitiU 
num  nianifeste  revdavit  {Forte,  revelai*].  Et  hwii 
dicens,  nioasluin  a  se,  revertentcm  equum  bfnB.lixlt 
minislratorem,  et  inde  egrediens,  et  mDnticeiruirt 
monasterio  supercminenlem  ascendens,  in  verlic& 
paululuni  stetit  et  slans  ambas  elevans  palm!as,  saini^ 
benedixit  coenobium  inqiiiens  :  Iluic  loco,  quamlibet 
angusio  et  vili,  non  tantam  Scutorum  reges  cuiA 
populis,  sed  et  barbararum  tl  exterarura  gentiuiTi 
regiiatores  cum  plebibus  sibi  subjectis,  graiidem  et 


prsre  me  opoitiierit,  annnnam  siilTicienicm  lialiebi-  ^  noii  mediocrcm  conferenl  honorem.  A  sanctis  quo- 

que  et  aliariira  Ccclesiaruni  non  mediocris  veneratib 
conferelur. 

Post  hxc  verbji  de  illo  descendens  monttc^Iluto, 
ei  ad  mnnasteriiim  revertens  sedebat  in  tuguHo, 
Ps.ilierium  k;ribens,  et  ad  illum  trigesimi  lenii 
psalmi  versiculum  perveniens,  ubi  scribilUr :  Inqui- 
tenie»  aHlcni  Dominum  non  deficient  omni  bouo:  Hic, 
ail,  iii  fine  cessandum  esl  pagin.T  :  quse  vcro  se- 
quuiitur  Baliheneus  scribat. 

Sanclo  congruenter  convenit  decessuro  notissi- 
mus  Tersiculus,  queni  scripserat,  cui  nunquaiu  bona 
delirient  relerna,  surcessori  vero  sequrns  pniri  spi- 
rltoaliiim  doclori  liliorum,  Venits,  /J/ii,  <iK.i"i/r  me, 
tim  Tem  DomiKt  docebo  voi,  congriienier  couveiiil. 
Qui  sicul  decessor  commendavit  non  soluin  ei  do- 
rrndo,  sed  eliam  srriben.lu  surcessii.  l'osl  lalein 
supfrius  iiiemdraium  lerniinaur  versum  porscriplurt) 
pagiiue  Sanrtus  ad  vespertinaleni  Douiiiiir.xMiot  tls 
Mis^ain  injre.litur  rcrlesiam  ,  qua  cuntinuo  con- 
summata,  ad  hospiiinlum  revertens  in  leciulo  resl- 
det  permix,  iibi  prii  slrainiue  nudaiii  lialiebat  pe!i-ain, 
et  pru  pulviflo  laiiidem.  qui  liodirque  qua>i  qui.Lim 
Jiixla  sepiilcrum  ejui  st:it  titulus  motiuiiienii. 

Ibidem  ilaque  resi  lens  ultiiiia  ad  fratrei  mart- 
dala,  solo  audienie  miiiistro,  roiiiitirii.lat,  iiiqnieii»: 
Hirc  vobis,  0  lilioli,  novissiina  cuminondo  forb;*,  ul 


lis.  Quo  audilo  verbo  Diormitius  minis  er  Irisiili- 
r.iri  roepii,  el  sic  dixii :  Hujus  anni  ten^pore  s.xpius 
no$  contrisUis,  quia  de  luo  transiiu  ciebro  conimc- 
iiioraB. 

Cui  S:tnclu3hi>c  dcdlt  responsum  :  Aliquem  arca- 
num  babeo  sermosculum,  qiiem  si  niiiii  Hnniicr  pro- 
iniseris,  nemini  anie  meum  denudare  obitum,  de 
ineo  egressu  tibi  sliqtiid  manilestius  iiiiimare  poicro. 
Quam  cum  talein  promissionem  minisler  juxta  San- 
cli  volMniatem  (lexis  genibus  lermiiiasset,  vir  vene- 
randas  cnngequenier  sic  profatur  :  Hxn  in  sacris  vo^ 
luminibiii  dies  Sabh.iium  nuncupatur,  quod  inier- 
preialur  rei|uies  ;  el  vere  mihi  ba!c  esl  Sabbaiiim 
boilienia  :  quia  hnjus  prtcscntis  laboriosa-  vit»  mihi 
iiliitTia  est  :  in  qtia  post  meas  labnratlonuni  molc-  ' 
slias  salibatito  .  el  hac  seqiienli  meilia  norte  venc- 
rabili  Doininira  ,  secunilum  cloiinia  Scrlpiiirarum , 
palrum  ingre.liar  viani.  Jam  eiiim  Doniiniis  meus 
Jcsus  Chrisliis  ine  invitare  dignalur,  ad  quem,  in- 
quam,  hao  iiiediiitite  iiorie,  ipso  me  invilanle  eini- 
grabo.  Sic  eiiim  niilii  ab  ip«o  Diimino  est  rrvclaiiim. 
Hscc  moesla  niiniUi-r  ainlicns  verba  roDpil  aiiiare  lle- 
re;  queio  Sanctus  iii  quaiitum  puiuil  consuluri  cu- 
naliaiiir. 

XXIX.  Posi  h.Tc  Sanciu»  horreum  egrod  lur,  et 
a.t  moiiasicriuin  revcrluns  medii  residel  »ia.  In  qtu» 


forlr,  ilneliwe,  rtne  nottriamalorem.  Vel  :  sine  Imnc  si  nottn  amator  ti>. 


i 


T7S  DE  V1TA  S.  GOIJJJHJiC  1,10.  III.  774 

iiiier  yaj  miiiuam  ei  non  lictffm  liabcaits  cUariialem  A  ruro   claritaie  ilhistrata ;  qnia    ad  sanotani  Ipsiiis 


cuni  pace.  Ei  si  iia  jux'a  sancloru  n  exeinpla  <ibsftr- 
vaveritis,  Oous  eonforialor  bonorum  vobis  ajiitilia- 
i)ilur ;  «.l  ego  c«ai  ipso  »)ar*ens  pro  -vobie  iftlerpel- 
Jabp,  et  «on  taniura  prasenlis  viiiB  necessaria  vobis 
ali  eo  ailmiiHSlrabuntur,  ecil  eliam  aclenialiura  bo- 
norum  pnicmia  divioornai  obscrvaloi-ibus  pra;parata 
praiccptoruni  tribueutur.  Ituc  usque  extrema  veiie- 
,r»bili#  palroajvjerha,  q«a&i  ile  bac  laediali  peregrina- 
lioiie  ad  cuMestem  pairiam  transuiea&lis  brevi  iexJu 
«arrala  dodHcla  siuit. 

XXXI,  Posl  felici  appropinquanle  novissinia  pau- 
lisjjier  bora  Sanctus  coniicuit;  tum  proinJe  iiietVu 
Mo.ie  pulsata  personante  clocca,  lesliiius  surgens  ad 
ecclesiam  pergit,  citioniue  cxteris  curreiis  sohis  in- 
Ir.fressus  juxia  aliafe  llexis  in  oratioiie  genilms  B 
jccuuibit.  Diormiiius  «linibtcr  taidius  prosecuius 
eoJeui  momeiito  efliinus  lolam  iuiriiisecus  eccle- 
siam  augeiica  luce  erga  Sanctum  repliTi  videl,  qiio 
ad  jaiiuam  apjpropinquautc  eade/ii  Uu  visa  ocius  re- 
cessit ;  quain  et  a)ii  de  fratribus  pauci  et  ipsi  eiai- 
nus  astaiiies  \idLraiil. 

Diorniiiius  ergo  ecc'esiani  ingrediens  llebili  voce 
ingeminat.  Ubi  es  pater?  Et  necdunj  allaiis  Irairnm 
lucornis  per  tcnebras  palpans  saucium  anle  allare 
recub.intem  invenit :  q  eiii  paululum  eiigens,  ct 
jaxta  scdens  sancluiii  in  suo  gremio  posuit  caput : 
el  inter  b:ec  coetus  inonachoruni  cum  iuin^naiibus 
accurrens  1'alre  viso  nioriente  coepit  plangere.  Ei  ut 
ah  uliquibus,  qui  prxsenles  aderaut,  didkitiius,  Sai- 
clus  necduio  egredieiite  an  nia  aperiis  smsum  «cu-  C 
lis'ad  ulruiiique  latus  cnm  viva  vu.lus  liiljrilale  et 
lu,-litia  cixcunispiciebat,  ganclos  SLilicet  ai  gclos  ob- 
vius  inliieitS.  Diorniiiius  tiim  sanclam  sublevat  ad 
benedicendum  mnnachos  Sancti  dexte:am  inanuin, 
sed  et  ipse  venerabilis  Pater  in  quaiiium  [oterat, 
siinul  suam  ir.ovebat  nianiim,  ui  vldelicct  quod  voee 
iii  egre^su  non  valebat  aiiiimi',  ve!  niolu  maiius  fra- 
tres  videieiur  benediccre.  El  posl  s:inc  aiii  benedi- 
ciiouem  taliter  signilicatam  coniiuuo  spiriium  exba- 
iavit. 

Quo  tabernaciilum  corporis  egresso,  facies  rubeiis, 
(l  miruHi  in  inodura  angelica  visiune  exliilarata  in 
taiiluin  remans^it,  ut  non  quasi  mortui,  sed  dormien- 
lis  viderctur  viventis.  Tota  interi.ii  personabat  ii.oe-  r» 
ttis  plangoribus  ecclesia. 

ijed  non  proiiteieuniiein  viJetnr  qnod  eadeni  hora 
beatx  transitus  aninix  cuidaiii  KbLTiiicnsi  s.inclo 
reveldtijm  csl.  In  quodaio  nauique  Moiiasterio  Sco- 
lorum  quidam  howo  erat  sanctus  ei  senex  Lhii.ti 
Hiilea,  qni  Lngujius  vecitabaiur,  juslus,  et  sapieiis. 
I!ic  itaque  priiuo  maue  cuidam  a>qiie  Chrisiiano 
niilili  siiaTii  eiiarravit  visionem  cuin  ingenli  g' iniiu 
djcens  :  liae  priBierita  nocle  inedia  sancius  Cobiinba 
muliarum  coliinina  Ecclesiarum  ad  Doininum  iraiis- 
iit,  et  in  hora  beati  exilus  ejiis  Jovam  insulam,  ad 
flaw  torpoie  nuqquam  perveiii,  lolani  anselornin 
rlitritudine  in  spiritu  vidi  irraJialam,  lotaquc  spalia 
aeris  usque  ad  «ll.era  roelo.^uni,  euruindem  aiigelo- 


animam  perfereR^am  de  -coelis  raissi  descenderant 
inniimcri,  altisona  quuqiie  carminalia,  et  valde  sua- 
via  audivi  angelicorHm  canica,  eodein  mom«nto 
egressionis,  inter  angelices  sanet»  rpsius  animaa 
ascendeiitesclioros.  Ilanc  angelicam  manifestaiioiiein 
VirgiHMj&,  ut  praedictum  esl,  qui  ab  ore  illins  sancti 
seiiis,  ciii  revelala  erat,  i-ndQ^^itanler  ditliccrat. 

liselom  diebus  de  Scotica  remigans  Mymha  in  in- 
sula  reli(|iiis  diebus  viuc  suie  perniaitens  sancti  t.o- 
lunibie  jnoiiachis  Sirpiiis  enarrabai,  qui  viMici^ 
Virgnons  po^t  mulios  iii  suLijectatioHe  inter  fratres 
irrepreliensiirililer  explet«s  aiinos,  alioB  dKodecini 
ta  loco  AnachuretarBui  in  MiurbulciiLar  v:tain  deJu- 
cens  aBachoreticain  Christi  victor  miles  exfJevil. 

llaiic  praHliclain  visionem  non  solum  piigiiiis  in- 
scriptam  rcperiiuus,  sed  ei  alit|uil>iis  expcrlis  sr-nio- 
ribus,  quibus  ipse  Virgnous  relulerat,  siae  uKo  didi- 
cifflits  cunctamine. 

Eadera  quoque  bora  aliaia  visioaen  atiter  revela- 
tain  unus  ex  eis  qui  viderant,  Cbriiti  iniles  valde 
senex,  cui  noineii  etiani  potest  dici  Ferreolus,  qiii 
inter  aliorumS.  Columb.nc  inonncboruin  reliquias,  et 
ipse  S.  Mouacbus  in  Uorso  Tbomije  sepultus  cuin 
sanctis  resurreclionem  exspectat,  mihi  Adomnano 
illo  juvene  iii  tempore  cum  grandi  retnlerat  testilica- 
tione  dicens  :  llla  in  iiocie,  qua  S.  Columba  de  ter- 
ris  :id  cobIos  felici  et  be:ito  fine  transiil,  ego  et  alii 
meciiin  viri  laborantes  in  raptura  piscium  in  valle 
piseusi  fluminis  Fende,  subito  totuin  aeri  illu^tra- 
ttira  coeli  spatiuiii  vidimus,  cujns  miraciili  subita- 
tione  permoti,  oculos  ad  Oiientein  elevalos  converli- 
iBiis  ;  et  ecce  quasi  qu.cdain  pergrandis  ignea  appa- 
riiit  colurnna,  quifi  iii  illa  nocte  niedia  sursum  ascen- 
dens,  ita  iiobis  videbatur  mundum  illustrare  toliiin, 
sicuii  dies  Xstitus  et  raeridianus  sol.  Et  poslquani 
illa  penetravii  columiia  coeluin,  quasi  post  occas<im 
soiis  tenebrx  succedunt.  Hujus  ilaque  claritudinem 
liiininosx  et  prxdicabilis  coluiniix  iion  lantum  nos, 
qui  siiiiul  iii  eodeni  loco  ineianius,  cum  ingenii  ad- 
niiratione  vidiiniis,  sed  et  alii  niulli  piscatores,  qui 
sparsim  per  diversas  lluni!uah'S  piscina»  ejiisdem 
lliiniinis  piscabaiitur,  sicui  nohis  posica  retui«rant, 
simili  apparitione  visa,  ma^no  pavore  sunt  percul^. 
Harum  igitur  trium  miracula  visioiium  eailem  trans- 
itus  hora  vencrandi  apparenlium  palroni  soternos 
ei  a  Deo  coll.iios  proiesiantur  hunnres.  Ad  proposi- 
tuin  reveriamur. 

XXXIII.  liiterea  post  saiict::!  cgressum  aninix  hym- 
nis  inatulinalibus  terniiuaiis,  sacruiii  corpus  de  ec- 
cleisia  ad  hospilium,  unde  paulo  ante  vi^ens  venerat, 
cura  canora  fratrura  reportatur  psalmodia,  honesie- 
que  ternis  diebug  ei  totidem  ooctibus  hnnorahiles 
riie  explentur  exsequiie.  Qnihus  in  Dei  sapienlis 
laudibns  terininasis,  sancti  et  beuti  patroni  venera- 
bile  corpus  muodis  involutuoi  sindonibus,  et  prxpa- 
rala  positum  intra  busta  debita  humalur  cum  vene- 
ratione  in  luraiiiosa  et  seternali  resurrecturuoi  clari- 
tudiiie.  De  supra  meiuoralis  ergo  tribus  iilis  exse- 


"373 


SANCTI  ADAMANI  ABUATIS 


176 


quiariim  iliebu»,  niore  penolis  erclesiaslico,  quoJ  A      rcrpendal  iUqiu  leelor,  quaiili  el  qualis  apiM 

Dcuiii  praed.culiiiis  pulroniis  lionoris  kabeatur,  ciii 
aliquniido  ii)  cunie  inoriali  conversunle,  Deo  di- 
gnanle,  oranti  lenipcslales  sedala:  sunl,  et  niaria 
Irainiuillala,  f l  rursus  qiianJo  mtes-e  hubuit  Supra 
ineinorata  otcasione,  orio  Haniliie  vcnlOMiin,  et 
vpiilos»,  cuiii  voliiil,  ci  ucilala  sunt  a<quora;quc 
fubseiiueiiler,  ut  (uperins  dicliim  esi,  explciis  ejiis 
sepuLurx  ininisteriis,  in  m:<gnam  cunversa  siiiit 
tranquillilairin. 

Ilic  ilaque  pi':cdiraliili  nostro  palrono  vita;  termi- 
niis  Tuit,  i^ia  niciiio  iiin  exordia,  qui  serundniii  sen- 
lonlias  Si  ripturaruin  »t?rnis  comcs  triumphis  Fa- 
Iribus  addiius,  aposlolis  et  propbetis  conserlus,  nu- 
nicro  aggre(;atus  albUorum  inilliiim,  agniiiu  in  sa  ".- 


iiohis  ab  expertis  traditum   esl,  linjus  prope  ruiem 
coarrabitur  libri 

XXXIV.  Qiiidum  naniqne  aliquando  uniis  de  fra- 
(ribus  coram  venprabili  viru  siinpliciter  loquens  :  Ad 
celebi-andas,  ait  ad  Sanetiim,  tuas  pnst  tmim  obi- 
iiiin  exsequias,  ut  puta'ur,  lolus  barum  provincia- 
riini  populiis  liaiic  Jiivain  reniignns  rcplebit  insiilam. 
Qiiiid  verbuni  audiens  Sanctus  consequenter  ait  :  0 
iiii  liliole,  nun  ut  loqueris,  sic  res  probabilur,  nam 
pr('inisruum  popuii  vulgus  nullo  nindo  ad  meas  po- 
lerit  exsrqiiias  vcnire.  Mei  soli  familiares  munacbi 
mea  sepnlcralia  complbuiit,  et  e:(srquialia  honesta- 
bUnt  omcia.  Quod  verhiim  ejus  prnpheliciim  statim 
post  transilum  ipsins  omnipoienli.i  Doi  adiiiipleri  fe- 


fit.  Nam  ppr  tres  illas  exspqiiialcs  dies  el   noctes  B  guine  suas  sancinnini  qui  laverunt  stolas,  Agniiin 


grandis  s'ne  pluvia  fiicla  esl  veniosa  tenipeslas,  qna 
foriiter  proliiliente  nulliii  binc  et  indc  navicella 
vedus  traiisfrelnre  poteral.  Ci  post  consuminatam 
sepultionem  viri  continno  lempeslate  sedala,  el  ces- 
saiile  venio  totum  tranquillatum  est  a:quor. 


diiclorcni  coniiialur,  virgo  iiniiiaciilulus,  ab  oiiini  in- 
legcr  labe,  ipso  Doinino  iiostro  Jesu  Christo  d  gnante 
cui  est  cum  Palre  honor,  virtus,  laus  et  glnria  ei 
iinperiiim  scmpiiernum  iii  unitate  Spiritus  sancti 
per  oninia  sxcula  sxculi>rum.  Anie>i. 


J.  MABILLONII  OBSERVATIONES  PR.EVIiE 
IN  LIBRDM  SEQUENTEM. 


(Act.  SS.  Bened.  s«c.  lu.) 


i.  AD(im'innHS  snii  Arto.nnanns,  qn"m  alii  Adamna-  C 
mim,  cfrruple  Ad  mntid.vm  voi-ant  in  monTSterio 
lliiciisispu  sancli  Cnluinlix  siib  finem  sueculi  viiOo- 
ruit.  Is^ud  mnnaslcriuin  sitam  erai  iniii<iula  Hii,coii- 
lerroiiia  tiibernic  ac  provincic  Piclnnim,  qii;e  viil- 
galo  Scotiae  noniinc  nostro  sevo  appellaiur.  Pos'  Co- 
liinibain  ,  de  quo  in  sxoiilo  i  eginiiis  ,  lncnm 
rexere  Unilheneus,  Segeneiis,  aliis  "^egiemis  Seqe- 
iiwsiv,  cl  Pailbciix,  oui  succes-il  Adamnnnus.  Hax 
fonslare  videiaiir  e\  .\ctis  sancii  Colunbae,  qu.e 
Ailamnanus  tribns  libris  descripsit,  ulii  se  ipse 
exprimit  /Idoiimoiius  non  spmel,  tainetsi  Adamna- 
iius  diciliir  apiid  Bcilain,  et  iii  llliris  de  l.o<  is 
sauclis.  B.iilheneiim  snrce-sirem  suiiin  dixit  Co- 
Ininba  in  extreina  \i\x  s»x  perioilo,  qu:c  anno 
.S98  aocidit.  Sesienus  Biiiheneo  siiffecins  esi  ab 
anno  Gi^i  ad  l5.',  ut  ex  Annalilnis  Ulloniensi- 
bus  probat  Usserus  in  Sylloge  Uiberiiicaruin  cpis- 
lo!arum.  Is  est  Sog''nus  sen  Segeneue,  i|ni  in  epistnla 
Romaiii  clpri  ad  Il.bcrnicuni  noininatur,  et  cui  r\ 
Ereneut  ille  (amosus  per  omnes  Scoliit  Ecclesias 
quidam  de  seipso  ab  Columba  prnplie  ata  eiiar- 
rasse  perhiheiur  in  lib.  i  de  Viia  sancli  Coluin- 
bx  :  quo  in  loco  Adoiiinanus  Fuilbeum  decessjrem 
tuum  meniorat. 

i.  Ailainnanus  iste  laiidutur  a  Beda  in  lib.  v 
cap.  lU  in  li:cc  verba  :  i  Qiio  leinpor>^  pluriina  pars 
Scoloruiii  in  lllhernia,  et  noniuilla  eiiam  de  Bri- 
Linnia,  raiioiiabile  ecclesiasliouni  pascbalis  ob<er- 
vaiiiix  tenipiis  Domino  donaiite  suscepit.  Siqiiidi^m 
Adamnanus  pre-byter  et  abbas  nionacliiiriiiii  qui 
orant  in  iiisula  llii,  ouni  Ipgatiunis  gr.ilia  ini-siis  a 
siiu  genle  vpiiisset  ad  Aldfridum  rpgeiii  .'\iigliiruni,  el 
alli|uaiidiii  in  ea  provincia  nioialus  videiet  ritiis 
Kci  lesix  c.inoiiicus ;  sed  et  a  pliiribus  qiii  eraiit 
eriiililiores,  e-set  solerter  adinoiiilus,  neiOMlra  uoi- 
vorsalein  Koclesi  i;  iiinreiii  vel  iii  obscrvaiilia  pa- 
soliali,  vel  iii  :ilils  i|iii!iiisc:iiii|iie  decrolis  ouiii  i^nis 
puucisjiiiiis  in  cxiruiiio  mundi  aii|{ulu  po  iiis  vivo  u 


prxsumeret;  mutatus  menle  est,  ita  ut  ea  qine 
viderat  et  audierat  in  Eoclesiis  Anglorum.  sii.-e 
suorumque  coiisuetudini  libenti^^ime  prjeferrei.  Erat 
eniin  vir  bouiis  ei  sapiens,  ot  scientia  Soripiura- 
rum  nobilissime  insirucius.  Qui  ciun  domum  re- 
dlsspt,  ciiravit  suos  qui  erant  in  Hii,  quive  eidem 
eraiit  snbditi  nionasterio,  ad  eum  qiiem  cognnve- 
r.^t,  qneinve  ipse  tolo  ex  corde  suscpper.it,  v  ri- 
tatis  callein  perducere,  nec  valuit.  Navigavii  Ilib^r- 
niain,  et  prxdicaiis  eis  ac  modesia  exhoriatioiie 
d-'clarans  legiliinnin  Pasohx  teinpus;  plurimos  eo- 
runi  et  pene  omnes  qui  ab  lliiensiuni  duminio 
erant  lib'Ti,  ab  errore  aviio  correctos  ad  uiiit:i- 
tein  r<'du\it  catholicam,  ac  legitiinuin  P.isi'h:e  leiii- 
piis  oliservare  penlo-uit.  Qui  oiim  c-lebrato  in 
Hibernia  caiionico  Pasclia  ad  suaminsnlaro  reveriis- 
sei,!'^)  quo:|ue  monasierio  oath  ilioain  tp  nporis 
pascbalis  observanliani  ins'aiitissiinepredicarol,  iiec 
lainen  perlicere  (iuol  conabamr  possel;  coniigit  euin 
ante  expletum  anni  oircu'uin  migrusse  (ie  ^ajoulu, 
dlvina  uliqu  ^  gratia  dispoiienle,  ut  vir  uii:talis  ei 
paols  sluiliosi^sliiius  aiite  ad  vilain  ruperetur  :oler- 
nain,  qiiain  re.leiinie  tempore  i<usohali  graviorem 
cuin  eis  qiii  euin  ad  veriial>iiii  sequi  nidcbunt  coge- 
lelur  habere  disoordiani.  i 

3.  AlJfriduJ,  ad  qiiem  legatns  mi-sus  esl  .\ilain- 
niniis,  rei  erut  Nortaiihiiinb  oniiii,  Eyfiili  niius 
ac  sucoessor,  is  qiii  anno  7l)o  vilamabsolvil.  Adaiii- 
iianu<,  vero  oalliolicis  partdiiis  acoessit  borlaiite 
potissiinuinCeolfiidoalibate  Wiremuihensi,  uti  Ce.d- 
fridiis  ipse  le.-tatiir  in  opisto'a  siia  ad  '^aitonum 
roRem  soripta  apud  Reilani  iii  lih.  v  oap.  'ii  «  Neque 
voru  ine  h;ec  ila  pr.  seouuiin  exisliiiies,  ijuasi  eos 
qiil  liaiio  loiis  rain  huhoiit,  oondomiiaiidus  judicem, 
si  li.le  et  oper  hns  ninlati  catliidio.o  ravor<'iil ;  imo 
oonliilei  ter  proliteor  pluriiiithi  ev  ei-  saiiolo.i  ic 
|)oo  ilii;iios  ex-tili.sso.  .\  laiiiii.iiiiis  al  lius  et  suier- 
d.is  1'oliiiiiliioii^iiiin  e^regius,  oiuii  lojtulu*  »«;»'  j  u- 
iii    ad   .\rti'ilum    rogiMii  mlssii.',   nosi  uiii  quo.|ue 


777 


LIDIll  DK  LOCIS  SANCTIS. 


77« 


monasUriuni  videre  voluisset,  iniramque  iii  mori-  A 
bus  ac  verbis  pruHeniiain,  hu>i)ili(atcm,  religioncni 
oslenderet,  dixi  illi  inier  a!ia  colloquens  :  0!)se- 
cro,  sanile  fr:iier,  qiii  ad  coroiiam  te  vii.-c  nux 
teniiinum  nesciat  lendere  credis,  qiiid  coiilrario 
luoR  Udei  hnhilu  ifpininalam  in  capite  coroiise  iinagi- 
nem  portas?  el*si  licali  Pttri  consorliuin  qiiniis, 
cur  ejus  qnein  ille  anathemalizavii,  loiisiir.e  iina- 
ginein  iinilaris?  et  non  potiiis  cjus,  cuin  qiio  in 
xteriiuin  healu;  vi\ere  cu|iis.  cliaiii  niinc  hubitiim 
te,  (|uaiitum  poles,  dilig.re  moiistras  ?  Uesiiondit 
ille  :  Siias  pro  cerio,  IVaier  nii  dileite,  qnia  elsi 
Sim^nis  toiisi.ram  I  X  C(in'ueluiline  palri;c  liabc:im, 
simnn  acam  tamen  peitiilam  tota  ineiilc  dctestor 
ac  re-piui  :  heati>simi  aulem  apnstolorum  princi- 
pis,  qiiaiilum  iiiea  parvii.is  sufruit,  vesiigia  seqiii 
«lisidero.  At  ego  :  Credo,  inqiiani,  vere  qiiod  iia 
sit,  se  I  lainen  iiidicio  sit  i{ui>d  ca  qiia;  apn^iuli 
sniil  Peiri  in  abdito  corilis  anipl 'Ciiniiiii,  si  qu:e 
ejus  esse  nosii-,  eiiaiii  in  lacie  teneiis...  Hivc  lum  „ 
Adamiiaiio  dixi.  (Jiii  qiiidem  qiianliin  coiispeclis  " 
Ecclesiamm  iiMSlrarum  si^itntls  prnlVcisset  probavil, 
cuni  lev.  rsiisadSco  ianiniulla^pdslia  gi^niisejiisdeiii 
liirhas  ad  cailiolicaui  le miioris  pasclialis  iibservan- 
tiam  sra  piTedicalinne  correxil,  lameisi  fosqui  in 
Hil  insula  luorahanlur  nioiiaclios,  quibusque  speciali 
iccinris  jure  prxerat,  necJu.n  ad  viain  sialuti 
meliuris  r.  iliicere  valebnt.  i 

4.  E.\  duobtis  1'Cis  isiis  inlelligimus  primo,  Adam- 
nauu  II  hiirialu  CenUr  di  (ut  jani  diccbam)  addii- 
cium  esse  aJ  Roiuanus  rilus,  deliide  eiim  aliquamliu 
iiiurain  ejtisse  in  mon;  sierio  \Vireinu:hfnsi,  uhi 
r  gnlx  BeiieuictiiKC,  qu;B  iiiibi  seivaliaiur,  moies 
h;iu  it  suscepitiiue  ( uiii  rilifaus  Koiiiaiiis.  Ea  eniiu 
er.  l  illoiiim  leiiip.iruin  coiisueliido  peiies  mona- 
chos,  ut  qui  Scutdriuu  tuiisura  alijfcta  Runiaiiaiii 
susiipiebaiil  ci  m  li-giiima  Paschalis  ol)s:;ivatione, 
ii  Beneiiiciiiiis  sese  inslituiis  ciiiiririnareiil.  Tes- 
les  ea  de  re  suiii  iiioii;Khi  Liii-lisfarnenscs  in  Bri- 
laniiia  insula,  Lainien  neconses  in  .\!iiiorica,-Luxo-  C 
vieiises  in  Caliia.  Pi,Tterea  n  lisdcm  locis  ap- 
par.t  Adamnamim  murlnum  esse  paiilo  |>iisl  suani 
legalioiieni  ad  AlJhiduiii,  anm)  7li5  dcf  n  luin, 
le  te  Beda  iii  l,b.  v  cap.  19,  anno  regiii  siti  i'i- 
gesimo  necdum  implelo.  Ad  hacc  ipsuiii  Aiaiiiii;i- 
num  a  Ceoilri  lo  reclorem  Culumb  ensiiim  mona- 
ehorum  apiiellari  et  siiuclum  ;  i|iio  cliaiii  iiomiiie 
ai.pellalur  a^ud  Alcuiuuiii  in  epigra.iinia:e  quu- 
dain  : 

Pilrielus,  Charaiius,  Scoitoruin  ^lo  ia  geiilis, 
Aiqiie  Ojliimliaiius,  C.oiigallus,  Adamiiaiius  a.c|iie, 
Praeclari  Paires,  moruin  viii  lue  uiagisiri. 
llic  pieias  ineeilius  huruiii  iiosajjuvcl  ouiiies. 

Quae   videtur  inscriplio   altaris   cujuslam  fnisse, 
Uli  et  alia  fere  epigrainmata. 

Cene  Adamnanus  in  fastis  nostris  colitur  ix  Kal. 
Oclubris. 

6.  Colilur  et  alius  Adamnanus  vi  Kal.  Januarii,  0 
qiii  monachus  vixit  in  cocnohio  Coliidiensi,  cui 
praeerat  sancta  E  ba  abbalissa,  amita  Egfridi  reg  s, 
qxix  sanctimoiiialis  liabiium  ab  aniislite  WilfriJo, 
regiil£  noslr;B  propagatore  cximio,  acceperal.  au- 
Ctore  Beda  in  lib.  iv  cap.  19.  Erat  monast  rium 
islu  I,  ut  cxiera  sanciinionialium  passim,  dupicx, 
Tiroriim  seque  ac  puellarum,  positum  in  loco  qitcm 
Cotudi  urbcm  noniinant,  iu.iuit  Beda,  in  Merchia 
Scnti.i:  receiilio  is  regionf,  C  Idtitgham  modo  ap- 
pellatam.  Erat  in  eodem  monasleiio  vir  de  genere 
Scolorum,  Adwiinanvs  rocnbuto,  ducensvilam  in  con- 
tineniiu  el  ora  iouibus  muiuim  Deo  devolam,  ita  ui 
uiliil  U' quain  cibi  vct  polus,  excepla  die  Domini  a 
et  qiiiwa  sa  bnt  ,  pcrc  pcre  ,  sicpt^  uut  m  noctes  in- 
legras  pervigil  m  orntioiu' iraiis  ger.-i .  Quiv  qiiidcm 
iia  disiriciio  vilce  urclioris  p  imo  ex  nece.siia  e 
emendanda'.  suw  pravi(«/is  (.fco.ein/;  sed   procedenle 

(ft)  Viii.  Maliil,,  Act.  SS.  liened.,i:vc.  ii  ,  parl.  ii,  p. 
l'iT;ior.  LXXXVlSl. 


tempore  necccsilaUm  vi  consueludinem  verterat,  et 
caMera  quae  Brda  fuse  commemorat  in  lib.  iv  cap.  25, 
ubi  Adamiianus  Ehha;  ab'iaiissa!  inrendium  sui  mo- 
nasterii  praedixisse  perliibetur.  Ca  e  ergo  cou- 
fmidas  istiim  Adamnaiium  mouachuin  Culuiliensem 
(iitj;iin  crrntuin  a  muliis  esl)  cuiii  Adaiiiiiano  ahb;ile 
Hiieiisi.decujus  liiciibralionihusquiilaiii  observamla. 

6.  Ailaiiinaiius  abhas,  piKler  Vilam  saiicii  Co- 
lumba:  alibalis,  quain  iii  Ircs  lihros  (lige«sil,  scrip^it 
de  Locis  sanctis  librum  tegentibus  inullis  utiiissimum, 
ail  lieda  iii  lib.  v  caj).  16,  cvjis  audor  erat  doceido 
ac  dicliindj  (•ttlliarum  episcopus  Arculius,  qui  tocnrum 
gralia  snnctcrum  venernt  Uierosotymam.  yuis  fuer.t 
ArcuHiis  ille,  quisve  Petius  ejiis  socius  ac  diix  ili- 
iieris,  intoiiijiprliim.  T.intum  scimiis  Arciilfum  epi- 
scopttm  (•alluin  lui'se ;  Pclrum  eremitam  e  Durgundii 
Orlutn.  A.tamnimi  libriim,  id  esi  opiisi  u'uin  de  Locis 
sintlis,  iii  tres  lihrns  disiiiiclum,  diidum  perqiiisivi, 
ac  ifperi  laiidaiii  iii  ms.  CodiceC^orlieiensi,  se  l  ir.uti- 
liiii!  ac  imiiirfcclum.  Kevolvtnlo  lonium  !  Biblio- 
tliec.T  iiovie  Labbe  ina;,  inciliineum  lociim  iibi  Lab- 
beusiinlicat,  ex  sch  dis  Siriuoiidi.exsiarelibros  i  los 
manu  destriptos  iii  hiiiliiitlieca  Vniicaii;i.  Scripsi  en 
de  re  ad  noslrum  Aiilonium  Durlianum  auiicoiu  et 
popularem  meum,  qiii  ivs  congregaiioiiis  nuslrc  iii 
curia  Runiana  procural.  Libiiavii  il!c  hibliuihecani 
Vaiicanam,  iiivenit  apogiaphum  diu  desideiaium,  et 
Codieis  Corbeicnsis  lacuiias  el  hialus  su|iplevit ; 
moimitque  iiisiiper  Adamnani  op';scu!uiii  de  Locis 
saiiitis  iii  biblintheca  iJarherina  reieiiri  editum  In- 
gol-iadii  aniio  1619,  opera  et  sluJio  Jacobi  Grelseri 
theologi  ac  presbyteri  Societaiis  Jesii.  hjus  ('(liiioiiis 
excmpliim  tainleni  a  V.  C.  K;iiinuiido  Formiinino 
doclore  Sorhoiiico  accei'i  cura  ac  provi.leiilia  V.  C. 
Anioiiii  Vioiiis  HBrova'lii,  qui  liiieiaiorum  stiidii» 
iiivigilare  uoii  cessal.  At  qiiia  i^liiis  ediiionis  exem- 
pla  in  liis  parlibus  adeo  rara  sunl,  iit  vix  ciiiqnaiu 
noia  esspt  h:i;c  editio,  e  re  li!t'raiia  esse  existima- 
runt  viri  eruditi,  si  islos  Adaiiinaiii  lilirns  recuilerC'- 
miis.  (Juot  et  locus  suasit,  ei  Adamnani  inemorla, 
his  libris  illustrior  futura  Gr.  tscrus  e  regi  me  lextus 
Adamnani  opposuerat  texiuui  Kcd;c,  qiii  librum  da 
Locii  saiictis  ex  .\ilamnaiii  scripl  oiiecollegerat.  No- 
his  sat  vi^um  cst  solum  redJcre  Alamnanum  cuin 
figuris  quaiuor,  quarui)  quarta  dcesl  apul  Grelse- 
ruui,  alia;  iin|)crfccl;c  siint.  Raliis  esl  lihroruiii  nu- 
meius  in  exemplarihus,  sed  noii  series  capiliiloriini, 
qua;  variai  apud  Greist;rum  et  in  Codicibus  V.iiicjn(> 
et  Corbeiensi. 

7.  Adanmani  liliris  subjiciendum  visum  est  liino- 
laiiiim  ciijusdam  Frami  in  loca  sancla  (a),  laclnin 
sseculo  IX  jam  iiiclinante,  pouliliealu  scilicel  INicolai 
priiui.  Eo  iii  liinerario  fii  meuiio  ignis  illius  qiii  qiio  ■ 
taiinis  in  sabbato  sancto  lampadas  sepulcri  Uouiinici 
coelitus  acceudebat :  qua  de  re  nulla  inenlio  iii  libris 
A.lamiiani,  frequens  tamen  apuJ  historicos  qui  de 
bello  Hierosolymitano  poslea  scripserunt,  tametsi 
niillum  qui  ejus  rei  memineril  legi  auclorem  hoc 
Anonymo  antimiiorem.  Id  inler  cimsueta  miraciila 
cominemoravit  V.  C.  Carolus  Fresnius  Cangii  domi- 
nus  in  Noiis  ad  Annam  Comneuam,  pag.  389,  asti- 
piilaniibus  iii  priinis  Kodulfo  Glabro  in  lib.  iv  cap.  6, 
Wilielmo  .Malmesburiensi  in  lib.  iv  de  Kegibus  An- 
glorum  cap.  2  dunbus  in  locis,  seclione  35  et  4-s, 
Chronico  .\iidreusi  in  lomo  IX  Spicilegii,  pag.  465, 
Chionico  monaslerii  de  Fontaiiis  cap.  i,  in  tumo  X 
Spicilegii :  quns  hicos  idem  vir  humanissimus  mihi 
indicavit.  Willelmi  Malmesburicnsis  locas  primus 
ascribenJus  bic  est,  quo  disciraus  auctorem  poste- 
rioris  liinerarii  esse  BernarJum  moiiachum  Fran- 
ciim,  eumqiie  in  loca  sancta  profeclum  anno  870- 
Sic  enim  habei  Willelmus  tie  Hierosnlymis  agei'S : 
<  Ibi  decciiii  opere  compacla  ecclcsia  sancti  Sepulcri 
cap:ix,  a  Con^lanlino  M.igiio  a;di'  caia,  niillam  uo- 
quam  ab  iiiiniicis  lidci  lulit  injuriam,  metii  (sicul 
conjicio  )  pro  igne  ctplesli  pcrciilsis,  qni  qnotaniiis 
.Si3.  E-  n. 


■J79  SANCTI  ADAMANI  ABUATIS  "80 

iii  vigilia  1'aschae  serenus  inftilgel.  Qiiod  iniracuium  .  pensas  c(iMip««aral.  •  Ki  infra  :  «  Veiuiniaineii  quia 

«luanilo  cflcperil,  vel  &i  anle  leinpora  Saracenoruin  *  Bernardus  Th.Midosii  luiic  palnarclia)  iioinen  i.on  la- 

lucril,   niillius  hisloria;  cogiiilinne  disceriiiliir.  Legi  cel,  ipsa  ine  iiionel  occasio,  ul  oiniiia  palrinrchariiRi 

cpo  iii  scriplo  Bernardi  inonachi  qiiod  abhinc  aiinis  noniin;i  piopoiiaiii.  i  lla-c  oiniiia  conveiiiuiil  iii  pos- 

ducenlis  nuimiuafiiiila,  id  islaniK.  l,,caiiialionis  oc-  lerii'8   lliner.iriiiiii,   cojus  proinde  Bernanlnin   nio- 

Uiigeiilesiiiiosepluag  sinio  idein  Hierosolyinam  pro-  nachuin  ancloreiii  cerlo  iironuniiare  iion  vi-reor,  la- 

feclus.  ignein  illuin  videril,  liospilaliisi|uo  fueril  in  nielsi   iionieii  deesl   in  Codice  UtiniKiano  qiio  usus 

xenodocliio  quod  idem   gloriosus   Caioliis   Magnus  suin.  Qiiis  vero  fuerii  U  riiardus  ille.fors^ii  alii|uaiidiT 

conslrui  jusseral,   ubi  el  biblioihotain  ingenlis  e»-  assequi  licebii.  Jain  Ailaiiiuai.i  libio»  videauius. 


SANGTI  ADAMNANI 

ABBATIS  UUENSIS 

DE  LOCIS  SANCTIS 

E\    I^EIATIONC   ARCULFI    EPISCCPI   GALtl 

LIBRI  TRES. 

(E\  msa.  codJ.  Val.  el  Corb.  el  pdit.  Grelserl,  apud  Mabill.  Acl  SS.  Ben.  saec.  m.J 

InnonrnicPalris,  et  Filii,  etSpirilus  sancll,  texere  B  (nibi  Adaninano  hxc  universa  qax  infra  exarantia 
librun»  ile  locis  iiicipio  sanctis.  Arculfus  sanclus  epi-  suiit  experinienla  diligeniiu^  perscruianli,  el  primo 
scopus,  geiiie  G.illus,  diversoriiin  loiige  renioioruin  in  tabulas  desciibenli,  lidclii  t  indubilahilinarralione 
peritus  tocorum,  verax  indes  et  satis  idiiieu»,  in  diciavii,  qux  iiunc  in  uieoibranii  brevi  texlu  scri- 
Uierosolyniiiana  civiiale  per  menses  novein  hospila-  buotur. 
lus,   el   locis  quotidianis  visitatioiiibtis  peragralis, 

LIBER  PRIMUS. 


CAPUT  PRl.MUM.                              C  dirigiiur,  quDe  prterupta  rupe  orienlalcin  respicit 

De  siiu  Uierusalem.  plagam,  nullas  habere  porias  comprobalur. 

De  silii  llierusalem  iiunc  quiedam  scribenda  sunt  Sed  et  hoc  eiiam  non  esse  prneiereundum  videtur 

panr.')  e.\  liis  qii.i;    initii   sanctus  diclavil  Arculfus ;  quod  nobis    sanctus   Arculfus  de    hujus  civitatis  in 

ca  vero  qiiui  in   atioruin  libris  de  ejusdem  civitalis  Chrislo  honorificeniia  pnelalus  narrav.t,  inquiens  : 

posilione  reperiunlur  a  nobis  proetermilienda    sunt.  Divcrsarum  genliuin  undique  prope  innuinera  niul- 

In    cujiis    inngno   niurorum    aii  bilu  idem   Arculfus  liiiido  xv  die  mensis  Septeinbris  aiiniversario  niore 

Lxxxiv  iiuiiipravii  turres  et  portas  bis  lernas,  qua-  in  Hierosolymisconveniresoleiad  ci  mmerciamutuis 

ruin  per  circuitum  civitaiis  ordo  sic  ponilur.  I.  Purla  \Al.,  uioiuis]  venditionibuselemptionibusperagenda. 

David  ad  occidentalem  partem  montis  Sion    prima  Unde  lieri  necesse  est  ut   per  atiquut  dies  in  eadem 

□uineratur.  2.  Porla  villx  Fulton  s.  3.  Porla  S.  Sle-  bospita  civitalo  diversoruiu  hospitentur  turbx  popu- 

phani.  i-  Porta  Benjaniin.  5.  Poriuta,  hoc  est  par-  loruin,  qiiorum  plurima  camelorum  et  equorum  asi- 

vuta  porta  ab  hac  per  gradus  [4/.,  gradosj  ad  valteni  norumque  numerosiias  inuloruni,  necnon  et   bouni 

Josaphat  dcscendilur.  U.  Porla  Tccuilis.  [.4/.  ,   bovuni]    nia<cutoruin    di>ersarum    veclorum 

llic  ilaqueordoper  earuindem  porlarum  et  lurriuni  reruin,  per  iltas  politanas  ptateas  sierconini  abonii- 

inti-rcapcdines  a   portu   David  supra  memorata    per  D  nationes  propriorum  passiin  slernit  :  quornni  nidor 

circiiitiini,   ^eplenirinnem  versiis  exinde  ad   orieii-  non  inediucriler  civibus  invehii  inolesiiam,  quo;  el 

tcin   dirigitiir.   Scd  quanilibel  sex  purlo:    in  muris  antbnlandi   iiiipedilionein    pr;ebeni.    Miruni    diclu ! 

nuiiierentur,    celebrioros  laiiieii    ex   eis  pnriaruin  posl  diem  supra  nieinoraluin  reces^iuni'»  cuiii  diver- 

inlroiius  frequcntanlur,  unus  ab  occidentati,  atier  a  sis  turniaruin  juiuenlis,  nocle  subsequenir,  immrnsa 

(cpientrionali,  lerlius  ab  orienlali  parle.  pluviaruni  copia  de  nubibus  eOusa  super  eamdeml| 

Ca  vero  pars  iiiiirorura  cum    inierpositis  Inrrlbus  descendil  civitatem  :  qu:e  loias  abstergeiis  «bonilna- 

<|iKC   a  supra   descripla  David   porta    per  aqiiiloiiale  bilcs  dc  ptateis  sonles,  ablulaiii  ab  ininiundilii>  ficil 

nioiiiis  Siiin  siipcrciliiiin,  quod  a  ineridie  superenii-  cain.    ^'ain   llieio^olYiniianiis    ipse  siius   a   super- 

liel  civilali,  iisqiie  ad   eaiii  ejiisdeni  nionlis  Iroiitein  cilio  aquilonali  niuntii  Sion    iiu'ipien«,  ila  e>l  molli 


J 


m 


DE  LOCIS  SANCTIS  LIB.  !. 


78« 


»  conilitore  Dco  disposilus  declivto  usquc  ad   liiimi-  A  n<us  rotundum  inest  m  una  eaJenique  pelr.t  excisHin 


liora  aquiloiialiuni  orienlaliuinque  niurorum  loca, 
ut  illa  pliivialis  exulieraniia  oiillo  modo  in  platcis, 
staenantium  aquarum  in  similiiiidinem,  supersederc 
possit,  sed  inslar  lluviurum  de  superioribus  ad  in- 
fcriora  decurrit.  Qu«  scilicet  cuL-lesiitim  aqiiarum 
iiiundatio  per  oricnlales  iiiieifluens  [Al.,  iiifluens] 
portas,  et  oinnia  secuni  stercoralia  auferens  abomina- 
inenta,  valleiii  Josaphat  intrans,  lorrentem  Cedron 
auget ;  ct  post  lalem  Hierosolyniiianain  baptizatio- 
neiii  continuaiim  eadem  fluiniiialis  exubcratio  cessat. 
Hinc  ergo  non  negligenter  adnotaiidum  est  quanti 
vel  qualis  Iioiioris  luec  electa  ei  pra;dicabilis  civitas 
in  coiisp^xlu-  selerni  Genitoris  habeatur,  qui  eam 
soi'di'lataiti   diutius   remanere  non  patitur,   sed   ob 


legorium  [A<.,  tegurium],  in  quo  possunt  ter  teriii 
homines  stantes  orare,  et  a  vertice  alicujus  non  brevis 
staturoe  stanlis  hoiiiinis  usque  ad  illias  domuncnl£ 
camaram  [Al.,  cameram]  pes  et  semipes  mensura  ii» 
altum  exteiiditur  Hujus  tegorioli  inlroitusad  orieii- 
tem  respicil :  quod  totum  extrinseciis  electo  tegitiir 
marmore,  cujus  exlerius  sumnium  ciilmen  auro  orna- 
tum,  auream  nom  parvam  suslentat  crucem.  In  hu- 
jus  tegorii  aquilonali  parte  sepulcrum  Doinini  in  ea- 
dem  pelra  iiiterius  excisum  habetur  ;  sed  ejusdem 
tegnrii  pavimcntum  hiiinilius  est  loco  sepulcri.  Nam 
a  pavimento  ejus  usque  adsepulcri  niarginem  lateris 
quasi  trium  meiisura  altitiidiiiis  palmornm  "  haberi 
dignosciiur.  Sic  mihi  Arculfus,  qiii  s;cpe  sepulcruiii 


ejus  IJiiigeiiiti  lionorific^^nliani  citius  eam  einuiidat,  B  Domiiii  freqneiitabat,  indiibitanter  emensus  proiiun- 


quae  iiitra  iiiuroruin  ejus  ambiiuiii  sanctse  crueis  el 
resurrectionis  ii^ius  loca  habet  honorifica. 

Cxleium  in  illo  famoso  [Al.,  forinoso]  loco,  ubi 
quoiidam  teinpluin  magnilice  construciiim  luerai,  in 
\icinia  niuri  ab  orienle  locatum,  niinc  Saraceni 
qu3dran,.;ulaiii  orationis  domum,  quain  subrectis  ta- 
bulis  ei  inagiiis  Irabibus  super  quasdam  ruiBaruin 
reliqiiias  construeiites  vili  fabricaii  sunt  opere,  ipsi 
freqiieiitant  :  quie  utique  Domiis  tria  hominum  millla 
siiiiul  (ulfertur)  capere  potesl. 

Arculfus  ilaqiie  de  ipsiuscivilatis  habitaculis  a  no- 
bis  interrogatus  respondeiis  ail :  Memini  nie  et  vi- 
disse  ei  frequeiitasse  niulta  civilaiis  ejusdem  a;;lili- 
ci»,  pluriinasi|ue  domos  grandes  lapideas  per  loinin 


tiavit.  Hoc  in  loco  proprietas  sive  discrepaniia  no- 
minum  nntanda  iiiter  monuinenlum  et  iepulcruin. 
N»m  illud  srcpe  supra  notaium  rotundum  tegoriuiB. 
alio  nomine  evangelislie  monumentum  vocant ;  ad 
cujus  ustium  advolutiim  et  ab  ejus  osiio  rpvoliitam 
l^pidem  resurgente  Domino  pronuntiant.  Sepulcruin 
vero  proprie  diciiur  ille  locus  in  tegorio,  hoc  esl  iii 
aquilonali  parte  moniiineiiti,  in  quo  Dominii  um  cor- 
pus  linteaminibus  involutuin  coiKliluni  quievit:  cu- 
juslongituJiiiem  Arculius  in  scptein  pedum  inonsura 
propria  inensus  est  maitu.  Quod  viJelicel  sepul- 
cruni  non  (ut  quidam  falso  opinantur)  diiplex  est,  el 
quamdain  de  ipsa  niaceriula  petram  liabeiis  excisam, 
duo  crura  et  femora,  duo  inlercedentem  el  separau- 


magnain  civilalem  iiiira  moenia  circtiiiidata,  inira  fa-  ^  tciii,  sed  totiira  simplex  a  vertice  usque  ad  plantas, 

lectum  [A/.,latum]unius  hominiscapaCv>m  siiperdor- 

sum  jacentis  praibens  \Al.  add.  s-patiuni]  in  niodimi 

spelunca;,  introitum   a  latere  habens  ad  auslralem 

partem  nionumeiiti  e  regione  respicienlem,  culmen- 

que  humilc  desuper  eniinens  fabrefactum  :  in  quo 

uiique  sepulcro  duodeme  lainpades  juxta  nun^ernm 

XII  sanctorum  apostolorum  semper  die  ac  nocte  ar- 

deiites  lucent,  ex  qiiibus  quatuor  in  imo  illius  leeluli 

sepiilcralis  loco  inferius  positie,  aliae  vero  bis  qua- 

ternales  super  marginem  ejus  superius  collocat.ii  ad 

laius  dexterum,  oleo  nulrieiite  prselulgenl. 

C.VPUT  III. 

De  ipsiu$  sepulcri  figura  el  ejus  legurioU. 

Sed  et  hoc  noianduin  esse  videtur  quod  inau«o- 


bricatas  arte,  sxpius  coiisiderasse.  Qu:e  oniiiia  nunc 
a  nobis  suiit  praelerniittenJa,  ui  aistimo,  exceptis 
eorum  xdificiorum  structuris  quo;  in  locis  sancU::, 
crucis  videlicet  et  resurrectioiiis,  niiiitice  fabricata 
sunt. 

CAPUT  H. 

De  eccUsiii  rotuiidce  (ormulal  su;  er  sef)ulcrum 

wdificalu. 

De  'jiiibus  diligenlius  sanctum  iiiterrogavimus  Ar- 
cullum  pra;cipue  de  sepulcro  Doinini  et  ecclesia 
super  illud  consiructa,  cujiis  inihi  fonnam  in  tabula 
cerata  ipse  depiiiNil.  Quae  utiqiie  valJe  grandis  ec- 
clesia  tota  lapidsa  iniia  roiumlilate  ex  omni  parte 
collocata,  a  fundaineiitis  in  tiibus  consurgens  paric 


tibus,  inter  ununiquemque  parietein  el  alteruin  latus  ^  leum  [  A(.,  magisoleuin  ]  Salvatoris,  hoc  est  sa;; 


[A/.,  latum]  habens  spaiium  via: ;  Iria  quoque  alia 
ria  in  tribus  locis  parietis  inedii  artilice  fabricati.^ 
Hanc  rotundam  et  sunimam  ecclesiam  supra  inemo- 
rata  babentem  allaria,  unumaJ  nieriJicm  respiciens, 
allerum  ad  aquilonem,  lertium  ad  occasuin  versus, 
XII  mira  magnitudinis  lapide;)?  sustentant  columiue. 
Hsec  bis  quatemales  porias  babet,  hoc  e-t  quatuor 
introitus  per  tres  e  regioiie  interieclis  viaruin  spa- 
tiis  stabilitos  pariele= :  ex  quihiisqualuor  exitus  ad 
Vulturnum  speciaiit,  qui  et  Calcias  dicitiir  venlus  ; 
alii  vero  quatuor  ad  Eurum  [.4/.,  occasunij  respi- 
ciuiil.  la  meJio  spatio  bujus  interioris  rolunda:  do- 

'  Al.,  qnnsi  memmixa  pollice  usque  iid  auriculam,  altitudinis  triuni  patmoru:n 


le 
supra  incmoralum  tegoriuin,  spelaeuin  sive  spelunca 
recte  vucitari  possit,  dequo  videlicei,  Domino  Jesu- 
Chrislo  iii  ea  sepulto,  prophcta  valiciiiatur  dicens  : 
Hic  liabitavil  in  excelsa  speiunca  petros  foitissinia 
[ha.  xxxiii).  El  paulo  posl  de  ipsius  Domini  resur- 
rectione  ad  apostolos  tetificandos  subinfertur : 
liegem  cUm  gloria  videbiiis.  Supradicta;  igilur  eccle- 
si:c  foriiiulam  cu.m  rolundo  tegoriolo.in  medio  ejin 
collocalo,  in  cujus  aquilouali  parieDoininiciimhahe- 
lur  sepulcrum,  siibjecta  declarat  pictiira  (pag.  seq.), 
nccnon  cl  triuin  aliaruin  ligurns  ecclesiaruiu ,  iio 
quibus  inferius  iiilimabilur. 


985 


SANCII  ADAMAM  ABOAIIS 


784 


_jj=flooa[> 


A  Trgurium  rolundum. 

li  Sepulcniin  Domini. 

C  Alt.iria  dualia. 

D  Allaria. 

K  E^clesia. 

r  Gi)l)(oiliaiia  ecclesia. 

G  In  liico  aliaris  Abraham. 


A  H    In  quo  loco  crux  Doininica  cum  biiiis  latronum 
cruclbus  sub  terra  rep^rta  Cbt. 

I  Mensa  lignea. 

K    Plateola,  in  qua  die  au  nocle  lampades  ardenU 
I.    Sanctx  Marix  ecclevia. 
M    Consianiiniaiia  basilica,  hnc  est  martyriura. 
N    Exedra  cuin  calice  Duniini. 


In  eadem  vcro  ecclesia  quxdam  habetur  in  pelra 
excisa  spelunca  inn-a  locum  Dominicae  crucis,  ubi 
super  altare  pro  quorumdam  bonoratnrum  anima- 
Iiu3  sac  ificium  offerlur  :  quorum  corpora  interim  in 
platea  jaceniia  ponuntur  antc  janiiam  ejiisdem  Gol- 
gotbanx  ecclesif,  usqiieqiio  riniantur  illa  pro  ipsis 
defunctis  sacrosai.cta  mysleria.  iias  itaque  quater- 
iiallum  liguras  ecclesiariim  juxta  exemplar 'quod 
iiiihi  (ul  siiperius  dictuin  est)  Arculfus  in  paginola 
ligiiravil  cerata,  depinximus,  non  quod  possit  earum 
fcimililudo  formari  in  pictura ;  sed  ut  Dominicum 
inonumentum,  licet  tali  vili  (igurationc,  in  medie- 
taie  rotundx  ecclesix  constitutum  monstretur, 
aut  qux  liuic  propior  ecclesia  vel  qu»  eminiis  po- 
sita  declareiur. 

CAPUT  IV. 
De  ipto  lap'de  qui  ad  Oflium  monunwiiti  advolulu$  eit. 

Sed  inier  bxc  de  illosupra  memorato  lapide,  qui 
ad  ostium  monumenti  Dnminici  post  ipsius  Domini 
(epultioncm  crucilixi  multis  tradentibus  viris  advo- 
lutiis  est,  breviter  intimandum  esse  videtur  :  quem 
Arcuirus  intercisum  et  induas  divisum  partes  referl, 
ciijus  pars  rainor  ferramentis  dolata  est,  etqnadra- 
tuiii  aliare  in  rotunda  suprascripta  ecclesia  ante 
osiijiii  s:upe  illius  memorati  tegorii,  hoc  est  Domi- 
iiici  inoiiumenti  stans,  constitutum  cernitur  :  niajor 
vero  illing  lapidis  pars  xque  circumdolata  esl,  et  in 
orientali  ejusdem  ecclrsix  Inco  qnndrangiilura  aliud 
»'t:)rn  sub  linleaininibus  stabiliium  cxsiat. 

Te  illius  rrgn  pctrx  coluribiis,  in  qua  illud  fxpe 


B  dictum  tegorium  dolatorum  ferram«Dtis  interiusc.tva- 
tum  Domiiiicumque  sepulcrum  in  aquilofiali  loco 
ipsius  babens  de  una  e^idcmque  petra  excisuin  qiia 
et  nionumentum,  hoc  est  ipsum  tegoriuin,  Arculfii« 
a  me  interrogatus  dixit :  lllud  Domiiiici  mnnumenli 
legorium  nullo  intrinsecus  ornaiu  tectum  usque  ho- 
die  per  totam  ejus  cavaiuram  ferrameutorum  osten- 
dit  vestigia,  quibus  dolatores  sive  excisores  in  eodeni 
usi  sunt  opere  :  color  vero  illius  ejusdem  petrx  mo- 
numenti  et  sepulcri  non  unus,  sed  duo  permi-ti  vi- 
dentur,  ruber  uiique  el  albus,  unde  et  bicolor  ea- 
dem  osienditur  petra.  Sed  de  his  ista  sufficiant. 
CAPUT  V. 

Q,  De  eccle$ia  B.  Marim  semper  virg'ni$  ,  qug  rolundct 
eccienice  cohaeret, 

Cxterum  de  sanctorum  siructuris,  locoruin  lauca 
addenda  sunt  aliqua.  Illi  rotundx  eccJesix  supra 
sxpius  raemoratx,  qux  et  Anastasis,  hoc  est  resur- 
rectio  vocitatur,  qux  in  loco  Dnminicx  resurreciift- 
nis  fabricata  est:  a  di-xtera  coha-rei  parte  >ancla 
Harix  matris  Doniini  quadrangulata  ecclesia. 

CAPllT  VI. 
De  itla  etele>iaquce  inCttharice loco eon$iTuelu  «•'. 

Alia  vero  pergrahdis  ecclesia  orlentein  versus  ia 
illo  fabrirata  esl  loco  qui  ilcbraice  Golgniha  vociia- 
tiir  :  rujus  in  «nperioribiis  grandis  qu:vdani  »rea 
D  cnm  lampadibui  rol:i  in  ruiiibus  pendei,  infn  quam 
magiia  argentea  crut  inlixa  slatula  est  eodeni  ia 
lorn  ubi  quondam  li);iifa  rrux ,  in  qiia  passiM  eM 
huinani  generis  Salvalor,  inflxi  sietii. 


{ 


785 


CAPUT  VH. 

De  baMica  Consianiini  vicina  supradict<e. 
Uuic  ecc'esiai  in  loco  Calvari»  qundrangulala  fa- 
bricatx  structura,  lapitlea  illa  vlcina  orienlali  in 
parte  colsaM-el  basilica,  niagno  cultu  a  rege  Conslan- 
tino  conslrucla ,  qiiae  ei  Martyrium  [AL,  Mona- 
•teriuni^  appellalur,  in  ( o  (ut  ferlur)  fabricatum  loc» 
tibi  crnx  Doniini  cuni  aliis  lalronum  binis  crucibus 
sub  terra  abscondiia,  post  ducentorum  xxxiii  anno- 
rum  cycloj,  ipso  Domino  donante,  reperta  est.  Inter 
nas  ilaqae  duales  ecclesias  ille  famosus  occurrit 
locus  in  quo  Abraham  patriaich:)  allare  composuit, 
jiiper  illud  imponens  lignoruin  struem  ;  et  ul  liiaac 
immolaret  filiumsuiim,  evaginatumarripuitgladiura: 
obi  nunc  niensa  habelur  ligne  i  non  parva  ,   super 


DE  LOCIS  SANCTIS  Ll».  I,  78« 

A  pulus.  Plurimorum  nanique  lestimonio  liJeiiuiii 
ilierosoymitanorum  civiuin  hanc  proiiuntiaiionem 
sanctus  Arculfus  didlcit,  qui  sic  ipso  inlenlius  a;i- 
dienle  faepius  pronuntiarunl  dicentes :  >n!e  annos 
ferme  ternos  sacrosanclum  linteoluin,  quod  quiila.ii 
satis  idoneus  credulus  Judxus  statim  posl  ejus  le- 
surrectionem  de  sepircro  Doinini  furalus ,  iniiltis 
diebus  apud  le  occultavit;  ipso  donaiite  Domiuo 
post  niultorum  circulos  annorum  repertum,  in  no- 
tiiinm  totius  populi  venii.  llle  igiiur  felix  et  lldelis 
fur  iilud  Dominicum  sudariuin  quod  in  primis  furiiiii 
abstulit,  in  extremis  consiitulus  duobus  fitiis  maiii- 
festans  accer^itis  detulil,  dicens  :  0  lilii  mei,  rune 
oplio  vobis  datur.  Dicat  ergo  quivis  e  Tobis  duobus 
quid  poiius  optare  desiderai,  ut  etego  inilubitanter 


quam   pauperum    eleemosjnre  a  populo  otferunlur.  B  scire  possini  quisex  vobis  eril,  cui  juxla  pnipriain 

Sed  et  hxc  milii  diligenlius  interniganli  santtiis  ad- 

dit  Arculfus  inquiens  :  IiiIit  Anastasim,  hoc  est  illam 

sxpe  supra  meinoralaiii  rutundam  ecclesiam  et  ba- 

silicam   Const'niini,   quxdam  patel  plateola  usque 

ad  ecclesiam  Golgothanain,  in  qua  videlicel  |ilateola 

(lie  ac  nocte  semper  lampades  arilent. 

CAPtT  VIII. 
Dealia  excdra  inlra  ecclesiam  Calvarice. 
Inter  ilbin  qiiuq  c  GolgoUianam  basilicam  et 
Maiiyriuro  quxdam  iiie-l  exedra,  in  qiia  esi  calix 
Domini,  qiiem  a  se  benedictum  propria  inanu  in 
cflenii  pridie  quam  pnteretur,  ipse  conviva  dpostolis 
tradidit  convivantibus  :  qui  argonteus  calix  sixtarii 
Gallici  mensuraui  babens,  duasque  ansulas  in  se  ex 


optionem  ,  aut  omnem  substautiam  iiteam  quaui 
habeo,  commendare  debeam;  aut  hoc  solnmmodo 
Domiiii  sacrum  sudarium.  Quibus  auilitis  ex  ore  patris 
verbis,  unus  qui  genitoris  divitias  accipere  cupiebat 
universa^,  suscipit  eas  a  patre,  jiixia  promis^ionem 
a  palre  cominendataj.  Miruin  diclii !  ex  iila  die  on:- 
nes  ejus  divitiie  el  patrimonium  omiie,  pnipltr 
quod  sudiiriuin  Doinini  vendidit ,  decre.-cere  cic- 
pil;  et  uiiiversa  qujchabuit,  diversis  ca^ibus  perditn 
ad  niliiium  red  cla  sunt.  Aller  vero  supradicli  furis 
Glius  beatus,  qni  sudarium  I  omini  oninibus  prxiulit 
patrimoniis;  ex  qua  die  illud  de  niorieniis  manu  ac- 
ccpit  genitoris,  magis  ac  inagis  donanie  Deo,  terre- 
n  s  etiam  opibos  esl  dilatiis,  nec  frandatus  coelestibus. 


ulraque  parte  alTinsecus  conliiiens  composilas.  In  C  Et  ila  hoc  Dominicum  sudarium  palrcs  filiis  de  ijui 


quo  utique  calice  illa  inest  spongia,  quam  accto  ple- 
nam  liyssopo  circumponeiiies  Doininum  cruciligen- 
les  obtulerunt  ori  ejns.  De  hoceodem  calice  (utfiT- 
tur)  Domiiius  post  resurrectionem  cum  aposlolis 
convivans  bibit.  Quem  sanctus  Arculfus  viilit,  el 
perillius  scriniuli ,  ubi  recondilus  habetur,  oper- 
culi  foramen  pertusi  [Al.,  porloratij  maiiu  tetigit 
propria  osculatiis  [AL,  et  osculatus  estj.  Quem  vide- 
licel  calicem  universus  civitalis  populus  cum  in- 
genti  v«neralione  frequeniat. 

CAPUT  IX. 
De  lancea  mililis  q-ta  laius  Domini  ipte  pupugit. 
Ilem  ArculfdS  nihilominus  el  illam  conspexit 
lanceam  militis,  qua  laius  Doraini  in  crucependen- 
tis  ipse  percusserat.  Hxc  eadem  lancea  in  porticu 
illius  Conslantiiii  basilicx  inserta  habetur  in  criice 
ligiiea,  ciijus  histile  [.4i.,  hassalej  in  duas  inierci- 
sum  esl  partes :  quam  similiter  tota  llierosolymi- 
tana  frequentans  osculatur  et  veneratur  civitas. 

CAPUT  X. 

De  sudario  illo  quo  Domini  capul  sepuUi  contectum  ett. 

De  illo  quoque  sacrosancto  sudario ,  quod  in  se- 
pulcro  snper  caput  ipsius  fiierat  positum,  sancti  Ar- 
culli  relatione  eognovimu^,  qui  illud  propriis  con- 
spexit  obtutibus,  hanc  quani  nunc  craxamiis  [Al., 
caraxamns,  id  est  esaramusj  narrationem ,  quam 
totus  Hierosolyiuitanus  veram  esse  protcsljlur  po- 


D 


dem  ter  beati  hominis  progeniesali,  qnasi  li-.credita- 
riii  jure  lidelrs  iiJelibus,  secunduni  eorum  proS'p!3 
sirieni,  tideliler  usque  ad  quinLam  ciimmcn>labant 
gMieraiioiieni.  Sed  post  qulnlx  tempore  geiicratio- 
nisannnruin  multis  processibus  Iransactis ,  ejiislciii 
cognalionis  dKficiei.tibus  hxreditariis  fidelibus,  S3- 
cruMi  linteum  iii  ni.iiius  aliquorum  inlidelium  devenit 
Judxorum  :  qui  et  ipsi,  quanilibet  iiidigni  tali  mu- 
neiv,  tamen  illud  hmiorifice  amplexi,  divina  donante 
largitione,  nimis  diversis  locnpletati  opibus  divites 
ficii  suni.  Juilaei  vero  credenies,  orla  in  populo  de 
suJiirio  Diimini  ceria  narratione,  ceeperunt  cum  iii- 
fidelibus  J  .de  s  de  sacro  illo  linteamine  forlilcT  coii- 
tendere,  lolis  viribus  illud  appetentes  in  manos  ac- 
cipere.  Quae  subnixa  conlentio  Hierosolymitanam 
plebem  in  du^s  diremit  partes,  boc  est  fideles  ct 
crediilos  cnntra  infideles  et  incredulos.  Unde  et  Sa- 
rarenorum  rex ,  nomine  Navias  [AL  ,  MajuviasJ, 
ab  utrisque  inl  rpellatus  partibus,  ad  eos  incredulou 
Juiiaeos.qiii  sudarium  Domini  periinaciter  retine- 
bant ,  *  inter  utrosque  dijudicans  dixit  :  Sacruni 
qiiod  habetis  linteolum  dale  in  niea  raanu.  Qui  re- 
gis  verbo  obtemperantes ,  illud  de  scrinio  proferen- 
tes,  regnatnris  in  sinu  dppoiiunt;  guodcummagna 
reverenti:)  suscipiens  rex,  in  pl.ilea  coram  oinni 
popiilo  roguin  fieri  jiissit,  Quo  niiuia  iiifl/iraraatlone 
ard  ntc,  surgens  ipse  el  ad  ipsum  accedens  rogqm, 


*Grets.addit  :  praaenlibus  Chriuianit  Judait. 


T87 


S.VNCTI  ADAMANI  AbBATIS 


788 


devaU  voce  ad   ulrasque  diseordes  dixil  paries  :  A  »1  parle  circuiuru^a  pcrluslral,  llierosolymam  nrbis 


Nunc  Cbrislus  mundi  Salvalor  passus  pro  humano 
genere,  qui  hoc  quod  nunc  iu  siim  conlcneo  suda- 
riiiin,  in  sepulcru  suo  soper  ca|iul  habuil  posiiuni, 
inier  vos  de  hoc  eoilom  linteo  conicndentcs  per 
flainmain  juilicet  igiiis ,  ut  sciaiuus  ciii  parli  horunt 
diium  exerciliiuiu  conluuiiosorum  hoc  lale  doiiuni 
coiidonaru  digneiur.  El  hxc  dicciis,  sacruin  Duniini 
sudariuna  pnijecit  in  llaninias,  qiiod  nullo  modo 
ignis  langere  poluit,  sed  inl:-gruiu  et '  incoluine 
de  rogo  siirgens,  quasi  avis  cxpansis  alis  cospit  in 
sublimc  volarc,  ei  ulrasqiie  dissidenics  conlra  se  po- 
puli  panes  et  quasi  in  prociuctu  be.lli  con.^icrtas  se- 
denles  acies  de  suimais  piospiciens  duas,  in  vacuo 
aere  per  aliquorum  iiilervallum  momenloruni  eir- 
cuiiivolai.s ,  proinde  paulalim  dcscendeiis  .    Deo  gu-  B  pars  siib  lapideo  tabulalo  mirabili  roluiida  slructiira 


in  niedio  lerrtc  siiani  cbse  prolestatur.  Unde  et  Psal- 
niograpbus  proptcr  saiicla  pas&iunis  el  resurrectio- 
uis  luca,  quac  iiiira  ipsam  .lliam  \ld  etl,  llierusalem| 
contiiienlur,  vaticiiiaiis  canil :  Deut  auiem  liex  no- 
iter  anle  iweulum,  opcratus  eit  salulem  in  medio  ter- 
iw  (l'sal.  i.xviii),  boc  esi  Uicrusalem,  qiix  Diediler- 
raiiea  et  uiubilicus  lerr.c  diciiur. 

CAPUT  Mll. 

De  e  clesia  S.  Marice  in  valle  Jesnphal  [abricala,  in 
qua  monumeulum  ejus  hubelur. 

Sanclorum  lucoruni  sedulus  frequcnlalor  sanctua 
Arculfus  »aiicta!  Maria;  ecclesiam  in  valle  Josaphal 
rrei|uenlabat :   cujus   diipliciier    fabricatx   inferior 


liernaiiie  ad  parieni  Chrislianorum  inleriin  Cliri- 
ttum  judiceui  exoraniium  declinans,  in  eoruin  sinu 
••onscdit.  Qiii  Deo  graiias  levalis  ad  coelura  raaiiibus 
agentes,  cum  ingenii  l.eiatione  ingeniculanies,  su- 
daiium  Doiniiii  iiiagiia  cum  honorilicciilia  susci- 
piunt  ad  se  ile  cculo  venerabile  missum  donum, 
hymiiilicasque  laudes  Chrislo  ejus  donaiori  referu  t, 
cl  in  scriiiio  ectlesi*  iii  alio  iiivolutum  linteamine 
rccondunl,  Quod  nusier  frater  Arculfus  alio  die  de 
scrinio  elevatum  vidil,  et  inler  populi  muliituiliiiem 
illud  osculantis  cl  ipse  oculaius  esi  in  ecclesias 
convenlu,  mcnsuram  longitudiiiis  quasi  oclenos  lia- 
\>ti\s  pedes ;  de  quo  hxc  dicia  sufliciant 

CAPUT  XI. 

De  linteo  quad  (ul  fertur)  sancla  conlexuit  Maria 
tirgo. 

Aliud  quoque  linteum  majus  Arculfus  in  eadem 
llierosnlymilana  civilate  vidil,  quod  (ul  ferliir)  san- 
cla  Maria  contexuit,  et  ob  id  magna  reverenlia  in 
ecclesia  habitiim  lotus  veneralur  populus.  In  quo 
videlicet  linleo  duodecim  Apostoloruiii  foriiiul*  ha- 
bentur  inlexi*,  et  ipsius  Domiiii  imag»  (igurala,  cu- 
jus  linicaminis  una  pars  rubei  coloris,  el  aliera  e 
rrgioiie  iii  allero  latere  viridis  liabeiur. 

CAPUT  XII. 


est  fabricaia  :  in  cujus  orieniali  parle  altarium  iia- 
belur;  ad  dexterain  vero  ejus  parieni,  saiicix  Marix 
ioest  saxcuin  cavuiu  sepulcruin,  io  quo  aliqoando 
eepuiia  |>ausavit '.  Scd  de  eodem  sepulcro  quomodc, 
vel  quo  teinpore,  aut  a  quibus  personis  sanclum 
corpusculuin  ejus  sil  sublaiuiu,  vel  quo  loco  resur- 
rfctioiiem  ex>peciat,  nuUus  (ul  fertur)  pro  cerlo 
srire  polest  '>.  Ilanc  infeiiorera  rotuadam  sanclse 
Maria;  ecclesiam  iiiirantes,  illam  vident  pelram  ad 
dexieram  |iarieii  insertam,  supra  quam  Dominus  in 
agro  Geihsemani  [Al.,  Geihsamani],  illa  nocle  qua 
tradebatur  a  Juda  in  m!«nus  bominum  peccaioruui, 
flexis  oravlt  genibus  ante  borara  traditionis  ejus: 
iu  qua  videlicet  pelra  duorum  vestigia  genuum  ejus 
quasi  in  cera  mollissima  prufundius  impressa  cer- 
niintur.  Iia  nohii  noster  fraler  Arculfus  pronuntia- 
vil,  sancloium  visilaior  locorum,  qui  hxc  quae  nos 
describi.iius,  propriis  conspexit  oculis.  In  superiors 
igilur  xque  rotunda  ecclesia  sancu»  Marix,  quatuior 
altaria  iuesse  muns.irantur. 

C.APLT  XIV. 

Ue  turre  Jpsaphat  in  eadem  eonslrucla  valle,  — 
De  monumentii  Simeon  etJoseph. 


In  eadem  supra  niemorata  valle,  non  I  <nge  ab  ec- 

clesia  sanelLC  Maria;,  lurris  Josaphat  monsiralur,  in 

qua  ipsius  sepulcruiu  cernilur  :  cui  videlicet  lurri- 

culaquxda'ii  lapidea  domus  a  dextera  cohxret  parle, 

r>      r  ij  1  ,        • ,  i„„:^      de  ruue  excisa  ei  separaia  uionlis  Oliveli,  In  qua 

De  aliqua  valde   summa   columna  qiia;  in  locis  n " '"i^''  «=*»'►■  •       •« 

...        ...  .  ,•••..•-■        *^  inlrinsecus  ferrameoiis  cavata  duo  nionslranlur  se- 

«anclis  ad  sepienlrioneni  in  meilio  civiiatis  stans 


De  alia  sunitna  columna  in  iilo  posiia  luco  ubi,  cruce 
Domiui  superposita,  morlmis  rcvixit  juvenit. 


vergeniibus  obvia  habeiiir,  breviier  diccMulum  est. 
llaec  eadem  cdlumiia  in  eo  sialuta  loco,  ubi  niortnus 
jiivenis,  cruce  Doiiiini  superposila,  revixiO  miriim 
in  inodura  in  xsiivo  solstilio  meridiano  lempore  ad 
centrum  coeli  sole  perveniente  umbraro  non  faL-it. 
Solslilio  aulem  Iransmisso,  quod  est  viii  Kal.  Juhi, 
lernis  diebuB  interjectis,  paulatim  dccrescenie  die 
uinbram  primum  facil  brcvein,  deinde  processu  die- 
runi  longioreni.  Ilaoc  itaqueco'umna,  quain  solis  cla- 
riias  in  xsiivo  solslilio  meridianis  boris  slaniis  in 
ceniro  coeli  e  regione  detuper  circumfulgens  ex  oiti- 

*  Al.,  requieiiil,  i'(  satis  nppanl. 


pulcra  sine  aliquo  orn:>tu  :  quoruin  unum  illius  Si- 
meoiiis  jusii  viri  esl,  qui  inr.iululuin  Dominuni  Jesuoi 
in  (eitiplo  anibabus  [At.,  anibis]  amplexus  uianibus 
de  ipso  propheiiiavil :  allerura  ver.i  a.'qite  Jusii  Jo- 
seph,  tancuo  Mariie  sponsi,  et  Doraini  Jesu  miiriio- 
ris. 

CAPUT  XV. 

De  spelunca  in  rupe  meniis  Olireti  habiin  coiltM 
vailem  Josnphal,  in  qua  quatuor  m*Hsa!  el  p*;rt 
mnt  duo. 

In  lalero  raontis  Oliveli  qutBdam  iiiesl  «peluaoa, 

*■  Al.,  .>«/!«•  pio  cnio,  H<  prccdiclHs  fii  Ututh', 
tnn  pottti- 


m 


DE  LOCIS  SANCTIS  LIB.  I. 


7$tt 


haud  procul  ab  ecclesia  sancUe  Marix,  in  eminen-  A  ab  occideniaii  uJbxrel  parle.  Per  eamdein  de  civi- 


liore  loco  posita  coDlra  vallcni  Josapbat,  in  qua 
duo  profundi^simi  babenlur  putoi,  quorum  unus  sub 
inonie  in  altum  inHnita  profunditale  productus  ex  - 
lenditur ;  alier  vero  in  speluncse  pavinienlo,  cujus 
va&iissima  (ut  ferlur)  concavitas  in  profundum  di- 
inersa  descendens,  reclo  iraclu  dirigilur :  qui  duo 
patel  seinper  supercluduniur.  In  eaJem  ergo  spe- 
lunca  quatiior  insunt  lapidexmrnsx^quanmi  una  est 
juxia  introilum  speluncae  ab  intus  sita  Domini  Je!>u, 
Liii  procul  dubio  oiensulv;  sedes  ipsins  adhseret,  ubi 
cum  duoJenis  aposlnlis  simul  ad  alias  niensas  ibi- 
dem  babilas  sedenlibus  et  ipse  conviva  aliquanJo 
recunibere  ssepe  solitus  erat.  lllius  pulei  os  conclu- 
suro  [Al ,  cl.iusuin]  qnei»  in  pavimento  speluncx 
inesse  supra  descrip->iinus,  apostolorum  nipnsis  pro- 
pius  liaberi  monslralur.  ilujus  spelunc%  porlula  !!• 
giieo  (ul  referi  Aiculfus)  concluilitur  ostio,  qui  eani- 
(lem  Domini  speluncain  frequentavit  saepius. 
CAPDT  XVI. 
De  porta  David. 


tate  egredieniibus  portam,  et  tuontem  Sion  proxi- 
moni  ad  sinislrain  babenlibus  pons  lapideiis  occur- 
rit,  eminus  per  \allcm  in  auslrum  rccto  traiuite  di- 
rectus,  arcubus  siifTultus, 

CAPUT  XVII. 

De  illo  loco  in  qito  Judas  Scariothes  laqueo  se 

suspendit. 

Ad  cujus  meliet^itcra  ab  occasu  illevlcinus  babe- 

tur  locus ,  ubi  Judas  Scariothes,  Jesperatione  co- 

aclus,  laqueo  se  suspendens disperiit.  Ihidem  et  gran- 

dis  bodieque  inoiisiralur  licus,  de  cujus  (ut  fertur) 

vertice  illaqueatus  p^peiulit,  ui  de  ipso  Juda  Juven- 

cus  presbyter  versilicus  cecinii : 

luforoieni  rapoil  flcus  de  verlice  mortem. 

CAPUT  XVIII. 

De  forma  grandis  basiticm  in  monte  Sien    (nbricata; 
et  de  ipsius  mentis  silu. 

Et  quia  paulo  superins  moniis  ^on  meniio  iiiicr- 
cessit,  de  quaJam  pergranJi  basiliea  in  eo  constru- 
cta  quxJam  hreviter  siicciiicleqiie  inliniaiida  suiil: 


Porta  David  monlis  Sion  molli  cliv.io  \AL,  clivo]  C  cujussic  descnbitur  formula. 


Trn. 


A  Lnciis  coenae  Doiniiii. 

B  Hic  Spiriius  saiicliis  super  apostolos  descendil. 

C  liic  columna  inarinorea  sial   ci:i  Dominus  ad- 


b;crens  (lagellaius  est. 
D  Illc  sancla  Maria  obilt. 
EPoiia. 


Uic  pelra  monslraiur  super  quam  Stephanus  la- 
pidatus  exlra  civiiatein  nbdomiivit.  Extra  hanc  su- 
pra  descriplam  graiiJera  basilicam,  quse  intrinsecus 
talia  sancia  complectitur  loca,  alia  meinorabilis  ex- 
stat  aJ  occiJenialem  partem  petra,  suptr  quam  (ut 
liertur)  llagellatus  est  Dominus.  Haec  iiaqiie  aposto- 
lica  ecclesia  (ut  supra  diciuiii  est)  in  moniis  Sion 
superiora  campeslri  planitie  InpiJea  est  fabricata 
structura. 

CAPUT  XIX. 
De  agello  iloqui  Uebraice  Aclietdemach  vocitatur. 

lluDC  parvum  agellulora  ad  auslralem  monlis  Sion 
(tartetn  silum  nostcr  Arculfus ssepe  frequentans  visita- 
ba(,  lapidum  roaceriam  babentem,  iii  quo  diligenliu» 
pbirimi  huinaniur  peregrini  :  alii  "vero  ex  ipsis  aut 
p.innt9  aut  pellicuUs  tecli,  negligentius  relinquunlur 
ialkuuiau,  super  lerrx  faciem  putrefiicli  jaceiiies. 


CAPUT   XX. 

De  asperis  el   petrosii   locis  ab    Hi.ru.ialem    usqus- 
ad  civ  tatem  Samuelis   late  palentibus,  el  mq  -e  ad 
0      Ccesaream  Palcestinw oecasum  versus  succeilenlibus. 

Ab  jElia  septeiitrionem  versus  usque  aJ  Samueli» 
civitatem,  qua;  Ramatlias  [Al.  Armathem]  noini- 
natur,  terra  petrosa  et  r.spcra  per  qu9eJani  luon- 
stratur  intervalla.  Valles  quoque  spinosae  usqiie  ad 
Tamniticam  rogionem  patentes.  Aliera  vero  a  su- 
pnidicta  MVia  el  monle  Sion  qualitas  regioiium 
monstraiur  usque  ad  Ccesaream  Paluustinx  occasunt 
versus.  Nam  quamvis  aliqua  repeiiantur  angusta  ei 
brevia  aspera  loca  iiiterposiia,  prxcipue  tainen  laliored 
plani  monstrantur  campi  iiiterpositisolivetis  Ixtiores. 

CAPUT  XXI. 

De  mvnte  Olivarum. 
Aliarum  arburuni  gcnera,  exceplis  vilibusclulivis, 


791  SANCTl  AD.VMAM  AUUATIS  79« 

In    roiinle  Oliveii,  ui   rcferi   Arculfuj,    raro  rcpe-  A  freqiienlatnritiu>  conspicialur,  ei  Doiniiiic.oruiii  ve- 


riri  possuni  ;  segeles  vero  fruinpnti  et  hordei  iii  eo 
valde  Ixie  coiisiirgunt.  Non  eniin  brucosa,  sod 
lierbosa  el  norid.i  illius  terre  qnaliias  demonstra- 
rur.  Alliludo  autem  e^us  xqualis  esse  aliiluilini 
Sionei  nionlls  videiiir,  qiiamvis  nioni  Sion  a  I  mon- 
lis  Oliveti  coinpaniiionein  in  gcoiiieiri(a!  diiiieiisio- 
niljus,  laiitudiiie  ^ilelicet  et  lo:igitudiiie,  parviis 
el  anguslus  esse  videiur.  Inter  iios  dnos  nionles 
vallis  Josapliat,  de  qua  snperius  dictuni  est,  iiiedia 
iiiterjacet,  a  se,  lenir  onali  plaga  in  aiistraleiii  p  >t- 
iccta  partcin. 

C\PUT    XXII. 

De  loco  Donwiicce   ascensioiiii  et  de  ecclesia 
in  eo  oedificata. 


siifjia  pcduni  in  ejusdeni  loci  pulvire  depicla  claru 
deinuDsircnlur.  Ht-c  eniin  eadem  Doininica  veslig'a 
iiigentis  clariludine  lanipudls  supra  eaurlein  rolain  in 
truclileis  pendeiitis  dieet  iioctenainniaiilii  illuminan- 
tiir  llliiis  itaqiie  siipra  nie  noraix  rcclesix  roliinilaB 
iii  occidentali  pnrte  bis  .]ualernales  supernx  fabre- 
faciaj  habeniur  leneslra;,  valvas  babenlcs  vilrcas, 
quibus  utique  fenestris  ejusdem  nuineri  vicin*  lam- 
pades  inlriiiserus  e  regione  posiix  in  funibus  pen- 
dciitcs  ardciii;  qiix  viJelicet  lainpaJes  sic  colliciiiae 
sunt,  ut  unai|ti.x'qiie  lampas  nec  superius  iiec  iiiferitis 
pendeal,  sed  qiiasi  adharens  eiJeiii  fcneslTO  \idcattir 
cni  inlerius  e  regione  propinqua  speciallter  cerni- 
lur.    Quariiin    utique  lauipuduin   in  lanluin  clati- 


lo 


lolo  [\L  islol   monte    Oliveli    nulliis   al  us  "* '«'^   lefulgcl,    ut    earuni  luinine,    quasi   de   supc- 


locus  altior  essc  videlnr  illo,  de  quo  Dom  nus  a<l 
cibIos  ascendisse  tradltur,  ubi  granJis  ecclesi  I  stnt 
rolunda,  icrnas.  per  circuitum  ramerat.is  liabeiis 
porticus  [Al,  porticos]  dcsuper  lectas.  Cujus  vi< 
delicet  rotun(.I;c  ecclesijc  iulcrior  donius  sine  lccto 
et  siiie  camaia,  ad  ccelum  sub  aere  nudo  aperia 
patei,  in  ciijiis  iTiciitali  parle  allare  sub  angus'o 
prolectum  teclo  i'cn>>trucluiii  essiat.  Ideo  itaque 
interior  illa  domus  caniar.mi  supra  colliHalam  iion 
habet,  ut  de  illo  Inco  in  quo  pislreinuin  diviiia 
institeranl  vesligia,  cum  in  coeluin  Dominus  iii  niibe 
sublevatus  est,  via  se  npe.-  aperta  et  ad  xtbcra 
i'(jelorum  directa  oeulis  in  codem  luco  esoran 
tinin  paieat.Nani  cum  hic,  de  qua  nunc  ^aucacom- 
memoranlur.basilica  fabricareiur,  iJem  locus  ve- 
stiglorum  Domliii,  ut  alibi  script::m  repcrtum  esi, 
continuiri  pavimento  cuin  reliqua  siratoruin  parle 
non  potuit.  Siquidein  qnxcunque  applicabantur, 
insolens  humana  suscipere  lerra  respueret,  in  ora 
nppmentiumexcussis  marmoribus  [Gr^Js.,  moxprio- 
ribus].  Qtiin  etiam  calcaii  Deo  pulveris  adeo  lerenne 
ilocumenlum  est,  ut  veiiigia  cernantur  iinpressa  ;  et 
com  quotidie  conllueniium  liJes  a  Doniino  caicata 
diripiat,  damnum  lamen  area  nonseniii,  et  eainJem 
adhuc  sui  speciera  veluti  impressis  slgnaia  vesii- 
giis  terra  custoJit.  ln  fioJem  igtur  loco,  ul  san- 
clus  referl  AYculfu«,  ^edulus  ejusdem  frequuntator, 
xrea  grandis  per  circuituin  roia  desuper  expli- 
nala  collocata  est,  cujus  altitudo  usquc  ad  ver- 
ticein  habcri  nionslratur  mensurata  :  iii  cujus  ine- 
dietate  non  parva  palcl  perlu  ura  [M.',  pirciis^nra], 
per  quam  desiiper  apcrtam  vesligla  pcduin  I)i'iiiiiii 
plane  et  lucide  imprcssa  in  pulverc  deinoiistraniur. 
Illa  qunqne  in  rota  ab  occideniali  pane  qiiasi  iitia;- 
dam  seniper  patet  iu)rta,  ut  per  cani  iiitrantps 
facile  adire  locum  bacrali  pulveris  poss  nt,  ct  pcr 
aperlum  desuper  ejusdem  rotx  furamcn  de  sacro 
pulvere  porreclis  iiianibns  particulas  sumanl.  Igi- 
tnr  nostri  Arciilli  de  loco  vestlgiorum  Domini  iiarra- 
lio  cum  alioruin  scrlptis  recto  concordal,  qiiod 
nec  culiniiie  doinus ,  nec  allquo  sptciall  liilVrli  - 
rc  et  vlciniorc  tcginlno  ullo  qiioque  iiiodo  piotcgi 
polueril,   nl   sciiiper    nianiVsie   ab     univeisis  ejiis 


rinre  moiilis  Oliveti  loco  coruscantium,  per  vllruin 
abuiidanter  ciTuso,  non  lanlum  ea  tjiisJera  innntis 
pars  (luic  ad  occasum  versus  eiJem  aJb.xrcl 
rotunil.i:  ct  la|iiJc.G  basillce,  sed  etiam  clvitatis 
n  erosolymx  de  valle  Josaph  il  asceiisns  per  quos- 
dam  gradiis  [Al.,  grados]  in  altum  s:ibliinaius  clare 
qiiainllbet  in  lenebrosis  siinilller  noctibus  mlrabiliter 
illiistreliir,  ct  mnjor  ejiisJem  pars  urbi.>  anteriur  e 
regloiie  pns>x  eadem  illnminelur  cla  itiile.  ilxc  ful- 
gida  et  prxdicabills  i>ctonali>iin  magnarum  c  Tuscalio 
luceriianim,  de  nionie  saiicto  et  de  loco  Doininicai 
ascenslonis  noctu  refulgenlium,  majorein  (  iit  Arciil- 
fus  referl)  divini  anioris  alacrilatein  creduloruin  re- 
splcienlium  cordibus  infundit,  quenidainque  pavorcni 
'  menti  cuiii  ingenli  iiiterna  coinpunclione  ii.ciii-t. 
S  d  el  hoc  nobis  non  esse  tacondnm  videlur, 
quod  sxpe  nienioratus  Arculfus  de  hac  eadcm  roiun- 
da  ecclesia  milii  diligentius  inierroganli  retiilit  di- 
cens  :  In  aniiiversaria  diei  Domiiiicx  Asceiisiunis 
solemiiilaie  per  omncs  annos  validlssinii  riaininis 
procella  ineridianis  horis,  po^t  peracta  iii  eadt*::) 
basilica  sacrosancta  inissaruni  soleninia,  forti  irape:u 
irruere  in  tanluiii  solet,  ut  nullus  hominuni  sture 
Tcl  eiiani  seJere  in  illa  ecclesia  et  viclnls  eis  loi  is 
quoquo  possil  modo,  seJ  onines  tandiu  In  terra 
proslraiis  vultibus  superstraii  jaceiil,  di  ncc  illa  ter- 
ribili^  procella  peilianeal.  Hujus  lerririci  llatus 
causa  lacil  t;t  illa  pars  doinus  habere  camar.im  non 
po.ssit  supra  locuni  impressorum  Doinini  vesiigio- 
ruin,  qux  intra  siipradictx  roku  niediuin  roianieii 
apcrte  nioii^lraiilur,  ad  rocluin  semper  palcfacta 
apparcal.  N.iii)  quascunque  in.  tcrlas  de  iiper  a>l 
camaraiii  cunipoiien.lain  si  quanJo  huinaii  i-  niaiius 
ars  x.lihcare  conabaiur,  supra  incmorali  Jiviniins 
cinissa  vcnli  validiias  de^tiuebat.  I>e  hac  itaqi.o 
fiiriiii.labili  procella  sanctus  Anulfus  laliter  iiobis 
eiiarravii,  qiii  eaileni  hura  qua  iii  die  Doiniiiica 
asceiisionis  ille  valiJissiniiis  irruil  Oatus,  el  i,>so 
privseiis  iii  eadem  ecclesla  Ollveti  interluil  mouiis. 
Ctijus  videllcot  roluiulx  ecclesixHgura,  vili  iiuam- 
vis  pirliira  sic  dcpicla,  derlaiatur;  ;erex  ift"riii'ii  lu 
cjus  inedielato  collocaUc  rotx  lormiila  bac  desrri- 
pliiiiicula  demonslralur  subjecla  (p  9.  i'^.)> 


1 


793 


DE  LOCIS  SANCTIS  LIB.  l. 


79i 


Sed  et  lioc  oliam  «ancti  relaiione  Arculli  diilic  iiiins,  A  bilare  pnieril,  ei  de  germonis  forma  [Corb.,  slymal 
qiiod  in  eadem  rntiinda  eccles  a  ad  conMieiiim  quiMalihasiE  angellum  legii,  ubideDoniiiiojpsecom- 
VIII .  supra  mein.irataruni  noclu  inlrinsecus  reful-  mcnio:  al evaiigelisia  dicens:  Seden(€  a«(em  eosKp^r 
geuliimi  lucernarum  p'ope  iimnrneiabiles  in  iincle  monlem  Uliveli,  arceiserunl  adcum dhcipnli teerelo,<li- 
fesiiva  Dominicx  ascensinnis  al  se  ailjic  i  solenl  lam-  cenles  :  Dic  nobis  qtiando  lnec  erunt  ?  et  quod  si  num 
paics  :   i|iiarum   lcrriliili    el   ailmirabili    conisca-      adventus  tui  et  cunsummaiionis  soeculi?  IMntlh.  \\i\.) 


tione  per  vilreas  fenes  raium  valvas,  abuiulinler 
efTusa  mons  Oliveii  nou  snliun  llluminari,  se  I  etiam 
arlere  lolus  vidoiur,  ioUi>|ue  civilas  iilustrari  in 
liumiliore  ct  vicino  sila  loco. 

CAPLT  XXI['. 

De  sepulcro  Latari  eteccesia  sitper  illiid  couslritcla, 
et  de   monasterio  eidem  udltairenie. 

Arculfus,  sanctoruni  snpra  meiiiorninnim  freqiien- 
tator  locnrum,  quemdam  Belhani:c  cainpnlum  ma- 
giia  Olivnrum  silva  circum  l.itum  visiiavli :  ubi 
grande  inet  inonastt-riuiii,  ct  giMiidis  liasl  ica  su- 
per  III  m  a'd  ficala  si^eluncam,  dt^  qiia  Dominus 
qualriduanuin  niortuum  susciluvii  Lazaru:n. 

CAPUT  XMV. 

De  eeclesia  ad    dext  ram   neihanice   partem 
confirucla. 

De  alia  cel<-brioic  ecclcsia  ad  austialem  Beiha- 
niae  |>arlem,  et  in  en  monti>Uliveii  locn  fuiilala  In 
quo  Dominus  aii  discip  los  hiibiiisse  sennoncm 
dicitiir,   lirevlter  scrlbendiiin  aibilranuir.    Hiiic  non 


De  personis  inierroganiiiim  hic  Maltlixus  laciiil, 
sed  Marcus  non  lacil,  qiii  ila  scribens  dieii  :  In- 
Uiiroijabunl  euiii  separalim  Pelrus,  el  Jacobus,  el  Joan- 
nes,  et  Ainlrsas  {Mtirc.  \iu).  Q' •'"'s  interrognnli- 
bus  rcspnnileLS  (|uallialein  habiti  ^ermnnis  juUa 
tres  superius  coninicmor.itns  e»a!igelisl;is  oslen- 
dil  ila  ciiceiido  :  Videlj  ne  quis  los  seducat.  Mulli 
enim  venient  in  nomine  meo  dicenles,  quit  ego  suni 
Christus  (Ibid.),  ei  cajlera  sei|ueiilla  de  'novis  i- 
mis  leiitpu  ibus  et  s%culi  consunimaiione  ,  qu:c 
Mallhieiis  prolixo  sermone  prosequiiur  u?que  ad 
euiii  lociiin,  quo  ei  tcmpore  [Al.,  tcmpus]  hujus 
nianiresle  ideiii  evangelista  ex  verbis  Domini  pro- 
tracii  seriiionis  o^lendit  ila  diciis  :  Et  [aclum  ett 
cum  co  sumwassel  Jesus  seritones  hos  amnes,  dixil 
d  scipulis  suis  :  Scilis  quia  posl  biiuum  Vascha  ftet, 
et  Filius homiiiis  trattelur  ut  ciuciftgutur  (Malth.  xxvi), 
el  ra;lfra.  Apeile  ergo  osieiidilur  Doininum  iu 
die  qiiarlx  /eriae,  biduo  reslanie  usqiie  ad  prl- 
inam  azymnrum  diem  qui  dicilur  Pasclia,  snpra 
coinmeiiinralum  sermonein  prollxum  ad  inlerro- 
gantcs  fuisse  locuttiinqualuor  supradicl:is  apnsiolns. 


iipgligenter    inquiremlum   esl  qiialem  sermonem,  et  ,  In    'oco  itaqiie  h:<b  ti  illius  sermnnis   snperius   nie- 


quo  teinp  re,  vel  ad  qiias  s  leciales  personas  disci- 
pulorum  Doiiiinus  sil  locnliis.  Qns  tiia,  si  triuin 
Evangelia  scripioriim  aperire  volu.-rimiis,  Mallliaii, 
Marci,  Liicac,  n'  bis  maniresle  clart-bunl,  qiii  de 
sermonis  qnalitate  cnncionanter  [.4/.,  concinenies] 
toquuntur,  de  loco  ipsius    conveniionis   ncmo  dii- 


morali,  ob  recordaii'>nem  fundala  ecclesla  in  magna 
liabelur  ho  orlficenila.  Iluc  usque  dc  loi  is  sanciis 
llier.isolymilanse  civiialis  <  t  nionlis  Sion  nionlis- 
qiie  Oiivi  ti  et  vallis  Josaphat  iplerjacetilis  juxla 
saiicii  Arculfi  eoriimdem  freqiientatoris  locorum  cer- 
lam    narraiionem  sufficiai  descripsisse. 


798 


SANCTI  ADAMANI  ADBATIS 


796 


MBER   SECUNDUS. 


CAPDT  1'UIMUM. 
De  Hetlilfliem  eiviiatii  <i(u. 
In  bujus  iinsiri  seciiiiili  lilielli  exonlio  de  situ 
Beiblelieni  civilatis,  iii  «|iia  nnster  Salvaior  ex  Virgiiio 
gancia  nasci  dignatiis  6*1,  paiica  breviier  craxanda 
tiint  aliqna.  (J.uae  civitas,  iion  taiii  siiii  gran<lis,  siciiii 
iioliis  Arculfus  retiilii  qiii  eain  rrcqiieniavit,  quim 
fama  pncdicabilis  peruniversaruin  gentiuni  ecclesias 
dilTainata,  in  dorso  [Supple  inontis]  sita  esl  angu-to, 
undique  cx  onini  parle  vallibus  circunidato,  quod 
utiqiie  lerrx  dorsuni  ab  occidentali  plaga  in  orieu- 
taleni  partem  quasi  niille  passilius  porrigitur.  In  cu- 
jus  caDipestri  planitie  superiore  huniilis  siiie  turri- 
bus  inurus  in  circuitu  per  ejusdem  monliculi  extre- 
uiilatis  superciliuni  constructus,  valliculis  bioc  et 
inde  circumjacentibus  supereniinet  :  mediaque  in- 
tercnpedineintra  uiiiro'-  per  longiorem  tr.imitem  ha- 
bilacula  civluiii  sternuiitnr. 

CAPUT  II. 

De  loco  nativilntis  Domiiii. 

In  ejiis'em  vero  civitatis  orientali  ei  exlrenio  an- 
gn'o  quasi  qiix'dam  naturalis  dimidia  incst  spelunca, 
01'jiis  i  terior  iiltima  pars  prjesepe  Domiui  noinina- 
liir,  iii  qiio  naiuni  piierum  reclinavit  Mater  :  alius 
vero  su|iradiclo  coiiiigiins  praesepio  iniroeunlibus 
propior,  locus  proprie  nativit.iiis  Dominica;  tradilur 
fuisse.  Illa  ergo  Bfthiebemitica  spclu  ca  proesepis 
Oumiiiici  lota  iiitriiisecus  ob  ipsiiis  Salvatnris  lioiio- 
riliceniiam  inariiiore  odornata  esl  pretioso  :  cui  uti- 
quc  seiniantro  supcr  lapideuin  coenaculuiii  sanctx 
Mnri.T  eccl('si:i  siii>ra  ipsum  locuni,  iibi  Doniinus  na- 
lus  speciallui  tradilur,  grandi  siruciura  fabrxala 
lunilala  e^t. 

CAPUT  III. 

De  illa  peira  extra  miirus  sila,  super  quam  aqua  pri- 

mte  lavalionis  ejtts  posl  nativilatem  effusa  est. 

De  illa  petra  extra  muruni  posita,  super  qnain 
■qiia  priiniB  poj,i  naiiviiatem  Doiiiinici  ablulionis  cor- 
pusculi,  de  inuri  suiiiinitaie  incliiiato,  in  quo  fuil  ef- 
fusa  vasculo,  breviter  cominemoranduinxstimo.  Quae 
«acri  lav.icri  aqna  de  niuro  eflTusa  i^  petra  inferius 
Jacente,  qnasi  qiianKlam  iiaiura  cavat.Tii  inveiiit  fos- 
»am  :  qnoR  eadein  uiid:ila  in  priiiio  Diiioiiiico  repleta 
natalitio,  ex  eadem  ilie  ad  nostra  usque  teiiipora  per 
iniiltos  Exciilorum  circuitiis  purissima  pleiia  mon- 
sirniur  lyiiipba  sine  ulla  dcfectione  vrl  diininutione, 
iioslro  Salv  tore  lioc  mincnluin  a  die  nativiialis  sua; 
peragenle,  de  quo  Propheia  canit :  Oiii  ediixii  aquam 
4e  ptlra  {Psal.  l\xvii).  Et  aposlolus  Paulus  :  l'e- 
Ira  autem  erat  Clirittus  (I.  Cor.  x),  qui  de  durigsiina 
cnntra  natiirain  pelra  iii  desirlo  silieiiti  populo  con'- 
Bolatuiiain  pruduxit  undaiii.  Ideni  ipse  est  Dei  virtus 

*  ilnnnrarium  scilicet  sen  conot:iuliiuro  ;  nam  ve- 
ruiii  |)::vidis  sepiilcruiii  lliernHolyiiiis  riiiese  piobaiit 
Adrichoinms  et  Greucrus  cx  Iib.  II  hsdrx  iii,  8,  ti 


A  ei  D«i  sapientia,  qui  ct  de  Heihlehemilica  illa  petra 
aqiiani  eduxit,  ejusque  lacunam  plenain  semper  lyni- 
phis  conscrval.  QuaiH  nnster  Arcnlfus  propriis  obtu- 
tibus  inspexit,  et  in  ea  faciem  lavit. 

CAPUT  IV. 

De  itla  ecch.^ia  i;i  i/iki  illiid  Davidicum  conspiciltir 
iiionitmeiitum  '. 

Arculfus  de  sepulcro  David  regis  a  me  kilerroga- 

tus  boc  nobis  responsuin  dedit,  inquiens  :  Sepulcrum 

David  regis  in  terra  humati  ego  ipse  non  negligenter 

inquirens  frequentabaiii,  quod  in  parte  media  pavi- 

nienli  ecclesia*  siiie  aliquo  habelur  superposiio  oriia- 

meiito,  humileiii  lapideam  habens  pyrainidem  iain- 

paderoqiie  seniper  superposiiain.  IIxc  ergo  ecclesia 

extra  civitaiis  inuros  in  valle  contigua  est  fundata, 

B  qu:e  Bellilehemilico  Lii  parte  aqiiilonali  montieulo 

cohxret. 

CAPUT  V. 

De  alia  ecclesia  in  citjus  interiori  parte  sancli 
Uieronymi  sepulcrum  hubetur. 

De  sepulcro  quoque  sancti  Ilicronyini  siinili  soll:- 

citudioe  no'.iis  iiuiuirenlibus  Arculfiis  sic  ail :  Sepiil- 

cruin  sancti  llieronyroi  de  quo  iiiquiritis,  ego  con- 

spexi,  quod  in  alia  liabelur  eccle^ia,  qu;c  extra  caui- 

dein  civiialulam  in  valle  est  fabricala,  qux  in  ineri- 

diano  l.aere  siia  supra  memorati  dorso  uioniicelli  est 

contermina  Betbluheiiiitici.  QuoJ  videlicet  iliero- 

nymi  sepulcriiin,  siiiiili  opere  ut  ILvidicuin  nioiiu- 

nieiiiuin  coiiiposilum,  nulluin  ornatuiu  habct. 

CAPUT  VI. 
C  De  monumeniis  illorum  triitm  pastorum  quos  nascente 
Domino  calestis  circumiulsit  claritudo. 
De  monumentis  illoruiu  pastorum  quos  uocte  Do- 
miiiicx  nativitatis  ccelestis  circuiufulsit  clariludo, 
Arculfus  nobis  breveni  cootulit  relatiunculam,  iu- 
quiciis  :  Trium  illorum  in  ecclesia  pastorura  tria  tie- 
quentavi  nionunienta  juxta  lapidem  [Corb.,  turrein] 
grandem  huniatorum ,  qiix  mille  circiter  passibus 
coiitra  orientalem  distant  Bcthlebeni.  Quos  io  eodem 
loco  nascente  Domiiio,  hoc  est  prope  turrem  gregis, 
angelicx  lucis  claritas  circumdedit :  in  quo  eadein 
ecclesia  est  fundala  eorumdem  pastoruiu  coutiueus 
sepulcra. 

CAPUT  VIL 
De  tepulcro  Raehel. 
D  Rachel  in  Ephrata,  hoc  est  in  regione  Bellilehem, 
eliam  liber  Geneseos  sepullam  uarrat ;  sed  e(  luco- 
ruiii  liber  in  eadein  regione  juxta  viam  huuialaiu  tii- 
fert  Kachel.  De  qua  via  Arculfus  mihi  percunclanli 
respondciis  ait :  Esl  qmfdam  via  regia,  qu:u  ab  Alia 
coiiira  meridianam  plagaiu  Chebron  ducil ;  cui  viia 
B  llileliem  viciiia  scx  millibus  distans  ab   lliertMiO* 

Acliiiim  II,  quanquam  Hieronvmus  In  episl.  17  el  in 
lib.  ilu  Lociii  llebraicit  cum  XrculliD  comoiiiii. 


J 


797 


DE  LOCIS  S.^^NCTIS  LIB.  II. 


798 


lyma,  ab  orientall  plaga  adhirel.  Sepulcrum  vero  A  coloris  et  vilioris  operis  protcgilur.  Trium  quoque 


Rarhel  in  eaJem  viae  exlremitaleahoc  ideiHali  parle, 

hoc  psl  in  dexlfo  lalere  habetur  pergenlihus  Chebroii 

cohxrens,  vili  opeialione  collocaliim,  et  nullam  ha- 

bei  s  adornationein,  lapidea  circumdalum  pyraiiiidc. 

Ihidem  el  noniinis  ejus  litulus  hodieque  monstratur, 

quen)  Jacob  niaritus  super  illud  crexit. 

CAPUT  VUL 

De  Chcbron. 

Cbebron,  qux  et  Mainhre,   olim   Philisihinorum 

tnetropolis  et  hahitaciilufu   gigintuni  fiicr,->t,  el  in 

qiia  David  seplfm  rejinavit  annis;  niinr,  siciii  san- 

ctus  refert  Arculfiis,  niuronim  Don  b.ihet  ambiiiim, 

ei  qiijediim  solummoilo  dirul-.c  olim  civilaiis  in  reli- 

quiis  vesti^ia  oslcndii  ruinarum,  vcns  tameii  habet 

quosdaiii  vili  o;'ere  coiislruclos  el  villas,  ali;i8  iiilra 

ei  a'ia-  evira  illas  muraliuin    roliqiiias  deslructio- 

nu'ii,  per  campeslrcm  collncalas  pLuiiliem  :  in  qui- 

hui  vjdel  cei  vicis  el  villis  niullitudo  populi  inhabitat. 

CNPlJT   IX 

Ve  valle  ilumbre. 

AU  iiricntali  vero  plaga   cjusdcm  Chcbron  ager 

OfCirrrii  sp«Iuiicoe  diiplicis  respiciens  Mainbre,  qiicm 

ciiiit  Abrnliain  ah  EiTron  Hflhrco  in  possessionem 

duplicis  si^pulcii. 

CAPUT  X. 
De  tepiilcris  quiiUior  palriarcharmn. 
In  hujus  valle  samtus  Arculfus  locum  sepulcro- 
cr-itn  Arbee  visilavil,  hoc  esl  qiiatnop  pairiarcha- 


feniinarum  viliores  et  minores  Memorias  ibidera  as- 

pexit  Arculfus,  Sarac  videJicet  el  Uebeccc  et  Lia;, 

huinaiarum  in  lerra.  Illoruni   itaque  patriarcharuiii 

seiiulcralis  agellus  a  muro  illius  anliquisbimae  Clie- 

broii  in  uniu5  stadii  spalio  orieniein  ver.sus  di^iare 

dignoscilur.   Qu.tc  uliqiifi  ChebFon,  ut  f.  rliir,  anio 

oinnes  non  solum  Palacslinsc  civitales  coudila  fiieral, 

sed  eliam  univorsas  .(Egypiiacas  urbes  in  sua  prse- 

ccssil  condiiione  :  qn.i;  iiuiic  niisiTe  monsiralnr  de- 

slructa.  Iluc  usque  de  sepulcris  p.itriarcliarum  suffi- 

cial  craxasse. 

CAPUT  XI. 

Dc  monle  et  qtiercu  ^fambre. 

Mambre   collis,  inille  passihus  a  moiiuinentis  »u- 

r>  pra  descriplis  ad  hoream  separatus  dislai,  lierbosus 

valde  el  Horidtis,  respiciens  Chebron  ab  Africo  sibi 

oc(  ui  reiiiem.  Idem  iiaque  monlicellus,  Mambre  noi- 

minatus,  habei  in  cacumine  canipestrem  planiliem; 

uhi  ad  iiquilonalem  ejusdem  caciiminis  partem  lapi- 

dea  mrigna  fundaia  est  ecclesia  :  in  cujiis  dextrali 

parte  inter  diios  grandis  ejusdem  hasilica;  [arietes 

(iiiirum  dictu !)  qnercu»  Mainhre  exstat  in  teria  ra- 

diisata,  q^iae  et  quercus  Abraham  dicitnr,  co  quod 

suh  ca  quoiidain  angelos  hospitio  receperil.  tjuain 

sancliis  lliiToiiymus  alibi  narrai  ah  exordio  mundi 

iisi|iie  ad  Coiisianliui  regis  imperiuin  perinansisse  ; 

cl  fortastiis   ideo  non  dixit  penitus  defec  sse,  quia 

eadem  sciate,  quanivis  non  lota  illa,  sicuii  priiis  fiie- 

rut,  graiidi^siina  quercuB  monslrabalur  ;  lameii  ali- 


nim,  Abraham,  ei  isaac,  el  Jacob,  ct  Adam  primi  /^  qua  pars  ejus  permansit  iii  suo  stabilita  loco ;  tx 


liuminis  ;  quoruin  plantae,  non  sicut  in  aliis  orbis 
re;;iunibus  ad  orienieni  huinatorum  converti  moris 
est,  sed  ad  meridiem  versae  el  capiia  cimtra  septen- 
trionalem  plagaui  conversa.  Iloruin  locus  sepulcro- 
rum  quadrato  humili  circiimvenitur  muro.  ■■  Adam 
proiopla&tus  cui  peccanii  continuo  post  perpelralum 
peccatuin  a  Deo  crealore  diclum  est  :  Terra  es  ei  in 
terram  ibis,  separatur  a  cseleris  tribus  haud  longe 
ad  borealeiii  illius  extreinam  quadrangulali  lapidei 
valli  partem,  non  in  saxeo  in  petra  exciso  sepulcro 
Btiper  terram,  ut  cxleii  de  semine  ejus  bonorali 
qaiescunl;  sed  in  terra  humalus  bumo  tectus,  et 
ipse  pulvis  in  pulverem  versus,  exspeclans  resur- 
reclionem  cum  universo  semine  siio  pausat.  Et  sic 


qua,  ut  refert  Arculfus  qiii  eain  propriis  conspewi 
oculis,  adliuc  qiiDddani  truncalum  [Gre  s.,  qnidani 
trunrus]  remaiiet  spurium  radicatum  in  terra,  ec- 
clesix  prolccium  tegniine,  mcnsuram  quasi  iluoruni 
longituJinis  viiorum  habens  :  de  quo  videlicei  coiiso 
[Urets.,  corroso]  spurio  ex  omni  parle  securibus 
circumciso,  haslellaruin  ad  diversas  orhis  provinr 
cias  pariiculae  asportanlur  ob  ejusdem  quercus  ve- 
nciationem  ei  recordalionem,  suh  qua  (iit  superius 
commemoraluiii  esl)  aiigelorum  quondaiii  convenlio 
ad  Aliraham  pairiarchain  famosa  el  praedicabilis  fue- 
rat  cOndonata.  In  circuilu  ejusdem  ecclesiae,  qiiaR  ihi- 
dem  ob  loci  illius  honorilicentiam  constructa  habe- 
tur,  paiica  qu;pdam  relijiinsoruin  habilarula  fahrioala 


de  tali  sppulcro  ejus  ad  ipsum  de  se  ipso  prolaia  rj  monsirantur.  Sed  de  his  ista  sutflciant  dixisse,  ad 
expleiur  divina  sentenlia.  Et  juxla  exemplum  primi      glia  pergamus. 


parenlis  sepulcri,  cfiteri  Ires  palriarchae  et  ipsi  vili 
pulvere  lccti  dormi-ntes  pausant :  iiuorum  quatuor 
scpulcra  habent  circumcisas  et  dolatas  de  singulis 
Icpidihus  su|  erposilas,  quasi  ad  formain  alcujus 
liasilific,  parvas  Memorias  fabricata:,  juxta  mensn- 
ram  longitudinis  el  latiuidiiiis  uniusciijusque  sepul- 
cri  formaias.  Ab  aham  ei  Isaac  et  Jacoh  Iria  sepul- 
cra  vitina  Iribiis  superposili^  duris  conditis  lapdi- 
bus,  ad  lianc  de  qua  scripsinuis  ligurain  furmaiis,  iit 
fupcrius  dicluni  est,  proteguntiir  :  Adam  vero  se- 
pulcrum  superposito  quideni,  sed  ohscurioris  lapidc 


CAPUT  XII. 

Dciltopinetoexqiio  lignii  in  cam  lis  adignis  minislena 
in  llierusolijmis  perficienda  veliuntur. 
Egredienlibus  de  Ciiebron  in  canipi  lutiludine  sila 
ad  aquilonalein  plagaiii,  haud  procul  a  niarijine>i:R 
ad  sinislram,  occurril  piiiosus  non  grandis  mont, 
Iribus  millihus  a  Chehron  distans  :  a  cnjus  piiieto 
pinea  ad  Hierosolymani  usque  in  caiiiclis  v^huntur 
ligna  ad  focos  nutriendos.  Ib  caineli»,  inquain,  naiii 
in  omni  Judaea  ,  ut  Arculfus  rcfert ,  plaustra  vel 
eiiain  currus  raro  reperiri  posi^unt. 


•  Vlde  hacderehoiuiliam  Haimonis  episcopi  Halerstadi.  in  vigilia  Pascha,  et  Baron.  ad  an.  34, 


7ra 


SANCTI  AOAMANI  AnBATIS  8ii0 

A  CAPUT  XVI. 

De  Uto  loco  in  quo  Ihmimit  a  Joaniie  baptit  :iii). 

Illc  sacrosauctus  el  liuiiurubilis  locu-',  iii  qui)  Do- 
minus  a  Joaiiiie  liaptizaius  esi,  seni|ier  aqnii  rin- 
iniiiig  (egitur  Jordaiiis  .  cl,  siciil  Arculfus  lerert  qiii 
ad  euiiidein  perveneral  Licuin,  liucque  ei  iiliic  per 
cuindein  traiksiiatavit  fliivium,  in  eodein  sacrosaiitlo 
loco  lignea  crux  suniina  iiifixa  est,  juxia  ((•■ain  aqua 
usque  ad  collum  longissimi  venit  slaniis  viri;  aul 
alio  in  tempore  nimix  siccilatis  aquis  imininulis  »d 
niainiilas  usque  :  inundatione  veru  farla  majore,  ilU 
tola  crux  aqunruin  ailjeciione  protegilur.  Lucus  ila- 
qiie  ejusdeni  crucis,  in  quo  (ul  superius  dictum  est) 
Uoniinus  baptizalus  est,  ciira  alvcum  fluminis  ha- 
betur  :  a  quo  usque  in  alieram  ripam  in  parte  Ara> 


CAPUT  XIII. 
De  Jeiiclio. 
Jcriclio  urbis,  quain  Josue  Joidaiic  iraiismisso 
stbveriii,  rege  illius  inicireito,  saiutus  nnslcr  Ar- 
«iilfiis  cnnspexil  locuin,  pro  i|d i  Oza  de  Betliel  ex 
t'ibii  E,diraiin  aliau)  exsinixil,  quani  nosier  Salva- 
(or  &ua  prjeseiit  a  visitiire  dignatiis  est.  Qulc  codeni 
teinp.ire,  quo  llierusalem  Romani  obsidebanl,  pro- 
pter  civiuin  perliiliam  capia  et  destrucla  esl ,  pro 
qua  tcitia  condila  esi,  qii.-t;  post  inulta  lemporum 
inlerviilla  el  ips  i  s:ibversa  est  :  ciijus  nunc  quaedam 
(ut  Arcullus  refcri)  ruinarnm  vcstigia  monstranlur. 
MiruiV.  dictu  !  sola  doniiis  K:iliab  posi  tres  in  eodeni 
loco  deslructas  civiiates  rcmansit,  quxduos  cxplo- 
raiores  quns  Jesu-bfin-Nun  \ld  est  Josue  lilius  Nun| 
transinisit,   in  solario  ejiisdcm  domus  siix  lini  sii-  B  bi:e  homo  Ibrtis  jactare  lapidem  polest  funda  •in* 


pula  abscondil :  ciijus  Inpi.lei  parietes  sin  ■  culiiiine 
permanent.  I.ocus  vero  totius  urbis  ab  bumana  de- 
tertus  habiiatione,  nullam  domum  habens  cominora- 
tionis,  segeles  et  vinela  recipii.  Inler  lociim  ejus- 
dem  desriittx  civitalis  el  Jordan^m  Oiivium  grandia 
iiisunl  palineta,  in  quornm  medio  cainpuli  iiilerpo- 
sili  habeniur,  in  quibus  quorumdam  Chananex  stir- 
pis  lioinuncionum  prope  iouumer.e  sunt  fibrxalae 
habil.inliu:n  domus. 

CAPUT  XIY. 

De  Galgalis. 

Arcuiriis  sxpe  iiicmoraius  q  lamdam  grjndcm  ec- 

clesiam  inG:iIgaIis  rundatam  vidil,  co  in  loco  constru- 

ctam  in  qiio  lilii  Israel,  Jordane  tran-gresso,  caslra 


pelleiite.  Igilur  a  li>co  supra  memoralx 'crucis  pons 
hipiileus  arcubus  fullus  ad  aridam  usque  porrigiiui-, 
per  qiiem  ipsani  adeuntes  crnceoi,  per  cliviim  ho- 
inines  descendunt,  ad  ariilam  reversi  ascendunt.  In 
extremitate  vero  fluiiiiiis  quxdam  bibriur  parva 
qu:iilrala  ecclesia,  in  eo  (^icut  iraditur)  fumlata  lico 
ubi  Dominica  vestimenta  hora  illa  custodiia  snnt  qiia 
baptizatas  est  Do  ninus.  Ila:c  quatuor  lapideis  snf- 
fulla  cancris,  stal  super  aijuas  iiih.ibit:^bilis,  quia 
siib  ipsam  liinc  et  inde  subintrani  aqu.e.  Ilxc  desii- 
pcr  coctili  prolegiiur  crila  ;  inferiu-i  vero,  ut  di- 
clum  e^t,  ca:icr.s  el  arcubiis  siistentata.  H.xc  talis  ec- 
clesia  in  locis  iiiferioribiis  illius  vallis  exslal,  per 
quam  influit  Jordanis  Quvius.  In  superioribus  vero 


iiieialipiiiiiaminlerraCh:inaannia!isionemhabuere.  C  locis  quod:!am  inest  grande  moiiiehorum  monasie- 

CAPUT  XV. 

De  dnodecim  lapi-iib^is  qiios  filii   Israel,  Irunfadalo 

Jodania  (liitio,  iiccalo  deiulerunt  profundo. 

In  qiia  videlicet  ecclesia  idem  s:incliis  Arculfus 
illos  consideravit  duodenos  lapides,  de  quibus  ad 
Josue  Ditininus  posi  tr.insilum  Jord:iiiis  locuius  est, 
diiciis  :  Eliqe  duodecim  viros  singulos  per  siiigulas 
tribus,  et  prwcipe  eis  ul  toilani  de  meilio  Jordanis  al- 
veo,  ubi  saterdolum  stelemnt  peiles,  diiodecim  durissi- 
mos  lapidis,  quos  ponelis  iii  loco  caslrorum,  ubi  fi.ie- 
tilis  liac  nocie  lenioria  [Josue  iv).  IIus,  inquam,  Ar- 
culfus  videral  :  e  qiiibus  ^enos  in  dexiera  ecrlesio; 
parle  in  pavimoiiio  jacentes,  el  alios  ejusilen  nu- 
nieri  iii  aqullonali,  oiniie<  impolitos  e(  vilcs,  con- 
spcxil  :  quiiriim  unuinquomqiie  (ut  ipse  refert  Ar- 
ciilfii-)  liiijus  tcinpnris  duo  jiivenes  viri  fortrs  vix 
possunt  de  terrn  sublevare.  Ex  qnibus  unus,  quo 
c:isu  iiciiileiite  iie-rilur,  iii  duas  conlraclus  partrs, 
il  riiiii  ferro  coiidciisatus,  manu  artilicis  cnnjuncliis 
es  .  G.ilgal  itaque,  ulii  siipra  mcinorata  lundala  est 
ri:c!esia,  ad  onentalein  aiiliquie  Jericho  phigani  cis 
Ji>rdaiieiii  e-.t  iii  sorle  tribus  Juda,  iii  quiiilo  inillia- 
rio  a  JiTirbo  :  ubi  el  tabcrnaculiiin  lixuiii  iiiuilo 
lrmp'>re  ruit,  iii  ctijiis  locu  (ut  irailiuir)  esi  ccclcsia 
tuprailicta  roiislnu-la ,  in  qna  illi  duo 'eiii  sii|ira 
iiienKirali  liabcnliir  Inpides,  ab  iilius  regioiiis  ini)r- 
talibus  miro  culiu  cl  honorilicentiii  habiti  linno>ifl- 
OJlur. 


rium,  quod  supra  descriplx  ^uprrcniinet  ecclesix  in 

supercilio  moiiliculi  e  regione  con^truclum ;  ibiden;- 

que  et  ecclesia  in  bonore  sancli  baplizatoris  Juan- 

nis  fundaia,  eodem  monasterii  circumdatur  muro» 

quadralis  coiisiri.clo  lapid  bus. 

CAPLT  XVII 

De  Jordanis  colore. 

Jordanici  color  fluminis,  sicut  nobis  .^rculfus  inti- 

mavit,  albidus  in  .-upcrlicie  qiia>i  lac  videtiir :  cujus 

lalis  color  niare  salinaruin  inlranlis  longo  ir:Miiite  a 

cnlorc  maris  .Moriui  per  alveum  ejus  fjcile  disterni 

polesl. 

CAPllT  XVIII. 

De  nuiri  ilortuo. 

"     Quod  videlirel  Morluuni  niare  in  magnis  lempe- 

stuibus  fluctuum  collisione  ad  terras  sal  efiiiil  per 

illiiis  circiii  uin  maris  abundanler  haberi :  quod  noD 

soluin  undiqiie  vicinis,  sed  eliam  longe  positis  na- 

lioiiibus  vahle  inagnum  prufectuin  pribel,  solis  ca- 

lore  ^aiis  suflicieiiter  siccaluni.  Aliier  vero  sal  in 

qiio  laiii  Sirulo  nioiite  haberi  solei.  Nani  illiiis  iiioii- 

tis  la|>ile>do  terra  evuki  vtfrnm  iialuralitrr  sal.si^si- 

iimiii   sal  es  e  gnslii  coniprobaiilur,  quod   propria 

ii'oiiinatur   sal    lerric.  Alitcr  ergo  sal   niaris  aiqne 

aliter  sal    lerrui    vucitaii    solei.    Ihide    et    l>.>ii.i« 

nus  in  Evaiigelio  per  siiiilliiudineiu  ad  apoDtulos 

dixisse  creililiir  :  Vostsiis  ml  iirrir,  ric.  {ilaltk.  «  ) 

De  lioc  iiaqiio  ».tl    tcrr:v  In  Stcilijr  n.unie  ropotio 


«ei  DE  LOCIS  SANCTIS  LIB.  II 

iiubis  sanctus  intimavil   Arculfus,  qui  illud  per  ali-  A 
quol  (lies  in  Sicilia  manens  visu  etgiistu  at(|ue  lactu 
coinprobavit  esse  veruni  salsissiiiiuin  sal.  Ideiii  nnbis 
et  de  niaris  Morlui  sale  iiarravit ;  quoJ  similiter  iis- 
deiii   Iribus  supradiclis  seiisibus  a  se  cumpr'  baluin 
niiiuiavit;  qui  etiam  ejusd>'iii  supeiius  iiieinorxti  la- 
cus  iiiaritiniam  frequeiiiavit  oraiii,  cujiis  longiiudo 
iis([us  ad  Zoar  s  Arabiaa  sladiis  quiiigcnlis  ociua- 
ginia  dirigilur,  laliiudo  sladiis  ccntuin  quinqu.iginla 
usque  ad  viciniain  Sodoiiiornni. 
CAPIJT  XIX. 
De  fonlibus  Jordams. 
Areiilfus  noslcr  el  ad  illuni  pervenit  locum  in  pro- 
vincia  Phoeiiici»,  ubi  Jordanis  ad  Libani  radices  de 
duubus  viciiiis  fontibus  einergere  videlur,  i|uorum 


8(12 
CAPUT  XX. 

De  maii  Calilacp. 
Nosler  snepe  meinoiatiis  sanctus  Arculfus  niare 
Galilirse,  qiiod  el  lacus  Cmerelh  et  niare  Tiberiadis 
iioiiiiiKitur,  ex  niajore  circiiniivit  parlf,  cui  ni.ign.^e 
linitiiiine  adhitrenl  silvae.  Lacus  ipsi  |Cor4.,  latiis  ip- 
siusj  veluti  quodJani  niur<t  Mnplissiinis  iii  lnng  luili- 
iiein  cxL  sladiis  extendilur,  latituiline  xi.  iliiruiidiliir: 
ciijus  aqu;e  diilces  et  ad  potanduin  sunt  haliiles,  si- 
qiiideni  nec  palusiris  uliginis  cia^suin  aliqird  aut 
tuibidum  recipit,  quia  arciioso  !iiidii|ue  liliore  cir- 
ciimvfiiiliir,  uiide  el  purior  hausius  ejus  ac  nielior 
esl  ad  iisum.  Gcnera  qiioque  pisciuin  gu^iu  et  specie 
nusquam  in  alio  loco  pra^staiiliora  reperiri  possuni. 
ilarc  brevia  de  Jurdaiiis  exord  o  Pt   lacu  Cinerelli, 


uniini  iiomine  Jor,  et  altir  Daii  vocitalur,  qui  siinul  B  parlini  de  lediu  Judaice  capiivitatis  libro,  p:irli(n  dc 
mixli  coinpositum  Jordanis  accipiunt  nonien.  Sed 
notandum  non  esse  in  Paiiio  oinrdium  Jordanis,  sed 
in  Traconitide  terra  cxx  inlerjeclis  siadiis  iisqiie  a<I 
CiBsaream  Pbilippi,  quae  nunc  Paiiias  a  Pauio  nioiile 
Iraclum  nomen  accipiens  vocilatur.  Esl  ergo  illius 
fontis  nomen,  qui  est  in  Trachonitide,  Fiala,  plena 
aquarum  semper,  unde  Jordanis  sublerraneis  meati- 
bus  derivaiur,  et  in  Panio  divisus,  aquarum  cITusio- 
nibus  eliullit :  qua;  (ut  tupra  dicluin  esl)  Ji>r  el  Dan 
nominari  solent.  IJnde  quoque  emergentes  et  inter- 
jecto  quodain  inlervallo  in  unum  connuentesfluvium 
■  coeunt,  qui  exinde  suum  dirigens  ciirsiiin,  cx.\  sladia 
sine  ulla  inlerfusione  usque  ad  urbrm,  cui  noiiien 
est  Julias,   progreditur.  Po^tea  Incuiii  qui  Cenezir 


sancii  Arcuili  experieiiiia  excerpla  retuliiiius,  qui,  ut 
ipse  indubitanier  refert,  ab  eo  loco  qiio  de  fauclbus 
niaris  G.iIiLcx  Jord.inis  egreditnr,  usque  ad  eum  lo- 
cum  ubi  in  mare  Mortuiim  inir.ii,  viii  dieriim  iter 
babuit :  quod  sciliccl  ideni  niare  salsissiiniiiii  el  de 
inonlis  Oliveii  speciila  saepius  (sii,ut  ijise  narrat) 
saiictiis  prospe\il  .^rciiifus. 

CAPLT  XX'. 
De  puteo  Snmaricp. 
Arculfiis  sacerdos  saiicius  regiiuiem  Samariie  pcr- 
agrans  ,  ad  ejusdem  provincia;  pervenit  civiiateni 
qiix  llebraice  diciiur  Sitliem,  Giceca  Vfro  et  Laiina 
consuetiidine  Siciina  iioniinaiur :  qiia;,  su.un^ibi  l  vi- 
tiose,  Sicliar  vocilari  solet.  Itaque  prope  liaiic  eani- 


dicitur,  niedio  transit  lliiento  :  quibus  ex  locis  plu-  C  dein  civiiaiem,  quanidam  exlra  niuruin  vidii  con- 
rima  circunivagatus  deserta,  Asfaleo  siiscipil::r  la  u,  stiiictam  ecclesi  m,  quse  qiiadrilida  in  quatiior  iiiuuai 
aique  in  eum  condiiur.  Ilaque  diios  lacus  viclor  cardines  foinaia  exiendiiur,  quasi  in  siiiiiiitudiiicio 
egressus,-  iu  (eriio  hxret.  c  ucis,  cujus  ligiira  iiiftiriiis  describiiur. 


ec 


a 


cl 


sia 


i] 


803  SAMCTI  AOAMANI  ABUATIS  80« 

Iii  cujus  mtdIil;Uo  f.iMs  Jacolt,  qui  cl  piiteus  ilici  A  ailire  cupiunl,  ul  Arrulfus  icferi,  pcr  Tiberia  'ein  vi.i 


sulcl,  aJ  cjiis  (|ii:«tuur  rcspiciens  p»rii.>j ,  intrinsccus 
iHCdius  lial)Ciiir,  siiper  (|ueuiSalvalor,  iiincris  lubore 
fiiligaliis,  ciijus  laiii  dlei  hora  scileliat  scxla,  ct  aJ 
ecuiilciii  puteuMi  illa  Saiiiaiilaiia  niuliiT  eudeiii  nic- 
ri  lianu  leniporc  aquaiii  liaurire  venii.  l>e  quo  vide- 
llcel  puieo  eadciii  iiiulicr  iiilcr  ca;tora  ad  DoMilniim 
respoiideni  dixit :  Domine,  neifite  .n  ifiie  liaitrias  lia- 
bet,  et  puteut  al  us  ett  [Joan.  iv).  Arciilfiis  it:i(|ue 
qui  dc  ejiisdeni  puici  liiMt  a(|ua,  '  t  do  illius  allitu- 
dine  enarrat  dicens  :  Ille.  quem  aspexi  pulcus  allitu< 
dinis  lial)el  bis  viccins  orias,  lioc  est  xl  ciibitos. 
Oria  ergo  sivc  culiiuis  cst  iitriusque  iiianus  a  laiere 
extensiu  utroque.  SichHiii  ergo ,  qu;c  et  Siciina, 
quondain  snci^idotalis  civ  tas  ct  fiigitivoruin,  babe- 
lur  in  Iribu  Manassc  et  in  nionle  Kpliraim,  ulii  et  " 
«ssa  Joseph  sunl  hiunata. 

CAPIT  XXII. 

De  quodam  sotiludinis  [oiiliculo. 

Arcu'fus  s;«pe  iiienioralus  queiiulam  iii  deserlo  lu- 

ciduiii  funliculuiii  aspixii,  de   quo  (queiuadmudiiin 

Iraditur)   i<aiiclus  Juaniies  bibebal   baptiztlor,  lapi- 

deo  pruleeiuin  tccto,  calce  perlito. 

CaPUT  XXIII. 

Di  locustis  el  meUe  silvetlri, 

De  eodcin  namque  .loaune  evangcli^Uc  sciibuiil  : 
Esca  nutem  ejitt  eraiil  locusla'  et  met  sitvestre.  Iileiu 
noster  Arculfus  in  iili  solitudiue,  ubi  Joaniies  babi- 
tabal,  qioddam  locublarum  vidil  niiiiimum  geniis, 
quaruin  rorpuscula  iii  inodum  digiti  niaiius,  exilia 
et  brcvia  suui ;  ei  quia  oarum  brevis  est  volatus  si- 
milit  lcvium  saliibus  r:iiiarum,  f:icile  iu  herbis  ca- 
piuiiliir,  ct  coi  la;  per  oleiini,  paiiperem  prjebcnl  vi- 
cliim.  Oe  niclle  veio  silvoslri  liaiic  ab  .Aiculfo  expe- 
rieiiiiain  dilicinius,  ita  dic(iile  :  (ii  coileiu  deserlu 
quasdam  videram  arbores,  quaruni  folia  lata  ct  ro- 
tiiiida  suni  lactei  cidoris  et  saporis  nicllei,  qiiormn 
uliqiie  fuliorum  naiura  fragilis  valJe  est ;  ct  qiii  ca 
in  cscam  suu  cre  cupiuiit,  primiiin  manibus  coiilri- 
cant,  deiiide  coinedunt,  el  boc  est  silvcstrc  mel,  in 
silvis  sic  reperiuni. 

CVPUT  XXIV. 

De  ilto  loce  iii  qiio  Doiiinns  qitinque  panes  et  tliius 
benedi.tii  /  isces. 

Ad  qncni  locuiii  nnslcr  s.rpc  nicinoraius  perveiill 
Arciilliis  :  cuj  is  herbosiis  el  planus  canipus  ex  qiia 
die  in  eo  Salvalor  v  iiiillia  quiitquo  pauibiis  ct  duo- 
bus  piscibu^  saiuravli,  iiuiiqnain  araiiis  e^l.  Iii  (|iiu 
nulla  cernuntur  icdiiicia  :  quasdam  sdUinimodo  cu- 
Iuniii;>s  paucas  Arculfus  aspcxit  lapideas,  supi^r  mar- 
giiieiii  illius  funticuli  jaceiites,  de  i|uu  illi  eadein  bi- 
bcruiit  (iit  ferliir)  die  (|ua  Duiiiiiiiis  csinienles  eos 
lali  refeciiuiic  rccreavit.  Qui  videlicet  locns  ciira 
iiiare  Galikvai  csl ;  respiciens  civitalcm  Tiberiadem 
ab  ausiruli  plaga  sibi  occiirenteni. 

CAPllT  XXV. 
De  Caplmrnaum. 
Qiii  ab  llieidsiilyiiiis  desrrndentes  Capbarnaum 


vadiint  recta  :  deindc  scciis  laciini  Cineruih,  quod 
est  et  maro  Tiberiadis  ei  mare  Caliliex,  locuinque 
superiiis  nieiiioraCe  benedictionig  perWum  halieu( : 
a  quu  per  iiiargiiiem  cjii^dciii  supra  comiiiemoraii 
slaisiii  iion  loiigo  circuiiu  Capharnaiim  perveniiint 
111  ir  liniani,  iii  liiiibus  Zabnlon  et  Ncpbthalim;  qux, 
iit  ArciiHus  refert,  qui  eaiii  de  munle  vicino  pro- 
spcxil,  ii:iirnm  noii  Iribefi»,  angiisto  inter  nioiitem  et 
sia:'iiiiiii  cuarciala  s|iati(i,  per  illaiii  marilimam  oraiii 
luiigo  tramite  pruteiidilur ,  tnoiitem  ab  aijuilui  uli 
plaga,  lacuin  vcro  ab  aMstrnli  liabens,  ab  occasu  n 
ortiini  exiensa  dirigitiir. 

CAPUT  XXVI. 

De  Natarelli  et  ecctcsia  ejits, 
Civiias  Nazareib,  ut  Arculfus,  qui  in  ea  liospiialus 
cst,  narrat,  ei  ipsa  ut  Caphnriiauni  iniirurum  andii- 
lum  noii  lialiel,  supra  nionlein  pofila;  grandia  Vwn 
lapidca  habel  :edilici:i,  ibideniqiic  du:c  pergrandes 
habaiiUir  conslrueUc  ecclesiae  ;  una  iii  medio  civila- 
tis  loco  super  duos  fundata  cancros,  ubi  qiinndam 
illa  fuernt  a^dificala  domus  iii  qiia  nosler  niilriliis  e-l 
Salvator.  Ihec  ilaque  eadcni  icclesia  duobus  (ut  su- 
perius  diciuin  estj  liimiilis  et  inlerposiiis  arcubiis 
[Cor6.,  arcibus]  subfulia,  habet  inferius  intcr  eosdeni 
tiiniuloi  Incidiisiiiium  fonleni  collocatiiiii,  qucm  lo- 
tus  civium  frequ 'ntnt  populns,  di;  illo  exbaurieiis 
aquaiii,  ct  de  latice  eudem  snrsiim  in  ecclesiam  sii- 
pcrxdilicatam  aqua  in  vasciilis  per  Irocleas  Jubreiji- 
C  tur.  Aliera  vcro  ecclesia  in  eo  fabricata  hnbetur 
loco,  ubi  llla  fuerat  doiiius  crnstrucia  in  qna  Gabriet 
arcbangelus  ad  bentam  Mariam  ingr  i>su<,  ibidem 
ra  !eiu  hora  sulam  est  locutus  invciiinm.  Ilanc  de 
Nazarctli  ex(ierienliam  a  sancto  didici  i.us  Arcullb, 
qui  in  illn  dnnbus  huspitatvs  est  coclibiis  et  tuiid^^ni 
diebiis;  et  idcircn  in  ea  diuliiis  buspilari  noii  pule- 
rat,  qiiia  i|isuin  cugebai  liicornm  peri:u>  Chri^ti 
miles  festinarc,  de  llurgiiudia  orius,  vit  mi  ducens 
solilariniii,  Pttrus  nuiiiin ',  i|iii  post  euindrin  circni- 
tiiiii  ad  illuiii  iu  quu  priiis  coiiiiuora.us  rcversus  est 
solitnrium  locum. 

CAPIT  XXVII. 
De  monte  Tliabor. 

D  Muns  Tliabor  in  Gali':va  tribiis  iiiillibis  a  laru  (he* 
iieictb  di^tal,  iiiira  rolundilate  ex  uiuni  parte  col- 
lecliis,  a  parlo  boreali  respiciciis  snpradiciuin  st.i- 
^'luiiii ;  herbnsns  valde  et  llciridus.  In  cujiis  an  oena 
sii  iiiiiitate  ampla  plaiiities,  silva  pricgrandi  cirunii- 
ciiicla  habeuir  :  cujub  in  niedio  ranipo  monachoruiu 
iiiesi  grande  munasieriuni,  et  plurlin:c  euruindem 
rclliil.e.  iNani  illiiis  iiionlis  caiiipcstiis  verlex,  non  iii 
aii;;ii»tuni  coarctatur  rncunien  ,  sed  iii  l.itiiud  neiii 
diliilaliir  slatlioruni  viginli  qiialuur,  allitudu  autem 
cjiis  Irigiiita  stadiis  sulilinialnr. 

Iii  eade  r.  (|iiui|u  '  siipeiiuri  platea,  non  par\i  :edi« 
licii  terii:e  liiiidalie  suiit  ccclesi:u  celebres,  Juxla  illo- 
ruiii  labernaeiilorum  numerum,  de  quibus  iu  t>Adem 
snncio  iiionlc   Polriis  cndesii  I  etillcalus  visione,  ol 


805  DE  LOCIS  SANCTIS  MB.  11.  ROO 

valde  pav-  faclii^,  ad  Dnmimiin  lciculus,  ail :  Bonum  A  jEiiypli  fuerat,  Hcbraice  oliin  No  vocitabatur  :  urbs 


est  iws  Itic  esse ,  [iiciamus  Itic  Iria  labernttcula ,  tibi 
vnum,  et  Moysi  umim,  et  Eliw  unum  (ilallli.  xvii). 
Ilaqiie  i-upra  niemor.iii  mniiafteiii,  ei  trium  eccle- 
fiaium  xdificia  cum  col'nlis  mor.achorum,  lapideo 
oiniiia  circumveiiiiiiUiir  niuro  :  ulii  saiictus  Arculfiis 
vna  hospilalus  cst  nocle  in  rjnsdcm  sancii  inoniis 
celsiludine.  Nam  Peirus  Biirgundio  Christicola ,  in 
jllis  terris  semitarmn  cjus  duclor,  non  ipsum  sinebat 
in  uno  eodenique  hospitio  diuiius  iniinorari,  festiiia- 
liniiis  inluitu. 

Sed  iiiter  bsc  et  hoc  est  nolandum  quod  illins  fa- 
mosi  montis  nomen  Gr.xcis  liiieris  sic  oporteat  scribi 
per  e  el  w  longum,  eafw^s;  Laiinis  vero  liitcrnlis 
ciiin  aspiraiione  Tbabor,  prodiicia  6  litiera.  Ilujiis 
orlhographia  vorabuli  in  libris  Grsecitatis  csl  iiivciila.  ' 

C.iVPUT  XXVIII. 
De  Dantasco. 

Damascus  civilas  regalis  magna,  ul  Arculfus  referl, 
qui  in  illa  per  aliquot  bospitatus  est  dies,  in  campo 
posita  biio,  aniplo  murorum  est  ambitu  ciri  unicincta, 
insuper  ei  crebris  turribuscoiiiniuniia,  plnrima  exira 
niiiros  liabeiis  ulivela,  quani  ct  niagiia  flumina  qua- 
tuor  inteiniienlia  gauleiiier  Ixiilicant.  In  qua  Sair;i- 
ccnoruin  nx  adrpius  e.\),  principatuin,  el  regiial; 
et  ibidein  iii  liomire  S.  J  aniiis  Baplista;  grandis  fun- 
data  esl  ecclosia.  Qu idain  eiiani  Sarracenoruni  ec- 
clesia  incri  diilorum  el  ipsa  in  eadem  tiviiate,  qnam 
ipsi  frequentanl,  esl  fabricala. 

CAPUT  XX  X.  ' 

De  TijTO. 

Pluriniarum  peragralor  regioniim  nosler  .Arculfus, 
eiiam  Tyrum  Pboenicis  provinci*  meiropolim  inlro- 
ivit,  quje  llebraico  ei  Syro  sermone  Snar  appcllatur, 
qux  iiullum  bahuisse  de  lerra  inlroituin  in  G\x.  is  el 
Laiinis  barbarisque  bisloriis  lcgilur.  Sed  posiea  a 
Nabuchodmiosor  rege  Chaldxorum  jaclos  esse  ag- 
geres  nonnulli  aflirmant,  ct  ab  oppugnatnrc  jaciilis 
ei  arieiibus  locum  fuisse  praparatum,  ac  deinde  iu- 
sulam  factam  esse  et  rampi  planiliem.  Ilxc  piilchra 
et  nobilis  valde  erai,  qua:  iion  immerito  Latine  in- 
terpreta  ur  angii^tia,  nani  eaindcin  terrx  diiiicnsio- 
iiem  angiista  habel  insula  et  civiias.  )lxc  in  terra 
Cbanaam  posita  est ,  de  qua  iniilier  Chananxa  sive  . 
Tyrophoeiiissa  in  Lvangelio  fuerat  coniineiiiurala. 

Notandiim  iiaque  est  quod  sancti  Arculli  de  siiu 
Tyri  relato  peromnia  coiicordat  cum  bis  qua:  siipe- 
rius  de  sancii  liieronymi  cuninicnlariis  e.\cerpta  de- 
tulinius.  Siniili  er  et  ea  quse  supra  de  nionlisThabor 
situ  et  forma  juxia  sancii  ArculG  narrationem  de- 
scripsiuius,  nullo  discrepanl  modo  ab  his  qu;e  de  siiu 
ejusdein  niontis  et  niia  rotuoditaie  sanctus  Hieru- 
iiymus  narrat :  a  i|uo  videlicet  Thabor  monte  usque 
•id  Dainascunj  iter  septem  [Al.,  octo]  dierum  Ar- 
culbis  babuit. 

CAPUT  XXX. 

De  Alexandria  et  ISilo  /lumine,  et  crocoditis  ejus. 

Crandis  illa  civitas  ,    qu»  quondam    melropolis 


valde  populosa,  qu;c  ab  Alexandro  rege  Macedoniim 
ejiisdem  condiiore  famos.i,  Alexandria  nnio  per  nni- 
versas  gcnies  nnminaiur  vocabiilo,  et  niagniiudiiiein 
urbis  et  noinen  accipiens  ab  oodem  reae.lilifatore. 
De  ciijus  siiu  eli.ini  Arcufus  enarrans,  ab  his  qiiau 
prius  lectione  didicimus,  iiiillo  discrepat  inodo.  Qui 
ab  llierosolymis  descendens,  rt  ab  Joppe  navigare 
iiuipiens,  \L  (sic)  dieruin  iter  usqiie  ad  Aloxandriain 
liabiiil,  de  Mua  breviier  Naum  propheloe  sernio  h  i- 
beiiir,  iia  dicenlis  :  Aqua  in  rircuitu  ejiis.  Cujus  di- 
viii.-e,  niare;  aqup,  muii  ejus.  Ab  australi  nainque 
parle  oiiis  Nili  H  imiiiis  cingiiur,  abaquilonali  vero 
pliiga,  lacu  Ma.eoiico.  Sic  ilaque  descripius  aperlc 
siliis  iiionslratiir  ejus,  qnod  super  Niluin  et  mare  po- 
siia,  liinc  et  inde  aquis  ambiatiir  ;  qu:e  quasi  claus- 
Irum  inier  jEgyplum  et  marc  Magnuni  interjacel, 
civiias  iinporiuosa  el  ab  exierno  didicilis  accessii. 
Cujiis  portus  ci't.>ris  difficilior,  qiiai  ad  forinam 
huinaiii  corpor  s  in  capiie  ipso  et  s'atinne  ca|  ac'(ir, 
in  faii  ibus  vero  angustior,  qu.i  mea^us  niaris  ac  na- 
vium  suscipil,  quibiis  quaedani  spiiandi  subsidia  por- 
tui  suhininistrantiir.  Ibi  quis  angiislias  aique  or  :  por- 
liis  evaserii,  tanquam  reliqua  corporis  forma,  ita 
diflusio  inaris  loiige  lateque  extenditur.  In  ejusdeni 
dextera  parle  portus  parva  insula  habctiir,  ii»  qm 
maxiina  tiirris  est,  quam  in  conimune  Grxci  ac  La- 
tini  ox  ipsiiis  rei  usu  Pharuin  vociiaveruni,  eo  quoil 
longe  a  naviganiibus  videalur,  ut  priiisquam  in  por- 
lum  appropinquent  nocturno  tempore,  terrain  fini  ■ 
tiinam  sibi  et  propinquam  esse  fl^iniinarum  inccndio 
cognoscanl,  ne  lenobris  decepti  in  scopulos  iiicidanl, 
aul  ne  vestibuli  limilem  iiequi^ant  compreheiidcre. 
Sunt  ilaqiie  ill  c  iniiiistnilores ,  per  quos  subjeciis 
facibiis  CKterisque  lignorum  struilms  adoletur  ignis, 
quasi  lerroc  et  prxnuntius  el  index,  ponensiuni  lau- 
cium  demoiisiraiis  ingredieiiti  angustias,  undaruin 
sinus  et  vestibuli  anfractus  :  ne  tenuis  cariiia  pcr- 
siring:il  caules,  et  in  ipso  ingressu  inieropcrtns  flu- 
ctibus  scopulos  ofleiid:U.  Itaque  direclum  cur  um 
paulisper  inllecli  oportel,  ne  ca>cis  illisa  saxis  i.  i 
incurrat  navis  periculum.  .^ngustior  enim  adiiiis  in 
poriu  «st,  qiii  a  dextera  parte  laterali  arclatur;  a  lajva 
vero  laius  est  portus.  Circa  insulam  ergo  instruclx 
iiigoiilis  magnitudinis  moles  dojiciuniur,  ne  assidun 
assiiigentis  iliipeiu  inaris,  insul%  cidlisa  cedanl  fiiii- 
damcnta,  aique  veiitorum  injuria  sGlvaiiiur.  Unile 
procul  dubio  lii  ul  in  advorso  inler  scrupe.ig  ru|>e8 
niolesque  dlsruplas  canalis  ille  niedius  seinper  sit 
inqiiielus  alque  exasperans,  lolo  transilu  pcriculosiis 
fial  navis  ii  gressiis.  Anipliiudo  auiem  poriiis  stailio- 
rum  triginla  palet  dimensione.  Ll  quainvis  niaxiina 
leinpestas  sii,  iuius  tntissimiis  est  pnrtus  cmvcrsa- 
tione,  qui  a  supra  meiiioratis  augusiiis  aique  <d)- 
jeclu  in^ulx  a  se  maris  rcpellil  iindas  :  quani  [Forie, 
quoiiianij  per  easdem  pnriuensis  lilloris  angusiias 
toiius  porius  disiensus  sinus  subinovetur  a  tenipe- 
siaiibus,  placiflaiiir  a  fiigoribus,  pcr  quas  ingrcsscs 
exasperalur.  ^ec  immerilo  vel  tulanien,  vel  inagni- 


fnyj  SANCTI  ADaMAM  At;UATIS  fM 

tudo  linjus  porlir.  esl  ejusmoJi :  cuin  ineumquxad  a  '\rAr»r<i  in  civitalcm  mense  Oclobri,  per  longllndi. 

nrin  dfanibiilaiis  urliis;  el  vix  anle  vesperliiium 
lenipns  ad  exlreiiiilaiein  loiigiludinis  ejns  pcrveniro 
poierat.  Il.cc  loii};o  iniirornni  amliilu  crebris  insuper 
liinibus  conmiuniliiruiii,  per  niarginein  nuniinis  el 
ornin  cnrvi  ni^iris  ainbilur  composiioruin.  Ileni  de 
patle  .'Egypli  ailveiilanlibus,  ei  urbein  iiilranlil:us 
Aleiaiiilriiiain,  ab  n(|iiiluiiali  propiiii|uu  l;itere  occur- 
rit  grandis  stiucliira;  ecclesia,  in  i|ua  Marcus  evan- 
grlista  iii  lerra  liuniatiis  jacel,  ciiju<  sepnlcium  anle 
allare  in  urieniali  «jusilein  qnailraiign'x  lnco  eccle- 
siic  Meinoria  superposita  inarmoreis  lapidibus  con- 
slriiria  moiistralur. 

"  llx'c  itaijue  ile  Alexaiidria,  quae  priusqu^m  ab 
Alrxanlio  M.igno  in  m.ijus  aucla  xdificareiur,  No 


I 


ii3iun  loiiiis  orbis  proficiani,  conviciari  necessariiim 
sil.  Nam  et  popnli  innumerabiles  eorumdem  loconim 
ad  iisum  sui  lotius  urbis[Forl.,  orbis]  expelunl  coin- 
iiicrcia,  ci  fiugnin  regio  est  ferax,  caiteroruinque 
lerra?  iiiuneruin  vel  iicgiiiitloruiii  abun>lans,  tolum 
f.uniento  alit  alniie  invlrnil  neeessariii  mercibus  or- 
bem  lerrarum.  Ciii  sciiicet  lali  rei;ioiii,  qu*  prncul 
dubio  pluvinrnin  indigna  c.^l,  Nili  irrigua  sponlniieiis 
tiubrej  minisrant,  ubi  iiu»iiii|iie  .11  va  leinperni,  lioc 
cst  coeli  uberlas  ei  lenx  fecunililas;  et  ubi  opiinen- 
lum  naiili>  el  agricolis  sdlnm  cominoduin  liabetur. 
tli  iiavigant,  illi  serirnt;  i.-ili  circumvchunt  nivigiis, 
illi  excoluiilierraiii  siiie  arairoserentcs,  viaiilcssiiie 
cariento.   Di-tinciam   numiis  cernas  regioneui,  el 


quasi  quibusdain  e.xcelsa  manibus  naviginrum  totis  B  (ut  sii|iia  dicium  est)  vocitabalur.  Cui  (ut  suptrius 


domicilia  lerris,  quaj  Nili  Quminis  riparum  magini- 
bus  e\  u:raque  cidKerenl  parie.  Navigabilis  cnim  esl 
usque  ail  u  beiii  (ul  .'ippcllant)  Eleplianlontm  :  ille- 
rius  navem  procedere  cntaraGta;,  hoc  est  fluniinales 
aqiiaruin  eolles,  non  sinunt.  non  dcfeciu  gurgitis, 
sed  lotiiis  nuniiiiis  pixcipitis  ei  quailam  ruina  cur- 
reniiuin  ai|U3ruin.  Sancii  igitnr  .^rculfi  relatio  de 
Alexaiuiria;  siiu  et  Ni!i  nnn  discrepare  compr  •balur 
ab  his  quje  io  aliorum  liliris  scripia  ex  leclione  co- 
gnovimns  :  de  quibus  qu  tdara  brevi  textu  excerpta 
in  hac  pnesenii  descipiione  interposiia  inseiuinius, 
iioc  e^t  de  illius  iinporiuositate  urbis  vel  portueiisi 
dillicultate,  de  insula  et  lurre  in  ea  construcla  ,  de 
Aexaiidiia  inter  [Vaiic,  \e\]  mare  vel  oslia  ftumi- 


dictum  cst)  oslium  Mili  numinis  cobxrens,  quod  Co- 
nopeiuin  nominntur,  A  iam  ciim  .%gyptu  et  Libyam 
disterniinal.  Ob  cujus  itaqiie  Mili  numi:iis  inundntio- 
nem  A  gyplii  c.xcelsos  aggeres  circa  ripas  ejus  con- 
struunt :  qui  si  ciistoiluni  negligentia  vcl  n  mia  aqiia- 
ruin  cruptioiie  rupti  fueriiit,  subjacentes  cainpos 
neiiiiaquain  rigani,  sed  oppriinunt  el  pnpulactur.  Ub 
qiiam  causam  plurimi  qui  plana  i4Cgyp  i  incoliini , 
tit  sanctus  refrrt  Arculfus,  qui  eiimdem  Huviuni  in 
i£gyplo  mcans  sxpe  Iransmeavil,  in  domibus,  Irans- 
versis  trnbibus  sulTijliis,  aquas  supra  inhablt^nt. 

Crocodili,  ut  Arcnlfus  refert  sacerdos,  in  Nilo  ftu- 
vio  aqiiaticx  cnminnraniiir  quailrupedcs  bestiie,  non 
grandes,  val.ie  edaces,  et  in  lanlum  validx,  ut  etiant 


nis  Nili   terniiiiata  posiiione,   et  de  acleris.   Qu;e  C  '""  ^"  ^^^,  si  forle  eiuum  vel  a^inum  vel  bovem 


prociil  dubio  caiisa  facil  iit  ejiisdeiii  civitatis  lociif, 
qiii  ita  ex  du.ibns  ioarct:itus  parlibus  strangulatiir, 
loitgo  vaKle  et  anguslu  irainiiis  spatio  ab  occasu  iu 
orluin  proteiidilur.  Quod  etiam  .Aicuifi  narralio  de- 
nionstral,  quia,  iit  ipsc  referl,  liora  diei  terlia  coepil 
*  ilic  ariiculus  deest  in  coil.  Vaticauo. 


jiixta  ripnm  flumims  herbain  cari>entem  invenire  |>o- 
Urit,  subiia  irrnptione  emergens  invadat,  il  vel 
ellain  animantis  unuin  pedeni  mordens,  et  stib  :iqu:i$ 
tiahcns,  penitus  tutum  devurcl  animal. 


LIBER  TERTIUS. 


C.APUT  PRIMDM. 
De  Conilantitiopoliiana  civilale. 
A'culfus  sxpe  menioratus,  Alexandria  reversus, 
per;liquoi  dies  in  Cnla  hospilaius  insula,  et  abea  D 
navigaiisConsiantinopolimappeiivil,  in  qua  per  ali  • 
quot  deinoraius  est  menses.  Qux  procul  dubio  Ro- 
maiii  est  iiietri)polis  iinperii,  nndique  mari  circuni- 
dala,  excepla  aiiuilonali  parte  ilius,  qiiud  mare  i.x 
niillibus  passiium  a  mari  .Magno  eruuipens,  ad  mii- 
rnni  iisque  civiialis  exiemlilur  :  a  muro  vero  Con- 
stnntinopuleos  tisqiie  ad  ostia  Danubii  ftuminis  vl 
|fir<li.,  Lxl  millibiis  hoc  idcm  prolenditur  mare. 
H;uc  itaq  e  imperaioria  civiia»  non  pnrvo  niurornm 
aitibitu  per  Xii  niillia  passuum  circumeincla,  angu- 
liis  jiixta  bituin  maris  habeits  per  maritimam  (iit 
Alexandria  sive  Caribago)  coii>lriicios  orain.  ct  ad 
Tyri  siinililudincin  crebri»  insuper  Inrribus  ciiinnm- 
:iii(is  niiiids,  diiinu»  inlra  (ivilalis  inccnin  hnhct  uii- 


nierosas :  et  quibus  plurimx  mirx  magnitudinis  la- 
pidea:  inslar  Itomx  habitaculorum  consurgunt. 

CAPUT  11. 
De  condilione  ejutdem  civiialit. 

Deciijus  cinditionehanc  Iradilionemcivesa  ni.ijo- 
ribus  proiiiulgalam  enarrant,  dicentes :  Iinperalor 
Cunstantinui  inliiiita  hnmiiiiim  muliitudioe  cungre- 
gata,  et  uudiqne  inilnitis  sumpiibus  pene  iiuditaie 
omnium  civitatum  eolleclis,  urbein  sui  participem 
noinii.is  in  Asix  parte,  boc  e.a  in  Cilicia,  intcrjerio 
inari,  qiiod  in  iltis  tliiibu»  iiiler  Asi»rJ  el  Europani 
disierininat,  aiJillcare  c«pil.  Onadain  vcro  mx  la 
cuiitiniiumerabiies  operaiuruin  exercuus  prriinmen- 
sam  caDlrcrum  longiludinem  in  papilionibus  dormi. 
rent,  omnia  lerramenioruiii  geneia,  qiiibtu  divriso- 
ruin  operum  arliricc»  ull  con^Uivoianl,  >ubiio  quo- 
mndo  sinl  (ublaia.  nesi-ilur.  Dc  quorum  tubiunva 


m 


DE  LOCIS  SANCTIS  Llll.  111. 


8fO 


el  hnprovisasublalianeeum  |>rimo  iiiaiie  ail  iinpera- A  ■>>$■   I»  leriiis,    inquaiii,    laiiluiiuiioilu   anniversaiiii 


torem  Coaslantinum  pliirimi  operatores  inccstiiia 
nioleslali  queriiiioniam  iletulisseiii,  re>L  conjequen  - 
ler  inquirit  liicens  :  Si  alias  res  de  casiris  subtra- 
ctds  auilisiis?  NuHas,  inquiunt,  exceptis  omniiiin 
operum  ferramontis.  Tum  deinile  rex  pnecepit  in  - 
quieiis  adeos:  Ite  cilius,  et  circumeunles  ultra  ci- 
traque  per  inaritimas  reg  onum  oras  couterniiiiaruin 
lu  trate,  el  si  io  aliquo  agrorum  loco  forte  veslra 
repercritis  ferr.imcnia,  ibideiii  inlerim  ea  custodiie, 
et  illa  huc  noo  reportetis,  se  I  ad  me  aliquos  ex  vn- 
Lis  reverti  facite,  ut  pro  ci^rlo  scire  possim  de  ferra- 
mentorum  reperlione.  Qiiibiis  audilis,  opcrarii  ob;e- 
(fiinntur  serinonilius  a  rcge  desiriptis  vel  diclis :  el 
exenntr£,  siculi  fuerant  jussi,  lii^tralis   hiiic  et  inde 


gibi  &uccedentibu>  dicbus  dominiia  criix  siiper  aliare 
elevata  poniiur,  lioc  i  st  in  Ctjmia  Doiiiiiii,  qua  die  ini  - 
peralor  ei  exercilus  inilitum  ecdesiain  inlranies,  et  &(1 
illud  accedeiiies  allare,  aperia  illa  sacrosaiica  (.a- 
psella,  salularem  oscnlaiitiircrucem.  Priiuusaiiteom- 
nes  inipeiaior  orbis  illam  inclinalo  osuulalur  vuliu: 
deinde  juxia  conditionuin  vel  aiialum  orJinem  uiins 
po.sluiiuin  accedens,  hoiiorabileosculalur  patil)ii'uiii. 
Proinde  crasUno  die,  lioc  est  sexla  feria  anle  Pa- 
srha,  regin.T,  malroiue ,  et  omnes  populi  mulieres, 
supra  meinnrato  ordme  accedunl,  cu  n  omiii  venc- 
ralione  osculanles.  Terlja  d.e,  hoc  est  sabbato  pa  • 
scbali,  episcopus  et  universus  post  euni  clerus  cu«ii 
tiniore  et  irem;>re  el  oiiini  honorificenlia  accediiiit 


ponto,  vicinis  agroruin  terminis  ;  el  ecce  in  Europ;])  g  ordinaiim,  vicioriale  osculaules  lignum  in  sua  poji- 


parte  ultra  niare  ferramenlormn  cmgcriem  repe- 
riunl,  el  inter  duo  maria  in  unuin  congrpgaiam. 
Loco  reperlo  ad  regem  cx  cis  aliqui  veniunt  reinissi, 
ct  invenla  nuntiant  ferrameiita  in  tali  loco.  Qno  cuni- 
perto,  re\  contiiiiio  lubicincs  per  caslroruiii  circniium 
iiibis  jubct  caneie  et  exerciium  niovere  caslra  di- 
cens  :  Cominigremus  liiiic  ad  ledilicandam  civilalcm 
in  loco  nobis  divinilus  de-ignato;  simulque  pr.cpa- 
fntis  cum  univtrso  e.xercitu  navibns,  ad  locum  re- 
(.ertoram  ferramerUurnin  traiisfretavit,  quein  vide- 
licet  locuin  in  tali  eorum  translatione  cognovit  sibi 
a  Ocopneparalum  designari.  In  quu  et  ipse  cODti- 
nno  civilfllem  condidii,  qure  composilo  nomiiie  ex 
proprio  ejui  vocabulo  et  appellaiiva  civilalis  Gr.-eca 
nowination;  Conslanii'iopnlis  vocit:)iur,  ul  condi-  ^ 
loris  vocameo  in  priore  ineat  cumpositionis  parte. 
ilu:c  de  silu  ei  couditioue  illius  regix  urbis  descripta 
Kiifnciaiit. 

CAPLT  IIJ. 
De  itta  ecclesia  in  qua  erux  liomini  huhetur. 

CaHerum  de celeberrima  ejusdem  civiiatis  roiund:i 
mir;c  magnitudinis  lapidea  ecclesia  silere  non  di;be- 
iiius,  qiiae,  ulsaiicius  Arculfas  refert,  qui  eaiii  non 
brcvi  Irequeiilavil  teinpoie,  ab  inio  fuudameiilorum 
in  liibus  consurgens  parietibus,  Iriplex  supra  illos 
altius  sublimata,  rolu;idissima  et  nimis  pulclira  sim- 
piici «unsuniinaim-  culminaia  caiueij.   Ikcc  arcubus 


tuiii  capsa  ;  (i  ili.-qne  saiiclis  et  hplilicis  lalibus  sa- 
crosiincia}  trucis  osciilat  onibus,  illa  ^enerabilis 
capsa  superclaudit.ir,  el  ad  siiiim  cuiii  lam  li.uiori- 
lico  ibesauro  reporlatur  armarium.  Sed  et  hoc  non 
negligcnler  inluenduin  quoJ  non  duo,  scd  tria  ibi- 
dem  inslar  crucis  habcantur  brevia  lign:i,  hoc  est 
Iransversum  lignum,  et  longum,  incisum  ct  iii  diias 
a3;iuas  divisum  parles;e  quibus  iripar.iiis  boiio;ili- 
cabilibus  lignis,  q  .ando  illa  aperitur  capsa,  iniri 
odorisfragranlia  ac  si  omiiium  florum  inibi  collecto- 
nim  mirabili  pleua  suavitale  exoritiir,satians  ei  la;- 
tilicaiis  onmes  iii  propaiulo  iulra  i  lius  ecclesia;  pa- 
rieles  interiores  posilos,  qiii  eudem  lcniporis  s;aii(i 
inlrautes  stant.  ISain  de  nodis  coiunidem  irinaliuiii 
lignorum  liquor  qui  a.ii  oJorifer,  qua-i  in  simililii- 
diiiem  olei  e.xpies  us,  talem  facil  universos  intraii- 
tes  ex  diversis  grntibus  aggrrg:itos  ^upra  ine:nora- 
lam  seiitire  suavissinii  odoris  Iragranliam.  Ciijiii 
videlicet  llquoris  si  etiam  parvula  q-  aedani  slillula 
super  «gr  ilaiiles  imponatur,  qualicunque  languore 
vel  niorbo  moleslaii,  [ilenam  reruperant  sanitateni, 
SeJ  ile  his  isla  sufiiciaiit  descripsisse. 

(  APUT  iV. 

l)e  sanrlo  Ceorgio  marlijre. 
Arculfus  homo  sanctus,  qui  nobis  h:cc   oinnia  de 


dominica  cruce   narravit,  quam   ipse  propriis  con- 

spexit  oculis  et  osculaius  esl,  aliain   iioliis  de  allo 

„.  ,  ,.,        .  confe^sore,  Georgio    noniine,   relalionem  contulii, 

suflulia  grandil.us,  mler  singulos  supra  inemor.Hos  jj  ,j„3,„  ;„  Coii»laiiti:,opo:i  urbe  a  quibusdam  expfrtis 

diJicit  civibus,  qui  hoc  modo  nair^re  s  dili  eideni 


parieles  laium  habet  spaiium  vel  ad  iohabitan.iuin, 
velad  exoranduiii  Deum  aplum  et  conimoJum.  lii- 
lerioris  donius  aquilonaii  in  parte  pergrande  et  val- 
de  pulchruin  monslralurarmariuin,  in  quo  capsa  ha- 
betur  lignea,  quae  siiniliter  ligneo  superclaudilur 
operculo,  in  quosaliitare  habeiur  recondiiuiu  cru.is 
lignuni,  in  quo  noster  Salvator  pro  hiimani  geiieris 
^aiute  suspensus  passns  csl.  Quas  videlicet  pr.cdita- 
bilis  caps3,utsaiiclu3  referl  Arculfus,  in  Iribus  con- 
tinuis  diei)us  post  explelum  annum  super  aurcuiii 
allare  cu:n  tali  elevaiur  pretioso  ihesauro.  QuoJ 
utiqpe  aliariuin  in  eadem  habclur  roiuuda  ecdesia, 
duos  fciiguiidiiiis  habeiis  cubiios  et  u.iuin  latiiiidi- 
liTaoL.  L.\XX\  Ul. 


dicebant. 

In  Diospoli  civiialp,  cujusdam  confessoris  Geor- 
gii  in  quadam  douiii  sialoa  inarmorea  in  coluinna, 
coiilraquam  aliigatuspersecutionis  tempore  llagella- 
tus  est,  foribula  depicta  esl;  qui  lamen  post  flagella- 
tionem  solulus  e  vinculis,  niullis  vixit  aniiis.  Qui- 
(lam  verodie,  cum  quidam  duri  cordis  et  incredulu.4 
hoinuicio  in  equo  sedens  eamdem  inirasset  dnmuni, 
eamdein  videns  niarm .ream  columnain,  ab  his  qni 
ibidem  inerani  interrogabat  dicens  :  Cnjus  esi  iiiiaiji» 
in  inarmorea  colunina  lormaia?  Qiiiliiis  respondenli 
buset  diceniibus:  Georgii  confessoris  haec  figiira  cjI, 


Sll  SANCri  ADAMANI  ABBAIIS  81» 

qiii  ad  hanc.  vincuUtus  et  castig:itus  est  coluiniiani.  A  a.l  etpediiloneni  faciendam  mulra    popuKiruin  inillia 
Uuo  audilo  ille  stolidissiinus  lioinunculus,  valde  ira 


tiis  conlra  insensibilem  rein,  sancli  confessoris  for- 
uiulain,  instigante  diabolo,  laiic(a  pcrcnssit.  Qtix  vi- 
dclicel  ej!isdeni  adversarii  lance.!,  qnasi  per  ((lobiiin 
iiivis  mullein  m  rum  in  inodum  facite  peiictrniis,  la- 
pideain  illain  pcrforuvit  ciduninam  exleriori  parte 
ejus  :  cujus  ferrum  inlerius  inli^reiis  relentuni  est, 
nec  unqiinm  quoquo  inoJo  rrtrAlii  potuit.  Hastili- 
aiilem  ad  saiieti  collisuni  coiifessoris  niatinore;iiii 
iinagunculam  e\terius  confraclnni  est.  Illiu<  quo(|iie 
miselii  hoiiiuiicionis  eq:  u»  quo  scdebat,  codem  ino- 
inento  siib  eo  in  paviineiito  domus  cccidii  mortuus. 
Ipse  aiiit>in  sinitil  niisellus  in  tt  rraiii  ca;iens,  niaiius 
iii  illani  inarnioream  iiiisit  coliimnain,  eju-que  digiti, 


uiidique  conveniebaiii  cullecla,  illam  accedens  in- 
Iravit  in  domnm  in  qua  supra  nicmorat*  marmorea 
evsiat  coliimna  in  se  sancii  confi'ssori8  Georgii 
b.ibens  depictani  iinagineiii,  ad  quam  quasi  ad 
prxsentem  (iiorgium  loqui  ca^pil  dicens  :  Me  tibi 
tjeorgio  confcssori  el  meum  ci  mniendo  equum,  et  ul 
pcrorationemviituliira  tuarum  ab  universis  belloruni 
«iqiie  morborum,  aqiiarumque  periculis  liberali, 
aiiiho  hanc  usqiie  urbem  post  expcdiiionis  tein- 
pus  Incoluiues  reversi  pervcnia  i  us  ;  et  si  tibi  ita 
Deus  niisericors  nostram  revrsionera  donaveril 
prosperare  secimdum  oplionem  itoslrx  parviiaiis, 
ego  huncmeuin,  queni  valde  amo,  equum,  ipsuin 
tibi  pro  inuiiere  doi.anduin  offeiam    in  conspectu 


qiiasi  in  palmC  vcl  lutoinlrantes,  in  eamdem  iiu-  B '"*   assignaturus  foruiula-.  Qui  scrniumulis   ocius 

pressi  cobiin  ani  inhacsernnt.  Quod  videns  miser,  qui 

retraliere  duaruiii  digitos  niaiiuuin  ad  se  non  poteral, 

elin  marinorca  sancii  cnnlessoris   inhsereiites   for- 

mula  colligatos  el  iiisertus,  nomen   Dei  xterni  et 

ejusdeiii  confessoris  agens  pfleniientiara  invocai,  et 

iit  ab  eodem  absolverctur  \inculo  ilLMirymatus  pre- 

catur.  Qiiam  ejus  Ucrymosain  pccnitudinem  iniseri- 

cors  Dominus  suscipiens,   qui  non   vult  peccaloris 

niortein,  sed  ut  converialur  ei  vival;  non  solum  ab 

illo  pncscnli  marmoreo  vlsibili  absolvit  vinculo,  sed 

eiiam   a    peccatornm  invisibiiibiis  alligamenUs  fide 

salvatuin  subvenieiis  miser;corditer  liberavii.  Hinc 

itaque  manifesle  osteuditur  quautx  et  qualis  bonori- 

(icentiai  fueril  apud  Deuni  Georgius  suus  inter  tor- 


lermiuatis  dumuin  egressus,  inter  exeicilus  niulii- 
tiidinera  cuin  ccteris  c<  niubernalibus  commeans 
idem  liomuncio,  in  expeditioiiis  coniiiatu  emigrai,  qiii 
priusmulta  etdiversa  bellica  perlcula  iiiicrqnemisella 
plurimurum  millia  homiinculoruai,  qu»  consiraia 
disperierant,  ipse  in  eodem  suo  scdciis  dileclo  equo 
ab  oinnibus  in  estis  casibu^  juxta  supra  inemora- 
lam  taleni  exeni|iius  commendationein,  ChristicolK 
Ceorgio,  Deo  condoiiante,  ad  Diospolim  prospere  re- 
vcrtiiur  ,  illamque  domum  in  qua  ejusdem  sancli 
coiifessoris  habebatur  imago,  secuin  deferens  aurum 
in  equi  preiiuiu  sui,  gaudenler  intrat,  saiirtunique 
Gcorgium  ac  si  pixscntem  ailoqiiiiur,  dicens  :  Sancie 
cunfessor,    Deo   asierno  graies  refero,  qui   me  per 


inenla  confessor,  cujus  tboracleain  [GreU.,  thoraci-  Q  luac  celsitudinis  firm  tudii  ein  or.iiionis  sospilem   re- 


daml  in  ro  niiura  iinpenetrabili  pcnelr.ibilera  poten- 
lenlia  fecit,  lanceaque  adversarii  aeque  naiuraliter 
iinpenetiabilcin  niirabiliter  effecii  penetrabiiem,  di- 
gilosque  cjusdem  lionianculi  inflrmos  in  e.idcm  na- 
lura  impciieirabiles  polenlerpenetrabiles  fftit,  quos 
iji  maniiore  vinculatos  primo  et  ipsedarnsretrahere 
non  poluit:  seJ  eodem  moniento  valde  perterritus 
etexinde  niitigaius,  peeniiens  Deo  donante  retraxit. 
Mlrum  dictul  Uique  iu  hoJiernum  diem  eadem  bis 
qiiiiiorum  ejtisvestigia  digitoruni  apparent  usque  ad 
radices,  in  marniorea  iiiserloruin  colunina  :  in  quo- 
runi  loro  sancius  Arculfus  suos  deuos  proprios  iii- 
seriiil  digitos,  siniiliier  ad  radicos  iisque  inlraiites. 
E.usdem  quoque  hoinunculi  sanguii  equi,  cujus  coxa 


duxit.  l^ropiert^a  bos  tibi  vi^inti  .'olidos  auri  aOero, 
equl  preiiuni  mei,  quem  libi  primule  coinmenda- 
tuin  niibi  usque  in  hodieinuin  conservasti  dieni. 
Ilier  dicens,  siipra  descriptnm  auri  pnndu»  ante 
pcrie  sancli  roinuil*  confessoris  deponil,  plus  eqiium 
ainaiis  qiuin  auruni  :  et  egressus  foras  ingenicu- 
htlone  expleia,  i.<ile  juiiientum  supra  sedens,  ad 
eiiiigrundum  iiisiigat  quidem,  sed  nullo  inodo  mo« 
veri  pulull.  Quodille  homuiiculus  vidcns,  descendit 
de  eiiuo,  reversusque  doiiuim  inlrai,  aliosque  decem 
affert  solidos,  iiiquiens  :  Sancle  coiifessor,  nian- 
siieuis  quidein  inlhi  cqiiiu  tutnr  in  expeditione 
iii  er  pericula  fuisti ;  sed  tauieu,  ut  video,  durus 
ei  avaru*  es  in  conimercio  equi.  Ilaec  diccns  %  su- 


in  paviineiito  morlui  cadeotis  in  duas  confracta  est  n  per  xx   solidus  adjicirns,  ad  saiictuu)  dicit  cunfes- 


pfirtes,  nullo  roodo  ablui  aut  delcri  pumit,  sed  iiide- 
lebilis  in  paviinento  domus  usquc  ad  no&ira  penua- 
iiei  tempora  idein  cqulnus  cruor. 

Aliam  qutxiue  dc  eodem  Goorglo  confcssore 
rertani  relaiioncm  nubis  gaitclus  Arculfiis  iniiiua- 
vil,  quam  ab  experlis  quibusdam  saiis  iduneis  iiar- 
rtitoribus  in  supra  memorala  Constantinopnlitana 
urbe  indubilniitcr  didicil,  qui  lioc  iiiodu  dc  illo 
saiiclo  confe&sore  pronunliare  snlili  eranl,  dicen- 
les.  Quidam  houiuncutus  saicularis  Diuspoliiii  civi- 
tateni  in  eqiio  sedons.  iiigre&sus  eo  in  tuiupure   quo 


sorem  :  Et  lios  tibi  addo  solidos,  ut  iiiilii  placa- 
bilis  lias,  et  meum  ad  ainbulandum  rcsolvas  eqiiuni. 
Hof  dicto  egrc^sus  iiprum  ascendens  equuiit,  ad 
nieandum  incilul  :  qni  quasl  inlixus  iii  eoileui  »t»- 
bai  loco,  nec  etiam  uiiuni  poterat  inuvere  peiieiii. 
Quid  plura  ?  post  equuni  ascensum  dcsceiisumque 
per  quatuor  singulas  vices,  inlrans  doniuin,  de- 
ceni  seciim  siilidos  atferens,  el  ad  ininiobileiu  re- 
versiis  equuin ;  iieiuiii  in  doniuni  regressus  buc 
alque  llluc  ciirrebat :  ci  tandiu  illum  nulla  injili- 
gHiione  reinovere  poierat,  usqiieqiio  nunienn  loti- 


Criistrus  Irgii  poliiier,  ccrrexii  mvltnie. 


815 


m  LOriS  SATJCTIS  L»B.  111. 


8U 


ilortiin  L\  ailimplcretur  Cflngregalornm.  Tuni  deinrte  A  venlris  purgalionem  ille  infeiicissimusdiscegsithomo. 


supra  coiinnenioraium  repetens  sermonem  de  s.incli 
confessoris  niansueta  laimaiiitatc  ci  iiita  in  expe- 
diiione  custodia,  et  de  cjus  quasi  durilia  tcI  etiam 
in  conmierciisavaritia,  coinmeinoransqiielalia  verba, 
ul  fertiir,  per  quaternales  singiilas  viccs,  in  clomum 
rcversiis  repetebat;  ad  iiliiiimm  lioc  nmdo  san- 
ctum  alloquitur  Geo.i-giiim  dicens  :  Sancie  confessor, 
nnnc  tuain  pro  cerlo  cognosco  voluntalem.  Hoc 
iiaqiie  juxta  iJ  quod  desiJcras,  lotura  auri  pon- 
diis,  videlicet  l\  solidos  tibi  munus  oDero,  ipsum 
quoqne  mcum  eqimm,  quein  libi  prius  promiseram 
pnst  expeJitioncm  condofisndum,  nunclibi  licel  in- 
viiii)ilibusalligamentisvinculatunicondono,  scdmox, 
iit  credo,  resolvendiim  pcr  tnain  Deo  honnrificeniiam. 


Qiiid  vero  posiea  gessit,  aut  quomodo  vixil,  vel 
i|iialeni  vitx  terminum  liabiiit,  incompt^rlum  habe- 
lur.  Igilur  post  illius  discessum  maiigni.  aliusdc 
Clirisliaiioriim  plebe  superveuii,  felix  homo,  zeio- 
lypus  domini  arum  rerum,  scieiis  quod  fiiclum  fue- 
rat,  imagincm  sanctoe  Marioe  requisivit,  cl  inier 
liuniana  stercora  absconditam  inveniens  subleva- 
vit,  et  diligenter  abstergens  el  lavans  aquis  emun- 
davit  mundissiinis,  secumque  indomo  honorifice  col- 
locatam  babuil.  Mirum  diclu!  cxcadembeala:.M»risc 
imaginis  tabula  verum  ebuUiens  distillat  sempcr 
oleum,  quod  .\.rculfu5,  ut  referre  solel,  propriiscon- 
spex  t  oculis.  Hoc  mirabile  oleum  honorem  pro- 
lestatiir  Mari»!   matris   Domini  Jesu,  de   quo  Patcr 


Hoc  teiminato  sermnne,  egressiis   domum,  eodein  g  ajt  :  Inoteo  snnclo   meo  linm  eutn  [fsal.  Lxxxvin). 

Itcm  1's.Tlmigrapbus  ad  ipsum  Filium  Dei  loqiiilor 
ditcns  :  Viixil  ie  Deiis,  Deus  tuns,  oleo  lcelUiie  prtB 
participibus  tuis  {Psalin.  xiiv).  ILcc  itaque  q:  x  iu- 
pcrius  de  Contlaiitinopolcos  sitn  et  conditione,  nec 
non  et  de  ill.i  roiunda  ecclesia  in  qua  salutare 
lignum  reconditiim  habetur,  et  cjclera  ab  ore  sancti 
sacerdoiis  Afoulli  inlente  didicimus,  qui  iii  eadem 
primaria  Romani  imperii  civitate  a  paschali  solem- 
nitate  usque  ad  dominicum  permansii  naialiiium, 
posiea  exinde  Romam  appeiens  enavigavil. 


Iinne  raomeiitn  absoliitiim  reperil,  ipsumque  secum 
deducens  in  domum,  sanclo  donatum  assignavit 
confessori  in  conspcclu  imaginis  ipsius;  iiidoque 
kctabundus  Chri>tum  inagiiilicans  discessit.  Uincma- 
iiifeste  collieitor  qiiod  omne  quodciiiiqiie  Domino 
consecratur,  stve  homo  erii.  sive  animal,  juxta 
id  qiiod  in  Levitico  scriptuni  est  Ubro  (Cap.  xxv  i) 
nullu  modo  redimi  possit  aut  moiari ;  nam  si  quis 
motaverit,  et  quort  molalum  esl  el  pro  quo  mola- 
inm,     sanciilicabitur  a  Doinino,    cl  noii     redime- 

tUP. 

CAPUT    V. 

De  imagine  S.   Uarice. 


CAPUT  Yl. 
De  monte  ViUcanio  ijai  semper  inlonal. 
Quaedam  insula  iii  mari  Hagno  h;ibetur  aJ  orien- 
Arcullu?  sscpe  memoratus  el  de  sanclaeMariae  Ma-  C  '*'«™  plag-»'",  xii  miilibus  a  Sici  ia  distans,  in  qiia 


tris  Domiiii  tboracida  [Cre/s.,  thoraciola]  cerlam  no- 
bis  rclatioiiem,  qiiam  in  Constanliiiopolitana  urlie 
ab  experiis  quibusdam  testibus  didicil,  indubitan- 
tcr  enarravil  inqtiiens.  in  eadeni  mefropotitana  ci- 
vilate  imago  beat;c  Mariae  in  brcvi  l.ibula  iigurala 
li^nea  in  parieie  cujiisdam  doiiius  suspensa  pende- 
bat  :  de  qiia  cum  quidam  slolidus  et  duricors  lionio 
pcrcunctareiiir  cujus  esset  propria,  a  quodam  rr- 
spondente  didicit  quod  esset  sancUE  .Mari*  sempcr 
virginis  figiir.i  faciei,  Quod  audicns  ille  Judxus 
ir.credulufi,  diaholo  iiistigante,  eamdem  de  pariele 
Vnldc  iratus  tulit  imaginein,  Cl  ad  vicinam  ciuur- 
rit  doumm,  ubi  humana  stercora  per  longarum  (o- 
ramiita  tabularum  egesta  supra  sedentium  vendibus 


Vatcanus  mons  quasi  tonitruum  lolis  diebus  tt  nocti- 
bas  in  tantuminlonat,  ut  Sicili.-e  terra  longiiis  posi'x 
horrilico  iremore  submoveri  puteiur.Sed  majussexta 
feria  ct  sabbato  intouare  videiur;  qui  omni  tem- 
pore  noctibus  Dammare  monstralur,  diebus  vero 
fumare.  IIxc  mihi  .Arculfus  scribenli  de  eoilem  d  cla- 
vit  monte  qui  propriis  illuiu  oculormn  aspexil  ob- 
tutibns,  nocte  ignitosum,  die  veio  (imiosum.  Ejus 
quoque  tonitrualem  sonitum  proprlis  aurium  audi- 
vit  audiljbus,  in  Sicilia  pcr  aliquot  hospitalds  dies  ». 
Obsecro  itaque  eos  quicunque  breves  legerinl  li- 
bellos,  ul  pro  eodem  saiicto  sacerdole  Arculfodi- 
vinain  precertlur  clenieiitiam,  qui  hx-c  de  sanriis 
txperimcnta   locis  eorum  IVequeiualor  libentissime 


egeri  solenl  ;  ibideroque  ob  rhristi  e»  Maria  naii  D  n  bis  diciavit.    Qaa!  et  ergo  quamlibet  iiUerlaho- 


debonoralioncin,  imaginem  Malris  ejiis  per  fnra- 
nien  super  bumanuni  siercus  iiiferms  jacens  pro- 
jecit,  el  ipse  siipersedens  per  idem  forameii  .ilvum 
purgans,  proprii  stcrcus  ventris  super  thoraeidam 
bealse  Mariae  paulo  anlc  iniiii  dciiositam  dimilteiis, 
sloiidissime  ageiis  clludil,  et  posl  turpissimam  illam 


riosas  et  prope  iiisiistentabiles  tofa  did  undique  con- 
globalas  ccclesiasiicas  solliciiudines  conslituiiis,  vili 
quamvis  Serraone  describens  rieclaravi.  Horum  ergo 
lectorem  admoneo  experimentorum,  ut  pro  me misello 
peccatore  eorumdem  craxaiore  [scrlptore]  Christum 
judicem  sseculorum  exorare   noii  negligal. 


lluc  Uiqiic  codux  Valicanus. 


8f5 


SANCTI  ADAUAM  ABUATIS  UR  LUCIS  SANCTIS. 


«1« 


CANONES  ADAMNAISI. 

"(M^iisl,  Coneil.  tum.  XII,  p.  ISi.) 


I. 

Marina  aninialia  ad  litiora  detaia,  quorunrmorles 
-nesciiiKH,  sumonda  siint  sana  flJe,  nisi  piitrida. 
II. 

Pecora  de  rupe  cadenta,  si  sanguis  eoruin  eRu- 
sus  sit,  recipienda ;  sin  vcro,  sed  fracta  sunt  ossa 
eurum  el  sanguis  foras  non  fluxlt,  rerulanila  suiit. 

ill. 
l't  morlicina  sunt  in  aquis  exstiiicia,  quoruin  san- 
guis  intriiisecns  latet,  a  besliis  capta  animalia  ei  se- 
niiviva  besti.ilibus  Lominibiis  suiiienda  sunt. 
IV. 
ADiinal  semivivum  subita  mnrle  prxp.iratum  ab- 
sci6sa  aure  vel  alia  p:irtc,  morticinum  esl. 

•V. 
Carnes  suilLc  si   niorticiiium  comsdi^nt ,  crassi 


A  vel  pingiiis  ut  inorticmum  qiio  pinguescunl  sues  re- 
funtlend^esunt.  Cuni  vero  decreverint ,  et  ad  pri- 
stinam  inacicm  reversx  sunl. 
VI. 
Si  vero  una  vicc  vel  iii  morticinum  m.imliicnve- 
riiii,  post  hiijus  exccssum  ^le  veiiire  eurum  ^nin 
ii  !e  suineiidx  siint. 

VII. 

Snes  carnem  vel  sanguinem  hominis  gustairrcs 
incli;i  (<ic)  sufit  semper.  Iii  lege  enim  aiiii::^ 
cornupetniu,  si  hor.iineiii  occidcril,  iiilieitum  e-t. 

vm. 

Dquiis  ac  pecus  si  percusserit  hominem  in  agi<tt 
civitalis  sure,  diinidium  uncia;  reddei  pro  eo  homiiii 
]j  cujus  sanguis  efTusus  est.    Si  percusserit  homo  ani- 
mal  in  agro  suo,  non  redditur  pro  eOk 


«!INO   9£CI)L1   VIII    I.NCERTO. 


CRISCONIUS 


AFRICANUS  EPISCOPDS. 


NOTITIA  HISTORICA  IN  CRISCONIUM. 


(Fabric.  Bibl.  med.  et  ior.  setatis.) 


tycsconius   sive  Ci-i»(renii/s ,  episcopus  ATricanus  C  cisci  de  Hauleserre  a  Salvaizon)  cditionem,   oiui 


circa  an.  579  ,  scripsil  Bretiarium  Canomim  ad  epi- 
scopuin  Liberinum  per  titulosccc  (iii  codicellelnisia- 
diensi  (a)  ccciii)  digestum  e\  canonihiis  apostolo- 
ruin,  el  Nieanis,  Ancyranis,  Neoc-esaricnsibus, 
Gaiigrcnsibiis,  Antiochenis,  Laodicensibiis,  Cbalcedo- 
iiensibus,  Sardiccnsibus,  C  rlhaginiensibus.  nec  non 
ex  decrelis  prxsulum  Ilomanoruni,  qux  primiis  Caiio- 
nibus  sociavit  ecclesiasticis  primique  ex  iilis  Siricii, 
tuin  Innocentii,  Zosimi,  Ccelestini,  Leoiiis  et  Gelasii. 
Edilnm  priinum  est  hoc  nreviarium  a  Petro  Piih:eo  ex 
codice  ins.  ecclesiae  Trecensis  ,  sive  Tricassina;,  una 
cum  l''ulgeniii  Ferrandi,  lauduti  Cresconio ,  concin- 
iiati  circa  annum  iSO  brcviatione  ('aiionum,  Pari- 
siis  1588, 8",  deinde  ad  calcem  Codicis  c.iiinnuni 
fcclesia;  Komana\  ibid.  160J,  8*  .  Inde  cuiii  Uyo  i-  ' 
lii  Exigui  (circa  aii.  500)  Cudice  canonum  ecclcsiasli- 
curiiin  Chrisloplioriis  Juslcllus.  Paris.  IG^S,  8". 
liiac  po>l  Aiitonii   Dandini  Alteseira^  [Flavii  Fran- 


notis  et  Fulgeniii  Ferrandi  brcviaione,  Augustoriti 
Pictonum,  1()30,  V,  in  qua  indiculus  breviatiuui 
anti  |uus  cum  nolis  annectiiur  :  ct  post  editioneni 
Petri  Francisci  Chifletii  S.  J.  Divione  llU9,  4' 
cmendalius  recusum  est  (b)  hocCresconii  Dreviariuni 
in  loino  1  Biblioih.^c.ift  Canonic:c  GuH.  Vnelli  et 
Henr.  Justelli,  pag.  458,  Paris.  IGUI,  r<il.,  ubi  eliam 
duplices  indices  barmoiiici  in  Ferrandom  ei  Cre^co. 
n:uincxstant,  et  in  appendice  praeterea,  pag.  54, Mj, 
ejusdem  Cresconii  Concordia  Canoiitim ,  Canoncs 
ip-os  et  decrela  eodeui  ordine  per  tiuilos  irecenios 
dcscripia  exliibens  ex  codice  ins.  Uibl.  Clartimon- 
tani!  S.  J.  Kecusuin  deiude  tircviariuni  quoqiie  in 
liibliotbcca  Patruni  eilii.  I.ngJ.  tonio  IX,  e\  Chineiii 
'  edilione  :  el  e\  Pitliici  editione  (uiii  codice  Caiio- 
iium  Kcclrsix  RoiiiaiKU  ei  IViri  PitluiM  Miscellaneii 
ecclesiaslici':,  pag.  316,  Paris.  1687,  lol.  Iii  codice 
nis.   Palrum  Oraiurii   Koniani.     liibl.    Vullisc«!lanjf 


(n)  Vide  R.  Cebhaidi  Tlicodori  Moieri  historicam  relalioiieni  d«  Colloriionibus  Canonuin,  §  wu. 
ti>;  Viile  Uudiiiuin,  loiii.  I,  pa^;.  IbUH. 


817  FCLf.EiNTtl  FEftRANDI 

Mabiloiiius  pag.  8D,  llinerarii  Italici  lesUtiir  lianc 
se  rrpcnsse  nolain  :  Isle  Cresconius  belia  et  vicloTtas 
quas  Joannes  Des.  paliicius  apud  Afriiam  {circa 
an.  (  98)  de  Saraceuis  getsit,  lieiamelris  versibus  de- 
scripsil  siib  libris...  Hi  libri  iiusqnain  hodic  exttant. 
Vide  i'agiiini  ail  an.  696,  num.  5,  et  ad  an.  5i7, 
iiuin.  U.  Gesncrus  in  appenJice  Bibliolb. :  Cresco- 


BKEVIATIO  CAXONtJif.  818 

,\  fiius  Afer  poela,  quam  alii  Cresceiilium  nominaiit ,  Jh- 
iliniani  im;;eratoris  beUa  in  Africa  gesta  carmine  de- 
scripsil,  ilem  Concordiam  Canonum.  Cerie  lixc  Con- 
cordia  non  est  carnainc  descripta  a  Crescunio.  At 
Cresconiura  hunc  vix  dubilein  eumdeiii  esse  cuni 
Flavio  Crescoiiio  Corippo,  de  quo  vide,  si  lubet,  qux 
inox  diclurus  sura. 


Hic  forte  non  imtlile  tiilebitur  ul  scripla  sequentia,  Ferrandi  scilicet  Brevialionem,  sicut 
ti  Crisconii  Brrviariuni,  nec  non  iitrorumque  canvnuin  Concordiam,  o  nobis  ex  Voelli  e<  J««- 
(e//i  edilione  recudi  moneamus.  EoiT, 


JUSTELLUS  LECTORL 


Ferraiidus  diaconus  a-  Sii?ebcrio  iiiier  ccclesi;isii- 
cos  sdipliires  relalus,  libello  lleularuin  ad  Regi- 
iiuMi  coinilein  meininit  Kiilgcntii  Ruspensis  episcopi 
iil  iiuper  vita  fuiicii  :  quoil  uiruinque  circa  Anastasii 
Imp.  lenipor^  vixisse  acguit.  tl  forlassis  ejusdeiu 
Fernin  li  ii'iii  ininierilo  aliciii  videaliir  na"  illa 

de  Vila  Ruspensis  FnlKeiiiii,  quae  inte^  jruni 

liistorias  edili  est.  Sed  el  lii<'  canoiium  i...iiculus, 
qiieiii  ex  insignis  Ecclesiac  Tiicassinorum  n  istro- 
rum  codice  nunc  prinium  ci^imus,  omiiium,  qiian- 
tiiiii  quideni  npinaniur,  ejus  instituti  aniiquissiiuuni : 
cui  ^alteiu  dcbehil  Gxaiianus  (Disi.  65)  rcstiiiitio- 
nem  loci  sui,  bacienus  vel  in  Roinana  illa  recognt> 
Uone  gravitfr  laborantis,  quem  ex  uno  Ferrando 
tandem  al  quaiiilo  ita  sanaiidum  didicimus  :  Sed,  sic- 
u>  iti  brevialione  Canonum  Fulgenlii  Carlliaginensis 
I  cclesice  diaconx  invenitur,  in  Septimunicensi  conci- 
lio  el  in  Macrianensi  fatutum  est,  ul  ad  eligendum 
epihcopum  sufjiciat  matricis  arbitrium.  Subjunximus 
ei  ex  Criscoiiii  repetiiione  Ureviarii  (^anoniei  ad  Li- 
lieriiiam.  vel,  ul  qiix<lam  exemplaria  nostra  babue- 
ru:  t,  Liberium  poniificcmC:ipitul.),  illud  hic 'admo- 
nuisiie  coiilenii,  illa  eadem,  usque  ad  Gclasii  tem- 
pora,  usuin  videri  Criseonium.  Lt  vero  ipsa  illa  col- 
ieciio  est  qux  corpus  Canonuni  dicilur ,  non  a  Gra- 
tlano  taiitum  (Dist.  13-20),  sed  et  a  suinniis  ponti- 
iicibus  {'jicolao  I  et  Leone  IV,  cujus  etiain  antiqua 
exeinplaria  apnd  nos  plura  exstant,  qux  ab  tladriano 
p:ipa  ad  Caroluin  Magiiuiii  iinp.  et  regein  iiostruin 
niLSSa  fuisse,  pneiixa  versuuin  politicuruni  acrosli- 


B  chis  lesiatur.  Continet  autem  is  codex  eosdem  oin- 
nino  concilioruin  canones,  quos  Gra;coruni  colleciio 
anno  640  a  Joaii.  Tilio  V.  C.  hic  edita  ex  antiquis- 
siino  EcclesixS.  llilarii  Piclavien^iiscodice,  quieii.nii 
Africx  synodoscomplectitur,  pontificuni  Roinanoruiii 
adjecias  epistolas  a  Siricio  ad  Gregorium  junioreiii 
Laiinuscod  xliabet.G  xcossuorumDecretalibiiseuiii 
locum  apud  sc  servasse  Pholii  el  Tbeodori  Balsanui- 
nisConstantinopoliianorum  patriarcliarum  Nomocn- 
nones  indicant.  Citeruni  qux  in  nostro  corpore  C:i- 
nonum  exslat  interpretatio,  plane  diversa  esi  ab  ilia 
Dionysii  Scythe  monachi  (qui  el  abba,  et  Exiguus) 
ad  Slcpb:iiium  Salonitanuin  episcopum,  cujus  ille 
boriaiu  prisca;,  ut  ait,  iranslalionis  confusione  of- 
lensi  novam  faciendam  suscepit,  excepit,  exceptis 
lamcn  qui  apostoloruro  dicunlur  canonibiis  l,  nam 
lot  ab  Ecclesia  Roin.  synodali  Stephani  decreto  re- 
ceptos  .Anastasiiis  in  prapfalioiie  Mcxiiae  n,  ad  lla- 
diianum  auctor  est.  Eos  hoc  numero  anti  |ux.  quas 
„  vidcfe  nohis  cont.gii,  collectiones  etiani  Gallican» 
*-*  ex  Dianysii  iiiterpretationf  rctincnt,  ut  non  imiiie- 
rito  vulgaris  ea  translatio  dici  possit.  Reliquoruni 
vero  Grxciiruin  canonum  inierpretatio  varia  divcr- 
saqne  occurrit ;  iii  non  facile  pronunties  qux  tiim 
Latinaruni  Ecclesiarum  connniinishalienda  sit.quan- 
qu:im  eani  quoe  in  illo  corpore  Canoniim  exstat,  apnd 
nos  quidem  in  usu  iiiagis  fuisse  verisimile  est.  Sed 
1 3P.C  ainpliorem  tractatiunem  desiderant,  cui  dabil 
Deus,  cuni  volet,  locuin  tempusque.  lHleri:ii  heiieli- 
cio  hoc  nostro  fruere  ac  vaic. 


BREVIATIO  CANONUM  FULGENTLI  FERRANDl 

ECC-LESI.E  CARJHAGINE\SI3  DIACONF. 


i.  Ut  neophyli  non  ordinentur.  Concilio  Nicaeno, 
lilulo  S.  Concilio  Sardiceosi,  tit.  14.  Concilio  Laodi- 
ceiisi,  tit.  3. 

2.  Ul  quicunque  laicus  ad  episcopatum  eligilur, 
prius  annum  iii  minisierio  ecclesiastico  per  oranes 
gradus  Iranseat.  Concil.  SufTetulensi. 

3.  lU  qui  post  baptismnni  sxculari  milllix  nomen 
dederil,  ab  orJiiiaiione  arceaiur.  Concil.  Cellensi. 

4.  IJl  episcopus  a  tribus  ordinelur,  consenticnti- 
bus  aliis  per  scripta,  cum  conlirmatione  melropoli- 
lani  velprimaiis.  Concil.  Nicxn.,  tit,  k;  item,  tit.  6. 
Concil.  ABtioch.,tit.  19.  Concil.  Laod.,  tit.  12.  Con- 
cil.  Carthag.  sub  antistite  Genetlio,  tit.  10.  Concil. 
universali  Canha;..  tit.  49.  Concil.  Zellensi,  ex-epi- 
ttola  papx  Sirici. 


D  5.  Ut  in  ordinando  Ci  iscopo  alii  quoque  e.iscopi 
snper  tres  addantur,  si  ab  aliquo  fiierit  conlraJi- 
ctum.  Concil.  Cartliag.,  tit.  50. 

6.  Ut  unus  episcopus  episcopum  non  ordinet,  ex- 
cepla  Ecclesia  Romana.  Concil.  Zellen.,  ex  episiola 
paps  Sirici. 

7.  Ut  episcopus  qui  suscepla  nianus  iniposiiiono 
ministerium  recusaverit,  excoramiinicalus  manuat 
donec  consentiat.  Concil.  Antioch.,  tit.  17.  Si  aii- 
teni  voleiis  a  plebe  non  suscipilurad  plenariam  syn 
odum  salvo  suo  bonore  snslinere  debebit.  Concit. 
Aniiocb  ,  tit.  18. 

8i  Ut  episcopus  qui  ordioalus  non  euscipiiBr, 
aliam  Ecclesiain  iion  occiipei,  »ed   in  Ecclesi.i  ul'.i 


819 


AD  CinSCONII  BUEVIAniUM  CANONUM  PKOLKGOMKNA. 


Iirculiyter  fuerat,  tanqqain  presb>(er  sedeal.  CoDcil.  A  inai  pertinere,   teuuerii,  causam   .111111131.  Concik 

Cariliag  ,  lii.  M. 

'2(>.  Ui  in  plebe  alicna  nullus  sibi  opiscopiu  au- 
deai  vindicare'  Couc.  Juncensi, 

%7.  Vi  opiscopug  alienuin  clericuin  non  suscipi:ii, 
neque  ordinet.  Conoil.  Nicxn.,  lit.  12.  Concil.  Sar- 
dic  K  tit.  19;  ilem,  20.  Coneil.  Aiiliocli.,  til.  22. 
Concil.  Carlliag.  sub  S.  Crato,  tii.  4.  Iteni,  cuncil. 
Caribag.,  tit.  '28  ;  item,  53. 

2H.  Ui  nuilus  episcopus  alicnuni  roonxchuiu  vcl 
in  Ecclesia  ordinet,  vel  in  iiioiiaslerio  suo  praeposi-. 
tuni  faciat.  Coiicil.  Canliag.,  tit.  li. 

29.  Ut  cpiscopus  proesentibus  calecliumcnis  ordi- 
natiunem  non  faciat.  Concil.  Laodicen.,  til.  4. 

50.  Ut  episcopus  qui  necessitate  cooipellenle  ante- 


.Aui^uiriiano,  tit.  18 

9.  Ul  cpi&copo  ordinalo  sla<ula  concilioruro  pri- 
niitus  inculceiilur.  Concll.  Canba^.,  lit.  iO. 

10.  Lt  fpi»coi/i.s  oidinalus  ab  ordinaiore  suo  lit- 
leras  subscri^tlas  accipiat ,  ordinationis  fjus  diem 
siaiul  et  consuleni  contmenieb.  Concil.  Milevitano, 
l:t.  4. 

11.  Utad  rligenduin  episcopuin  suflicial  mstricis 
trbiirium.  Concil.  Septimunicsnsi.  Conci!.  Macria- 
nensi. 

M.  Ut  episcopus  in  vllla  vel  vico  non  ordinetur. 
Concil.  Laodiceiiii,  tit.  55. 

15.  Ut  episcopus  iion  ordinotur  in  dtecesi  quce 
episcopiiin  nunqua:n  Ivaliuii,  nisi  cuiii  voluniate  epi- 


scnpi  ad  queiii  ipsa  Oiceceois  peniael,  ex  couiilio  B  viginti  quinque  annos  virginem  vclaverit,  nitiil  cj 


laiuen  pleoaria  ei  priinalis  auctoritale.  ConciL  Car 
Ihag.,  lil.   52.  llem  quinqHagesiino   qu.»rto  concU. 
Carthag.  In  Basiliea,  til.  5. 

14.  Ut  cpiscopusin  diiccesiro  urdiuatus  ipsam  so- 
laoi  tcneai.  Concil.  Caribag.,  tit.  34. 

15.  L't  episcopi  et  presbyteri  ef  diaconi  non  ordi- 
nnitu  ,  nisi  uinues  suos  CbrislianoE  idcerint.  Con- 
cil.  Carthag.,  tit.  5. 

46.  Ul  episGopi,  presbytert  et  diaconi  ab  u.xori- 
bus  abstineaat.  Concil.  Car(hag.»!it.  1.  Coiicil.  %el- 
!ensi. 

17.  Ul  nullus  episopus  dimissa  nialrice  in  diue- 
cesi  conslituat  '.  Coiicil.  Carihag.,  tit.  6. 

18.  Ut  episcopi  vel  clerici  ile  civilale  ad  civiia- 
tcm  non  Irauseant,  neque  dc  provincia  ad  provin- 
ciain.  Concil.  NiCorU.  tii.  H.  Concilio  Saidicensi, 
tit  2;  iiem  5.  Concilio  AnlLotheno,  tit.  3 ;  iiem, 
i,t. 'il.  Concilio  CoiislantinopoJiiaiio,  tit.  4 ;  iteni, 
til.  3. 

19.  Ul  episcopi  io  aliena  civiute  tres  tanlunimodo 
faciauJt  sepiimauas.  Concil.  Sardicen.,  tit.  15. 

20.  Ut  qui  nieUi  persecutionis  in  aliena  civitate 
deinoiaci  voluetinti  non  prohibpanmr.  Concil.  Sar- 
dic,  tit.  22. 

21.  Ut  nullus  epis^^opu^,  etiainsta  plebe  eligatur, 
vacantein  ecclesiam  obiineat,  nisi  ex  auctoriUte 
plenaiii  concilii.  Cuiici!.  Ai.tim  lieno,  lil.  If>. 

22.  Ui  nullus  episcopus  catlmJram  cui  dalus  fite- 
ril  iiiterventor  plusquam  -iniium  leneai,  sed.  ipse  eis 
cpiscopuin  petat.  Concil.  Carth.,  lit.  9. 

23.  Ul  inlerventores  episcopi  conveniant  plebes 
qua!  episcopum  non  babenl,  ut  episcopiini  ac<-tpiaiit ; 
quod  si  necipere  r.egtexerini,  renioto  iiilerventora 
sic  reinaneanl,  (luandiu  sibi  episcopuii)  quxraivl. 
Concil.  Macriaiieiisi. 

24.  Ul  nullus  episcupus  (lei)Am  aiie;niii  usurfet. 
Concil.  Carlhng.  sub  sanctu  C:'a.lo,  lil.  9.  ('oncil. 
Carthag.  sub  antisiilo  ^'■nellilio,  tit.  9.  Item,  con- 
cil.  Carihag.,  lii.  S. 

25.  Ut  eplscopus  qni  sino  episcoporiim  iudicio 
plebem  ali<iuain,  quain  ad  suam  calhediani  exisli- 


obsit  coucilium  quod  de  isto  numero  anTiorum  con- 
stiiuium  esl.  Concil.  Carihag.,  lit.  18. 

91.  Ut  res  cplscopi  non  sint  obnoxia!  rebuseccle- 
siasticis,  sed  de  bis  ipse  quod  voluerit  ordinet.  Con- 
cjlio  Aniioiheno,  tit,  21. 

32.  UL  nuHus  episcepus  hsei  edcs  extraueos  vel  ha>- 
reticos  etiain  consanguineos  faciat.Concil.  Caribag., 
tit.  15. 

33.  Ut  episcopi  vel  elerici  bis  qui  caibolici  non 
Eunt  nihil  per  donatioues  confaraol.  Conc  I.  Car- 
ihag.,  lil.  23. 

34.  l'l  episcopi  sive  presbyleri  ea  qno!  suni  inlo- 
cis  ubi  ordiiianiur  ad  xLia  loca  non  lcansferant,  nisi 
causas  ante  reddiderint.  Concil.   Hipponiregieosi  > 

C  lit.  5. 

39.  Ut  episcopi  quidquid  nowine  suo  comparavo- 
rint  cogantur  Ecclesjx  rcfitndere  ;  qnidquid  autem 
eis  donaiur,  eui  voluerinl  conferant.  Coucil.  Ilippo- 
nrregiensi,  tit.  8. 

06.  Ut  rebus  ecdesiaslicis  dispensandis  episcopiis 
potesiatein  habeat.  Coneil.  Aniiocb.,  tit.  25. 

37.  Ut  pneter  conscientiani  episcopi  oblationes 
Cructuum  Ecclesi»  debiias  nullus  vel  dare  v«l  acci" 
pere  audeai.  Coiicil.  Gangrousi,  tii.  7  e(  8. 

^8.  Ut  episcopus  inatricis  non  usurpet  quidquid 
fueiril  donatum  Ecclcsiis  (|U«;  in  dioecesi  constiiutne 
suut.  Concil.  Ilipponiregien.,  lit.  9. 

39.  Ut  lilii  episcoporuni  geniilibus  vel  liaTeticis 
aut  schisiuaticis^  nialrimonio  non  coi\iuH^autur.  Cou- 
D  cil,  Caithag.,  lil.  21, 

■i<y.  Ut  filii  episcopotuiu  aiit  clericorum  specta- 
ciila  DOiL  exlubeaiii,  uec  spcclenL  ConcU.  Carihag., 
lit.  20. 

i.1.  Ut  episcopi  lilioi  :>uos  non  euiaiiQipent,  niti 
jain  probalos.  Coucil.  Carlhag.,  lit.  22. 

42.  Ut  episcopi  non  passiiii  ad  comiUlum  par- 
gmiU  Concil.  Saidio.,  tM.  9;  iieu),  tit.  10;  ilem, 
tili.  II.  Concil.  Anliocb.,  tit.  II. 

43.  Ui  quicunque  episcopus  ab  iinpeialote  publi- 
cum  judiciuin  pastubvfril,  homir^^  prt>prio  privelur. 
Cot.cil.  Cartnag.,  lil.  9. 


•  Ex  fide  vell.  codd.  addendum  caihetlram. 


821  FULGENTIl  FERRANDI  BREVIATIO  CANONUM.  822 

44.  Ul  liceat  uniculiiue  episcopo  preces  consli-  A  »'"hil  eis  noceBt  si  bono  aiiimo  jndicaverint.  Concil. 

toere   quando  de  judicils  pliblicii  contiQ  iixrelicos 


aliquid  est  petenJuni.  ConciL  Marazanensi 

45.  lil  episcopufe  sine  inetropolitani  concilio  niliil 
agat,  nijl  ea  lantum  quie  ad  gnbernaiioneiii  Eccle- 
sise  SUDB  pcrtinent.  Concil.  Antiocli.,  tit.  9. 

46.  Ul  episcopi  sine  forniaia  prim;Uis  non  iiavi^ 
geni.  Coneltio  Cartliaginensi,  lit.  36. 

47.  Ui  episcopi  reiD  Ecclesise  sine  primatls  consi- 
lio  non  velidani.  Concil.  Carliiag.,  til.  5.  Concil. 
Hippon.,  tit.  9. 

48.  Ut  episcopi  providentia  virginibus  quaj  pu- 
()illae  rueriot  ubi  liabilent  eligaiur.  Coucil.  Carlbag., 
lil.  40  [jriec.lit.  II,  mate]. 

49.  lit  epistoporuin  Judicio  pcenitenliaj  terapora 
poenit  ntibus  deoernaiitur.  Concil.  Carthag. ,  tit. 
59. 

50.  U(  episcopi  judicio  Donatistaj  qui  apud  sucs 
acia  pceniteiitia  convertitur,  tempus  poenilenliae  vel 
reconciliatonis  decernatur.  Concil.  Carthag.,  lit.  2. 

51.  Ut  episcopus  accusaloi  prcsbyleros,  convoca- 
tis  quinque  episcopls,  audiat :  diaconorum  cum  tri- 
bus,  reliquoruin  vero  causas  ipse  solus  discultal. 
Concif.  Carlhag.,  lil  17. 

52.  Ut  auleni  unus  episcopus  cognitionem  sibi 
non  vindicet,  hoc  in  aiio  concilio  Cartliagineusi  ac- 
tam  est> 

53.  Ut  nullus  epl...copus,  vel  presbyter,  vel  dia- 
conTis,  excomniunicalus  communicct.  Concil.  Ni- 
c«ii.,  lil.  6.  Concil.  Sardic,  lit.  17.  Concil.  Carth., 
tii.  8|Coi/.  Corb.,  tit.  9].  Concil.  Anlioch.,  lil.  2. 

54.  Ut  si  quis  episcopus  a  syuodo  fuerit  exco:ii- 
inonicanis,  communicare  non  audeat  :  et  si  recerit, 
spem  restiiuiiouis  non  habeat.  Concil.  Antioch., 
lit.  4.  Concil.  Illppooiregien.,  tit.  5. 

55.  Ut  epLscopus  si  causam  iiabuerit,  a  duodecim 
e.  iscopis  audiatur.  Concit.  Carihag.  sub  sancto  Ge- 
iielhlio,  Cit.  8. 

56.  Ut  episcopi  qui  in  causa  judices  danlur,  dcli- 
iiilo  lemporis  die  cog;noscant.  Coocil.  Septlrouni- 
censi. 

57.  Ufsi  duo  episcopi  in  una  proviucia  conlen- 
Uonem  habuerini,  ex  alia  provlncia  non  advocent 
episcopos  ad  judiciuin.  Coni-ll.  Sardic,  tit.  4. 

58.  Ul  si  de  accusato  episcopo  uiullx  sentenliae 
fuerini  epi&coporuin,  metropotitanus  alterius  pio- 
vincise  convocelur.  Concll.  Antioch.,  tit.  14.  Quld 
iu  accusalionibus  episcoporum  obse/vari  dcbeat. 
Concli.  Carlhag.,  lit.  15. 

59'.  Ut  adjudicaius  episcopus,  ad  apostolicam  se- 
dem,  si  voluerit,  appellet.  Concii.  Sardic,  til.  5. 

CO.  Ut  si  appellaverit  [f'or/e  alius  deest]  in  ca- 
ttiedra  ipsius  noii  ordiuctur,  Concll.  Sardlc,  tit.  6. 

61.  Ut  si  a  judicibus  quos  prlinas  dederit  appel- 
laverit,  alii  juJices  ampliorls  nuroerl  decemaniur, 
ut  si  et  ab  ipsis  appellaverii,  ad  sententiam  concilii 
dlderatur.  Coacil.  Tbenitaiio. 

62.  Ut  episcopls  judlcantibus  condemnaius  epi- 
scopus,  si  luerit  apud  poliores  episcopos  absolutus, 


Carth.,  lit.  19. 

ti5.  Ut  episeopus  qui  ab  oimiibus  episcopis  pro- 
vinci*  fuerit  condeninatus,  lacultatein  judicii  repe- 
tendi  non  habuat.  Goncll.  Aniioch.,  tit.  15; 

64.  Ut  episeepus  ab  eis  opiscoiiis  quos  elegeril 
juJlces,  condeinnaius,  appellare  alllii  iion  audeal. 
Concil.  Carth.,  tit.  3.  Item  concilio  Cartbaginensi, 
tiu  15. 

65.  Ul  episcopi  qui  iii  aliqiia  caiisa  judices  dan- 
tur,  Ipsi  locura  audienliaB  dellganl.  Concll.  Zcllensi. 

66.  Ui  depositiis  episcopus  ad  iinperaloreni  cau- 
sam  suam  iion  deferat.  Concil.  Anlioch.,  tit.  12. 

67.  Ut  accusalus  episcopus,  vcl  quicunque  ex  cle- 
ro  fuerii  apud  Ecclesiam  accusatus,  ad  judicia  pu- 

B  blica  non  iranseat.  Concii.  Carthag.,  tit.  18. 

68.  Ut  episcopus  qui  secunda  vel  terlia  auctori- 
late  convenlus  fueril,  el  venire  contempserit ,  ab 
episcoporum  consorilo  su>:pendatur.  Concilio  Zel- 
lensi. 

69.  Ut  nullus  episcopus,  vel  presbyler,  vel  diaco- 
nus,  cuni  Juduiis  Pascha  celebrel.  Coiicil.  Anlioch., 
tit.  1. 

71).  Ut  episcopi,  presbyteri,  vel  diaconi  non  sint 
conductores  aut  procuratores.  Concil.  Carlhag. , 
tit.  ii. 

71.  Ut  eplscopi,  sive  clcrici,  in  Ecclesia  non  oon- 
viventur  nlsi  transeuntes.  Concil.  Carthag.,  lit.  3S. 

74,  Ut  episcoid  ei  presbyieri  in  domo  soa  obla- 

liones  non  faciant.  Concil.  Laodlc,  tit.  56. 
(■• 

73.  Ut  episcopiis  a  conimunione  iion  sa<pei(dat 

eum  quera  as^erit  de  peccaiu  aiiquo  sihi  soli  fuisse 
coiifessura.  Concil.  Ciirlh  ,  lit.  2. 

74.  Ut  episcopus  slbl  successorem  non  eligat. 
Concil.  Antioch.,  tlt.  25  [Leg.  tlt.  6J. 

75.  Ul  eplscopl  ad  concilium  occiirrant,  aut  non 
occurrentes  in  iracioria  vel  apud  priinalem  excusa- 
tlones  suas  allegeiil.  Conc'rL  Laodic,  tit.  38.  Concil. 
Carthag.,  tit.  11. 

76.  Ut  exeeplis  senibus  qui  loco  moveri  non  pos- 
sunl,  cl  liilirniis  cpiscopis,  qui  admoiiltus  ad  conri- 
llum  non  occMrrerll,  communione  privelur,  Concil. 
Marazanensl.  Coiicll.  Thusdritano.  itera,  Concil.  The- 
iiitaiio.  Concil.  Septimuiiicensi. 

77.  Ut  episcopus  qui  non  suscepta  legatione  uni- 
versali  concilio  interesse  prajsumpseril,-  ab  els  epi  - 
scopis  qui  legalionem  suscipiunt  ad  ipsum  conci- 
liuni  non  admiltatur.  Concll.  Thusdritano. 

78.  Ut  nuHnsr  episcopus  priorlbus  suis  se  audeal 
auteponere.  Concil.  Mileviiano,  tlt.  2. 

79.  Ut  choreplscopi,  id  esl  vicarii  episcoporum, 
iiec  prcsbyteros  nec  diaconos  ordinent,  nlsl  taiiluin 
subdiaconos.  Guncil.  Anquiritano,  til.  13.  Concil. 
Antioch.,  tit.  10. 

BO.  Ut  vicarils  epi«coporum  liceai  formatas  fa- 
cere.  Concll.  Aiitiocb.,  tit.  8. 

81.  Ut  priinx  sedis  episcopus  non  appelletur 
priiiceps  sacerdotiiin,  vel  siiinmus  sacerdos.  Con- 
cil,  Carthag.,  tlt.  54. 


«35  Al)  CRISCOXIT  nUF.VIAnillM  C.VNONDM  mOLF.r.OMKNV.  814 

84.  Ul  priitialeni  propriunt  Mjuiii»nia  Siiifiensis  A  naUi».  Concil.  Anliooh^.iil.  5.Coniil.CarUiag.,lii.  7. 


Iialieai.  Coiiiil.  Carlli.,  lil.  0. 

8i.  l'l  priiiix  seilis  episcopi  ex  cincilio  Carlltag. 
episcopicoiisiituaniur,  qnando  fueril  oboria  con- 
lenlio.  Coniil.  Canh.ig.,  lil.  7. 

81.  L'l  priiiiales  (livcrsariiin  provinciarum  no- 
niiiia  episi-oporuin  ad  Kcclesiant  Carlhaginensein 
millant.  Concil.  Carth.ig.,  lit.  3. 


85.  Ut  presbyler  anle  triginla  annordm  xtaiein, 
«iuamvis  sil  dignus,  noii  ordineinr.  Concil.  Novaca;- 
sar..  til.  10. 

JiO.  Ut  qiii  in  xgriludiiic  fueril  baplizaliis  non  or- 
dinetur  presbyler,  nisi  foile  propler  viiam  bonam 
aiil  hoiiiinum  rarilalem.  Co:icil.  NovaoiBsar.,  til.  H. 

87.  Ut   presb) ler  oidiiiaius,  si  de  aliquo  crimine 
conlessus  fuerii,  aulde  liis  qui  lapsi  sunt,  non  sus-  B 
cipiatur.  Concil.  Nicaen.,  lil  8.  Concil.  Novacxsar., 
>ii.  9. 

88.  Ut  presbyler  in  convivio  secnndarum  nuptia- 
rum  non  intersit.  Concil.  Novacasar.,  tit.  7. 

8 '.  L'l  de  oblaiione  presbyieri  conjugali  nuUus 
audeai  non  communicare.  Concil.  Gangrensi ,  lit.  4. 

iO.  Ul  presbyier  iiiconsullo  episcopo  in  quolibet 
loco  agcnda  non  audcai  celebrare.  Concil.  Canhag., 
lil.  V. 

91.  Ut  presbyler  inconsuUo  episcopo  virgines 
iioii  coiisecrel,  chrisma  vero  nu  iquam  conlicial, 
Concil.  Carihag.,  lii.  43. 

92.  Ut  presbyleri  civilaiis  sio';  jussu  episcopi 
iiihil  jubeaDl;  nec  in  uiiaqiiaqiie  paroecia  aliquid 
;iganl.  Concil.  Anquiritano,  tit.  13. 

93.  Ul  presbyleri  absrmentes  a  carnibus  tangant 
eas:  ila  ut  eliam  olera  qua;  cuni  carnibus  coquun- 
tur,  comedant.  Concil.  Anquirit.,  tii.  14. 

94.  Ul  presbyleris  fonnatas  dare  non  liceal.  Con- 
cil.  Antioch.,  tit.  8. 

9  ■.  Ut  presbyteri  rem  Ecclesiae  sine  conscientia 
episeopi  non  vendant.  Concil.  Anquiritano,  tit.  15. 
Concil.  Hipponiregiensi,  tit.  9. 

96.  Ui  presbyter  qui  reaiuin  incurrerit,  asex  vel 
a  seplem  episcopis  audialur.  loncil.  Carthag.  sub 
aiilisiite  Geneihlio.,  lil.  8  [Trec,  lit.  91. 

97.  Ut  presbyter  qui  immola\it  idolis,  et  postea 
pro  lide  conflixil,  honore  quidera  non  privelur,  la- 
inen  nec  sacrilicet,  nec  sernionem  facial  (Cone.  An- 
quirilan.,  t.  1). 

98.  Ul  presbvter  si  uxorein  dnxerit,  deponaiur  : 
si  antem  fornicaius  fueril,  eliam  poenilentiam  agere 
conipellatur.  Concil.  Novacxsar.,  lii.  1. 

99.  Ui  presbyter  vel  diaconus  qui,  deserta  Eccle- 
sia  sua.ad  aliain  transierit,  si  post  evocationem 
episcopi  sui  rever.sus  non  luerit ,  Jeponatur.  Concil. 
Aniioch.,  tit.  3. 

100.  Ut  presbylcr  vel  diaconus,  si  a  proprio  epi- 
scopo  cxauctoralus  sancti  ininisterii  quippiani  prx- 
funipserit,  speni  reslitutionis  non  habeal.  Concil. 
Aiiliocb..  lil.  4. 

101.  Ui  prosbyter  vcl  diaconus  qui  se  ab  ecclu- 
iia  Hcqiiesiraveril. in  iloinn  sui  »ltareercierii, depo- 


102.  Ut  liceai  sive  presbyteris,  sive  diaconibus, 
si  injusle  excoiiimunicali  fiicrint,  Uiiilimos  episco 
pos  iiiterpellare.  Coiicil.  Sar>lic.,  tit.  18. 

103.  lit  presbyieii  alierius  regionis  prxsenlibus 
prcsbyieris  non  sacriflcenl.  Concil.  Novaaesar. ,. 
tit.  ii. 

10  i.  Ut  diacoiii  seplem  csse  debeanl.  CoQcil.  Ro' 
vacxsar.,  tii  13. 

105.  Ut  diaconi  judicia  popiili  non  eiigantur. 
Cnncilin  Laodic,  lit.  13. 

100.  Ut  diai:oni  anle  presbyterum  non  comntuni- 
cenl.  Concilio  Nicxn.,  tit.  14. 

107.  Ut  diaconus  prxscnie  presbyero  non  sedeat' 
nisi  jussiis.  Concil.  Laodic,  lit.  19. 

108.  Ut  subdiaconus  panem  non  erogei,  nec  cali- 
cem  benedicat.  Concil.  Laod.,  tii.21. 

109.  Ui  diaconus  vel  qnilibet  clericus  ad  agapcin 
vocaius,  pariem  non  tollat.  Concil.  Laodic,  lit.  26. 

110.  Ci  diaconus  aut  clericus  roagus  et  incantaior 
non  sii,  neque  pbylacleria  f.tciai.  Concil.  Laod., 
lil.  34. 

111.  Ut  diaconus  vel  etiam  laicits  sine  fonnnia' 
alicubi  non  proSciscantur.  Concil.  Laodic,  tii.  39. 

112.  Ut  diaconi  vel  quilibet  clerici  prxter  jussio- 
nem  episcopi  ad  peregrina  non  proliciscanlur.  ton- 
cil.  Laodic,  tii.  40  frr«c.,t.  H;  Corb.,  t.  20;  emen<- 
dandus  uterque]. 

113.  Ut  diaconi  vel  clerici  speclaculis  qux  in- 
nuptiis  exhibeniur,    non  inlersint.   Coiicil.  Laod., 

C  lit.  f.2. 

114.  Ul  diaconivel  quiiibet  clerici  aut  etiam  lalci 
Cbristiani  ex  symbolis  coavivium  Don  celebrent. 
Concil.  Laod.,  tit.  53. 

il5.  Ut  diaconi  vel  quicunque  in  sacerdotali  mi- 
nisterio  constituti  usuras  et  lucra,  id  est  sescupla 
non  exiganl.  Concil.  Laodic,  tit.  5. 

116.  Ut  diaconi  qui  immolaverunl,  et  postea  re- 
luctali  sunt  in  bonore  quidem  suo  permaneaitt ,  sed 
ab  omni  altaris  minislerio  repellantur  (Cotic.  Anijni- 
rifaii.,  lit.  2). 

117.  Ut  diaconiis  qui  in  corporale  peccaiom  iii- 
cidit,  ab  ordine  ministerii  abstiueatur.  Concil.  No- 
varxsar.,  til.  9. 

118.  Ui  diaconi  vel  presbyleri  si  a  niioisterio  rc- 
ntoti  fucrinl,  non  eis  manus  vel  lannuant  pa-iii- 
teniibus ,  vel  lanquam  lidelibus  laicis  impoaantur. 
Concll.  Carlhag  ,  tit.  12. 

119.  Ul  diaconi  non  ordiuentur  qui  procuratores, 
ei  aclores,  el  lutores,  et  curatores  pui^illorum  fui'- 
ruiii,  iiisi  post  deposiia  universa  et  reddiia  raiioci- 
nia.  Coiicil.  Carihag.,  tit.  8. 

120.  Ui  diaconis  solis  liceat  ad  altare  ingredi  vt 
communicare.  Concil.  Laod.,  ilt  18. 

121.  Ut  anle  viginii  quiiique  aniios  nec  clcrid 
ordinenlur,  nec  virgines  coitsecrentiir.  Concil.  C*r- 

thag..  tit.  9. 

12.'.  Ui  clfricl  ciim  mulieribn»  extratiel»  non  ha- 
bilt-nl.   Ciiiirl.  NicTU.,  til.  5.  Coiicil.  Carllia|   »uU 


«25  FUI.GLNTll  IKRilAM)! 

«.iiiclo  Grato,   lit.  5.  Concil.   univcrsal.   Cariliagin.  A 

1.3.  l!l  nullus  clericus  feneret.  Concil.  Niciv.n., 
lii.  14.  CoDcil.  Carthag.  $ul>  sanclo  Gralo,  lil.  12 
\Leg.  iZr]. 

lii.  Ul  lectores  orario  non  ulantur ,  sive  le- 
gunt,  sive  psallant,  Goncil.  LaoJic,  lit.  22, 

13S.  Ut  clericis  non  liceat  adniinislrationem  aut 
procurationem  domorum  suscipere.  Concil.  Cartha^. 
guh  sancto  Grato,  tit.  S. 

126.  Ut  clericus  vel  laieus  non  communioet  in 
alia  plcbe.  Concil.  Carthag.  sub  sanctu  Grato,  tit.  6. 

127.  Ut  tlerici,  sine  formata  et  conscientia  epi- 
scnpi,  per  alienas  plebes  non  \agentur.  Concil.  Ma- 
raz.tncnsi. 

128.  Ut  superhi  clerici  coi  rcer^ntur.  Concil.  Car- 
tliag.  sub  sancto  Grato,  tit.  l^.  B 

129.  Ut  lectores  dum  ad  annos  pubcrtatis  verie- 
rint,  cogatitur  aut  nxores  ducere,  aut  contincntiam 
prolilei  i.  Concil.  Carthag.,  tit.  27. 

130.  Ul  niulierem  elericus  non  ducat  uxorem  ;  el 
ul  ii  qui  laicus  viduam  duxerit,  non  admittatur  ad 
c'erum.  Concil.  Zellens.,  ex  epislola  papse  Sirici. 

131.  Ut  non  iiceat  prxter  canonicos  psallas  qui 
pul.iiium  ascendunt  et  de  c«dice  legunt,  alium  qucni- 
Ii6et  in  ecclesia  psallere  (Concil.  Laod.,  lit.  15). 

152.  IJl  clerici  vel  contineiiles,  ad  vifluas  vel  vir- 
gines,  sine  jussu',  vel  permissu  cpiscopi  vpI  presbv- 
leri  non  accedant.  Coiicil.  Carlhag  ,  lii.  35> 

153.  Ut  clerici  apolhecarii  vel  raliocinatores  non 
onlinentur.  Concil.  Carlhaginensi  sub  sancto  Grato, 
lit.  8.  C 

134,  CJl  clerici  edendi  vel  bihendi  causa  taber- 
«as  non  ingrediantur,  nisi  peregrinationis  necessi- 
lascoegerit.  Concil.  Laodic. ,  til.  7;  iiem2i  et  23. 
Goncil.  Cartbag.,  tit.  5-5. 

155.  Ul  clerici  in  aliena  civitalenon  iinraorentur, 
iiisi  causas  eorum  justas  episcopus  loci ,  vel  presby- 
leri  locorum  perviderint.   Concil.  Carihag.,  lit.  44. 

156.  Ut  accusaius  clericus  intra  annuni  causara 
siiam  agere  debea».  Concil.  Canhag.,  lil.  13. 

157.  Ut  clericus  non  fiat,  ciijus  uxor,  cum  adhuc 
esset  laicus,  adulterata  est:  et  ut  clericus  uxoren^ 
aduUeram  deserat.  Concil.  Novaccesar.,  til.  8. 

138.  Ut  ahjectiim  clericum  alia  Ecclesia  non  ad- 
miliai.  Concil.  Zeilen  ,  ex  epislola  papx  Sirici. 

159.  Ut  non  liceat  clericum  a  populo  exconimu- 
nicari,  sive  prssenie,  sive  ahsenie  episcopo.  Con- 
ril.  Septimunicensi. 

iiO.  Ut  ministri  non  habeant  licentiam  in  secre- 
tario  ingredi.  Concil.  Laodic,  tit.  21. 

Ul.  Ut  minislri  orario  non  utantur,  nec  relin- 
quaniostia.  Concil.  Laodic,  lil.  21 ;  itein  41. 

142.  Ut  non  exorcizent  illi  qui  necdum  ab  epi- 
.'copo  suni  provecti.  Concil.  Laodic,  lit.  23. 

145.  Ut  his  in  anno  per  singulas  provincias  con- 
cilia  fiant  Coiicil.  Nic«n.,  lii.  5.  Concil.  Antiocb., 
Ut.  20.  Concil.  Carlhag.,  tit.  3. 

144.  Ut  coiicilium  universale  non  fiat  nisi  causa 
communis,   id  cst  totius  AfricK  coegerii :  ul  gyn- 


fJUEVIATlO  CANONU.\I,  J«6 

odus  pleiiaria  tunc  dicatur,  cum  episcopusnictrope- 
lilanus  adfueril.  Concil.  Antioch.,  tit.  16. 

145.  Ut  hi  qui  se  absciderunt,  de  clero  exi- 
manlur.  Concil.  Nicrn.,  til.  1. 

146.  Qusesint  pa^nllentiae  tempora  iisqaipraevari- 
cavcrunt  decernand:i.  Concil.  Nicacno  ,  tit.  9.  Con- 
cil.  Anquiritano,  tit.  3;  ilem,  4,  5,  6,  7,  8  el  9. 

147.  Cl  spnnsalsE  puellx,  si  ab  aliis  raptae  fuerinl, 
sponsopriori  reddantur.  Concil.  Anquirit.,  tit.  11. 

148.  Quemadmodumhi  qui  irrationabiliter  vixe- 
rint,  sustipi  debeant.  Concil.  Anqiiirii.,  tit.  16. 

149.  Ui  hi  qni  sicut  inula  animali.')  vixerunt  inter 
energuiiienos  orent.  Concil.  Anquiril.,  tit.  17. 

150.  Ut  quicunque  viiginitatem  prolilentes,  pro- 
posiium  violant,  digamorum  conslilutuni  impleaiit 
graduns.  Concil.  Anqiiirit.,  lit.  19. 

151.  Ul  quiadullerium  cnminiserit,  septem  annos 
pflcniteiitiam  agat.  Concil.  Anquirit.,  tii.    20. 

152.  ll  mulieres  foniicantes,  qiiK  parvulos  suos 
necant,  aut  ahorsu  [Forle  dee$t  exculiunij ,  dccem 
annis  pcenitentiam  agant.  Goncil.  Anquirit.,  til.   21. 

153.  Ut  qui  voliintarie  bomicidium  fecerint,  in 
novissimo  vitaj  reconcilientur.  Concil.  Anquirii., 
tit.  22. 

154.  Ut  qiii  casuhomicidiiim  feeerit,  quinque  an- 
nis  pa'niteniiam  agat.  Concil.  Anquirit.,  tit.  23. 

155.  Utqui  ariolantur  vel  in  duino  sua  hujus  arlis 
.ilios  introd  .cunt,  quinque  annis  poenitenliam  agaiit. 
Concil.  Anquirit.,  lit.  24. 

136.  Ul  mulicrquae  duobus  fratribus  niip  erit,  in 
exlremis  suis  reconcilietur  Concil.  Novacxs.,  tit.  2. 

i^l.  Ut  quicunque  concupiscentiam  non  consuni- 
niat,  per  divinam  judicetiirgratiain  liheralus.  Concil. 
NovacAS.,  lil.  4, 

158.  Ut  catechumeni  peccantes,  nisi  sccorrexe- 
rinl,  abjiciantur.  Concil.  Novacaes.,  tit.  5. 

159.  Utquimanducantem  carnes  ex  fide  coi.detn- 
nandum  crediderit,  anatheina  sit.  Coacil.  Gangrensi, 
til.  2. 

160.  Ut  qui  domum  Dei  contemplibilem  duxerit, 
nnaihema  sit.  Goncil.  Gangr.,  tit.  5. 

161.  Ut  qui  nuplias  condemnai,  analhcma  sil. 
Concil.  Gangr.  tit.  9  et  10. 

162.  Ut  si  qua  mulier  virilcm  habitum  assuiiipse- 
rit,  anathcma  sit.  Concil.  Gangr.  tit.  15. 

163.  Ul  hi  qui  uxores  aut  »iros  dimittuni,  aheri 
non  nubani,  sed  aut  continentes  maneant,  aut  sibi 
reconcilientur.  Concil.  Carlhag.,  lit.  7. 

164.  L't  si  qua  mulier,  quitsi  religionis  caiisa  vi 
rum  diniiserit,  anathema  sit.  Concil.  Gangr.,  tit.  1  i 

165.  Utquicunque  continentixciusa  die  Doininico 
iejunaverii,  analhema  sit.  Concil.  Grang.,  lii.  18. 

166.  Lt  quicunque  sanus  corpore  jejiiiiia  commu- 
nia  dissolverit,  anathema  sil.  Concil.  Gangr.,  lii.  2 
[forle  leg.  t.  19J. 

167.  1 1  quicunque  niartyrum  memorias  contein- 
pseril,  anathema  sit.  Concil.  Cangr.,  lit.  21. 

168.  llt  quicunquenon  communicantes,  necoralio- 
nem  fai  ientes  ,  Scrlpluras  lantujn  divinas  in  eccle»i<; 


ni  AD  CRISCONll  BRKVUKIUM  CANONliM  PKOLEGOMENA.  8M 

•mlire  toluerini  ,»b,leianlur.  Coniiil.  AiUiocli.,lil.  2.  A  episcopo  cailiolico  »qualiter  ilividanl.  Conci).  Car- 

i69.  Ul  qulcuiHiue  puBt  diversa  pecoita  poeiiiien- 


II. 


tiam  llitelitep  gesserit,  ad  comiiuuiionem  r&vocciur. 
Concil.  Laodic,  tit  i, 

170.  Ui  Scenicis  ilque  hi8irionlliua  reconciliatio 
nou  negctor.  Concil.  Carlliag-.  li«-  **• 

m.  Ut  4d  hhm  meniorias  itiartjrftm  nollos  «c- 
ccdat.  Concil.  Carlh.  tit.  17. 

!72.  Ut  hi  qoi  nominaiitDr  Cathari,  accedcnles  ad 
EcciCslam,  Si  ordinnii  Surtt,  sic  maireaiit  In  t-kro. 
Concil.  ^ic»n.,  lit.  7. 

473.  Ul  Pauliani  bapliientur  [/(/  est  rebapllientmj. 
Conc.  Nic,  tit.  15. 

174.  Ut  venienles  a  Novaiianis  veJ  Monleiisibiis, 
per  manus  impOsilionem  susciplaiiluf.  Concll.  Zel- 
lensi.,  c.\  epistola  pap»  Slilci. 

i78.  Ut  non  lice.it  h.vrftiicum  rebaptizari,  baptiza- 
tuin  in  fiomine  Palris,  ci  Filii,  et  Spirilrts  saiicti^ 
Concil.  Carthag.  subsanclo  Grato,  tit.  1.  'lem  Cir- 
tbagincnsi,  tit.  it. 

il6.  l](  haeretki  in  bajresi  permanentes  domum 
Dei  non  iiigreiiiantUi'.  Coiicil.  Laod.,  tlt.  6. 

i77.  (JlNovaiiani  Vd  etiam  Quariadccimant  non 
recipianlur,  nisi  prius  haeresim  suam  condemnave- 
rinl,  ila  ut  syrabolum  ll.lei  doceanlur,  et  chrismale 
ungantur.  Cdnc.  Laodic,  lit.  7. 

178.  Ut  quicunque  converluiilur  ab  hxre&i,  qui 
dicufttur  secunJum  Phrygas  .  baptizeniur.  Concil. 
Laodic,  lit.  8. 

179.  Vi  non  ticeat  iii  hsrelicorum  coeraeleria  ad 


1'Jt.  llt  hacrciicorum  beDsdlcUonesiiullDsaccipiat. 
Concil.  Laodic,  tit.  31. 

103.  Ut  qiii  parvuli  apiid  Donatistas  baptizantur, 
ab  urdinalioiie  iiun  prohlbeaiitur,  sl  coiivcrsl  ^ieriiil. 
Coucil.  CarUiag.,  lil. ' 

194.  Ul  qui  aliqulbus  sceleribus  irretitus  esl,  vo- 
ceiu  accusaiidi  iionhabeat.  Cuncil.  Carth.  siib  Sfincio 
Geitcthlio,  lli.  t>  [trec,  tiL  4J  Hocet iucoiiellioThc- 
nitaiio  slatulum  est. 

193.  Ul  excoiiiiiiuHit.'aiiS,  Sive  dericis,  sUc  laicis, 
accusaro  non  liceat.  Concil,  Carih  ,  lit.  2. 

19G.  Ui  omncs  servi,  vcl  propriiliberti,  Vel  omnes 

quos  ad  acciisaiida  publica  criinina  leges  public»  non 

B  adiniiiiiiil,    liislriones   eiisni,  hserelici ,    pagaiii  et 

iudxl,  ad  accusaiiooem  non  adraittantur.  Concil. 

Carlh.,  tit.  3. 

197.  Ut  qui  uiiuiiierilnennon  prbbaveril,  ad  aliud 
non  admiitalur.  Concil.  Carthag.,  tit.  4> 

198.'  Ut  accusaior,  si  in  loco  ubi  e^t  ille  qui  .lecusa- 
tiir,  violeiitiam  limuerit.locumsibi  proxhaum  eiigat. 
Coiicil.  Hipponiregiensi,  lit.  5. 

199.  Ulhaptizandi  symbolmnfidei  discant.  Concil. 
Laod.,  tit.  ii. 

200.  Ut  qui  in  xgritudine  haptizantur,  saiii  facii 
symbolum  doceantur.  Concil.  Laod.,  lit.  45. 

201.  Ut  qui  baptizati  post  bapti  mum  cbri&mate 
ungaiitor.  Concil.  Laodic,  lit.  46. 

202.  UtsegrutaiitihQS,  quand6  ipsi  foqui  non  pos- 


oraiionem  faciendaracalholicis  iiitroire.Coiicil.  Lao.  ^  sunt,  si  pro  eis  alii  lesiiiuonium  dixerint,  bapii&mum 


dic.  tii.  9. 

180.  Ul  niitlus  ad  Ecclesiam  peitinens  filios  siios 
lisreticoruni  nuptiissociel.  Concil.Laodicen.,  tit  30. 

181.  Ct  Christiaoi  non  jodaiient,  nec  in  Sabbalo 
yacent.  Concil.  Laodic,  lit.  38. 

182.  Ut  niittus  com  hajreticis  connubia  misceai. 
Coiicil.  Laodic.  lit  30. 

185.  Utnultuscura  ha;relicis  aut  schisinalicisorel 
put  ad  falsos  inariyres  eal,  Concil.  LaOd.,  tit.  32. 
Concl.Carth.,  lil.  2. 

184.  Ut  nullus  ad  angeios  congregatidnem  Aicial. 
Concilio  Laud.,  lil  53. 

183.  Cl  nuHus  a  Judueis  vct  haereticis  rcriatica 
accipiat.  Concil.  L.iod.,  tii.  53, 

186.  Ul  nullusa  Juilxis  azyma  acdipiat.  Concil.. 
Laodic,  til.  36. 

187.  Ut  nulUiscum  paganis  feita  cetebret.  Concil. 
Laod.,  tii.  37. 

1H8.  Ut  nultus  Christianus  ballare  vel  caiilare  iii 
liupiiis  audeat.  Conc.  Laod..  tit.  41. 

189.  Ot  Ooiiaiisiariim  clerici  iii  suis  boiioribus 
Siiscipianlur.  Coiicil.  ('.arlhag  ,  lit.  2. 

(90.  Ul  quaicunque  Ecclesix  Donalisiaruin  caiho- 
ricatfai-tuisuiil,  ad  «Mincalliedrain  pcrtinoaiit  adqiiam 
CMillolioa  qiiie  jaiii  ilii  fuerat  pertiiiebat.  Concil. 
Canliag  ,  tii.  lU. 

191.  Dl  qiiiiimmieepiscopus  cx  Doiialis  ihcoiivcr- 
susAjcrii,  plebes  quai  utrasque  Ecclesias  habeiit  cuirt 


non  negetor,  Concil.  Cartbag.,lit.  4f. 

203.  Ut  ijuando  de  infantibas  igiioratdr  utium 
baptizati  sitit,  siiie  atla  dubitatioiie  baplfzcuiur. 
Coiicil.  Canhag.,  tit.  7. 

204.  Ut  pragiiantes  mutieres  baptizenlur  quanda 
•votnerini'.  Concil.  INovacSBS.  tit.  6. 

205.  It  Cbriiiraiii  cum  muUeribus  iavacra  non 
habeamL  COncil.  Liud.,  tit.  29. 

206.  L'l  post  dDa»  hetxfoniadas  Quadragesiin<c, 
ad  baptisiiiQin  niitlns  suscipiatur.  Concll.  Laodic, 
tlt.  42. 

207.  Ut  in  Quadragesima,  sahbato  tiiiiliim  ei  Do- 
miiiico  olToratur.  Concil.  Laod.,  lit.  47. 

208.  Ut  in  iiiradragesiiua,  (fuinta  foria  ulliiiue  hci>. 
dotnadte,  jejiinium  iion  dissotvalur.  Conril.  Laod., 
til.  48. 

209.  Ut  in  Qnadragcsima  nataTilia  inarlyruin  iion 
celebreniur.  C.ouc.  Laodlc,  iit.  -19. 

210.  Ut  in  quudragesima  uuplliB  non  cclebieaiur. 
Couoil.  Laod  ,  tit.  50. 

211.  Ut  iiullas  peiegrinus  sine  furiiiat.i  opisoopi 
aocipiatin'.  Conoil.  AiilioLli.,  lit.  7. 

il2.  L'(  die  quiiilui  roria;  soptiiiiana!  saiiclft;  fa- 
sohic  secundo  olToraiur.  Conoil.  Sepiimunicenai. 

213.  Ui  in  saorilTt-io  absque  paue  ei  vino  uullut 
olloral.  Coiio.  Carlhag.,  lil.  .'^S. 

214.  Ut  dlebus  Quiiiqiiagesim;»  (enua  noa  fl9- 
rtantur.  Couril.  Sardlc,  lil.  I.  f 


l 


1 


829  .  FLLGENTi!  FERRANDI 

2(5.  Ut  anle  PeMecosien  nuHuSi  audeal  jejunare.  A 
Concil.SeptirauDiccnsJ. 

Si6.  Utnon  liceat  in  Dominicis  agapem  lacere, 
vel  in  ecclesiis,  aulinius  accubiius  Elernere.  Coocii. 
Laod.,  til.  27. 

217. 1)1  custoiliaiur  lides  palruni  irecentorum  de- 
cem  el  oclo.  Conc.  Consianlinop.,  tit.  2  [Lege  tii.  1]. 

^18.  Utconciiiorunistaiuta  priscorun)  ab  omnibus 
observentur.  Conc.  Zellens, 

219.  Ut  nuilns  in  prccibus  nisi  ad  Pairem  dirigai 
orationem ,  ei  al  prius  cas  cum  inslruciioribus  ira- 
ctei.  Coucil.  Catlliag.,tii.  31.  llemConeil.  Carthag.„ 
tit.  7. 

220.  Ul  ana  sit  in  sacramenlis  per  onuie  Byzacium 
disciplina.  Concil.  Maradianensi. 

221.  Ui  malieres  qu»  apud  Grneces  presbylerae  ap-  B 
pelianlur,  apud  nos  autent  vidux  seniores,  univira;, 

et  niatriculse,  ia  Ecclcsia  tanquam  ordinalas  consii- 
tui  non  liceat.  Concil.  Laod.,  tit.  11. 

222.  Ut  mulieres  ad  allare  non  ingredianlur.  Con- 
cil.  Laod.,  lit.  45. 

223.  Ut  sanclx  oblationes  ad  vices  eulogiaruni  non 
dirigantur.  Concil.  Laod.,  tit.  li. 


blSEVIATIO  CANONUM.  830 

224.  Ut  sabbatis  Evangelia  legantur.  Concil.  Lao- 
dic,  til.  16. 

225.  Ll  de  diversis  vorsibus  el  eensibus  Ijbri  iinum 
caniicuiu  non  coiinectatur.  Concil.  Laudic  ,  til.  17. 

22C.  Ul  eliam  per  soleinnissiuios  Paschalcs  dies 
tacranienlum  catecbumenis  noii  detur  nisi  solitum 
salig.  Coirci!.  Cartliag.,  lii.  II. 

227.  Ut  cnrporibus  defunciorum  Eucharistia  non 
lielur.  Coiicil.  Cartliag.,  til.  12, 

218.  Ut  prxter  scripturas  Canonicas  nihil  in  cc- 
clfsia  legaiur,  Concil.  Laodic,  tit.  S7.  Concil.  Car- 
Uiag.,  lit.  45. 

229.  L't  liccat  passioiies  mariyruiii  legere  in  na- 
lalibus  corum.  Concil.  Carlliag.,  tit,  4G. 

230.  Ut  soli  rcclesioe  Carlliagiuis  liefal  alicnum 
dericum  ordinare.  Coucil.  Canh.,  tit.  S4. 

231.  Ut  onines  Ecclesix  ab  Ecclcsia  Carlhaginis 
diem  PaschiP  andiaiit  icmpore  concilii.  Coiicil.  Cai- 
Uiag.,  tit.  5. 

232.  Ut  nulliis  ordinetur  nisi  probatus  vcl  cpi^co- 
porum  examine,  vel  populi  teslimoiiiu.  Coiicil.  Car- 
Ihag.,  til.  29.. 


CRISGONn 

EPISCOPI  AFRiCANI 

BREVIARIUM  CANONICUM. 

HIC    IIABETUn    COKCORDU    C4NON0M    CONCILIOnUM    INFRA   SCRIPTOBUU ,      ET     PR£SUl.t'lll     RUHA- 

KOntJM,    ID    EST    CANONCM,     APOSTOLORUM ,    N!C£NOnUM ,    ANC^RANORUM,    NOV«C.«SA- 

RIENSIUM    [al.    NEOCfiS.]  GANGUENS11.IM,  ANTIOCHENSJUM,  I.AOD:CENSIL'M,  CHAL- 

CEDONENSIUM,    SAHDICENSIUM,     CARTHAGINENSIUM  ;    ITEM  PB.E511LUM; 

SlIUCIl,   IMIOCENTII,  ZOSIMI,  C£LESTINI,  LEO.MS  ET  6ELAS11. 


IINCIPIT  PRiEFATIO. 


Domiuo  vere  saiicto  semperque  beato  pontiflci  Li- 
berino,  Criscooios  Chrisli  famulorum  exiguiis.  Ve-i 
stri  sacerdoiii  incomparabile  decus,  quo  fidei  puri- 
tate  ac  viixprobitate  admodum  resplendeiis,  vos  non 
desinit  pra;munere,  ntililaiibus  domiiiici  gregis,  cu- 
jus  gubernacula  suscepibtis,  et  solliciiius  uiiliiare,  et 
solerlissime  providere.  Ad  cujus  veslri  explelionem 
officii,  industriam  nihilomiiius  vestrorum  esquirilis 
subjectorum  :  quos  ita  iiecesse  est  ut  spiiilalis  aii- 
monia  panis  euin  ipsum  dominicnni  gregem  largiflne 
nulTiatis.  Unde  pervidens  niundauift  ac  divinis  legi- 
bu5  liumanx  vitae  regimeu  coiisistere,  el  j(iris  qiii- 
dem  prajcepta  e.torbitautium  gressus  frenis  arcliori- 
bus  coercere,  ecclesiaslicas  vero  sanctiones  recte  vi- 
vendi  lemii.-}um  piis  ac  fidelibus  animis  prffifixisse: 
illis  tloralibus  snbrelictis,  prsecipis  ut  cuncia  cano 
nica  conslituta,  qui  ab  ipsis  exordiis  miliii*  Chri- 
stianee  lam  SS.  apustoli ,  quam  aposiolici  viri  per 


C  successioues  lempuruin  prolulcre  vobis  colligainns 
iii  uiium,  eoruinque  conrordiam  facieiites,  ac  litulo- 
runi  prienolaiiojiem  inlerponentes,  ea  lucidius  decla- 
remus.  Quod  opns,  pro  tantae  rei  nngiiitudiue ,  no- 
slras  excedere  vires  procnl  dubio  intueris,  a  quo  nie 
cum  excusare  soepissime  voluisnem,  paiema  auciori'-. 
tate  iiistilistr,  subsidiuin  nobisdivuinm  fideiilissime 
pollicens  profuturum.  Quo  mibi  s.uffugio  ifltercluJO, 
item  proposui,  Uoc  Canonum  Breviatiiin  a  viro  reve- 
rcniissimo  Ker.rando  Carthaginis  Ecclesiae  diacona 
jauT  fuisse  digestum,  el  debere  eum  nostrse  erudi- 
tioni  sufficere,  ae  aliud  exquirendo,  ejus  pnideniiaB 
deprehcndamur  in  aliquo  derogare.  Cui  nostrae  escu- 
satiuni  peuiius  submovend%  itideiB  objecisti,  iion  ad 
illiussapientissimi  viri  reprchensionem  hoc  teesqni- 

D  rere  velle,  sed  nostram  potius  scieniiolam  indu- 
slriobius  capereet  elimare.  Quibus  peractis,  jani  pras- 
caveiis  Chrislo  in  vobis  loquenli  quamlibei  ewusa- 


'  Al.,  Epislola  Criiconii  ud  Liberium. 


«31  CmSCJNU  AFRICANI  EIMSCOPI  131 

tonrra  obleiiJcre,  ccelesii  auxili»  |)rjniiiiinitu$,  oli-  A  lentibus  (lubiialioni:i  auibagem  aurerre,   ut  coruiu 


»iM}ui  in:ilui  iinperati»,  vesliisque  votis,  Deo  ravcnte, 
libeniissiiiie  suliscrvire,  illa  nia\iine  invilalus  cx 
parte  qund  uiilefatus  vencrabilis  vir  ad  cuiivcrsutio- 
iicni  meiiioriic  coruin  hoc  etTcci-.se  iioscitur  Brevia- 
tiii!i,t)Ui  illu  i|)<ajuin  beiic  co^niia  iicrcepcranl,  quo 
pcr  euiii  ciini  volufrint  qiix  cupiiint  rccnrdcniur  : 
iiiiloctoruin  vcrn,  quoruiii  cst  niaxinia  nniUiluilu,  in 
euilein  opere  siuilium  prubaliir,  ut  ita  dixcriin,  se- 
qu<  sirasse,  duni  eos  ad  ini|uisiii(inein  earuin  rcrum 
pni^iiiisit  qux  ncc  ab  oinnibtis  reperiuntur  ncc  re- 
pcrlx  siiie  rasti:iio  perliguiilur.  Nulli  siquiilcni  du- 
biuiii  rst  quain  niolesti>sinie  perferat  lector,  ditin 
aviilius  cujusque  rci  cognitioneni  exspecia.t,  cl  ad  li- 
brum  prxmittilur  quem  aut  furte  non  legit,  aiit  (|lit 


plciia  iiistruciio  non  ex  diniculiale  scri|>loris,  scd  ex 
dchidiu  jaiu  dcpeiideat  lecloris.  Qiiod  opus  bxc  etiaiii 
l)eu  prxsiante  uiiliias  coiisequctur,  ul  duui  unum- 
qiiodqiic  caiioliicuin  decreti,- dc  quo  q.  Oistio  fucrit 
pro  tenipore  a(;ilata  ,  xquissimus  judex  corain  per- 
spexerit  niultiinode  esse  digcstuni,  probabili  exaiiii-. 
natioiie  cundiscat  utruni  ex  scveritate  an  ex  lcniiate 
suuni  aiiiinum  dcbcat  inoderari.  Quain  ei  inslructio- 
ncni  illa  maxinie  consideraiio  exhibcbit,  si  pluriuni 
el  maxiinc  auctoralorum  ipse  qiii  malueril  coiisiitutis 
luerit  pnumonitus.  Unde,  qua;so  ui  iii  hac  ipsa  Cano- 
nici  Dreviarii  repetilione,  sicut  exiniiiis  nosier.  ille 
protesiatiis  est  doclor,  igiiiiscant  scicnles,  ne  uflcii- 
dantur  nescientes.  Satius  est  enim  oflcrre  habenii. 


reperiat  iion  novii.  Quamolireiii,  antcruii  viri  luinie  E  quani   non  babentem  diflerre.  Vestram  quiii  eliani 


pra"lala ,  nccessariiiin  duxi  profcciui  ful)ser\icns 
p<rvulurum,  juxla  veslruin  iuipcriuin,  cuiicta  cccle- 
siaslic.1,  ut  dictuin  est,  cnnsiituta,  qiia;  ad  nusiram 
iiotil  ani  I  erveiieruiii,  in  hoc  opcre  sub  ttuloiuiu 
»crid  prciolare,  et  ea  condiscere  valeiitibus  et  vo- 


(leprecor  sniictilutem  ,  ul  si  in  quo  Tursan  perviJeris 
tuo  dcsidcrio  uiiiiime  salisractum,  devotionem  poiiiis 
apprubes,  ct  geuuiux*  inscientix  veiiiam  dones.  0.  a 
pro  nie,  nieique  semper  memenlo,  poniifex  D^o 

digne. 


INCIPIT  LIBER  CANONUM. 


-  Qui  episcopus  ordinandus  est,  antc  esaminelur,      qiiam  gestamus,  et  non  alierius  oarnis  resurrcclio^- 
»i  iialura  prudens  cst,  si  docibilis,  si  inoribus  lempe-  C  nem,  si  creJat  jiidiciuui  ruiuruin,  ctreceptarossingu- 


rnius,  si  viia  ca^tus,  pi  sobrius,  si  seniper  suis  nc- 
gotiis  vucans,  si  hominibus  aflabilis,  si  liltcratus,  si 
In  Ifge  Doinini  instructus,  si  in  Scripturaruni  seusi- 
bus  ca  tus,  si  in  doginuiiluis  ecclesiasticis  excrci- 
tatus,  rt  aiile  oiniiia  si  fiilei  docuinenta  verbis  sini- 
plicibiK  asserut.  Itcm  Patiem  et  Filium  el  Spiritum 
ssnctuin  uiiuui  Deum  es;e  confirmans,  toianique  in 
Deitaie  Tiiuiialcm  coesseniialem  et  cousubslantia- 
lcm  ct  oiniiipotontem  prxdicans,  si  singulam  unam- 
quamque  in  Trinitnle  personam  pleiium  Deum,  el 
tol.is  trcs  perjoiias  unum  Deum  ;  si  liicariiationem 
diviiiam  non  in  Patre,  neque  in  Spiriiii  saiicto  fa- 
ctam,  sed  in  Filio  lantuin,  ut  qiii  eral  in  iliviiiit.ite 
Dci  Pdlris  Filius,  ipse  fierct  iii  nomine  hominis  iua- 
Iris  filjus,  Deus  verus  cx  patre,  et  liomo  verus  ex  D 
tnaire,  carnein  ex  nialris  viscer.bus  hubcns,  et  ani- 
niam  huinanam  raiioiiabiiem  :  sini  .1  iii  co  atnba: 
iinlurx:  item  hoino,  ct  Dcu3,  iiuus  Filius,  iiiiiisChri- 
st  ':=,  unus  Dotniiiiis  Crenlor  oniiiium  quie  su:it,  et 
aiictor,  it  Doniinus,  cl  rector  cuin  Palre  ct  Spirilu 
saiicto  :  qui  passus  sitveruin  curuis  pnssionein,  inor- 
tiius  vera  corporis  niorle.  Item  caniis  su«  resurre- 
ctiniiem,  et  verani  anima:  rcsuniplione.ii,  iu  qna 
veiiict  judicare  vivos  et  mornins.  Cn:crendum 
eliam  ab  eo,  si  Novi  et  Veteris  Tesianiciitoium, 
iteiii  lcgis  et  prophet.iruin  ci  apostoloruni  unuin 
eumdcnique  credat  auclorem  ct  Dcuni :  si  diubulus 
nun  per  conditinnem,  sed  per  aibitriui»  ractug  sil 
malus.  QuxronJum   eliaiii  ab  co,   si   credat    liiij  ;s 


lus  pro  his  qu;e  in  hac  carne  gcssenmt  vel  pcenuin 
vel  gloiiam.  Si  nuplias  oon.  improbat,  si  secunda 
matriinouia  non  damiiat,  si  carnis  percepiionera 
non  ciilpal ;  si  pccnitentibus  recijiciliatis  coiuinuni- 
cet,  si  iii  baplismo  omnia  peciata  idem  tam  iHud 
origiiiule,  quam  illa  qux  voluntarie  admissa  sunt 
diinillaiilur  ;  si  extra  Ecclesiam  calbolicam  nullus 
salvetur.  C  m,  liis  omuibus  exaniiuatus,  invnlus 
ruerit  pleiie  instructiis,  tonc  consessu  clcricoium  ei 
lalcorum,  et  coiiventu  tolius  provinciaeepiscoporutii, 
inaximcqiie  nutrupolilani  vcl  auctorliale  vcl  pne- 
seiitia,  orJinelur  c,>iscopus  ;  suscepto  in  noniine 
Cbrisii  episcopalu,  non  sux  dclec>ationi,  nec  suis 
moiibus,  scd  Puirum  defitiiiioiiibuj  acquiecat. 

I.  De  ordinaiiene  epi.copi. 

In  canouibits  Aposloloriim  litulo  primo.  Episcopiis 
a  duobiis  aut  iribus  episcopis  ordiiielur. 

Concit.  yicano  tiiul.  4,  De  liit  i/ui  ad  epiicopa!um 
in  provinciit  proveliuntur.  Episcopum  convenil 
inaxime  qui>lem  ab  umnibus  qui  suiit  iii  provinci.t 
cpi>copi->  oidinari :  si  autem  hoc  dinicile  fuerit,  aul 
propter  inbtanteui  iiecrssiiatem,  aul  pro|  ter  itincri» 
loiigiiiiJin.  III,  a  Iribus  luiiien  uniniinodis  in  idipsuiu 
conveni  niibus,  el  ab^eniibus  quoqiie  p:)ri  niodo 
dcccrncniibus  ei  pcr  Sci  ipluruni  consentienlibus. 
tunc  ordiiiatio  ceebieiur.  Firuiiias  autcni  eoruui 
qu:e  gfrunlur  per  uuainqiiainque  proviiiciaiii  Hie- 
tropolltano  tribualur  epi8co;<o. 


•  llac  non  esse  Criscoiiii  niu'la  persuatem,  q>uc  licet  inm>.  codice  valde  dcpravala  legaolur,  hic  liuiM 
ulcuD-^iie  reslituia  ponimu>. 


I 


S35  BREMAUlllM 

Coneil.  Antiocheno  tit.  19,  De  episwpatibus  in  pro-  A 
vmciif  ordinationibits.  Episcopus  prseier  synodum 
ci  prxseniiain  meiropolilani  nuilatenus  urJinetur. 
Hoc  autein  modis  oniQibiis  corain  posilo,  melius  qiii- 
deni  est  ut  omnes  siinul  adsiot  cjusdem  provinciac 
sacerdples,  quos  meiropolltanus  episcopus  advocare 
debe'i)il;et  si  quidem  oranes  occurrerint,  opliine: 
quod  si  lioc  difficile  fuerit,  sallera  plures  adesse 
oranimodo  convenit,  aut  cerle  scriptis  ejusdera  sen- 
lenlije  coraprobari,  et  ita  sub  plurimorum  vel  pra;- 
sentia,  vel  decreto,  ordinatio  celebreiur.  Quod  si 
secus  conlra  dclioita  faclum  fuerit,  nullas  ordina- 
lio  vires  habeal :  si  vero  juxla  delinitam  regulain 
llat,  ei  nonnulli  pro  conteniione  propria  contradi- 
caiit,  obtineat  sententia  plurimorum. 

B 
Concil.  Laodic.  lil.  12,  De  episcopalibus  ordinutio- 
nibut.  Ut  episcopi  judicio  nietropolilanorum  et  eo- 
rum  episcoporuin  qui  circumcirca  sunt  proveliantiir 
ad  ecclesiablicam  polcstatem :  lii  videlicet  qui  pluri- 
mo  tempore  probantur  lam  verbo  fldei  quam  reclo: 
cunversationis  exeioplo. 

Concil.  Carthag.  lii.  15.  Aurelius  episcopus  dixit : 
Quid  ad  bxc  dicit  saiiciitas  vestra  ?  Ab  universis 
episcopis  dicium  est,  a  nobis  veterum  siatuta  de- 
bere  servari.  Sicuti  el  iiiconsulto  primate  cujuslibct 
provincix  tam  facile  iion  prxsumant  multi  congre- 
gati  episcopi  episcopuiu  ordinare:  nisi  si  necessitas 
fuerit,  ires  episcopi  in  quocunque  loco  sint  ejus 
prtEcepto  ordinare  debebunt  episcopiim  ;  et  si  quis 
contra  suam  professionem  vel  subscriptienem  vene- 
ril  in  aliquo,  ipse  se  honore  privabit. 

Ilem  '  Concil.  Carthag.,  tit.  16.  llunoratus  et 
Urbanus  episcupi  dixerunl:  F.t  illud  nubis  manda- 
lum  est,  ut  quia  proxime  fratres  uoslri  NumiJix 
duo  episcopi  ordinare  prxsumpserunt  pontificeiu, 
non  nisi  a  duodecim  censeatis  celebrari  episcoporu  u 
ordinatioiies. 

Aurelius  episcopus  dixit :  Fornia  aniiqiia  servabi- 
tur,  ut  noii  iniiius  qnain  Ires  sufficiaiil,  qui  fuerii.l 
destinati  ad  cpiscopuin  ordinanduiii.  rropteroa, 
quia  in  Tripoli  fuite,  et  in  Ariuge  inierjacere  videu- 
tur  barbare  geiUes  :  nain  in  Tripoli,  ut  as:eritur, 
episcopi  sunt  quiiique  tanlummodo,  el  possuntfurie  D 
de  ipso  iiuincro  vel  duo  uecessilale  aliqua  occupari  : 
diflicile  est  eiiini,  ut  de  quolibet  nuinero  omnespos- 
sint  occurrere.  NunquiJ  debet  h  ic  i(isura  iinpedi- 
iiienio  esse  ecclesiasiicae  ulilitali?  nam  et  in  hac 
ecclesia  ad  quam  dignata  est  veara  sanctitas  conve- 
nire,  crebro  ac  pcne  per  diem  Dominicaui  ordinan- 
dos  habemus:  nunquidnam  freqiienler  poiero  duo- 
deciin,  vel  decein,  vel  non  niultoniinus  advocare 
episcopos;  sed  facile  est  mihi  duos  adjungere  ineie 
parvilati  vicinos  :  quapropler  cernil  me  cbarilaj  ve- 
stra  hoc  iDsum  observari  non  possc. 


CA.WMCUM.  «4 

Item  de  hoc  ipso  quoj  epscopi  debeant  adjci  ,  ti  an 
•xd.natione  ejus  (uerit  contradictunt. 

Concll.  eodem,  titulo  17.  Sed  et  illudest  statuen- 
duiii,  iil  quando  ad  eligendum  episcopum  c;  nvehe- 
riiiuis,  si  qua  ccntrjdictio  fuerit  oborta,  quja  lali* 
tractaia  suiit  a,^iud  iios,  non  prxsumantad  piirgan- 
dum  euiu  qui  ordinandus  esl  tres,  jam  ;  sed  poslu- 
leiur  ad  numerura  supradiclorum  si  haberi  possuni, 
unus,  vel  duo,  et  in  eadem  plcbe  cui  ordinan  ^is 
esl,  dis  ul  antur  primo  peroonse  contradicentium  ; 
pnslreino  etia.ii  illa  quK  objiciuniur,  pertractentur ; 
et  cuiii  purgaius  fuerit,  in  conspectu  piiblico  ita  de- 
mum  ordinelur.  Si  hoc  cum  vestra;  sanLtilalis  aiii- 
ino  coiicor.lat,  roboretur  vesir.c  digiiationis  respon- 
sioiie.  .Ab  universis  episcopis  dictiim  e^t  :  Saiis 
placel. 

Ii.  De  ordinatione  presbyteri,  diaconi  el  cmterortim. 

In  canonibiis  Apusi.,  tiiut.  2.  Presliyler  ab  uiio 
episcopo  ordiiieiur,  et  diaconus,  ct  ca;teri  clerici. 

Ex  decrelis  papce  Siricii,  lit.  8.  Didiciinus  etiaiii, 
licenler  ac  libere  inexploratx  viix  homines,  quiliiis 
etiam  fuerinl  niimerosa  conjugia,  ad  prxfatas  digni- 
tates  prout  cuicuiique  libuerit  aspiivre  ,  qu  id  iioji 
tanium  illis  qui  ad  bxc  ixiimoderaia  am  iiione  pt-r- 
veniuni,  quanlum  nietropolilanis  specialiliT  poiiiifi- 
cibus  iniputainus,  qui  duin  iiihibilis  ansibus  coDiii- 
vent,  Dei  nostri,  quantuin  in  se  est,  prxcepta  con- 
temnunt,  et  ut  taceainus  quod  altius  suspicamur, 
ubi  illuJ  est  quod  Deus  iioster  data  per  Moyscii  lege 
constiluit  d  cens  :  Sacerdotes  inei  seinel  nubant ;  et 
alio  loi  0  :  Sacerdotes  uxoreni  virginem  accipiaiit, 
Don  vid.ain,  non  repndialam ,  non  mcreiricem. 
Quod  secutus  Apnslolus  ex  perseculore  prxdicator, 
uiiius  uxoris  virum,  lain  sacerdoteiii,  quam  diacu- 
nuiu  fieri  debere  mandavii.  Qus  omnia  ila  a  veslra- 
ruin  regionum  despiciuntur  episcopis,  quasi  in  con- 
trarium  niagis  fuerint  coustituta.  El  quia  non  esl 
Dobis  de  hujusmodi  usurpationibus  negligenduii),  ne 
nos  indignantis  Domini  vos  justa  corripiat,  qui  di- 
cit :  Videbas  furera,  el  concurrebas  cum  eo,  et  po- 
nebas  cum  adulleris  portionem  luam  :  quid  ab  uni- 
versis  Ecclesiis  post  h.^ec  sequendura  sit,  quid  vitaii- 
dum  generali  iironuntiaiione  decerniinus. 

Ex  decrelis  papa;  Jmiocenlii,  til.  o2.  Ita  sane  ul  iii 
eos  teinpora  a  majoribus  constituta  serveulur,  ncc 
cilo  quilibel  lector,  cito  acoljtus,  cito  diaconiis,  ciio 
sacerdos  liat ;  quia  in  minoribus  ofUcii»,  si  diu  per- 
duraveriiit  ei  vila  eoruni  pariter  et  obsequia  coin- 
probaiiiur,  ul  ad  sacerdotiuin  postea  cmensis  siipen- 
diorum  roerilis  veniant,  nec  prxcipiant  quud  vila 
probata  inerelur  accip«re.  Quoniam  erg»  ceria  defi- 
iiitiune  mon  traluui  esl,  qui  dcbeanl  aJin  lli,  qiii 
vtru  reprubari  :  ex  bis  oaiuibus  quos  viJit  digiialio 
tua  non  posse  reprobari,  eligere  debebis,  quos  cle- 
ricos  facias.  Si  eiiiin  nullam  gratiam  horainibua  aut 
beneficiuin  prxstare  veiinius,  lales  iuvenire  pos»u- 


'  Est   concilii   Alricani   in  aniiquo  coJice   Cun.  Eccl.  R;)m. 


«i5  CKiSCUNll  AFRICANl  EPISCOPl  8J6 

miis,  ile  qaoruin  assumpliono,  nec  iiicurierc,  nec  A      r..tdteie{.papaiCoel£tt'm,tiiul.  I(i.  OrJin.itos  vcro 

i|:iosd:un,  Iralres  cliari^simi,   episcopos,  qui  nuiliB 


eriibusccre  valeamus. 


I(em  de  eormn  conviraiHitmd  ^ui  ub  infantia  Deo   ie 
i'oi'«riint. 

Ex  decreiit  pavm  Siricli,  tii.  9.   Qiiicunque  ilaqne 

se  hxclesi.c  VDvei  obieqiiiis,  :i  sii:i  iiiraiiii:k  aiiie  pn- 

berlalis  aiiiios  bapli7.:iri,  ct  lerloriiiii  dclict  iniMisifl- 

rirt  sociari  :  qiii  ab  accci^.su  ;idole$ceiiii3e  u^que  ad 

trice^iiiiuiii  :ctalis  aiinuMi,   si  probabililer  vixeril, 

iina  taiituiii  ct  ea  quani  virgiiiein  comiuuni  per  sa- 

cerilolKni  benetlictinne  pcicciieiii,  nxore  contcntiis; 

acolytiis  et  subJi.icouus  csse  ilcbcbii;  postque  ad 

diacooii    graduiu,   si   se   ipsc  priiiiitus  conliiicntia 

praieuiile  iligiium  probavcril  accedat  :  nbi  si  inlra 

quinque  annos  laiidabiliicr  ailiniutsiravcrii.,  conKrue 


ecclcstasticls  nrilinibiis  a  I  laiil<c  dlgiiitatis  fasligiiiiii 
fueriiit  institiiti,  contra  1'atrnin  dccrela,  hujus  usur* 
piilioiip,  qui  se  hoc  rccognoscil  fccisse  didiiimus, 
cuni  ad  episcopaliiin  his  Krailibu'>  qiiibus  Iroqiicn- 
lissiino  rauiuiii  esl,  ilcboat  pcrvcniri,  ut  iniiioribus 
iniiiaii  omciis  ad  majora  lirincnlur;  debct  cnim  anto 
es^e  discipulus  quisqnls  doctnr  esse  desiderat,  nt 
possit  doccre  quod  diHicit.  Oinnis  viia  institu- 
lio  hac  ad  id  quo  lcn  iil  sc  raiioiic  connrmat.  Qiii 
minime  liiteris  operain  dcdcrit,  prseceptor  esse  noii 
potest  litlerarum.  Qui  non  pcrsiogiita  slipendia  cre- 
verit,  ad  enieriluin  siipendii  ordiiiem  inin  potest 
pervcnire  :  soluni  saccrdoiiunv,  iitter  isla  rogo,  vilius 


ITesbylcriuiii  conscquatur  :  cxinde  post  decenniura  ^  csl  quud  facilius  iriliuitur,  cuin  dirncrlius  implcaiur? 


cpiscopalein  cathedram  potcrit  adipisci;  si  latiien 
per  hicc  teiiiporu  inlegrilas  vita;  ac  fiiles  cjus  fucrit 
apprubala. 

liem  ex  (/««fis  p:^pce  Zosiini,  lit,  3.  Hsec  auleiu 
siiignlis  graclibiis  observanda  snnt  lenipora. 

Si  ab  inlanlia  ccclesiasticis  ininisleriis  noinen  de- 
deril,  et  inler  leciorcs  ustiuc  ad  vicesinium  lelaiis 
aiinuin  coiilinuata  oliscrvaiioiie  peidu  et;  si  inajor 
jani  et  grandtevus  aecesscrii  :  .'iiii  idinBn  post  bapri- 
smuin  s  aiiui  se  divin*  inililiae  desidcral  inanctpari, 
stve  inter  leciores,  sive  inier  exurcistas  quinquen- 
iiiiiin  tei.eatiir ;  exinde  acol-ytns  vcl  subdiaconas 
qiiatuirr  annos  et  sic  ad  benedictiunem  diaconatus 
si'  meretur,  accedal ;  in  qiin  ordine  qoiuqite  annis  si 


III.  Dc  monachonim  promolione. 

Ex  decretis  papdi  Siricii,  liiul.  13.  Monachos  qno- 
qiie,  quos  tamen  inoriim  gravi<is,  el  vlt5C  ac  ndci 
instilutio  saiicta  commciidai,  clericoram  ofnciis  ad- 
gregari,  et  oiilanius  tl  voluicus  :  iia  ut  qui  inlra  tri- 
cesiinitin  annitm  aHalis  snnl  iti  minorilms  pcr  gradus 
siiigulos  crescente  letnpore  proinoveaiitur  ordinibus, 
el  sie  ad  diaconntus  vel  presbyterii  insignia  inatniae 
aftatis  consccralinne  perveniant,  nec  •=  saltu  ad  epi- 
scoi<alus  ciilmen  agcendant,  nisi  in  his  cadcm  qu3 
singulis  digniialibus  superius  prseflxinuis  tenipora 
fuerint  custodita. 

Ei  deeretis  papiv  Iwtoceiiiii,  lild.  17.  De  mona- 


incolpaic  se  gesserii  basrere  dcbebit :  exittde  suffra-  ^  *=!''*  "l"'  '''".  "'«"^'"«s  '"  '"<>'>^'»teriis,  posiea  ad  cle 


gantibiis  stipinJiis,  pcr  tot  gradus  daiis  proprijD  li- 
dei  ducumentis  presbyierii  sacerdoliuin  pulerit  pro- 
mereri. 

De  qiio  loco  si  eum  exactior  ad  bonos  mores  vila 
perduscrii,  buminmn  pontincalum  sperare  debebit, 
hac  lainen  lege  sctvaui,  ui  neque  digamns,  neqne 
-  palicns  ad  bos  gradus  possit  aJtniHi  ;  sanc  ut 
«liain  deletisores  Ecclesi.r  qui  ex  laicis  nuitt  sopra- 
dicta  observaiione  tenoantiir;  sj  merueritit  essir  in 
ordine  clericatus. 

Item  de  grundeevls. 
T.x  decretis  pnpce  Sirieii,  lituto  decimo.  Qui  vcro 
jam  :eialc  graii.l>evus  mclioris  propositi  cunversa- 
lione  ''probaius  cx  laico  ad  s:>crain  inilitiam  pervc- 
nire  resiiiial,  desidcrii  sui  fruclum  nun  aliter  obti- 
ncbit,  nisi  eo  qiio  baplizaiur  teinpore,  slalim  lecto- 
ruin,  aul  exorcislarum  nnmoro  sociciur  :  si  lainen 
«uni  unam  liabiiisse  vel  liabere,  cl  hatic  virginem 
accepisse  constet  iixorem.  Qui  dum  iniiialus  fncrit, 
explclo  bieniiio,  per  qniiiqucnnium  aliiid,  acolylus 
el  subdiaconus  (i.it,  ei  sic  ad  diacoiialutn,  si  per 
liiBc  leinpora  dignus  judicalus  fuctit  pruvehatur. 
Exinde  jani  accessu  leinporuni  picshyteriuin  vcl 
episropaiutn,  si  enin  cleriii,  ac  plcbis  cvocarii  ele- 
clio,  non  iititncrilo  soriielnr. 

•  1'ceniteiit,  Dionys.  Kxig,  el  Cod.  Eccl.  Rom. 
»  ProiiucKtui,  Pionys.  Eiig.  el  Cod.  Kccl.  Roni. 


ricittus  ardinem  pervenernm  ,  non  debere  eos  a 
priori  proposito  dcviare.  Aui  enim  sicut  in  moira» 
sterio  fuil,  et  quud  diu  scrvavil  iii  meliori  gradu  po- 
situs  amillere  non  dcbet,  aut  si  %orrnptus,  posteti 
bapiizatus,  et  iu  monasterio  sedens,  et  !>d  clerica- 
tns  ordinem  accedcrc  volucrit,  usorcm  omnino  ha- 
bere  non  poicrit  :  qiiia  nec  bene  lici  cnm  sponsa 
potest  jam  ante  corruplus.  Qua;  forina  servatur  in 
clericis  ;  maxiine  cum  velus  rt-gula  hoc  habei  ut 
quisquis  corruplus  bapiizaliis  clcricus  esse  voiuis- 
scl,  spunderct  se  oniniuo  nx.irem  non  ducere. 

F.x  decrttis  papiv  Zosimi,  tilul.  I.  /ositnus  cpisco- 
pus  urbis  Romac ,  ilesychia  cpiscopo  Saloniiano. 
Kxegit  dilectio  tua  pneoepl-um  apnstolic<B  sedis,  in 
*^  quo  Palrum  decreta  consentiunl ;  cl  si^nilicas  non*. 
hullos  ex  monachtiruin  ccelu,  quoritiii  soliiiido  qua- 
vis  frequoiUia  major  esl,  scd  cl  laicus  ad  (accidn- 
tium  festinarc.  Hoc  aiitem  specialiier  et  sub  prxde- 
cessoiibus  iiostris  ei  nuper  a  nobis  interiiictuni  con>' 
st.it  litleris  ad  Gulli;is,  Hispaniasi|iie  Iruiisniis^is,  in 
qiiibns  rcgiunibus  fainiliaris  esl  isla  pricsuniplie, 
i|uaiiivis  nec  Africa  super  hac  .-«diiioniiione  nosira 
hubc.ilur  alieiia,  ne  quis  penitiis  co  tra  Palrum  pra^ 
cepia  qui  ecclcsiasiicij  di^^ciidinis  iinbuiiis  pcr  ordi 
neiii  nnn  fnisscl,  ci  lemporis  approbaiioniii  divini» 
siipciidiis  ciudiliis,   itcquuquam  ad  siiminuiu   K  cle- 

■-'  Siiuim,  addil  Oiooys.  V.xi^. 


857 


imtVlARUM  CANONICUM. 


838 


sia;  sacerilniium  aspirarc  prasiiinerel;  ei  noii  solum 
iii  eo  ambilio  ineflican  liaberciur  ;  verimi  etiam  iii 
oriliiiaiures  ejus,  iit  carereal  eo  ordiiie,  quem  siiie 
ordine  cpnlra  prse<epia  Palrum  crcdiJerant  praesu- 
inendiim  Ei  posi  paululum  :  Si  eiiiiu  oflicia  e^ecu- 
laria  principalem  locum  non  veslibulnm  actionis  in- 
gressis,  ged  per  pluriiiios  gradus  examinatis,  tempo-' 
ribus  dcferunt :  quis  ille  tain  arrogans,  tam  •  im- 
prudens  inveiiitnr,  iil  in  coelesli  niilitia  i|U£  penitiis 
ponderanda  est,  et  sicut  auruin  repciitis  ignibus  cx- 
ploranduiu  statim  dux  esse  desidcrat,  cum  liro  ante 
nnii  fuerii,  et  prius  velil  docere  quain  disceie?  As- 
suescat  iii  Dumiiii  caslri»  in  leclonsin  priiiiiiiis  gra.lu 
diviiii  rudimenta  servitii,  nec  illi  ^  villescit  exorti- 
stam,  aculyium,  t^ubdiaconnin,  diaconum  oer  orJi- 
nein  lieri;  nec  boc  saltu,  sed  stainiis  majorum  ordi- 
nalione  teinporibus.  Jam  vero  ad  picsbytcril  fasti- 
gium  lalis  accedai,  ut  ct  nomen  »-las  iiiipleat,  el 
nienluin  probitatissiipenilia  antoacta  tesieiitur.  Jure 
inde  suniini  Pontincisi  locuni  sperare  debebil. 

Ex  decreiis  pup<B  Gelasu,  tittU.  2  ei  5  et  16.  Priscis 
igiiur  pro  siii  rcverenlia  maiieniibus  consiituiis,  quoe 
ubi  liulla  T«l  reruin,  vcl  (emporuin  perurgei  angu- 
giia,  regulaiiicr  conveiiit  cusiodire  eatcnus  Eccle- 
siis,  quse  vel  cunciis  sunt  privata;  niini^tris,  vel  suf- 
licientibus  us<|iie  adeo  dispoliataiser\iiiis,  ut  plebi- 
Lus  ad  sc  pertinentjbus  divina  munera  supplere  non 
valeaul,  tam  instituendi  qiiam  promovondi  clerica- 
lis  ^  obsequii  sic  spatia  di^pcnsanda  coiioedimus.  Et 
«i  quis  etiani  de  religioso  proposUo ,  el  disciplinis 
nionasterialibus  erudiius  ^il  clerical&  munus  secedat; 
imprimis  ejus  vita  proeteriiis  acta  temporibus  inqui- 
raiur  :  1°  Si  nuUo  gravi  facinorQ  probatur  infeclus; 
2*  Si  secundam  non  habuit  fo.^-tassis  uxorein  ;  5"  Nec 
a  marito  relictam  sortiius  oslenditur;  i*"  Si  poeni- 
tcniiain  publicam  furtassis  non  gessii;  5°  Ncc  ulla 
paite  corporis  vitialus  appareat;  6°  Si  servili  aut 
originarix  non  est  conditioni  obnoxiiis ;  7°  Si  curia 
jam  probatur  nexiUus  absolutus  ;  8°  Si  asseculus  esl 
littepqs,  sine  quihn*  vi»  fortassis  ''  osiiarium  possit 
iniplere.  L'l  si  liis  oninibus  quT*  sunt  pr.-eilicia  futci- 
tur,  conliQuo  Ificlor,  vel  nolaiius,  auicerte  defensor 
effectus ,  aut  post  ires  menses  exisi;it  a<oljius. 
Maxiine  si  buic  a^ias  eiiam  sulTragatur,  sexto  mense 
subdiaconi  Bomen  accipiai,  ac  si  modest£  coiiversa- 
tionjs  hoaes(a'qae  vnlunl^ilis  exislit  nono  mense  dia- 
cgnus,  gonipleto  anno^ii  presbyier,  cui  lainen  quod 
annorum  fueraiit  inierslitia  colhiiura,  sancti  propo- 
sili  spoiite  suscepta  doceatur  piasliiis-e  devolio. 

Bx  decretis  ejusdnm,  titul,  5.  Si  vero  de  laieis  quis- 
piara  ecfl  siasticis  esl  aggregandus  olliciis,  lanto 
solUciiius  iii  singulis  qu£  superius  comprehensa  sunt, 
liiijusmoiii  dccel  examinare  personam  :  «  quanJo  iii- 
(er  uiundaoam  religiosamque  vitam  constat  esse  dis- 


A  criiuinis,  quia  ullqueconve.ientiaEcciesix  ministe- 
ria  reparanda  siint ,  non  iiicniivcnicnlibus  lucritis 
fgcneranda  ;  tiiiitoquemagis  qmnlsafrisaptumpossil 
esse  seiviiii':,  iii  eorum  qiia;renJum  esl  insiiluiis; 
quantuiii  de  leniiiQre  q'JO  fueranl  boec  assequenJa 
deccrpitur,  ut  morum  hahere  docealur  hoc  prohiias, 
qiiod  proUxior  consuetyjQ  non  cunlnlit :  ne  per  oc- 
casionem  supplend;e  ponuriae  clL-ricalis,  vitia  potius 
divinis  cnliilnis  iiituli^sejiiJiQeniiir,  non  legitiraae  fa- 
mili.-c  ciinfuteiuur  procurasse  eompendia  ;  quoruiii 
proin  iiionibus  supcr  anni  inelas,  sex  inenses  nihilo- 
niinus  siibroganius.  Quoniam  sicut  diclum  e  t,  di- 
Slare  convenil  iuier  persoaamdiviiio  cullui  deilitaiii, 
et  de  laicorum  conversione  venientem.  Qikc  tameii 
ealeniis  iiidulgt^nda  creditUmus,  ut  iltis  eccleslis  qui- 

B  bus  inrestaiione  bcllQrum  vel  nulla  petiilus,  vel  exi- 
gi:a  remaiisciu  .1  niiiiisteria,  renoventur.  Qiiaieniis 
his  Den  propitio  reslilutis  in  ecclesiasHcis  gradibiis 
subrogaiidis,  canonum  paternorum  veius  forma  ser- 
vetur,  iiec  conjra  eos  ulla  ralione  pruivaleat,  qnoH 
pro  accedeiilis  defeetus  reiueJio  provideiur  ;  non 
adversus  scita  majorum  nova  lege  proponiiur  csete- 
ris  Ecclesiis  ab  hac  occasiunc  ccssantibus,  quas  nou 
simili  clade  vastatas  pristiDani  f.iciendis  ordinationL- 
bus  convenit  lenere  sentenUam,  quo  iiiagis  hac  op- 
portunilate  I!  commoli  observaniiiun  veneianitoruui 
canonuin  propensius  delegamus,  siiiguliinim  grn- 
duum  coDSiienti;is  admoneutes,  ue  in  illiciios  pro- 
rumpere  raoliaiitur  exccisus.  Nec  fas  esse  conliJat 
qiii9|uan»  ponxiiicum  big;imos  ant  conjugia  sorticn- 

G  les  ab  aliis  derelicla,  sivc  quoslibcl  posi  pa:niten- 
liam,  vel  sine  lilteris,  vel  corpore  viiiatos,  vel  con- 
diiiona:os,  aul  curiae  publicarumque  rerum  nexibus 
iraplicaios,  a.ul  pas&ira  luilla  temporis  congrucniis 
e.^aminationc  discussos  divinis  serviiuros  aiplicare 
niysteriis;  ncqne  pro  suo  libito  jura  studcani  alicna 
prrvadere,  absque  sedi.s  apostolicx  justa  disposilione 
mandaiiie. 

Item  de  hoe,  tiiHl.  18.  iUitleratos  quoi|ue,  et  non- 
nulla  parte  corporis  imniinutos,  sine  uUo  respectu 
ad  ecclesiasticum  didiciraus  venire  se  vitiiim,  quod 
siinul  anliqiia  trqdiUo  ,  el  apostolicis  sedis  vetus 
furraa  non  recepil,;  quia  nec  litleris  cavens  sacris 
esse  potest  aptas  ofriciis,  Qt  viiiosnin  nihil  Oeo  pror- 
siis  offerri  legalia  prsecepia  sanxeruni.  liaqiie  de 
csetero  modis  omnibus  baec  viientur,  neo  quisquam 
talis  suscipiatur  ia  clerum  :  &i  qui  vero,  vql  lemcri- 
late  propria  ,  vel  incuria  pr^sidentiuiii  uiles  ante 
suseepti  sunt,  •"  in  constiuitis  locis  eatenus  perseve- 
rent,  iit  nihi!  uiiquam.  promollonis  .iiTipiant,  s:'.ti.'^ 
que  babeant  hoc  ipsuni  sibi  prg  niinia  nilseiaiiiint; 
pennissum. 

lY.  Vt  neophijti  non  ordinentur. 
Ctncii.  Jiicceno,  til.  2.  Quoniaiq  pinra  aul  per  ne- 


»  Impudens,  Dionys.  Exig.  el  Cod.  Can.  Eccl.  Rom. 
^  Vile  sil,  Dionys.  Exig.  el  Cod   Eccl    Boni. 
'  Ojjicii,  Dionvs.  Exig. 

*  Oiiiarii  po&sil  implere  minislerium.  Dioiiys.  Exig. 
ei  CoJ.  Eccl.  Roiu. 


*  Ounnlum,  Dinrvys.  Exig.  el  CoJ.  Eccl.  Rom. 
'  Jnaerendi,  Dlonys.  E\ig.  et  Cod.  Eccl.  Rom. 
I*  Commonili,  Dionyi.  E<ig.  et  Cod    Eccl.  Rom. 


locis. 


Exciisi  libri  habenl  i»  his  tfuibus  cunjli/uli  su-ft 


n» 


cniscoMi  Armc.vM  Kriscon 


c«*i>itute.)i,  aui  alias  cogeiitil>u>  lioiuiuibus  advfrsiis  A      Comil.  Car ilimjinenti,  liiul. 

ecclesidsticaiii   facta    »iint  regiilaui,  iit  liuiiiiiKts  ex 

geiilili  vita  iiu|>er  accedeiites  aii  lideiii,  ei  iiisiruclos 

brevi  lcuipurc,  uiux  ad  lavacrum  spiritale  pi-oiluce- 

reiil,  siuiuliiue  ut  baptizali  suiil  ad  episcupaiuiii, 

vel  presliyteriuiu  proiuuverciit,  optiiiio  placuii,  iiiliil 

tule  de  reliijuo  lieri  :  iiaiu  et  teiiipore  opiis  cst  ei, 

qiii  catecLizatur,  et  post  baptisiiia  probatiuiic  quam 

l>turiiua  ;   maiiiresta  e»t  riiiiii  apustulica  S(  ripiiira, 

i|ux  dicit :  Noii  ncopbyiuni  iie  iii  superbia  elatus  iii 

judicium  iiicidat,  et  laqucuiii  diaboli.  Si  vero  pro- 

cessu   leniporis,  aliquod  delictum  aiiiiiiat  circa  per- 

bunain  repcriatur  bujusniodi,  et  a  duobus,  vel  tribiis 

(eslJlms  arguatur;   a  clero   talis  abstiiieat,  Si  quis 

auleni  pr;eter  li:vc    fecerit,   quasi   contra   uiagiiuiu 

coiicilium  se  e.Tcrens,  ipse  de  clericatus  liouore  pe-  U  tempore  quo  sanctn  celebratur  oblatio 


8iO 
4  Ui  iii  gacrameutis 
corporis  ei  saiiguiiiis  Ooiiiiiii  iiiliil  aiuplius  olTeratur, 
qiiani  ipse  Doininus  lr;idi>lii,  hoc  esl  panem  el  vinuin, 
ai|iia  inistum  :  priiiiiiiiR  vito  seii  iiiel ,  el  lac,  (|uiid 
uiio  die  suli'innissimo  in  inCuiitum  niyslerio  solel 
oirerri  -  lamvis  in  aliari  uflrerantur,  suam  (ameu  ha- 
beaiit  (lopriain  heiiedictinncm  ,  ut  a  sacramento 
U.iniinici  corporls,  el  saiiguiiiis  di^linguautur ;  nec 
aiiipl  us  ia  priuiitiis  olleraiur  quam  d«  uvis,  et  Iru- 
nicutis. 


Vi.  Qii(e  sfieciet  ad  allare  non  ad  tacrificiint^,  ted 
ad  beneiiilionem  iiinplicem  dcheanl  *  offerri. 

In  Canonibus  .Apiisloiirum  ,  liiul.  i.  Ollerri  non 
liceal  aliquid  ad  altare  prxter  novas  spica<,  el  uvas, 
ci  oleuiii  ad  luminaria  et  tbymiama,  Id  est,  incensuiii, 


riclilabliur 

Concil  Laodicensi,  titul.  3.  De  his  qut  nuper  suiit 
illuminati  baptisuialc,  quod  eos  iu  sacerdotali  iioii 
conveiiiat  ordiiie  proinoveri. 

Con^il.  SarUicensi,  tilul.  15.  Osius  episcopiis  dixit : 
Ei  hoc  iietessarium  arbitror ,  ut  diligeiitissime  tra- 
ctetis  :  si  rorte  aui  dives,  autschulasticus  de  foro,  aui 
ex  admiiiisiralioiie  episcopus  fuer^t  posiulatus;  ut 
iion  prius  ordinetur.  nisi  ei  lecloris  munere  et  iiflicio 
diacoiii,  aiit  prebylori  luerit  pcrrunciiir^. 

U(  pcr  ^ingulos  gradus  si  dignus  liierit  ascendal  ad 
culinen  episcopaius  :  pote^i  eiiim  per  bas  pronioiio- 
iics  qu:e  habebuiit  ulique  prolixum  lenipus,  probari 
qua  lide  sit,  qua  niodestia,  qiia  gravitate,  et  vere- 
rundia,  el  si  dignus  fiierit  prubaius,  diviiio  sacerdo-  ^ 
lio  illuslretur;  quia  convenieus  noii  est,  nec  raiio, 
iicc  disciplina  palitiir,  ut  teinere,  et  leviter  ordineiur 
aut  epUcopus,  aut  presbyter,  aut  diaconus,  qui  neo- 
phytus  t  st,  niaxime  cum  et  magisier  gentium  Apo- 
stulus,  nec  hocrieret  dtnuiiiiasse,  el  probibuisse  vi- 
dealur ;  scJ  hi  quorum  per  longum  lempus  exaniinata 
titvita,  el  luerila  lueriut  comprobaa. 

E.V  decret.  papce  Leonis,  til.  53.  In  civitatibus, 
quaruin  rectores  obieriiit,  de  substitueiidis  episcopis 
li-jjcforma  lervctur,  ut  is  qiii  urdiiiandus  esi,  ctiaiusi 
bonae  »i;ae  lestiinonio  fulcijtur,  non  laicus,  non  neo- 
phylus,  iicc  secuiidx  conjiigis  sit  inaritus,  aut  qui 
uuam  quidein  li:<beat  vel  hMbuerit,  sed  qnam  sibi 
viduaiu  copularil.  Sacerdotuin  eiiiin  taiu  rellens 
est  electio,  ul  hxc,  qiia;  iii  aliis  nienibris  clesi:e 
non  vocaiitur  aJ  ciilpaiii,  iii  illis  tamen  bciitur 
iUiciia. 


VII.  Ut  ea  quK  in  ecciesiis  offerri  non  possiin',  ad 
domos  sacerdotuin  a  fideUbus  de[erauUir. 

Vbi  supra,  til.  5.  Keliqua  poina  oiiiiiia,  priiuiti», 
ad  dumuiu  episcopo  el  presbytcris  diiigaulur,  iicc 
oOeraiilur  in  altari.  Cerluui  esl  aulem  quod  episco- 
pus  et  prcsbyieri  dividant  et  diaconis  et  reliqui»  cle- 
ricis. 

\  ii.  Vt  episcopus  ant  presbijter  uxorem  suum  quam 
debet  casle  rcgere,  non  relinqual. 

In  Canonibus  Aposlolorum,  titul.  6.  Epis  opus  aul 

presbyler  uxorem  propriam  nequaquaui  sub  obleniii 

religionis  abjiciat.  Si  vero  rejecerit,  excommunice- 

tur;  sed  si  perseveraveril,  dtji<.'iaiur. 

IX.  L't  saceidotes  ei  minisl.i  altarit  tacularibut 
curis  abslineant. 

Vbi  supra,  liiut.  7.  Cpiscopus,  aut  prCibyler,  aul 
diaconu",  nequaquam  sxcularcs  curas  assuinaiit ;  sin 
aliier,  dejiciautur. 

X.  Qiio  tempore  Pascha  celebreiur, 
l'bi  tupra,  tit.  8.  Si  quis  episcopus,  aui  presbyier, 
aut  diaconus  sanctum  Pascliae  die.-n   au  e  veriiale 
aBquinoctiuui  cuin  Jud:cis  celebraverit,  abjicialur. 

Coneilio  Antiocheno,  lilul.  l.  Omnes  qui  ausi  fue- 
riul  dissolvere  definilioneni  sancii  et  inagui  riuicilii, 
quod  apud  Mc;cai-  iiiin  est  sub  prxsciitin 

piissimi  el  venera..  Coastaiitiiii,  de  saluti- 

fera  soleiunilate  s  .        siiuse  Pascii;c,  exc<>iniiiuiii< 
candos  ct  de  Eeclesia  nellendos  esse  censemus 


V.  Ut  nihil  aliad  in  tacrific.um  preeter  irf  quoi 
D.minus  italuit  offeralur. 

i»  Canoiiibus  Aposto'orum.  litul.  3.  Si  quis  eplsco- 
nus,  aut  piesbyter,  pr.cter  ordiiiatloneiii  Domiiii,  alia 
qux  lani  in  sacrilicio  ufTeral  super  allare,  id  e!>l  aut 
luel,  aut  lac,  aut  pro  vino  slc  -raiii,  aut  confccl.i  qu:e- 
daiii,  aiit  volalilia,  aut  animali.i  allqua,  aut  leguiuinu, 
cuuLia  coiisuiiitiuneiu  Duinini  faiim-,  cuugruo  teiii- 
pore  depoiialur. 


j.  v<iiiuuo  1,.  uc    a<,.v,ic9ia    "iriiiiiuua  c»c  cciiiicmiia  :  Sl 

tanien  couieiitinsiiis  adversus  ea  qiKe  beuesuntdu- 
creta  prxsiiterint  et  h.x-c  quidem  de  laicis  dicla  sinl. 
Si  quis  auteni  eorum  qui  prxosse  uoscuniur  Eccle» 
siae,  aut  episco^us  aut  pr."sbyier,  aut  dijcoiius,  posl 
haiic  dolinit  oneiu  leiitavcrit  ad  subversioneni  popu- 
loruin  .  Ecclesiarumque  perlurbationem  ,  seor&uiu 
colligere  et  cuin  Jud.eis  Pas<  ba  celebrare  :  s:<iicl4 
synudus  liunc  alitnum  jani  hiiic  ab  Ecclesia  judicav  I ; 
quod  noii  soluin  sibi,  s^-d  et  plurimis  caiisa  i  orru- 
plioiiiset  perluibatioiiis  txstiicrit,  nec  sulum  lales» 
niiiiisteriu  removet ;  scd  eiiuui  lllos  i|iii  pust  daiuna* 
liuuem  hujiismodi  commuuicare  leiitavcriut  :  iluiit- 


*  E\cuMi,  exliibct  , 


84«  BHEVlArilLM  CANOMCUM.  842 

iiatitt  autera  Ciiini  quoque  cxlrinsecus  lionore  pri-  A      Concil.  Aniiochensi,  lii.  i.  Si  quis  episcopus  «laui- 
vari,  qHem  sancla  regula  ei  sacerdotiuni  Dei  pro 


ineruit. 

XI.  (2uo</ mtiiisfri  atlarit,  oblaiione  cdehrala,  debeant 
commuiiicare. 

In  Vanembus  ApoHolonitn,  tii.  9.  Si  quis  episco- 

pos,  ant  presbyler,  aul  diuconus,  vel  quililiel  ex  sa- 

cerdoiali  calalogn,  facia  olilatione,ni)n  conimuncave- 

rit;  aut  causam  dical,  utsi  rationahilis  firerit,  veniani 

conscquatur;  aut  si  non  dixorit,  coinniuninnc  privc- 

lur,   tanquam  qui  populo  c.tusa  loisionis  exstiteril, 

dans  suspicioneiH  de  to  qui  sacriiicaverit  quod  recle 

non  oblulrt. 

XII. 'Quod  fideles  taici  ingredientes  ecclesiam 
communicare  deheanl. 


nniiis  a  synoilo,  vel  presliyler  ant  tliaconus  a  sno 
cpiscupo,  ausi  fiioriiit  aliquid  de  ininisierio  sacru 
coiitingere,  sive  episcopus,  juxta  pra^cedentcm  eoii- 
sueiu.iiiiem,  sive[iresbyter,  auldiaconus,  nullo  inoJo 
liceat  ci,  nec  in  alia  syncdo  restitutionis  spein  aiil 
locum  liabere  saiisfaclionis;  .sed  et  commuuicantes 
ei  omnes  abji<  i  ile  Ecclesia,  el  Diaxime  si  poslea- 
(|iiain  didiceriiii  adversus  mcmoralos  prolatain 
fuisiC  sciileiitiam,  eisdem  coniiiiuiiitaie  tentaverini. 
Concil.  Carihag..  litut.  9.  Augusiiiius  episcopiii 
legatus  provinei*  Nuniidij;  dixit :  Hoc  slatuere  di- 
gnemini,  iit  si  qui  forte  merilo  facinorum  suorum  ab 
Ecclesia  pulsi  suul,  et  sivc  ab  aliquo  episcopo  vel 
presbylero  fuerint  in  coinmunioncm  suscepli,  eliain 


Vb:  iHpra,  t:t.  10.  Omnes  lideles  qui  ingrediuniur  B  ipse  pari  ciiin  eis  criinine  teneaiiir  obnoxius,   refu- 


Ecclesiaui,  el  Scripiiiras  aodiunt,  non  autem  perse- 
verant  in  oratione,  nec  sanclam  commuiiioneni  pcr- 
cipiuut,  \elut  iaqui^iudiiies  Ecclesio;  commuventes, 
convenit  comniurtiooe  privari. 

Concil.  Aniiocheno,  lit.  2.  Oaines  qui  ingrediuntur 
Gccltsiam  Dei,  et  Scripluras  sacras  audiiini,  nec 
commuDicant  in  oratione  cuin  populo,  sed  pro  qua- 
dam  iiilemperie  se  a  perceptione  saiictx  cummunio- 
ttis  avertuni,  ii  de  Ecclesia  removeaniur  qoaiidiu  per 
confessionein  pccuitentix  fiuctus  ostendaiit,  et  pre- 
cibus  indnlgciitiam  consequaniur  ;  cuiu  exc.jinmuni- 
caiis  auiem  nou  licere  communicare ;  nec  cuin  liis 
qui  per  donios  conveuiunl,  devitantcs  ©.■'atioues  Ec- 
clesix',  simul  oraudum  est;  ab  alia  qiioqiie  Ecclesia 
non  suscipienduni  qui  iu  a!ia  miniine  congregatur  :  ^ 
si  quis  aytein  de  episco|iis,  aul  prcsbyteris,  aut  dia- 
conis,  seu  quilibet  ex  clero,  deprcbeiisus  fuerit  cum 
excoiniuuniialis  orare,  etiani  iste  privetur  comrau- 
nione,  tanquam  qiii  regulam  confumlal  Ecclesix. 

Xlll.  Qued  cum  excoYHinunicaiis  no:i  sit  orandum. 

In  C  nonibus  Aposi.,  titut.  II.  Si  quis  cum  excom- 
municato  saltem  in  dorao  simiil  oraverii,  iste  commu. 
uione  privetur. 

Concil.  Nicwno,  litut.  5.  De  his  qiii  communione 
privaniur,  seu  ex  clero,  seu  ex  laicorum  ordiue,  ab 
episcopis  per  unamquamqiie  provinciam,  sententia 
regularis  oblineal,  ui  hi  qui  abjiciunlur,  ab  aliis  non 
recipiantur  :  requiratnr  auieiu  ne  pusillanimiiate  aiit 


giciile  sui  epistopi  lYgulare  jujitium.  Ab  universis 
episcopis  diciuni  est :  Ouiuibus  placel. 

XV.  LU  uullus  fidelium  piecter  commmdatilia$ 
aiiscipiatur  epislotas. 

/n  Canonibus  ApostUoriim,  lit.  13  Si  quis  clericus 
aut  laicus  a  coininuiiiune  suspeiisus,  seu  communi- 
cans,  ad  allerani  pruperet  civitatem,  ei  suscipialur 
|irxter  commendatiiias  epislolas;  et  qui  suscipiuiit , 
et  qui  susceplus  esl  coinmunione  priveHtur.  Excoin- 
nmiiicaio  vero  prolileiur  ipsa  correptio ,  tanqiiaiM 
qui  nicnlilMs  ELtlesiam  Dei  sediixerit. 

Coiicit.  Aiiiioch.,  litul.  7  et  8.  Nullus  peregrineruiu 
siiie  pacilitis,  iJ  csi,  conimendalitiis  suscipiatur  epi- 
slolis  ;  prcsbyttri  qui  sunt  iu  agris,  canonicas  epi- 
slolas  dare  nou  possuni,  aJ  solos  tantum  vicinos 
episcopos  liiieras  deatiiiabuiil ;  chorepiscopi  auteiii 
(jui  simi  irrepreliensibiles  djfe  possunt  pacilicas,  id 
est,  generales  episiolas. 

XYI.  Ul  ab  episcopis  alieni  parochia  non  percadulur. 

Jn  Canoiiibus  Aposlotorum,  til.  14.  Episcopo  iiou 
licere  alienam  parochiani,  propiia  rclitia,  perva- 
dere,  licet  togatur  a  pluriuiis,  nisi  forto  quis  cum 
ralionabili  causa  compellat,  tanqnani  qui  possit  ibi- 
dein  consliiutis  pliis  lucri  con.^erre,  ei  in  tausa  reli- 
gionis  aliquid  profecto  prospicere;  et  lioc  non  a  se- 
meiipio  perlentei,  sed  niultorum  episcoporura  judi- 
cio  et  maximi  supplicatioiic  perliciai. 

Concil.  .\iitiocheno,  lil.  21.  Episcopus  ab  alia  pa- 


conteniione,  vel  alioqoolibel  episcopi  vilio  videalur  D  rothia  nequaquam  migret  ad  aliam,  nec  sponte  sua 

prorsus  insiliens,  nec  vi  coactus  a  popiilis,  nec  ab 
cpiscopis  ncce.-silate  compulsus;  maneat  aulein  iii 
Ecclesia  quam  primilus  a  Domino  sortitus  csi,  nec 
iiide  tiQnsmigret  secundum  pristinum  de  hac  re  ter- 
niinum  consiiiulum. 

Comit.  Calchedonensi,  tit.  5.  De  his  qiii  transmi- 
grant  de  eiviiale  in  civitatem,  episcopis  aut  clericis, 
placuit  ul  canones  qui  de  hac  re  a  sanciis  1'atribus 
slatuli  sunt  babeant  propriani  timiilatem. 

XVII.  Ul  clerici  proprias  ecclesias  non  relinquant. 

InCanonibus  Aposlotorum,  tit.  15.  Si  quis  pre»- 
byter,  aul  diaconus,  autquilibe»  de  uumero  c  erico- 
ruin,  rclinquens    propriara  parochiara,  pergat  i»d 


a  congregatione  seclusus. 

Cendl.  Amioch.,  liiul.  6.  Si  quis  a  proprio  episcopo 
communione  privatus  cst,  non  ante  suscipiaiur  ab 
aliis  quam  suo  reconcilietur  episcopo,  aiit  certe  ad 
synodiim  quae  congregatnr  occurreiis,  pro  se  saiis- 
facial,  el  persuadens  concilio  seiiteniiam  suscipiat 
allerara  :  h»c  autem  delinitio  maneat  eirca  laicos,  et 
presbyteros,  et  diaconos,  omnesqiie  qiii  sttb  regola 
esse  monstrantur. 

XIV.  Quod  cum  damnatis  ctericis  non  sil  orandum. 

In  Canonibus  .iposlotorum,  lit.  12.  5i  quis  cura 
dainnato  clerico  veluii  cum  clerico  simul  oraveril , 
iiie  damnetiir. 

Patrol.  LXXXVIU. 


ai 


8i5 


CRISCOM!  AFRICANI  EPISCOIM 


sa 


•liuimiu,  el  omniiio  deniigrans  ftrxler  cpiscopi  siii  A  ut  iiec  illis   pra^siilcal,    qiios  pcr  avariiiani  cupivit, 


conscicntiain  iii  itlieDa  parochia  comiiioretur,  huiic 
uilcrius  ininislrare  noii  paliniur,  prxcipuc  8i  voca- 
tiis  ah  episcopo  rcdiro  contenipscrit  in  sna  incjuLe- 
tudinc  perseverans;  veruintaiuea  tanquam  laicus, 
ublque  communiceU 

Coiicil.  Nicaino,  til.  If..  Proptcr  mullam  pcrlurba- 
tioneiu  el  scdiliones  qu:e  finnt,  plactiit  consuetudi- 
iieiii  penitus  a"nipi!lari,  qnx  praili  r  iTgulam  iii  qui- 
biis.lain  partilms  vidctur  adiiiissa.  Ita  ut  de  civltate 
ad  civilalcm,  iioii  episcopus,  ncn  presbyler,  non 
diaconus  Iransfcratur-,  si  quis  auteiii  posi  delinitio- 
iiein  sancli  et  inagui  concilii  tale  aliquid  agere  teii- 
laveril,  et  se  hujuscemoili  ncgolio  manciparit,  hoc 


iicc  illis  quos  per  supcrbiain  sprcvit.  Siiis  igitur  tcr- 
niiiiis  quisque  coiitcntus  sit,  nec  supra  nicnsuram 
juris  sui  nflcetei  augeri. 

Kx  decrtlii  pnpie  Cel  .«ti,  tit.  23.  Qiiisquis  pro- 
prix  dcserlor  Ecilesix  nullis  existcntibus  causis  ad 
aluim  putavcrit  transeunduiii,  tcniereque  susceplns 
fueril,  et  proriioliis,  rcverendorum  canonnm  ,  vel 
ipse,  vel  recep:or  ejus  atque  provector,  conslilula 
iion  fiigiel,  qiKc  de  hujusmodiprx'Sumptoribuspne- 
lixerc  icservanda. 

Coniit.  Ciirihag  ,  lit.  21.  Epigonius  episcopu! 
dixit :  lii  iiHiltis  conciliis  stmuium  esi,  eii:iin  nnnc 
hoc   conlirnianiliiin  csl  a  veslra   prudcutia ,  bcat-s- 


factuni  prorsus  irriiuin  dicalur,  et  restiiuaiur  eccle-  sinii  fratrcs,  ul  ciericum  allenum  nullussibi  pr.cil- 
siaj  cui  fuit  episcopus ,  aut  presbyler,  aut  diaconus  B  piat  episcopus  prxter  cjiis  aibiirium  cujus  fuerii 
ordinatus. 


Concilio  Nicirno,  tit.  10.  Quicunque  lemerc  ac 
periculose,  neque  timorem  Dti  proe  oculis  habeu- 
les,  nec  agnoscenles  ecclesiaslicam  regulam,  disce- 
dunl  ab  Ecclesia,  cpiscopi,  prcsbylcii,  aut  diaconi, 
velquicunque  sub  rcgula  proisus  exislunt,  ii  ne- 
ijuaiiuam  debcnt  in  aliam  Ecclesiaiu  rccipi,  sed  om- 
nem  necessilatem  couvenil  illis  iinponi ,  ut  ad  suas 
Eeclssias  revcrtanlur  :  quod  si  iion  lccerunl,  oportel 
eos  comraunioiie  privari.  Si  quis  autem  ad  alium 
pbrtioentem  aiidacter  invadere,  et  iii  sua  Ecclesia 
«rdinare  tentaveril  non  conscniicnle  episcopo  a 
qiio  discessil  is  qui  rcgula;  mancipatur,  ordiuaiio 
hnjuscemodi  irrita  comprobaiur. 


ciericus.  Dico  auiem  Jiiliaiium  qui  ingratiis  esl  Dei 
beneficiis  per  nicam  parvi  atcm  in  se  collalis.iu 
temerariiini,  el  au.lacem  exstitisse,  ut  eum  qui  a  ine 
baptizatns  e.t,  cum  esset  puer  egenlissinius  mihi  ab 
codein  coniniendatus,  cumque  multis  annis  a  luo 
alereiur,  atque  iiicrcsccret,  hunc  baptizatum  esse 
in  ecclcsia  mea  per  manum  parvitalis  mea;  constat; 
idem  in  dicecesi  Apnliensi  lector  esse  cccperat,  inio 
annis  rerme  duohus  legerat,  nescio  quo  coniemplu 
hurailiiatis  mcx  :  idem  Julianus  euin  arripuit,  qucm 
dicit  quasi  prcprium  civem  sui  loci  Vazapitani  iiie 
inconsulto  usurpare  :  nam  el  diaconuin  illum  erdi- 
uavit.  Iloc  si  licel,  paical  bxc  licentia  a  vobis,  bea- 
lissiiui  fratres  ,  si  iniuus  tam  impudens  cobibeatur, 


Concil.  Chakedon.,  tit.  20.  Clcrieos  iii  Ei.clesia  mi-  ^'  ne  se  misceat  communioni  cujusquam. 


Distrantes,  sicutjam  constiluimus,  in  aiterius  civi- 
laiis  Ecclesia  slalutos  fieri  no:i  oportet,  seJ  conten- 
los  esse  in  quibus  ab  inilio  ministraro  meruerunf, 
cxceptis  illis  qui,  proprias  ainiitenies  provincias,  ex 
necessitate  ad  aliam  Ecclesiam  transierunt.  Si  quis 
autem  episcopus  post  hanc  delinilioi:em  susceperit 
clericiim  ad  alium  episcopum  pcnincntem,  placuit 
ft  susceptum  cl  suscipienl.!in  co!iiiii'iiiionc  pri^ari , 
donec  is  qui  migraverat  tkricus  ad  propriam  ruerit 
regrcssus  Ecclesiam. 

ConcH.  Aiitiocheiio,  lit.  3.  Si  liiiis  pre>b\ter,  ant 
diaconus,  et  oinnino  quilibel  cx  clericis,  ]  arochia  ii 
propriain  dcsercns  ad  aliam  propcravcrii,  dcin  oni- 
nino  demigrans  in  alia  parochia  pcr  mul'a  teinpora 
nititur  immorari  nlterius,  ibideni  non  niiiiislrel, 
niaxiiiie  si  vocanti  suo  episcopo,  et  regrcdi  ;id  pro- 
priain  parochiam  coiiinionenii  ohedir^  contempsc- 
rit:  qnod  si  in  hac  indisciplinntione  perdnrai,  a  mi- 
Distcrio  modis  omnibus  reiiiovc:itur,  iia  ut  nequa- 
quam  lucum  rcsiilutionis  invcniut.  Si  vcro  pro  hac 
causa  damnalum  alter  cpiscopus  suscipiat ,  hic 
eliam  a  conimuni  coerceatnr  syiiodo,  veluti  qiii  cc- 
clesiastica  cunstitnta  dissolvat. 

Ex  decret.  pajiai  l.coiiis,  tit.  38.  Si  qus  aiilpni  c  pi- 
scopiis  civit:itis  sux>  iiicdiocriiatc  dcspccta  ndiiiliii- 
slralionciii  loci  cel.briuris  aiiili  cril,  ct  .id  iii.ijorcni 
sc  plcbcm  quaciinquc  r:iliout!  ir:)iislulcril,  a  cjthe- 
draquidein  pellaliir  ulieiia,  scd   carcbit  ol  proprii. 


Nuraidius  episcopus  dixii:  Si  non  postulaia,  n«- 
que  consulla  tua  dignaiione  id  videtur  (ecisse  Juiia- 
nus,  judicant  onines  inique  factum,  aiqiie  indigne; 
quapropier  nisi  ideni  Julianus  correxerit  errorcm 
suuui ,  ct  cum  saiisfaclione  eumdciu  clcricum  quein 
fuerat  ausus  urdinarc  revccaverit  tua;  plebi ,  conlra 
sialuta  concilii  laciens,  contuniacLe  sux,  separaius 
a  nobis,  excipict  judicium. 

Epigouius  episcopus  dixit :  ^Ctate  paier,  et  ipsa 
proiiiniione  aniiquissimns ,  vir  laudahilis  Irater  ct 
collega  nosier  Yictor  vult  banc  petilionein  genera- 
leni  umiiibus  cflici. 

Coiicil.  Carlhng.,  tit.  1i.  Anrelius  cpiscopus  dixil : 
Seriiionem  iiieuin  admiuile,  fralre.«.  Couiingit  iion- 
iiuiiqiiam,  iit  postulcntur  ab  eiclesds  qux  pia-pi.si- 
tis  cgenl,  vcl  prcsbyteris,  vel  episcopis,  ct  Uuien 
meiiior  statuloruni  id  sequor,  ut  cunveniam  episc»- 
pum  cjus,  alquc  ei  inculceiu,  quod  ejus  clericus  a 
qiialibet  ecclesia  postulelur;  sed  forte  iu  bodierno 
iion  rcluclali  sunt,  ct  ncquandu  coulingal  ul  rclu- 
ctenlur,  cuin  fucriuta  luc  in  hanc  causam  lusluUti, 
quem  scitis  inuliaruin  ecclesiurum  ei  ordiiiundoruni 
curam  suslinere.  Justum  cst  ergo  ut  qucinlibel  cuii« 
s:icerdoium  convcuiamus  cuiu  duobus  e  coiisorti» 
iioslro,  vel  triluis  lchlibu*;  siii  vcro  inlevolus  ctsli- 
lcril,  qiiid  ccii.sol  clu»rila>  vcslra  f.iciciul.im*  eg» 
riiiiii  cuiiciaruin  rcclcsi  iruin  digiiatioue  Dci ,  ut 
gcilis,  fralres,  solliciludiueiu  «iislineo. 


f 


SiS 


BREVIAlUliM  CANOMUUM. 


846 


[SumiJius  rpiscopus  liixit :  Fuit  seniper  lia?c  liccn-  A  opoileieiiiegarc  au.lleiUi3in  roganli  ;etilleepiscopHs 


tia  liuic  scdi,  ul  uiide  vellel,  et  de  cujus  noiinne 
fiiissel  convontus,  pro  desidcrio  cujusque  ecclesis 
onlinarei  episcopuin. 

Epigonius  episcopus  dixit  :  Eoniias  seriuesiiai 
possiHliiatem ,  minus  enini  piaesuniis,  fratcr,  cuin 
le  boium  el  cleineiileni  oninibus  reddis,  tiabes 
eniiH  hnc  in  arbitrio.  Satis  est  ut  satisUal  personx 
uiilu:cuju  que  episcopi  in  priina  tantuininodo  con- 
Tei.tione  :  si  autem  qiiod  licet  liuic  si-di  vindiciin- 
«luin  sibi  fuerit  arbitrauis,  necesse  babes  tii  oiniies 
ecclcsias  suflfulcire,  unde  libi  non  poleitaiein  da- 
n:us,  sed  luain  ast,ignamus,  ut  liceal  volnntali  tuie, 
ctiain  seinper  tciiere  queni  voles,  ut  prrrposiios 
plcbibus  vel  ecclesiis  coiistituas ,  qui  postulali  fue- 
riiit.  el  iinde  voles. 

Poslumianiis  episcopus  di.\it ;  Dtinde  qui  unum 
liabnerit,  nunquid  debet  illi  unus  presbyter  auferri? 
Aurelius  episcopus  dixit :  Sed  cpiscopus  unus  esse 
polest  per  quein  dignatione  diviua  presbyteri  inulli 
coDstitui  possint ,  unus  autem  episcopus  dillit  ile 
ioveniliir  constitueiidus  :  quapropier  si  neccssarium 
episcopatui  quis  habuerit  pre.-byteruui ,  el  ununi,  ut 
dixlsti,  frater,  habucrit,  etiam  ipsum  ad  promotio- 
nein  dare  debebit.  rostumianus  episcopus  dixit : 
Ergo  si  babet  alios  abundatiies  clericos,  debet  inibi 
alia  plebs  subvenire. 

.\urelius  episcopus  diikii :  Saiie  quando  tu  eccle- 
six  alteri  subveneiis,  pcrsua.lebitur  illi  qui  plures 
habct  clcricos,  ui  uiiuni  tibi  ordinaaduiu  largiatur. 

XVUI.  L'l  episcopus  qtti  clericos  ai.erius  susceperit 
coinmunione  prirelur. 

In  cunoidbus  Aposlolorum ,  lilul.  iC.  Episcopus 
apiid  qucin  "  deuioratos  clericoi  alifrius  esse  consti- 
ttsril,  si  coDlra  eos  decreuin  cessatiuiieni  pro  nihito 
reputons,  lanquam  cJericos  forte  susceperit,  velut 
nia^isler  inqiii.  tu  iiiis,  roinniim  one  privelur. 

(^oiiil.  Sardicens.  ,  tilul.  Iti.  O^ius  episcupus 
di.xit  :  lluc  i|iioquc  oniiiibus  placcl,  ut  sive  diaco- 
nu-i,  s.ve  presbyter,  sive  quis  clericiTum,  ab  epi- 
sc  posiiu  coiiiinunionc  iuerit  privatu';,  ei  ad  alteium 
perrexeril  episcopum,  et  scierii  ad  quem  confugit 
eum  ab  episcopo  suu  fuisse  abjecluin,  non  oportet 
ut  ei  conimunioaein  indulgeat;  qiiod  si  feceiit,  sciat 
se  convocalis  episcopis  cauias  esse  diclurum.  Uni- 
veisi  dixerunt :  Hoc  sialuium  et  pacem  ser^abii,  et 
concordiain  custodiel. 

Concil.  supradicto,  til.  17.  Oaiiis  epiicnpus  dixil  : 
Quud  ine  adluic  movct  relinere  nou  debeo  ;  si  epi- 
scupus  furte  quis  iracundns,  quod  csse  non  debet,  et 
aspeie  coiniuove!ur  adveisiiin  presbyleruiii,  sive 
diacoiium  suum,  et  externiinare  euni  de  Ecclesia 
voluerit,  provideuJiim  esl  iie  iiinocoiis  damnetur, 
aut  perdai  commuuionein,  el  ideohabeat  potesialem 
qui  abjectus  est  ut  episeopos  linitiinos  iiilerpellet,  et 
causa  cjus audialur,  ac  diligen.ius  tractclnr,  qula  uon 


qiii  eHiiijuslcant  iiijuste  at'ji;ci!,patieiiteraccipial,  et 
iiegoiium  disculi.itiir,  ut  vel  probetur  senieniia  ejus 
a  plurimis,  ve!  eineiidelur.:  tamcii  priusquam  oinnia 
diiigciiier,  et  rideliter  exaniitientur,  euin  qui  fueril 
coininunione  separaius  anie  cognitionem  nulius 
debcl  pra;sumere  ui  euin  coinmunione  soclet.  lii 
vero  qui  conveniunl  ad  audieiidum,  si  viderint  clcri- 
corum  esse  studium,  ct  superbiam,  qiiia  non  decet 
ut  episcopus  injuriam  vcl  contunieliam  paiiatur; 
sa;vioribus  eos  verbis  castigent,  ut  obediant  honesta 
pra;cipienti  episcopo,  quia  sicut  illc  clericis  sincc- 
ruin  debet  exhibere  amorein  cbaritatis,  ita  quoque 
vicissini  ministii  infucata  debent  episcopo  suo  exhi- 
bere  obsequia. 

B  l'.x  ilecretis  pupw  Innocenlii,  tit.  14.  Ut  de  alicna 
ccclesia  clericuin  urdiiiare  nullus  usurpe!,  nisi  ejus 
episcopi  precibiis  exbortalus  conccdere  voluerit ; 
hoc  eliaoi  syuoJus  siatuit  Wca;iia,  ut  abjectum  ab 
altcro  clpricuin,  allcra  ecclesia  non  recipiat. 

Ex  decreiis  paihv  Leonis,  lit.  39.  Alieuum  cleri- 
cuin  iiivito  episcopo  ipsius  nemo  suscipiat,  ncnio 
sollicitet,  iiisi  lurlc  ex  placilo  cliaritatis  :  id  iiiler 
dantem  accipienteinque  coiiveniat :  nam  gravis  in- 
juri»  reus  est,  qui  de  fralris  ecclesia  id  quod  est 
utiiius,  aut  preliosius,  audel  vel  abjicere,  vei  tciiere  : 
itaque  si  intra  provinciam  res  agitur,  translugam 
clericum  ad  ecciesiam  suain  nietropolilanus  coin- 
pellet.  Si  autem  loiigius  recessit,  tui  pr;ccepti  aucto- 
ritatc  levocabilur,  ui  nec  cui.idilali,  iiec  auibilioni, 

G  occasio  relinquatur. 

XIX.  Vt  digaminonadmitlanlur  ad  cterum. 

In  Canonibus  .Aposlolorum,  lil.  17.  Si  quis  post 
bapiisina  secundis  fuerii  nupiiis  copulalus,  aut  coii- 
cubinam  habuerit,  iioii  polesl  esse  episcopus,  noii 
prcibyler,  aut  di  iconus,  aul  prorsus  ex  Buinero  eo- 
ruiu  qui  ininiaerio  sacro  dcserviuiit. 

Cuncil.  Laodic,  lil.  l.  De  liisqui  sccundum  eccle- 
siasiicain  regulaiii  liberc,  ac  legilime  sccund.s  iiu- 
ptiis  juncti  iunt,  nec  occulte  nupiiarum  coputaiii 
fcterunt,  oportet  ut  parvo  teinpore  transacto  vacent 
onitionibus,  et  jejuiiiis,  quibus  eiiam  juxla  indul- 
genliain  couiiniinioncin  reddi  decreviinus. 

Ex  decret.  papcc  Siricii,  II.  i  1.  Quisquis  saue  c!e- 
riciis  aut  viduam,  aul  certe  secuiidam  cunjugem  du- 
xerii,  omiii  ecclesiastica;  digniialis  prj\ilegio  mox 
iiudclur,  laica  laiituiii  sibi  coiiiiiiunioue  coiicessa  ; 
(|uaiii  iia  deiiiuin  pulerit  possidere,  si  iiibil  posle:i 
propicr  quiid  hancpcrdat,  admiltat. 

L'x  decrelis  papx  Innocentii,  til.  il,  12  et  15  I  t 
viduaiii  ckricus  uon  diical  ui^orciu,  quia  scriplum 
e^t :  Sacerdoles  nxorem  virgiiiein  accipiaiit,  iiuii  vi- 
duaiu,  nou  ejeclain.  LUique  qui  ad  saccrdolium  la- 
Lorc  suo  ei  viix  piobilaie  coiitenJii,  cavere  debct 
ne  hoc  pra;juJicio   iuipeJitus  perveiiire  non  possii. 

Ut  is  qui  viduam  licel  laicus  diixit  uxorem,  siva 


D 


•  In  Codice  Dionys.  Exig.,  pag.  113,  memoralos,  scd  perpcram. 


817  CmStOtNII  AFR 

aiile  baplisiiiuHi,  sive  post  b.iptisniiini,  non  ailmitln-  A 
lur  ad  cleruin,  quia  eodcm  viiiu  viJclur  exclusiis. 
Iii  baplismo  eiiim  crimina  (liMiilluntur,  non  aecepla: 
uxoris  consorlium  rel.ixalur.  Ne  is  qui  secuiulam 
Jiuerilujoremclcricusfiat.quiascriplum  esi:  Lnius 
uioris  virum,  et  alibi :  Sacerdoles  mei  semel  nubanl ; 
ct  iterum  :  Saccrdolcs  mci  non  nubant  amplius ;  ac 
iie  ab  aliquibus  exislimelur  anie  b.iptismum,  si  forte 
quis  accepii  uxorem,  ctca  de  saxulo  recedenle  allc- 
lam  duxerit,  in  baptismo  esse  dimissum,  salis  errat 
a  regul.1,  qiiia  in  baplismo  peocata  diniiltuntur,  non 
acceptaiiim  uxorum  mimerus  aboletur,  cuin  utique 
uxor  c\  legis  pnrceplo  ducaUir  in  tantuni,  ut  el  in 
parndisn,  cum  parenies  hiimani  generis  conjungeren- 
tiir,  ab  ipso  sint  Dco  bencdicti ;  et  Salomon  dicat  : 
A  Deo  praparabitur  viro  uxnr,  quam  forinam  etiam  B 
s.iceidoies  omnes  servare usus  ipsedenionslralEccle- 
sisf .  Salis  enim  absurdum  est  aliquem  credere  iixo- 
rein  anle  bapiismum  acceplam,  posi  baptisinum  non 
computari,  cum  benedictio,  qnx  per  sacerdoies  su- 
per  nubenles  imponitur,  non  maleriam  delinquendi 
dedisse,  sed  formam  tenuisse  legis  a  Deo  aiitiquitus 
iiisiitiita;  doceatur.  Quod  si  -Don  putatur  uxor  esse 
cnmpulanda,  quae  ante  baplismum  ducta  est;  ergo 
nce  flliiqui  anie  baplismum  gcniii  suntpro  liliis  ha- 
tientur. 

£x  decrelis  papcB  Innocenti-,  lit.  29.  De  digamis 
aulem  nec  consuli  debuit,  cuin  manifesta  sit  leciio 
Apostoli,  uiiius  uxoris  virum  ad  sacerdolium,  sive  ad 
clericalum  admitti  debere,  el  hanc  ipsam  lamen  si 
virginem  accepit  :  uain  ea  qux  habuerit  anle  virum, 
licet  defunctus,  tamen  si  clerico  postea  fuerit  copu- 
lata,  clericiis  qui  eam  acccperit  esse  noii  poierii, 
qiiia  in  lege  caulum  est  iion  vidnara,  non  abjeciam 
liabcre  posse  conjugem  sacerdolem. 

Ex  decretis  papte  Leonis,  lii.  2.  Qualis  vero  cum 
unicuiqne  constiterit  natalium  honesias  et  morum 
esse  debeat  tacri  altaris  niin'sterio  snciandiis,  rt 
Apnsiolo  nos  doceale,  et  divina  prxcepiione  didici- 
nios,  et  caiionuni  regulis,  a  quibiis  plcrosqne  fratrum 
declinasse,  et  penilus  deviassc  reperimus.  Nam  cnn- 
sLit  ad  gacerdolium  pervenisse  viduaruni  marilos, 
qnosdam  etiain  quibus  fderint  numerosa  conjugia, 
et  ad  omnem  licentiam  vita  liherior,  ad  sacruni  or- 
dinem  passiin  patelaciis  aditibus  fuisse  periuissos ;  j) 
contra  illain  beati  Apostoli  vocem^  qua  talibus  ex- 
clamat  dicens  :  Unius  axoris  virum  ;  et  conlra  illud 
antiqua:  legis  prxceptuin  qno  dicitur  el  cavelur  :  Sa- 
cerdos  virginem  uxorcin  accipial,  nitn  viduain,  non 
repudiaiam.  Hosergo,  qiiicunqiie  tales  admissi  suiit, 
abecclesiasiicisoiriciis  et  saceidolali  nomine  aposio- 
licx  sedis  auctoritate  jubi-mus  areeri ;  nec  hoc  enini 
sibi  polerunt  viiidicare  cujus  capaces  per  boc  quod 
iliis  obsiiteral  non  ruerunl.  H  ijus  diicussionis  cn- 
ram  nobis  specialitcr  vindicantes,  ut  si  qua  lorsi- 
tan  de  iiiscommissa  sunl,  corriganlur,  nec  liccat  ul- 
tra  coiniiiilti,  et  ne  qua  excusalio  de  ignoraiione 


ICANI  EIMSCOfl  m 

nascalur  :  quniiquam  ignorare  nunquain  licuerit  sa- 

cerdutein  quid   caiioiium  regulis  fueiit  delinituin. 

XX.  Quod  si  quis  tiditnm,  vel  ejeclam,  ant  meretricem, 
acceperit,  non  odmittitur  in  clerum. 

InC.anonibus  Apostol.,  lit.  18.  Si  qujs  vidiiam  vcl 
ejectani  acceperit,  aui  iiieretriccni,  aut  ancillain,  vel 
aliquam  dehisqua;  publicis  spectaculis  mnncipanlur, 
non  poiest  esse  episcopus,  aut  presbyter,  aui  diac(>- 
nus,  aul  ex  numero  qui  minislerio  sacru  deserviunl. 

Ex  decrelis  pupce  Innocentii,  tit.  30.  De  laicis  vcro 
religio  tua  consuluit  quod  canones  ordinari  prulii- 
beant :  cerluin  est  quidem  hoc  regulas  ecclesiasiicas 
contincre,  sed  non  ila  dcflnitnm  est,  ut  de  oninibiis 
sit  laicis  constilutuni :  neque  enim  clerici  nasci  et 
non  licri  possunl,  sed  designala  sunt  genera  de  qiii- 
bus  ad  clericatum  pervenire  non  possuui,  id  esi,  si 
quis  lidelis  militaverit,  si  quis  flJelis  causas  rgerit, 
hoc  esl,  postulavcrit,  si  quis  lidelis  admiiiistraverit. 
De  curialibus  aulem  nianifesta  ratio  est,  quoniam 
elsi  inveniaiitur  hujusinodi  viri  qui  debeant  clerici 
ficri,  tamcn  qnoniam  sa^pius  ad  curiam  repeluntur, 
cavendiim  ab  his  est  propler  iribulationeni  qux  sxp« 
de  his  Ecclesise  provenit. 

Cujus  sup.,  lil.  51.  Eos  qiii  viduas  accepisse  sug- 
gerunlur  uxores,  non  solum  clericosefTectos  agnovi, 
verum  eiiam  ad  infulas  sumnii  sacerdolii  pervenisse , 
quod  contra  legis  esse  prxcepla  nullus  ignorat.  Naiu 
CiiDi  Moyscs  legisiator  clamitet :  Sacerdos  ux'  rem 
vrgiiiem  acdpial,  ac,  ne  in  bnc  prxceptuni  aliquid 
putarelur  ambiguum,  aJdidit  :  Non  viduam,  neque 
abjeclam,  coiitra  quod  prjcceptum  divina  aucloritale 
subnixum  uulla  detensio  manJali  alterius  opponi- 
tur,  nisi  cousuctudo  vestra,  qux  (ut  ipsi  rateiuini) 
ei  igiioraiiiia,  ui  verecundius  dicam,  non  et  aposto- 
lica  tradiiione  el  ralioiic  integra  •  consiitutum  est, 
nos  aulem  omnesque  per  Orieiilem  Occideiitcuique 
Ecclesias  noveril  vestra  dileclio  h»c  pemtus  iioii 
admiitei-e,  iiec  ad  ullimum  ecclesiaslici  orJinis  lo- 
cuni  lalcs  assumerc,  et,  si  repcrti  l'uerint,subniovcri. 

XXI.  Vt  quiduat  serores  liabueiii  non  admiitaiur 
ad  cleruni. 

In  Canonibus  Aposletorum,  lit.    19.    Qui  iluas  iii 

conjugio  sororcs  acceperii,  vel  hliain  fralris,  cleri- 

cus  esse  non  poierit. 

XXII.  dericum  fidejussiirem  ess«  non  uporttre. 
In  Canoni. us  Aposlolorum,  lit.  iO.  CWncm  liJo- 

jussioiiibiis  ihserviens  abjicialur. 

XXIII.  Quod  lii  qui  non  sponie  eunucliiitiA  suni, 

siiscipian:ur  ad  clerum. 

/n  Canoii.  Aposi.,  lil.  21.  Euniichiis  si  per  insidiat 
hoininuin  taeiui  est,  vol  si  in  perseouiioiie  ejus  sunt 
aiii|>ul:ita  viril  a,  vel  si  ita  uatiis  esl,  el  est  dttnui>, 
elliuialur  episcopcs. 

Concil.  Aiiirna,  ({(.  i.  Si  quis  a  medicis  por  lan- 
guoreni  desectus  esi,  aul  a  barbaris  abscissus,  hic 
in  clero  permaiieat.  Si  quis  autem  se  sanum  alMci- 
dit,  hiiMC   et  in   clero  cuiik  iluluiu   abstineri  coiive- 


*  In  EdUis,  r«n((i(ulu. 


8i9 


BREVIARIUM  CANONICUM. 


85Q 


nlet,  et  deinceps  nuHum  debere  lalium  promoveri,  A  conscientiae    inlegriiaie  fulgentes   accepiabile  Deo 


«icul  auteni  hoc  clarel  quod  de  bis  qui  rem  hanc  af- 
feciant,  vel  audent  semelipsos  abscidere  diclum  sil, 
sic  eos  quos  aut  barbari  aul  demini  castraverunl, 
inveniuntor  aatem  aUas  dignissirai,  tales  ad  clerum 
8usc«pit  regula. 

XXIV.  Ul  is  qui  se  eunuchizavit  clericus  non  fiat. 

In  Canonibus  ApoUelorum,  lU.  22.  Si  quis  abscidit 
gemelipsum,  id  est,  si  quis  ampulaveril  sibi  virilia, 
noD  lial  clericus ,  quia  suus  homicida  est,  el  Dei 
condilionis  iniraicus. 

XXV.  Vt  clericus  qui  se  eunuchizavit  abjicialur 
a  clero. 

Eorutr.dem  tit.  95.  Si  quis,  cura  clericus  fuerit  abs- 


iHunus  offerrent,  qoibus  explelo  deserviiionis  su» 
terapore,  uioris  unius  solius  successionis  causa 
usns  fuerat  relasatus,  quia  non  ex  alia  nisi  ex  tribu 
Levi,  quisquam  ad  Dci  minisierium  fuerat  prrECepius 
admitti  :  uude  el  Dominus  Jesus  cum  nos  suo  iliti- 
siraret  advenlii  in  Evangelio  proteslatur  quia  le- 
gera  venerit  adimplere,  iion  solvere ;  et  ideo  Eccle- 
siara,  cujus  sponsus  est  forma  castilaiis,  voluit  s|  len- 
doribus  radiare,  ui  in  die  judicii,  cum  rursum  advc- 
nerit,  sine  macula  et  ruga  cam  possit,  sicut  per 
Apostolum  suum  instiluit,  reperire :  quarum  sau- 
clionum  omnes  sacerdoles  atque  Levila;  insolubili 
lege  constringimur,  ut  a  die  ordinalionis  nostrx 
sobrietali,  ac   pudiciiip,  el  corda  nosira  mancipe- 


ciderit  semeiipsura  ,  omnino  damnetur,  quia  "  suis  g  mus^  et  corpora,  dummodo  pcr  omnia   Deo  nostro 


est  homicida. 

Ex  drcretis  papce  CelasH,  lit.  17.  De  bis  aotera 
qui  senietipsos  absciderunt  paterni  cauones  eviden- 
ter  sequenda  posuerunt,  quorum  tenorem  sufficiet 
indidisse ;  dicunt  enim  talia  perpetrantes  mox  ot 
agniti  fuerint,  ex  niunere  clericali  debere  secludi  ; 
qiiod  modis  omiiibus  euslodire  nos  conrenil,  quia 
fas  esse  nullisuppedital,  prxter  illa  quidquam  qux 
uiemorabilis  decrevit  foroia  censere. 

XXVI.  Ut  taicus  qui  se  atmtchizavit  Iribus  amils 
communione  privetur. 

In  Canonibus  Apostolorum,  lit.  21.  Laicus  seinei- 
(psnra  abseindens  annis  tribus  commuDione  prive- 
tur,  quia  sux  vitse  iiisidiator  exstitit. 


in  bis  quce  quotidie  offerimus  sacriliciis  placeamus  °. 
qui  auteiu  in  carne  sunt,  dicente  electionis  Vase,  Deo 
placere  non  possunt;  vos  autem  jam  non  eslis  in 
came,  sed  in  spiritu  ;  si  tamen  Spiritus  Dei  habitat 
in  vobis,  et  ubi  poterit  nisi  in  corporibus  (sicul  lc- 
gimus)  sanclis  Dei  Spiritus  habilare ;  el  quia  ali- 
quanli  de  qiiibus  loquimur,  ut  tua  sanclitas  relulit, 
ignoralinne  lapsos  esse  se  dellenl,  his  hac  condi- 
tione  inisericordiam  dicimus  non  negandam,  ut  sine 
ullo  honoris  augmento  in  hoc  quod  dctenii  sunt 
quandiii  vixerint  of&cio  perseverent,  si  tamcn  post 
hj»c  conlinentes  se  stiiduerint  exhibcre.  li  vero  qui 
illiciti  privilegii  excusatione  nilontur,  ut  sibi  asse- 
runt  veteri  hoc  lege  concessum,  noverint  se  ab  om- 


«XVII.  Ui  episcopus.  prMyter,  diacomis,  si  pro  cri-  ^  n'  ecclesiaslico  lionore  quo  indigne  usi  sunt  aposto- 


minibus  damnati  (ueiinl,  minime  communione  pri- 
veulur.  Similiter  et  rcliqui  Ecclesice  minislri. 

InCanonibus  Aposiolorum,  til.  25.  Epiacopus,  aol 
preibyter,  aul  diaconus,  qui  in  fomicatione,  aul  per- 
jurio,  aut  furto,  captus  est,  deponatur,  non  tamen 
rommuiiinne  privetur ;  dicit  enim  Scriptura  :  Nou 
vindicabil  Dominus  bis  in  idipsom. 

Ibid.,  tit.  20.  Similiter  el  reliqui  clerici  huic  con- 
ditioni  subjaccant. 

Ex  decret.  papce  Syricii  ad  Himmerium  episcopum 
Teraconensem,  lit.  7.  Plurimos  eDim  sacerdoies 
Christi  alque  levitas,  posi  longa  consecrationis  sua; 
tempora,  tara  de  conjugibus  propriis,  quam  eliara  de 
turpi  coilu  sobolem  didicimus  procreasse,  et  crimen 
snum  hac  pra;scriplione  defendere,  quia  in  Yeteri 
Testamento  saccrdotibus  ac  ministris  generandi  fa- 
cultas  legitur  attributa.  Dicat  nunc  mihi  quisquis  ille 
cst  sectalor  libidinuin  praceptorque  viliorum,  ti 
xstimat,  si  in  lege  Moysi  passim  sacris  ordiuibus  a 
Deo  nosiro  laxala  sunt  frena  luxuria;,  cur  eos  qiii- 
bus  commitlebantur  sancla  sanctorum  prsemonet 
dicens  :  Sancti  eslole ,  quia  ei  ego  sanclus  sum 
Doiiiinus  Deus  vesler?  Cur  etiain  procul  a  suis  do- 
mibus  anno  vicis  suse  in  templo  habitare  jussi  suol 
s.iceidotes  :  hac  videlicel  raiione,  ne  vel  cum  uxo- 
ribus  pnssenl    carnale   e.vercere  coiumercium,    ut 


licae  scdis  auctoritate  dejcctos ;  ncc  unquam  posse 
veneranda  alirectare  mysteria,  a  quibus  seijisi  duin 
obscenis  cupidilatibus  inbiant  nrivaverunt.  Et  quia 
exemph  prxsenlia  caveri  nos  pncmonent  in  fulu- 
rura,  quilibet  cpiscopus,  presbytcr  aique  diaconus 
(quod  iion  optamus),  si  deinceps  fuerit  talis  inven- 
tus,  jam  nunc  sibi  oinnem  per  nos  indulgenlise  adi- 
tum  inielligat  ob^eratura ,  quia  ferro  necessc  est 
excidantur  vulnera  qiisp  fomentorum  noa  senserint 
medicinam. 

Ex  decrels  papw  tnnecentii  Yictricio  episcopo 
Rothomagensi,  lii.  21.  Proposuisti  quid  de  his  obser* 
vari  debeat,  quos  in  diaconii  ministcrio,  aut  in  ofli- 
tio  presbyterii,  positos  inconlinenlesesse.autfuisse, 
generaii  filii  prodiderunt.  De  his  el  diviiiarum  legum 
est  discplina,  et  beaice  recordaiionis  viri  Syricii 
opiscopi  luonita  eviJcntia  cominemorant,  ut  incoii- 
linenles  in  ofliciis  lalibus  positi  oinni  honore  ccclc- 
siaslico  privarentur,  iiec  admiliantur  ad  lale  mysle- 
rium,  quod  sola  conlincntia  oportet  impleri.  Esl 
enim  vetus  admodum  sacro:  legis  aucloritas,  jam 
iude  ub  initio  custodita,  quod  in  tcinplo  anno  vicis- 
siiudinis  sua;  liabitare  pia;cepti  sunl  s^cerdotes,  iit 
servientes  sacris  oblalioEiibus  puros,  ei  ab  omni 
labe  purgatos  sibi  vindicent  divina  inysleria  ,  ncqiie 
eos  ad  sacrilicium  fas  sit  adniilti,  qui  exerceiit  vel 


'  C.  Th.,  tuns  esi  lnmicida. 


851  r.UlSCONIl  AFRICANl  EPISCOn  86t. 

cuiii  u\ore  cari.ale  consnrlitim,  q:iia  scripium  csi  :  A  honore,  aul  diaconii,  fuerinl  gradu  consccraii    ii 


5  iicii  eslole,  quia  el  ego  s.mctrg  suiii  I)»niiiius 
Ittui  vesler.  Qiiibiis  uiiqiie  projiier  sobolis  fiii.ces- 

6  iiaeiii  propierea  uxoris  usus  riicral  relaxnliis,  quia 
f  X  aba  tribu  ad  sacerdolium  uiilliis  fiu-ral  pneci-- 
puis  aciedi-re.  Quanto  niagis  ii  sacerdole'!,  vel  Le- 
vlix,  puliciliain  e.\  die  ordinalioirs  siix'  scrvare  de- 
briil,  quibus  vel  sacerdnliiiin,  vel  iiiinisleriiini  siiie 
ciicccsbioue  esl,  nec  pijflcril  dics  qua  vel  a  sacrili- 
ciis  diviiiis,  vel  a  biplisinaiis  ollicio  vaccnt?  Nam 
si  Paiilus  ad  Corintliios  srribii  dicens:  Alijiineie  vos 
xd  iciiipus  iit  vacetis  urationi ,  ct  boc  uili|iic  laicis 
pi«iepii,  uiulio  luagis  sacerdoti's,  qnibusorardi  et 
saci  llicandi  jnge  orticiuin  esi,  scmpcr  debebunl  alt 
bnjiisnio.il  onsoriio  absiinere.  Qui  si  ronlniiiinaliis 


pio  criiiiiue  aliqun  suo  per  nianiis  iiiipositioncii 
remediiiin  accipianl  pocnitcndi  ;  qund  sinc  diibio 
ex  apo!>tolica  traditinne  descendit,  fceciiiiduin  qiiotl 
scripluni  est :  Sacerdos  si  peccaveril,  quis  orabil 
pro  illo  ?  Unde  liujiisinodi  lapsis  ad  proniercndam 
inivcrirordiam  [)ci  est  exspectanda  seccssio,  ubi  illis 
saiisfailio,  si  fHcrii  digna,   sit  etiam  fructuosa. 

Ex  dccrel.  papm  Cetasii,  til.  48.  Coinperiinus 
cti.im  liorrcndis  qiiibusdam  criminibus  iinplicaios, 
toia  discretione  subuiota,  noii  soluui  de  factis  atro- 
cibiis  iieccs«ariam  pccniiudinem  iioii  haberc,  scd 
iiec  aliqua  correctione  peiiilus  succedenie  ad  di- 
vinuni  niinl^teriuni  bonorenique  contendcre  :  nou- 
nullos  auiem  in  ipsis  ordiuibus  consliliitos  gravibus 


funil  c:iriiali  coocupiscentia,  quo  pudore  vel  sacri-  B  dclinquentes  facinoribus  non  rcpelli,  cuni  ei  Apo- 


licarc  usurpab  t,  autqua  conscentia,  quove  nicrito, 
cxati  liri  se  crcdit,  cum  dictum  sil  :  Omnia  munda 
luiiiidis,  coinquinatis  autein  et  inliJelibus  nili:l  niun- 
Hiiiii.  Scd  fortasse  hoc  licere  credit,  quia  striptum 
csi :  llnius  iixoris  viruin,  non  pcrmanenlem  in  con- 
cnpiscciilia  generandi  boc  dixit,  sed  propler  cooti- 
(■'■iiiiam  fuiur  im.  Ncque  enim  iiitegros  corporc  non 
:i  Iniisit,  qiii  ait:  Yellem  autem  omn"s  csse  sicutci 
cg;i,  et  aperiius  declarat  dicens:  Qui  auicin  in  carne 
siint  Dco  placere  non  possunl;  et  babcnlcm  filios, 
iiun  generanicm  dixit.  Sed  ea  plane  dispar  el  divisa 
senlentia  est :  nara  si  ad  aliquos  fnrma  illa  ecclesia- 
sticB  vita;  pariler,  et  discipliii.x,  qnx  ab  cpiscopo 
Syiicio   ad  provincias  conmicavit,   non  probabitur 


slolus  clamct  ncmini  cilo  maims  imponendas,  ne- 
que  communicandum  peccaiis  alienis,  el  niajortini 
veneranda  consliiula  pronuntient,  hujusiuodi  eiiam 
si  forte  subrcpserint,  lam  qui  ante  pectaveiunt, 
detectos  oporiere  depelli,  quam  sacric  prolessio- 
nis  obliios  pnevaricaloresque  sancli  propositi  pro- 
cnl  dubio  subinoveodos. 

Concil.  Carlhag.,  lit.  27.  Ilem  confirniatom  est 
ut  si  quando  presbyleri  vel  diaconi  in  aliquagra- 
viori  culpa  convicii  fuerint,  qualiter  eos  a  ministe- 
rio  necesse  sit  removeri  :  non  cis  manus  tanquam 
pocnitcntibus,  vel  tanquam  OJelibus  laicis,  iinponan- 
tur,  neque  permitiendum  ut  rebapiizati  ad  clericatcs 
graduin  pronioveantur. 


pervenisse;  his  ignorantibus   venia   raiiillelur.  lia  G      ^^^,^^^    Qui  clerici  debeanl  conjugibut  copulari. 
111  de  cxHero  penilus  incipiant  ab  linere,  el  ita  gra- 


«lus  suos  in  qiiibns  iuventi  fueriiii,  8.ic  retentent,  ul 
eis  iion  liceat  ad  poliora  conscendcre.  Quibus  in 
benelicio  esse  dcbct,  quuJ  hunc  iiisiiin  locmn  qucm 
reiineiit  non  amitlant.  Si  qtiis  aulcni  scit  se  furmain 
vivendi  missam  a  Syricio  coinperi>se,  neque  statiin 
ciijiidil.iies  libidiiiis  abjecisse,  ci  illi  s^untnio^ij  om- 
iiibus  stibinovendi,  qui  post  admoiiilionem  cogiiilam 
prxponcndam  arbitraii  Kiiit  volu|itaiein. 

Ex  decretis  pnpa;  Innoccniii,  lii.  53.  Qui  ic\o  fidei 
3C  disciplinx  duclusiion  patilur  Ecclcsiam  pullni  ab 
iiidignis  presbylerum  lilios  asscrit  procrcasse.  Quod 
non  licere  exponerem,  nisi  nossem  vcstram  prudcn- 
tiain  legis  tolius  habere  notitiam.  Et  ideo,  fralres 
cliarissimi,  libelli  qui  subjcctus  est  lenorc  perspcclo, 
eos  i|iii  talia  perpclrass';  diciinlur,  jubcbiiis  iii  mo- 
dio  collocari,  discussisquc  olijcciionibus  qua'  ipsis 
prcsliyleris  impingunliir,  si  cunvinci  poiuerint,  a 
sacerdolali  removcantur  olfitio,  quia  qui  sanrii  iion 
siint  saiicta  lcnlare  iioii  pnssunl,  alqne  aliciii  elli- 
cianttir  a  iiiinisierio,  quod  vivendo  llliciie  pullue- 
ninl.  Mir.imur  aiiieui  lioic  coriini  dissiiiiiilare  episco- 
pos,  aut  coiiiiivere,  aut  ntscirc  esse  illicita  jndiccn- 
:ur. 

l\x  decrel.  piipa'  Leouis,  lil.  Ifi.  Alieiiuiii  cst  a 
cunsuetudine   ecclesiastlca   ut   qiii   in  prcsbyiciali 


/n  Canonibus  Aposlohrum,  lil.  27.  Inouptis  autem 
qui  ad  clerum  provecti  sunl  pnecipimns,  ul,  si  vo- 
lucrint  uxores  acepiaut, sed  lectores,  caatoresquc 
laiilummodo. 

Concil.  Carthag.,  lit.  {6.  Iicm  placuit  ul  episcopi, 
prcsbyteri  et  diaconi  non  sint  conductores,  aul 
procuraiores,  iicquc  ullo  turpi  ncgoiio  ei  iohoDestn 
victu  quxrani  implicari,  quia  respicere  debcnl 
scriplum  csse  :  Nullus  mililans  Deo  iinplicat  se  ne- 
gotiis  sxcularibus.  Placuit  ut  lectores,  cum  ad  aunos 
piibcrtatis  venerint,  coganiur  aiit  iixores  ducerc, 
aut  conlinenliam  profiteri.  Iiem  placu  I  ut  cleri- 
cus  si  coniinulaverit  pccuniam,  eamdcra  accipial, 
"  si  speiiem,  eaindcin  spfciem  qiianlani  dedcrit  ac- 
cipi.it;  et  ut  anle  xxv  aiinos  aUaiis  nec  diacotii 
orilinenUir;   et  iii  lcctorcs  populum    noii  saluleiil. 

X\IX.  Qiiod  episcopus,    presbnier  et  diaconui, 
peccanlcs  /i«V/«rs  verberare  non  debeanl. 

In  Canonibiis  .\posio!or:m,  li .  iS.  Episco|>imi, 
aiit  presbyieruni,  aiit  tliacunuin  porciitieiitc  ii  fideei 
dclinquenles,  aut  infidrlcs  iiiii|iie  agente&,  rt  per 
liiijiisniodi  voliNilriii  liineri,  dejlci  ab  (iflieio  suo 
pnccipimus,  qiiia  iitisqtiatii  nt.s  lnu'  l<oiniiiusdociiii; 
e  coiilrario  \ero  ip.se  cuin  periulcretiir  iirn  repci- 
culicbat,  ■■  cuui  palcreliir,  iioii   cuiiiininalwlur. 


•   Oioiiysius  Ex'guu«  ct  Co^ex.Th.  inlcr^cnnt  •  C.iim  nnLdi  elxilur,  >ion  maU-direbiU. 


t 


«53 


XXX.  Quod    officium    pi-islinum    damnali   pio      A 
criiiiinibus   uiurpare  non  deheaiil. 

In  Canonibus  Aposlotorum,  lil.  29.  Si  quis  cpisco- 
piis,  aul  presbyicr,  aul  diacoiius,  depositus  jusle 
super  ceriis  criminibus,  ausus  fueril  atireclare  nii- 
ni^terium  duduni  sibi  coinmissum,  liic  ab  Ecclesia 
penilus  abscindatur. 

Ilem    quod    clericit     damnalis  non    ticeat 
communicare. 

CoHcit.  Carlliag.  universali,  lil.  29.  Iiem  placuit 
iiniverso  conclliii,  nt  qui  exconinuinicaiiis  fuerit 
|iro  suo  neglcctu,  sive  episcopus,  sivc  quilibet 
c'ericu?,  el  tempore  excoinmunicalionis  sua;  ante 
audicntiam  communionem  prasumpscrit,  ipse  in 
se   dainnalionis  jiidicclur  protiili  se  scnlrnliani. 

Item  universalis  "  Carllmg.,  lit.  29.  Et  illud  pc-  " 
tcnduin,  ut  staiucre  dignentur  ut  si  qui  cujusii- 
Let  hnnoris  clcricus  judicio  e|iiscoporum  qiiocun- 
que  crimine  fueril  dain<:atus,  non  liceat  eum,  sive 
;>b  ecclesiis  quibus  prxfuit,  sive  a  quollbet  ho- 
iniiie,  defensari,  interposiia  pcnna  danini  pecunix, 
atque  honoris,  quo  nec  aetateni,  iiec  sc.\um  es- 
cusandum  esse  prjccipiant. 

Iiem  quod  intra  annum  causam  suam  peraganl. 

Conc.  Carlliag.,  lil.  46.  Rursus  constilutum  est  ut 
quoties  clericis  convictis  et  confessis  in  aliquo 
crimine,  vel  proptcr  eorum  quorum  verecundix 
parcitur,  vel  propter  Ecclesia:  opprobriura,  aut  in- 
Eolentem  insultatiooemhaircticorum  atquegenliliuro, 
ti  forte  cansae  sua;  adesse  voluerint,  el  innocen-  ^ 
tiam  snnm  asscrcre,  inira  annum  excommuDicalio- 
iiis  hoc  faciant :  si  vero  intra  annum  caiisam  suam 
purgare  contempserint,  nulia  eorura  vox  postea 
penitus  audiatur. 

XXXI.  Quod  non  dnbeaui  ofjicia  tcclesias:ica 

pecuniis  oblincri. 

In  Canonibus  Aposlolorum,  tit.  oO.  Si  quis  episco- 
pus,  aut  pri.'sbyter,  aiit  diaconus,  per  pecunias 
obliniierit  >>  digniialem,  dejiciatur,  el  ipse  et  or- 
dinator  ejus,  ei  a  communione  modis  omnibus  abs- 
cindatur,  sicut  Simon  Magus  a  Petro. 

Concil.  Clialcedon.,  lit.  2.  Si  quis  episcopus  per 
pecuniam  fecerit  ordinalioncm,  et  sub  pretio  re- 
degeiil  graiiam,  quje  non  polest  vendi,  ordina- 
verilqus  per  pecunias  cpiscopum,  aut  presbyiermn, 
aul  diaconura,  vel  quemlibet  ex  bis  qui  connume- 
rantur  in  clero,  ant  promoveril  per  pecuniani 
di«pensatorero,  aut  defensorem,  vel  quemquam 
qui  subjectus  esl  regula;,  pio  suo  turpissimi  lucri 
commodo,  is  cui  hoc  atlenlanti  probatum  fueritpro- 
prii  gradus  periculo  siibjacebit ;  et  qui  onlinalus 
est,  nihil  ex  hac  ordinatioue,  vel  promotione  qii;e 
est  per  negoiiationem  facla,  proliciat;  sed  sit  alie- 
nus  a  digiiitale,  vel  solliciludine  quam  pecuniis  qucu- 
sivii.  Si  quis  vero   mediator  tnni  turpibus   el  ne- 

•  In  Codice  Ecclesiae  Rom.,  cst  can.  29  concllii 
Afiicani;  apud  Dioiiys.  Exiguum,  concilii  Carlliag. 
can.  G2. 


ARIUM  CANONICUM.  851 

fandis    datis,     vel    acceplis    exstitcl-il,   si    qoidcm 


D 


clericus  fueril,   proprio    graJii    dccidat  :  si    vcro 
laicus,    aut   monacbus,   anathemaiizetiir. 

Ex  decretis  pappe  Celasii,  lit.  24.  De  monachis 
laicisque  in  prima  copiosius  pncceptionis  hiijus  par- 
te  digesla  sunt,  qux  vcl  qiiatenus  pro  rerum  tem- 
porunique  necessiiate  concessa  siint,  qucmad- 
mudiim  ubi  nuHius  facti  necessitas  ioteresse  pro- 
baUir,  non  nisi  vetus  inslitulio  dcbcal  custodiri. 
Qiios  vcro  constiterit  indignos  meritis  sacram  iner- 
caios  esse  prelio  dignitatein,  convictos  opartet 
arceri,  non  sine  periculo  facinus  tale  patrantes, 
quia  danlcm  pariter  accipicnlenique  damnatio  Si- 
nionis,  quain  sacra  lcciio   testatiir,  involvit. 

XXXII.  Ut  Ecclesia  scerulari  poteiilia  minime 

pervadalur. 

In  Canonibut  .4pos/oiorum,  dV.  51.  Si  qiiis  episco- 
pus  sxcnlaribus  potcsiatibus  usus  Ecclesiaiii  pfr 
ip^as  (ibtineat,  deponatur,  ct  segregentur  oniiics 
qui  illi  communicant. 

XXXIll.  De  presbyteris  qui,  contemplis  episcopissnis, 
seorsum  cunvenlus  congrcgare  tenlavcrintt 

In  Canonibus  Aposlolorum,  lit.  32.  Si  qiiis  prc- 
sbyter  conteinnens  episcopuin  suuni  seiirsum  '  con- 
ventLim  coll  gerit,  et  altare  alul  crcserit,  nihil 
babens  quod  reprehendat  episcopuni  in  causa  pist:i- 
tis,  el  jiistitiy,  deponatiir,  quasi  principatus  amatnp 
existCQs;  esi  enim  tyrannus,  et  caiteri  clerici 
quicunque  tali  consenliunt  deponantur;  laici  vcro 
segregentur.  Hacc  autem  post  unain,  ct  secundaiii, 
el  terliam,  episcopi  obsecrationcm  lieri  convenial. 

Coiic  /.  Antioclieno,  lit.  S.  Si  quis  presbytcr,  aut 
diaconus.episcopum  propriiim  conteniiieiis,  seab  Ec- 
clesia  sequesiraverit ,  et  seorsum  colligens  altare 
constituerit,  ct  commonr-nti  episcopo  non  acquievc- 
rit,  nec  consaniire,  vel  obedire  voluerit,  semel  et 
iterum  convocati ,  liic  damnetiir  omnimodo ,  nec 
u!lra  remedium  consequatur,  quia  suam  recipere 
non  potcit  dignitatem  :  quod  si  Ecclesiam  contur- 
b.ire,  el  sol  icitare  persistat,  tanquam  seditiosus 
per  pi  testates  exteras  opprimatur. 

Concil.  Ca.lhag.,  tit.  10  et  II.  Alipius  episcopus 
legalus  provincix  Numidis  dixil  :  Nec  ilud  prclcr- 
miltendum  est,  ut  si  quis  forte  prcsbyter  ab  epi- 
scopo  suo  correplus,  lumore  vel  su,  erbia  iiifljius, 
putaverit  separalim  sacrilicia  Deo  offerenda,  vel 
aliud  crigendum  altare  contra  ecclesiaslicam  fidcni 
disciplinamque  crediderit,  non  exeat  impunitus.  Va- 
lentinus  priniaj  seJis  provincix  Nuraidiae  dixil :  Ne- 
cessario  disciplins  ecclcsiasticx  fidei  congrua  sunl, 
qiise  frater  iiosler  Alipius  prosecuius  est.  Proinde 
quid  vidcatur  vestrae  dileclioni  dicite.  Ab  universis 
episcopis  dictum  est :  Si  quis  presbyter  a  pncponto 
suo  correptus  fuerit,  debct  uliqne  apud  vicinos  epi- 
scopos  conqueri,  ut  ab  ipsis  ejus  causa  possit  au- 
diri,  ac  per  ipsos  suo  episcopo  rcconciliari ;  quod 

■'    Dionysius  E\\g.  a:ldil  linnr. 
c  DLCst  apud.   Uionys.  Eiig. 


8;;5 

itisi  fcctiil, 


scd    su^crltia,    quod 


ClilSCOMIl  AFIUC.VNI  EPISCOPI 
:ibsit,    iiifla(us  A      Coneit.    Anlioch. 


tit. 


&ecernendum  se  ab  cpiscopi  sui  comniunlone  dirc- 
rii,  »c  separulim  ciiiii  aliquibus  &chisina  fnciens  sa- 
criflciuin  Deo  oblulerit,  anatlienia  liabeatur,  cl  !<>- 
cuin  amittat ;  ac  si  qiieriiiiuiiiam  justam  adversus 
cpiscopum  non  habuerit  inqiiirendum  eril. 

XX  XIV.  Quod  cUrici  damiiati  non  debeaiil  ab  aliis 
recipi. 

In  Canonibu$  Apottotorum ,  lit.  33.  Si  quis  prcs- 
bjrler  aut  diaconus  :ib  episcopo  suo  segregctur, 
hunc  nnn  licere  ab  alio  rccipi,  sed  ab  ipso  qui  eum 
sequestraverai,  nisi  fiirte  obierit  episcupus  ipse  qui 
«uiD  sfgrfgasse  cngnoscitur. 

Concil.  Sardicenti,  tit.  ii.  J.innarius  episcopns 
dixil  :  lllnd  quoque  staiu:it  sanclilas  vcslra,  ut  nulli 


858 
9.   Per  singulas   reginne» 


episcopos  ciinvenit  nosse  niclropnlii;iiiuni  cpifci»- 
pimi  solliciuidiiiem  totius  provincix  ferere  :  pro 
ptcr  quod  ct  ad  inetropolim  oiniics  imdiqiie,  qui  ne- 
gotia  videntur  haborc,  concurranl.  L'nde  placuil 
cum,  et  honore  pnecellcre,  et  nibil  amplius  praeicr 
eiim  caiteros  cpiscopos  agere  secundum  antiquam  a 
Patribus  nostris  regulani  cnnstitulmo,  nisi  ea  taii- 
tuni  qua;  ad  suam  diGecesim  pertinenl,  posscssiones- 
que  subjeci.is :  unusquisque  enim  episcopus  babcat 
suoe  parochiae  poieslatem,  ul  regat  juxta  reveren- 
tiatn  singulis  conipetentem,  el  piovideiiliam  gcrat 
ottmis  posscssionis,  quae  sub  ejus  est  poteslate  ;  iia 
ut  presbyleros  ci  diaconos  ordinel ,  ct  singula  suo 
judicio  coiiiprelicndat :  amplius  autein   nih  I  agere 


cpiscopo  liceat  alicrlus  episcopi  civitaiis  miiiis;riim  B  t«n«ei ,  praeier  aniistitcm  metropnjiianam,  nec  nte- 


cinclesiasticum  sollicitnre,  el  in  suis  parocliiis  onli- 
nare.  Universi  di&erunt :  Placei,  quia  ex  liis  coiiten- 
lionibus  solet  nasri  discordia  ;  et  ideo  pruhibet  om- 
iiium  sentcntia,  ne  qiiis  lioc  faccre  audeal. 

Co^uil.  Sard.,  t':t.  19.  Ojius  episcopiis  dixit :  El 
boc  universi  consiiluimus,  ul  quicunquc  ex  alia 
pnrochia  voluerit  alientim  niinislrum  siiie  consensu 
episcopi  ipsius  el  voluniato  ordinarc,  non  sit  rata 
ordinalio  ejus  :  quicunque  aiitem  boc  usurpaverit, 
a  fratribus  el  coepiscopis  nostris  ct  adraoneri  debet 
ct  corrigi. 

XXXY.  Vt  niilliit  episropus,  presbnler,  aiit  riiaconut, 
tine  commendaliti  s  suscipiatur  fpislolis. 

In  Canonibus  Apostolorum,  lil.  34.  ^ullus  cpisco- 
poruin,  peregrinorum,  aiit  presbylerorum,  aut  diaco- 
norum,  sine  commendaliliis  suscipialur  epislolis.  Et 
cuni  scripta  tletulerint,  discutianlur  allentius  et  ita 
SHscipianiur,  si  prsedicatores  pieialis  exsliterint 
niinus,  nec  quae  sunt  necessaria  subniinislrciitur  eis, 
el  ad  communionem  nnUaieuus  adiuittantur,  quia 
pcr  subreptionem  multa  proveniuot. 

Conc.  Laodic,  lii.  il.  Quod  non  oportcat  sacer- 
dotera,  vel  clericum,  sine  liiteris  profuisci  ca- 
nonicis. 

Concit.  Clialcedon.,  lit.  II.  O.iincs  paupcres  et 
iiidigentes  auxilio,  cutn  proficiscuniur  ,  sub  proba- 
tioiie  epistolis  vel  ocilesiasticis  pacihcis  taiituin- 
inodo  comniendari  dccrevimus;  et  non  commenda- 
liliis  lilteris,  proptcr  quod  commendatilias  litte- 
ras  "  honoratis  lantummodo  prxsiari  persoiiis  con- 
veniat. 

XXXVI.   De  primatu  ep scopomm. 

In  Ciinenibut  Aposialorum ,  tit.  55.  Episcopos 
gentium  singubrum  scire  conveniat  quis  iiilcr  eos 
primus  habelur,  qiieni  velut  caput  cxistiincnt,  ci 
nihil  ain|)lius  praoter  ejus  cnnscicniiam  geraiii,  qnam 
iila  sola  singuli,  quas  parcchis  propria;  ol  Villis  qnic 
sub  ca  ^unt  compelunt;  scl  ncc  ille  prcler  omniuiu 
tQiiscientiam  faciat  al  qtiiil  ;  sic  enim  unaiiimilas 
erit,  cl  glnrificaliiiur  leus  pcr  Jesum  Christum  in 
Spirilu  saiKlo. 

'  C.  Tb.,  Eceltiiaitcit. 


tropolilanus  sine  cxtcrorum  gerat  consilio   saccr- 

dolum. 

De  privilegiis  qua;  quibuutam  civilatibjs  compeiiinl. 

Concit.  Nica^no,  tit,  8.  Antiqtia  consuetudo  ser- 
vclur  per  .rEgyplum,  Libyain,  et  Penlapoiim,  ita  ul 
.'VlexanJrinus  episcopus  borum  omniuni  babeat  po- 
tostatem,  quia  et  urbis  Kumanx  cpiscopo  parilis 
mos  est :  siuiiliter  auiem  et  apud  Anliochiam,  ccte- 
rasque  provincias  suis  privilegia  serventur  ecfle- 
siis.  Illud  aulem  generaliter  clarura  est,  quod  si 
quis  prxlcr  sentenliam  melropolilani  laclus  fuerit 
episcopus,  bunc  magna  synodus  deliniTit  cpiscopuni 
csse  noo  oportere;  sin  aulem  communi  cunctoruni 
dccrelo  raiiouabili,  et  secundum  regulam  ecdesias- 
G  ticam  comprobato,  duo  aiit  ires  propter  conteniio- 
nes  proprias  coutradicunt,  obtioeai  sentenUa  plu- 
rimorum. 

Ex  decretii  papce  lunocen  ii,  til.  9.  Priaium  nl 
cxtra  consciemiam  metropolitani  episcopi  nuUus  au- 
deat  orJinare  :  iiitcgrum  cnini  judic  uin  eit,  quod 
piurimorum  sentenliis  conlirmaiur ;  nec  unus  epi- 
scopus  ordinare  pncsuinai,  ne  fuitivum  beneGciuni 
prastitum  videalur  :  hoc  eiiim  a  synodo  Nicxna 
constiiutum  esl,  aique  derinilmn. 

XXXVII.  Quod  non  t  ceal  episropo  ia  atienn  pro- 
vincia  ctericos  ordi  ,ure. 

In  Canonibus  Aposiotonim ,  tit.  36.  Episcopuin 
noti  audcic  exlra  teriuinus  proprios  ordinatioiiei 
lacere  in  civitaiibus,  aut  villi.<,  qiix  illi  nullo  jurc 
D  subjec t;c  sunt.  Si  vcro  cuiivict  is  fu^'rit  hoc  fccisse 
praUcr  enrum  conscientiain  qiii  civitates  ipsas  ei 
vilas  detiiteitl,  et  ipse  depunatur,  et  qui  ab  illo 
sunt  ordinali. 

Co.icit.  .\ntiocli.,  tit.  13  ct  H.  Nullus  episcoptii 
ex  alia  proviiicia  audeai  ad  aliJiii  iransgredi,  et  aJ 
proniotionoui  niinisterii  aliquos  iii  ecclesii*  oi^di- 
iiarc,  licet  conscnsiini  videantur  prcbere  iionniilli, 
iiisi  lltteris  taiu  iiiclropoliuiui,  quani  i»)tc'oruiu  qiit 
ciim  co  sunt  episioporutn,  rutiiiius  udMuiei,  ti  sic 
aJ  aclioncm  ordiiiationis  aa'edui.  Si  vcrt>  nullo  ^  ru- 
gaiilo  inordinato  niure  dcproperel  snper  aliqMihu« 
ordiiiationibus   et    ecclestasiicis   negotiis    ad  cuni 

k  Dionyiius  E.\ig.,  rrt.-iiHl.'. 


857 


RRF.VIAP.IUM  CANOiNICUM 


»58 


non  perlinenlibus  componcnilis;  irrila  qiiideni  quoR  A  mcniiir,   nsqiieiiuo   vel   in   couimuni,  vel  episcopo 


ab  eo  geruiiiur  uijiant,  ipso  vero  in  ompositi  nx)- 
lus  sui  et  irralionuiiiiis  auiiacix  subeat  ultioneni, 
ex  lioc  jain  «lamnatus  a  sanclo  concilio. 

J  em  ConcH.  suprHCcripti,  lit.  22.  Episcopus  alie- 
nam  civitatetn  qux  non  est  illi  subjccla  non  adeat, 
nec  a«l  possessioneiii  acceJal,  qux  ad  eum  non 
pertioet,  swper  ordinatione  cujusquam,  nec  consli- 
luat  presbyteros  aut  diaconos  alleri  subjcclos  epi- 
scopo,  nisi  forle  cuni  consilio  et  volunlate  rcgionis 
cpiscopi.  Si  quis  autem  tale  aliquid  facere  tentaverit, 
irrita  sil  ejusordinat!o,  et  ipse  coerceatur  a  synodo  : 
mm  siordinare  non  poierii,  nullatenus  judicabil. 

XXXVllI.  De  oTdinaiis  nec  receplis. 

/n  Canombus  Apcslolorum,  tit.  57.  Si  qiiis  episco- 
pus  non  susceperit  offlcium  et  curam  populi  silii 
commissam,  hic  comniunione  privetur,  quoadusque 
coDsentiat  obedientiam  comroodans.  Similiter  aulem 
presbyter  el  diacoiius.  Si  vero  pcrrexit .  nec  rece- 
plus  fuerit,  noii  pro  sua  senlenlia ,  sed  pro  maliiia 
popnii,  ipse  quidcm  roaneal  episcopus,  elerici  vcro 
civitatis  coramunione  privenlur,  eo  quod  erudilores 
irtobedientis  populi  non  fuerunt. 

Concil.  Ancyr.,  lit.  17.  Si  qui  episcopi  crdinali 
sunt,  nec  recepii  ab  illa  parochia  in  qua  fuerunt 
denoniinaii,  voluerinlque  alias  occupare  parochias, 
et  vim  proesulibus  carum  inferre,  seditiones  advcr- 
sus  eos  excitaiido,  boc  abjici  placuit.  Quod  si  volue- 
rint  in  prcsbylerii  ordine  ubi  prius  fueranl  ut  pres- 
byieri  resJdere,  non  abjiciantur  propria  dignit.ite  :  si  r 
aulern  seditiooes  commovent,  ibi^leni  cpiscopis  coii- 
siilutis  presbyterii  quoqiie  honor  lalibus  auferatur, 
fiantque  damnatione  nQtabiie?. 

Concil.  Antiorliensi,  lit.  18.  Si  qiiis  episcopus 
ordinalus,  ad  parocliiain  minime  <ui  est  elecius 
accesserii,  non  suo  viiio,  scd  quod  eum  aut  po- 
pulus  vitel,  aut  propter  aliam  caasani,  non  lara;n 
ejus  vitio  perpctralam,  hic  ei  honoris  sit  et  ministe- 
rii  particeps,  dummodo  nihil  molcslus  Ecclesioe  rebus 
existat  ubi  ministrare  cogiioscilur  :  quem  eiiam 
conservare  convcnietquidquidsynodiis  perfecla  pro- 
vincix  quod  visum  fuerit  judicando  decreverit. 

XXXIX.    Vt  bis  in   anne   concilia    celebrenlur. 

In  Canonibus  Apostclorum,  tit.  o8.  Bis  in  anno 
episcoporum  concilia  celebrcntur,  ut  Lnier  se  in- 
vicem  dcgmata  pietaiis  explorcnt,  et  cnicrgenies 
ccclesiasticas  coLleniiones  amoveant :  semel  quidem 
quarta  seplimana  Pentecostes ;  secundo  veroduo- 
dccimo  die  mensis  Hyperberethoei,  id  est,  juxta  !io- 
uianos  »   lertio  Idus  Octubris. 

Concil.  Nicano,  lii.  5.  Bene  placuit  annis  singulis 
pcr  unamquaiuque  provinciam  bis  in  anno  conci- 
lia  celcbrari,  ul  commun.tcr  omnibus  simul  epi- 
scopis  coiigregatis  provincix  disculiantur  bujusmodi 
quxstiones,  ei  sic  qui  suo  p-jccaveruiit  cviilciilcr  epi- 
scopo,  excunimunicali  ralionabililcrab  oninibusa;sli- 

•  niony^,  Exig.,  iv   Jdns. 

'  Dioiiysius   txig  ,  purisiiinmii. 


placeal  humaniorcm  pro  talibus  ferre  sentenliara. 
Concilia  vero  celebientur,  unum  quidem  anie 
quadragesimam  Paschdf,  nt  orani  dissensioiie  su- 
hlata  niimus  olTeratur  Deo  i»  purissime  ;  secundum 
vero    circa    tempus  autumni. 

Coneil.  Anliocheno,  tit.  20.  Propter  ecclesi;islicas 
uiilitates  et  absoluliones  earum  rerum  quse  du- 
bitalionem  controveriiamque  recipiunl,  optime  pla- 
cuit  iit  per  singulas  quasque  proviiicias  bis  in 
anno  cpiscoporum  concilia  celebrcntiir,  semel  qui- 
dem  poil  lertiam  septimanam  fesli  Pascbalis,  ita 
ut  quarta  septimana  Pentecostes  conveniat  syn- 
odiis,  nutropolilaiio  provinciales  episcopos  admo- 
ncnte,  seciinda  vero  synodus  liat  Idibiis  Ociobris, 
B  li)  est,  quiiito  decinio  die  mi^nsis  Oclobris,  qiii'm 
Hyperbercihxum  Gra;ci  cogRominant,  In  ipsis  aii- 
tem  coiiciliis  adsint  presbyleri  et  diaconi,  cl  om- 
ncs  qui  se  kcsos  exisiiniani,  et  '  synodo  csperiaii- 
lur;  nullis  vero  liceat  apud  se  cclebrare  concilia, 
pnEler  ecs  qiiibus  ''  nieiropolilana  jura  vidcntur 
esse  commissa. 

Concil.  Clialcedjnens.,  lit.  19.  Pervenit  ad  .■^urcs 
nostras  quod  iii  piovinciis  siaiuia  episcopnriiin 
concilia  minime  celebreiilur,  et  es  hoc  |liiiiiiia 
negliganiur  ecclesiasiicarum  cnusarnm,  qua;  cor- 
reclione  iniligeant.  Keprevit  ilaque  sancta  synndus, 
secuiidum  canoiiom  Patruin,  bis  in  aniio  e|iisci)pos 
in  idipsum,  in  unaquaqueprovincia,  conveiiiro,  quo 
nietropolilanus  aniistes  probaveril,  et  corrigeie  sin- 
gula,  si  qua  fortassis  emerserint.  (Jiiicunque  vero 
iion  advensriiit  episcopi,  resident  auiera  in  siiis 
civitatibus,  el  hoc  duin  in  sua  inc  ilumilate  coii- 
sistuiil,  omnique  inexcusabili  ct  iiecessaria  occiipa- 
tione  probanlur  liberi,  fraiernn  corripianlur  affcctu. 

Ex  decrel.  pafcc  Leon.,  tit.  57.  De  conciliis 
autem  episcopalibus  noii  aliud  iniiicimcs,  qiiaiii  sancli 
Palres  saluhiiler  ordinaveriint ,  ut  siilicct  biiii 
convenlus  pcr  annns  siiigiilos,  habeantiir,  in  qiii- 
bus  de  omnibus  querelis  quK  inter  diversos  Ec- 
clesix  ordines  nasci  assolent  judicetur,  ac  si  forlc 
inler  ipsos  qiii  prsRsunt  de  in.ijoribus,  quod  absit, 
peccatis  causa  nascitur,  quae  provinciali  mqiieal 
cxumine  definiri,  fraternitaiem  tuam  de  totiiis  ne- 
gotii  qualilale  n.etropoliianus  curabit  iiistrucrc , 
^  ut  si  coram  posits  pariibus,  nec  tiio  res  fiierit 
sopita  jiulicio,  ad  nos^tram  cognilionem,  q  idquiJ 
illuJ  esl,    transferatur.  Item  atibi,  liiul.  41. 

{/(  no)i  aniplius  a  statuio  concilii   lemiiore  iptam 
dics  quindecim    remorenlur  epscopi. 

Et  si  inler  eos  de  negolio  fiierit  oborta  con- 
teniio,  cuncla  Romano  pontiiici  siili  gesiorum  in- 
sinuatione  panda:iiur,  ut  ab  eo  (juod  Deo  placue- 
ril  ordinelur. 

XL.    t'l   curam  rerum   ecelesicsliciirum  tanlum 

ep^scopus  habeiit. 
In  Caaonihus  Aposiolorum,  tit.  59.    Oninium  oe- 

<:  Dionys.   Exig.,  sijnodi  expnianlur  exoiiun. 
^  Melropolitniiis,   Dicnys.   Exig. 


•59 


CUISCOMI  AFUICAM  EPISCOPI 


8G0 


got  orum  ecclesiasiicoruin  curaui  cpiscopiis  liabeai,  A  deesse  :  lei  eiiiin  Dei  pr.ccipil  iit  qui  aluri  tleser- 


et  ea,  velut  Dco  coiilciuplaule,  dispunsel,  nec  ei 
liceat  ex  bis  alii|uid  oiiiiiiiio  conliiigere,  aut  pa- 
rcNiibus  propriis  qux  Dei  suiit  co.idonare  :  quod 
si  pauperes  gunt,  lanquam  paupeiibiissubminisiret, 
nec  eoruin  occasione  ecclesiu;  iiegotia  dupr.rdentur. 
C»ndt.  Antioch.,  lit,  U.  Qux  sunt  ecclesix  sub 
onini  solliciludiiie,  et  conscieutia  bona  et  lide  qux 
in  Ueum  est,  qiii  cuncla  considorut  juitiratqiie, 
scrveniur ;  qux  eiiam  dispensaiida  siitil  jiidiclo, 
et  pulesiate  pontiOcis,  cui  comii:issus  est  popu- 
Iiis,  el  aninix  qua:  iiilra  ecclcsiam  congrcgantur. 
Manircsla  vcro  siiit  qu»  pcrtinere  videiitur  ec- 
clesiu*,  cum  nutitia  pre.^bylerorum  et  diaconorum 
qui  circa   ipsain  suiit,  ita  iit  a^noscant,  ncc  igno- 


viuiit  de   allari  pascaotur,  quia  ncc  milcs  stipeii- 
diis   prupriis  contra  bostes  arma  su^lulit. 

Concit.  Antioch,,  tit.  25.  Episcopus  ecctesiusti- 
carum  rcrura  babeat  pulestatem  ad  dispensandum 
erga  omncs  qiii  indigent  cuir.  summa  reverentia 
et  timore  Dei  :  participei  autem  et  ipsc  quibus  in- 
digei,  si  tamen  indigel,  tara  suis  quam  rratruro  qui 
ab  eosuscipiuntur  nccessariis  usibus  profuluris;  ita 
ut  iii  iiullu,  qualibetoccasione,  fraudeolur,  juxla  san- 
ctura  Apostoinm  sic  dicentem  :  llabenles  viclum 
et  tcguineiituin,  his  contenii  sumn!.  Quod  si  con- 
lenios  istis  niinime  fuerit,  convcrlat  auicm  res  cc- 
clcsise  in  suos  iisus  doinesticos,  et  ejus  cnmmoda, 
vel  agronim  fructus,  non  cum  presbyterorum  con- 


reiit   qux   sunt  ccclesix  propria,    nrc  eos  aliqiiid  B  scientia  diaconoruraque,  perlractel,  sed  horum  po- 


latcal.  Ut  si  coniigirit  episcopiim  migrarc  de  sx- 
culo  certis  exislcntibiis  rcbus  qua!  sunt  ccclesia;, 
nec  ipsx  cullapsa;  dcpereant,  nec  q»x  propria 
prubaiitur  epii^cupi  sub  occasiooe  rerura  perva- 
daiiiur  ecclesix.  Juslum  namque  ei  acceptiira  est 
curam  Dco  et  boiiiiiiibus  ,  ut  s;ia  episcopus  qui- 
bus  volucrit  derelinqiiat,  et  qiiic  ecclesia:  sunt  ei- 
dein  conservcntur  ecclesiiB,  i.t  ncc  ccclesia  aliquid 
pat'alur  incommodi,  nec  epi^copus  sub  occasione 
proscribatiir  ecclesix,  et  in  c.ius.is  inridant  qui 
sd  eum  periinenl,  et  ipse  post  obitum  malediclio- 
nibns  ingravetur. 


XLI.   De  dignitale    ponlilicis,    et  quod    Terum 
suarum  habeal  potestntem. 

In  Canonibus  Apostohriim,  lit.  40.  Presbyteri  C 
vel  diaeoni  pr.e!er  epi:copuiii  nihil  agere  perlen- 
lenl;  nam  Domini  populiis  ipsi  eommlssus  est,  et 
pro  aniniabus  eorum  liic  rcildllurus  est  i  alionem.  Sint 
autem  nia>:ifestx  les  propiiaeepiscopi,  sitainenha- 
beat  pioprias,  ei  iiianife>l;i;  doiuinic»,  ut  polesla  em 
habeat  de  pmpriis  nioi  iens  episcopus,  sicut  voluerit, 
ei  quibus  voluerit,  derelinquere,  nec  sub  occasione 
ecclesiasticarum  rerura,  quje  episcopi  esse  proban:ur 
inlereiJaiit;  fortassis  eniin  aul  uxorem liabet,  aul  ii- 
lios,  aut  propinqiios,  aut  servos.  Et  ju  lum  est  hoc 
apud  Deum  ei  homines,  ut  nec  eccli  sia  delrimcntum 
paiiatur  ignoratione  reruin  pontilicis,  nec  episcopus, 
\el  <!jus  propinqui,  sub  obtentu  eeclesix  proscriban- 
tiir,  et  in  causas  incidaiit  qiii  ad  eum  pertineut, 
niorsqiie  ejus  injuriis  malx  fanix  subjaceat. 

XLII.  Qnodepiscopus  eciiesiaslicantm  rerum,  pro 
dispensilione  paupemm,  habeal  potestalem. 

In  Canonibus  Apa  telorum,  tit.  41.  Prxcipimus 
ul  iii  pote^late  sua  episcopus  eeclesix  res  babcal ; 
si  eiiiin  animx  lioniiiiuin  prctiosx  illis  sunt  ercdiix, 
niulto  inagls  oporici  oum  ciiram  pecuuiarum  gcrere; 
ila  ul  pote^iatc  ejus  iiidigeiiiibus  umnia  dispensen- 
turp.r  pre.byleins  el  diaconos,  ei  cuin  tiinore  om- 
iiique  solliciludiiie  niinistrcntiir.  Ex  bis  autein  qui 
iiidlgi't  adsuas  ncccssil:ites,  et  ad  percgrinoriim  Ira- 
Iruiii   usus  ipse  percipiai,  ut  nibil  eis  possil  oinniiio 


testatem  doraeslicis  suis,  aut  propinqiiis,  aui  fra- 
Iribus  liliisqiie,  commiitat,  ut  per  liujusmodi  per- 
sonas  occulle  cxlerx  Ixdantur  ecclesix,  synodo 
provinci;c  pocnas  isle  persolval.  Si  aulem  et  aliter 
accuselur  episcopus,  ant  presbyteri  qui  cuin  ipso 
sunt,  quod  ea  qux  periineni  ad  ecclesiam,  vel  ex 
agris,  vel  ex  alia  qualibet  ecclesiastica  faculiate 
sibiinet  usurpent,  ila  ut  cx  boc  afQigantur  quidera 
pauperes,  criminationi  vero  et  blaspheraiis  lam 
sermo  prxdicationis  quam  bi  qui  dispcnsant  tali- 
ler  exponantiir,  el  hos  oporlel  corrigi,  sancla  syn- 
odo  id  quod  condecet  approbant». 

Vt  qualuor  lam  de  reditihus  quam  de  ohlalionilius 
pdeli  m  fianl  porliones,  el  una  sit  episcopi,  aiia 
clericorum,  lertia  pauperum,  q^tarta  vero  (abricarum 
ecclesias.i^arum. 

Ex  d  crei.  papw  Celas.,  tit.  27.  Qiiatuir  autem 
tara  de  reililu  quuin  de  oblalione  fideliura,  proul 
cujiislibet  ecclcsix  fucullas  aduiiltit  (sicul  dudum 
rationabiliter  esl  decreiuin),  convenii  fieri  portiones, 
quarum  sit  una  pontiticis,  altera  clericorum,  paiipe- 
rum  terlia,  quarla  fabricis  applicanda  *.  De  quibus 
sicut  sacerdotis  inlererit  integrara  roinistris  ecclesix 
inenioratam  dependere  quanlilatera  ,  sic  clerus  ul- 
Ira  delegatam  sibi  summam  nibil  insolenter  novi  rit 
expeteiidum.  Ea  vero  qu;c  ecclesiaslicis  xdificiis  at- 
tributa  sunt,  huic  operi  veraciler  prxrogaia,  loco- 
rum  doceal  inslauratio  manifesta  sanctorum,  quii 
uefus  esi  si,  sacris  xdibus  destitulis,  in  luerum  suum 
D  pr;esul  impendla  liis  desigiiala  convert:it :  ip<ain  oi- 
hiloiuinus  ascriptain  pauperibus  portionem,  quaiiivis 
diviiiis  rationibus  se  dispensassc  muuslraluiu.';  esse 
videalur,  lauieii  juxla  quod  scri|<.tuin  e^l,  kI  viJeanl 
tpera  vestra  bona,  el  glorificenl  Patrem  ttetirum,  (fiti 
est  in  ccelis  (Matth.  iv),  oporlel  etiain  p>xseuli  te- 
stilicaiioiie  pnedicari,  cl  borx  fanix  pr.i'couiis  iioii 
laceri. 

XLlll.  Quod  epitcopus,  yresbyter,  ci  dijcoHut,  nUalt» 
el  i^briosus  esse  non  dci'eat.   Similiter  el    ilerici   tt 
Uiici,   <t    peimanserinl  in   atdi,  ciminuiiioHe  ^ri- 
venlur. 
lutlaHonibut  Apoito.orum,  Ul.  4i  e.  i'^.  Kpscoi>us 


Dioiiys.  Kxig.  addit  «((/«it«. 


861 


RllEVIAniUM  CANONICUM, 


862 


presbyter,  aul  diacoiius,  alcse  atquc  cbrielati  deser-  A  XLV.  Qucd  non  deb>>.at  episcopiis,  prestydr,  ctil  dis' 


vieus,  aiil  desin^t,  auiciTledamnplur.  Subdiaconus, 
aul  lector,  aul  caiitor,  similia  faciens,  aul  dcsinnl, 
aul  eommunione  privetur  :  siuiiliicr  eliani   laicus. 

XLIV.  Qued  epi$roput,  presbyler,  aul  diacoiius,  non 
debeal  usuras  acciperc. 

In  Canonibus  Apostolorum ,  tit.  ii.  Episcopus, 
ani  presbyter,  aiit  diaconus,  usuras  a  dcbiioribus 
exigens.aul  desinat,  aul  cerle  daniiietur. 

Concit.  Niceeno,  til.  17.  Quoniam  niulli  sub  re- 
giila  consliluli  aTaritiam,  ct  tiirpia  Iiicra  secianiur, 
oblilique  divinx  Scriplura;  dicenlis  :  Qiii  pecuniam 
suem  non  dedit  ad  usuram  (Psal.  xiv) ,  muliium 
dantes  centesimas  exigunt,  jusle  censuit  sancia  et 
magna  synodus  ut  si  quis  iiiventus  fuerit  post  hanc 
delinitionem  usuras  accipiens,  aut  ex  adinvenlione  ^  XLVIL   Quod  non  oporteat  calliolieos  cum  hwretic.t 


contis,  cum  harelicit  orare. 
Itt  Canonibus  Apostolorum,  titul.  ifJ.  Cpiscnpns, 
presbyler,  el  diaconus,  qui  ciim  hxrelicis  oravcril, 
tantuininodo  communione  privetur.  Si  vero  tanqu^un 
clericos  hortatus  eos  fucrit  agere,  vel  orare,  Uani- 
nelur. 

ILVL  Quod  non  liceat  (alliolicit  ad  li(preticorum  spe- 
luncas  causu  ers(t»nis  accedere. 

Concil.  Laodicensi,  tit.  9.  Quod  non  permilt.intur 
cc.  lesiastici  ad  hirelicorum  cocmeieria,  vel  ad  ea 
qii«  ab  eis  appeliantur  martyria,  orationis  causa,  vel 
sanilaiis,  accedere,  sed  huju?modi,  si  (ideles  fiierint, 
cerlo  lerapore  communione  privari;  poeniifiiies  au- 
tein  ei  conCtenies  se  dcliquisse  convenit  suscipi. 


aliqua,  vel  qoolibet  raodo  negoiium  iransigens,  aut 
liemiolia,  id  est,  sescupla  exigens,  vel  aliquid  tale 
prorsus  excogilans  turpis  lucri  gratia,  dejicialur  a 
clero,  et  alienus  exislat  a  regula. 

Conc.  Laodicensi ,  tit.  5.  Quod  non  oporteat  sacer- 
dotes  el  clericos  fenerantes  usuras,  vcl  qua;  dicun- 
lur  sescupla,  id  esl,  summam  capitig  et  dimidiuin 
summae  percipere. 

Ex  dei  relis  piipcs  Leonis,  lit.  3  et  i.  Nec  boc  quoque 
prxtereundum  esse  ituximus,  quosdam  lucri  turpis 
<  upiditaie  captos  usurariam  exercere  pecuniam,  et 
fenore  velle  dilescere  :  quod  non  dicam  in  eos  qui 
sunt  in  clericali  ollicio  con^tituti,  sed  ei  in  laicos 
cadere,  qiii  Clirislianos  se  dici  cupiunt,  condolemus. 


nuptiarum  foedera  roputere. 

Coiicil.  Laodicen.,  tit.  10  el  31.  Quod  non  oporleat 
indifltTenter  ecclesiaslicos  faedere  nupliarum  l.xie- 
ticis  suos  filios  filiasque  coiijiiiiyere. 

Ilem  qiioJ  non  oporlL-at  cuin  h;r-relicis  universis 
nupliarum  foiJcra  relebraie,  nec  eis  lilios  dare,  vd 
filias,  sed  niagis  acciperc,  si  tamen  Cbristianos  se 
fieri  promiltaiit. 

Concil.  Chalredon.,  tit.  11.  Quo:.iara  inquiliusdam 
provinciis  corcessum  est  lecioribus  et  psalniisiis 
uxores  ducere,  staluit  sancta  synodus  non  liccrc  cui- 
qiiain  ex  bis  accipere  Sfcta;  alterius  uxorein.  Qui 
vero  ex  hujusmcdi  conjugio  j:<in  filios  siiscepcrunt , 
si  quideni   prxventi  suiit,    ul   ei   se  genitns  apud 


quod  vindicari  acrius   in  eos  qui  fuerunt  confiitHti,  '-'  hxreticos  bapiizarent,  offcrre  eos   Ecclesi.e  caiho- 


drcerninius,  ut  omnis  peccandi  opportunitas  adiina- 
tiir.  Illud  etiam  duximus  prxmoneiidum,  ut  sicut 
non  suo,  ita  non  alieoo  nominc,  aliqiiis  clericorum 
exercere  fenns  attentet;  indecens  eniin  est  crinien 
sunni  commodis  alieiis  iinpcnderc.  Fennsaotem  hoc 
solura  aspicere  et  exercere  debemus,  ut  quod  bic 
niisericorditer  tribuimus,  ab  co  Domino  qui  inulii- 
pliciier  cl  in  perpctuum  mansura  retribuet  reciperc 
valcamus. 

Ex  decretit  papa:  Gelatiii  til.  IS.  Conscqucns  fuil 
ut  illa  quoque  qiix  de  Piceni  partibus  nuper  ad  nos 
niissa  refdtio  nuntiavii,  non  praiereunda  piitaremiis; 
id  est  pluriitios  clericoriim  negoliationibus  inbone- 
stis  et  lucris  lurpibus  iniininere,  nullo  pudore  cernen- 
les  evangelicani  leclionem,  quia  ipse  Doniinus  nego- 
tiatores  e  lomplo  verberatos  flagellis  asserilur  expu- 
lisse.  INec  Apostoli  verba  recolentes,  quibus  ail  ; 
Nemo  mililans  Deo  obligat  te  negotiis  stecularibut  {II 
Tim.  ii).  rsalmistani  quoque  David  surda  dissiniu- 
bn'es  aure  canlantem  :  Quoniam  non  cognovi  nego- 
tialionrt,  iiilrobo  in  polentint  Domiai  (l's  l.  lxx)  : 
proinde  hujusmodi,  aut  ab  indignis  posthac  qusesti- 
bus  novcrint  abslinendum,  ei  ab  omnibus  quibuslibet 
iiegoiiationls  ingoniis  ciipidilaleque  cessandum,  aiit 
in  quocunque  giadu  sint  positi,  mox  a  tlciiraliliiis 
ofliciis  abstinerc  cogantur,  quoniam  domiis  Di  i 
domns  orationis,  et  esse  debet  ct  dici,  ne  oflicina 
negotiationis  el  s;  clunca  polins  sit  lalronuni. 


licae  commuiiioni  coiiveiiil,  non  baptizatos  auicm 
non  posse  apud  luureticos  ullerius  baptizari.  Scd 
neque  copulari  debet  nuptura  hiErelico,  Juda;o, 
vel  pagano,  nisi  forle  promiltat  ad  orthodoxaro 
lidem  se  personam  orlliodoxe  copulandam  trans- 
ferre.  Si  quis  aiitem  Iiaiic  delinilioncm  santta;  syn- 
odi  transgressus  fuerit  ,  correpiioni  canonicx  sub- 
jacebit. 

Comil.  Cartliag.,  tilul.  21.  Ilem  placuit  ul  filii 
clericorum  gentilibus  vel  haereticis  in  malrimonio 
nun  jungantiir. 

XLVIIL  Quod  tton  oporicat  ab  li<Ereticis  eu'ogias 

accipere. 

Concil.  Laodicensi.,  lit.  32.  Quod  non  oporteat 
ab  hxreticis  eulogias  accipcre,  quse  sunt  niale- 
dictione.s  polius  quam  benedicliones. 

XLIX.  Qttod  non  debeant  lia:relicorum  baplismaia 
comprobari. 

In  Canonibus  Aposlolomm,  til.  iS.  Episcopum  aiil 

presbylerum    liacreiicorum  suscipieniem    baptisma 

damnari  pnccipinius.  Qua;  enim    conveniio   Cbrisii 

ad   Belial,   vel   qua;  pars   fideli   cum  inlid.le? 

L.  Q.ud  ErcleMa:  baptismaie  boplizalus  dinuo  bapli- 
znri  non  deleat,  et  non  ila  baptiiatus  debeul 
b<ip:i:ari. 

1:1    Canonibus    Aposloloriim,    til.  il.    Episcopu', 

aui  presliyter,  si  eum  qui  secundum  veritaiem   lia- 

bueril   b.iini.snium  denuo    baptizavcril,   aut   pollu- 


8C3  CniSCONII  AFniCANI  EPISCOPI  fiM 

liiiii  ab  iiiipiis,  •   e(  nnii   recte   baptizatiiin,  non  A  piunJam  gratiani,  cum   poeiiiieniix  imagine  red- 


bapiizaverii,  dcponatur,  lanquain  deritleiis  cruceni 
et  iiiortein  Doniini,  iicc  sacerdoies  a  falsis  sacer- 
dutibus  jure  discernens. 

Ll.  Quod  in  nomine  Tiinilniit  debeal  bap  iiari. 

/n  Canonibus  Aposiohrum,  lil.  49.  Si  quis  episco- 
pus,  aut  presiiylcr,  juila  pra^cepluni  [loinini,  min 
baplizaveril  in  iiuiniiie  Palris,  et  Fiiii,  et  S|iiii- 
lus  s.incli,  sed  in  Ciihus  siiie  iiiilio  principiis,  aut 
iii  Iribus  liliis,  aut  in  tr  bus  paracielis,  abjicialur. 

UI.    Qtti:d  non  debeaiunn  mrsioin  bupiismate, 
q»asi   in    morle  Domni,   prutenin: 

In   Cmoi  ibiis    Aposlolorum,  il.   5).  Si  ()uis  epi- 

scopiis,  aul  presbyler,  non  (rinam  meisioncni  unius  . .  , .       .  ... 

mvciArii  ^<.i.,K.o>  ^^A  -^     i  .  •     i,      ■       .      D  lur,  id  cst,  et  biganns  se  comniuiiicare,  el  his  qui 

niysierii  celebrei,  sed  semcl  mergat  iu  b:»p'.isinale,  B  .    '  ...  ' 

■  in    persecuiione  prolapsi  suot,  crga  quos  et  spa- 

(ia  const^tuta  suni,  et  tempora  dcQnita,  ul  ita  Eccle- 


pianius?  Gravilas  itnque  tiia  hxc  ad  notiliam  co- 
episcuporuin,  vel  per  synoduin,  si  potest.vel  perha- 
rum  rcciiationem  facial  pervenire,  ul  qnae  ipse  lam 
necessario  perconiatiis  es,  et  nos  elimate  respondi- 
nius,  coinmuni  oinnium  consensu  stiidioquc  servenlur. 

LIV.  De  l.is  qui  dicuntur  Caihari,id  etl,  mundi. 

Concil.  Nica;ne,  tlt.  8.  De  his  qui  se  cogno- 
ininanl  Catharos,  id  esl,  miindos,  si  aliqnando  vene- 
rinlad  Ecclcsiaracalholicam,  placuit  sancto  et  raa- 
gno  concilio  ut,  impositionem  manus  accipientes, 
sic  in  clcro  permaneant.  Hjcc  aiilem  pnc  omnibiis 
eos  scriptis  convenil  proiileri  quod  calholicx  et 
apostolicoc   Ecclesix  dogmaia  suscipiant  ct  sequan- 


qiiod  dari  videlur  iii  Doniini  iiiorlo,  deponalir: 
non  eniin  dixit  nobis  Dominus  :  In  morie  mea 
baptizate,  sed  :  Eunles  doccle  oiiines  gentos,  bapii- 
zanies  eos  in  noraine  Patris,  el  Filii,  ei  Spiiilus 
saiicti. 

LIII.   De   Aranis  non  rebaplizandit. 


six  catbolicx  et  aposrolicx  placita  tcquanlur  io 
oninibus.  Ubicunque  vero,  sive  in  civitalibus  ipsi 
soli  rcperli  fuerint  ordioati,  qui  inveiiiuniur  in 
clero,  in  eodera  babilu  perseverent  :  ubi  autem  ca- 
Iholicx  Ecclesix  episcopo,  vel  presbyiero,  consii- 
Et  decretit  papte  Siricii,   litil.   i.  Prinia  itaque      tuto  quidara  cx  illis   adveniunt,  certura  c>t  quod 


paginx  liix  fronle  signasii  baptizalos  ab  impiis 
Arianis  plurimos  ad  liilein  calholicam  fesliiiare, 
et  quosdam  de  fratril  us  noslris  eosdem  deniio 
baplizare  velle,  qnod  non  licet,  cum  hoc  fieri  ct 
Apostolus  velel,  et  canoncs  coniradiiant,  el  posl 
cassatum   Ariminense  concilium  missa   ad  provin- 


episcopus  ecclesix  habebit  'episcopi  digniiatem.  Is 
autein  qui  nominatur  apud  eos  episcop'JS,  liono- 
rem  presbyierii  possidebil,  nisi  forte  placuerit 
cpiscopo  iiorainis  eum  honore  cengeri.  Si  vcro  hoc 
ei  minime  placueril,  providebil  ei,  aul  chorepisco- 
patus,  ;iut  presbyterii,  locum,  ut  in  clero  prorsus 


cias  a  veneraiidx  memorix  prxdccessore  meo  Libe-  q  essc  vldeaiur,  nec  in  una  civitale  duo  episcopi  pro- 

rlo    generalia   decreta  prohibeant;  quos  nos   cura      beniur  cxislere. 

Novaiianis,   aliisque  hxreticis,    sicut  est  in  syiiodo 

constiiulum,    per  invocalionem    solani    scpliforuiis 

Spiritus,   episcopalis   manus  iinpositione  caiholico- 

rum  conveiiiui  sociamus  :  quod  eliam  tolus  Oriens 

Occidensque   cusiodii,  a   quo  iramite  vos  quoque 

posiliac  ininime   convenit   deviare,    si  non   vuliis 

a  noslro  collcgio   synodali  rcnlentia  separari. 

Ex  iecr.  pnpae  Innoc.  tii.  47.  Ariaaos  prxler- 
ea  cxlerasqiie  ejusdem  modi  pestes,  quia  eoruin 
laicos  coiiversos  ad  Dominuiii  sub  imagiue  pceui- 
Unlix,  acsancli  Spiriius  sanctiliealione,  per  nianus 
jmpo.-ilionem  suscipimus,  non  videiur  clericos  co- 
runi  cuin  sacerdotii,   aut  ministerii  cujuspiam,  sus- 


LV.  Deliis  i}ui  a  rauloStniotateno  ad  Eccle^iam 

veniunt. 

Co  cil.  JVi.a;  0,  tii.  19.  De  Paulianislis  ad  Ec- 
clesiam  calholicain  confugienlibus  deriniiio  prolaia 
esl,  ut  bapiizentur  omnimodis.  Si  qui  auiem  de 
liis  prxterito  tcinpore  in  clero  fuerint,  si  quidem 
inimaculaii,  el  irreprehensibiles  apparuerinl,  ba- 
plizali  ordinentiir  ab  cpiscopo  Ecclesix  calliolicx  : 
quod  si  diseussio  incongruos  invenerit,  abjici  tales 
convciiiet.  Similiier  autera  et  de  diacoiiissis,  et 
omnino  de  his  qui  sub  regula  veisantiir,  hxc  fonna 
servabilur.  Meminiiuiis  aulem  dc  diaconissis  qux 
in  eodem  habitu  esse  probanlur,  quod  non  babeant 


cipere  dignitaie,    quoniam  quibus  solum  baplisina  D  manus    i,np,.sitionem,'ei  iJeo  modis  onmibus  eas 
raium   esse   permiiiimus,  quod   ulique    i.i    nomine      i.„er  laicos  depulari. 

LVI.    D;    aliis  lia:retiei*   qui    ad  Eecletiam 
veniunl. 

f.oiicil.  Lied.censi,  lil.  7.  Do  his  qui  ab  bX'- 
relicis  convcrtuiitur,  id  esl,  ISovaiianis,  aut  Pho- 
tinianis  ,  aul  Te.«saresc;iHiccaliiis  ,  sive  bapii^ali 
siiit  illi,  seu  catccliuuicni,  iion  anie  susciplaiiiur 
quain  umiics  b.xrcses  aiialbemaiizent,  et  pncciputf 
lllain  qua  detinebaniur  ;  et  luiic  demuui  ii  qui  apuJ 
eos  diccbaniur  tidelos,  iiustrat  doceaniur  li.lei  aym- 
buluni,  ei  uiicti  saiicio  chtismaio,  sic  my«tertit  com- 
muiiiccui  s.u'i'osanciis. 


Patris,  el  Kil.i,  et  Spirilus  sancii  perficitur,  iion 
sanctum  Spirilum  cosbabereexillobaplis  iiate  aliis- 
que  mysieriis  arbilramur,  quoniain  cuin  a  cailio- 
lica  li.le  coruin  auclorcs  descisccrcnl  perfeclio- 
neiii  Spiriius,  qiiaiii  accepcrant,  araiscrunl,  iicc  daro 
«■jus  plenitudineni  possunt,  qux  maxiine  in  ordiiia- 
tioiiibus  operaiur,  quam  per  impielaiis  su  i  pcr- 
lidiara  potiu^  quam  liJeiii  dixerim  perdiderunt.  Qui 
ciiiiii  lieri  polest  iit  eoriiiu  prol  mos  saccidotes  di- 
giios  Cbrisli  hoiioribus  arbitrciniir,  quoruin  la:c.)S 
inipcificios    ui  dixi,  ad  sancli     Spi  ilus    p?rci- 

■>  Ibi?  vcrba  non  sunl  apud  Dionys.  tli  g. 


SJS 


BUF.VIARIIjM  canomcum. 


866 


liVII.  D»  his  mi  venini  ob  hasreii  Cwaphrygarum.  A  re,  sed  laam  conimunionem  non  potuisse meieri,  ea 


Concil.  Laodic  nsi.,  tit.  8.  De  liis  qui  convertunlur 
ab  bxresi  qux  dicilur  Calaplirjgaruni,  elsi  in  cIito 
qui  apud  eos  essecredilurluerint,  etsi  uiaxinie  nonii- 
nentur,  hos  sub  omni  diligentia  ab  episcopis  Ecclesice 
vel  presbyieris  insirui  et  baptizari  conveniei. 

LVllI.    De  /lii   (fui    veni  nt  a   yovatianis,  et 
itontensibut. 

Ex  decrelis  papce  Innoceiitii,  tU.  15.  Ut  venientes  a 
Novaiianis.vel  Moniensibus,  permanus  tanluminipo- 
siliunem  suscipiantur,  quiaquamvis  ab  lixreiicis,  la- 
men  in  Chriili  nomine  bapiizaii  suiit,  prxier  eos  qui 
furte  a  nobis  ad  illos  transeunies  :  rebapliitaii  sunl ;  si 
re  ipscentes,  el  ruinas  suas  cogitantes,  redire  ma- 
luerint,  sub  ionga  poenitentiae  satisfactione  admitlendi 
sunt. 

LIX  DeBunosiam  hmreticis,  quod  ]ttdmt  sunt  com- 
parandi  ,  et  de  siiscipieiidis  clericis,  qiws  luei» 
]i  uosus   anteiiuam  damnaretur  ordinatit. 

tx  decref»  papoi  Innocentii,  til.  49.  Iiinocen- 
lius  Laurcniio  episcopo  Seniensi.  Diu  mirali  suinus 
Uileclionis  luae  litteris  leclis  hxreticos  Photini 
venena  tectarues  in  tcrrilorio  ddectionis  lus  non 
solum  esse,  seJ  el  publice  sibi  conveuiicula,  in 
alii|Uorum  possessioflibiis  prx-parere,  cum  de  tolo 
pene  orbe  nusquam  tam  multi  quam  ad  vos 
delegerinl  habitare.  Quorum  dociriiia;  nefariae 
auctor  Marcus  dudum  de  urbe  pulsus  leineritatis 
laiila;  est  duclus  audacia,  ul  priniuni  sibi  inter  eos 
vindicet  locum.  Sed  ne  ullerius  debacchandi  ha-  q 
beant  facutalem,  el  animas  simpliciuin  ac  rusti- 
corum  secumin  gebennamcui  destinati  suiit  trahant, 
aclum  esl  adversus  eos  a  defensoribus  Ecclesij'.  nosirae ; 
quod  eos  possini  expellere,  ut  qiii  Cliristum  Deum 
ex  Palris  substantia  ante  sa;culj  negmt  geiiitum,  ii 
cum  Judaiis  qui  ejus  deitatem  iiegaveruiit,  et  iiunc 
usque  negant,  parlicipiuQihabcni  cami.aiioiiis.Tuuin 
est,  fraler  charissime,  quae  praecepta  sunt  iion  se- 
gnius  agere,  ne  plebera  libi  cnmmiss  radissiraulati.  ne 
perd.is,  et  incipias  Deodepcrdiiisreddere  ratioiiem. 

Ex  decretis  pnj  a:  Innoce  li ,  lit.  50.  Itera  In- 
nocentius  Martiano  episcopo  Narsitano.  Superiori 
leiiipore,  si  tanien  recle  recordor,  memini,  tam  ad 
d.lectioiieni  tuam  quam   ad  fratres  et   coepiscopos 


vidciicet  ratione  qua  Rusticus  qui  lamnomine  iterata 
ordinatione  prcsbylerium  susceplsset.  Et  non  levi 
impedimenio  Ot,  dum  aut  illi  dolent  bujusmodi 
hominem  in  ecelesia  retineri,  aul  ille  sic  peccare 
debere  iii  alios  arbiirelur,  \F.,  quemadniodum]  qiii 
in  sc  agnoscit  csse  pcccalum.  Et  quamvis  de  ea- 
dem  re  plenius  l  ttcrje  mene  contineant,  quas  sU- 
perius  ine  iioravi,  tanien  i  tiam  nunc  admoiiendan) 
duximus  fraieruilatem  tuain,  ut  si  vere  con  tat 
allquos  an  e  (iamiiationem  Uoiiusi  ab  eodcm  ordi- 
iialos.  postea  voluisse,  vel  nuiic  velle  reverti,  cos 
recipiciidos  Cise  cjnsemus,  maxime  cum  memoraii 
assciaut  se  in  laiitiim  anieriori  lempore  ordina- 
tos,  ut  sanclic  recordationis  virum  Corniliuin  epi- 
B  scopum  Sirmiens  s  urbif,  necnon  el  fiatrem  noslrum 
N;ceta:n,  aliosque  noimullos  luisse  pr.csentes,  cuni 
boiioribus,  qcos  se  haberc  commeraorant,  auge- 
reiilur.  Unde,  frater  charissime,  si  eoruni  asser- 
lio  lidem  reccpit  veri,  suscipiendos  esse  amliigere 
iioii  debes ,  quos  tandiu  ecclesias  sibi  crediias  pas- 
sus  es  retinere. 


LX.  Qitoi  non  admiilantur  ad  clerum  ub  hwreticii 
urdiuali. 

Ex  dccretis  papa;  Innoceniii,  litul.  53.  Veiitum  esl 

ad  tertiam  quxsiionem,  qu.e  pro  sui  difficuliate  loii- 

gioreiii  exigit  disputalioncm,  cum  nns  dicamus  ab 

hicrcticis   ordinatos  viilneralum  per  illani   manus 

imposilionem  habere  caput.  Ubi  vulniis  infixum  esi, 

mediciiia  est  adliibenda,  qua  possit  reciperc  sanita- 

lem  :  qua;  sanitas,  posi  vulnus  sccula,  sine  cicatrice 

esse  noii  poleiit  :  atqiie  ubi  poeniteniix  remediuin 

necessarium  esl,  illic  ordiiiationis  honor  locum  ha- 

bere  non  po-sit,    nam  si,  ut  legitur,  quid  teligerit 

iuimundus  immundum   erit,  quomodo  ei  liibuelur 

quod   mundiia  ac  puritas  consuevit  accipere?  sed 

coiilra  asseritur,  eum  qui  bonorem  amisil,  bonorem 

dare  non  posse,  oecillum  aliquid  accepisse,  iquia  ni- 

hil  in  dante  erat  qiiod  ille  posset  accipere,  acquie- 

sciiuus,  et  verura  e.-t  certe,  qiiia  quoJ  iiun  babuit 

dare  noii  poluit.  Damnat  onem  utique  quam  habuit 

per  pravaiu  manus  imposiliunem  dedit,  et  qui  parii- 

ceps  factus  e^t  dainnaiionis,  quoraodo   debeat  ho- 

norem  accipere,  invcnire  non  possum.  S.!d  dicitur 

vera  ac  justa  legiiimi   sacerdolis  benedictio  auferie 


uostros  Rufum  ,    Eusebium  ,  et   caeteros    ejusdem  D  ^,,,,,^  ^i,j„„,  q,,„j  ^  ^.^^^^^^  f^^^^^  injecium. 


moJi  lilteras  de  clericis  Narscnsilius  traiisinisisse, 
his  videlicet  qui  se  anie  damuationem  Bonosi  as- 
sererenl  ad  eodem  t.tm  presbyleros  quara  diacoiios 
ordinatos,  ut  si  relicto  atque  daranato  ejus  errore 
vellent  Ecclesiae  copulari,  libenter  recipereniur , 
ne  forte  qui  essent  digni  recuperandse  saluiis  in  eo- 
dem  deperirent.  Venim  iiunc  in  Ravennati  urbe  milii 
cousiituio,  propter  Roraini  populi  neeessiiates  cre- 
berriraas,  Germaaus  qui  se  asscrit  esse  presbyterura, 
aiquo  Lupentius  qui  se  diacenum  dtcit,  multorum  ta- 
littm  qaasi  legatione  suscepta,  prece  fusa,  dolores  pro- 
prios  expriniere  gestiverunt,  asserentes  siquidem  ec- 
cletiasiDdtlectiooistoa:  coflsiiiutas  parochiis  reiine- 


Ex  decretis  papce  Innecentii,  titul.  5i.  Ergo  si  ita 
est,  applicentur  ad  ordinalionem  sacrilegi,  adulteri, 
alque  omnium  criminum  rei,  quia  per  beiiediciionem 
ordinationis  crimina,Tel  vitia,  putant  auferri.  Nullus 
sit  poeniientise  locus,  quia  iJ  potest  prxslare  ordi- 
natio  quod  loiiga  satisfactio  praestare  consuevit ;  sed 
nostrse  lex  est  Ecclesix  venientibos  ab  hsere  icis, 
qui  tamen  illic  baptizali  sunt,  permanus  impositio- 
nem  laicam  tanium  tribuere  communionero,  nec  >'x 
liis  aliquem  in  clericatus  bonorem  vel  exiguum  sub- 
rngare. 

Ex  de:rttis  pnpce  Innoc,  1 1.  55.  .At  vero  ii  qui  a 
Cathoiica  ad  lia:resira  transieruni,  quos  oou  aiit^r 


»67 


ClllSCONII  AFRICANI  EPISCOPI 


868 


i>pirtcl,  nisi  per  poBnitenliam  suscipi,  apuJ  vos  non  A  clericum  lieri  ipsi  canones  suaauclOi-italjpermiliuni. 

(iuile  constat  (|ui  de  Calholica  aJ  Ujimsum  transie- 
ruiit  daiunatum,  ali|uesc  passi  sunt  vel  cupierunl  ab 
eoiltni  ordinari,  non  oporluissc  ordinationis  ecclcsia- 
stir.'esusciperedignilatcm,qui,coinraunuoianiuin  cc- 
clcsiarum  jiidiciuin  dcserentes,  suam  peculiariter  in 
Buiioso  vaiiitatein  sequeudam  esse  diixerunt.  Sed  mut^ 
los  constai  vim  passos,  alque  invitos  attracios,  repu" 
gnanicsque  ab  eodem  ordinatos.  Dicat  niihi,  volo, 
quis<|uis  hoc  credit,  si  iion  post  ordiiiationem  Bonosi 
inieriuit,  cum  conficeret  sacramcnta,  si  communiuiii 
ejus  non  est  participatus,  si  stntim  discedentibus  de 
eju3  pessimo  conciliaLulo  ad  Ecclesiam  rediit,  iste  talis 
polcst  habcrc  colorcm  aliquem  e);cusalii.Hi3.  Cxlc- 
ruin  qui  posl  anmnn  aut  meiisem  ad  Ecclesiam  redie- 


Miliiin  puenitentium  non  aguut,  vcruin  ctiani  hoiiino 
ciiuuilanlur,  sed  Anysil  quondaiii  fralris  nostri,  alio- 
riiiiiqiie  sacerdotuin  sumuia  dclibcratio  lixc  luit , 
ut  quos  Bonosus  ordinaverat  ne  cuiii  codeiii  reina- 
iicrt-nt,  ac  fieret  iion  mediocro  sfaiidaluni,  ordinati 
reciperenlur;  vicimus,  ut  opiuur,  ambigiia.  Jam  ergo 
quod  pro  remediu  hac  necessiiaie  teniporis  statuium 
est,  cunst:il,  primilus  non  fuisse,  ac  fuisse  regnlas 
V  tcres  qnas  ab  apostolis  aut  apostolicis  virls  tradi* 
las  Ecclesia  Romana  custodit,  cusludiendasque  iiian. 
dat  his  qui  eain  audire  consueverunt,  sed  necessitas 
itfiiipiiris  id  fleri  magnopere  poslulabat.  Ergo  quod 
net'essit:is  pro  reraedio  reperit,  cessanie  iiecessiiaie 
debet  ulique  cessare  parilcr  quod  uigebat,   qiiia 


ulius  e^t  ordo  legitimus,   alia  usurpaiio,   quam  ad  B  ruiii.iiiteillgiiuuseosqiiiinCatholica  novcruiit  se  pro- 


pi-a'scns  fieri  tempus  impcllit.  Scd  canones  apud  Ni- 
CJJjin  coustiiuti  de  Novaiianis  fieri  perniiserunt  : 
prius  illc  canon  a  Patribus  in^itutus  ponendus  est, 
ut  possimus  advertere,  vel  qiiid,  vel  qualitiT  .-^b  eis- 
dcni  sciisum  sit,  vel  prxceptum.  De  his,  inquil,  qui 
nuininant  se  ipsos  Catharos,  iJ  e-t,  mundos,  et  ali- 
({uando  veniunt  ad  cathnlicam  Ecclesiani,  placnil 
sanc!»  magniE  synodo,  ut  accepta  maiius  impositione 
sic  inaneanl  in  clero.  Possumus  vcro  dicere  de  solis 
hoc  Novatianis  esse  proeceptum,  nec  ad  aliarura  lv£- 
resnm  clericos  peniuere  ;  nam  si  utique  de  oinnibus 
ila  deliiiirent,  addidisseni  a  Novalianis,  aliisque  bsc- 
relicis  revertentes  debere  in  suum  ordinem  recipi. 
Quod  si  ita  essct,  etiam  illud  maxime,  quod  de  Pau- 


pler  vitia  sua  non  posse  suscipcre  ordinalionein  :  id- 
circo  ad  illum  perrexisse,  quia  pas^im  siiie  ulla  dis- 
cussione  ordinationes  illicilas  faciebat,  credeiiiei  se 
pnsseper  islam  institutionem  locum  inEcclesiacatbu- 
lica  repcrire,  de  quo  aiite  desperaverant.  Nunc  illud 
quod  superest  iiiierrogo,  qui  posl  mensera  aul  am- 
piius  rtdilt,  cum  se  presbyteruni  a  Bunoso  confide- 
ret  ordiiiatun),  si  non  sacramenta  confecit,  si  non 
populis  distribuit,  si  non  missas  secundum  coiisueiu- 
dinem  complevil,  quid  de  his  censeatis,  quxso,  pro- 
maiis  aperilus?  Ad  suinmain  ccrte  qui  ulhil  a  Bo- 
noso  acceperuut  rci  sunt  usiirpalx  digniiatis,  qni 
conliciendorum  sacramentorum  sibi  Aindicaveiunt 
aut  non  vindicaveruntaucturiiaiem,  atqiie  id  sc  pu- 


lianistis  dictum  esi ,  poierii  confirmare,  a  quibus  C  taverunt  esse  quod  bis  nulla  fuerat  reguiari  rationo 

venientes   etiam  bapiizari  pia;cipiunt.  Nunquidnam  concessum. 

cum  de  Pauliaiiistis  jubcnl,  omnes  qui  ab  hivreiicis  Ex  decretis  papce  Innocenlii,   tilul.  56.   Pervid<'t 

revertuiitur  crunl  hoc  exeniplo   bapiizandi  ?  quod  ergo  dilectio  veslra  hacienus  talia  iransisse,  el  aJ- 

cum  nuUu»  auJeat  facere,  de  ipsis  laiitum  esse  pra:-  verlite  quod  ut  diciiis  necessitas  iinperavil,  in  pace 

ceptiiin  ratio  Jemonslrat.  Dcni  [uc  b,iptialos  rite  ab  jara  ecclesias  oonstitutas  noii  posse  prxsumere;  ieJ, 

cvaugelista  Philippo  Peirus ,  el  Joannes  sola  manus  ut  sepe  acciJil,  qiiolies  a  populis  aul  a  turba  pce- 


iinposilione  coiisummant,  illos  vero  qiios  apostolus 
Pauliis  Juannis  baplismate  baptizatos  reperit,  inter- 
rogavilqucaii  Spiritum  s;iiicliiin  suscepiss  nl,  fatcn- 
libus  iC  iliud  ne  quiilcm  iiunien  audisse,  jussit  eos 
hapiiiari.  ViJelis  ergo  rite  baplizatus  illo  dono  itc- 
raii  uon  po-se,  et  allter  sola  aqna  lolos  bapliiari, 
in  noiniiic  P.ilris,  et  Filii,  el  Spirilus  sancti,  nccessa- 
riuui  pervideri.  Ita  ct  tle  Novaiianis  lanluiu  jiissum 
tsse  lucida  manifeslatione  iierlegiiur,  quod  idcirto 
(!i>linctiiin  esse  ipsis  duabus  lixrosibus  ralio  maiii- 
testa  decbral,  quia  Pjnlianibtoe,  in  noniine  Patris,  el 
Filii,  et  Spirilus  saiitti,  niiiiiine  bapli/.anl,  nec  apud 
i-tos  do  unitate  potfstatis  diiiiia',  hoc  e.si,  1'airis,  et 
rilii,  et  Splritiis  sancli,  qujo&tio  aliqiiaudo  comiiiota 
ost,  et  iJeo  de  omnibus  segregaiis,  b;cc  sola  leita 
esi,  ciii  istuJ  crederent  concedemlum,  quia  nlbll  in 
Palris,  et  Kili',  el  Spiritus  saiicti,  sacrameiiio  ppcca- 
reiii.  8  qiiis  vero  do  Catholira  ad  lixresim  transieiis, 
aut  ll.lelis  ad  aposlasiam  rcverlcns  et  resipiscens  re- 
dire  voliiorii,  iiuiii|uid  eadfin  ratione  potcrlt  et  cle- 
riiiii  coiiiiiiitti  :  qiionim  i'oinmissiiin  nuii  iiisi  luiig» 
puculteutiu  pijlciii  jbulcre ;  iieo  po^t  poculienliam 


caliir,  quia  in  omnes  propler  multitudinem  noii  po- 
tesl  vinJicari,  iiiullum  soleat  irunsire.  Priora  eigo 
diinltienJa  dico  Dei  judicio,  de  rcliquu  maiinia  soU 
licituJinc  prxcavendum. 

Ejusditn  lit.  57.  Veniam  niinc  ad  D)aximura  quasi 
quoddain  iheiiia  Pbutlnum,  et  quoJ  mlhi  anxium  est 
uc  Jillicillimuiii,  niajoruin  meurum  revulvam  sen- 
tentias.  Fucral  Je  illo  qunqiio  paclo,  ul  ellam  ipsi 
commemiiiislis,  uliiiuij  utique  gravius  conslilutuin, 
veruni  quuiiiuin  iJ  per  ruinorem  ful.um,  utasbeniis, 
subreplum  huic  sedi  et  elicilum  per  iosiJias  demon- 
stralis,  qnia  res  ad  saliiiem  rediil :  veiiiam  nus  hanc 
iii  luiiliiiii  vubis  uuuiientibus,  post  coiideiniiationeiu, 
more  upostolico  t>ubroguinus,  taiitist|ue  vcslris  as- 
tcnionibus,  vobisque  lam  bonis,  lam  charii  noii  da- 
re  cunseiisum,  ouiiiibus  duris  rebus  diirius  arbiira- 
mur.  Pro  vcslra  cri;o  approbatiuiie,  fraires  churls- 
siiiii,  sententia  ac  posiulutiuiie  epi^ctipum  Phoiiiium 
liabetote  liciluni  ilu  cuiisiitiiere,  ul  Jiprecemiiii,  ei 
nosiraiii  in  nieliu^  coiiversum  sentontlain,  labure  vel 
testiiiionio  veslro  coiiipotes  vuii  susclpite.  Att;u« 
Eustaihium  a  mc  s:fpissiine  cumprobatum  uulile  «!• 


869  DIlEVIAmUM  CANOMCUM.  870 

spcctare,  ut  tlixconii  gralia  exspolielur  :  sollicitos  A  prxcipimus  ciBiodiri,  iit  iii  tnagno  babcaiil  beocfl- 


eiiim  vos  pro  saliite  libonler  audio  conlra  caput, 
etiain  si  laciendum  e&l,  non  libcnter  admitlo;  ciii  nia- 
Btiin  porrigiiis  vobiscum  poriijio,  cui  porrigo  niecuin 
porrig  te;  Iixeenini  ad  Coriniliios  apostolicacst  decla- 
rata  benignitas,  ut  in  uno  spiritu  din  tain  ac  redu- 
ctam  sententiam  boni  scmper  indiflerenter  sequanlur. 
Nam,  fateor,  bxc  nie  prinium  rcs  bene  habetcrga  Eu- 
siaihiumdiaconum,  quodnec  contra  liJeni  quidquani 
loculus  sil,  nec  loquentem  admiseri*,  nec  ad  niurtem 
crinicn  aliquod  coinmisisse,  vel  jaclaium  unquain, 
vel  rictuni  [Forle  add.  de  eo]  recogiioverim.  Et  qiii 
in  bis  salvus  est,  si  quo  pacto  conversationes  ama- 
biles  nnn  liabel,  Iiabcndus  est  ut  ir.iiius  pro  teinpore 
dilecliis,  noii  iit  iiiimitus  exisliinaliis  diabolo  in  per- 
petuiiiu  inancipaniliis.  Cognosco  illuin  inler  illas  si- 
niultates  ac  turbiiies  contra  inuUoiuin  studia,  non 
dico  qualia,  diversa  sensisse,  et  cuni  hinc  res  cala- 
iniiatcsque  ipsx  eineiidalx  sint,  adhuc  Dizoniani  el 
Cyriaci  subdiaconoruin  non  poluisse  apud  vosenien- 
daionem  rcviviscere.  Conipescite,  quxso,  ab  illo 
pra;d  clisquc,  quorumcunque  videtis  animos,  ac  non 
jiistas  a^niulaiiones,  ut  ipse  apud  nos  integcr,  apud 
vos  c  111  suis  reparaius  mereacur  paceni,  noii  fioiam 
pervidens  cliariialem.  Oinnilius  igitur  vobis  ac  sin- 
gulaliin  occiirral  charit;is,  el  vin.ulis  qii3u  nullis 
roodis  a  Cbrisio  solvuntur  voliiscum  paiilcr  in  per- 
petuuin  conncxi  Ixlelur  in  Doinino. 

LXI.  Quod  om-iis  cujnslibel  ordinis  clericus,  qfii  Ca- 
Ihoiicam  de^erens  h  t  relicai  se  communioni  miscue- 
rit,  si  ad  Ec  leinm  leversus  lueiil,  in  eo  giudu 
quo  fiieral  sine  iiroinolione  perman  at. 

Ex  decr.  papw  Leonis,  lit.  14.  Leo  e.iiscopus  urbis 

r.iHiuc  Janiiario  e]>iscnpo  Aqiiileiensi.  Lectis  frater- 

nUaiis  lua;  lilleris,  vignrem  liJoi  iiioe  quem  oliiii  no- 

vcraiiius,  agiio'  inius  :  congraiuianies  tibi  quod  ad 

ciislodiam  gregis  Clirisii  pas'oraleni  curam  vigilan- 

ler  fxsequcris,  nc  liipi  qui  sub  tpocie  ovium   sub- 

iniraruiit  bcsliali  saiviiia  siiiiplices  quosque  dilace- 

rent,  et  noii  soluni  ipsi  iiulla  torreptione  proliciant, 

sed  eliain  ea  qua;  sunt  sana  corrumpant.  Quod  ne 

viperea  possil  obtineri  fallacia,  dilectioneni   tuara 

duxiiiiiis  commoncndam  ,  insinuanies  ad  animx  pe- 

ricuUiin  periinerc,  si  quisqiiam  dc  his  qui  a  nobis  in 

hajrelicoruni  atqiie  schismaticorum  sectam  delapsus, 

ci  se  u'.C'.:nque  ha?retic»  coinniunionis  conlagione 

niacularit,   resipisceiis,  in   comniunione  caiholic;), 

sine  professionc  legiiinix   satislactinnis  babeal>ir. 

Saluberriinum  enim  et  spiriialis  mediciiix  utililate 

plenissiii  um  esl,  ui  sive  presbyicri,  sive  diaconi,  vel 

subdiaconi,  aut  cujuslibet  ordinalionis  clerici  q  li  se 

ciirrei  los  viilcri  volunl,  alque  ad  c.itbolicani  li.leiTi, 

qi'am  jam  prideni  amiseranl,  rursiis  rcdi^e  ambiiint ; 

\irius  errores  suos,  et  ipsos  aiiclores  erroris  damiiali 

a  f-e  sine  ambiguitate  faieantur,  ut  sensibus  pravis 

eiiam  percmpiis  nnlia  sperandi  super.^it  occasio,  nec 

ulla  iicmbrum  taliiim  possit  societate  violiri,  cura 

pcr  oninia   illis  professio  propria  cocprr.t  obviare. 

C  rca   1'uos  etiam   illani    canonuni   constitutioneni 


ciu,  si,  adeinpla  sibi  omni  spe  promotionis,  iii  quo 
inveniiintur  ordiiie  siabiliiate  perpctua  maneanl,  si 
tainen  iierata  tinciione  non  luerint  maculali.  Non 
levem  apud  Dnininum  noxam  iiicuirit,  qui  de  talibus 
ad  sacros  promo\endos  ordines  judicarit,  quod  si 
cum  grandi  examinatione  proinoiio  conceditur  incul- 
paiis,  multo  inagis  iion  dcbet  licere  suspeciis.  Pio- 
inde  dileciio  lua,  cujus  dcvoiione  gaudeiniis,  jungat 
curain  suam  disposilionibu^  nostris,  et  det  0|  eram 
ut  circumspecte  ac  velociier  iinpleaiilur  qux  ad  to- 
lius  Ecclesix  incolumitalera  laudabiliter  suggcsta 
siini ,  et  salubriter  ordinata.  Mon  autem  dubitci  di- 
lectio  tua,  n;)s,  si  (qiiod  non  arbitramur)  iicglecta 
fuerint  qii:r  pro  cuslodia  cannnum  cl  pro  fidei  iiile- 
B  gi  iiaie  dccernimus,  vehemenlius  cominoveiidos,  qiiia 
inferioriim  ordinuin  culpx  ad  nullos  uiagis  re!ercudx 
sunt  qnam  ad  desides  negligenlesque  rectores  qui 
muliam  s:epe  nuiriunt  pestileniiani,  duni  neccssariam 
dissimulaiit  adbibere  inedicinam.  Dalum  iii  Kalend. 
Januar.i,  Alipio  et  Ardabure  cunsulibus. 

LXIL  De  h's  quibus  rinbiutii  est  uirum  baptismum 
perceperinl ,  necesse  est  ul  renascanlur. 

Ex  oecreiis  papai  Leonis,  tit.  98.  Si  nulla  cxslant 
iudicia  iii  er  propiiiquos  aut  ramiliares,  niilla  inter 
clericos  aut  viiiiios,  quibus  ii  de  quibus  quxritiir 
baptizali  fuissc  doceantiir,  agendum  est  ut  reiiascan- 
tur,  ne  iiianife$'e  pereant,  in  quibus  quod  non  osieii- 
diiur  gestum  ralio  non  sinit  ut  videatur  iteratuni. 
Qui  autem  possunt  meminisse  quod  ad  ecclesiani 
veniebanl  cum  parentibus  suis,  possunt  recordari 
an  quod  eorum  parenlibus  dabalur  acceperint.  Sed 
si  hoc  etiam  ab  ipsa  mcmoria  alienuai  est,  conle- 
re.idum  cis  videtur  quod  collatura  esse  nescitur, 
quia  non  tenieritas  intervenit  prxsumpiionis  ubi  est 
diligeiitia  pietatis. 

Concil.  Carihag.,  lil.  59.  Ite.n  placuit  de  infanti- 
bos,  quolies  non  inveniuniur  cerlissiini  tesies  qui 
eos  bapiizatos  csse  sine  dubiiatione  teslcntur,  neqiic 
ipsi  siinl  per  xlalera  de  iraditis  sibi  sacram^ntis  ido- 
nei  resp  indere,  absque  ullo  scrupulo  eos  esse  bapti- 
zaiidos,  ne  ista  Irepidaiio  eos  faciat  sacramcnlorum 
purgalione  privari  :  hiiic  enim  legati  Maurorum  fra- 
Ires  nnslri  coiisuluerunl,  quia  inullos  lales  a  barbaris 
rcdiiiiuni. 

LXIII.  Quod  h\  qiii  se  baplizatos  agncscunl,  sid  in 
qua  fidc  ncsiiunl ,  per  manus  impcsi  ionem  susci- 
piendi  s  nt. 

Ex  decrelispapx  Leonis,  lil.  29.  li  aulem  de  qiii- 
bus  scripsisti,  qui  non  se  baplizalos  nesclunl,  sed 
ctijus  liJei  fcieiint  qui  eos  bupti;,avcruiil  se  ne-cire 
pro(ilen"ur,  quo;iiam  quolibel  moJo  for.nam  bapli- 
ginatis  acceperunt,  baptizaiiJi  non  ^unt,  sed  per 
inanus  imposilioncm  virtiileui  sancli  Sijiriltis,  quain 
ab  h.vreti'  is  accipcre  noii  polucruiil,  caiboicis  cu- 
pulandi  smit. 

LXIV.  De  his  qui  noii  sporite,sed  iniili,  ad  ilcr  .1  oiiein 
iiiiptismi  irnipulsi  s-int. 

Ex  dccrcl  s  pnpn-  Lconi  ,  lil.  47.  H:  vcrc  dc  i|ul- 


S7I  CUISi.ONII  AFllltANI  EI'ISCOI  I. 

l»us  siiiiililcr  dileciio  lua  iios  crcilidii  consulciidus,  A  LXIX.  De  mariyribtts  kitrtiUerum. 


m 


qui  ad  ileraaduii)  bapli&iuuiii,  vcl  iiieiu  coacli,  vcl 
erioro  traducti  suiit,  et  nuiic  se  conira  catholica^  II- 
dci  s.ic'raiiicHtuiii  cjjisse  rccogiioscuiit,  ea  esl  cuslo- 
diciula  liiudi  raiio,  qiia  iu  societatciu  uustraiu,  iion 
iiii  I  cr  |iiciiit('iili:e  reuicdiuiu,  et  pcr  iiu|)0siiiuiieia 
episcopalis  luaiius  cumiiiuiiionis  rccipiant  uniiateni. 
Tempora  poeiiiiudiuis,  Labita  modcratione,  tuo  con> 
sliluenda  judicio,  prout  coiiversoruMi  auiiiios  inspext!- 
ris  cst^e  devolos,  parilerquc  ctiam  babentes  scnilis 
setaiis  iiituiluin,  ci  periculuruiu  quorumquc,  aul  x- 
gritudinum  respicieiilcs  ncccssiutes.  In  qulbus,  si 
quis  ita  graviier  urgcatur,  ut  duro  adhuc  poDiiiict, 
de  salule  ipsius  desperetur,  oportcl  ci  per  sacerdo- 
talciii  sullicitudin-m  comiiiiiniuuis  gratia  subvcnlri. 

I.X.V.  Vl  lii  qiii  ab  hiereluis  bapliiati  tunt.  sela  san- 
cti  SpirUus  invoculione  prmenlur. 

Es  decreiis  yapos  Leonis,  lit.  48.  Nam  hi  qui  ba- 
plismuui  acceperunt  ab  ha;rcticis,  cum  bapiizati  an- 
lea  Don  ruissent,  sula  saucti  Spiritus  iiivocatione, 
per  imposiiioiiem  raanuum  confiruiandi  sunt,  quia 
formam  {aiitum  baptismi  siue  sjudificationis.virluie 
sumpseninl.  Ei  hanc  regulam,  ut  sciiis,  servanJam 
iii  omiiibus  Ecclesiis  prxdicamus,  ul  lavaerum  serael 
iiiiluiu  niilla  iicraiioiie  viuletur,  diceiite  Apostolo  : 
Luus  Deus,  una  flJcs,  unum  baplisnia,  cujus  ablHiio 
nulla  ileialioiie  temeranda  est,  sed,  ut  di.\iinus,  sola 
taiiciiiicatiu  S^iritus  sancti  invucanda,  ut  quod  ab 
lixreiieis  neiuo  accipit,  a  catbolicis  sacerdoiibus 
con^equaiur. 

LXVl.  I)e  his  qui  in  (egritudinc  bapli  m  i 
coHsequunnir. 

C.onal.  Novacmsariensi,  tit.  12.  Si  quis  in  opgri- 
tiiiiiiie  iueric  bapiizatus,  ad  boiiorcm  presbylcrii 
iiuii  polesl  prouioveri,  quia  non  ex  proposito  fides 
cjus,  scd  ex  Qecessitaie  descendit  :  iiisi  forle  pro- 
pier  scqucns  studium  ejus,  et  lidem,  atquehominum 
raritatcin,  lalis  possii  admitii. 

Concit.  Laodicens.,  tit.  47.  Quod  oporleat  eos  qui 
in  xgritudine  percipiunl  baplisma,poslquani  conva- 
luerint,  lidem  perdiscere,  et  scire  cujus  niuiieris 
paiiicipes  facli  suni. 

Concil.  Carthag.,  tii.  19.  Utaigrotantes  si  pro  se 
rcspondere  noii  possunt,  cum  voluututis  coriim  testi- 
niuiiiuin  sui  periciilo  propriu  di.vcriiil,  baplizenlur. 
Et  ut  scenicis  atque  hisiriunibus  c:cicri->que  bujiis- 
iiiodi  personis  reconcilialio  noii  ucgetur. 

LXVil.    De    Chrisiuiuis   qui   sabhaliiari!,    vct  juxla 
quenidam  uudum  judaiiaie  noscunlur. 

Con>il.  Laodicensi,  tit.  29.  Quod  noii  oportcat 
Chrisiianos  judaizare  et  oliari  iii  Sabb.iiu,  scd  ope- 
rari  eos  in  eoilem  die  :  prjcfcrcntes  autcm  in  veiie- 
raiione  r^ominicum  dicm,  si  v:icare  vulucrinl,  ul 
Chrisiiani,  hoc  facianl.  Qnod  &i  reperti  ruerint  jii  Jai- 
zare,  anatlieraa  sinl  a  Cliristo. 

LXVlll.  De  scliismalicii. 
Concil.    Laodicensi,  til.   35.  Quud    iion    oporlcat 
cuiii  bxrciicis  aiit  schisraaticis  puritcr  orarc. 


Concil.  Liiodic.nsi,  lii.  34.  Quod  ouiiies  Chrislia- 
nos  noii  oporteal  dcserercmartyresCbrisli,  clire  ad 
pscudiiinartyrcs,  id  est,  hxrclicorum,  ct  quos  ipso» 
con^iat  lixrcticos  exstitisse  ;  hi  iiamque  suiil  alie- 
naii  a  Ueo.  Sint  igilur  auaihema  qui  ad  lales  acces- 
scriiil. 

Concil.  Carlhag.,  lil.  50.  Ilem  placuit  ul  altaria 
qiice  passiin  par  agros  el  per  vias,  lanquam  memo'- 
ri:c  martyrum  constituunlur,  in  quibus  iiullum  cor- 
pus,  a  it  rcliquix  martyrum  coiidiiu:  probantur,  ab 
cpiscopis  qui  locis  cisJeiii  prxsunl,  si  fieri  potcst, 
evertanlur  :  si  autcin  hoc  per  tumullus  populares 
iioii  sinitur,  tamen  plebes  admoneantur  ne  illa  loca 
frequenieut,  ut  qui  recte  sapiunl,  nolla  ibi  supersii- 
B  lioiie  deviiicti  icncantur,  ei  omuino  nulla  inemoria 
luarlyrum  probabililer  accepietur,  nisi  ubi  corpus 
aui  .iliqiue  reliquix  suiil,  aul  origo  alicujus  habita- 
tiuuis,  vel  posscssiouis,  vel  passionis  fidelissiiua 
origiiie  Iradilur :  nam  qiix.  per  iomiiia,  ct  pcr 
iiiaiirs,  qua^i  rc\elationes  qiiorumlibet  hominuin, 
ubii.unque  conttiluualur  altaria,  uiniiimodo  repro- 
bentiir. 

LXX.  Dc  his  qui  ab  hareiicis,  vel  Judasis  f.iiidlatis 
eorum  dona  suscipiunl. 
Concil.  Laodicensi,  tit.  37.  Quod  non  oporleat  a 
Judxis  vel  lixrelicis  ea  quxmiiiuntur  muneia  fesii- 
va  suscipere,  nec  cuin  cis  fesla  celebrare.. 

LXXI.  De  CJiristianis  qui  Judceorum  atyma 
comederunt. 

^      Concil.  Laodicensi,  til.   38.   Quod   non    oporteat 

azyma  a  Judxis  accipere,  et  commuiiicare  iuipieta- 

tibus  eorum. 

LXlll.  De  Chrislianis  celehraniibus  [e$ta  geniilium. 

Concil.  Laudicenti,  lit.  39.  Quod  iion  opurteat 
cuMi  gintilibus  fesia  cetcbrare,  et  comiuunicare  pra- 
vitatibuseurum  qui  sine  Deo  suiit. 

LXXIll.  De  hcereticis   iniraniibus   in  ecclesiam,   vel 
basilicas  niarlyrum. 

Concil.  Lttodic,  til.  6.  Quud  hxretici  noiiperiuit- 

lendi  sinl  iiigredi  iu  domum    Dei,  in  lixieM  pernia- 

nentes. 

LXXIV.   Cnplivis  cibos  immolatilios  per  necessiiw.em 
comedenlibiis  patn  lenlia  concedenda. 

D  Kx  deiretii  papat  Leonis,  titul.  i(>.  ili  aulem  Chri- 
sii:ini  qui  iiitcr  eos  a  quibus  fueriot  caplivaii  imiuo- 
laiiilii  cibis  asscrunlur  cssc  polluli,  consuUatiuni 
chariiatis  tux  hoc  eiiam  respoiidciidum  esse  credi- 
diiuus,  iit  pvuniteiilix:  saiisfactione  purgentur,  qu:c 
iiun  lam  leiiiporis  lungiiudiiic  qnam  cordis  cuinpu  .- 
ctiune  peiisauJa  e»l.  Et  sivc  hoc  lcrior  exlorseril, 
sive  faiiics  suaserit,  iiun  duhitelur  abulendum,  cuiii 
hujusiiiudi  cibus  pru  meiu  aut  indigcntia,  noii  pro 
rcligiuiiis  veiieraliuiie  sit  suiiiptus. 
LXXV.  Qualilerdebea:.l  in  txclesia suscipi  paenitenlei. 

Conctt.  Carikag.,  lii.  10.  Vl  pa>iiili'niibus  secun- 
dum  dilTcrciiti.im  peccaturuiu  pi^copi  iirhiiriu  pcBui- 
leiili;!'  lciiipura  dcccriiuntiir,   rl  ul  pic\l>)l(ir  lncoa- 


875  KRtVlAniUM 

Bulto  episcopo    non   reconciliol   pa;nitentero,   nisi  A 
absentia  episcopi  necessilaie  cogente  :  cujuscunqiie 
auleni  poenitentis  publicum  et  vulgalissimuin  cri- 
men  est,   q-  od  universam  Ecclesiam  commoveri', 
ante  absida  manus  ei  imponatur. 

LXXVI.  De  his  qiii  adordnem  preibijterii  sine  exa- 
minatiune  provecli  siint. 

Concil.  Nicceno,  titul.  9.  Si  qui  presbyleri  sine 
exaniinatione  sunt  proTccll,  vcl  cum  discuterentur 
peccata  sna  conFessi  sunt,  et  bomines  conlra  cano- 
nes  cominoll  manus  confessis  imponere  tentaverunt ; 
talesrrgula  non  admiitit,  quiaquod  irrepreheosibile 
est  catbolica  defendit  Ecclesia. 

Quo  tempore  presbijterum  conveniul  ordinari. 

Concil.  Novcectrsnriensi ,  titul.  11.  Presbyter  ante 
tricesimum  «tatis  suse  annum  nullatenus  ordineiur,  " 
licet  valde  slt   dignus ;  sed  hoc  tempus  observet : 
nam  Doniinus  nosier  tricesimo  xtatis  sux  aiino  ba- 
plizatus  esl,  e(  sic  coepil  docnre. 

LXXVII.    De  his   tjui  in  persecutionibus  negaverunt, 
et  postmoJum  in  clero  promoti  sunt, 

Concil.  Nicceno,  tii.\0.  Quicunque  de  lapsis  ad 
ordineui  cleri  proni'  li  sunt,  per  igiioranliarn,  vel 
ordinanlium  dissimulationein,  boc  ecclesiasliise  noii 
prxjudicat  regulx,  cogniii  namquo  deponaotar. 

LXXVIII.  De  taicis  qtii  negaverunt,  ct  4e  liic  qut 
abreminliavenmt,  et  iieium  ad  sweuliim  suul 
conveni. 

Concil.  Nicmno,  tit.  Welll.  De  bisqui  praeler  iie- 
ressitatem  prxvaricati  sunt,  aut  prxter  ablaiionem  , 
facultaiuin,  au».  prxler  penculum,  vel  aliquid  hu- 
jusmodi  quod  factura  est  sub  tyrannide  Licinii,  pla- 
cuit  synodo,  quamvis  humanitale  probentur  in  iignl, 
taiiien  eis  beoevolentiam  commodari.  Qnicunque 
crgo  veraciter  pceniiudinem  gerunt,  tribus  annis 
fuleles  inter  audientes  habeantur,  et  sex  annis  oin- 
iii  secontritione  dejiciant,  duobus  autcin  annis  siue 
oblatione  populo  in  oraiione  communicent. 

Quicunque  vocati  per  graliam,  prinium  quidem 
impetum  monstravei-uot  deponenles  niititix  cingu- 
luin ,  postmodum  vero  ad  proprium  vomilum  sunt 
relapsi ,  itu  ut  quidam  et  pecunias  tribuerenl,  et  be- 
iieliciis  miliiiara  repeterent,  ii  decem  annis  post 
trieonii  tempus  (  quo  inter  audientes  erunt )  in  af- 
Oictioue  permaneant ;  sed  iii  bis  omnibus  proposi-  f. 
tom  et  speciem  pceniteniix  convenit  explorare : 
quoiquoi  enim  metu,  et  lacrymis,  aique  poenitentia, 
vel  bonis  operibus  rebus  ipsis  conversionera  suam, 
iioii  simiilationem,  demonstranl,  ii  deliniium  tempus 
audiliunis  implentes,  tura  demura  riJclibus  in  ora- 
lioiie  cominunicent,  poslmoduni  vero  licebit  epi- 
scopo  de  his  aliquid  humanius  cogilare.  Quicunque 
vcro  indiderenler  tulerunt,  et  aditum  introeundi 
Kclesiam  sibi  arbiirati  sunt  ad  conversionem  posse 
iuflicere,  ii  delinilum  lempus  modis  omiiibus  im- 
plehunt. 

LXXIX.  De  his   711:    eommunlonem    tempore  morlis 
exposcunt. 
Concil.  Xicmno,  titut.  13.  De  his  qui  ad  exitum 
pATnoL.  LXXXVIIL 


CANONICIJM.  8:4 

veniunt  eli:im  nunc  lex  aniiqiia  regulnrisque  servs- 
bitur,  iia  ut  si  quis  egredilur  de  corpore,  ullimo  et 
necessario  viaiico  mininie  priveiur.  Qiiod  si  des-pe- 
ratus,  et  consecutiis  conirounionem,  oblationisqtie 
particeps  factus  ilenim  convaluerit,  sit  inlereos  (\'ii 
coniniunionera  oralionis  taiUummodo  consequuniur. 
Generuliler  aulem  onini  cuilibet  in  exitu  posiln,  ei 
po^centi  sibi  communionis  gratiam  tribui,  episcopiis 
probabiliter  ex  obIationed,)redebebit. 

LXXX.  De  catechumenis  lapsis, 

Concil.  Nieceno,  til.  14.  De  catecbiimeiiis  sanclo 
et  magno  coiicilio  placuit  ut  trlbus  aniii>  sint  inier 
audienies  tantummodo ;  posl  hxc  autem  cuin  cate- 
chumenis  orent. 

LXXXI.  De  presbyteris  qui  immolaverunl  tempore 
perseculignis. 

Concil.  Ancyrensi,  tit.  I .  Presbyteros  immolantes, 
et  iterum  luctamen  adeimies,  si  boc  nou  per  illusio- 
nem  aliquam,  sed  ex  veriiate  fecerini,  nec  ante  p.i- 
rantes,  et  aiTectanies  aiqiie  suadeiitcs  ut  a'siioientur 
quidera  torraentis  aptari,  sed  hujus  visu  tantum,  et 
habiiu  subjici,  hos  placuit  honorem  quidem  retinere 
proprixsedis,  offerre  vero,  aul  alloqui  populum,  aut 
omnino  sacerdotalibus  fungi  ofliciis  noii  licere. 

LXXXII.  De  diaconis  qui  iminolaverunt, 
Concil.  Aneyr.,  tit.  2.  Diaconi  siniiliter  qiii  immo- 
laverunt,  honorera  quidem  habeant,  cessentvero  ab 
omni  sacro  ininisterio,  sive  a  pnne,  sive  a  calice 
olle  endo,  vel  prxJicando.  Quod  si  quidam  episco- 
porum  conscii  sunt  laboris  eorum,  et  humilitnlis,  et 
niansuetudinis,  et  voluerint  eis  aliquid  amplius  tri- 
buere,  vel  adiraere,  penes  ipsos  erit  potestas. 

LXXXIII.  De  his  qui  ex  (iiga   comprehensi  sunt,  et 
per  vim  immotarunt. 

Concit.  Ancijrano,  tit.  3.  Qui  fugienles  compre- 
hensi  sunt,  vel  a  domesticis  traditi,  vel  adeniptis 
faciiltatibus,  sustinuere  tornienla,  aut  iii  custodiam 
irusi  proclamaverunt  se  Chrisii.inos  esse,  et  ei> 
iisque  aslricti  suiit,  ut  roanus  eorum  comprehen- 
denies  violenter  altraherent ,  ct  funesiis  sacriiiciis 
admoverent,  aut  aliquid  polluti  cibi  per  necessita- 
tera  siimere  cogerentur,  confitentes  jugiier  secsse 
Christianos,  et  luclum  rei  qux  contigit  incessabili- 
ter  oslendentes  oroni  dejectione,  et  habitu,  et  hiimi- 
lilate  vitx;  hos  velut  extta  delictuin  consiitutos  a 
communionis  gratia  nnn  velari :  si  vero  prohibiti 
suDt  ab  aliquibus  propier  ampliorem  caulelain,  vel 
propterquorumdam  ignoraiitiain,  statinirecipiantur  ; 
hoc  autem  siniiliter,  et  de  ciericis,  et  de  cxieris 
laicis  cbservare  conveniel.  Perquis^tum  est  auteni 
et  iliud,  si  pnssunl  eliain  laici  qui  in  has  necessita- 
tis  anguslias  inciderunt,  ad  clericatus  ordinem  pro- 
moveri :  placuit  ergo  et  hos  tanquam  qui  nihil  pec- 
caverint,  si  et  prxcedens  eorum  vita  probabilis  sit, 
ad  hoc  offlcium  provehi. 

LXXXIV.  De  his  qiii  diversis  causis  gentitilalis    titu 
aliqiiid  peregerunt. 

Concit.  .\iicjjraiin,  II.  4.    De  bis   qui  sacrificare 

28 


875  ClllSCONIl  AFI\IC.\NI  EnSCOPI  «• 

coacli  sunt.  insupcr  el  ea-naverunl  in  iilolio.  0"'-  A  jitlanUir,  duobus  aulcm  aliis  sine  oblationc  comma- 


cnnquc  eoiun»  cuni  dncerentur  Ixtiore  liabitu  fue- 
runl,  el  ves.iinieniis  preliosioribns  nsi  sunt,  ei  pra;- 
iiar3t:e  coenx  inilifrcrcnler  parlifipes  exslitcrunt, 
placuit  eos  inler  auilienles  uno  anno  eonstitui,  6uc- 
cinnbere  Iribus  annis,  in  oratione  vero  comraunicare 
bicnnio,  et  tunc  nd  perfeclionis  graiiam  pervenire. 
Quottiuol  auieni  asccnilerunt  tenipla  vesle  lugubri, 
et  recnmbenies  per  onme  lcnipus  flevere  discubilus, 
61  compleverunt  poenilentiam  tricnnii  lcniporis,  sine 
oblalione  suscipiaitlur.  6i  aulcm  non  mandno.ive- 
riini,  bienniD  siibjccti  posniieniiff,  lerlio  anno  sinfj 
oblatione  coiiimuniccnt,  ut  perleclionom  qu.nliien- 
nio  conseqnaniur.  Pencs  episcopos  auieni  erit  po- 
tesias,  modum  oonversatioiiis  oorinn  probanles,  vcl 
bumanius  erga   cos  agere,  vel  amplius  leinpus  adji-  B  hi  pcr  tricnnium  qnidera  locum  inter  audienics  acci- 


nicrnt  el  sopiiinu  anno  perfccte  recipiaiituF, 

Ex  decreiii  pa/jtB  Z.*oni'«,  lil.  50.  Si  eonvivio  H)l« 

gentiliuni  et  cscis  inimolatiliis  nsi  snnl,  possunt  jojii- 

niis  ct  niaiins  im|iositione  purgari,  ul  du.nuups  ab 

idolijtbyiis  absiiuenies  sacfaideutorinii  Clirisli  po»- 

sint  esse  participes.  Si  autcin  ant  idula  adoraverniit, 

aul  liomipidiis,  vul  rurnicaii<milius  conlPUiiQati sjint, 

ad  eomnmnionem  eos,   nis^i  per  (uienilciKiajii  publi- 

cam  non  oporlet  admitti. 

LXXXVlil.   De  h  s  qui   et   al  i<  sacrif.candi  cuusat 
otlHleiunt. 

Concil.  Ancijr.,  tit.  8.  Quotqnot  auteni  nnn  solum 
ipsi  deviaverunl,  scd  cliaiu  insurreKeruiit  el  compu- 
Irritnl  Iratres,  et  cau^as  prcbuoruni,  ut  cogereiilur. 


piant,  per  aliud  vero  sexennium  p  i  niiei.lisB  subji- 
cianlur  acriori,  et  alio  anno  eommuiiionem  sine 
oblatione  pcrcipiant,  ut  perlectionem  explelo  d«-i 
cernjio  consequantur.  (u^r  )ixc  aulenD  et  eorgni 
vita  pcnsanda  est. 

LXXKIX.  De  his  qui  cum  estent  caitchuoieni  idolis 

iomolavcrun!. 

Cottcil.  Ancijr.,  tit.  il.  £os  qui  ante  baplisma 
sacrilicaverunt  idolis,  et  postea  baptisma  con»ecuti 
sunt,  placuit  ad  or'liodm  prQv^bi,  ^p  qiiod  probeii- 
lur  abiuli. 

XC.  De  his  qui  divinfiliones  expeluitt- 
Concil.  Ancijr.,  tif.  ?3,  Qui  divinationes  expei|ii;l 
Q  et  morem  genVilium  subsequuniur,  aut  in  domo.s  suai 
bujuscemodi  bomines  inUoduciiqt  exquir^mli  ali- 
quid  arte  malelica,  aul  fspiamli  cau$a.  sui)  reguia 
qninquennii  jsc^aul  secunjum  ^radus  pa;iiiten(i.u 
delinitos. 

Pe  his  qjii  angelot  colunt. 

Concil.  Laed,,  tii.  35.  Quod  iion  oporlaai  Cbris- 
tianos  Ecclesiam  Oei  reliuquerc ,  et  ire,  aique  an- 
gelos  nominare,  et  congregationes  facere,  qua»  in- 
terdicta  nuscuntur.  Si  quis  igitur  invenius  fuerit 
buic  occultx  idololatfico  serviens,  sit  analbema,  quia 
dcrciinquil  Dominum  nosirnm  Jesum  Cbristuiu 
Filium  D«i,  ei  se  idoioiatnai  tradidi'.. 

(.'<  clmcus  magus  ei  incanlalor  non  sil,  neque  phyLuC' 
igrist  (uciaf. 


cere.  .\nte  omnia  vero  prxcedens  eoruin  vila  el 
posterior  inqiiiralur,  et  ita  cis  imperlialur  huma- 
nitas. 

Ex  decreiis  pqpa;  Sirteii,  <i(.  3.  Adjeclum  est 
etiam  quosdam  Christianos  ad  aposlasiam  (  quod 
dici  nefas  esl )  transeunles,  et  idolorum  cultu  ac 
sacrificiorum  contarainatione  profanalgs,  quos  a 
Christi  corpore  et  sanguine  quo  dudum  redempti 
fuerant  rcnascendo,  jubemus  abscindi ;  et  si  resipis- 
centes  forte  aliquando  fuerint  ad  lamenla  conversi, 
bis  quandip  vivunt  agonda  pamilenlia  est,  et  ia  ul- 
timo  Dne  suo  reconciliallonis  gr^lia  iribuenda,  quia, 
docente  Domino,  nolumus  morlem  peccatoris,  aed 
tanlum  ut  converiatur  et  vivat. 
LXXXY.  De  his  (piitimorerilus  ^^ntilium  peregerunl. 

Concit.  Ancyrano,  tit.  B.  De  his  qui  miiiis  tanlum 
eessere  poenarum,  aul  piivatioRe  facuitatum  terrili, 
aut  demigralione,  sacriBcavcrunt,  ct  bactenus  pccni- 
ludiois  negligentes  neque  conversi,  nunc  hujus  con- 
cilii  leinpora  beoict  obluleruiit  couversionis  siiqe  con- 
silia  capientes,  placuil  usque  ad  magnuin  diem  eos 
inter  aujienier,  suscipi,  el  posl  magnum  diem  trien- 
niura  poeniteniian»  agere,  el  postmodum  duobus 
aunis  sine  obkMiune  conjmunicare;  el  tunc  demmn 
«ex  annis  c omplelis  ud  perfectionis  gratiain  perve- 
nire  :  si  vero  quidam  ante  hanc  synodura  snscepli 
siint  ad  pocnilciiviam,  ex  illo  lempore  iniiium  eis 
seitennii  compulctnr:  si  quod  aulcni  perii-uliim,  vel 
morlij  cvspeclalio,  aul  ex   inlirmilalo,  aiil  ex  fllja  D     Concit.  Laod.,  tit.  36.  Quod  noii    oporleat  sacri» 


occabione  coaligerit,  his  sub  deliniliouc  siatuta  coin- 
inunio  nun  oegelur. 

LXXXVI.  DeiVtsqui  in  locisidolorummuuducnierunl. 

Concil.  Ancyruno,  lil.  6.  Dc  his  qui  fesli»  diebns 
gcnlilium  in  remoliN  oorum  locis  convivia  celebra- 
ruui,  cibosque  proprios  dcfi-rcnics  ibidein  comede- 
runl,  placuil  pust  pirnitei:iiaiii  biemiii  eo.s  siisci|ii  ; 
ulrum  vcro  cum  oldatioiic,  singiili  cpiscoporum  pro- 
hantes  viiam  coruin,  ei  si!i;5ulo8  arlus  e.vaniiiienl, 
LXXWU.  De  hitqui  (requenier  idoUs  immo'averunl. 

Concil.  Ancyr.,  iil.  7.  Ili  qiii  secundoel  lcriid  sa- 
crilicaverinl  coacti,  i|iiatuoi'  aniiis  pirnilciiti.v  sub- 


olViciis  dedilos,  vel  cl  ricns,  magos  aut  iucantatoi-e* 
existere,  aut  phyUcieria  facere,  qux  animarum 
siiaruin  vincula  comprubantur.  Eos  aulem  qui  hia 
utuiUiir  ab  t.cclesla  pelli  prsecipimus. 

XCI.  I>e  /i  s  ttui  ad  p^fs^^yt^trium  ve!  di:coHti>um 
proniocfnftir,  <(  anle  or.iiiiuli  nem  peccitloram  siti 
«un<  cons.ii. 

Concil.  ?!ov(ecasar.,  lil.  9.  Pre.-hyter,  si  pr.eoo- 
ciipatii>  curporali  peccato  pruvchalur,  el  confoiisiia 
fiicrit  de  sc  i|u»d  .iiiieordinalioncm  doli>|ueiil,  oblaU 
UKii  consccrel;  luaneus  in  relii|ui!>  olllcium  pro|>« 
lcr  sludiuni  bonum,  nam  peceata  reliqna  ploriqu* 
di&crunl    por  inaiiu.<i   imposiiioneiii   pustt*  Jioiiiti. 


J 


877  BKEVI.\R1UM  CANONICLM.  878 

Quod  si  de  te  oon  fuerit  ipse  eonrdssus,  ct  argui  A  quoj  tanciiias  vestra  neces$9rio  nos  insUverc  «iig- 
iDan>!'e$te  nequiverit ,  potestatis  sua;  juiiicio  relin' 


nata  esl. 

XCIV.  De  privHegiis  pres'ylerorum. 

Conc.  fiicccno,  t.i.  18.  Pervenit  ad  sanctum  mag 

ininique  concilium  quoJ  in  quibusdam  locis  cl  civi- 

talibus  presbyteris  grriliam  sacrae  communioiiisiiia- 

coni  pnebeant,   quod  nec  regula  ,  nec  consuetudo 

(radiJit,  ut  ab  iiis  qui  poiestatem  nou  liabent  ofie- 

rendi ,    illi   qui  offerunt  corpus  Cbrisii  accipiant. 

Nec  noD  ct  iilud  innntuit  quod  quidam  diacoiii  anti' 

episcopoE  sacra  oblata  coutiiigaiil.  ila^  igiiurom- 

nia  resecentjr,   et  in  sua  dia':oi>i  mensura  ;jerma- 

neaot,  scieiiles  quod  episcoporiim  quidem  uiinisiri 

sini ,  in.^^erlorcs  aui^-m  presbytciis  liabeaniur.   Per 

us  irapositionem  prolessi  conlir.enliam,  .^  ordinem  erga  pnst  presbyleros  graliam  saci-x  ccm- 

uptiis  obligati  sunt ,  a  miDtsteric  ^essare     raunionis  accipiant,  aot  episeopo  eis.  aui  presbyiero, 

porrigeiite ;  sed  nec  sedcre  in  meiUo  piesbyteroruni 
diaconis  liceal,  quia  si  hoc  fiat,  pnetcr  legulam  ei 
ordinem  probatur  cxislere.  Si  quis  etiani  post  has 
deliiiitiones  obedire  nolueril,  a  ministerio  cessarc 
dcbebit. 

ConciL  Laoiiceni'.,  t',i.  20.  QuoJ  non  oporteatdia- 
coniim  coiam  presbytero  sedere,  sed  jussione  pres- 
byteri  sed^-at  :  similiter  diaconis  honor  exbibcaiui 
ab  obsequenlibus,  ia  est,  subdiaccnis  '.i  omnilms  cie- 
ricis. 

Ex  deeretis  jiapm  G.  lasii,  d!,  8.  Q:iod  noii  opor  • 
teat  in  presbylerio  diacoiiui.i  cedere,  cum  divina 
celebrantur,  vel  ecclcsiasticus  babetur,  quicunqud 


quaidr. 

Concil.  eod.,  lii.  iO.  Simili  inodo  eti.iin  diacp- 
niis,  si  eodem  peccato  succiiLiuorit,  ab  ordiue  minis- 
lerii  subtrabatur. 

XCH.  D$  diac^nis  qui  lempr^re  uriinalions  d^  mp- 
lis  alteslali  fuiil. 

Concil,  .Angyr.,  tit.  9.  DiaroLi  <juicunq:ie  ordinan- 
Uir  in  ipsa  ordinatione  prolestati  siiot  ei  dixerunt 
TeUe  se  conjugio  copuUri,  quia  sic  manere  iiou 
possiint,  ij  si  pogtmodum  uxores  diiicrint,  in  minis- 
ierio  maneant,  propterea  quod  eis  episcopus  licen* 
(iam  dederit.  Qiiicunque  sane  tacueruiu  et  susce- 
perunt  man 
(t  posiea  nuptiis 
debcbunt 

XCIll.  Vl  prcsbyleri  modum  siH  debilum  ser:ent. 

Ex  Uecreiis  pa;  (e  Gelasii,  lit.  (}.  Nec  minus  etiam 
presbyteros  coiitra  suum  modum  tendere  prohibe- 
inus,  nec  episcopali  fasiigio  debita  sibimel  audacier 
assumere  :  non  conlicieodi  chrismalis  ,  non  ron- 
sigiiationis  poniificalis  aJhibend^  sibimet  arripere 
fucultatem ;  non  prxsente  quolibet  antistite,  nisi 
furtasse  jubeantur,  vel  oraiioni.s,  vel  actionis sacrx 
suppetcre  sibi  prae  umant  licentiam;  neque  sub  ejus 
aspectu  ,  nisi  jubeanlur,  aut  sedere  prxsumanl,  aut 
venerabilia  tractare  mysteria ;   nec  sibi  memineriut 


ulla  ratione  concedi  sine  summo  pontiflce,  subdia-      iracialu»,  sacri  corporis    praeiogationpm  siib  con 

i^nniiin   val   ^kr^Alvliim   iiie  K^lhtfro  finipnjli  '     nop    nrnr-         — «-.... ..-i:»;- i....  ..•    ■    i.-      _i  .-» 


conuin  vel  acolyium  jus  habere  faciendi ;  nec  pror 
sus  addubitent,  si  quidquam  ad  episcopale  mioiste- 
rium  specialiter  pertinens  suo  nioiu  pulaverint  ei- 
sequeiidum,  continuo  se  presbyterii  dignilate,  et 
sacra  couimunione  piivari.  Quod  fieri  necesse  est, 
censeainus,  si  eorum  prxsule  differenle  hujusmodi 
fueril  prjevaricatio  comprobata,  nec  ipso  eorum 
e|iiscopu  a  culpa  conniventix  et  ultione  vacaturo, 
si  ininioderata  facienies  dissiuiulaveril  viudicare. 

CqhiH.  Canhaa.y  til.  6.  Fortiinatus  episcopus 
di.\it :  In  pro^terilis  couciliis  slatutum  ineminimus 
esse  ut  cbrisma,  vel  reconciliatio  poenitentium,  nec 
non  et  puellarum  consecratio,  a  presbyteris  non 
fiant;  si  quis  autein  emerserit  hoc  facieos,  quid  de 
eu  statiiendum  sit  ? 

Aurelius  episcopus  di.^it :  Audivit  dignalio  vestra 
siiggesiionem  fratris  coepiscopi  noslri  Fortunaii, 
qiiiJ  aJ  hax  dicttis.  Ab  uiiivtTsis  episcopis  diciuiu 
etl :  CUrismalis  confectio  et  puellarum  consecratio 
a  presbyleris  non  fiat ,  vel  reconciliare  queuiquam 
io  publica  nii.sa  presbytero  non  licere:  hoc  omui- 
t)us  phcet. 

Concil.  Carihag.,  lit.  7.  j^urelius  episcopus 
dixit :  Si  quisiiuam  in  periculo  fuerlt  constitutus,  et 
$e reconciliare  divinis  altaiibus  peiierit,  si  episco- 
pus  absens  fiierit ,  debet  uiii|ue  presbyter  coosulere 
episvopum,  et  sic  periclitantem  ejus  piscepto  re- 
conciliare  :  quam  reni  debemus  satubri  consilio  ro- 
Iware.  Ab  uiiiver^is  eiiscojiis  diciuni  est :  Placet 


spectu  pouiiUcis,  seu  presbyieii,  v.isi  his  alisenlibus, 
juj  non  habeant  exercendi.  Cum  eiiim  decreta  ve- 
nerabiljum  sanciionnm  nos  quoque  niagnopere  cus- 
todire  nitamor,  ac  sir.e  eorum  dispendic,  etiam  iUa 
quse  pro  alicujus  utiliiatis  forlasse  cc<mpendio  vi- 
deaotur,  lasaoda  dicamjs. 

XCV.  Ul  diaconi  mmnuram  prepnam  juxi  i  Patr,im 
siaiuta  cusloitiunt. 

Ex  decr.  pnpie  Getasii,  tit.  7.  Diacouos  qiioqua 
propriam  conslituimus  servare  mensurain,  nec  ullra 
tenorem  paternis  canonibus  Uepuialuin  quiJpiani 
tentare  perraiitimus,  nibil  eoruin  suo  ininisterio  pe- 
nitus  applicare,  quoe  primis  ordinibu»  proprie  decre- 
vii  aniiquitas,  absque  episcopo,  vel  presbytero  bap- 
D  tizare  non  audeant,  nisi  prxdictis  furtassis  cfticiis 
longius  constiiulis  necessiias  extrema  compellji, 
quod  et  laicis  Christiaiiis  facere  plerumque  coiice- 
ditur. 

XCVI.  De  chorepiscopo,  idesl,  vicario  episcopi;  qum 
cd  cjus  ojfioium  perlineant. 

Concil.  Ancyran,  tit.  12.  Chorepiscopis  non  licere 
presbyleros  am  diaconos  ordinare,  sed  nec  presby- 
teris  civitalis  sine  pncceplo  episcopi  vel  liiieris  iii 
uoaquaque  parochia. 

Concil.  Aniiock.,  tit.  10.  Qui  in  vicis  vel  pos$es- 
sionibus  chorepiscnpi  noiuiiiantur,  quaiiiyis  iiiaiuis 
iioposilionem  cpiscopor.m  perceperint,  cl  iil  epi» 
icopi  coiiscv rati  suiit,  tanien  sanelie  sviiolc  ;  lacuit 


879 


CttlSCOMI  AFRICANI  El'ISCOI'1 


»80 


iit  moJuni  proprium  recognascant,  tt  gubcriienl  A     CoiuiL  Aiicyr.,  lil.  iti.   iilus  qui   irraiionaLiliirr 

snlijecias  sihi  ecclesias,  earuinque  iiioJeruminu  cu- 

raqiiecontenli  siiil.  Ordinent  eiiain  leclorcs,  et  siib- 

diaconos,  alque  exorcistas;  qiiibus  proinotiones  isU» 

gufCciant.  Nec  presbytoruni  vero  ncc  diaconum  au- 

deanl  ordinare  pr.xter  civiiaiis  episcopum ,  cui  ipse 

cum  possessioiie  sulijectus  cst.  Si  qiiis  auieiii  iraiis- 

gredi  slatuta  tcnliveril,  dcposilus  (|iio  iilebatiir  lio- 

nore  privelur;  cliorepiscopum  vero  civilalis  episco- 

pus  ordinet,  cui  ille  subjedus  esl. 

XCVII.  De  rcbun  eccle  iuaiicis  eo  lempore  dislraclis 

quo  i;'S(r  eccicsicc  lidimmur  cpuropis. 

Concil.  Ancyrano,  li'.  14.  Dehis  quse  perlinent  ad 

«cclesiam,  .qu;ecunqui',  cum  non  esset  episcopus, 

presbyteri  vendiderunl,  pl.icuit,  rcscisso  coniractu, 


vi.YeTunt,  et  Irpra  iiiusli  criminis  alius  poilueruDt, 
prarccpil  sanrla  synodus  iiiter  eos  orare  qui  spiritu 
periclitaniur  iiiiinuiido. 

C.  De  monachis  et  virgiiiibtis  ifui  tuam  profossionem 
non  ciislodiunl. 

Conrit.  Ancyr.,  tit.  18.  Quotquol  virginilnleni 
proiiiillentcs  iri  itaoi  faciunt  sponsioncm,  iiiter  biga  - 
nius  censeaiitur.  Virgines  autem  qu»  conveniuni 
ciiin  aliquibus  taiiqiiaiiisororcs  habitare,  proliibenius. 
(.'oiiri;.  Cliakedon.,  lil.  7.  Qui  scniel  in  clero  dc- 
pulali  sunl,  aut  iiiunar.lioruin  vilam  oxpelle  uiit, 
sintiiiiiius  iicque  ad  niilitiam,  neqiio  ad  digiiiiiitcm 
aliqii.im  veiiire  niumlanam,  aiil  boc  leiilanles,  et 
iiuu   ageiiles  pooiiilentiam,    quomiiius    redraiil   ad 

adjura  eccicsiaslica  revocari.  In  judicio  auiem  erit  B  ,,^g  ^^^^^^  propler  Deum  primilus  elcgerunl,  anaibc- 

cpiscopi,  si  preiium  debeat  retiii,  nerne,  quia  ple- 


rumque  reruin  distraciarum  rediius  ampliorem  sum- 
mam  pro  pretio  dato  reddiderit. 

Concil.  Carthag.,  lil.  '16.  Iiem  placuit  ul  rem  ec- 
clesiLC  nemo  vendat  :  quod  si  redilus  non  habct, 
et  aliqua  nimia  necessilas  co^it,  hanc  insinuandam 
esse  primali  proviiicia:  ipsius,  ut  cuin  slalulo  nu- 
roero  <>piscoporum  nlrum  faciendum  sit  arbilretiir. 
Quod  si  tanta  uigel  necessitas  ecclesiae,  ut  non  pos- 
sit  hunc  consulere,  saltem  vicinos  testes  convocel 
cpiscopos,  curansaJ  concilium  omiies  referre  suse 
ccclesia;  nccessiiaies  :  quod  si  non  feccrit,  reus 
Deo  el  coiicilio,  veudiior,  bonore  amisso,  leiieatiir. 


niaiizari. 

Concil.  Chalcedon.,  lil.  10.  Virgiiicm  qux  se  Do- 
min<i  consixravit,  similiteret  monaclium,  non  liceie 
nuptialia  jura  coiiirahere  :  quod  %\  lioc  iiiveiiii 
fucrint  perpetranies ,  exconinHinicentur.  Confiten- 
libus  autem  decrevinius  uthabeat  aucioriiatem  ejns- 
dem  luci  episcopus  juisericordiam  huinanitatemque 
largiri. 

Ex  de:relis  papce  Siricii ,  lil.  6.  Praelerea  moiia- 
cliorum  quosdam  aique  monacharum,  sbjVcio  pro- 
posiio  sanclitalis,  in  lantam  proiesiaris  deinersos 
esse  lasci^iam,  ut  prins  clanculo  vcliit  sub  mnnasle- 
riorum  prseie.xlu  illicita    ac  sacrilega  se  Cdnlagione 


XCVIII.  De /lis  9««  csnm  faniiHiii  «n -cfero  cons!i<«/«  _  miscuerint,  postea  vero,    in  abruptum  con^tienliaj 


riiffugiunt. 

Concil.  Aneijr.,  lit.  15.  Hi  qui  in  clero  sunl  pres- 
byterl,  etdiac  ni,  et  a  carnibus  absiinent,  placuil 
eas  quidem  coniingere,  et  iia  si  voluerint  coiitiiiere. 
Quod  si  in  taniuin  eas  aborainentur,  ut  nec  olera 
qu3B  cum  eis  coquuniur  cxisliment  comedenda, 
laiKiuam  non  coiisenlienies  regulx ,  ab  ordine  ces- 
sare  debcbunt. 

XCIX.  De  his  qiii  (ornicantiir  irraiionabililer.,  id  est, 
ctttn  pecoribus  aut  cum  masculis. 
Concil.  Ancijr.,  lit.  15.  De  his  qui  irralionabililer 
■'Versali  sunl,  sive  versanlur,  quotquot  ante  vicesi- 
imira  annum  tale  crimen  commiseriiU,  quindecim 
annis  exactis  in  pfleniteniia  ,  comraunionsm  merean- 
lurorationum,  deinde  quinqucnnio  in  hac  cororau- 
jiione  durantes,  mnc  demum  oblationis  sacramenla 
coiitiiigant;  disculialur  aulem  et  vita  eorum,  qualis 
lcmpore  poenitudinis  exslilerit,  ei  ita  misericordiam 
consequantur.  Quod  si  inexplebiliier  his  lixsrre 
criminibiis,  ad  agendam  pivnilentiam  prolixius  tein- 
pus  insumant.  Qiiuliiiiol  aulem  peracla  viginii  an- 
noruin  aiiale,  et  iiioies  liabcnies,  lioc  peccalo  p  o- 
lapsi  sunt,  viginti  quiiique  annis  poenitudincm  ge- 
rcnles  iii  roiiiiiiuiiioncm  suscipianlur  oralioniim ; 
in  qiia  quiiiqueniiio  perdurantcs,  lunc  deuiuin  obla- 
lionis  sacrameiiia  percipiaiit.  Quod  si  qui,  el  uxores 
habentes,  el  iraiisi-endcnles  quinquagcsimum  aiinuni 
xtaiis  iladcli'|ucrinl,  aJ  exitum  vilic  cuinmunionis 
(ralian  consoqiiaiitur. 


desperaiione  perducti,  de  illicitis  coniplexibus  li- 
bere  lilios  procrearint,  quod  et  publicx  leges  ei 
ecclesiaslica  jura  cundemnant :  bas  igi'ur  impudicas 
diitestabilesque  personas  a  nionasteriorum  coeiu 
ecclesiaruiuqiie  conventibus  eliminandas  esse  man- 
daraus,  quaienus  relrusx  in  suis  ergastulis  lantuiu 
facinus  coniiiiua  lainenlatione  deflentes ,  purificato- 
rio  possinl  pnniluJinis  igne  decoquere,  ui  eis,  vel 
ad  morlem,  saltem  solius  misericordise  inluitu,  per 
commuuionisgratiam  possit  indulgentia  subveniri. 

CI.  Ilem  de  virginibus  vsfalis,  *i   deviaveriut. 

Ex  decretis  papce  Innocen  ii,  lil.  19.  Ilem  qnae 
Chrislo  spirilaliier  nubunt ,  ct  a  sacerdole  velaiiliir, 
si  postea  vel  publice  nupserint,  vel  se  clanculo 
corruperinl,  non  eas  aJniitiend.is  es^-c  ad  ai^endain 
pceniteiitiani,  nisi  is  ciii  se  jun\craiit  de  nuindo  re- 
cesserit;  si  enim  di'  humiuibus  h;ic  ralio  custoJiiiir, 
uiqiuccunque,  vivcnie  viro.  alteri  niipserii,  babeuur 
aJiiltera,  nec  ei  ageiid;c  pwnileiiliai  liceiilia  conceda- 
tiir,  ni  i  unus  cx  liis  fueril  defuiiclus  ;  quanio  ina-' 
gis  de  illa  tiMienJa  esl  qii;i-  aiile  imniorlali  se  spoiiso 
coiijiinxeral,  el  pottea  ad  humanas  nuplius  Irani- 
migravil? 

Ex  decrelis  pafit  liinoreHlii,  til.  *).  ll;o  vero  qii» 
nrcJuin  sacro  velamiiic  t«>rl.p ,  lamrn  iii  proposito 
virgiiiali  seiiipcr  se  simulaverunt  permaiiere,  lie«t 
velaia'  non  fuerinl,  si  forle  nupseritil,  lii»  agenda  ali- 
quanic  teinpore  n<nniientia  est.  quia  spcnsii*  «aruv 


881 


BKEVIAP.IUM  CANOiSICUlI. 


889 


Domino    lenebatur.  Si  eniiu  iiiler  hoiiiincs  solet  A  post  sb  aliis  laptas,  placiiilerui-,  ct  cis  reildi  qiiibus 


boiise  Udei  contractiis  nulla  ratione  solvl,  quanto 
magis  i^ta  pollicitalio,  quum  cum  Deo  pepigerunt, 
solvi  sine  viiidicla  noii  poterit?  Nani  si  aposlolus 
Paulus,  quse  a  proposito  vitiuitatis  disces-erant, 
dixit  eas  baberu  damnalioneni ,  quia  priinnm  rideni 
irritam  fecerunt,  qnanto  potius  virgines  qux  prioris 
proinissionis  fidem  frangere  sunt  conala;  ? 

Ex  decr.  pupce  Leonis,  lit.  26.  Propositum  mona- 
chi  prnprio  arbilrio  aut  volimiate  susceptum  deseri 
non  polcst  absqiie  pcccato  :  ijuod  enini  qsiis  Deo 
vovit,  debet  et  reddere.  Unde  qui  rclicla  singiilnrita- 
tis  professione  ad  miliiiaiii  vel  ad  nnptias  devoulus 
Cst,  publce  poenitentix  saiisfaclione  purgandus 
est,  qoii ,  et  si  innocens  militia  ct  hnnestuin  po- 


ante  fuerant  desponsatge,  eliamsi  eis  a  raptoribus 
vis  illata  conslilerit 

£.1;  decretis  Siri.ii,  tit.  i.  De  eonjugali  autem  vio- 
'lalione  requisisti,  si  despon^alam  alii  puellain  aller 
iii  malrimonium  possit  accipere?  boc,  ne  liat,  modis 
oinnihiis  inhibemus ,  quia  illa  benediclio,  quaiii 
nuplura:  sacerdos  iaiponit,  apud  fide'cs  cujusdaiu 
sacrilegii  instar  est,  si  ulla  transgressione  violettir. 

CVI.   De  lii&  qtii  virtjiiium  coKnipliouibus  comcii 
sunt. 

Concil.  Ancijr.,  lit.  24.  Quidara  sponsam  habeiii, 

sororem  cjiis  violavit,  et  gravidam  red  idit;  postmo- 

tium  despoiisatam  sibi  duxit  uxorem ,  illa  vero  qua: 

corrupla  est  laqueo  se  peremit :  hi  qui  fuerunt  con- 


test  essc  conjugium,  electioncm  melioruin  deseruisse  B  scii  post  decennem  satisfactionc:n  jiissi  sunt  suscipi 

secundum  gradus  pocniientix  constitutos. 

CVII.  Laicum  pellentem  conjugem  suam  ceinmunione- 
privnndtim. 

In  Canonibus  Aposlolorinn,  lit.  48.  Si  quis  laicus, 

uxorera  propriam  pellens,  alleram  vel  ab  alio  dimis- 

sam  du\erit,  coniiuuiiiune  privelur. 

CVIII.  De  preibijteris  qni  uxorcs  acceperunt,  vel 
fornicati  sunt. 

Cocil.  Notwcwsur.,  tit.  l.  Presbyter,  si  uxorem 

acceperi  ,  ab  ordine  depoiiatur  ;  si  vero  fornicatus 

fuerii,  aut  adulterium  perpetrarit,  amplius  pelll  de- 

bet  et  ad  poeniienliam  redtgi. 

tlX.  Quod  sacerdoes  et  Leinta;  ciim  mutieribus  coii  e 
non  debeant. 
'  Ex  decretis  papce  Innocentii,  tit,  16.  Prxterea  quod 
dignum  et  pudicum,  et  honestumest,  teiiere  Ecclesia 
omnimoJo  debet ,  ut  sacerdoies  et  Levitx  cuin  iisori- 
bus  suis  non  coeant,  quia  *  mysterii  quolidiani  iic- 
cessilaiibus  occupantur;  scriptum  est  enim  :  Sancti 
estote,  quoniam  et  ego  sanclus  sum  Domi>us  Deos 
Deus  vesier.  Nam  si  prisois  lemporilms  de  teinplt» 
Dei  sacerdotos  anno  vicis  suae  non  discedebant ,  sic- 
ut  de  Zacharia  legimus,  nec  doinum  suam  omniiio 
tangebant,  quibus  utique  propter  sobolis  succcessio- 
nein  ^*  uxoris  usiis  fueral  relaxatus,  quia  cx  alia 
tr'bu,  et  pr.iterquara  ex  seiuine  Aaron  aJ  sacerdo- 
tiura  nullus  fiierat  prTcep  us  accedtre ;  quanio  magis 
bi  sacerdotes  vel  Levitx  pudicitiam  ex  dic  orJinationis 


transgressio  est. 

Tit,  97.  Puellse  quje  noii  parentum  coacta;  inipe- 
rio,  sed  sponlaneo  judicio,  virginitatis  propositum 
atque  babitum  susceperunt ,  si  postea  nuptias  eli- 
guni,  prsevaricantur,  eiiamsi  nondum  eis  graiia  con- 
secrationis  acccssit :  cujus  ulique  non  fraudarentur 
munere,  si  in  proposito  permanerent. 

Ex  dccretis  papm  Getasii,  tii.  20.  Virginibus  sacris 
teroere  se  quosdam  sociare  cognovimus,  et  post  di- 
catura  Deo  proposituin  incesia  fcndera  sacrilegaque 
miscere ;  quos  protinus  xquum  est  a  sacra  coinmu- 
nione  detrudi  et  nisi  per  publicam  probatamque 
poeiiiteniiam  omnino  non  reeipi  :  aut  liis  certe  via- 
ticum  de  sxculo  lranseuntibu=,si  tamcn  ptrnituerint, 
non  negctur.  * 

CII.  De  liis  qui  adiilierai  linbent  uxores,  vel  adulteri 
comprobanlur. 
Concit  Amyr^.no,  til.  19.  Si  cujus  uxor  adulterala 
fueril,  vel  si  ipse  adullerium  commiseiit,  septera 
annorum  poenitentia  oporlet  eum  perfectionem 
cnnsequi,  secundutn  prisliuos  gradus. 

Clll.  De  his  qua:  parus  suos  ex  [ornieaiione  diversi»- 
modii  inierimiint, 
Concil.  Ancijr.,  til.  20.  De  mulieribus  qnce  forni- 
cantur,  et  parlus  siios  neganl,  vei  qux  agunt  secum 
ut  utero  conceptos  excutiant,  antiqiia  quidcm  de- 
flnitio  usque  ad  exilum  vitse  eas  ab  Ecclesia  removet; 
humanius  -autem  nunc  dcHnimiis ,    ut    eis  decem 


annorum  tempus  secundum   prsefixos  gradus  poeni-  r>  suae  servare  debent,  quibus  vel  sacerdoiiuin,  vel  nii- 


tcnti.e  largiamur. 

CIV.  De  homicidis  vet  de  his  qu'  non  sponte  homici- 
diuin  commiserunt. 

ConcAncyr.,  <i«.  21  et  22.  Qui  volunlarie  bomici- 
dium  fecerint,  pcenileiiliae  quidem  jugiter  se  sub- 
niittant ;  perfeclionein  vero  circa  vitie  exitus  coose- 
quantur.  De  honiicidiis  non  sponie  commissis  prior 
quidem  deflnilio,  post  seplennem  poenilentjam  per- 
fectiooem  consequi  praecipit;  secunda  vero  quiii- 
qiiennli  lempus  ex^ilere. 

CV.  De  despons.ti  pue!lis,et  i.b  a  iis  corruptis. 

ConcU.   Anryr.,  lit.    10.   Despnnsalas    puellas  ct 


nisterium  siue  sutcessione  est,  nec  praelerildies  qua 
vcl  a  saciificiis  divinis ,  vel  a  baptisinaiis  oflicio 
vacent?  Nain  si  Paulus  adCorintbios  scribit  uicens  : 
Abstinete  vos  ad  lempus,  ut  vacetis  orationi,  et  hoc 
utique  laicis  prxcepit;  multo  magis  sacerdotes,  qui- 
bus  et  orandi  et  sacrificanJi  jugeoflicium  est,  sem- 
per  debebunt  ab  hujusniodi  consortio  abstinere : 
qui  si  coolaminatus  fuerit  carnali  cnnciipiscentin, 
quo  pudore  vel  sacrilicare  forsilan  usurpabit,  aut  qiia 
conscieiilia  quove  meiito  exaudiri  se  credit,  cum 
dictum  sit :  Omnia  munda  mundis,  coinquinatis  2U- 
tem  ct  iiilidclibus  nihil  mundum. 


"  Dionys.  Evig.,  minitler.i. 


i'  Dioiiys.  Exig.  Hxorlui. 


m  CRlSCOPilll  AFUICAM  EPI8C0PI 

Er  iltcre.u  papa  Lron.t,  lii.  17.  Lex  coniii^enii»  A  'JXV.  *«  caiechumtnit  pftcntoribut. 


%-i* 


«adem  «sl  uluris  niiiiislria  qiECepiscopis  aiquepres- 
hyleri»,  qiii  cuiii  esseiil  iaici  5ive  Icclores,  licilo  el 
uxures  ducere,  el  lilios  precreare,  potueruiii :  seJ 
cum  ad  pnediclos  pei-veiierint  gradiis,  ceepil  eis  non 
Hcere  quod  licuit.  Unde  ul  d«  carnali  li.il  »piril.ih» 
conjugiiim,  opoTtel  eos  nec  dimitiere  nxorcs,  et 
•ttjasi  rwn  liabeanl  «ic  liabere,  quo  el  sahra  sil  chari- 
la»  conimbiorum,  el  cesset  operaito  nuptiarnni. 

Coa:i/.  CarJA.,  iit,  23.  Anrelius  episcopus  dixit  : 
Addimus,  fratres  charissimi,  praiierea,  cum  de  quo- 
pnmdam  clericoram  qiiamvis  leciorum  erga  uxores 
proprias  incojitinentia  refcrretur,  placuit,  qiiod  et  in 
dtversis  conciliis  firmatum  est,  nt  subdiacont  qui  sa- 
cra  mjrstctia  contrectanl,   cl  diaconi  et  presbyteri, 


Concjl.  Noi-acwta'.,  lit.  5.  Calecliumenus  si  ingrc- 
dialur  ecclesiam,  ot  in  onlinem  eorim  qui  iiislruun- 
lur  ajsislal,  liic  yuiemet  dipreliensiis  fnerit  peccans, 
Si  quidcm  genu  flectit  audial,  el  non  delinqual  ulle- 
rlus;  si  Vero  et  aiidlens  peccaveril,  expellatiir. 
CXVI.  De  caieclivmena  prtsgmv.le. 

Ejtixlemiit.  6.  GraTidam  o|>orte'.  b»pt«arc  qusndu 
voluerit :  ntbil  cniin  in  l.oc  qi!;»:  paril  na.sccnli  com- 
municat,  propttrea  (jiiod  nniustcujiisquc  soum  pro* 
posiium  in  confessione  declareUr. 

CXVII.  Quoi  nen  oporl^ai  in  bi^mi  mipiiit  jrare 
f,r.  s*-tjterum. 

Coitcil.  Noviecietnr.,  tiiut.  7.  rresbyterum  iti  bi- 


scd  el  episcopi,  sscundom  priorastattila,  eiiain  ab  B  gami  nupliis  prandere  non  eonvenil,  q»i*  cum  p«- 


uxoribus  se  abstincanl,  et  tanquam  non  habetrles  vi- 
deanlur  esse ;  quod  nisi  fecerint,  ab  ecclesiastico  re- 
moveantur  oflicio.  Ca^leros  autem  clericos  ad  hoc 
non  cogi  nisi  maturiore  setate. 

CS.  Quic  muU(res  eum  epiteo;o,  pretbylero,  diacotu), 
debeant  commorari. 

CdneiC.  Nie.,  tit.  3.  Interdixit  per  otnnia  magna 
synoilns  ron  episcopo,  non  presbylero,  non  diacono, 
nec  nlicui  omnino  qui  in  clcro  est,  licere  subinlro- 
ductani  habere  nuilicrem,  nisi  forle  matrem  aut  so- 
rorem,  aiit  amiiam,  vel  cas  (antum  personas  qux 
suspicionem  efrngiunt. 

Ex  decreHs  ptipa  Siricii,  tit.  f2.    Feminas  vero 
non  alias  esse  patimur  in  domiBus  clericorum,  nisi  p 
cas  tanlum  quas  propter  solas  necessitudinum  causas 
habitare  cum  eisdem  synodos  Nicxna  permisit. 

CXl.  De  pres'  yteris  qui  babueiint  conjugia. 
CantU.  Cangrens.,^  lii.  4.  Qolcuoque  discern'!  a 
presbytero  q\xi  uxar«:m  babuit,  qood  non  oporteai 
eo  minislrante  de  oblMione  percipere ,  anathenna 
stt. 

CXIi.  De  Af»  tfhte  dMbus  fratribus  nup^eftTtl,  vil  qui 
duBS  s  rores  accefierini  uxores. 

Cmeit.  Nova:ccesar.,  Ht.  2.  ihilier  si  dtrobas  fra- 
tribus  Rnpserit,  abjieiatur  u9que  ad  mortem,  Terimr- 
lamei»  in  exilu,  propter  misericordiam,  si  promrscrit 
qaod  facla   iiicoimni»    hujus  eonjunciionis  vincula 


nileiiliie  higamus  egeat,  quis  erit  presdjjter  (][ui  pro- 
pter  eoHtivium  ulibus  nufttiis  poseit  pr:£b«re  ei^a- 
sensiim  ? 

CXTIIi.    Di  hts  tfiii  rnvHerlbut  adiiltifH  jimeli 

CiVHil,  N«vaee3say.  lii,  S.  Mulier  etjusdinl  Adul- 
terata  laici  constinili,  «)  evld^nier  AlrgUalur,  t(kll»  «d 
ii9ini9teri(v<n  cIotI  venii'e  non  pitteftt.  £«  vet0  post 
ordiiiAtioitem  adulierata  fuerit,  ^mittere  eatttconve- 
lui :  quod  si  cnii»  ii)a  convisarit,  mhtleieriuui  sibl 
cofBnrissnm  non  p^terit  obtiDers. 

CXlX.  Quod  presbyteri  ptcbis  in  iccletia  civilatit  ne 
tacrificiiini   offerre ,  nte  minittiare   debeant  qutt 

oblala  sunl. 

Concil  Nova:c(Esar.,  ti:.  13.  Presbyleri  ruris  iit  ec- 
clesia  eivilatis  episcOpo  prxsente  ,  ve!  presbyteris 
nrbis  ipsius,  offerre  non  possunt,  nec  panem  sancti- 
liea>ium  dare,  ealrcemqne  porrigere.  Si  vero  absentcs 
hl  focrini,  et  ad  dandam  er&itonem  voceniur,  soli 
dare  debebtfbl.  CboreiNSeopi  quo^ne  ad  exeniphim 
quidem  et  formam  septuagiuta  tidentur  e»se ,  ul 
comminislri  autem  propter  studium  «{uod  erga  'pau- 
peres  esbibent  honeTenliir. 

CXX.  Qitod  in  qiial  bei  magna  dvildle,  ttptem  lanium 
diacones  esse  drlieanl,  juxta  apottotditm  ditpoti' 
tivnein. 

Coitcil.  Noveteteiat.,t(i.  f  I.  Diflv^ni  septen»  debenf 
essc  jiixta  regulam,  lieet  el  vatde  in.-)^Bii  sil  civitas. 


dissolvat,  fructum  poenitenti.e  coDseqnatur.  Qiiod  si  ^  idipsam  auleni  el  Actuum   apoiialarbrti  llberinsi- 
defecerit  mulier  ant  vir  in  tatibus  mipti-s,  dillicrlis      nual. 
eril  poenilcntiii  in  xiia  pcrmanenti. 
CXIII.  De  multinubit. 
Concil.  Novteeeesariensis  tit.  3.  De  his  qui  in  phiri- 
nias  nuptias  inciderunt,  et  teinpiK  quidcm  pni^Unilum 
manifesium  esl,  sed  conversatio  corum  el  Gde»  lcm- 
piis  abbreviat. 

(  XIV.  De  Mt  qtii  suum  concupiscentittm  adimpli^re  a 
Deo  non  pcrmitluniHr. 

Concil.  Nuva-cietar.,  tt.i.  Si  qnig  mutierein  con- 
ciipiscens  pioposuerii  cniii  ea  coccumbcre,  etcogi- 
tatid  eju»  non  perveiiii  .id  cflecluni,  iipparel  qiiod 
gratia  Dci  libcr.iius  sil. 


CXXI.    De  kit  qui  Hiipntt  ettttrtathtr. 
Concil.  Gaugr.,  lit.  i.  Si  qnis  viluperat  niiptias, 
et  dormicntem  cum  viro  euo  fldelem  ac  religiosam 
detestatur,   anl  culpabiles  .Tsiimai,    velut  qui    in 
rcgno  Dci  introi.-a  non  possunl,   analbcnia  sil. 

CXXll.  Dt  hit  qui  abominitnlur  <>m  qui  (•rnitM 
vesiuntur. 

Concit.  Gangr.,  tii.  2.  Si  quls  carueni  eJemcm, 
prxter  sangiiiiicm,  ct  idulis  iinmotjium  c»  tufio- 
catum,  cuiii  relii;ioiie  ol  lUc,  couarmnul,  «elut 
fpem  piopiiT  hujusniodi  pcrcoplioneiu  nou  b4bon- 
lciu     aiiathuma  sil. 


885 

CXXIII.  De  teivh  qui  jugum  ramulatus  abjiciunt 
Clirislianitatis  cbienlu. 

Concii.  Gangrens.,  titul,  3.  Si  quis  servum  sub 
prviexiu  divini  cultus  doceat  dominum  cnuiem- 
nere  propriuin,  ul  discedat  ab  ejus  obsequio,  nec 
ei.CHra  benevoleniia  et  omni  bonoie  deserviai, 
aDaihema  sit. 

CXXIY.  De  liis  ^i  (onvetitus  eccksS  spernuiit. 

Co'ici'.  Gangrens.,  /i/.  5.  Si  quis  docet  domum 
Dei  cnntcmptibilem  es:C,  et  convenlus  qui  in  ca 
cel  braniur ,    anaihema  sil. 

CXXV.  De  his  qui  ecclesiastica  ministeria  prmter 
ecclesiam  (aciunt. 


BREYIARIUM  CANONICUM.  8SC 

A  et  despiciat  eos  qui  cum  reverentia  birHs,  etaliis 
comraunibbs,  e(  SOlttis  utuhtUf  vestibus,  ana- 
tbema  sil. 

Ex  decrel.  pap.  Coclest.,  tit.  14.  Didicimus  enittl 
"  Douiini  sa<erdotes  superstitiosos  po  ius  eultui  in- 
servire,  quam  roentis  vol  liJei  puritati  :  sed  non 
mirum,  si  contra  ecclesiaslicum  moremf.iciunl,  qui  in 
Ecclesia  non  creterunl,  se.l,  alio  venienles  iii  cre, 
sccum  bsec  in  Ecclesiam  qiiae  iii  alia  couver- 
saiionc  babiierant ,  iiitulerunt.  Amicti  pallio  el 
lumbos  pra;cincti,  creilunt  se  sancla;  Si.'riplunc  (i- 
dem  non  per  spiiituni,  sed  per  litieram,  coniple- 
luios  :  naiil  si  ad  boc  isla  prxcepta  sunt  ul  talil^r 
servarenlur,  cur  non  lianl  paiilerquae  sequunlur, 
ilt  ItiCernK  ardentes  uni  cum   baculo   teneantur. 


Concil,  Gangrens.,  tit.  6.  Si  quis  extra  ecclfisiam 
seorsum  conventus  eekbrat,  et  despiciens  ecclesiam  ®  Habent    soum   isia   mysterium,   et  intclligeniibiis 


ea  quae  sunl  ecclesise  volucrit  usurpare,  non  con- 

venienle  presbytero,  juxla  decretum  episcopi ,  ana- 

Ihema  sit. 

CXXVI.  De  oblationibus  fructuum  qtia:  itiinistris 
ecclesia  confeiuntur. 

Crmcil.  Gtttigrens.,  lit.  1.  Si  quis  obratioiies  ec- 
clesiae  extra  edclesiaii»  acfipere  vel  dare  voluerit, 
prsetef  eoDscientiam  episcopi,  vel  6}us  cui  hujusmodi 
oflicia  comraissa  sunt,  nee-  cum  ejus  volitent  agere 
cotuilk) ,'  anatbema  i^itr. 

GXXVII.  De  liis  ijuk  in  usvs  pauperim  conferuniur. 

Contil.  Gangr.,  til.  8.  De  liis  qusfe  in  usus  pau- 
perum  coftferunluT ,  si  qnis  dedertl  vel  acceperii 
oblola  prseter  episCopnm,  vel  eum  qui  constftuios 
e<t  ab  eo  ad  dispensaindam  miseficordiam  paupe- 
rlbus,  el  qut  dat>  et  qui  aecipit,  analhema  sit. 

CXXVIII.  De  Mi  qiii  non  legitime  in  vitgiilitdte 
persistunt. 

Concil.  Oangr.,  tii.  9.  Qtiicurtquc  virgrnilatem 
CHStoiliens,  Velut  hdri^escens  nupiia-;,  tertperti',  nec 
priypfetf  hOtS  qu<Kf  bonimi  et  sancium  est  nonAcn 
vlfgirtit^tli  nssmnit,  analhemti  sit. 

CXXIX.    De   l.is  qiii  pro  virgihilttie  supcrbiunt. 

Concil.  suprascrip.,  lil.  10.  Si  quis  ex  his  qui 
virginiiatem  propler  Dominum  servanl  exiollitur 
adversus  conjugatos,  anathema  sit. 


ita  clara  sutit,  ut  ea  magis,  qua  decet,  signilira- 
tione  serveutur.  Nam  in  lumborum  prxcinciione 
castilas,  in  baculo  rcgimen  pastorale,  in  lucer- 
niB  ardentibus  boni  fulgoi"  operis  (de  quo  dici- 
tur,  Sic  opera  veslra  luceant)  iiidicatnr  :  babi^nt 
tamen  istum  forsitsn  culimn,  inorera  potius  qnani 
ratioiicm  sequtnteS,  qui  remotioribTiS  liabitant  lo- 
cis,  et  procnl  a  cafeteris  degunt.  Et  post  ptrjia  : 
Discernei^di  a  plcbe  vel  ca:teris  sumus  doclrina, 
nnn  vcbte,  conversatione,  non  habiiu,  mcntis  ptiri- 
tate,  non  cullu.  Nam  si  studere  inciprainus  iio- 
vitati,  tradiium  nobis  a  Patribus  ordinem  calca- 
bin>us,  nl  locum  superva:tiura  superstiiionihus  fa- 
ciamus  ;  rudes  ergo  fidelium  roentes  ad  talia  non 
'  debcmns  inducere ;  docendi  enim  sunt  potius  quam 
laudaniVt ,  nee  imponendura  eoram  esl  oculis ,  seJ 
meniibus  iofundenda  pnecepta  sunt. 

CXXXII.    De  nmlieiibvs   qum  utmtuT  tirilibtts 
indumentis. 

Concil.  Gangr.,  tit.  13.  Si  qua  roulier  pToptor 
continentiam  ■>  quam  putat,  hab.lum  mutat,  pro 
solito  muliebri  amictuin  virilem  surait,  analhe- 
roa  sit. 

CXXXHI.    De  tvs  qvi  vemt  peccaium  copulam 
deserunt  nuptiarum. 

Concil.  Gangrens.,  titid.  11.  Si  qua  molier  virum 
proprium  relinquens  discedere  voluerit,  nuptits 
e.vsecrata,  anatbema  sit. 


q^W.Dehisquiagapas^idestpastionesvat^erum,  CXXXIV.    De   kis  qui  Cliristiamtalii,  abtentv, 

nsm  ducunt.  »  despiciunt  lilios. 


Concil-,  suprascript.,  tit.  li.SJqus  despicit  eos 
qui  fideliier  agapas,  id  est,  eonviria,  pauperibuS 
e.\hibenlr  et  propter  bonorein  Domini  convocant 
katres,  et  noluerit  communicare  bujuscemodi  vo- 
cationibus,  parvi  pendens  quod  geriiur;  anathc- 
ina  sit. 

CXXXI.   De  hit  qui  palliis  Utuntut^  il  idcirco 

superbiunl, 

Concti.  Oangr.,  tit.  12.  Sf  qftiJs  viroi^om  pro- 
p»er  contineiitiam  qoic  potatur,  attiidio  pallii  uli- 
tur,  quasi    per  hoc  babere    se  i«fsfrti<tift   creJens, 


Concit.  Gangr.,  tit.  15.    Si  quis  filios  suos  re-- 
linquens  non  eos   enutrit,   et  quod  ad  se  perii- 
net,  non  ad  pietatem  divini  cultus,  informat,  scd 
per  occasionem  continentire  negligit,  anaibema  sit. 

CXXXV.  De  his  qui   parentes  Chrislimitaus 
66tefi(u  cdniemnuni. 

Coiteil.  Cdiigfens.,  iitul.  16.  Quicunqiic  (ilii  a 
parentibns  sub  (irxtetiitu  divini  Cultus  absceduiit, 
nec  debitam  reverentiam  dependunt  illis,  qui  di- 
viiram  cultum  SM  prOcaf  dnbio  prxferunt ,  aiia- 
tliem»  slt. 


'  Dii  nys.  Exig.  adJil  auosdam. 


*  Dioiiys.  Exig.,  qum  pulalur. 


887 


eXXXYI.    De  miilierihut    au(r  te    allundeul 
ChritHanitaiit  ohtenlti 


Cannl.  ('.niifjrens.,  til.  17.  Si  qiia  mulier  propier 
iliviiiuin  ciiluiin,  ut  xstiinat,  crincs  altondet,  qnos 
t-\  DiMis  ail  siibjeclionis  incinoriain  Iribiiit  lanquaiii 
pi:ri-eiiliiin  (lissolvcns  ubeilientix ,  anailieina  sil, 

CXXXVII.  De  liit  qui  Dominico  die  jejuttan:,  lanquom 
niiiil  pnc  Cicie,  is  differ.  nle. 

Condl.  Cangr  ,  liiul.  18.  Si  quis  propler  coo- 
linentiain  qua>  pulaiur,  aul  conluniaciam  io  die 
Doniiiiico  jejunai,  analheraa  sit. 

CXXXVIII.    De  hit  qui  die  Dominico  el  diebut 
Penticostes    geiiua    (lectunt. 

Concil.  J\ic(en.,   tit.    20.    Qiioniam  sunt   quidam 


CaiSCONII  AKlllCANI  EriSCOPI  stl 

A  parliceps  videlur  existerc,  quia  venerandi  prlnci- 
pis  auriLius  niolestiain  teiitavii  inferre,  conlra  ie- 
ges  Kcclesi.T.  Si  igitur  adire  principem  necessa- 
ria  causa  deposcit,  hoc  agatur  cum  tracialu  et 
consilio  niclropolitani  et  cxieroruin  episcoporuiii 
qui  in  eadem  provincia  comniorantnr,  qni  cliam 
proOciscentem  suis  proseqtiantur  cpislolis. 
CXLIII. 


De  damnatii  episcopis,  aut  clenct$ 
ttdeunlibut  imperalorem. 
Concil.  Aniioch.,  til.  12.  Si  quis  a  proprio 
episcopo  presbyler,  aut  diaconns,  aul  a  synodo 
fuerit  episcopus  forte  daranatus,  et  iinperatoris 
auribui  moleslus  exstileril,  oportetad  raajusepisco- 
porum  converli  conciliuni,  etqiioe  pulaverint  ha- 
bere  jusla,  plurimis  episcopis  suggerant,  eorumque 


iii  die  Doiiiinico  genua  ncctentes,   el  in    diebus  n  j-*"  -       .         „ 

rei.tecostes  :  ul  omnia  in  universis    locis  conso-      '*'*'="*^""'«*   "«  judicia   pnEstolentur.  Si  vero  hxc 


nanter  observeiuur,  placuii  sancto  concilio  stan- 
tes   •  die   Dominico   vola   persolvere. 

CXXXIX.     De  his  qui   ecclet  asiica  jejmva   absque 
ttecessilale  diss  Ivunl, 

Conc:l.  Gangrent.,  lit.  19,  Si  quis  eorum  qui 
cotitincniia;  stiident,  absque  necessilate  corpo  ea, 
irailila  in  commune  jejunia  et  ab  Ecclesia  custodiia 
supcrbiendodissolvit,  slimulo  suie  cogitationis  im- 
pulsiis,   anaihema  sil. 

CXL.  De  liis  qui  coU  elas  quce  fiiinl  "ii  marljjmm 
commemoraliunibus  extecranlur, 

Concil  Gangr.,  lii.  29.  Si  quis  superbi»  usus 
affectu   convcntus  abominatur  qui  ad   confessiones 


parvi  pendeutes  molesti  fuerint  iinperatori,  hos 
nuUa  veiiia  dignos  esse,  nec  locum  satisfaciionis 
habere,  nec  spem  futura;  restitulionis  penilu  op- 
periri   dijudicamus. 

Concil.  Carthag.,  iii.l\.  Placnit  ut  quicunque  ab 
imperatore  cngnitionem  jndiciorumpublicorum  peli- 
verit,  honore proprio  privelur.  Si  aulem  episcop.le 
judiciura  ab  iinperalore  postulaverit,  nihii  ei  obsil. 

CXLIV.   De    dissensione   quoe     super    episeoporum 

judicalione  conlingil,   vel   ciim    ab    omnibut  tua 

provincia  episcoput   conttanier    excluditiir. 

ConciL  Anlioch.,  lit.  14.   Si  quis    episcopiis  ds 

ce.tis  criminibus  k  judicatur,  et   conlingal  de  eo 

provinciales  episcopos  dissidere ,  cum  judicatus  ab 


niartyrum  celebrantur,   et   niinisteria  quas  in  eis  ^  ^'"*   '""ocens    credilur,  reus  ab  aliis   aesliinatur, 

pro  «^ipsiusambiguitatis  absolutionesancioe  sy.nodo 

placuit,  ut  raetropohlanus  episcopus  a  vicina  pro- 

Tincia  judices  alios   convoc.  t,    qui  controversiam 

tollanl,   ut   per  eos    simul,   et    per    provincialcs 

episcopos  quod  justum    visum  fuerit    approbetur. 

Concii.  Antioch.,  lii.  15.  Si  quis  episcopus,  da 

certis  criminibus  accusatus,   condeinnelur  ab  om- 

nibns  episcopis  ejusdem  proviixia;,  cunctique  con- 

sonanler  eamdem  contra  eum  formam  decreii  pro- 

tulerint,  hunc  apud  alios  nuUo  modo  judicari,   sed 

rirmam  concordaotium  episcoporum  provinciae  ma- 

iiere    senientiam. 

Concil.  Carlliag  ,  lit.  11).  Aurelius  episcopus  d  xii: 

lur,  iia  ui  nequaquam  locum    restituUonis   inve-  p  Q^isT^s  episcopi)ru:n  accusalur,  ad  pr  mates  pro- 

nisi  •  si  „arn  nr«  I.» „»  1 ,.  '^  viiiciie  Ipslus  causam  deferat  accusalor,  nec  a  com- 

niuiiione  suspendatur   cui    criinen   intendilur,  nisi 


liunt  simul  cum  eorum  memoriis  exsecrantur»  aua- 
thema  sit. 

CXLI.  De  his  qui  in  aliena  parochia  prceler  eontclen' 
tiam  tuorum  epitcoportim  immoranlur. 

Concil.  Antioch.,  lit.  3.  Si  quis  presbyler,  aut 
diasonus,  ei  omnino  quilibet  ex  clero,  parochiam 
propriam  deserens  ad  aliam  properaverit,  dein 
omnino  demigrans  in  alia  parochia  per  multa 
tcinpora  niii  ur  immorari,  ulterius  ibidem  non  nii- 
nist  el,  maiime  si  vocanti  suo  episcopo.,  ei  re- 
gredi  ad  propriara  parochiam  commonenii,  obe- 
dire  contempserit.  Quod  si  in  hac  indisciplinatione 
perdurat,  a  minisierio   modis  omnibiis  removea- 


nial  :  si  vero  pro  hac  causa  damnatum  alier  episco 
pus   suscipiat,   hic   etiam  a    coinmuni  coerceaiur 
synodo,   velut  qui   ecclesiastica   constiiuta  dis^ol- 
vat. 

CXLII.  De  episcopit  adeuntibus  impeiatorem. 
Concil.  Antioch.,  lit.  11.  Si  quis  episcopus, 
aut  presbyter,  aut  quilibet  regul»  subjeclus  Eccle- 
stc,  pmeier  concilinm  et  litteras  episcoporum  pio- 
viiicix,  et  prxeipue  mclropolituii,  adicrit  iiiipera- 
tore  K,  hunc  repnibari  et  abjici  oportere,  iion 
■oluin  a  communione,  vcrum   ct  ab   honore  cujiij 

*  Hi  ■iiy"'.  KxiB  ,  Domino. 
••  JuUiceiur,   Uioiiys.  Eng. 


ad  causani  suam  dicendam  electorum  Judicum  di« 
statiiia  litteris  evocaius  mininie  occurrerit,  hoc 
esi,  iiifra  spaiiuin  niensis  ex  ea  die  qua  eum  liite. 
ras  accepisse  cousiilL-rit  .  quod  si  aliquas  veraa 
neccssilatis  causas  pribavtTil,  quibus  eum  occur- 
rere  non  pntuisse  maiiifcslum  sil,  causa^  smo 
dicend;\p  iiitra  alleruui  ineiiseiu  intigrani  habeat 
facullaiein ;  veruiu  tam  diu  pcst  ineiis«iu  secuu- 
duiii  noii  communicel,  donec  purgolur.  t>i  aulem 
adconcilium  uiiiver»ale  aniiiversariumoccurrere  n*- 


•  Totiut,  Diunys.  £xig. 


1 


8S9  GREVIARIUM 

Iiieril,  ul  vel  ibi  caiisa  ejus  lerniinelur,  ipse  in  se  A 
damnationis  sententiara  dixisse  judiretiir,  tempore 
cane  quo  non  communicat,  nec  in  sua  ecclesia, 
vel  parociiia  communicet.  Accusalor  aulem  ejus 
»i  nunquam  diebus  causx  dicemlrp  defuerit "  [a  coin- 
munioiie  non  removeatur.  Si  veio  aliquando de- 
fuerit]  sublrahens  se  restiiuto  in  comiiiunione  epi- 
scopn,  ipse  remoTcatur  a  coinmunione  accusator: 
ita  tamen  ut  nec  ipsi  adimalur  facultas  caus>c 
peragenJsp,  si  se  ad  dieni  occiirrere  ^  [non  voluisse, 
sed  non  poinisse,  probaverit :  iliud  vero  placuil  ut 
cum  agerej  coeperit  in  episcnporum  judicio,  si  fue- 
ril  accusatoris  persona  culpabllis,  ad  arguendum 
non  admiiialur,  nisi  pi-oprias  causas.  non  tamen 
ecclesiaslicas  asscrere  voluerit. 

6 
Quic  forma   iii  ocniscitione  episcopi,  diaconi,  eC 
ca:leroiiim  scrvori  debeat. 

Concil.  Carthug.,  til.  20.  Si  autem  presbyteri,  vcl 
diaconi,  fuerint  accusaii,  adjuncto  sibi  ex  vicinis  locis 
•  proprius  episcopus  legiiiroo  numero  collegarum, 
quos  ab  eodem  accusati  petierint,  id  est,  una  se- 
cuin  in  presbyleri  nomine  sex,  in  diaconi  tres, 
ipsorum  causam  discuiiant  eadem,  dierum,  et  dila- 
lioDum,  el  a  conmiunicne  remoiionum,  et  discus- 
sinne  personarum,  inter  accusa'ores  et  eos  qui 
accusanlur,  forma  servala.  Rcliquorum  autem  cleri- 
corum  causas  eiiam  solus  episcopus  loei  agnosrat 
et  flnial. 

CXLV.   De  vacanlibtif  episcopis,  quod  alienatn 

ecclesiam  pervadere  non  debeant.  p 

Concil.  Antioch.,  lit.  16.  Si  quis  episcopus  va- 
eang  in  ecclesiani  vacantem  prosiliat,  sedeini|ue 
pervadat,  absque  integro  peifetoqiie  concilio,  hic 
abjiciaiur  necesse  est,  et  si  cuncius  populus  quein 
diripuit  eum  babcre  delegerit;  perfecium  vero 
concilium  illud  esl,  ubi  interfuerit  metropolilanus 
antistes. 

CXLVI.  Vl  nnllus  ad  episcopatum  pro  se  conslitual 
promovendum. 
Conril.  Anliock.,  tit.  25.  Episcopo  non  licere  pro 
le  alierum  successorem  sibi  constituere,  licet  ail 
exitum  vitse  perveniat;  quod  si  tale  aliquid  factum 
fiierit,  irritum  esse  bujiiscemodi  constitutum.  Ser- 
vetur  autem  jus  ecclesiasticum,  id  eontinens  opor- 
tere  non  aliier  fleri,  nisi  cuni  synodo  et  judicio  £) 
episooporuin,  qui  post  obitum  quiescentis  pote- 
statem  babeut  eum  qui  dignus  exstiterit  promo- 
vere. 

CXLVil.   De  episcnpis,  eliam  laiia  communione 
'  privaiidis,  qui  civitates  muluaverunt. 

Concil.  Sardic,   titul.    1.   Osius   episcopus  dixit: 

Non  minus  roala  consueludo,  qiiam  perniciosa  cor- 

ruptetafiindituseradicanda  est,  ne  «ui  liceat  episcopo 

de  civitate  sua   ad  aliam  Iraiisire  civitatem;   ma- 

nifesla^est  enim   rausa,  qua    hoc   facere    tcrtal, 

•  Haec  disunt  in  Ms.  Clar. 

>>  llaec  desunl   in  Ms.   Cl.ir. 

«   Lum  prop  io  episcopo,  Dionys.  Exig. 


CANOMCUM.  800 

cum  nullus  in  hac  re  inventas  sit  episcopus  qni  de 
majore  civitaie  ad  roinorem  transiret.  Uiideap'- 
paret  avaritisa  e:  s  ardore  inQammari,  et  ambiiioni 
servire,  et  ut  dominationem  agant.  Si  omnibus 
placet,  hujusmodi  pernicies  ssvius  et  austerius  vin- 
dicetur,  ul  ncc  lairam  communioncm  h.:beat  qiii 
talis  est.  Responderunt  universi :  Placet. 

CXLVIIi.  Iteni  si  per  anibilionem  sedem  mutaverint, 
nec  iu  exitu  communionem  saliem  laicorum  conse- 
quanlur. 

Concit.  svprascr,,  tit.  2.  Osius  episcopus  dixit : 
Eliam  si  talis  aliqiiis  exstiterit  teiner»rius,  ut  forlas- 
sis  talem  excusaiionem  afCerens  asseverel,  quod 
populi  liltcras  acceperii,  cum  manifcslum  sit  potuisso 
^  paucos  prsemio  el  mercede  corruinpi  eos  qui  since- 
ram  fidem  non  babent,  ut  claniarent  in  ecclesia,  et 
ipsum  pelere  viderentnr  episcopum ,  oninino  has 
fraudes  damnandas  esse  arbitror,  ita  ut  nec  laicara 
in  line  communionem  lalis  accipiat.  Si  vobis  omni- 
bus  placet  siatuite.  Synodus  rcspondit  :  Piacet. 

CXLIX.  IJt  inter  discordes  episcopos,  i  omprovincialet 
aniislites  audianl ;  quod  si  damnatus  niipellaverit 
Bomanum  ponti^cem ,  id  observandum  quod  ipse 
censuerit. 

Concil.  Sardic.,  lit.  3.  Osius  episcopus  dixit :  Illud 
quoque  necessario  adjiciendum  est,  ul  episcopi  de 
sua  provincia  ad  aliam  proviiiciam,  in  qua  sunt 
cpiscopi ,  non  transcant,  nisi  fortc  a  fratribns  suis 
iiivitati,  ne  videamur  januam  claudere  cbarilatis. 
Quod  si  in  aliqua  provincia  aliquis  episcopus  conira 
fratrem  suum  cpiscopum  litem  babuerit ,  unus  de 
duobus  ex  alia  provincia  advocet  episcopum  cogni- 
torein.  Quod  si  aliquis  °  episcoporura  judicatus 
fuerit  in  aliqua  causa,  et  puiat  se  bonam  causam 
babere,  ut  ilerum  concilinm  renovetur.  Si  vubis 
placel,  sancti  Petri  memoriam  honoremus,  ut  scri- 
batur  ab  his  qui  causam  exaniinarunt  Jnlio  Uomano 
episcopo,  eisijudicaveritrenovandume.-se  jiidicium, 
renovetur,  et  det  juJices  :  si  auiein  probaveril  lalem 
causam  esse,  ut  non  refricentur  ea  qux  acla  sunt, 
qnx  decreverit  cuntirmata  erunl.  Si  boc  omnibus 
placcl?  Synodus  respondit :  Placet. 

CL.  Vt  nullus  accusati  sedem  usurpet  episcopi. 

Concil.Sardic,  tit.  4.  Caiidenliusepiscopus  dixit : 
AJdendum,  si  placet,  huic  scnieniise,  qiiam  plenam 
sanctilate  '  protulistis,  nl  cum  aliquis  episcopus  de- 
positus  fuerit  eorum  episcoporum  judicioqui  in  vi- 
cinis  locis  conimorantur,  et  proclamaverit  agenduin 
sibi  negotium  in  urbe  Ronia,  alter  episcopus  in  ejus 
cathedra  post  appellationem  ejus  qui  videlur  esse 
depositus,  omnino  non  ordinetur,  ni:i  causn  fuerit  iu 
jmlicio  episcopi  Romani  determinata. 

CLI.  Quando  qnis  debeat  a  viciiiis  piovin  iis  episcopu* 
ordinari. 

Concil.   Sard.,   tit.  5.   Osius  episcopiis  dixit :  Si 

J  Legendum  plures. 

•  Episcopus,  Dionys.  Ejig. 

'  Prelulisli,  Dionys.  Exig. 


«91  CIIISCONII  AFHICAM  EI>ISCOI'l  «Ui 

coniigerit  in  una  pr^ovincia,  iii  qiia  pluriint  ruerint  A  non  solum  ranrmiirakionea,  sed  el  sotindala  exciiol. 


episcopi,  aiiuni  loric  ri^nranerc  e|iisc«piim,  ille  vero 
per  iif^ligentiuin  nolueril  ortliii.ire  episcopuin,  et 
potiull  convenurint,  opiscu|ios  vlcinin  proviiicix  ile' 
liere  illum  priiis  convpnire  cf>i<copuiii,  (|iii  in  c.i 
ptovincid  Moratnr,  et  orienticre  quoii  pupuli  pctant 
sibi  rectorcm,  ei  lioc  jiisiuin  e»$e,  ui  ei  ips)  veniant, 
ct  cuiii  ipso  onlinenl  episoipum.  Qiind  si  convenbu» 
litUris  lacuerit,  el  dissiiiinlavcril,  nihih|ii«  rescripse- 
rit,  siitisr.icicn  lum  esse  populis  ut  vcni.int  et  ticina 
episiSopi  prof  iiicia,  et  ordincnl  episcopitm. 

CLIi.  Df  tiaitoidinandh  epiic^pisper  vicoi  et  modicAs 
cinitaie». 
Cdlitil,  Sard,,  lit.  6.  Liceiitia  vero  dandd  noil  est 
oi^diitandi  episcopum,' aui  iii  vico  aliqoo,  aol  m 
idodica  eivitatc  <  cal  siilRcit  unu$  presbyter,  qnia  ^ 
non  est  nccesse  ibi  episcopnni  fieri,  ne  vilescat 
iromen  episcopi ,  et  aocloriias.  Clmi  deticnt  illt 
ex  alia  provini-ia  invitaii  facero  episcopnm ,  ni*i 
aut  in  bis  civiiatibus  qax  episcopos  batniernni, 
aulsiqua  talis,  aiit  lam  po',>ulosa  civitas  qiix  mere- 
tur  babere  cpiscopum.  Si  buc  omnibi»  placai? 
Synodas  reiipondil :  Placel. 

CLlll.  De  proriiiciali  synodo  rc.ractanda  per  vicarios 
epiicopi  tirbis  Homa,  si  ipse  deerejierit. 
Cdncil.  .."airf.,  (if.  7.  PlacDit  aaieii),  ut  si  episco- 
pus  aecusalos  fiierit,  ci  jinlieaverinl  congregati 
episeopt  regionij  ipsios,  ei  de  gradu  $iro  eum  dejcce- 
rint,  sl  appeilaverii  qui  dejecios  eSI,  et  coniogerit 
airf  cpiBoopum  Homan»  Eccleslsej  el  Vofoerit  se  au- 
diri,  si  jii;liiin  pat,A-crii  iit  rciTo^etur  examei»,  scri-  ^ 
b6re  hfis  dignciur  eptscopis  qtii  in  tiiiiiini.i  el  pro- 
pim|oa  prcrvincia  smH,  nt  ipsi  diligcnier  omiiino 
reiiuiraui,  et  jaiia  Oilem  veriiatis  dcliuiant.  <>uod  si 
18  qui  rogatcansain  suainiieruinaDdirr,  deprecaiiune 
stlx  moverit  episcopuro  Rontfinuni,  n  e  l^tcFe  stio 
presbytermn  mitlat,  erit  in  potesiaie  episcopi  quid 
veJii,  ei  quid  asstlmeL  Ki  si  decreverif  imitendos 
e»s«  qui  pracsontes  cmn  episcopis  jitdicCnt,  habent^s 
ejus  aucloritaiemy  a  qun  destinaii  sunt,  eril  iii  suo 
arbitrio;  si  vero  cfedi<leril  episcopus  stiflicere  ,  iii 
negotio  teirainum  impunaiti,  faciel  quod  sapieniis- 
simo  constlio  ;udicaverit. 

CUV.   Quando   tl  in  quibus  causin  episcopi  ad 
conii  a:um  ire  dibenl. 

Coneif.  tuptoscripto,  lit.  8.  Osiiis  episcopus  dixil : 

IinporlUnitales,  e(  niiiiia  Irequentia  ,  et  *  juste  pcti- 

tiones  fecerunlnos  non  tantani  babere  vel  graliani, 

tel  fidaciam  :  dum  quidam   iion  cessant  ad  coniita- 

tum  ire  episcopl,  el  maxitne  Afri,  qui,  sicul  cogno- 

vimus,  sanc(i$.>>iiiii  fralris  ct  coepiscopi  nosiri  Craii 

sariliariaconsilia  spernunt  aique  coiilemnunt,ul  non 

soliiin  ad  comitatiim  muitas  el  diversas  Kcclcsiac 

nen  i^oMiiras  perferant  caosas,   ul  rtcri  solet,  et 

oportel,  ul  paupcribus,  aut  viduis,  aut  pupillis  sub- 

ventatiir,  sed  et  dignitalcs  s-.i'culares,  et  adniinistra- 

tiones  quibusdam  poslulent.  ilxc  ilaqiie  praviias  oliin 


lloncsliim  esl  aOitOnti  Ut  cpiscopi  intercessioiicin 
bis  prcstenl  qui  iniqua  vi  opprimuiitur«  ant  si  viilua 
a'lligltur,  aul  pupillus  exspolietur,  si  lamen  isla 
oniiiia  juslMS  habent  caus.is,  aul  petiliones.  Si  vobis 
ergo,  ffalres  charissimi,  pl.icet,decernile,  neepiscopi 
ad  comitalnin  accedanl,  nisi  forle  bi  qui  religiosl  iin- 
pcratorislilteris,  vel  iiivilali,  vel  vocali  fuerinl.  Scl 
quuiii:ini  s;rpe  contingit  ut  ad  misericordiam  Elcele- 
sian  coiifiigiant  qui  injurian»  patiuiiiur,  aut  qiii  pec- 
cantes  in  cxsilio,  vel  insulis  daninanlur,  aut  eei  le 
qiiamiunquc  seitlentiaii)  suscipiuiil ,  subveiiienduin 
est  bis,  ct  binediibitalione  petenda  indulgeiiiia  :  hoc 
ergo  decernile,  si  vobis  plaeet.  Liniversi  di.vcruiit  : 
riacet,  et  constilualur. 

C'o»ici(.  Carihatj.,  tii.  25.  Ilem  placiiit  ut  episcopi 
irans  inSi^c  non  pi'oruiscan(uf,  nisi  conSulto  pritii;c 
sedis  epijcopo  sua;  ciiju^qiie  provi.ici.c,  ul  ab  eo 
pracipue  pussint  sumere  forraatam  vel  comnieDda- 
tioiiem. 

ConcU.  suprascripio,  tit.^iS.  Iteni  placuit  utpr&by- 
teri,  diaconi,  Vel  cseteri  inferiores  clerici  in  causis 
quas  habuerinl,  si  de  judiciis  episcoporum  suorum 
qnesti  fuerint ,  vicini  episcnpi  eos  ciira  consensii 
sui  episcupi  audiani,  et  inter  eos  deiiniant  adbibiii 
ab  cis  episcopi.  Quod  si  et  ab  eis  pl^ovocandum  puta- 
verint,  non  provocent  ad  iransmarina  jiidicia,  sed  ad 
primales  siiarum  proviiiciarum,  siciit  et  decpisccpis 
sa?pe  constitutuin  esl.  Ad  transmarina  autem  qui 
putaverit  appetlandunt,  a  fiollo  iitlra  AfricalU  ad 
f*  coiniiiuiiionetn  suscipiatur. 

Itim  concil.  universali  Carthag.,  <(.  IfS.  Placuit  ut 
qiiicunque  ad  comitatum  ire  voluerit  in  fonuaia, 
qua  ad  urbis  Romae  Ecclcsiam  mittitur,  intinietur,  ul 
uiide  etiam  ad  comitatum  forinalam  accipiat.  Quod 
si  acclpiens  ad  Romanam  ta.tummudo  formataiu,  el 
laceiis  npcessitatem  qiia  ad  comiiaium  illi  pergeii- 
diim  est  i>,  a  communione  reinoveatiir  :  quod  si  ibi 
Konix  ei  rcpeotiiia  iiecessitas  oria  fuerit  ad  comita- 
tuin  pergcndi ,  alleget  apud  e\ iscopum  uibis  Romx 
ipsaiii  necessilatem  ,  et  de  lioc  scripia  ejusdein  Ro- 
maiii  episcopi  pcrferal.  Formalx  auiein  qtia!  a  pri- 
nialibus,  vel  allqiiibuscunq\ie  episcopis  clericis  pro- 
priis  liantur,  babeant  diem  rasch;c.  Quod  si  adbuc 
ejiisdcm  anni  rascha;  dies  iiiceruis  esl,  ille  pnccedeiis 
'^  adjuiigatur,  quomodo  solet  post  consulatuiu  in  pu- 
blicis  geslis  ascribi. 

CLV.  De  diaconis  adcomitatum  dirigendis. 

Concil.  Sardie.,  ftl.  9.  Osins  episco|iBS  dixit  : 
Ilue  quoqiic  pruvidcntia  vesira  iraclare  debel,  qui 
decrevistis  ne  episcopuruui  iinprubilus  nilauir,  ut  ad 
romitaium  pergant.  Quiounquc  eigo  qualessuprrins 
meinoravimus  preees  haburrini,  vel  acccporiiil,  pcr 
diacoiium  suum  iiiitiaiil,  qiiia  persuna  iniiiisiri  invi- 
diosa  iioi)  esl,  et  qii.i*  inipetra\crit  ccloiiui  ))oleril 
relcrru,  et  hoc  conscqueng  csse  vidolur,  ut  d«  qu«- 


•  Iniitto-,  Dionys.  Exig. 

^  Addii  Liiunys.  Lxig.  :  t'i>(u«ril  eiiam  ud  comiliitum  pergert. 


8(3  BflEVfARlUM  CANOMCUM.  8D4 

lif)ei  pTovincid  tfpisCopi  id  aim  rrairem  et  coepiseo-  A  «ufiito  aJliuc  aliqni  negcientes  quid  decreium  sii  in 


pnm  nosirum  preces  mittant,  qui  in  mciropoli  cotr- 
si^tit,  ut  ille  et  diaconom  ejos,  et  supplicationes 
desiinet,  tribuens  comiuendatilias  epistolas  parr 
ratione  ad  fratres  et  coepiscopos  nostros,  qui  in  illo 
temjiore  iii  his  regionibus  et  arbibus  moraniiir,  in 
quibus  relix  et  •  kclus  Augustus  rempublicam 
gubernal.  Si  vero  habel  episcopus  amieos  in  palatio 
quicupit  aliquid.quodtamen  honestumest  irapetrare, 
non  probibeatur  per  diaconum  s>uuni  et  rogare  ac 
(ignilicare  his  quos  scit  benigoam  interceisionem 
absei.ii  posse  pnestare,  si  taraen  opportunnm  fuerii. 

CLVI.  Qued  pro  pupUlk  el  vtduh,  ac  nedessitaltm 
palientibus  ad  cumilaium  euiidum  sit. 

Comil.  Sardic,  tit.  10.  Qui  vero  Romam  vene- 
rint,  sicut  diclum  cst,  saDctissimo  fratri  et  coepi- 
seopo  nostro  Romanx  Ecclesix  preces  quas  habcnt 
tradant,  at  ipse  prius  examinel  si  honestx  et  juslae 
(unt,  et  prxslet  diligentiam  atque  sollieitudinem,  ut 
ad  coinitatum  perferantar.  Universi  diierunl  placere 
sibi,  et  lionestum  esse  consilium.  Alipius  episcopus 
diiit :  3(  propter  pupillos,  Viduas  vel  laborantes  qui 
caii^m  >>  iion  iniquas  habent,  siisceperini  peregrina- 
tioiiis  incommoda,  habcbunt  aliquid  ratioiiis.  Kune 
vero  cura  ea  postulent  pnecipue,  qux  sioe  iiividia 
hnminum  ei  sine  reprebensione  esse  non  possunt, 
noD  nectisse  est  ipsum  ire  ad  coraitatum. 

CLVU.  Ut  t)ui  in  eannli  siint  ep>Hopi,  euntet  ad  eo- 
initatum  totticite  disculiant. 


Concil.  Sard.,  tit.  11.  Gaudcntius  episcopos  dixit :  p 
Ea  qiise  salubriler  providislis  conveiiientia,  et  a-sti- 
niationi  omniam  et  tJeo  pljcitura  tetrefC  h^cienos 
limaitatem  [tossunt,  s\  metus  hoic  sententla*.  cnnjun- 
gttfur.  Scimus  entm  et  ipsi  sxplssime  propter  pau- 
corum  impriidentiam  religiosum  sacerdolale  nomea 
faisie  rCprefaen&um.  Si  igitur  aliqois  contra  omniom 
senientiain  nisus  voluerit  ambiiioni  niagis  placere 
quam  Den,  is  debcl  scire,  causis  reddilis,  binorera 
didniiatemqiie  se  auiissurum  :  quoil  ita  demura 
coiiipleri  poterit,  gi  unusqui^qiie  noslrum  in  canali 
CAHSiiluius  est,  eimi  progredienleiu  episcopuui  vi- 
derit,  inquiral  transit«m  e]us,  caosas  videat,  quo 
t«mlat  a^oscat,  et  si  qni  Jem  enm  invenerit  ire  ad 
comilalnin  '  [requirat  et  illud  quod  superiiis  compre- 
hensnm  est,  n«  forie  rnvitatHs  est  iit  ei  facultas  eundi 
permittatur.  Si  vero,  ul  superius  memoravit  sancii- 
las  vestra,  propier  desideria  et  ambilone?,  ad  co- 
m  tatum]  pergat,  nec  in  iitteris  eju«  subscribatury 
neque  :d  eommunionem  recipiaiuf.  Si  vobis  placet, 
eroniom  sententi»  confirnTari  debet.  Universi  diie- 
runt  bonestom  esse  ct  placerc  sibi  hanc  constilu- 
tionem. 

CLVIII.  De  liii  qui  ignorant,  qnid  sit  in  sytipdo  cixi- 
slimtum. 

Concil.  Sard.,  tit.  H.  Osius  epiScopus  disif  :  Seif 
et  muderaiio  necessaria  e»t,  dileciissimi  Iratrcs,  n^ 

■  &a{us,  Dionvs.  Eiig. 

'  Noii  acesi  in  Oionjs.  Exig. 


syrtodo,  teniant  ad  civltdtes  eas  quse  in  Can»b  Sunt. 
Debei  ergo  episcopus  civitaiis  ipsios  admonere  euni, 
et  instraefe,  iil  es  hoc  loco  diaconum  smim  niiiiat, 
admonttus  ipse  lamen  redeat  in  parochiam  suam. 

CLIX.  Quandiu  episcopnt  in  alia  citltate  debeat  re- 
morari. 

Concil.  Sardic,  til.  H.  Osius  episcopiis  dixit :  Tt 
hoc  qnoque  statuere  debeiis,  nt  ex  alia  civiiale  com 
venerit  ad  aliain  clvitatem,  vel  ex  alia  provincia  sna 
ad  a.iara  provinciara ,  el  ambiiioni  m.igis  quam  do- 
votioni  serviens  voluerit  in  aliena  civitate  multo 
lempore  re.sedere.  Forte  enim  evenii  episropum  loci 
noii  esse  tam  instruciom,  neque  tam  doctuni.  Is  vero 
qiii  advenit  incipiat  conlemnere  eum,  ei  frequentcr 
**  facere  serraoneni,  iit  dehonesiet  et  infirmet  ejus  per- 
sonam,  ita  ut  e.v  hac  occasione  non  dubitet  relin- 
querc  assigiiataiii  sibi  ecclesiam,  ct  transeatad  alie- 
uara.  Deiinite  ergo  tempus,  quia  et  non  recipi  e^pi- 
scopum  inhumanum  est,  et  sidiutius  resedeat  perni- 
ciosum.  Hoc  ergo  ne  liat  providendum  est.  Meiniiii 
aulem  superiori  concilio  fratres  nostro?  constituisse, 
ut  si  quis  laicus  in  ea  Ln  qua  comnioratur  'civi  a'c 
tres  Doniinicos  dies,  id  esl,  per  (res  septimanas,  non 
celebrasset  conventum,  communione  privaretur.  Si 
haee  circa  laicos  constituta  sunt,  mu'to  m  gis  epi- 
scopo  iiec  licet,  nec  decei,  si  nulla  sit  tam  gr.ivis 
necessitas  quoc  detineat,  ut  ampllus  a  suprascripta 
tempore  abserts  sil  ab  ecclesia  sua,  Universi  d.xe- 
rurtt  placeye  sibr. 

Qui  vero  persecutonit  tempore  irt  otiena  civittUe  rt- 
motari  toluerint ,  non  prohibeantur. 

ConCil.  Safdtc,  tit.  il.  C&im  CpiSCopuS  rfixit : 
Suggerente  fraire  et  6>episcopo  nostro  Olympio, 
eiiam  hoc  placuii,  at  si  alinuis  vim  pefpessus  Csi,  et 
irtique  «xpulsus  pro  diseiplrna  e£  catholica  cofifes- 
sione,  vt'l  prodefensione  Vefilatrs,  cffugTeiiS  pcficula, 
innoceos  ei  detotiis  »d  sHiim  venerlt  civititem,  tHm- 
probibeaiur  imttiorari ,  (juanrfid  aot  fedire  possit, 
aut  injuria  ejiiS  remediufn  ftccepefr» ,  quis  duftlm 
esi,  cnm  qiii  persecBtiotjera  paiitur  non  fecipij  Miaitf 
et  larg»  benevolentk»,  et  humsnUas  ei  e-xhibe»da 
esl< 


CLX.  Qu&d  tioii  Itceai  episi:' pr)  a  ina  eeelesia  plut 
tribns  hebdmnadibus  abetse. 

Coneil.  Sardic,  til.  15.  Osius  episcopUS  dixit : 
Qiiia  nihil  pia;lermitti  Ororiel,  su.tt  qmifanr  fratrcs, 
et  Coepiscopi  nostri,  qui  ntm  ifr  ei  civitate  hi  qti4 
vitfento*  ejiscopi  esse  constiiuii,  vd  reri«  paivam 
rem  illie  fr.'V6cant;  Slibi  airtem  hlonea  pfaBrila  batircri 
Cognoscimtm',  vel  affeciionem  proximonim  quibns 
tmftrigeant,  haitefrns  pernrttfi  Ci'S  opofier  »1  acCe- 
dint  ad  possessienes  suas,  ei  drjpoffartt  rd  ofifinint 
fruetom  labori»  srii',  nt  post  tres  DonTtnieos,  id  cst, 
[■6st  Ires  heWicrmadas,  si  mor»ri  necesse  est,  ih  suis 
potius  fimdis  morentnr.  Atrt  si  esi  proxiiud  civllatf 

<  Hxc  desiml  in  Ms.  Codice. 


855  CUISCONll  AFRICANI  EPISCOPI  89« 

in  qua  est  presbylcr.  ne  siiie  ecclesia  videalur  lacere  A  moderala  cupidilate  Iranscendere,  el  in  aliud  vilat 


diem  Doniinictim,  illuc  accedai,  ut  nenne  res  dome- 
«liiaK  •  alisenlia  ejns  delrimenlum  suslineanl,  el  non 
freqiieiiler  veiiicndo  ad  civilaiein,  in  (jiia  episcopus 
ninratur,  suspicionem  jarianlia;,  el  ainbilionis  eva- 
dai.  Uiiiversi  dixeruiit  placere  sibi. 

CLXl.  De  liit  qiti  pro  diversis  er.atit  pcenitudinem 
fenenliu^  geiuiit. 
CoHiil.  LaoJic  ,  tit.  2.  He  his  qiii  diversis  facino- 
ribus  pcccaverunt,  el  perseveranies  in  oralione  con- 
fessionis,  el  iifBiiiienli.i!  conver>ionem  a  malis  ha- 
buere  perleeiani,  pro  qualilale  delicli,  talibus  pOR- 
nilenlic  tempus  inipeiisum,  propter  clementiam  et 
boiiitatem  Dei  communio  conccdatur. 

CLXII.  De  tempore  ordinaiionis. 
Conril.  Laodic.,  titul.  4.  Quod  non  oporteat  ordi- 
nationes  siib  conspeclu  audientium  cclebrari. 

CLXIII.  Non  congrune  presbyleras  in  tnulieribus 
0  dinaii. 


Con  il.  Laodie.,  tit.  41.  Qnod  non  oporteat  eas 
quae  dicuninr  presbyler*,  vel  praesideites,  in  eccle- 
sia  ordinari. 

CLXIV.  Judicio  multitudinis  ordinatio-em  fieri  iion 
debere. 

Concil.  Laod.,  tit.  15.  Quod  non  sit  p'?rmittendiim 

turbis  electiones  eorum  facere,  qui  suat  ad  sacerdo- 

tiuQi  promovendi. 

Quod  docendus  tU  populu^,  non  sequendut. 
Ex  decretis  papw  Ca:lestiiii ,  tit.  23.  Docendus  est  p 
populus,  non  sequendus  ;  nosque,  si  nesciuni,  eos      oebeant  leciiones. 
quid  liceat  quidve  non  liceat  commonerc,  non  bis 
consensum  pncbere,  debemos.  Quisquis  vero  conatus 
fuerit  tentare  probibita,  seniiet  ceiisuram  scdis  apo> 
siolicx  minime  defuturam.  Qux  eniin  sola  adinoni- 
tionis  auctoritale  non  corrigimus,  necesse  est   per 
severitatem  congruenlem  regulis  ^  vindicetur. 


geuus  calcata  revrrentia  ecclesiastica;  disciplina 
traiisire  ?  Taiibus  iiaque,  fratres  cliarissimi,  qui  juris 
nosiri,  id  est  canonum  gubernacuia  cusiodimus,  nc- 
cesse  est  obviemus ,  liisque  fraterniiatem  vestram 
epistolis  commoneiniis,  ne  quis  laiciiin  ad  ordinein 
clericatus  admitlal,  et  sinat  lieri,  unde  et  illura  de- 
cipiat,  et  sibi  causas  generct,  quibus  reiis  constitutis 
decreiaiibus  flat. 

CLXV.  Ad  aliui  parochiat  eulogias  qu(B  oblatd  sniit 
miiiiine  destinandas. 

Concil.  Laod.,  lit.  14.  Quod  sancta  nullo  moilo 
causa  eulogiaruui  lempore  Patchalis  festi  ad  alias 
pjrochias  dcbeant  dcslinarc. 

B      CLXVI.  De  hu  qui  debeant  in  ambone,  id  etl,  in 
pulpiio  psallerc. 

Coiicil.  Laod.,  tit.  \'6.  Quod  non  oporteat  am- 
plius  prteier  eos  qui  regulariter  canlores  eiisluiil, 
qui  et  de  codice  canunt,  alios  in  pulpitum  conscen- 
dere,  et  in  ccclesia  psallere. 

CLXVII.  De  leclionibut  qiia  debeani  Sabbato  recenteri. 
Coiicil.  Laod.  tit.  16    Qund  in  Sabbato  Evaugelia 
cum  aliis  Scripluris  legi  conveniat. 


CLXVIIL  Quod  interstiiium  psalmorum  debeat  in 
congregationibus  fieri 

Concil.  Laodic,  tit.  17  Quod  in  conventu  Gdeliura 
nequaquam  psalmos  continuare  conveniat,  sed  per 
iniervallura,  id  esl,  per  psalmos  siogulos  receoseri 


Et  quodnonconveiiiat,  contemplis  clericis  ecclesiarum, 
de  laiiis  episcopum  ordinari. 

Ex  decretit  papae  Ceelestini,  tit.  21.  Aiidivimns 
qiiasdam  propriis  desiitulas  rectorlbus  civitates  epi- 
scopos  sibi  petere  velle  de  laicis  lantumque  fasti- 
gium  lam  vile  credere,ut  hoc  iisqui  non  Dco  sed  sx- 
culo  niilit:iveriiit,  ntsliment  nos  posse  conferre  ,  non 


CLXIX.  De  precibus  nona  tl  vespera  celebrandit. 

Concil.  Laodic,  lit.  18.  Quod  id  ipsum  semper 
oflicitim  precum  noiia  el  vcspera  semper  debeal 
exhiberi. 

CLXX.  De  precibut  post  termonet  habitot  ad  plebtm 
(aciendit, 

Concil.  Laodic,  tit.  19.  Quod  oporteat  seorsura 
primum  post  allocutiones  epi^coporura  orationeui 
super  catechumenos  celebrari,  et  postquam  cste- 
chumeni  egrcssi  fuerint,  super  eos  qui  sunt  in  poe- 
nitenlia  preoem  fieri.  Ilis  etiani  accedenlibus  ad  ma- 
num  sacerdotis  et  discedentibus,  tres  oraliones  con- 
summari  Qdelium,  ila  ut  prima  quidem  sub  silentio. 


solum  male  de  snis  clericis,  in  iiuorum  coniempium  »  sgcunda  vero  ct  lertia  per  exclamationes  soliUs  ex-     j 
boc  faciunl,  judicantos,  sed  de  nobis  pessime.  quos      piganiur,  et  iia  demum  pacem  sibi  invicem  dabunl.     ' 


credunt  boc  posse  facere,  scnticiites  :  qiiod  nun- 
quam  audereni,  si  non  quorumdam  illicilis  cnnsen> 
tiens  senteniia  conniverel.  Ita  niliil  qu.v  frequenlius 
sunt  decrela  pronciunl  ut  boc  quasi  nunquam  de 
hac  parie  scriptum  fiierit,  ignoreliir.  Qiiid  proderit 
pcr  singula  ciericos  slipendia  mililasse,  et  nmnein 
egis<:e  in  dominicis  castris  auatein,  si  qiii  his  pnc- 
fiiluri  sunl  ex  laicis  rcqniruntur,  qui  vacanles  sx- 
culo,  el  omnem  ecclesiaslicuin  ordinem  nescienles, 
taliu  pri<tprnperu  in  alienum  honurcm  ambiunl  im- 

•  Per  ttbtentinm,  Dion.  KNig. 
^   Viii<<ii«miii,  Diun.  Kxig, 


El  posleaquam  dederit  episcopus  presbyleris  oscu- 
lum  pacis,  tunc  '  laioi  pacein  sibi  tribiiant,  ei  ita 
sancta  celebrabitur  oblalio  :  solis  rniin  niinislerio 
sacro  dedilis  ad  altare  iiigredi  el  comniunicarc  ibi- 
dein  lioeat.. 

CLXXI.  Quod  tubdiaconi  a  diaconio  tint  remoti. 

Concil.  Laodic,  tit.  21.  Quod  non  oporleal  snb- 
diacoDos  habere  lucum  •^  iu  diaconio,  el  Domiuica 
vasa  auiiiiiigerc. 


'  Dioiiys.  KaI):.,  laici  sibi  liibiitHt, 
■^  Diunjs.  Exlg.,  ((iiiofMiitf. 


i 


897  RREVURIUM  CANONICUM.  898 

CLXXII.  SubdiaconU  cum  orarii»  aitistere  non  licere.  A  ctus  ofliciuin,  aul  cerle  de  eo  aliquid  •  decreverit 


Concil.  Laod.,  tit.  22.  Qiiod  non  oporieat  subdia- 
conum  uli  orario,  nec  osiia  derelinquere. 

CLXXIII.  Lectores  et  catitores  ciim  erariis  aqeresuum 
officium  non  ticere. 

Concil.  Lacd.,  tit.  25.  Quod  non  oporteat  lectores 
aul  canlores  orariis  uti,  el  ita  legcre  vel  psaliere. 

CLXXIV.    Quod  fiibdiaconi  non  debent  benedicere, 
nec  benedictionem  trihuere. 

Coiicil.  Laod.,  tit.  2.5.  Quod  nnn  oporteat  subdia- 
conos  panem  dare,  vel  calicern  benedicere. 

CLXW.  De  exorcislis,  qiii  non  sunt  ab  ep  scopo 
ordinati. 

Concil.  Laod.,  tit.  26.  Quod  hi  qiii  non  siinl  ab 
episcopis  ordinaii,  tam  in  ecclcsiis  qnam  in  donii- 
biis  exorcisare  non  possunt. 

CLXXVI.  Quod  de  conviiiis  qnm  ex  agape  fiunt  partes 
accipi  non  debeant. 

Concil.  Laod.,  tit.  27.  Quod  non  oporleat  sacro 
n<itiisterio  deditos  clericos;  autlaicos.ad  agapem 
vocatos  ciborura  partes  accipere,  propterea  quod  et 
ccclesiastico  ordini  flat  hinc  injuria. 

CLXXVU.  In  ecclesiis  praiidia  fieri  non  debere,  proe- 
lcr  necessi'aiein  itineris. 

Concil.  Laod.,  til.  28.  Quod  non  oporteat  in  do- 
miciliis  divinis,  id  est,  in  Domiiiicis  et  ecclesiis  con- 
vivia  quae  vocantur  agapx  lieri,  nec  intra  domum 
Dei  comedere,  vel  accubitus  sternere. 

Concil.  Carthagin.,  tit.  9.  Ui  nulli  episcopi  vel 
clerici  in  ecclesia  conviventur,  nisi  forle  transeuntes 
hnspiiioroni  nccessitate  illic  reliciant ;  populi  etiam 
ab  hujusmodi  conviviis,  quaiitum  Qeri  potest,  prohi- 
beantur. 

CLXXVIII.  De  vins  cum  mulieribus  lavacra  celebrun- 
tibus. 

Concil.  Laodicenst,  tit.  30.  Quod  non  oporteat  sa- 
cris  jfriciis  deditos,  aiil  clericos,  aut  continentes, 
vel  oninem  laicum  Christiaiiuin,  lavacra  cum  mulie- 
ribus  celebrare,  quia  lijtc  apud  gentes  reprebensio 
prima  est. 

CLXXiX.  Ut  episcopi  ad  synodum  imprwtermisse 
occurrant, 

Coneil.  Laod.,  tit.  40.  Quod  non  oporteat  episco- 
pos  ad  synodum  vocatos  omnino  cont6ninere,  sed 
protinus  ire,  et  docere,  vel  discere  ea  quse  ad  cor- 
replionem  Ecclesiae  vel  reliquarum  per;iiient  rerum  : 
se  ipsum  vero  qui  contenipserit  accusabit,  uisi  forte 
per  a;gritudinem  ire  non  possit. 

Concil  Antioch.,  tit.  17.  Si  quis  episcopus  manus 
impositionein  episcopatus  acceperit,  et  prneesse  po- 
pulo  constitutus,  raini.-terium  subire  neglexerit,  nec 
acquieverit  ire  ad  ecclesiam  sibi  commissam,  hunc 
oportet  commiiniooe  privari  douec  susceperil  cua- 

•  Dionys.  Exig.  addil  iniegra. 
•*  DioHTS.  Exig.,  medicaiione  curentur, 

*  Dion}s.  Exig.,  sectentur. 


ejusdera  provinci,e  synoJns  sacerdoliin]. 

CLXXX.  Quod  proeier  jussioncm  episeopi  clerieut 
non  debeal  proficisci. 

Concil.  Laod.,  tit.  i\.  Quod  non  (iporteat  sacer- 
dotem,  vel  clericum,  sine  lilteris  prolicisci  cano- 
nicis. 

Iiem  42.  Quod  noii  oporteat  sacerdolem,  vel  c!e- 
ricum,  jirxter  jussionera  sui  prolicisci  pontilicis. 

Et  ut  subdiaconi  ad  ostia  perteverent. 

Item  iZ.  Qund  non  oporteat  subdiaconos  s  Ileni 
pauliilum  januas  deserere,  et  orationi  vacare. 

CLXXXI.  Ul  siicraiium  mulieres  non  intrreani. 
B 

Concil.  Laod.,  tii.  44.  Quoa  non  oportcat  mulie- 

res  ingredi  ad  altare. 

Ex  deeret.  Geladi  papce,  tit.  26.  Nibilominus  im- 
palienler  audivimus,  tantum  divinarum  reruni  sub- 
iisse  despectura,  ut  feminaj  sacris  aUaribus  niiiii- 
stiare  liinientur,  cunctaque  nnnnisi  virornm  famu- 
laiui  deputata  sexum  cui  non  competit  exhibere. 
Nisi  quod  omnium  delictorum  qua;  siiigillalim  per- 
striuximus,  noxiorum  realus  oinnis  et  crimen  ens 
respicit  sacerdoles,  qui  vel  isla  commiitunt,  vel 
cominillentes  ininime  publicando,  pravi^  escessi- 
bus  se  favere  significant,  si  tamen  saeerdoium  jam 
sint  vocabulo  nuiicupandi  ,  qui  delegalum  sibi 
religionis  oflicium  sic  prosternere   nmliuiitur,  ul  iri 

C  perversa  quoeque  profanaque  declives ,  sine  ullo 
respectu  regulae  Christiana;,  prwcipitia  funesta  se- 
clentur.  Cumque  scriptum  sit :  Minima  qui  spernit 
paulatim  deciJit,  quid  est  de  tallbus  xsiimanduin, 
qui  iinmensis  ac  multplicibus  pravilaium  molibus 
occupail,  iiigentem  ruinam  muliimodis  impulsio- 
nibus  ediilerunt ,  qux  iinn  snlum  iiisos  viileatur 
obruere,  sed  ecclesii*  univcrsis  moriiferain,  si  non 
sanentur,  inferre  perniciem.  Nec  arobigant  qui  hsec 
esercere  sunt  ausi,  sed  etiam  qui  hactenus  cogniia 
siluerunl,  sub  houoris  proprii  se  jacere  dispendio, 
si  non  tanla  qua  possunt  celeritate  fesiiiient  ut  le- 
thalia  vulnera  compelenii  *  medicamine  salveiitur. 
Quo  eniin  more  teneant  jura  ponliricum,  qui  ponti- 

n  ficalibus  excubiis  eatenus  injuncta  dissimulant,  ut 
contraria  domui  Dei  cui  prxsident  poiius  opereiitur? 
Quantiimque  apud  Deum  posseni,  si  nonnisi  conve- 
nicntia  procurarent,  tantuin  quid  mcreantur  aspi- 
ciant,  cum  exsecrabili  studio  '  seclantur  adversa  ; 
et  quasi  magis  hxc  regula  sit,  qua  ^  Ecclesioe  de- 
beant  gubernari,  sic  quidqiiid  est  ecclesiasticis  ini- 
micum  regulis,  perpetratur  :  cura  et  si  cognitos  °  ha- 
bet  canones  unusqui^que  pontiliciim,  intemerala  de- 
buerit  tenere  cubtodia  ;  et  si  forsitan  nesciebai,  con- 
sulere  fidenter  oportueril  igiiorantem.  Quo  magis 
excusatio  nulla  succurrit  errantibus,  quia  nec  scieus 

^  Dionys.  Exig.,  Ecetesta  deleat. 
•  Dioiiys.  Ex'g.,  Iiubuil. 


809 


CIUSCONII  AFIUCASI  RriS(  OPI 


(M 


proposuil  servjre  quoJ  noveral,  nec  ignoran»  cgia-  A     {-'pMci/.  CaUliaf.,  tit.  1p.  Ul  (ilii  «teardoium  »p«C' 


»ii  nos^^e  quutl  gercrcl. 

CLXXX.II.   t)e  /li»  qiii  circa  mediam  (ep  imanqm  ad 
boiiiinna  veniunt. 

Cnmit.  Liiorfii.vn«,  (i(.  15.  Qiiod  non  oporlcal  ad 

ka|iliiiua  i|iieniquiui  posl  Juas  qu  idrjgesiui»  hubdu- 

inadas  adiiiiili. 

CLXJLXIII.  Depeicepfone  lidei,  et  reddilione  eorttm 
qui  baptizanlur. 

Concil.  Laodic,  liiul.  46.   Quod  oporieat  eos  qui 
ad   baplisina  veiiiuui  liJein  discere,  cl  quiiita  Teria 
scptiiiiaii:e  majoris  epicopu  aut  presbyleris  reddcre. 
CLXXXiV.  Vi  pos(  baptiimu  clirisma  ditur, 

Concil.   Laodic,  liiul.  i8.  Quod  oporieal  e(js  qni 
baiilizantur  posl  lavacruiii   clirisiua  coele>te  perci-  P  Vcruuitainen  jamprideiu  constituti  nibil  faciaui  pra:- 


tacula  sa^culari:)  iion  exliibcant,  sed  nef  »pect«nt, 
llcot  lioc  seniper  Christiaiils  oiiinihus  intcrdicluui  sil, 
el  ubi  blaspheniia;  suiit  non  accedant. 

CXCI.  NoH  licere  presbiilerit  Introire  ad  altare,  priut- 
quam  iiigrtdiaUtr  epittopus. 

Concil,  Luodic,  tliul.  50.  Qood  nun  oporteal 
pr>'»bytcros  ante  processionem  episcopi  iiilroire  m- 
orariuin,  et  sedere  :  sed  cum  episcopo  debent  ingr*- 
di,  vel  in  subseltiis  sedere,  iiisi  forsitan  iiilirniiiate 
dctiiicatur,  aut  proliciscatur  episcopus. 

CXCII.  Qui  in  aijris  vel  posscssionibus  debeant 
ordiiiari. 

ConcH.  Laodic,  titul.  $7.  Quod  non  opoaeat  in 

villis  aut  in  agiis  episcnpos  constiiui,  sed  visitatores. 


pere,  el  regui  Chfi^ii  participes  invcniti, 

CLXXXV.   Oblationes  o[(erri  in  Quadrageslma  non 
oporlere. 
Ilem  tiiul,  49.  QuoJ  non  oporteal  in  Quadrage«|- 
D)4  fin^m  bfinedjctionis  olfcrri,    uisi  Sabbato,  et 
Pominico. 

CLXXWI.  A'o)i  debere  jejunium  solvi  in  quinta  feria 
feplimana  majuris. 

Coneil.  Laodic,  litul.  SO.  Qund  non  oportcat  In 
Quadragesinn,  in  ultima  septiiiiana  quiiitse  ferix  Je- 
juniuin  solvere,  lotamque  Qiiadragesimam  slue  ve- 
neraiione  traiisire;  magisque  conveiiiat  nmnein 
Quadrageslmam  districto  veuerari  jejuiiio. 


Ur  conscientiam  episcopi  civitaiis,  similiier  el  pre- 
sbyteri  pia:ter  consilium  episcopi  nibil  agaiit. 

CXCIU,  Oblutienem  o{fern(  in  domibu»  no'i  eporlere, 
vel  quce  psuiltre  iii  tcclesia  convenii. 

Coneil.  Laodic,  titul,  58.  Quod  non  oporieat  in 
domibus  oblaiionem  celebrari  ab  episeupis  vel  pre- 
Ebyleris. 

C'o'iri(.  tuprascripto,  tit.  59.  Qiiod  non  oporleai 
plebeios  psalmos ip  ecclcoia  caniari,  nec  litiios prx- 
ter  cauonem  Legit,  sed  iola  sacra  volumiua  ^ovi 
Testamenli  vel  Veleris. 

CXCIV.   Qiiod  non  oporieal  gp'seopoi,   clericot    et 
monachof,  pi<rdia  alitna  cvnditcer*. 


CLXXXVII.  Kon  debere  i;i  diebus  jejimiorum  comme-  C      ^<""''-   Chalcedon.,  til.  3.   Pervenit  ad  sanctam 

synodum  quod  quidam  qui  in  clero  videntur  aUecti, 
propler  lucra  turpia  coiiductores  alienarum  posses- 


morationes  mnrtyrum  jieri, 

ConcU.  suprascripto,  lit.  51.  Quod  non  oporteat 
in  Quadiagosima  martyrum  naialilia  celebrari,  scd 
e  irura  sanita  commemoraiio  in  diebus  Sabbatorum 
et  Dotninictiruiii  lieri  conveuiat. 

CLXXXVl.I.  (.'(  nalaliiia  vel  nuplitv  in  Quadrageiima 
non  ji.nt. 

Concit.  Laodic ,  tiiut.  oi,  Quod  non  oporteat  in 
Qii.-dr.igesinia,  aut  iiuptias,  aut  uatalilia  celebrare. 
CLXXXiX.  L'l  in  Chrisiianorum  non  sultelur  nupiiis. 

Coiuil.  Laodic,  titut.  55.  Quod  non  uporteat 
CI)ri&lian<)S  euiites  ad  nupiias  pUuJere,  vel  saliare  ; 


sionum  liani,  et  sascularia  negotia  sub  cura  sna  sus- 
cipiant;  Dei  quidem  ministerium  paivi  penJeutes, 
sxculariura  vero  discurrentes  domos,  ei  propter 
avaritiam  patriiuouiorum  sollicitudioem  sumentes  : 
decrevil  itaque  hoc  sanctuu  magnumque  conciliuin 
uullum  deioccps,  nua  epi$copuin,  non  clericum,  vel 
monachum,  aut  possessiuues  conJucere,  aut  negoiiis 
s.ecuiuribus  se  miseere,  pr3.'ler  pupillorum,  si  furie 
leges  impunant  inexcusabileoi  Gurain,  aut  civitatis 
episcopus  ecclesiasticarum  rerum  solliciiudineio 
kabere  prsecipiat,  aut  orphanorum,  aul  viduaruip. 


sed  veuerabiliter  coenare,  vel  praudere,  sicut  Chris-      eaiumque  qu*  sine  ulla  provisione  sunt  pei-souarum, 
tianos  decet.  ijyj^  maiiine  ecclesiasVco  indigent  adjuiorio,  propier 


lanos  I 
CXC,  A'«n  Ijcere  cleiicis  ludieris  fpectacutis  inleresse. 

C«nci(.  Laodic,  lUul.  54.  Quud  non  oporlet  sa- 
cenlotes,  aut  cloricos  quibusLUiique  spectaculis  in 
cteiii*.  8t  in  nupiiis  iiiteresse,  sed  antequam  tliy- 
luclici  ingreili.iniur,  cxsurgcre  eos  convenit,  aiqiie 
iiide  diiccdere. 

l'eni  Condl.  siiprascript.  lit.  55.  ■"  Qnod  nuii  opor- 
leat  saoerdutes,  aiit  clericos  e\  cnllatis  vel  cumes- 
saiioiiibus  cnnvivia  celebrare  :  hoc  autcm  nec  iaicis 
posse  congruerc. 

•  Hir  caiion  no»  citaliir  a  Crcscoiiio,  iii  gno  nroi  ia- 
rio  supra  p.ig.  4lir.,  c.  1,  el  viileiur  per  hjllucinalio- 
uem  ab  aniunuciise  qnodain  pro    lcxiu  cinoiii»  51 


timorem  Domioi,  causa  deposcat.  Si  quis  auieiu 
transgredi  de  cxlero  siaiuta  leiilavcrit,  buju:iuioJi 
ecclesiasticis  iucrepationibus  subjacebit. 

CXCV.  De  honore  inanacliis  compeienle :  tt  n«  u//iii 
eorum  tenlct  eiclesiiislica  aut  tacularia  iniiuiemn 
neijolia,  iiec  aieiium  servuns  pritter  cenideutium 
Jomiiii  sui  imcipere. 

Coneil.  Chalcedun.,  lit.  4.  Qui  vere  ct  sinctre  sin- 

gulurem  sectantur  vitam,  comvtetenler  honoreuUir  : 

quonlam  vero  quidain   ulenles  habitu  monachi  eo> 

clcsjastica  ncgoiia  civlliaque  couiurbaiil  circuiiieuu- 

ejusdcm  coiirilii  scriptiis,  qiii  noii  exslal  in  Ms.  CIj- 
roiiioiitanu,  el  qiiciii  lepusuimus  ei  Co.lice  Uiuuyi  i 

Kxiijui. 


I 


901  BREVIARIUM  CANOMCUM.  903 

tes  indiScrenler  urbes,  necnoD  et  monasteria  sibi  A  conferre,  vel  ad  ecclesiASticum  h<mhXua,  coiiibeo- 


insliluere  lentanies,  jil^cuit,  nulluin  qijiAera  usquani 
XilKicare,  aui  coostimeru  raonasterium ,  vel  oraiorii 
domum,  prxler  conscieiitiam  civilatis.  epi&copi  : 
moiiaclios  v«ro  per  un»niq(iamque  civilaleia,  aut 
regionem  «ubjeclo»  esse  episcopo,  et  quielem  dili^ 
gere,  et  inientos  esse  lantuniiiioijo  jejunio  et  oth- 
tioni,  i;i  locis  quibus  reniinliaverint  sajculo  pemia- 
nentes  ;  nec  ecciesiaslicis  vero,  nec  siecularibus 
negoiiis  communiceiil,  vel  in  aliqno  sint  molesii 
propria  monasleria  desercnles,  nisi  forle  his  prxci- 
piatur,  propler  opus  pecessariui»,  ab  episcopo  ciyi- 
laiis ;  nullura  vero  recipere  iii  munasteriis  servum 
obteniu  monaclii,  praiter  sui  <lomini  conscienliani. 
Transgredieatem  vero  hanc  dermitioiiem  noslram. 


tibus  quoqae  prseuiibus  iMdjffereol^r  admiiti.  Qiiss 
modis  omiiibus  est  amovenda  piernicies,  ne  per  Cbri- 
eliani  noniinis  in^titulumi  avt  aliena  pervadj,  aut 
publica  videaiur  disciplina  subverii  :  praitipue  cuiii 
nec  ipsam  minislerii  clericalis  hac  obligatione  fuscari 
f onveniat  dignitaiem,  Cigalurque  pro  slatu  militan- 
lium  sibi  condiiioiieque  jurgari,  aut  videri,  qnod 
absit,  obnoxi.i.  Quibus  soUicita  <  ompetenier  inierdj- 
ciione  probibilis,  quisquis  episropus,  presbyter,  aut 
diaconus,  vel  eorum  qui  inonastiTlis  pricesse  nosi  un- 
lur,  bujusmodi  personas  aptid  te  tenenies  non  resjli- 
tuenilas  patronis,  aut  deinceps,  vel  tcclesiasticae 
scrviluti,  vel  religiosis  congregulionibus  puiayerint 
applicanJas,  nisi  voluniate  fursitan  doniiiiorum  sub 


cxconiinunicalum  esge  dccrevimus,  ne   iiomen  Uo-  B  sci  iptiira;  le^tipoiiio  primilui  absolulas,  aul  legilima 


inini  blasphcmeiiir ;  verumtaiuen  episcopuui  conve-- 
II  l  civitatis  coiopete.aiem  moiiasteriyrum  provjden- 
li  iin  gerere, 

Ex  decrttxt  papp  iep/iis,  l|(.  1.  Leo  episcopiis 
urbis  Romae  imivergis  episcopis  per  Campaoiam,  Pi- 
ccDumr  Tusciain,  el  per  universas  "  provincias  co»' 
stitutis  in  Doiiiino,  salulem.  Ut  nobis  gratulalioneiq 
facil  Eccl»;siarum  gtalus  salubri  disposilione  compo- 
silus,  ita  non  levi  nos  moerore  contrislal,  quoiies  et 
aliqua  conlra  constitula  canoimm  et  erdesiasticam 
disciplinam  praesumpta  vel  commissa  cognuscimus; 
quaj  sj  non  quali  debemns  vigilaiiiia  rcseceiims,  illi 
qgi  nos  speoulalores  esse  volujt,  ex;'usare  non  pos- 
sumiis,  permitlenics  sinfcruni  corpiis  Ecclesiae.qgod 
ab  oiiini  purom  maeuls  cusiodiie  debemus,  ambien- 
tum  improb?  cornagioue  (■'nidari,  cura  ipsa  sibi  mcm- 
brorum  per  ([Ji.sfiirimlalionem  compago  non  congruat. 
Admiit.untur  pa^eim  ad  ordinera  sacrum ,  qulbus 
nulla  nataliuiTii  nulla  morum  dignitas  suflragatur;  et 
qui  a  dominis  guJB  libertatem  conseqiii  minime  po- 
tuerunt.  ad  fastjgium  sarerdotii,  tanquara  servilis 
viliias  hunc  bonorem  capiat,  provehuniur,  el  probari 
*>  Oomino  Deo  posse  crcditur,  qui  domiiio  suo  oec- 
diim  probare  se  poiuil.  Duples  iiaqiie  in  hac  partc 
reatus  est,  quod  el  sacium  mitiislerium  t^lis  consor- 
tii  vilitale  pol'uiIur,  et  dominorum,  quantum  ad 
illicila:  usurpaiionis  lemeritatem  pertinet,  jiira  sol- 
Tuiilur.  Ab  his  itaque,  iVatFes  cliarissin.i,  omnes 
vestriB  provincise  abttineant  sacerdoies,  et  non  tan-  D  monachi  fnerint,  communione  priventur. 
luin  ab  his,  sed  ab  aliis  etiam  qui  originali  aut  ali- 
cui  CQndaioni  obligati  sunt,  volumii»  teinperari,  nisi 
lorle  eorum  petitio  aut  volnnias  aicesserit,  qui  ali-. 
quid  sibi  in  eos  vindicant  polestaiis.  Dobei  enira  esso 
immunis  ab  aliis  qui  divinae  mililia;  fueril  aggregan- 
dus,  ul  a  caslris  dnminicis,  quibus  nomeii  ejus  ascii- 
bilur,  nullis  iieces-itatis  viiiculis  abslrabatur. 

Ex  decretis  pafo:  Celasii,  tii.  I  i.  Generalis  etiam 
qiicrelx  viianda  prxsumptio  est,  qua  piopemodiim 
causantur  universi  passim  servos  el  originarios  do- 
minorum  jura  possessionumque  fugientes,  sub  reli- 
giosie  conversatiunis  obteniu,  vel  ad  moiiasieria  scse 


Iransactjone  concesgas,  periculiim  «e  hoiioris  pro- 
prii  non  aiiibigant  comraunioiiisque  subituros,  si 
syper  bac  re  cujusquam  verax  nos  quereU  puls^verlt. 
Magnis  qiippe  sluijtijs  secundun)  beatum  Apostoluni 
prxcaveiidiiin  est ,  ne  lides  et  disciplina  Doinioi  bla- 
splieiiietur. 

CXCVI.  Quod  non  oporteat  absolute  quoslibet 
ordinari. 

Concil.  Chalcedon.,  tit.  6.  Nullum  absolute  ordi- 
nari  debere  presbyterum,  aut  diaconum,  nec  quem- 
libel  iii  gradu  ecclesiastico,  ni.^i  specialiier  ecclesiae 
civitaiis,  aul  possessionis,  aut  marlyrii,  aut  mona- 
slerii  qui  ordinandus  est  pronuntieiur.  Qui  vero  ab- 
I  solule  orilinatiir,  diecrevit  saiicta  synodqs  irriiam 
'  baberi  hujuscemodi  nianus  imposilionem,  et  nus- 
quam  posse  ministrare  ad  i  rdinantis  injuriam. 

CXCVIl.  De  fterici$  qui  gunt  i»  placlms,  monasleriis, 
alqiie  mnrliiriis ,  qu,B  snb  poieslate  episcoporum 
uniui,cujusq::e  civi:alis  existiml. 

Concit.  Cltatcedon.,  lit.  8.  Clerici  qui  prxficiuntur 

plocliiis,  vel  qui  ordinantur  in  monasteriis  et  basi- 

licis  raarlyrura,  sub  episcoporura  qui  in  unaquaque 

civilale  sunt,  secundum  sanctorum  Patrum  tradilio- 

nes,  poteslale  jiermaiieani,  nec  per  contuuiaciam  ab 

ep'scopo  sjo  dissiliant.  Qui  vero    audeot  evertere 

bujusremodi  forniam  quocunque  modo,  nec  proprio 

subjiciuntur  episcopo,   si  quidem  cleriii  sunt,  cano- 

num  correpli  nibus  subjacebunt ;   si  vero  laici  vel 


CXCVIH.  Quod  non  oporleat  clericos  habentes  advev' 
lus  invicem  negolia  proprium  ei  iscopum  rei.nquere, 
et  ad  swcularia  judicia  propcrare. 

CpncH.  Chalcedon.f  tit,  9,  Si  (|uis  clericus  adversus 
clericum  habeal  negotiuin,  non  de.-erat  epi^copum 
propriuin,  et  ad  seecular  a  percurrat  juJicia  :  sed 
prius  actio  ventiletur  apud  episcopum  proprium,  vel 
cerle  consilio  ejusdera  episcopi  apud  quos  utrieque 
parles  votiierini,  judicium  ciuitiiiebuiit.  Si  quis  au- 
tein  pr.eler  lixe  fecerit,  canonicis  torrepionibus 
sulijacebit.  Quod  si  clericus  habeat  causam  adversug 
episcopum  proprium,  vel  adversus  alterum,  apud 


*  Decst  in  CoJice  Dionys.  Eiig. 


^  Abcst  a  Codice  Dionys.  Eiig, 


M3  CIUSCONII  AFRICAM  EPISCUri  904 

svnoduni  provmiix-  juJiceliir ;  qnod  si  adversns  cjus  A  coiiiuiiic!iaiii    faciens ,    aiiatlieiiialiietur  hujutinodi 
iiroviiirix  metropolil.inum    episcopns   vil   cleriins      ciiiii  eo  qni  ciJeiii  copiilalur. 


Iiabel  qucrclam,  pclal  priinalem  iliaTese  s,  :uil  sc- 

dem  rcgise  urbis  Constaiilinopolitaiix',  et  apud  ipsum 

juilicelur. 

CX.C1X.  Quod  MOH  Uceal  c/eri.o  in  iluarum  cmtalum 
miuistiarc  ecctesiis. 

Concil.  Chalcedon.,  tii.  10.  Non  liccre  flericum  in 
diiarum  civilatum  conscribl  siiiinl  ccclesii'*,  ci  iii  qn.i 
initio  ordimlus  esl,  el  ad  quam  confugil  quasi  ad 
poiiorein,  ob  inanis  gloriae  cui<iJit:Uem.  lloc  aulem 
facieiites  revocari  debere  ad  suam  ecclesiam,  in  qua 
piimilus  or.linati  suiit,  el  ibi  tanlummodo  ininistra- 
re.  Si  vero  quis  jam  translatus  est  e.x  alia  in  aliam 
ccclesiam,  prioris  ecclesia;,  vel  martyriorum,  qu;v  _ 
sub  ea  suiii,  aut  ptocbiorum,  aut  Xfnodochioruiu 
rebus  :n  nullo  communicet.  Eos  vero  qui  ausi  fue- 
rinl  post  delinilionem  magn;t!  et  univcrsalis  bujus 
synodi  quidquam  ex  bis  quse  sunt  probibita  perpe- 
Irare,  decrevit  saucla  synodus  a  proprio  bujusnioJi 
gradu  recedere. 

CC.   IJl  nequaquam  iii  diiox  metropoUlanos  provincia 
dividatur. 

Concil.  Chalcedon.,  til.  12.  Pervonit  ad  nos  quod 
quidam  pr«ter  ecclesiasiica  statuta  facientes  convo- 
larunt  ad  potestates,  et  per  pragmaticam  formain  in 
duo  unam  provinciam  diviserunt ,  ita  ut  e\  hoc  facto 
duo  iiietropolitani  csse  videantur  in  una  proviucia. 
Slatiiil  ergo  s.mcta  synodus  de  reliquo  nibil  ab  cpi- 


CCIII.  De  parocMit. 
Concil.  Chalcedon.,  tii.  17.  Singularura  ecclesia- 
rum  ruslicas  parocbias  vi;!  pjsscssiones  mancrc  in.< 
concussas  iliis  u,jiscupis  qui  cas  rciinere  aosciinlur , 
et  inaxinic  si  pcr  tricennium  cas  absqiic  vi  obiinen- 
tes  siib  dispensatione  rcxerunt :  quod  si  intra  tricen- 
iiium  lacia  fuerit  dc  his,  vcl  liat,  altcrcatio,  licere 
eis  qui  sc  Ixsos  asserunt  apud  sanrtam  synoduin 
provinci;»  de  bis  movcre  certainen.  Quod  si  quig  a 
inetrnpolitano  l.editur,  apud  primatem  dioeccseos  , 
autapud  Constantiiiopolitaiiain  sedem  judicctur,  sicut 
superius  diclum  est.  Si  qua  vero  civitas  potestaic 
iinperiali  novata  esi,  aut  si  prolinus  innovetur,  ci- 
viies  dispoiitiones  et  publicos  ccclesiarmu  quoque 
parochiarum  ordines  subsequantur. 

CCIV.  De  coiijnralionibus  rel  conspirationibu$. 
Concil.  Clialcedon.,  lit.  18.  Coiijuraiionis  vel  con- 
spirationls  criinen,  et  ab  exteris  tegibus  est  omniiio 
probibiluni :  multo  magis  boc  in  Dei  Ecclesia  ne  Uat 
admonerc  conveniet.  Si  qui  crgo  clerici  vcl  raona- 
cbi  repprti  fuerint  conjuranteg,  aut  conspirantes, 
aut  insidias  ponentes  episcopis,  aul  clericis,  gradu 
proprio  penitus  alidiccnlur. 

CCV.  De  episcoporum  aut  clericorum  accusationibus 
quid  debeal  obseivari. 
Concil.  Chalcedon.,  tit.  21.  Clericosaut  laicos  ac- 
cusanles  cpiscopos,  aut  clericos  passim,  et  sine  pro- 


scopisialctentari.alioquin  qui  hoc  annisus  fuerit,  C  l^^^io--^    ad  accusationem  recipi  nm.  deberc,nisi 

prlus  corum  discutiatur  exlstimaiionis  opinio. 

Coriii.'.  Cariliag.,  tit.  8.  Numidius  episcopus  Haxu- 
litanus  dixii :  Prvterca  sunt  qnaroplurimi  non  bonx 
ronversatioiiis    qui  ex  siimaiit  majores  nalu  ,  vel 


amissioni  gradus  proprii  subjacebit.  Quscunque 
vero  civitales  liiteris  imperialibus  mciropolitani  no- 
ininis  bonore  subnix^  suiit,  bonorc  tantummodo 
perfruanlur,  et  qui  ecclesiam  ejus  gabernat  episoo- 
pus,  salvis  scilicet  verje  mctropolis  privilegiis  suis. 

Ex  decre.it  papce  Innocentii,  lit.  46.  Nam  quod 
scisiiiaris  utrum,  divisis  imperiali  juJioio  provinclis, 
ut  dux  inetropoles  flaiit,  sic  duo  melrupolilani  cpi- 
scopi  debeant  noininari ,  noa  '  vere  visum  est  ad 
mobllllateni  ncccssiiatum  mundanarum  Dei  Eccle- 
slam  commutari,  lionoresque  aut  divisiones  perpeti, 
quas  pro  suis  causis  facieiidas  duvcrit  impcrator  : 
ergo  secundum  pristinum  provinciarum  morein,  me- 
Iropoliianos  episcopos  convenit  numcrari. 

CCI.   Qued   non   oporteat  peregiinos   clericot,   tine 
coinmcndutiliis  ininittrare. 

CoHCil.  Clialcedon.,  lit.  15.  Peregrinos,  clciicoset 
lectores.  in  alia  clvitate  prxter  commcndatitias  liltc- 
ras  sui  cpiscopl  iiusquam  peniius  iiiiiiistrarc  debcre. 

CCII.  De  diaconissis  mulieribut. 
CoHcil.  Chaleedon.,  lil.  t.^.  Diacoiiissam  non  ordi- 
nandam  ante  annum  quadrageslmuin,  et  hanc  cum 
siiiiiiiio  libraniine  :  si  veru  suscipieiis  mutius  Inipo- 
sitioiiem,  et  alii|uantu  ii  teinporis  in  mlnlsteiio  per- 
niaociis    scmetipsam    tradal    iiuptiis ,    gratix    Dei 

•  Uionys.  Eiig.,  ergo. 


episcopds,  passini  vageque  in  accusalionem  pulsan- 
dos  ;  dcbent  lam  faclle  admitli,  necnc? 

Aurelius  c,iiscopus  dixlt :  Placet  igitur  charitaii 
vesirse  utis  qiii  aliquibus  scelcribusirretilus  est,  vo- 
cem  advcrsus  majorein  nntu  non  habeat  acrusandi. 
Ab  univer.^is  episcopls  dictum  est :  Si  crimiuosus 
est,  non  adniittatur,  placet. 

Iteni  Concil.  Carthag.,  tii.  95.  Placuiique  om- 
iilbus,  quoniam  superiorihus  couciliorum  decretis 
|.  de  persunis  qu;e  admittend:c  sunl  ad  accusaiioneiu 
clericorum  jaiu  coustltutuni  cst,  ei  qux  persoox 
non  admltlantur  non  cxpressum  est ,  ideirco  deHni- 
mus  eum  rite  ad  accusaiionem  oon  admitti,  qui 
postquam  excominuniralus  fu<>rit,  in  ipsa  adbuc 
excommunicaiione  consiliutus,  sive  sit  clericus 
sive  laicus,  aci  usare  vuluerit. 

Ti<iW.  t)G.  Iiein  placuil  ut  omnes  servl,  vel  pro- 
prii  llbciti  aJ  aci'u>allonem  iion  adiuilUntiir,  vel 
uniiies  quos  ad  accusanda  publica  crlmin*  leges 
publicv  nou  adinltiunl,  uinnes  ellam  intanii»  ma- 
culls  aspersi,  id  esl,  liisliioues,  ac  lurpitudinibus 
sulijiH-Uu  pcrsonx,  iKvreiici  etiam,  sive  pagani.siva 
Jii  l;i'i.  Scd  tamen  omnibus  quibus  ai  riisalio  deae- 


505 

gaiur^   iii   causis  propriis 
negaoda. 


El  u<flui  «num  crimeii  non  pmbaveiil,  ad  aliud  od- 
milti  non  debeat, 

Concil.  tufratcripto,  tit.  97.  Ilem  placuil,  quollei- 
cunque  clericis  ab  accusaloril)us  inulla  criiniiia  obji- 
ciunlur,  el  uiium  ex  ipsis  ile  quo  prius  egerit  pro- 
bare  noii  valuerii,  ad  cxtera  jain  non  admillatiir. 

Item  de  hoc  ip»o,  tii.  98.  Tesies  auteiu  aJ  leslimo- 
nium  nnn  adniiltendos,  qui  nec  ad  aciusationem 
adinitli  prxcepti  sunt,  vel  ctiain  quos  ipse  accusalor 
<i«  sua  doino  produxerit.  Ad  tesiiinoiiium  auteoi 
intra  annus  quaiuordecim  xiatis  sux  noD  admit- 
untur. 

CCYI.  Quod  non  liceat  clericit  pott  mortem  tui  epi- 
icopi,  res  ad  eam  perlincntes  dirip.re. 

Conclt.  ChaUedon.,  lii.  22.  Non  licere  clcricis  post 
obitum  sui  cpiscopi,  lejadeuni  pertinentes  dissi- 
pare ,  sicut  anliquis  qunque  est  caiionibus  constitu- 
tum;quodsi  hoc  laceretentaverint,  graduumsuuruin 
periculo  subjacebiuit. 

CCVII.  Qurd  non  liceat  clericis  et  monachis,  absque 
voluntale epiuopi,  ad  urtiem  tegiam  pro/ici.ci. 

Concil.  Clmlcedon.,  til.  25.  Veuit  ad  aures  sancii 
cuDcilii  quod  quid.im  clerici  et  ronnaclii,  quibus 
nibil  ab  episcopo  siio  coinmi^suin  est  (  est  autem 
qnaiido  et  coramunione  ab  eoprivantur),pervenien- 
tes  ad  urbem  regiam  CoDstaniinopolitanam  in  ea  diu- 
lius  immorentur,  excitanles  turbas,  et  statura  eccle' 


liREVIARlUM  CANONICUM.  90G 

accusandi  llccntia    non  A     QC\.  I>e  dispensaloribus  sing.ilarum  ecclemrum. 

Concil.  Chalcedon.,  tit.  26.  Quoniaii  in  qoibiis- 
dam  ecclesiis,  ut  runiore  comperimus,  praeler  obco- 
n  iiniiin  episcopi  faciillates  ecclesiasticas  tiactant: 
placiiii  omnem  eccbsiam  habeiileni  episcopum  ha- 
bere  occonomum  de  clero  proprio ,  qui  dispenset  res 
ecclcsiaslicns  sccunJum  sententiam  episcopi  proprii; 
ila  iit  ecclesi:c  dispensaiio  prseler  testimoniuin  non 
sit,  nc  ex  boc  dispergantur  ecclesiastlcx  facullales, 
ei  saccrdutio  nialediclionis  derogatio  procureiur. 
Quud  si  hnc  ininime  fei  crit,  divinis  constiiulionihus 
subjacehil. 

CCXI.  De  hit  qui  r.tptum  faciunl. 

Con.il.  Chalcedon.,   «i».  27.  Eos  qui  rajiiunt  mii- 

n  lieres  sub  iiomine  simul  babitanJi,  cooperantes,  aut 

tonniventes   raptoribiis  :  decrevit   sancta   synudiis, 

ul  si  quideni  clerici  sunt,  decidant  gra.lu  proprio ;  si 

vero  laici,  anaibeinatizcntur. 


C.XII.  Vtproeler  Pascha  et  Peniecoslen  baptisma  non 
celebretur. 

£x  decretis  papce  Siricii,  tit.  2.  Sequitur  de  diver- 
sis  haptizandoruni  temporibus,  prout  unicuique  llhi- 
tum  fucrit  improbabilis,  et  •  inemeniala  confusio, 
qux  a  nostris  sacerdotibus  (quod  rommoti  diiimus) 
non  ratione  auctoritatis  alicnjiis,  sed  Bola  temeiitate 
prxsumitur,  ut  passim  ac  libere  nalalitiis  Christi, 
seu  apparitionis,  nec  non  et  apostolorum ,  seu  mar- 
tyrum   festivitatibus,  iniiumer^r,  nl  asseris,  plebei. 


siatticum  commoventes,  subverienles  etiani  quo-  C  ''^P''*'"'  mysterium  consequanlur,    cum   hoc  sili 

ruradain  domos  :  decrevii  sancta  synodus  hujusmodi 

primo  quidein  per  defensorem  Constantinopolii.iiix 

sanctx  Ccclesix  commoneri,  ut  egreJianlur  ab  uibe 

regia  :  quod  si  iisdem  negotils  impudenler  insi^tanl, 

eliam  nolentes  idem  defensor  expellai,  ut  ad  propriu 

loca  perTcniant. 

CCVIII.  Quod  non  liceal  monasteria  quce  consecrata 
sunt,  diversoria  swcularia  fieri. 

Concil.  Chalcedon.,  lit.  24.  Quk  semel  dedicata 
siiiit  inonasteria  consilio  episcoporum  maneant  per- 
petuo  roonasteria,  et  res  qoae  ad  ea  pertinent  mo- 
nasteriis  reservari,  nec  posse  ea  ultra  fieri  s:i'cularia 
habitacula  :  qui  vero  boc  lieri  permiserint,  canonum 
seiiteniiis  siibjacebunt. 


CCIX.  Quod  non  uporieal  ordinalionet  episeoporum 
diu  differri. 

Concil.  Chaleedonensi,  iil.  25.  Quoniam  quidam 
nicropolitani,  quantum  comperirous  neglignnt  cotn- 
missos  sibi  grege--,  et  ordinationes  episcoporura  fj- 
cere  difTeront,  placuit  sanctae  synodo  inlra  tres  men- 
ses  ordinationes  episcoporum  celebrari,  nisi  forte 
necessitas  inexcusabilis  prceparet  dilationis  tempus 
extendi;  quod  si  hoc  minime  fecerit,  correptioni 
ecclesiasticx  subjacebit :  verumtamen  redilus  Ec- 
clesise  viduaix  penes  oeconorauni  ejusdem  ecclesix 
inlegri  serventur. 

'  Dionys.  Exig.,  e.nendnnda. 

PATnoL.  LXXXVni. 


privilegium,  et  apud  uos,  et  apud  omnes  ecclcsias 
Doniinicuin  specialiter  cum  Pentecoste  sua  Pascha 
defendat :  quibiis  solis  per  annum  diebus  ad  fidem 
conflueniibus  generalia  baplismatis  tradi  convenil 
sacrameiita.  liis  duntaxat  electis,  qui  ante  quadra- 
giiiia  vcl  eo  amplius,  diei  nomen  dederinl,  et  exor- 
tl&mis  quotidianisque  oratioiiibus,  atque  jejuniis 
fiierint  expiati,  quatenus  apostolica  i^ln  implealur 
pr.Ci;eptio,  ut  expurgatu  feinicnto  veteri,  iiova  inci- 
piat  esse  cnnspersio.  Sicut  eigo  paschalein  reve.en- 
llam  in  nulln  diiimus  csse  minuendam  :  ita  ia  infan- 
libus,  qui  necduin  luqui  potueruni  per  xtalem,  vel 
his,  quibus  in  qualibct  necessitale  opus  fucriisacri 
unda  bapiismatis,  omni  volumus  celcritate  s  icrorri; 
D  ne  ad  nostraruin  pernirjeiu  lendat  animaiuni,  si 
negato  desideraiilibus  foiite  saluiari ,  exieiis  unus- 
quisque  de  Siiculo  ct  regnum  perdat  et  vilam.  Qui- 
cunque  eiiara  discrinien  iiaufragii,  hoslilitatis  Incur- 
sum,  obsiJionis  aiiibij^uuin,  vel  cujuslibet  corpornlls 
segriludinis  despcationem  inciderint,  et  sibi  unico 
credulilatis  auxillo  poposcerint  subveniri,  eodein 
quo.poscunt  momenlo  teinporis  expetitx  regencra- 
tionis  prxinia  consequantur.  llai;tenus  in  liac  parte 
crralum  sufSciat,  nuiic  prxfatam  regulam  nmnes 
teneant  sacerdoles,  qai  nolunl  ab  apostolicx  pelrx, 
super  quam  Clirislus  niiiTe;sal.:m  eunstruxit  eccle- 
siam,  solidllatc  divelli. 


29 


M1  CmsCOMI  AI^IUCANI  CIISCUPI  m 

Ex  iecretit  Ltoni$,  lil.  7.  L«o  cpiscQpiis  ui)iv'or«is  \  oltlato  veneranlur.    Ntic  iidem  buiit  ilioii  i|uiliu«  iiii- 


cpiicopis  pcr  Siciliain  cou$iiiiili&,  in  Doiuino  s^tii- 
tein.  Uiviuisprxctptis  el  apostolliis  iiioiiilis  '  iiifor- 
iiianiur  ut  pro  omniuin  eiclusiaruni  staiu  iiopigro 
vigileiiui)  allectu,  ac  si  quis  (is(|uaui  reprcliciisiotil 
Invenilur  obno.vluin  celeri  solticiiudine ,  iiul  ali  igno- 
ranlix  iiiipcriiia,  aut  a  pric-iuiiiplionis  usiirpalionc 
rcvoccmus.  Mancaie  euim  Dominicu;  vocis  iniperio, 
qiio  beatitsimus  aposiolus  Pclrus  Irina  repetiiione 
inyslicic  sani'tioiiis  imbuitur,  ut  Cliristi  oves  qui 
Chrislum  diligit  pasrat  :  ip^ius  &edis,  cui  per  abiin- 
(lanliam  divinx  gr.itix  prxsiimus,  revcrentiu  coar- 
ciaraur,  ut  pcriculuin  desidij;  quaniuni  possumus 
ileclinemiis,  ne  professio  suinmi  apostoli,  qua  se 
amatorem  Domini  esse  teslaiuscst,  iion  inveniaiur 


pio  llcrodi,  ordinala  iliviiiitiis  in  i£gyp'um  lrans|.i- 
llgne,  subtractu»  est,  vcl  quibu>  ab  .igypto  iii  Ga|i- 
\x3m,  mnrtuo  perseciitoro,  revocaius  est.  Inlcr  lias 
aiiiun)  di<pcn$niioiuiin  varietaie$  acocduni  auginciiu 
cuipore?,  creKii  Doniions,  sicgt  evangelista  te^la- 
tur,  prudctlbui  ael.aiis,  ci  graiix.  Per  dies  Pasdm 
iii  templum  Jerusqlem  cum  parcnii,  us  venii,  et  cum 
abessei  a  societate  r^dcinitiuni,  sedens  cum  seniori- 
bus,  el  inicr  admirantes  magislros  dispulans  iiive-< 
niiur,  ralionemque  mansionis  sux  rcddeiis  :  Quid 
csi,  ini|uit,  quud  quxrebalis  me?  nesciebatis  quod  in 
hi>  qux  Pairis  mei  sunl  uporiet  me  esse,  sigiiilieans 
ejus  se  esse  lilium  cujus  esset  et  templum.  Jam  wa 
cum  in  annis  majoribus  apertius  declaraiidus  bapti- 


ii)  nobis,  quia  negligciiier  pasccns  loties  commenJa-  B  smuin  prxcursoris  $ui  Joannis  expeiiil,  quii'  dcita- 


lum  Dun)iiii':um  grcgem  ,  convincilur  summum  noii 
amare  pastorem.  Cum  ergo  inihi  de  charitatls  veslrx 
actibus  rraierna  a(Teciione  sollicito  cerlis  indiclis  in- 
notuerit,  vos  in  co  quod  inier  sacramenla  Ecclesix 
priniipale  esi,  ab  apostolioac  insiiiutionis  consuelu- 
dine  djsciepare,  ita  ul  bapiismi  sacramentum  nume- 
rosius  in  diti  Epiphanix  quam  in  Paschali  lempore 
celebrctur  :  miror  yos  vel  proeces^orcs  vestros  lam 
irralionabilcm  iiovitatem  usurpare  petuisse,  ul  ^ 
confusi^  teuiparibus  ulriusque  inysterii  niillam  essc 
(liffereiitiam  crc.lcrelis  jpier  diem  quo  adoratus  esl 
Chrislus  a  Magjs,  cl  diein  quo  resurrexi^  Chrisius 
a  moftuis.  Quam  culpam  pullo  modo  potuissetis 
incidere.,  M  unde  consecratioiiem  honoris  accipitis, 


tis  ejus  reniansii  ambiguum,  quaiido  bapti^alo  Qo- 
minp  Jcsii,  fiipirilus  sanctus  in  coliimlin!  specie  su- 
pereumdescendi',  et  inaiisii,  audita  decoelis  P.  tri^ 
voce  diconlis :  Tu  C4  'ilius  meus  dilectu.^,  jn  (i:  benq 
ctmplacui?  Qua3  omnia  ideo  quanla  poiuimus  brevi, 
lale  perstrinximus,  ut  notum  sii  dileciioni  vcslrf , 
uiilversQs  Chrisli  diej  innumeris  consccralos  fuisse 
viriulibus,  et  iii  cunct.s  ejusacli<)nibus  sacramenlo- 
rum  mysleria  coruicasse;  seJ  aliter  quidquid  signis 
dcnuiitiaril  aliter  rebus  impleri,  nec  quxcunque 
numeniniur  in  opcrlbus  Salvatoris,  ad  tenipus  po- 
lesi  pertinere  bapti-matis.  Nam  si  etiam  iil»  qus$ 
post  beaii  Jnannis  lavacrum  a  Domino  gestacngno- 
vimus,  sub  indiscrcto  hDnore  colamus,   pinnia  tem~ 


inda  leggra  (atin^  obseryantiae  spmeretis,  et  beali  C  pora  toulipualis  erunidcpuianda  lesiis,  qui^  ompi^ 

sunt  plena  miraculis.  Vcrum,  quia  spiriius  sapientix 
et  iiiieflcctus  ita  apostolos  et  totius  l.cclesix  er(|divi( 
maglslros,  ut  iii  Christiana  observantia  nihil  inorji- 
iiatuin  ,  nlbll  pateretur  essc  confusum  :  discernend:e 
siint  cau.tix  soteninitaium ,  et  i.i  omnibus  institutis 
Patrum  principuiuquc  nostrorum  ratioiiabilis  ser- 
v.iiiJa  dibcrelio  ,  qnia  iion  aliler  unus  gicx  et  unus 
pastursumus,  iiisi  quemadinodum  Apostolus  docei, 
idipsum  dicamus  o:iines  :  Sliuus  auteiu  perfecti  iu 
eodem  scnsu,  «t  in  eadem  sapientia. 

tx  deciet.s  pvp<e  Uoiiii,  lit.  9.  Quamvis  ergo  el| 
illa  qu.u  ad  humilluiem,  et  illa  qux  ad  glurlam  perti- 
neiit  Chrlsil,  in  unum  coDcurrani,  eamdemque  perso- 
nain,  totmnque  quod  in  illu  et  virtutis  diviiix  esl  el 


apostoli  Feiri  sedes,  qux  vobi:^  sacerdotalis  mater 
eat  digiiitatis,  esset  ecclesiasiicx  magistra  ratigqi:i, 
a  cujus  vos  regulis  recfs.-.ijse  m>nare  po&set  xqua- 
niinitale  loler^ri.  si  alii|ua  cpmmoniiiQiiis  noslrsc 
increpalio  pri^cessisset  :  nunc  autem  quin  i  on  de- 
speratur  correptio,  servanja  est  niaiisueludo,  ut  licci 
vix  fei'eo4a  sit  in  sacerJoiibui  e);cu$alio  qux  pix- 
lendat  inscieiitiam,  '  maluimus  tainen  ci  censuram 
necessariain  tepiperare,  el  ratione  vos  apertissim.-n 
veritatis  instruere- 

lix  dfcr.  papa  Lfuni^,  tit.  8.  Scmper  quiJem 
in  xterno  consillo  Dei  maiisit  bumani  generis  iu- 
cnmmiitahiliter  prxordinata  reparaiio,  sed  orJo 
rerum  per  Jesum  Christum  Dominuni  nostrum,  tem- 


poralller  gerendarum,  in  inoarnatione  Verbi  sumpsii  ^  iiilirmltaiis  humanx,  ad  noslrae  reparationis  lendai 


cxorJiunT.  Unde  aliud  tempui  est,  ^i  quamlo  iiun- 
liante  i(iigelo  beata  Virgo  Maria  fecuiidandam  se 
pcr  Spiiiuiii)  sancium  crcdiJii,  et  conccpii :  aliud, 
quu  salva  liiiegritate  virginea  pucr  editus  exsullaiiie 
gaudlo  Cfitlesliuin  Niinisiroruiji  pasloribus  inJicatur  :- 
'.•llii.l ,  qiio  infans  clrcumciJiiur;  aliuJ,  quo  hostla 
prn  ep  legalisolTertur;  aliuJ  cuui  ires  Magi  claritaie 
novi  kiJcris  ''  in  civiiatcm  |)cthlceiii  abOrientc  per- 
veiiiuiil,  ct  aJoratuni  parvulmn,  '  myslico  niuniro 


■  Dioiiya.  Exig.,  tiicilainur. 
i>  Diunys.  Exig.,  ion[usa    lemporit 
$leriu. 

'  Diiinys.  Evig.,  matunmt. 


Hlriusque  mij- 


erfectum  :  proprie  tamen  in  luorle  crucilixi,  et  in  re- 
surreciione  inurtui  poleutia  baptisiiiatis  novain  crea- 
lurau)  conJii  ex  velcri,  ui  in  rena-ceiuibus,  el  niors 
Ctirisliopdrelur,  et  vita,  Jicenle  beato  Aposiblo  :  Aii 
ignoratiii  qula  quicunqtie  baptiiali  sumus  in  Chiista 
Jesu,  in  iiiurte  lllius  baptltuii  sunius?  cunsepulli  enim 
sumus  eiiiii  illo  per  baptismuin  In  inurie,  ui  qiu>modo 
surrextt  Christiis  a  murluh  prr  gloriam  Palrls,  ita  el 
iios  In  noviiate  rit.i^  aiubulemus ;  si  eiiim  cumpluuuii 

■>  Dionys.  Exig.,  i/tio  Mnnunliunte. 

•  Dloiiys.  Evig.,  incilati  in  llfililiem. 

'  Dioii>s.  Exig.,  iii^ii(ii'M  muuMn  «Huttifue. 


m 


l)at.Vl.ii;iliM  CAXO.NJOIM. 


910 


racii  suimis  siiuiliiuiiini  jiioriii  ej«s,  simul  el  resur-  A  ilioens  :  Ilis  aii.l  ih  cnmpuiiclj  eunt  corde   et  Atxe- 


reclionif.  eriiiius,  el  ca'lera  qua;  lalius  magisler  gcn- 
liuin  ad  comniendaiidum  sar.raffi^.ulum  bapli.^iiiaiis 
dispu<avil,  ul  »,p})arerei  cx  hujus  doclrinx  spiiilu  rc- 
generandis  liliis  hominuni,  el  iii  Dci  filios  adoplamlis 
illuui  dicni,  cl  illud  tenipiis  clectum,  in  quo  per 
simililudincm  forni.iinquc  myslerii,  e.i  qusc  gcrimiur 
ii)  luenibris,  his  qux  in  ipso  suiit  rapJLe  gesta  con- 
6rucrent :  dum  iii  baptisnialis  regul.i,  el  niors  iiiter- 
venit  inierfectione  peccaii,  et  sepulturam  tnduanam 
imitatur  Iriua  demersio,  et  ab  aquis  elevatiu  rcEur- 
gentis  inslar  est  de  sepulcro.  ipsa  igilur  opcris 
qualilas  docct  cilebrand.e  generaliier  gratix  dicm 
lcgiliinuin  eum  esse  in  quo  orta  est ,  el  virtiis  mune- 
ris,  et  species  aciioiiis  ad  cujus  rei  conliniiationeiii 


runt  ad  l'eiruin  el  rcliqiios  apostolos  :  QuiJ  faciejiius., 
viri  fratres?  Pclits  lero  ad  illog  :  PoBnilenliam,  iij- 
qiiit,  agite,  ct  b.iplizctur  unuiqiiisque  vesti-um  in 
iioiuine  Jesu  Chrisii,  in  remission-Mn  peccalonuH 
vcsiroruin,  et  accipiclis  donum  Spiiiias  gancti.  Vo- 
hi8  eiiiiii  est  repromissio,  ct  nijis  vesiiij,  e(  nnmibns 
qui  loiige  s«nt  qiiosi  unque  advocaverit  Doniinns 
iteui  iioiier;  aliis  eiiam  pluribus  verbis  teslilicaUif; 
esi,  61  e.\hort>batur  dicens,  Salvamini  a  generatioiM! 
ista  prava.  Qui  crgo  reccperunt  sermoncm  ojus. 
hapiizali  sui.t,  et  apposilx  gunl  in  illa  die  aniin» 
<  irciter  iria  miliia. 

Ex  decreiis  papa;  Lcoiiis,  tii.  Jl.  Lnrta  quia  man- 
feslissinie  pqiet  hapii«andis  in  Ecclesia  cleclis  hxc 


pliirimum  valet  quod  ipse  Doininus  Jesus  Cliristu«,  "  duo  tcmpora,  de  quibiis  loculi  sumus,  esse  legiiiina, 

dileclionem  vestram  monemus,  ut  nullos  alios  di«s 
huic  ohservantix  misceaiis  :  quia  sunt  alia  quoqise 
fesla,  «iuibus  mulla  in  honorem  Dei  revereiiiia  dihea- 
tur,  principalis  tamen  et  maximi  sacrameiiii  cusio- 
dienda  nobis  est  myslica  et  rationalis  excmplaiin  . 
non  iiiterdicta  licentia,  qua  in  bapiismo  Uibueii  i, 
quolibet  teinpoi-e  periclitantibus  subveniliir.  Iia  cniin 
sua  resurrcctione  cocpisse.  AJdiiur  sane  huic  ob-      ='J  l'as  dnas  solemnitates  coniicxas  sibimct  aiaiw. 


posteaquam  resurrexit  a  inoi  tuis,  diocipulis  suis,  ni 
qnibus  omncs  ecclesiarum  pixsu'.es  docebantur,  ct 
formam  el  potestaleni  tradidit  baptizandi  dicens  : 
Euntes  doceie  onines  gentes,  haptizanles  eos  in  no- 
miiie  Palris,  elFilii,  et  Spiritus  sancti ;  de  quo  iili- 
que  eos  ctiani  ante  passionem  poluisset  instruere, 
niti  proprle  voluisset  inlelligi  regenerationis  gratiaiii 


scrvantix,  cliaiii  Pentecostes  ex  adventu  sancti  Spi 
ritus  sacrata  solemnitas,  qux  dc  Pasi  halis  festi  pcn- 
det  articulo,  ei  cum  ad  alios  die«  alia  festa  perii- 
neant,  hxc  semper  ad  eiim  diem  qiii  resurreclione 
Do3iini  esl  insignis,  occuriit,  porrigens  quodam- 
modo  auxiliaiiiis  gratix  manum  ad  eos  quos  a  die 


cognatas  incoluminm,  et  in  pacis  seruritate  drgn 
tiuin  libera  vola  differimus  :  ut  in  mortis  periculo,  iii 
obsidionis  discrimine,  in  perscculionis  angu-tiis,  jn 
timore  iianfragii  nullo  tempore  hoc  ver.e  saluiis  sin- 
gulare  prxsidium  cuiquam  dencgemus.  Si  quis  aulcm 
Epiphanix  fesliviutein,  quae  in  suo  ordi,.e  dcbilo 


rasclix,  aut  molesiia  infirmilalis,  aut  longinquitas      honore  veneranda  est,  ob  hoc  existimal  privile^giuiii 

lial>ere  baptisnialis,  quia  hoc  quidain  pulant,  quo  I 
in  eadem  dle  Dominus  ad  bapiismuni  sanc ti  Joajdiis 
accesscrit :  sciat  illiug  baptismi  aliam  graium,  al.nm 
fuisse  rationem,  nec  ad  eamdem  pertinuisse  virlu- 
tem,  qua  per  Spirilum  sanctuni  renascuniur,  de  qiii- 
bus  dicilur  :  Qui  non  cx  sanguine,  neque  ex  voluii- 
tate  carnis,  neque  ex  voluniale  viri,  seJ  ex  Deii  naii 
sunt.  Dominus  eniin  iiuUius  indigens  reinissidiioTicc- 
cati,  nec  qu.xrens  remedium  raiiascendi  sic  voIi:ii 
baptizari,  qiiomodo  el  voluit  circuinciiii  hosliamiiuu 
pro  se  emundalionis  offerri,  ut  qui  fac:us  eral  ( x 
muliere,  sicut  Apostolus  aji,  C<Tel  ci  iub  L  ac, 
quam  non  venerat  solvere,  sed  implere  ei  iiiiplcndi) 
linire,  ei  sicut  ApostoluE  prxJicat  diccns:  Finis  aii- 
tem  legis  Cbrislus  ad  jusiiliam  onini  credcnii.Ba;  li- 
smi  autem  sui  in  se  condidit  sacramentum,  quia  in 
oinnibus  primatum  tenens,sedocuit  esse  princi|iiuiii, 
et  lunc  regeneralionis  potentiam  g^nxil,  quando  de 
laiere  ipsius  profluxenint  sangiiis  redempiioiiis,  et 
aqua  baplismaiis.  Sicut  ergo  Veius  Testamenium 
Novi  testificatio  fuit,  ei  lex  per  Moysein  data  est, 
gratia  aulem  tt  veriias  per  Jcsum  Christum  fcta 
est;  sic  diversa  saciificia  uiiam  hosiiam  reforiiiaruni, 
et  multorum  agnorum  occisio  illius  immolationc 
Ciiiia  esl,  de  quo  diciiur  :  Ecce  agnus  Dei,  eccc  qiii 
tollit  ■  pcccr.la  mundi.  Sic  et  Joarines  non  ChrislU'-, 


itiiicris,  aul  navigationis  difficullas  interclusit,  iiivi- 
lans  ut  i|iiibuslibel  necessiiatibus  inipediti  desiderii 
sui  effeclum  dono  sancti  Spiritus  cnnscquantur.  Ipse 
eiiim  unigenilus  Dei  in  Hde  credenliiim,  et  in  virliite 
operum  nullam  inter  se  et  Spiritum  sanctum  volnit 
esse  distanti.iai ;  quia  nulla  est  diversitas  in  naiura, 
dicens  :  Rogabo  ego  Patrem,  et  alium  Paraclctum 
daliit  vobis,  ut  vobisciim  sit  in  xternuin,  Spiriium 
vcriiatis ;  et  ilerum  :  Paracletus  aulem  Spiriius 
saintus,  quem  millet  Pater  meus  in  nomine  meo, 
ille  vos  docebit  oinnia,  et  suggeret  universa  qu.x- 
ciinqiie  dixi  vobis;  ct  iterum  :  Cum  venerit  ille  Spi- 
ritus  veritatis,  ille  diriget  vos  in  oinnem  veritatem. 
Cnm  iiaque  verilas  Chrisius  sit  et  Spiritus  sanctus, 
Spiritus  Torilatig,  nomenquo  Paracleti  utrique  sit 
proprium,  non  dissimih:  esl  festum,  ubi  unum  est 
Sacrameiitum. 

I'x  decretit  papm  Leonit,  tit.  10.  Hoc  autem  nos 
non  cx  nostra  persoasione  defendere,  sed  ex  apo- 
siolica  auctorilaie  servare  satis  idoiieo  probamus 
exemplo,  scquantes  bealum  apostolum  Peirum,  qui 
in  ipso  dia  que  omnem  credentium  iiumerum  pro- 
missus  saiicii  Spiritus  replevit  advenius,  trium  mil- 
lium  populum  sua  ppxdicalione  conversum  lavacro 
baptismaUs  consecravit.  QuoJ  sancta  Scripiura,  quLS 
apostolorum   aclus   conlinet,   fldeli   hisl"-''»  'lorct 


Peccatum,  Cionys.  Exi(r. 


flil 


CRISCOMI  AFRICVM  EPISCOPI 


*i% 


&«il  Cliri!»ti  praTiu<,  nou  ipontus,  sed  ip  nsi  ainiciis  A  ad  netug  ntque  lacryn:as  corrigentii>,  ac  lunc  juberA 


fuil  adeo  ridelis,  «I  non  siia  quxrens,  sed  qua:  Jesii 
Ctiri^li,  ui  se  pronierctiir  ad  solvenda  cjlceanienli 
petluin  ejiis  iiidignuni  :  q'ioniain  ip>e  qnidein  bapti- 
'iari'1  iii  ni|U;i,  in  pafiiilentiani ;  ilie  aulein  bnptiza- 
turus  e.'Sfl  In  Spirilu  san.  to,  et  igni,  qui  duplici  po- 
leslale,  cl  vit.un  redderel ,  el  peccata  cxnsmneret. 
Ilis  ituqiie,  f.alres  eharissimi,  tot  ac  tantis  ev^isten- 
tiliiis  (lociiinenlis,  quihus  <  nini  anibiguiialc  suljnio:a 
eTidcntiT  agnoscitis,  in  bapiiziuidis  clcclis,  qiii  sc- 
cundum  apo^-tolicam  reg  lain  in  cxorcisinis  scrii- 
tandi,  et  jejiiniis  sanriilicandi,  et  rroquentibus  sunt 
pr.rdic.iti^iiiibus  imbuendi,  duo  i,.niiiiii  tcinpora,  id 
est  Pascha  el  Ponlecoslen  essc  servanda.  lloc  \esira; 
ind  ciniiis  cliaritati,  ul  ab  ap.islolicis  inslilutij  luillo 


diinilll,  cuin  vidcrit  congniain  salisfadionein.  San* 
si  qiiis  in  xgriludinein  inciileril,  atque  usqiie  ad  de- 
speiatinncnidevcncrit,  ei  esi  anle  teinpiis  Pasclix  re- 
laxAndiim,  ne  de  sxculo  absque  communiorie  di- 
sccdal. 

CCXIV.  Quod  clericit  non  licea!  panitenttam  agere, 
ei  quod  pott  poenilentiam  nuUut  pottil  iid  clerum 
iidmilii. 

Ex  decrelit  lapa;  Sijritii,  lil.  li.  Illud  quoqui;  no» 
p.ir  fiili  providere,  iii  sicul  pcenitenliani  agere  cni- 
qiiam  non  conceJiiur  clericnrum  :  ii.t  ei  posl  poeiii- 
I:  dii  eni  ac  reronciliaticmcm  nulli  unqiiain  laico  lic>'at 
bniiorein  clericalus  adipisci;  quia  quainvis  sint  nin- 
iiium  pecratorum  conlagione  mundaii,  nnlla  lanirii 


ullerius  rciedatis  excessu,  qiia  inultum  post  Ii.tc  6  de''ent  gerendornni  sacrameniorum  insirumi  uia  su»- 


csse  nun  poterit,  si  quisquam  ap>jsto'icas  r  giiias  in 
aliquo  credideril  negligendas. 

£.t  decreiis  (la/xr  Gelnsii,  lil.  10.  Oaptizandi  sibi 
quispiain  p.isnm  quocunque  tempore  nuliam  credat 
inessc  (idudani,  p  xler  Paschalc  festura,  ct  Penlc- 
co^tes  venerabile  sacraineiituin ,  excepto  duntaxat 
gravissiini  langunris  incursn,  in  quo  vercndiiin  est,  ne 
niorbi  crcscenic  periculo  sine  remedio  saluiari  for- 
tassis  xgrotans  ct  csitio  prxveiilus  absceJat. 

CCMIl.  De  Iti*  qiti  pceHileiiiiam  minime  tervavemnt. 

Ex  decrelis  papie  Syricii,  lil.  5.  De  bis  vero  non 
incongrue  dilectio  lua  aposiolicam  sedem  credidit 
eonsulendam,  qui  acla  pcenilenlia  lanquam  canes,  ac 


ciperc,  qni  dudum  fuerint  vasa  viliorum. 

Kx  decr  tis  pap<e  Jinwcentii,  til.  3i.  Iiinocenl°n^ 
Agapiio  Mucedonio,  ci  "  Marliano  episcopis  Apulis. 
Mulia  in  provincia  veslra  conlra  canon  's  Ccclesia- 
sticos,  docretaqiie  majorum  usurpari  a  plurimis,  el 
relationes  diversorum  et  srggestiones  fidissim:!-  re- 
tuleruiit  :  qiiic  qiiidem  posseut  facile  rcsecari,  si 
episco,'i  in  liis  non  invenirentur  aiirtore».  Qui  duiE 
aut  aniicis,  .lut  obsequenlibus  gratiam  prxstare  ni- 
tuntur,  religionein  violant,  ordinesqne  corrumpunt ; 
ae  sic  evenil,  ul  indigni  quique  bonorcs  siiscipianl 
ecclcsiasticos,  el  admiitanUir  ad  clerum,  qui  nec  inter 
laicos  quidem  dignum  locum  liabere  °  mereniur,  si- 
culi  nunc  dalo  nobis  libello  monstratuni  esl,  Mode- 


sites  ad  vom.tus  «  el  volulabra  redeu.ilis,  ci  inilitix  ^  «'"■"  qu«mdam  raultis  criminibus  involutum,  propter 


cingulum,  et  *>  lubricas  voluptates,  cl  nova  conjugia, 
et  inbibilos  denuo  appetivere  concubiius ,  quoruin 
professam  incontinuntiam  generati  post  absolutionem 
ti;ii  prodiJerunt.  De  quibus,  quia  jam  sufTugium  non 
iiabent  poenitendi,  id  duxinius  decernendum,  ut  sola 
intia  Ecclesiam  (ideiibus  oratione  jungantur,  sacrsc 
niysteriorum  celebrilati,  quamvis  non  inereaiilur, 
inlcrsint :  a  Dominicx  aulem  inensa;  convivio  segre- 
gcnlur,  ut  hac  sallem  districiione  correcti  el  ipsi  in 
sc  sua  errala  casligent,  et  aliis  exemplis  tribuani, 
qualoiiusab  obscceniscupiditaiibus  retrabantur.  Qui- 
lius  lamen  quoniam  carnali  fragililatc  cecideruiit, 
viaiico  munere,  cuir:  ad  Dominuni  c(eperint  profi- 
cisci,  per  coniniunionis  graliain  voluiniis  snbveniri.  t)  nibus,  qux  iii  reprchensiuneni  veiiiunt,  su!a  excusa- 


qrx  el.tra  poeniicniiam  egisse  diciinr,  non  solum 
clericum  eff  cuim,  quod  non  hcet,  verum  eiiam  ad 
episc^ipalu^t  apicem  tenJere  :  cuin  c  nones  apud  Ni- 
cicain  constiliiti,  poenitenles  etiain  nb  inlimis  ofliciis 
clericorura  excludant.  El  ideo,  fralr  s  clianssiiiii, 
pcrspecto  lenore  libelli  euni  jnbeaiis  prxscnlari,  ae 
si  vere  const  terit '  talis,  qiialein  libellus  :iriirni::t, 
non  solum  ab  ambitione  eriscopalus,  sed  eti:im  a 
clericaiiis  removeatur  oClicio. 

CCXV.  Vt  ti  per  ignorauliam  potailent  diijamus,  vek 
vi.ua;  marilus  :leriC'S  faciut  (ueril,  jam  non  pro- 
movealur. 

Ex  decretis  papee  Syiicii,  tit.  <5.  Cl  quia  bis  oin- 


Quam  rormam,  et  circa  inulieres,  qux  se  post  poeiii- 
tcntiam  lalibus  pollutionibus  devinxerunt,  '  serv:iri 
ileeerniinus. 

Ex  liecretit  papce  Innoctnlii,  til.  7.  De  p(Knitcnli- 
bus  aulcni,  qui  sive  ex  gravioribus  commissis,  si\e 
ex  levioribus  poeniienliaro  geruut,  si  iiuila  iiitervcniat 
xgriiudo,  quinta  feria  ante  Pascba  c's  reiniitenJum 
noinanx  Eiclosix  cunsueludo  deinnnslr:it.  Cxlerum 
de  poiiderc  jestimando  delictoruni  saceidolis  esi  ju- 
dicare,  ul  attendat  ad  conressionem  pccnitcu.is,  ct 

'-  rriWinoi  add  I  Oioii.  Ctig. 

■>  Ludicrat,  Di"iiys.  Exig. 

'  Servaiidam  eise  centemut,  Dioiiys.  Fxig. 

••  Maiiimv    Itiniiy^.  Exig. 


tio  ignuratiouis  obieiiditur,  cui  nos  interim  solius 
pietalis  inluitu  uccess<-  esl  cleinenler  igiioscere  :  qui- 
tiiiii|ue  p(£nitens,  qtiicunque  bigainus,  quicuni|ue 
vidux  niarilus  ad  sacram  miliiiam  indebile,  et  in- 
coinpetenter  irrepsil,  hac  sibi  cundiiionea  mibis  ve- 
iiiuiii  intelligal  relaxalaiii,  ut  in  magiio  debeal  coni- 
putarc  lieiiericio,  si  aileinpla  sibi  oinui  spe  pruniu- 
iioiiis  in  bor  quo  iiivoiiitur  ordiiie  perpetua  stabili- 
laie  permaneat  :  ><'  scituri  post  banc  dcliiiiiiuiiein, 
(|iiod  si   ultra  ad  :  acros  ordines  queuiquam  de  tali- 

•  Mereienlur,  Dioiiys.  Eiis. 
'  Tiilem.  Diuiiys.  I'.\ig. 

K  .SctiHti  poslliiic   vmiiiuin  proiinciarum  antiititit, 
Di  nys.  I..\is- 


31,  BREYIAIUIM  CANOMCUM.  9U 

bus  credid«riiil  assumenJum,  «t  dc  suo,  et  de  eorum  A  juxla  decreia  cnnoiiuMi  unaqua:(]ue  provincia  tuo  nie 


slatu,  quis  conlra  canones  el  interdicta  noslra  pro- 
vexerint,  congruam  ab  apostolica  sede  proraendam 
•ssse  sententiam. 

CCXVI.  De  energumenii  bapiiialit. 
Ex  decrelis  papee  Innoceniii,  lit.  6.  De  his  vero 
biiptizatis,  qui  posli-a  a  dxmonio,  aut  viiio  aliquo,  aut 
peccalo  inlerveniente  arrjpiuniur,  quaesivit  dilectio 
tu3,  si  a  presbyiero,  vel  diacono  possini,  aut  debeant 
consignari :  quod  hoc,  nisi  episcopus  praiceperil,  non 
licet :  nam  ei  manus  imponenda  omnino  non  est,  nisi 
episcopus  aucioritalem  dederit  id  efliciendi.  Ut  auleni 
fiat,  cpiscopi  est  imperare,  ul  manus  ei  vel  a  pr?s- 
bylero,  vel  a  cxteris  clericis  iniponatur.  Nam  quo- 


tropolitaiio  conlcnta  sit ,  ut  decessoris  n«sti'i  dali 
ad  ^aibonensem  episcopum  continent  consiiluia, 
nec  usurpationis  locus  alicui  sacerdoti  in  allcrius 
cniiccdalur  injuriam.  Sit  coiicessis  sibi  conlcnlu» 
unusquisque  limilibus.  Alter  in  alterius  provincia 
niliil  prxsuniJt,  nec  enieritis  in  suis  ecclesiis  clcriris 
peregrini  el  extranei,  el  qui  ante  iynorati  sunt,  ad 
extlusionem  eorum,  qui  bene  de  suoruiu  civium  nie 
rcnlu-  testimonio,  prxponanlur,  ne  novuin  quod- 
dam,  de  quo  episcopi  liant  inslitulum  vidcalur  05S2 
collrginm. 

Ex  decretis  papce  Leonh,  lit.  32.  Igilur  secunduiii 
saiictorum  Patruin  canones  spifiiu  Uei  conditos,  ct 
lotius  mniidi  reverentia  consecratos,  meiropolitaiios 


modo  id  fleri  siiie  magno  labore  polerit,  ut  loiige  b  sjngularum  provinciaruin  episcopos,  quibus  ex  dele- 

galione  no-lra,  fraternitatis  lux  cura  pnclenditur, 
jus  traditae  sibi  antiquilus  digniialis  intemeralum  ha- 
bere  decernimus  :  iia  ut  a  regulis  prajsiitulis  imra 
aul  negligenlia,  aut  praisunipiioue  discedanl. 

CCXIX.  Vt  ex  eurialibus  non  fial  clericut. 
Ex  decreiis  paptB  Innocenlii,  lit.  18.  Prscterea  fre- 
quenler  quidam  ex  fralribus  nostris  curiales,  vel 
quibuslibet  publicis  funclionibus  occupatos  clericos 
facere  contendunt,  quibus  poslea  niajor  trislitia  cum 
de  revocandis  eis  aliquid  ab  imperalore  prsecipitur, 
quam  gratia  nascilur  de  ascitis.  Conslat  enim  cos 
in  ipsis  muniis  voluplates  eiiam  exhibere,  quas  a 
diabolo  invenlas  esse  non  dubium  est,  el  ludorum 


constitutus  energumenns  ad  episcopum  dedncntur, 
cum  si  talis  casus  ei  in  ilinere  acciderit,  nec  ferri 
ad  eplscopum,  nec  referri  ad  sua  facile  possit. 

CCXVll.  Quod  pro  infirmis  debetit  sacerdos  orare,  el 
juxla  prceceptum  sancti  JacoH  oleo  perungere. 

Ex  decrelis  papce  Innocentii,  lit.  8.  Saiie  qnoniam 
de  boc,  sicuii  de  oeteris  conaulere  voluil  dileciio 
tua,  adjecit  etiam  fiiius  meus  dileclus  Coeleslinus 
diaconus  in  epislola  sua  esse  a  tua  dilectione  posi- 
luin  illud,  quod  in  beali  apostoli  Jacobi  epistola  cnn- 
scriplum  isl.  Si  *  intirmalur  quis  in  vobis,  inducat 
presbyleros,  et  orent  super  eum  ungentes  oleo  in 
nomiiie  Domini,  el  oralio  (iJei  salvabil  inlirmum,  et 
suscitabit  illum  Dominus,  et  si  in  peccalis  fuerit. 


remiltenlur  ei.  Quod   non  est  dubium  de  Hdelibus  C  aut  munerum  apparalibus,  aut  piajesse,  aul  forsilau 


aigrotantibus  accipi  vel  iiilelligi  debere,  qui  sancto 
nleo  ch  ismatis  perungi  possunt,  quod  ab  episcopo 
confectum  non  solum  saeerdoiibus,  sed  omnibus  uti 
Christianis  licel,  in  sua,  aut  suorura  necessitate  un- 
gcndu  n.  Ca:ierum  illud  superfluuni  viJemus  adje- 
ctuin,  ut  de  episcopo  ambigalur,  quod  presbyteris 
licere  non  dubium  est  :  nain  idcirco  presb  teris  di- 
ctuin  est,  quia  eciscopi  occupationibus  aliis  impediti 
ad  oinnes  languidos  ire  non  possunt.  Cxterum  si 
epi^^copiis  aut  porest,  aut  dignum  ducit  aliqueni  a  se 
visitandum,  ei  benedicere,  el  tangere  cbrisinate  sine 
cunclatione  potest,  cujus  esl  ipsuin  cbrisma  conli- 
cerc.   Nim  poenilcnlibus  islud   inruiiJi   non  polest. 


interesse.  Sit  cerle  in  exemplura  sollicitudo,  et  tri- 
stitia  fialrura,  quam  sKpe  pertulimus  imperalore 
prajsenle,  cum  pro  his  sa;pius  rogarenius,  quam  ipse 
nobiscum  posilus  cognovisli,  quibus  non  soluin  in- 
feriores  clerici  ex  curialibus;  veruin  etiain  iii  sacer- 
dotio  jam  consliluti,  ingens  molestia  ut  reddercntur 
instabat. 

CCXX.  De  ullima  paenitenlia  non  neganda. 
Ex  decretis  papce  Innocenlii,  til.  22.  Et  hoc  qu.e>i- 
tum  est,  quid  de  liis  obicrvari  oporteat,  qni  post 
baptisra  ni  ouini  lempore  incontinenlix  voluplatibus 
dediii,  in  extrerao  viliE  sux  pceniteniiam  simul,  el 
reconciliationem    communionis  exposcunt.  De   his 


quia  genus  est  sacramenli.  Nam  quihus  reliqua  sa- D  observatio   prior ,  durior;   posterior   intcrveniente 


cranienti  negantur,  quomodo  unum  genus  posse  pu 
latur  concedi  ? 

CCXVill.  Ut  extra  conscieniiam  meiropoUlani  non 
ordinetur  episcopus. 

Ex  decrelis  papw  Innocentii,  tit.  9.  Primura  ul  ex- 
tra  conscienliam  inelropolitaiii  episcopi  nullus  au- 
deat  ordiiiare ;  inlegrura  enira  judicium  esl,  qiiod 
pluriinoruin  senteniiis  cunlirinatur  :  nec  unus  epi- 
scopus  ordinare  praesumat,  ne  furlivum  beneficiuin 
prxstituin  videaiur  :  hoc  enim  a  synodo  Nicoena 
conslilulum  esi,  aique  deflniium. 

Ex  dccrciis  papa:  Ccelesiini,  tii.  17.  rrimum,  ul 

•  Infirmus  aiiquis  in  rabis  esl,  Dion.  Exig. 


raisericordia  iiiclinatior  esl  :  n.iin  consueiuJo  prior 
tenuil,  ul  conceJeretur  eis  pflenitcniia,  sed  commu- 
nio  uegarelur ;  nam  cum  illis  temporibus  crebr*  per- 
seculiones  essent,  ne  communionis  concessa  faciliias 
homines  de  reconciliatione  securos  non  revocaret  a 
lapsu,  merilo  negata  communio  esl,  concessa  poeni- 
leniia  :  ne  toium  penitus  negaretur,  et  duriorem  rc- 
missionem  fecit  temporis  ratio.  Sed  poslquam  Do- 
minus  noster  pacem  Ecclesiis  suis  reddidil,  jam  ter- 
rore  depulso  communionem  dari  abeunlibus  placiiii, 
el  propter  Doraini  misericordiam,  quasi  viaticum 
prctfecluris,  el  neNovatiani  haeretici  neganiig  ve- 


915 


CRrStOMI  AFKIC.INI  EPISCOPI 


916 


ui.iiii,  aiperilalem  el  duriiiim  subseiiui  videamur.  A  CCXXll.   Qiiod  pr»  comjugali   (mdert  tant  ivo  ^mtn 


Trlhuetur  ergo  eum  ptienil^nlla  extrenia  ccnnmuiiio, 
III  lutiiiiiieii  li»)usmdJi,  tel  in  supreniis  suis,  permii- 
li-ntc  Salvaiwe  nMlro,  a  perpeluo  exilio  vindiccn- 
litr. 

Kr  (:ecretti  papx  Cueh*lini,  lil.  15.  Agnouimus 
ftmm  ptenitenliani  morienlibus  dehegari,  neo  illoruni 
ilesiJcriia  amiui,  qui  obitus  sai  tempore  hoce  aiiinix 
siix  cirpiurtt  remedia  sufcveniri ;  horremus  (lateor) 
la:ilx  iinpietatis  aliquem  reperiri,  Ut  ite  Dei  pietate 
desperel,  quasi  non  possit  ad  se  quovis  tciiip^rre 
ciincurrenti  succurrere ,  el  pericliiantem  sub 
onere  peccatorum  hominem  perdere,  «fao  se  illo 
expedire  desitierat,  el  liberari.  Qutd  hoc  rogo  aliud 


(tmiutu  ii«M   iiceut  tit  ailiUUrium  declinare,  pro  eo 
quod  Ji6i  i,'i  lioc  ipto  dque  debitore*  exlititnt. 

Ex  decretli  papce  Iniiocentii,  tit.  ''24.  £t  illiid  dcsi- 
deratum  est  sciri,  ciir  commuiiicanlcs  viri  ciiiii 
ailulteris  utdrifms  non"  coiricriiant,  nnn  conira 
itxoreti  in  consoriio  adutterotuni  «irurKin  manero 
vitleantur?  Siipei'  hoc  ChfisiruAa  religio  adolie- 
rhim  iii  uirtiqiio  scxu  pari  rutione  con'deiitiiar'r  s-^ 
viros  suos  mulierfs  Ron  raeite  de  adullcrio  acci*- 
sant,  ec  non  babent  latentia  peccata  vnidictam  :  viri 
auT^m  liberius  uxor6S  a^ulteras  apud  savcrdoies 
dffcfre  consoffterunl;  et  ideo  ninlierfbaS'  prodito 
earuni  crimiiie  cooniNunio  deiKgatgr,  viroroniaiitcm 
Ijtentc  conimisso,  non  facile  qm»|.uaQi  ex  suspicro- 


est  qoarm  ntorienii  raoricm  addere,  ejiKque  ammam        ...  .  .     . 

11..             i.    u  .            .V    -1.    .>„„•>,-.    B  m^ns  abslinetuT,  qo«  ulique  «jbmovettir,  si  cju» 
sua  crudehiate,   ne  absohila  esse  possit,  occiacre,  "  „    ...        , I.    />..„,„.„  . ^,-  .:.   :..!. 

ciira  Ifeus  aJ  swbveiMendmn  paralissinius,  M>vitans  ad 

pocnifeniiam,  sie  proniittsl  peceatori,  inquieBs  :  Qiia- 

tunque  die  converau»  fuerif,  peccala  ejns  non  re- 

putabunlur  ei;  et  )ter«ra  :  Nolo  niortem  pecratoris, 

Sfvl  lanlum.  converlatur,  et  vivai.  Sakitein  ergo  ho- 

luiui  adimit  quisquis  inoriis  tempore  poeniteniiam 

denegarit ;  et  desperat  de  cleineniia  Dei,  qui  eum  ad 

tubvenicndum  morienli  sufDcere  vel  moniento  posse 

iiou  credit.  Perdidisset  latro  iii  cruce  prxmiuni,  ad 

Cliristi  Jexierani  pendens,  si  ilTom  unius  bora;  poe- 

(lilentia  non  juvissei;  cum  esse(  in  poena  pociiKuit, 

el  per  unius  scrniuiiis  p:oniissiOnem  babiaculum 

paradisi  Deo  pi<oiiiilteiiie  promeruit.  Vera  ergo  ad 


Uagitioiii  deiegator.   Cum  ergo  par  causa  tit,  inier- 
diim  probaltone  cessaute  vindictx  vatio  conquies<i(. 

CCXXIII.  Quod  hi  qiii  preces  crimJiait  tCtctafit,  iine 
crimitK  shtt. 

Ex  decreiis  papte  Innocentii,  litul.  2.^.  Illud  eliani 
sciscitafi  voluisti ,  an  preces  diciaiitibiis  liberum 
concedatur,  utique  posl  baptismi  regenerationem,  a 
principibus  poscere  inorlem  aliciijus  vel  sanguincm' 
de  realu?  Quam  reni  principcs  nunquam  sine  eogni- 
tione  concedunt,  sed  ad  judices  coinmissa  ipsa,  vel 
crimina  scmper  reuiiituiii,  ut  causa  cognila  viiidi- 
cenlur  :  qusecum  quaesitori  fucrint  delegata,  aoi  ab- 
so'.utio,  aut  damiialiu  pro  oegotii  qualitale  proferlur, 

l«eum  conversio  in  ullimis  positorum  ir.ente  potius      ^^„0,  iggu,,,  j,,  ,'n,probos  exercetur  auctoritas,  erit 

est  xstimaiida  quain   teiiipore,  prophela  hoc  taiter      dictalor  immunis. 

assercnfe  :  Cum  conversus  iugeiuueris,  tunc  salvus 

eris.  Cmn  ergo  Christas  sit  cordis  inspeclor,  quoli- 

bet  tempofe  non  est  denegaiida  pofiDilentia  postu- 

lanti,  cum  illi  se  obn^et  judici,  cui  occulia  omnia 

iioverit  levelari. 
Ex  decretis  papcc  Leonis,  tit.  il.    De  Ins  qui  pce- 

uitetiriam  ^gere  differunt.    Dissimulatiu  hxx  poiest 

iion  d^e  conreiirptu  esscrcraedit,  sed  de  metu  gravius 

delinqiMmli.   Unvla  poenitenria  qirrc  diUta  esi,  cum 

smdiosius  petita  fncrit,  non  negeiur,  ut  qiioquomodo 

3A  indnl^ntiic  mediciiram  anjina  vulnerata  pcrveniat. 


CCX^.  t)e  adininislruiiumbus   sincularium  jiii/icio- 
ftm. 

Ex  decr.  papce  Innociniti,  tit.  23.  Quatsiium  est 
etiani  !>upcr  his  qui  post  baplisiiiuiii  adiuini>trave- 
runt,  aul  tunnenta  solu  exercuerant ,  aut  eliam 
capilalem  proturercseuferitiaiii  :  ifehis  iiihilfegimus 
a  majoribus  Jeliiiituin.  Ueinineraiit  enim  .a  Deo 
piilcstaics  ha-  fuisse  coiicessas,  et  propter  vinJict:iiii 
riO.\iorumgladiuiii  fuisseperniissunt,  cl  Dci  iiiiriisttum 
csse  datum  iii  hujusmmfi  vindiccm.  Quoniodu  igilur 
leprchcriilererit  facluiri,  qund  aiiclurc  Deo  viJcreiil 
csse  concessuni '.'  De  his  orgo,  ut  h;iileiius  sorvaiu  ii 
esl,  sichabcamus,  no  aut  inscipliiiam  evcrtero,  aut 
cimlra  nuctorltatem  Dumiiii  veiiire  videamur.  Ipsis 
fiiiicni  iii  ratiuiie  redJeiida  gcsta  su»  ouiiiiu  serva- 
bunmr, 


CCXXIV.  Quod  Hon  lieeat  his  qvi  tntereatnie  reptidh 
a  se  setjregati  sunt,.  in  otiam  copulamperlramire. 

Ex  deereiii  p.rpte  hmKentri,  lit.  2B.  De  his  etiara 
requisrvit  dilei  lio  fua,  qtii  inffrven-tenle  repudio  alii 
sc  nurtri.monfo  copularBftt,  quos  trt  uiraqtre  parte 
aduHeros  esse  wairifestnm  est.  Q  li  vfro  vel  Oiore 
vfvente,  qvainvis  disiociarn^in  Videaiur  esse  conjuf 
gium,  a\V  aliam  copulam  fesiiiiarunt,  neque  possiuii 
adirlteri  nun  videri,  in  tanitmi  ot  ciiaiu  t\x  persoit:B 
quibus  tales  eoiijimcti  sunt,  eiiam  ips^e  adulteriu:n 
roiriinishsse  videantiir,  secundmn  iliud  quod  legiiiius 
in  Kvaiigeliu  :  Qui  dimi:crie  uxoreut  suaiii,  et  duxe- 
■^  rrt  ali.Tfii .  iiiaMhalur;  sim  liier  et  qiii  diniissam 
({>r\erlr,  iroerhatiir.  Et  ideo  oiniies  a  communiuiio 
liJclium  absilneiidos.  De  parentibusaut^m.aui  prupiti- 
qiiis  eoritm  nHlil  tate  sta^iri  polost,  Misi  si  iiiceittoros 
illieiii  loiisoiiii  tdisse  ifete^anlur. 

CCXXV.   QuoJ  si  qniii  puriem  *ibi   corpitrit  toient 
ampafittetil,  ctericus  este  uon  pussil. 

Ex  d.rietis  papa<  liinocentii,  tit.  2S.  Q»ii  igitur 
p:irleui  ciiju-liliel  digili  i(ise  vulens  abscid:!,  baiio 
ail  ileiuni  canoiies  noii  adniittunt  -  cui  vero  lasu 
aliquo  coiiligii,  dum  aut  operi  riisiico  raraiu  iAipra- 
dii,  a^l  atiquid  facieiK)  s«  non  »poiite  percussil ;  ho« 
canoiies  pi':i;(i|iiiiiil  el  duricos  liori,  ei  si  iii  Jiiro 
fucriiii  repcrli ,  iiua  abjici.  la  iHo  euuu  iuluul.i* 


917 


HREVIARILM  CANOiMCLM. 


St8 


est  judicata  qi  k  Kibi  aiisa  fuil  ferruin  Injicere,  quod  A  necesSitas  inlulit,  et  resiilucnJum  qtioil  (IJes  poscil 


gcilicel  et  alii  iJ  facere  diiUilare  noii  |iossit ;  in    isiis 
vero  casus  veniani  mefuii. 

C(';XXVI.  Sicujus  uxor  abiiucla  in caplimlatem  fueiil, 
ei  atteratn  maritis  ejui  accepeiit,  reverteive  prima 
lecundti  excludulut^  Quam  disposilionem  iit  mii- 
liere  ^uoque,  si  alium  virum  prinio  desisiente  acce- 
perit,  convenit  observari. 

Ek  decteiis  papdB  Innocentii,  lit.  37.  Innoceniius 
Prubo.  Conlui-balio  prOcelte  barb.iricae  racullali 
legum  intulit  casuni,  nain  bene  consliiuto  niatriino- 
ftio  inter  Forluiiiuin  et  Ursam  caplivilati»  incurtu». 
lecerat  najvuin,  nisi  sancta  religiouis  stalula  provi- 
derent,  Cum  eiiim  iu  captiviiate  prxJicia  Ufsa 
muller  tenereiur,   aliuJ  conjugium  cum   Rcstiiuta 


Ex  deeretis  papte  Ltonis,  lil.  49.  Si  autein  aliquA 
mulieresita  posieriorum  virorum  amore  siiiiKapiae, 
ui  mallnt  his  cohoerere,  quain  ad  leglliinum  i-edire 
consortium,  meriio  suni  notanJx,  ita  ut  ecclesiasli- 
ca  comniunione  privenlur,  qux  de  re  excusabili 
lonlaminationein  criminis  elegerunt,  osteiidenles 
sibimet  pro  sua  incontinentia  placuisse,  quod  jiisia 
leinissio  poterat  expiare.  Redeant  ergo  iii  sumn 
statum  voluntaria  redintcgratione  conjugia,  neqirt 
ullo  modo  ad  opprobriuni  mal»  volunialis  irabalur, 
quod  conditio  neccssitatis  extorsit  :  quia  sivut  b» 
mulieres  qux  reverti  aJ  viros  suos  noluenint,  iinpio* 
sunt  babenda;,  ila  illx  qux  in  afrectum  ex  Deoiniluiu 
redeunl,  merito  sunt  laudandx. 


FoMunlus  niemoratus  iniisse  cognoScilur  ;  sed  favore  B  ^^cxXVll.  De  catechumeno  qiv,  prusqUum  lapliteiur. 


Domiiii  reversa  Ursa  nos  adiit,  ei  nullo  difntente, 
uxofem  se  meiuorati  esse  perdocuit.  Quare,  domine 
fili.merito  illusiris,  siatuimus,  lide  catbolioa  suflra- 
gante,  illud  esse  conjugium  quodetat  priinitusgratia 
divina  funJatimi,  conventumque  secuiiJa:  mulieris 
priofe  supeisiite,  iiec  dixonio  cjecta,  nullo  paclo 
posse  esse  legilimum. 

Ex  diiretis  paptB  LeoniSi  til.  49.  Cum  ergo  per 
b«llicara  cladem  ei  per  gravissinios  hosiilitatis  in- 
cursils  ita  quaidam  dicaii»  divisa  esse  conjugia,  iit 
abJuctis  in  captivilalem  viris  femina;  eoruin  roman- 
serint  destituUc,  quae  viros  proprios.aui  i..lereiiipt(is 
putarent,  aut  iiuiiquam  doniin  llone  credercnt  libe- 
racdos,  et  in  aliorum  conjugium  solitudine  cogenie 
transierint;  cumque  nunc  stalu  rerum,  ausiliante  ' 
Dumino,  in  meliura  converso,  nounulli  eormn  qni 
putabantur  pcriissc  raraearint,  meiito  cliaritas  tua 
videtur  ambigere,  quid  de  mulieribus  quse  aliis 
junct.e  suni  viris,  a  nobis  deboat  ordinari.  Sed  quia 
novimus  scriplnm,  a  Deo  jungitur  mulier  viro,  el 
iteruin  prxcepiiim  agnovimus,  ul  quod  Deus  junxit 
hoino  non  separet,  uecessfc  esl  ut  legiliiiiaram 
foeJera  nuptiarum  redintegranda  credamus,  et  re- 
molis  malis  quao  hoetilitas  intulit,  unicuique  id  quod 
legiiiiiie  habuit,  reformetnr,  oinnique  sludio  procu- 
raiidum  esl,  ut  recipiat  unusquisque  quoJ  proprium 
eEt. 

Jtemdelioc  ipso,  iii.  43.    Nec   tamen   culpabilis 


uxorem  umittit,  et  posl  atiam  accepit ,  qued  elericut 
esse  non  possit. 

Ex  decretis  papxB  Inuocenlii,  til.  39.  DeidJe  pnni- 
tur,  non  dici  oportere  digamum  eum  qui  caiechu- 
mcnus  habuei  it  atque  aiuiserit  uxorem,  ii  post  ba- 
plisinum  fuerit  aliam  sortitus,  eanique  primBmvtderi 
qa»  novo  bomini  copulata  sil,  quia  illud  conjugiuit) 
per  bapiismi  sacranientuni  cum  caeteris  criininibus 
sit  ablaium  :  quod  cum  de  una  uiique  dicilur,  cerle 
si  tres  babuerit  in  veteri  posilus  bomine  uiores, 
rrii  ei  qu«  po?.l  baplismuin  quarta  esl,  sic  interpre- 
tanlibus  prima,  virginis  aeque  nomcn  accipiel  qiiae 
quarlo  diicta  cst  loco.  Quis,  oro,  istud  non  viJeal 
contra  Apostoli  esse  prxceptum,  qui  ait  unius  uio- 
lis  viruin  oportere  fleri  sacerdolem  ?  Sed  objicltur 
quod  in  baptismo  toluin  quiJquiJ  in  veteri  homine 
gestuin  8»l,  sil  soUilura.  Dicile  milii  (cum  pacc  ve- 
stra  loquor),  Crimilia  tantum  dimittuntur  in  baplis- 
nio,  an  et  illa  quoe  secundum  Domiiii  pr*cepia  ac 
Dei  institula  coinpleiitor  ?  Uxorem  ducere  crimen 
est,  But  non  est  critoen?  Si  crimen  est  :  ergo  pra- 
fata  venia  dtxerim,  erit  auctor  in  culpa  qui  ut  cri- 
mina  committerentur  in  paradiso,  cunl  ipse  eos 
jmigeret,  benedixit  ;  si  vero  criinen  non  est,  quia 
quuJ  Deus  junxii  nefas  sit  criineii  appellaii ;  et  Sa- 
lomon  addidil:  Etenim  a  Deo  prseparatur  viro  uxor, 
quomodo  creditur  inter  crimina  esso  dimissum, 
quod  Ueo  auciiire  legilur  consuinmatuin  ?  Quid  de 


dicitur   et  lanquain   alicni  juris  per^asDr  babualur,  1)  lalium  llliis  percensetur,  naiiquid  iion  eruiit  adniil- 


qui  persoiiam  ejus  inariii  qui  jain  noii  esse  ciistiiiia- 
balur  assumpslt :  sit:  enim  inulia,  qu  e  ad  eos  qui 
tRcaplivttatem  ducli  sunt  pertinebant,  injus  alieiium 
transire  poiueruiil;  et  tamen  plenuni  jusSitije  est, 
nt  iisdeui  reversis  propria  rerornieiitur.  QuoJ  si  in 
mancipiis,  vel  iii  agris  aul  etiain  in  Jumibus  ac 
possessionibus  rile  servaiur,  quanto  magis  in  cuiiju- 
giorum  redintegratioiie  lacienJun»  est ,  ut  quod 
Itellica  necestilale  turbatuin  est,  pacis  remedio  re^ 
lormetur  ? 

Iiem,  tilAi.  Elideosiviri  po*llongam  capliviiatem 
reversi,  ita  ifl  Jilectione  suaruin  Cooji^Hin  pcr»eve- 
rent,  ut  eas  cupiant  in  sunm  redire  consortium, 
omitiehdum   est,  el  ioculpabile  judicanJiun  quod 


lendi  in  hasreditatis  consoilio,  qui  exeasusceptisuiil 
qux  ante  baptisnium  fuit  uxor,  eruntque  appellandi 
vtil  nalurales,  vel  spurii,  quia  non  esl  legiliiuum  ma- 
liimoniuin,  nisi  illud  (ut  vobis  uJelur)  quod  post 
baptismum  assumitur  ?  Ipse  Doniinus,  cuni  intcrio- 
gareiur  a  Judxis,  si  liceret  dimiltere  uxorein,  atqiie 
expOnerei  lieri  non  debere,  addiJit :  QuoJ  ergo  Dcus 
junxil,  bomo  non  separel.Ae  ne  de  his  copuli«  locu- 
lus  csse  credalur,  qiiae  post  baptisfuum  sortiiiniiir, 
.iiemiiieriiil  boc  et  a  iuJaiis  iiiierrogalum,  et  JuJici» 
essere<pomuin.  Qu.iero,  et  sollicitus  quxro,  si  una 
eadeiiii|ue  sit  uxor  ejus,  qui  ante  catecbiiineiius, 
poslea  fil  lidelis,  liliosque  ex  ea  cum  esset  catechu- 
menns  susccperil,  ac    postca  alios,  cuoi  hdelis  ? 


»19  ClilStOMI  ArillCANI  EPISCUPI  920 

utruiii   siiil  fi  alro»    appeijjiidi   an    non  ?  habeant  A  "t  nulla  rellgioiiU  revtreiUia  obscurilate  ruscclur. 


postea  dfruiiclo  palrf!  Iierciscundui  hx-rediialis  con- 
lorlluiii.qiilbus  lillorum  iioincn  regener:ilio  spiritaiis 
creditiir  abslulissc  7  quod  cuin  ita  tcntire  aiqucjii- 
(lioare  absurduin  esl,  qux  (maluni)  ratio  est  boc 
defeiidi  et  vacua  luagis  opinione  jactari,  quam  ali- 
qua  atictoriiaie  roborari?  Cuni  noii  possil  inler  pec- 
cata  depulari,  qund  lcx  prxcepit,  cl  Deus  jungit. 
Nunqnid  si  quis  catecbumenus  virlutibus  sluduerit, 
bumilitateni  seciitusfiieril,  palirntiaiH  tenuprii,elce- 
mosynas  feccrie,  niorii  destiiiatos  qualibel  raiione 
eripucrit,  atlulteriu  exliorrncrit,  ca^tiutem  tenue- 
rit,  qiijcro  si  hxc,  cum  faclus  fucril  lidelis,  aiuitlil : 
qiiia  per  bapiisinum  loluni,  quod  vetus  liomo  gcsse- 
rat  pulaiur  auferri?  Aspiciamus  geniileni  hominem 


^on  sil  vana  gloriaiio  pallialiii,  episcopalein  inorcin, 
qui  episcopi  suiit,  sequaulur.  Daniel,  ut  dixinius,  qui 
accusaiiunein  poniilicali  honore  sublerfugere  se 
posse  credidil,  ci  ad  fasligium  lanlnm  accusaiorcs 
suos  laiendo  (erveuit,  a  saiictilaiis  veslrxcociu  intc- 
rimsenoTtrilsegregutuiii,qui  se  noslro  judicio  debct 
alijicere,  si  conscientix*  suu;  novit  co.ilideutlam  se 
obtinere.  Massiliensig  vero  ectlesix  sacerdoieni , 
qui  dititur  (quod  dictu  ncfas  esl)  in  necem  frairis 
sui  taliter  gratulatus  :  ut  huic,  qui  ejiis  sanguine 
cruentalus  advenerat,  portionem  cuiu  eodcm  habi- 
turus,  occurrerct :  ex  vestro  euin  audieodum  collcgio 
deleganius. 

Ex  decrei.  pajxB  Leou.,  lit.  15.  Nulla  raiio  sinit  ul 


Corneliuiii  oraiionibiis  alque  eleeinosynis  vacantem,  B  •"ler  episcopos  babeanlur,  qui  nec  a  clericis  suiu 


per  revelatiijiiciii  angelum,  Petrunique  ipsum  vidisse, 
nunquid  per  b.ipliMnuiu  hscc  illi  atlata  sunt,  propter 
quae  ei  bapiisuiiiin  videlur  csse  concessum  ?  Si  ila 
crediiur,  milii  creJile,  noii  uiodiium-erratur,  quia 
quidquiil  bene  g  stum  fueril,  el  secun  'um  Legis  pne- 
cepla  custodilum  non  potpst  fncieiitibus  dtperire. 
Nupliarum  ergo  copuh  ,  quia  Dei  inandatoperliciitir, 
non  po:est  dici  piccaiuin,  et  quod  pcccatum  non  eM, 
■olvi  inter  peccata  credi  oniniiio  noii  debet ;  eritque 
iutegrum  oestimare  aboleri  non  posse  prioris  nomen 
uxoris,  cum  non  diinissum  sit  pro  peccalo,  quia  ex 
l>ci  sit  voluntate  coini  leluni. 

CC.XXVil'.  Qiiod  )io/eii(ifriis  clericit  v.l  poputit  non 
debeat  episcopu^i  onlinari  ;  el  qnod  ub  illi  itis  lil 
ordinalionibus  ab.  tinenaum 

Ex  d  crelis  papm  Coelcst.,  lit.  18.  Nullus  iiivitis 
detiir  episcopus;  cleri,  plebis  el  ordinis  consensus, 
et  desiderium  requiratur,  tunc  alter  de  altera  eliga- 
tiir  ecclesia,  si  de  civitalis  ipsius  clericis,  cui  episco- 
pus  est  ordiiiandus,  nuUus  dignus  (quod  eveiiire  non 
creilimus)  potuerit  invenlri,  priinum  eiiim  iliirepro- 
Bamti  sunt,  ut  aliqui  de  alienis  ecclesiis  merito  prx- 
ferantur.  Ilabeal  unusquisque  sux  fructuiQ  militifc 
in  ecctesia,  in  qua  sua  per  omiiia  oflicia  transegit 
sctnlem.  In  alicna  siipendia  niiniine  alter  obrepat, 
nee  alii  ilcbiinm  alter  slbi  audcal  vendicare  merce- 
dem.  Sil  facultas  clericis  reiiitendi,  si  se  videriiit 
prxgravari,  et  quos  sibi  ingeri  ex  transverso  cogno- 


elecii,  nec  a  plebibus  expetili,  nec  a  comprovincia- 
libus  episcopis  cura  metropolitani  judicio  consccrati. 
Unde  cum  s:cpe  qiixstio  de  male  accepto  bonore 
i.'ascatur,quis  anibigat,nequaquam  islis  esse  tribuen- 
dum,  quod  nun  docetnr  fuisse  collatum  ?  Si  qui  au- 
teni  clerici  ab  islis  pseudoepiscopis  in  eis  ecclesiii 
ordinali  sunt ,  qux  ad  proprios  episcopos  pcrtine- 
bant,  et  ordinatio  eorum  consensH,  el  Judicio  prasi- 
dentium  facta  est,  polest  rala  baberi  :  ila  ut  io  ipsis 
ecclesiis  persevrrent.  Aliter  autem  vana  babenda  est 
cinsecralio,  qux  nec  loco  fundjta  est,  nec  auctori- 
laie  rauniia. 

Cujus  supra,  lil.  53.  Cum  ergo  de  sumnil  £aci.rdo- 
tis  eleclione  tractabitur,  ille  omnibus  prrpoiiitur, 
C  quem  cleri,  plebisque  coiisensus  coocordltcr  postu- 
larint :  ila  ut  si  iu  aliam  forie  persrnam  pariium  se 
vola  diviserint,  nietropolitani  judicio  is  alteri  prae- 
ponatur,  qui  majoribus  elstudiis  juvatur,  ct  merltis, 
lantum  ut  nullus  invilis,  et  non  pcteniibus  ordine- 
tur,  ne  civitas  episcopum  non  opiaium  aut  coiitein- 
nat,  aul  oderit,  et  Uai  mlnus  religiosa  qu.ini  coiive- 
oit,  coi  non  licucrit  habere,  qiiem  voluit. 
CCXXIX.  Qttod  nuLi  sacerdoli  canones  liecal  ifnorare. 
tx  decret.  pepce  Coelest.,  lit.  !20.  Cceleslinus  nni- 
versis  episcopis  per  Apuliain  et  Calabriam  consiitu- 
Ii5.  Nulii  sacerdotuin  suos  bceat  canones  ignorare, 
nec  quidquam  facerc,  quod  Palrum  possit  neuiii 
obviare.  ()ux  enini  a  iiobis  res  digoa  servaliitur,  si 


veriiil,   non  limeant  refutare,   qui  si  non  debitum  D  iiecielalum   n  rma   conjtiluloruiu    pro   aliquoruiu 


prxniium,  >el  liberi:m  de  eo,  qui  eos  rccturus  esl, 
debeni  habere  judicium. 

Ex  dereiiscujus  supra,  til.  19.  Abstiiieaturetiain 
ab  iilicitis  ordinnlionibus,  nullus  ex  laicis,  iiullus 
digaiiius,  nullus  qui  sit  vidux  niaritus,  aut  fueril, 
ordiiielur,  sed  irrcprebensibilis  el  qualem  elegit  Apo- 
slolus,  fial.  Pt-r  Moysem  Dumlnus  pnccepit ;  Virginem 
acripiat  sacerdos  uxorein.  Subsequiiur,  et  su|>plet 
A|  uitolus  eodeni  lociilusspiritu:  Unius  uxoris  vlruiii 
debere  episcopum  coiisecrari.  Ad  hanc  ergo  eliganlur 
forniulain  sacordtites,  et  si  qux  faclu:  !<uni  ordiiiado- 
nes  illicitx,  removeantur,  quomani  stare  noii  pogsuni, 
iier  discussioiieiii  nuslraiii  subterfugcre  poieruiil : 
«(uamvis  talere  s«  ifsiinicnt,  qualiier  pcrvfueruui, 


libitu,  liceutia  populis  permissa,  frangalur. 
CCXXX    Quod  aliud  situxor,  aliud  conatbina  :  nec 

errel  ouisquis  /i/iam  su-im  iii  malrimjnio  Iradidciit 

concuuittum  hubenti. 

Ex  decrel.  pa;  «  Leeiiis,  lit.  18.  ^on  oinnis  mulier 
virojuncu  uxur  csi  viri,  quia  iiec  oiiiuis  lilius  lixres 
esl  pairi.  Nupiiarum  auteni  foo  len<  inter  ingenuos 
suul  leg  lliii.t,  et  iiitera-qiialrs,  tl  niullu  piiu»  buc 
ipsum  Doiiiino  coiisllluenle,  quani  inilium  Hoinani 
juris  existeret.  Itaque  aliud  est  uxor,  alud  coucu- 
bina  :  sicut  aliud  aiicilla,  allud  lihera.  Propler  qutxl 
elam  Apostolus  ad  iiianifestaiiduiu  harum  i>enona- 
rum  disrrrllonrm,  trstimuiilum  poiiil  ri  GriuM, 
ubi  diciiur  Abialin: :  Kjice  aDctliam,  ct  liliuui  fiut. 


921 


BREVIARIUM  CANONICUM. 


922 


iion  eiiini  hxres  erit  filius  ancillx  cam   Olio  meo  A  laribus.  Unde  non  est  liber  a  laqueis  diaboli,  qui  se 


Istioc.  UiiUe  cuMi  societas  nuptiarum  ita  ab  initio 
voiisliluta  i<il,  ul  prxtersexuuni  conjunctionein,  <\vx 
baberel  in  Cbrisli  ct  Ecclesia:  sacrameiitum,  dubium 
iion  cst  eain  mulierem  ncn  pertinere  ad  matrinio- 
uium,  in  i|iia  doceliir  nuptiale  non  fui.^se  mysleriuni. 
ijjiiur  cujuslibel  loci  clericus  si  filiani  snain  viro  ha- 
bcnli  co.cubinam  in  malrinionium  dederil,  non  ita 
accipiendum  csl,  qiiasi  eam  conjugalo  dederit,  iii:i 
Tone  ilia  mulieret  iiigenua  facla,  etdotaia  legitiiiie, 
et  publicis  nuptiis  lionestata  videalur:  patcriio  ar- 
bilrio  viris  junclx  carent  culpa,  si  niulieres  qu;c  a 
viris  babebaiitnr,  in  niaiiinionio  non  fuerunl:  aliud 
est  nupta,  alii.d  coKCubina. 

CCXXXl.  Ouod  non  sil  tonjugii  dupticalio,  cum 
an. illa  e.:putsa  utor  inlroiuil  atitr. 

Ex  decrelis  papte  Lfonis,  til.  19.  Ancillam  "  ina- 
Irona  accepia  abjicere,  et  uxorem  certx  ingenuila- 
lisaccipere,  non  dtiplicatio  conjugii,  sed  profectus 
est  iionestaiis.  Culpanda  est  sane  laiiura  negligen- 
lia,  sed  non  penitus  *>  deperanda,  ul  crebris  exlior- 
tationibus  incitaii,  quod  necessario  expeiiverunt 
fldeliler  exsequanlur.  Nemo  enim  dc$perandus  esl, 
dum  in  boc  corpore  constitutos  est,  quia  nonnun- 
quain  quod  diflidenlia  xlatis  dilTertur,  consilio  matu- 
riore  perficilur. 

CCXXXII.  De  comnwnione  privatis,  el  ila  defunclis. 

Ex  decrelit  popte  Leonis,   tit.  20.  Horum  causa 

Dei  juJicio  reservanda  est,  in  cujus  manu  fuit,  ui 


mililise  mundanx  voluerit  implicare. 

CCXXXVI.  Quod  arlotescens,  si  nrgente  qnolibet  mor- 
tis  jiericulo  paettileniium  gesseril,  et  non  se  conli' 
nuerit,  uxoris  deOeal  remedio  sntlentari. 

Ex  decretis  papas  Leon.,  tit.  25.  In  adolescenlia 
constitutus  si,  urgenle  aut  melu  raortis,  autcaplivi- 
tnlis  periculo,  iioeiiileiitiam  g"ssii,  et  poslea  tiraens 
la):suin  incoiitineniiji  veniais  cnpulam  uxoris  elegit, 
iie  crimen  fornicaliunis  incurrerel,  rein  videtur  fe- 
cisse  veniaiem,  si  pneter  conjugem  nullam  omnino 
cognoverit.  la  i,uo  tainen  non  regulam  constituimus, 
sed  quid  sil  lolerabilius  X;liinanius;  nam  secunduiii 
veram  cognitionem  nibil  magis  ei  congruit  qui  poe- 
n  niteiiliam  gessil,  quam  caslitas  perseverans  et  n:en- 
tis  et  corporis. 

CCXXXVII.  Quod  subdiaconis  caruale  connubium 
deneyelur. 

Ei  decretis  papcc  Leon.,  lit.  5i.  Nam  cum  exlia 
clericorum  ordiiiem  cnnslilutis  nuptiaruin  societali 
eiprocrealioiiililiorum  sinderesilliberiimarbitriuiii, 
ad  exibendam  tamen  p  rfecl.e  contincniice  piirilalem. 
ne  subJiaconis  quidem  connubium  carnale  concedi- 
lur,  «t  el  qui  babent,  sint  lanqiiam  non  liabentes,  ei 
qui  non  habent  permaneanl  singulares.Quod  si  in  lioc 
ordiiie,  qoi  quarlus  ordo  esl  a  capite,  dignum  est 
ciistodiri,  quanto  magis  in  priino,  vel  secuiido  te:- 
lioqiie  servandum  est,  ne  sul  leviiico,  aut  presbyte- 
rali  hoiiorc,  aut   episcopali  excellentia    quisquam 


talium  obilus  usqiie  ad  communioiiis  remediuMfi  non  ^  idoneus  xstimelar,  qni  se   a  vuluntate  uxoria  nec- 
diOcralur;  nos  uutraquibus  viveniihus  iiuii  commu-      dum  freiiasse  detegitur. 


nicaviraus,  mortuis  communicare  non  possiiinus. 
CCXXXIII.  Quod  oporteat  eum  qui  i  ro  ilticils  v  niaai 


postulat  etiam  a  licilis  abslinere. 
Ex  decrels  ja  <e  Leonis,  (i{.  22.  AliuJ  qu'demest 
debila  reposcere,  aliud  propria  perfeclionis  amore 
conlemnere;  sed  illicilorum  veniam  postulantem 
oporlcl  etiam  a  licitis  abslinere  ;  dicente  Apostolo  : 
Omnia  licent,  sed  non  omniii  expediunt.  Umle  si 
poenitentes  habent  causain,  quam  negligere  forie 
non  debeanl,  melius  expetii  quis  ecclesiaslicnni 
quam  forense  judicium. 

CCXXXIV.  Quod  pcenitenti  nutln  lucra  negolialioni. 
ejgrcere  couveniat. 


CCXXXYIII.  Vt  nutla  pr.tia  de  baptizandis  consignan- 
disque  fide.ibus  exigaulur. 


Ex  decretis  papw  Getasii,tilulo5.  Baptizandis  con- 
signandisque  lidelibus  pretia  nulla  prxfigant,  nec 
illalionibus  quibuslibet  imposiiis  exagilare  cupiaiit 
renascentes,  qiiuniam  quod  gralis  accipimus  gralis 
dare  mandamiir ;  et  ideo  niliil  a  prxdiclis  prorsus 
exigere  molianlur,  quo  vel  pauperlale  cogenle  ler- 
rili,  vel  indignalione  revocati,  redemptionis  sux 
causas  adire  despicianl :  cerlum  hahenles  quod  qui 
proliib:ta  deprehen^ifueiinl  adiiiisisse,  vcl  conimis.'^a 
*  j^  non  potius  sua  sponle  correxerint,  periculura  subi- 


E.idecr.  papce  Leon.,  lit.  25.  Qualilas  lucri  nego- 
tiantcm  aul  excnsat,  aut  arguit,  quia  est  honesius 
qiixstiis,  el  turpis.  Verumtamen  pccniteiiii  ulilius 
dispendia  pati,  quam  periculis  negotiationis  obstrin- 
gi;quia  difficile  est  iiiler  ementisvendentisquc  com- 
mercium  non  inlervenire  peccatum. 

CCXXXV.  Quod  ad  miliiiam  swcidurem  post  poeiii- 
tenliam  redire  non  debel. 

Ex  decreiis  pap<e  Leonis,  til.  24.  Conlrarium  est 
omaino  ecclesiaslicis  regulis,  post  poenitentix  aclio- 
nem  redire  ad  militiam  saecularem,  cum  Apostolus 
^ieat :  Nemo  miliUns  Deo  implicat  se  negoliis  sscu- 

*  Plou.  E^xig>»  0  loro  ab^icere. 


luri  p:oprii  sinl  honoiis. 

CCXXXIN.    Presbylerorum    et   diaconorum  ordina- 
tiones  certis  debeie  celebiari  temporibus. 

Ex  decreiis  pupm  Gelasii,  tit.  II.  Ordiiiationrs 
eliam  presbylerorum  diaconoruinque,  nisi  certis  teni- 
poribus  et  diebus  exercere  noii  debent,  id  esl  pii- 
ini  el  quarii  mensis  jejunio,  septimi  el  dccimi:  sed 
eliara  qiiadragesimalis  inilii,  ac  meiliana  quadrage- 
siinx  die,  sabliaii  jejunio  circa  vesperam  noverit 
celehraiidas.  ISec  cujuslibelutililaiis  causa,  seu  pres- 
byierum,  seu  diaconum  bis  prxferre  qni  anie  ipsos 
fucrint  ordiiiali. 

i"  Dipu.  Exig.,  desercttda. 


MS  OmsCONII  AFRICANI  EPISCOPI  m 

CC\L,  Vt  C9iinuulii  i!itbu$  oirginet  sacrw  itleinur   A  liuiiiarix  fragiliUili  generalilcr  coiicitsa  licentia,  alia 


Ex  iltcrtii$  papa  Celit$iit  lil.  M.  I>««oii»qUol|iiti 
virginibus,  nisi  aut  in  Epipliaiiioiuni,  :iu(  iii  alliis 
1'i^clialibiH,  au(  in  Aposloluruiii  nalalibu;!,  sacruin 
mii>im«  velamttR  in)|ioiunt;  nisi  foi^ai^aii,  siciit  dc 
hapltsma(e  dictum  esl,  gravi  languore  correplis,  ne 
fiiie  hoc  niunere  ilc  &;i;cillo  exeaiil,  inijiloraniibus 
mtt  rii-gedii'. 

CCXLI.  IJI  vidua  non  reteiiUif. 

F!x  dccrelii  iid,  w  Celasii,  lil.  IS.  Vidujs  auteni 
vel.ire  phniillciiin  nullus  atteiilel,  qiiod  ncc  auclori- 
nliis  dl>iiia  delcgal,  nec  canonum  fornia  prxstiluit. 
Non  flst  crgo  pcnitus  usiirpinduin,  eisqiie  si-;  eccle- 
siasilca  siltit  iiifcrenda  pr^esidia,  ut  niliil  toiuniitta- 
liir  iillcidiin. 

Ciijustiipa,  Jifu/o21.  Nain  de  viduis  sub  nulla 
bniediciione  velandiS  siiperiu»  late  duxiifnls  disse- 
renduin.  Qax  si  propria  toluntaie  professain  pri- 
siiiii  coMJiigii  cisiilaieni  iiiuijbili  mente  calcavc- 
rint,  per  ciili  earuiii  iiittrerit  quali  Dcum  debemt 
salisfactione  placarc.  SiOut  eniin  si  seforsiim  con- 
tinere  non  poteraiit  secundnm  Apnstoltim,  millate- 
ii'is  nubere  velabanlur;  sic  habiia  secUfti  delibe- 
ratione  promisjam  Deo  piidicilia;  lidera  debucruiit 
cusiodire.  Nos  aiitom  nulKiin  lalibos  laqiieum  debc- 
mus  iojicere,  sed  so  un»  hortaiioacs  i  rEmii  sempi- 
tenii,  poenasque  proponere  diviiii  judicii,  ui  itosira 
sit  absoluta  conscieiuia,  ei  illaruiii  pro  se  raiioiicm 
Deo  redrtai  inientio,  Cavendiim  esl  qnippe,  qu.^e  de 
Larura  moribuj  aclibmsqiie  beaiii»  Pauliw  (cstaiur  ^ 
apostolus,  quod  plauius  cvpDnere  pr.Tterimus,  ne 
sexus  instabilis  non  taui  detencri  quam  admonert 
videatur. 

CCXLII.   Qued  diemoniis  aHisijUe  pasvoiiibtts  trreltiis 
sacra  mysieri:!  Irarture  uon  lice.it. 

Ex  deeretit  cujiis  SKpra,  til.  <9.  Usqiie  ld«o  sane 
cmnpeiiiiius,  illicita  (jiKC.jiie  prorumpere,  ut  ilaoino- 
piis  sim  libu-qiie  passlonibiis  i:  retilcs  iiiinigleria  ssk 
crftiaocia  iriicl^re  tribuatur  :  qoibus  si  in  hoe  operc 
positis  aliqiiid  proprix  nuccssiiaiis  occurrat,  qui*  de 
sua  lidelium  salute  coiilldf  t,  ulii  iiiinidlros  ipsos  ou- 
raiionis  liumana;  tantu  pfrspiixcritcalaniilate  vexari? 


debct  esse  vi(a  divinarum  reruiii  servido  dedicata. 

GOXLIV.   L'l  ab  epltcopis  prdeepiio  :e  papa  novtt 
basilicte  dediCcnlur. 

Ex  decrelis  papai  Gelaaii ,  lii.  4   Dasilicas  noviter 

institutos  non  petiiis  et  more  pr.ttcepliunibas  dedl- 

care  iion  audeant;   hon  aiiibianl  sibiinet  vindicare 

clericos  poicstalis  alieme. 

Et  nulta  basilita  sub  defulietotvm  (onUrucla  nomine 
dedicetnr. 

C.ujus  tupra,  lilul.  23.   De  lucnrum  consecrailona 

sanctorum,  quam\is  superius  strictim  fiicrit  cunipre- 

bensimi.  iiobis  quoque  palef<ctum  esl  quod  abi^que 

prxcepto  sedis  apostolicx  noiinulli  fMCtas  eci  le&ias 

vcl  oratoria  sacr.ire  prxsuinant.  Hoc  smnns  taiiicn 

n  indiiio  dcteslabiliori  pernioti  qund  iii  qiiocunque  iio- 

iiiine  (lerunclorum,  et  quanium  dicitnr,   nec  omniiio 

lideliiim  coiistructiones  xdificatas  sacris  professioni- 

bus  au  lacter  instituere  meinorantur.  Quu;  qBoniam 

tam  arcrba,  tam  dura  sunt,  ut  eailein  vix  nnsttr  lerre 

pos;:el  auJiius ;  si  revera  Cbristianiiatis  alTectus  in 

illisregioiiibus  cerlus,  et  lixus  est,  et  disirictius  isla 

quxi-antur,  et  a  quibus  fuerint  gcsia  prodantnr,  i|UO- 

iiinm  sii  iit  la(eii(il)us  in   liac   a(roci(a(e  noiuiiiibus, 

non  exs(al  in  quein  senteniia  debita  proferatur,  iia 

cuin  niaiiiiestis  fuerit  dncumeniis  cxposilus,  quam 

sceleris  lanti  poscil  immanitas,  non  ■  vitabit  uPate- 

nus  iiltionem. 

CCXLV.  Ut  si  qitis  tpixcopiii  in  criniiiie  ttbiq  e  tem- 
pore  synodi  detenlus  jueril,  a  duodecim  epiuopis 
audiaiur .  presbyier  rero  a  sex ;  diaconus  a  iribus. 

Concil.  Carlhag.,  lit.  M.  Felix  episcopUS  dis.'l  : 
Suggero  gecundum  Katiita  veterum  cnnciliorum,  ul 
si  quis  episcopus  (quuJ  non  optamus)  in  reatiim  ali- 
quein  iiicurrerit,  et  foerit  ei  nimia  nccessitas  non 
posse  plurimos  congrogare  :  nc  in  crimine  reiuaneat, 
a  duodeciiii  episiopis,  e(  presbvter  a  sex  episcopis 
cum  proprio  suo  cpiscopo  audialur,  e(  diacoiius  a 
tribiis. 

Concil.  suprascript.,  lit.  20.  Si  autem  presbyleri, 
vel  diaconi  fnerint  accusati,  adjuncto  &ibi  ex  viiin  s 
locis  proprius  cpiscopus  legitimo  Bumero  colltga- 
rum,  quos  ab  codeiii  arcusati  petieriiiti  id  est  una 
secum  in  presbyteri  nomine  scx,   in  diaeooi  tres. 


Aique  ideo  nccossari»  rcmovendi  sunt,   iie  quibus-  p  ipsorum  causam  discctiant,  eadein  dieruni,  et  d.la- 


libet,  pru  qiiibns  l.britui  esl  inurluus,  seandaluin 
g<.'nerelur  iiilinnis.  Postremo,  si  cor|iurc  suuciatum 
foriassis,  aul  debilem  ii>'qu'4quam  sancta  coniingere 
lcx  divinn  pcriiiisit;  qiiantu  iiiagis  doiii  coelcstis  dis- 
l>f(»»fliores  «sse  non  convenit,  quod  esl  deteriiis, 
nwnie  pcfculsus? 

CCXLIH.  Qiiod  $ecuiula  tonjugia  s&euiuribus  non 
denegcnl^ir  (jitbus  laiiien  pro  hoC  ipto  uii  cl^rNDi 
miiiiiue  convcnit  aspitare. 

Ex  liecrei.  papa  Gtlas.,  tit,  %i.  Srrundas  nupiiiis 
,Mi:iil  sxcu'ariltiis  inire  cnitctiliuir,  ii»  purt  ra^  «lullin 
ad  ileriialc  siiiaiur  veiiirc  culU'giuiii  ;  alla  esl  ('iiiiii 


lioiiiiin  et  a  communione  remotiuiium,  ei  discussione 
persoiiuriiin,  inter  accusi.ilores,  et  eos  qui  accus:iih 
tur  form:^  servata.  Keliquornm  auteni  cleri<oruiii 
causas  eiiam  solus  episcopus  ioci  agnoscal  et  liiii.u. 

CCXLVI.  lie  dirersis  ordinibui  tAclesia:  SitvieniibtiS, 

ut  «i  quis  i;i  causam  inriirm-tl,   tt  ubnueiit   eale 

siaslicum  judicium,  debeitt  periclilari. 

Coiicil.    Cart.,  lil.   15.    liem  pbctill   u(    qnisqiiis 

episcoporum,  pri:sb\teruruiii,  diaconoruiii,   seu  clo- 

licoruin,  cum  iii  erclesia  ei  faerit  criinen  iiistiiiituin, 

vel  civilis  causa  fVierii  connnota,  si  reticio  rccUiia- 

stirO  Jinlicio,  ptiblicis  judicils  purg^iri  >oluerii,  eiiam- 

si  \if''  •iiso  fuerii  prolula  seiilcntlt,   lo<uni  suuui 


•  Dion.  Liig.,  efugiel. 


m  DREVIARIUM  CAKOMCUM.  928 

amitut,  el  ime  iii  criininali-,  irt  civili  vero  perdat  A  presbyieri,  dhiconi,  vel  qiiicunque  clirici,  qui  niliil 


qaod  evicil,  si  locuin  suiim  obtinere  fnaluerit.  iioc 
ciiam  placuil  ut  a  quibuscunque  judicibus  ecclesia- 
siicis  ad  alios  judices  ecclesiaslicos,  ubi  esl  niajor 
auctorilas,  fuerit  provocaium,  non  eis  obsil  quoruin 
Hieril  soluta  senleniia,  si  convinci  non  potuerint 
vel  iniquo  aoimo  judicasse,  vel  aliqua  eupidilate  vel 
grali»  depravali.  Sane  si  ex  consensu  partium  electi 
fueriiit  jiidice»,  eliam  a  pautiori  nuftiero  qiiam  con» 
siiluiaui  est,  iion  liteal  [irovocari. 

CCXLVll.  Vt  det.cus  qui  erdinalnr,  nioiierl  debeal 
consiiluta  paierna  servare ;  imximg  vnro  ut  corpori' 
bus  morluorum  eucharislia  el  baptisma  non  denlur. 

Cyncil.  Carlhag,,  til.  t8/  liem  placuit  ut  ordinatFs 
episcopis<  vcl  clericis  prius  ab  ordinaloribus  suis 
pla<'ita  conciliorum  auribus  eorum  inculceiilur,  ne  B 
se  aliquiJ  conira  slalula  conrilii  fecisse  pociiileani. 
ilem  placuit  ut  corporibus  defunctorum  Encharistia 
non  detur  :  scriptum  est  enim  ;  Accipiie  et  edile. 
Cadavera  anlem  nec  accipere  possirni,  neo  edere;  -ci 
ne  jam  roortuoj  horaines  baplizari  faciat  pieibytc- 
rorum  ignavia. 

COlLVtll.  Ul  ipitcopi  vet  cterici  in  eos  qul  catliotici 
noa  iunt  nihit  conferanL 

Coneil.  Cartliug.,  tit.  22.  Et  ut  in  eos  qui  catha- 
lici  Clirisliani  non  sunl,  elianisi  consanguinei  fue- 
rint,  per  donationes  rerum  suarum  episcopi  vel 
cierici  nibil  cooferani. 

item,  concil.  suprascripli  lit.  iS.  Ilem  conslitutuni 
est,  ii  quis  episcopus  hoiredes  extraneos  a  ronsan- 
gDinitale  sua,  vel  bxre:icos,  etiain  consanguineos 
aul  paganos  Ecclesia;  prxiulerit,  salleiii  posl  inortem 
anathema  ei  dicatur,  alque  ejus  uonien  inter  Dei  sa- 
cerdotes  nullo  raodo  reciietuf,  fiec  ex'  usari  possit 
si  intestatus  "  defecerif,  quia  ulique  debuit  taclus 
episcopiist  rfel  suce  ordinalionem  consrffam  sus  pro- 
feslsidni  nequaquam  dJfferre. 

CC]tLIS.  JOe  accusalo  vel  accusalore. 
Conril.  Carlhag.,  Itt.  50.  Itein  placuit  ul  accusatus 
vel  accusator  in  co  ioco  unde  est  ille  qui  accusatur, 
si  meiuit  aliquam  viiu  teinerarix  muliiludinis,  !ucum 
fiibi  eligat  proximoin,  quo  non  sit  diflicile  tesles 
producerc,  ubi  causa  lioiatur. 

CCL.  Qurd  cteiici  qui  episcojris  suis  non  obediuni  ut  D 
promoveantur,  nec  iltic  nianere  debeant  undc  re.  e- 
dere  ntttteruni. 

Cdncit.  Cterthog.,  lii.  51.  Item  piacuii  ot  qtiri  un- 
qu«  tlerlti  vel  diaconi  pfo  necessitatrbos  Ecctesia- 
rum  non  obtemperaverint  episcopis  snis  voleniibos 
eos  ad  bonorem  amplioieni  in  sua  Ecclesia  proino- 
vere ,  nec  illi  niinistrenl  iii  gradu  suo  unde  reccdere 
Dolueiunt. 

CCLI.  l/(  si  qitis  clericentm  puuper  ptomclut  in  6t- 
dine  atiquid  posiea  halueiit,  EtcleiitV  pglesleti 
subjaceat. 

Concil.  Caithag.,  til.  32.  Ilein  placuit  ul  episcopi, 

"  Dion.  Exig.,  decesserir. 

^  ln  CoiliceCan.  EcclciliiB  Mtkmxt  eMpedDrcm. 


habentes  ordinantur,  ei  leinpore  episcopalui  vel 
clcricatus  sui  agros  vel  (jO*cunque  prscdia  suo  no- 
liiine  Comparant  :  tanquani  rerum  Doininicaruin  iii- 
vasionis  crimiiie  teneantur,  nisi  a  Imofrili  in  enle- 
siam  eadein  ipsa  contulerinti  Si  tamen  ipsis  proprie 
ati  |uid  libcralieai*  alicojug,  vel  succcssioiis  cognjj- 
tionis  obTenerit,  fjitimn  inde  quod  eorom  pruposltb 
congruit.  Qaod  si  a  sua  proposifo  rclrorsum  esorbi- 
tavcriut,  honore  eccieSiastico  indigni,  'Amfmm  tth 
probi  judicentur. 

CCLll.  Ut  presbijteri  remeccles.w  in  qui  snut  consti- 
tuli  nan  vendant,  et  nritti  episcojjO  Iheut  tein  tituU 
iiiitris  Eciitsics  usurpare. 

CoikU.  Cdtthaq.,  tit.  33.  ItniV  pfanait  ut  presby- 
teri  non  Vriiidarti  rem  ecclesix  tih\  suc.t  fonstiiini, 
iifscieiilibus  episcopis,  quornodo  6i  episCopis  non 
ii<et  veftdere  pradia  ecclesiad  ignorante  coiicllio,  vel 
pfesbyteris  suis.  Non  habente  ergo  necessitatem, 
iiec  episcopo  Irceat  matrieis  Ecclesioe  rein,  nec  pres- 
bytero  tituii  sui  Usorpare. 

CCLIll.  Vl  parviili  qni  apud  Donatistai  bopliianlur, 
si  ciinversi  (uerint,  ab  ordinationibus  non  prolii- 
beantur. 

Concil.  Carthag.,  tit.  U.  De  Donatislis  placuil  ut 
consulamus  fiatres  et  consacerdotes  nosiros  Syri- 
ciam  et  Simpriiianum  de  solis  infantibiis  qui  bapti- 
zantui'  pcnes  eosdem,  ne  qnod  suo  non  fecerunt 
jucTicid,  Cnm  ad  Eccrcsiain  Dei  salubri  proposiio  fue- 
j^  riot  conversi,  pareoium  itlos  error  impediat,  ne  pro- 
uioveautur  sacri  allaris  ministri. 

Concit.suprascripto,  lit.  ^' 23  ef-U.  Aureliiis  episco- 
pus  dixit  :  Ecclesiaruni  Dei  per  Afiicaui  constituta- 
ruin  neccssitates  luecuin  optinie  novit  cbariias  vestra, 
sanctissinii  fratres;  el  quoiiiain  prxstitii  Dumiiiiis  ut 
etaliqua  partesancii  i  oetus  vestri  essel  congregata 
piaesentia,  Vidclur  inihi  ut  has  e.isdein  necessitates, 
qiias  pro  solliciiufiue  nostra  indagare  potuiiiius,  in 
niciliuin  proferamus,  quas  cnni  approbaverit  vestra 
sineeriias,  sil  consequens  eligendum  esse  unom  a 
nostro  nuniero  consacerdoieiii,  qui  auxiliante  Doiiii- 
110  orationibus  veslris,  ei  lias  ipsas  neceisitales 
suscipcre  possit,  et  gnaviter  peragendas  implere, 
pcrrecturus  aJ  Iran^marinas  llalije  partes;  ul  tan» 
sanctis  fratribus  et  consacerdotibHS  nostris,  venera- 
bill  sancio  fratri  Anastasio  uedis  apo5toli(X-  episcopo, 
qiiain  eliam  saiicto  fratri  Venerio  sncerdoti  Mediola- 
iiensis  EcclesiK  necessitatem  ijisam,  ac  dolorem, 
atque  inopiam  noslram  valeat  iiitimare;  ex  bis  cnim 
scdibus  hoc  fuerat  prohibilum,  quod  noverint  com- 
inuiii  periculo  proviJendum  maxirne,  quia  lauta  in- 
digeiita  clericoruni  e»t,  muliaique  eeclcsia;  ita  de- 
sena:  sunt,  ut  ne  unmn  «foideiii  diaconuirt  vel  itfitte- 
ratuin  habere  reperiautnr.  Nam  de  cicteris  superio- 
ribus  gradibus  ei  oWiciis  laccnduni  afbilfOf,  tjuia,  ul 
di\i,  si  ministerium  diacoiii   faeilo  non    invenilor. 


Exiguiim,  suut  canones  56  el  57. 
emettdandum. 


^ihiJ   lameu 


»87  tmscoMi  af 

iiiullu  Diagis  su|>ci'iorum  liunuruin  iaveniri  iion  po&se 
terli^siiiiuiii  esl  :  el  quotiilie  iios  planclus  divcrsa- 
ruiii  (leiie  einorluaruiii  |ilebiuu)  j:)iii  nun  suslineiims, 
i|uiliu>  nisi  Tuerii  aliquandu  siibveiiliini,  gravis  luibis 
ri  iiiexcusabilis  innuiiierabiliuni  aniniariiin  pereuii- 
liiiiii  c:iusa,  apud  Deuin  iiian^ura  esl.  Uiide  quoniam 
superii  ri  concllio  slatuiuin  Csse  niecun  recognoscit 
uiKiniinitas  veslra,  iit  bi  quiapud  Donaiislas  par\uli 
Lapiizati  suiit,  noiiduin  scire  v:ilentes  erruris  eoruni 
iiiieriiuip,  el  postc:iquani  ad  xtatein  ralionis  capa- 
cem  pervenerunt,  ;ignita  veriuite,  ralsilaieni  eoiuni 
iblinrrenlcs  ad  Ecclesiaiii  Dei  calbolicain,  per  uiii- 
versuiii  mundum  diffusam,  ordine  anliquo  per  manus 
Impositionem  recepli  sunt,  debere  talibus  suscipien- 
«luni  muiius  clericatus  noii  iinpedire  noinen  erruris, 
cuni  veram  Ecclesiam  illorum  putaverint  ad  (iJem 
accedendo,  et  ibi  Chrisio  crediderini,  et  Triiiilalis 
sacramenla  perceperint  :  qiine  oninia  vera  el  sancta, 
alque  diviiia  esse  certissimum  est,  et  in  liis  oninem 
aiiiiux  spem  constituiam.  Qu  uiqiian)  et  bxrelicorum 
prxsuinpia  audacia  veritalis  nomiiie  palliaia  bxc 
iradere  audeat,  qu:c  qiioniam  siinplicia  sunt,  et  ul 
prj-nioiiet  bealus  Apuslolus  diccndu,  unus  Deus, 
una  ndes,  uiium  bapli-ma,  el  iterari  iion  liceat,quod 
fiOinel  ilari  oporiet,  aiialbemalizalo  nomino  erroris 
lecipiaiiiur  per  niaiiiis  iinposilioneMi  iu  uiiam  Eccie- 
sinin  colunihain,  ul  diciuin  esl,  ci.  uimn  matrem 
uiimlum  Clirisiiaroruiii,  ubi  omnia  sacraine  ta  sa- 
1  briier,  et  alerne,  et  viialiter  accipiunlur,  qiix  per- 
severantlbus  iii  hxresi  magnain  damnaiioiiis  poenam 
conqniruiil,  ut  quod  eis  in  veritate  ad  xternam  vltam 
coiisequenJani  essei  luniinosius,  boc  i^i  errore  sit 
lcnebrusius,  atque  Jainn^isius.  Quod  fugientes  non- 
nulli  ei  inaliis  Ccclesix  caibolicx  ubera  cognoscen- 
tes,  illa  oinnia  sancia  mysteria  ainore  veritaiis  cre- 
diderunt,  atque  perceperunt ;  quibus  sacrame ntorum 
relius  cuni  viix  bona^  probitas  accesserit,  sine  Jiibio 
ad  ofliciuni  clericalus  lales  esse  applicaiidus,  iiiaxinie 
in  lanla  rcrum  necessilate  nullus  est  qui  non  conce- 
dal.  Quanquam  nonnulli  ejusdcni  sectx  clerici  •.uni 
plebilius  alque  bonoribus  suis  aJ  nos  irniisire  desi- 
dereiit,  qui  ainore  honoris,  aul  persuadunl  ad  vitain, 
aut  relinent  ad  salutem.  Sed  boc  inajori  frairiim  su- 
pradictorum  consiJeratinni  tliniillendum  ceiise»,  ul 
prudciuiori  siio  consilio  nuslr:e  suggeslioiiis  seniiu-  ' 
neni  cum  perpcnderint,  quiJ  Je  bac  re  eis  placeat 
nos  iiiforinare  Jigncnlur.  Taiilum  de  Wn  qui  iiiraiitfs 
baplizaii  siint  sntagimus,  ut  noslrx,  si  placet,  in 
iisilem  orJinandis  cunsenliani  voluntati.  Omiiia  ergo 
qux  superius  compreliendiinus,  a|iiiJ  sanclos  cpi- 
&cop"S  agciula  essc  mCcum  honorabilis  rraternilas 
vcstra  perpenJat. 

J(tm  nt  eUrici  Donatitiarum  in  tuii  houoribut 
tutcipiaHtur. 

ConcU.  Carihag.,  tit.  55.  Deinde  placuit  ut  littern! 
iiliianlur  ad  fratres  et  coepiscopos  nosirus  ,  el 
iiiaiime  ad  sedem  aposlolicam,  in  qua  prxsidet  mc- 
moratus  ventrabilis  riater  ei  collega  nobtcr  Aiiaiia- 


ItlCAM  KIISCOPI  9i8 

A  sius,  qiio  iinveril  babere  Africam  inagnaro  nrcetiiila» 
lem  prupter  Ecclusix  pacem  el  ulililaieni,  ut  et  de 
ipsis  Donaiistis,  quicuni|ue  cleriti  corn  cto  consilio 
ad  catliulit.'ain  unitatein  iransire  voluerint,  secundum 
uniusciiju-que  episcupi  catliolici  volunialem  atque 
cunsiliuiii,  qui  in  euJeiii  loco  gubcrnat  Eccles^am ,  si 
hoc  paci  ChrJsti:iii.T  prodesse  visum  fuerit,  in  suis 
bonoribu^  suscipiantur,  sicut  prioribus  ejusdem  di- 
visionis  leniporibus  facluin  esse  manifestjin  est; 
quoJ  inullarum  et  penc  oinnium  Africanariim  Eccle- 
siaruin,  in  quibus  lalis  crror  exorius  esl,  exeinpla 
lestantur,  iioD  ul  coucilium  quod  in  transmarinis 
pariibus  de  bac  re  facium  est  dissolvaiur,  seJ  ul 
illud  nianeal  circa  eos  qui  sic  transire  ad  Cathulicam 
vuluiit,  ul  nulla  per  cos  unilats  compensatio  procu- 
13  retiir,  per  quos  autem  vel  omnimodo  perfi  i,  vel 
aJjiivari  manife&tis  fraternarum  animarum  lucris  ca- 
Ihulica  unitas  in  locis  quibus  degiinl  visa  fueril :  non 
eis  obsit  quod  contra  honores  eoru.'n,  quamvis  salut 
nulli  iiiterclusa  sii,  iii  transinarino  concilio  statutuiii 
est,  id  cst  ul  ordlnati  in  parie  Donati,  si  ad  Catboli- 
cain  correcli  iransire  vobierint,  non  suscipiantur  io 
honoribiis  suis  secunilum  transmarinum  concilium  : 
sed  excepiis  his,  per  quos  caiholicx  unitali  coii- 
sulilur. 

CCLIV.  Ul  epitcopi  vel  clerici  filiot  tuot  non  faeilt 
ananeipent. 

Concit.  Carihug.,  lit.  2.   l't  episcopi  vel  clerici 

blios  suos  a  sua  potestate  per  emancipaiionem  exira 

Q  Don  sinant,  uisi  de  moribus  eorum  fueriiit  et  de 

xtate  securi,  ut  possint  ad  eos  jam  propria  pertinere 

peccata. 

CCLY.  Vt  cterici  vet  continentei  ad  virginei  el  mduat 
Hvn  accedant. 

Concit.  Carthag.,  lil.  5.  Clerici  vel  conlinenles  ad 
viJuas  vel  virgines  nisi  ex  jussu  vel  pcrmissu  cpi- 
scopurum  vel  presbylerorum  non  accedaut,  et  boc 
noii  soli  faciant,  seJ  cum  clericis,  vel  cum  his  cuni 
quibus  episcupus  aut  presbyler  jusserit ;  nec  ipsi 
episcopi  aut  presbyieri  soli  babeant  accessum  aJ 
hiijusnii  di  leniinas,  seJ  ubi  aut  clerici  prxsentes 
sunt,  aut  graves  aliqui  Christiani. 

^      CCLVI.  Ut  princepi  lacerdotum  non  appetltlur 
"  eiiscopui. 

ConciK  Carthag.,  til.  G.  Ut  primx  seJis  epi^copus 
nnn  appcllelur  princeps  sacerJoium,  aut  siimmus 
saccrJos,  aui  aliquid  biijusniuJi,  sed  laiitum  prim;» 
sedis  episcupus. 

CCLVII.  Ut  a  jejunii  tacerdotibut  Deo  tacriliaa 
celtbrentur. 

Coniit.  Carihag.,  tit.  8.  Ul  sacrainenta  aluris 
non  nisi  a  je}unis  bomiulbus  celebrentur,  excepio 
uno  die  aiiniveri-ario,  quo  cama  Domii:i  celebratur ; 
nam  si  aliquorum  poineriJiano  lempore  JefuiKHu- 
ruin,  sive  cpiscupurum,  sive  cxicruruiu  cumiii^iida- 
lio  racionda  rst,  sulis  oratiunlbus  Qat,  ti  illi  qui  fa- 
ciunt  jam  praiisi  iuTcniuniur. 


920  nKKVIAIllUM 

CCLVIII.  Dt  loUieiludme  pro  virginlbui  gerenda.      A 

Cottctl.  Curtliag.,  tit.  H.  Ilt  virgines  sacrx  cum 
parenlibiis,  a  qiilbus  ciistodiebanlur,  privatx  fue- 
rini,  episcopi,  vel  prosbytcri,  ubi  episco|ius  aLsens 
(St,  provideniia  gravioribiis  reminis  coinmenden- 
tur,  aul  simul  habitantes  invicem  sc  cu  todiant  ne 
passini    vagando  Ecclesiac  Jxdant  exisiim:ilioneni. 

CCLIX.  Vt  episcopns  non  ordinetur  in  dioecesi 
iiux  episcopuni  nuiiiiuam  liitbuit  ,  nisi  cum 
volunlate  episcopi   ad  quem  ipsa  dicecesis  pertinet. 

Concil.  Curilt.,  tit.  20.  Epigonius  episcopus  dixit  : 
Muiiis  conciliis  boc  tlalutum  a  ccelu  s^icerd(it:ili 
est,  ut  plebes  qux  in  dia-cesibus  ab  episcopis  re- 
linenlur,  qux  episcopos  nunquam  babuerunl,  non- 


nisi   cum  voluniate  ejus  episcupi  a    quo  lenenlur, 


6 


proprios  accipiant  rectores,  id  est  episcopos.  Al 
vero  quia  nonnulli,  dominalii  quodam  adepto, 
roiiiniunionem  fratrum  abhorreni,  vel  certe  cum 
depravati  fuerinl,  quasi  in  qiindam  arce  lyrannica 
sibi  doininatuin  vindicant,  quod  pleriquc  luniidi, 
atque  slolidi  adversum  episcopos  siios  cervices  eri- 
guiit  presbyteri,  vel  conviviis  sibi  conciniiantes  ple- 
I  eiii,  vel  certe  persuasu  maligno,  ut  illii  iio  favore  eos- 
(lem  vellent  sibi  collocare  recloies.  Quod  quidem 
iiibignc  menlis  tu;c  tenemus  votum,  frater  religiose 
Aureli,  qui  bxc  sxpe  oppressisti  non  curando  tales 
petiiures,  sed  propter  eoruin  inalos  rogiiatas,  et 
prava  concinnaia  eoruiii  consilia  hoc  dico,  non 
debere  reclorera  accipere  eara  plebem,  qusc  in  (ii'je-  p 
ecsi  seinper  subjai  uil,  nec  unqiiam  pro|'riuu)  epi- 
scopum  kabuit.  Quapropler  si  univer.^o  sanctissimo 
ca'tui  placet,  boc  quod  prosecutus  sum  conlirme- 
tur.  Aurelius  episcopus  dixit :  Fratris  ei  co:.sa- 
eerdotis  nostri  prosecutioni  non  obsisto,  sed  boc 
ine  et  fecisse  et  facturum  esse  profiteor  circa 
eos  sane  qui  fuerunt  concordes,  doii  soluin  circa 
Ecclesiam  Carthaginensem,  sed  circa  orane  saccr- 
dolale  coiisorlium.  Sunteniiu  pLrique  conspiran- 
tcs  cum  plebibus  propriis,  quas  decipiunt,  iit  diclum 
«sl,  earum  scalpentes  aures,  biandi  ad  seducen- 
duin,  viliosx  vitoe  homines,  vel  certe  inflaii  et  ab 
hoc  consortio  separaii,  qui  putant  proprise  plebi  in> 
cubandiim,  el  nonnunquam  conve:iti  ad  concilium 
venire  detrectant;  sua  forte  ne  prodaniur  flagitia  D 
ineiuentes.  Dico,  si  placet,  cir^a  hos  non  taii- 
lum  diceceses  non  esse  servandas,  verum  et  de 
propria  ecclesia  ,  qux  illis  male  faverit,  omnimodo 
adnilendum  ut  etiain  auctoritate  publica  rejician- 
liir,  atque  ab  ipsis  principalibus  catbedris  remo- 
veantur.  Oporlet  eniin  ut  qui  universis  fratribus 
ac  loto  coniilio  inhiseril,  non  solum  siiara  "  jure 
iniegro,  sed  et  dioeceses  possideal.  Al  vero  qui 
Bibiiiiet  pulant  plebes  suas  sufCcere,  fraierna  di- 
leciione  coiitempla,  non  tanluin  dioeceses  amil- 
lant,  sed,  iit  dixi,  cliaiii  propriis  publica  careant 
aiietoritate,  ul  rebelles.    Ilonoralus    et     Uibnnus 


CANO.MCUM.  939 

episcopi  diserunt :  Summa  provisio  sanctitaiis  luae 

cohxsit  mcnlibus  singulorum,  et  piiio  omniuin  re- 

sponsione  ca  qu.x  proseqiii  dignatus  es  roboranda, 

Lniversi  episcopi  dixerunt,   placet,   placet. 

CCLX.    Ut    qiii  epiacopi  in    dicecesibits    (uerint 
ordiiiali,  dixcesiin  sibi  niillum  UHUrpent. 

Coiicil.  Carlhag.,  lit.  23.  Ilunoratus  cl  Urba- 
nus  epis"opi  dixerunt  :  Audivinius  cimstilulum  ut 
dioeccses  non  mereantur  episcopos  accipere,  nisi 
consciisu  ejus  sub  quo  fuerunt  constitulx  ;  sed 
in  pruvincia  nostra  cum  aliqiii  forte  in  diuecesi, 
concedenle  eo  cpiscopo,  iii  ciijus  poieslate  fucrant 
conslitut3-,  ordinaii  sunl  episcopi,  etiam  dioeceses 
sibi  viiidicanl,  boc  et  corrigi  charitatis  vestrj;  ju- 
dicio  et  inhibcri  de  caciero  debet.  Epigonius  epi- 
scopus  dixit  :  Singulis  episropis  servalum  est  quod 
decebat  :  ul  ex  roassa  dioecesium  nulla  carperetnr, 
ut  proprium  ep:scopum  habuisset,  nisi  ipse  coii- 
seiisum  adbibuisset  concedeiidi.  Siilficiai  eniin  si 
coiicisserit,  ut  eadem  dioecesis  permissa  proprium 
tanlum  episcopum  b.ibeat ,  et  c;eteras  sibi  noii 
viiidicent  diocceses  :  quia  exerapti  de  lasce  inulia- 
runi  sola  meriiit  honorem  episcopaliis  suscipere. 
Aiirelius  episcopus  dixit :  Non  dubito  charitati  ve- 
strx  omiiium  placere,  eum  qui  in  dioccesi,  fome- 
denle  episcopo,  qui  mairicem  tenuit,  solain  eani- 
dciii  rciinere  plebem,  iii  qiia  fuerit  ordinatus.  Qiin- 
niam  igitur  uiiiversa  arbiiror  fuisse  Iractata,  si  oiii- 
nia  cum  aniino  vestro  convenerunt,  sernione  vestro 
cuncta  roborale.  Universi  episcopi  dixerunl  :  Oni- 
nibus  nobis  hxc  placuerunt,  et  hsec  nostra  subscr- 
piione  firmaraus. 

CCLXI.    De   reliqniis  idolorum,  vel  lemplis   ab 
imperatoribus  abolendis. 

Coiicil.  Cariliag.,  til.  Ti.  InstAnt  etiam  alix  nc- 
cessitates  a  religiosis  iraperatoribus  postiil.indxs 
ut  reliquias  idolorum  per  oinnera  Africain  jubeaiit 
peniius  ampulari  :  nam  plerisquc  in  locis  inariii- 
inis  atque  possessioniLus  diversis  adbuc  erroris 
islius  iniquilas  viget,  ul  prxcipianlur,  et  ipsa  de- 
leii,  el  lempla  eorura,  quae  in  agris  vel  iii  locis 
abditis  constilula  nullo  ornamento  sunt,  jubean- 
tur   omnimodo  deslrui. 

CCLXII.    (/(  clerici  de  judicii  sui  cognitiont 
non  cogantuT  in  publico  dicere  lestimoniuin. 

Concil.  Ca-.tliag.,  tit.  26.  Petendum  etiam  iit 
slatiiere  dignentiir  :  ul  si  forie  in  Ecclesia  quauili- 
bet  causain  jure  apostolico  Ecclesiis  imposilo,  ;ig<'re 
voluerint,  et  fortasse  decisio  clericorum  uni  parti 
displiruerit,  non  liceat  clericura  in  judicium  ad 
lestimonium  devocari  2um  qni  cognitor  vel  pra;- 
sens  fuii,  ut  nuUa  ad  testimonium  diccndum  ec- 
clesiasiici   ciijuslibet  persona  pulseiur. 

CCLXIIL  De  paganorum  coiiviviis  auferettdis. 

Concil.  Ciirili.,  lit.  27.  Illud  etiani  petenduin  iit 
qux  conlra  pr.xcepta  diviiia  convivia  inullis  in  locis 


•  Codex    Eccles.   Rum.,  integre. 


55,  r.mSi.ONll  AFiUCANl  EIMSCUri  934 

esercenlur.  qu*  ab  errore  gcntili  allraela  suiii,  iia  A  CCLKVU.    Ne  mlenentor    ei)i(eoput  calhtiram  ubi 
iil  imiii'  a   paganis  Clirisliani  ait  ln'c  celeliranda  co- 


eantur,  t-x  ijiia  re  icn)|>orilius  Clirisiianoruin  im- 
l>erauiriiin  persccuiio  aliera  liori  occiilie  vitli'a- 
lur  :  veiari  talio  Jiibcaiil,  ei  «te  civilailUus,  «i  ilc 
possessionilius  imposlu  p<ena  probiberi  :  niaxiiiie 
cuin  eiiani  in  naiallbti»  beallssiiuonini  martyrniii 
per  noiiiiullas  civilates,  et  in  i|isi6  loeis  s-.-niiiia- 
lla  coniniiiKTe  non  refornililcnl.  Quibus  ilitil  us 
fliain,  (|uod  pu.loris  esl  dicere,  salialiones  scele- 
nilissiina-;  pcr  vicos  aiquc  plaieas  exerceaiil,  ul 
mauoiialis  lioiior,  cl  iniiunierabiliiiin  loiiiliiaruni 
pu.lor  ilevoie  venidMliuin  aA  saciaiissiiiiUHi  ilieni 
iiijuriis  lascivicntibus  appeialur  :  ul  eliam  ipsirts 
sanclae   religionis    pene    fugi.lur   acceisns. 

CCLTklV.  De  (iieetaeulit.  ul  in  dk  Domiiiij:o  ttUmt' 
rii  ntndornm  solemHatibus  minimdteUbrenlur, 

Concil.  Carlhag.,  lii.  38,  Nacnqu  el  il!u<l  pelefldijii) 
ut  spectacula  lUeairorum  trctcroritnjque  ImloriiiH, 
die  Dominica,  vel  caoierii  rajiglonis  Ctirisliana;  <<•«- 
bus  celeberriinis  ainoveaniur,  m.ixiine  quh  6anc)i 
Pascha)  ociavarum  diebus  populi  ad  circu:n  ipagii, 
quain  ad  ecclesiain  conveniunl,  dxbcre  irtnsrerri 
devolionis  eoruin  dies,quando  occurrerinl,  nee  opor 
tere  etiam  quemquam  Cbriiliadoruin  cogi  ad  lui^c 
speoiacula  i  imxhm  quia  ia  his  exerceniiis.quiE  coP'- 
tra  pnecepta  Oei  sunt,  nulie  perseciiiioiiis  ni.eei^ 
siias  a  •  quocunqua  nilhihcnda  esl  :  sed  uli  opar* 
let  hominem  iib^ra  vulunlale  qua  subsisiit,  sibi 
diviiiiius  concesaa  :  corporaterum  e  lini  iiiaxiine  pe^t 
riculum  consiJeraiidum  est,  qiii  contra  prxncepia 
Dei  magno  terrpre  cQgunlur  aJ*  speiacula  conve- 
nire. 

CCI.XV.    De  liisirionibus    Cliristlanis    faciis. 

CqhcU.  Cartliag,,  fU,  5J,  Li  de  liis  etum  peie»- 
duin  iii  si  quis  ex  qiialibci  ludicra  arie  ad  Cliri^iia- 
iiiiaiis  graiiam  veoire  vuluerit,  ac  liber  ab  jlla 
inacula  perman^re,  uon  eiun  liceat  quoquam  iie- 
riiin  ad  eadem   exerceuda   reduui. 


CCLXVI. 


De  manumissionibus  in   F.ccleiia 
eeleliramlis. 


C»neit.  Ci^la^.,  iH.  oi.  Pt  iuanumissioiiibus  sanc  D 
in  Ecclesia  dicendis,  si  id  nostri  cniisacerdotes 
per  Ilali.im  facere  reperiuntur,  nosinc  eiiam  erit 
iiducix  istorum  ordinciii  scqui  :  data  plane  liceiilia 
misso  legaio  ut  qujncun  iiie  digiia  fide  pro  staiu 
Ecclesise  et  saliiie  aniiiianini  agere  puiuerii,  nos 
laudabilitor  in  coiispeciu  Duniiiii  acccpiurus.  Qu:c 
omnia  si  sanciitaii  vesir.i;  plaueni,  ediciie  ui  et 
nicain  suggesiioueni  raiam  ossft  vob^s  advcriant, 
etnoslrain  oinniuin  coiisensionem  sinccriias  eorum 
libenter  accipiat.  Ab  universis  eiiiscopis  dictum  esl  : 
Omnibu»  placcnl  hac  qiia;  injiincia  sunt  pprngciida, 
et  pruilenler  a  tua  saiictiiaic   euarr.iia. 

%  Dion.    Exig.,  quoqunm. 


iiilerienlur  esl  teiteal. 

CencU.Cariiia'},,  tiiul.  h\.  Ilem  consiitutiim  est 
ui  iiulli  *>  iiitcrvei)iori  liciiuni  sit  cailiedrain  cui  inter- 
ce:isor  dajus  cs(  ,  quibuslibct  popuUirum  8tudii>  vel 
s<-dilioHibus  relioere  :  seddareoporaiu  utiolraannun) 
ciadcin  cpisropuni  providcal;  qund  si  npglexerit 
anno  exeinpto ,  intervenior  alius  tcibuaiur. 

CCLXVlll  De  fpiscopisqui  ad  concilia  non  oecurrnnt. 
Concil.  ttiprndiclo ,  tit.  io.  Ilein  placilil  iit  quo- 
iie>cuoque  conciliuni  coiigregiinduin  est,  epi$cnpi , 
(|!ji  neqne  atate  ,  iiei{iie  agritu^line ,  neque  aliqua 
gr»viore  neces^iljle  iiupcdiiiniur,  coiDptleiiier  oc- 
ciir  ant ,  et  priinatibuii  suarum  qujrunique  provin' 
P  ci»ruin  inlJmetMr  ut  de  univer<is  episcopis,  vel  du.i-, 
v^l  tres  turinx  fiant ,  -ic  de  singulis  turniis  vici^siin, 
quo/quot  clecli  rjeriiit,  ad  diemconcilii  insianti^imfl 
occurrani.  Qgod  si  iioii  poluerinl  occurrere.excusa- 
liones  suas  in  iractoria  cunscribaiil;  vel  si  post 
ndveiiiuiii  iractorix  aiiquoe  neee&silales  repente  for- 
Miaa  orue  foerint,  iiisi  raiioneni  iin,  pdimeiiti  sui 
gptid  suuiu  prim}lem  reddiderint  ,  Ec(le»i9c  sua: 
c^nfinunitine  di^bere  e»ss  coni^JUo», 

CCI.XIX.  Ut  de  alieno  inonasterio  susceptos  ,  nec 
prteposilos  moHatlerii,  nec  cteri  os  liceat  dfdinari. 

Concil.  Carihag.,  /i<.  i7.  Ilem  placuit  ut  si  quis  de 
alicriiis  monasterio  re?ertu:n ,  ve!  ad  clericaium 
proniovcre  voluerit,  vel  insiio  moiiasterio  majorem 
r,  consiilueril :  cpiscopus  qui  hoc  fecerit,  a  caeteroruin 
communionesejunctus,  siix  laiiium  plebis  conimu- 
iiionc  coiilenius  sit ,  et  ille  neque  clericus,  neque 
prajpositiis  perseveret. 

CCLXX.  Vi  episcopi  qui  ordinanlur,  ab  ordiiploribus 
suis  epistiilas  accipinnl,  qna:  ifiVm  etconful.m  prie- 
(erani. 

Ccncil.  Carthag,,  tit.  a(?,  Deinde  placuil  gt  qiii- 
cunque  deinceps  or.lin^ntur  per  pruvincias  Afri- 
caiia,,  liiieras  accipiant  ab  ordiiiaioribu»  suis  nianu 
eormn  suhscriptas,  cl  coiitinentes  consulem  et 
diem ,  ut  nulta  allercatio  dc  poilerioribiis  vel  anie- 
riuribus  orialur. 

CCLXXI.  De  Itii  qui  umtlin  EetUsia  legttnt  ab  aliis  | 
Kon  pott*  promorf,  i. 

Coneil.  Cariliag.,  tiiul.  Ul.  Iiem  placuil  ui  quirun- 
qu6  iii  ecelesia  vel  seinel  legeril,  ab  aUa  ecelesia  al. 
clericaluin  non  teiieatur. 

CCLXXII.  Conciliuin  univnsale  non  nisi   necesMial* 
(ttcieiiduni. 

Concil.  Cartbng.,  liiul.  Gi.  Plaruil  ul  non  sll  ultra 
fjligaiidis  fralribus  aiiniversaria  iieces.>>ilas.  sed  quo- 
lies  causa  coininuiijs  exe,.;eril,  id  esl  lotius  AlVic* , 
uiidcouiiquc  ad  hanc  sedem  ile  hac  re  datc  lilter* 
furrini,  coiigregaiidain  esse  synodtim  in  ea  provincia 
ubi  opporlutiius  persuaserit ;  caus;c  aulein  qu;ft 
commuiies  nonsnnt,  insiiis  pruvinciis  judicrninr. 


^  Dioii.  Kiio.M  Cod.  Eccl.  Ri-»»..  iii(^-««4«fi. 


«35  BBEViAlilUlll 

CCLXXin.(/(  abeiectiijudiclbut  prevocare  non  lueat.  A 

Ceitiit.  suprascriplo ,  lit.  C?.  Si  aiileni  fueril  pro- 
vocaluin,  eligai  q»i  provocnverll  jmJices,  ei  cuin  eo 
ei  ijle  contra  queiii  provocaveril ,  ut  ab  ipsis  Jein- 
cops  piilli  liceat  provocar^. 

Jt0m  de  hoc  ipio,  fil.  89.  A  jutlioibns  autem  quos 
coniinuBis  consensus  elegevii,  ni>n  liceal  provocare. 
IDl  quisquisprovecatus  reperiiis  rutjiit  per  contuma- 
ciain  nolle  obteinperare  juJicibus,  cum  hoc  priinx 
seilis  episcopo  fuerit  probatum,  det  litteras  ulnullus 
cl  coiniiiiinieet  episcoporuui ,  donec  ob^emperet. 

CCLXXIV.  De  plebibus  qtice  nunquatn  episcopos  ha- 
buentnt. 

Concil.  Carthag.,  tit.  65.  Placuit  el  illuil  ut  plebes 
qux  nunqiiam  babiieruiil  proprios  episcopos,  nisi  „ 
ex  coneilio  plenario  uniuscujusque  provinci;E,  et 
primaiis  ,  atque  eonsensu  ejus  ad  cujus  dio-cesim 
eadem  eeolesia  pertinebal,  decretum  fucrit,  minime 
accipiiinl. 

CCLXXV.  Pe  p'.ebibus  vet  dixcesibus  ex  Dunatistis 
lomenis. 

Concil.  supr.,scripto,  tit.  6li.  Sane,  ul  "  plebes  qux 
coiivcr^Xbunt  a  Donalistis,  et  habuerunt  episcopo>, 
sine  dubip  ,  inconsuUo  concilie  hahere  inerMnUir, 
Qiije  autera  plebes  liabuerunt  episcopum  ,  e t  eo  de- 
funoio  vQlgeiim  ni>n  fpiscopum  proprium  habiri', 
sed  ad  alicujqs  episcopi  diascesim  pflriiner^,  nuit  eii 
fcsse  denegaudqiii.  Wvcnon  et  illnd  fuggestiim  e»» 
quod  plehe^  aoie  legem  iinperatorum  dq  umtate  la- 
lam,  quicunque  convertorenlur  episcopi  ad  Caiholi-  q 
cam,  ipsi  eas  obtinere  debeant;  veruni  a  lege  uni- 
tatig  ,  et  deinc^ps  oporti^at  univeriias  ecclesias 
vindicapfi  sibi  epjscnpos  caibolicos  eorum  Igcoruin  , 
ad  quae  loca  sub  liajreiicis  perlinebanl,  vel  coiiver- 
sorum  ad  cptholicam,  vel  npn  fQnver^orum  hxreli- 
coruin, et  dioeceaes.el  «i  qua  fort^  siint  ins<ruuienta 
ecflebi;r,  vcl  ad  ejus  jus  pertjnenlia.  Qiii  vero  ali- 
qua  usiirpaveriiit,  post  legem  usqrpala  ^  copversis 
res.iuianl. 

CCLXXVI.  De  precilJus  ad  allare  dicendis. 
Connt.  Carthug.,  tit.  70.  Placuit  e^iamhoc,ut  pre- 
ces  qu.i:  probauc  fueriolin  ?oncilio,sive  pi^raiiones, 
sive  coflimemla.tonpB,  &eu  manus  impqsiiiones,  ab 
omnibus  ceiebreotnr.  (lec  aljae  oinnino  contr^  (idem  D 
proferqnlur,  sec|  qu^cunqu?  ^  pru4eniio>ribus^  flierint 
CQlleciiB,  dicfintur. 

CCLXXVII.  Dehis  quicumin  Africa  non coiamunicattl, 
voluerinl  irans  mar^  subripere. 

CoHcit.  Carthag, ,  tit.  79.  Quicunqiie  aulera  non 
'  COiBinunic»t  iii  Africa,  gl  in  traDsoiarinis  ad  com> 
municandum  "*  obrepserit,  jacturara  clericalus  «  ex- 
cipiai. 

CCLXXVIII.  De  plebibus  ron.ersit  a  Donathlts. 

Concil.  Carihag.,  fitut,  8i.  Iieiu  placuit  quoniam 

•  Dion.  Exjg.  ct  Cod.  Ecel.  Hoin.,  ill(B  plebes. 

*  Dion.  Exig,  ei  Cod.  Eccl.  Rfvm.,  fanvtnti. 
'  Oion.  Exig. ,  cottiiiwiiitinf;  Cod-  Ettl.  Rom., 


CANCNlCUll. 


934 


quiilDni  ante  aliquol  aiinos  in  hqc  ecclesia  plcnario 
Cumiiio  constitulum  est  ut  quxcunqiie  ecclesix  it» 
diflccesi  lonslitutK,  ante  leges  de  Donalistis  datas 
eailiolieanfaeiaj  sunt,  ddeas  calhedras  perlineant  per 
qiiiiimi!  episeopos  factum  est  ut  catholif.ne  iiiiitati 
coiiimunicsrient;  poai  leges  autem,  quooeunque  cora- 
nmriio^veruiit,  illuc  perlineanl  qup  perlin«batH  cum 
essciii  in  parte  Donatl.  Sed  quia  multse  conlroTorsire 
posiea  inier  episcopos  d«  diijecesibim  ortae  smil  et 
nriunturquibus  tunc  minus  vjdotur  esse  prospectgrnj 
nunc  islo  sancoconoillo  placuit  uV  uhicunqup  Ca- 
iholica  fuit,  §t  pars  Donaii,  et  ad  diversMS  ejithedra* 
pertinebant,quocmique  lempore  illic  unito^  fact^eit 
vel  fai  la  fuerint,  sive  ante  l<  ges,  sive  post  eges,  a  | 
camd^m  caibedram  pertineant  ^4  qil4M)  C.aUioiica 
qu;c  J9ni  ibi  fuerat  parlinehai, 

CCXLXIX.  D^  liicecesibus  qualilereas  dividant  inter 
se  epistopi,  tam  (ulhiilici  qunmi.'X  DuH.ili  parteooii- 
Vcisi  (uii(, 

Concil.  Carthag.,  titut.  85.  lla  sane  ul  si  epiieopu» 
ex  Donalifclis  ad  caiholicam  ynitaiem  fonvarsus  est, 
ocqualiter  inter  se  dividant  PSis  qusc  sic  fuerint  in- 
venlae  ubi  ambae  parles  fuerunt,  id  est  ul  alia  loca 
ad  illum,  alia  ad  illum  perlineant;  ita  ul  illedivldat, 
qul  amplius  leinporis  in  episcopatu  habei,  el  rainor 
eligat.  Quod  si  forte  unus  fuerit  locus,  ad  eum  per- 
tineat  cui  vitinior  invenitur.  Quod  si  ambabus 
cailiedris  scijualiter  vif.inus  est ,  ad  euin  pertineat 
quera  plebs  elegerit.  Quod  si  forte  aniiqui  caholici 
suum  voluerint ,  et  illi  suum,  qui  ex  Doiiall  parte 
conversi  sunt ,  plurimorum  volunlas  paucloribus 
pra'i'eratur  :  si  auiein  partes  xquales  siinl  ,  majoris 
ieraporis  episcopo  deputeiur.  Si  auteni  ita  plurima 
loca  inveoiuntur,  in  quibus  ambse  partes  fuerunt , 
ut  non  possint  xqualiler  dividi,  velut  si  inipati  nii- 
mero  Inerint,  distrlbulis  eis  locis,  qui  pareiu  habent 
numerum,  quicunque  locus  remanseril,  hoc  in  eo 
servetur  quod  superius  diciuin  est ,  cum  de  uiio 
tractarclur  loco. 

CCLXXX.  Vl  si  q.i4(itti  dixcesipi  episcopus  ab  hwresi 
libcrans,  triennio  possederii,  nullus  eam  repetut. 

Concil.  Carth.,  tfi.  86.  Ii^m  pl^cet,  ut  etiam  si 
quisquam  post  leges  aliquem  locum  ad  catholicam 
UDiialem  conver4eFil,  si  eura  per  Iriennium  nemlne 
repetente  continuit,  uUerius  ab  eo  nen  repetatur.  Si 
tamen  per  ipsi;m  trieiinium  fuit  episcopus,  qui  pos- 
sei  repetere,  et  tacuii,  prxjudicium  patietur.  Si  au- 
lem  noii  fuit,  non  proejudicelur  matrici,  sed  liceat 
cuin  locus  aceeperit  episcopuiii,  qui  non  habebat,  ex 
ipso  die  intra  triennium  repetere.  Ilemque  si  fuerit 
episcopus  ad  Catholicam  ex  Donati  parie  conversus, 
non  «i  prj-juiJicet  prseflniiuin  tempus  :  sed  ex  quo 
^iei  copv^oui)  est,  hab^m  per  triennium  pgtestatem 
repeiendt  loca  qiiaj  ad  ipiiara  pertinebant  cailie- 
dram, 

commwiicant. 

^  Cod.  Ecol.  Rom.,  cbrepserint. 
'  Cod,  Ectl.  Rom.,  excipiant. 


935 


f.RlSCONII  AFRICANI  EPISCOn 


95C 


CCLXXM.  Dt  hit  qiii  iii  pltbet,  quat  ad  $e  pulonl  \ 
jieiiinere,  iiironvenlit  hit,  a  quibui  tenenlur,  ir\-ue- 
niit. 

Limeit.  Carth.,  lii.  87.  Ilem  placuH,  ul  quicunque 
«piscopi,  plebes  quas  ad  suam  catlicdrain  xstiniani 
perliiiere,  non  ila  repetunt,  ul  causas  suas  episcopis 
judicanlibus  aganl,  sed  alio  rclinente  irruerint,  sive 
volenlihus,  sive  noleniibus  plebibus,  caiis.x  sua;  de- 
Irinieiilum  [atianlur.  Et  quicunquc  jain  hoc  fece- 
riint,  fi  iiondiim  est  inter  episcopos  (inila  conten- 
lio,  sed  ailhiic  coniendunt,  ille  inde  discedat  quem 
consiiierit  prxterinissis  judiciis  ecdesiasiii  is  ir- 
rui-se.  Nec  ~ibi  quisque  blandiaiur,  si  a  primale  ul 
retimal,  litli^r.is  impeirarit,  sed  sive  habcal  liliera  , 
sive  non  habeal,  convenial  eiim  qui  Knet,  el  ejus 
liileras  acciiii.-»!,  ul  eum  appareat  pacilice  lenuisse 
ecclesiam  ad  se  pertiiientem.  Si  autem  aliquain  qu.c- 
slionem  reiulerit,  per  episcopos  judices  causa  liiiia- 
tur :  sive  quos  eis  (irimates  dcderinl,  sive  quos  ipsi 
viciiios  ex  consensu  degcrint. 


CCLXXXV.  De  pretbijlerit  el  clericit,  nI  non 
appellenlur  iiiti  Africuna  concititi. 


CCLXXXII.  De  hii  qui  ple''et  ad  te  perliiienlei 
uegligiinl. 

Concil.  Caithag.,  tilul.  88.  Uem  placuit,  nl  qui- 
cuiique  ni-gligunl  loca  ad  siiam  calhedram  perlinen- 
tia  in  caiholicam  unitalem  lucrari,  conveniantur  a 
diligentibus  vicinis  episcopis,  ut  id  agere  non  mo- 
rcntur.  Quod  si  inira  ses  menses  a  die  convenlionis 
iinn  eOecerint,  qui  potueril  ea  lucrari  ad  ipsum  pcr- 
lineani.  Ita  sane,  ul  si  i  le  ad  quem  pertinui.sse  vi- 


Concil.Cnrthag.,  lit.  9i.  Itein  placuil,  ut  presbyteri 
et  diaconi,  vel  rxteri  inleriores  clerici  in  causis  qnas 
habiierint,  si  de  judiciis  episcoporuro  siiorum  quesii 
fuerint,  vii  ini  episcopi  eos  audianl,  et  iiiter  eosquid- 
quid  est  liniant  adliibili  ab  eis  ex  conscnsu  episco- 
porum  suorum.  Quod  si  ct  ab  cis  provocandum  pu- 
tavcrint,  non  prnvocent,  nisi  ail  Africana  coiicilia, 
vel  ad  prininti<s  provinciarum  suariim ;  ad  transma- 
rina  antem  qiii  putaveril  appellandum,  a  nullo  ititra 
Arricain  in  communionem  suscipialiir. 

CCI.XXXYI.  De  virginibut,  etiam  minoribui  velandit, 

Concil.  Carlh.,  lil.  93.  ilem  placuit,  ut  quicunque 
'  episcoporum  necessitale  pericliiantis  pudicitix  virgi- 
nalis,  cum  et  vel  peiiior  potens,  vel  raptor  aliquis 
formidatur  :  vel  si  ciiam  aliquo  moriis  periculoso 
scrupulo  compuncla  fuerit,  iie  non  velata  moriatur, 
aul  exigenlibus  parenlibus,  aut  his  ad  quorum  curam 
pertinet,  velaverit  virginem,  seu  velavit  intra  viginli 
quinquc  annos  xlaiis,  non  ei  obsit  concilium,  quod 
de  i^^to  aDnorum  numero  constitutuin  esl. 

CCLXXXVI'.    De  episcopo  qui  exeommitni^al  eum, 
quem  libi  soli  criinen  dicil  esse    oiifesium. 

Concil.  Carthag.,  litulo  99.  Item  placuit,  ut  si 
quando  episcopus  dicit,  aliquem  sibi  soli  propriuin 
crimen  fuisse  confessuin,  atque  ille  negei,  non  pulet 
ad  injuriam  suam  episcopus  periinere,  quod  illi  soli 


debanlur,  probare  poluerii  niagis  illius  electam  ne-  C  "on  creditur,  eisi  scrupulo  proprix  con^cientia:  s« 
lligentiam  ab  hxreticis,  ut  impune  ibi  sinl,  et  suara      dicit  neganti  nolle  communicare. 


diligenliani  fuiise  prxventam,  nt  oo  modo  ejus  cura 
sollicitior  vitareiur.  Cum  hoc  judices  Episcopi  co- 
gnuvcriiit,  sux  catliedrx  loca  restiluant.  Sane  si 
episcopi,  inler  quos  causa  versatur,  diversaruni  sunl 
proviiieiarum,  ille  frimas  det  judices  in  cujus  pro- 
viiicia  cst  locus  de  quo  conteiiditur.  Si  aulem  e\ 
comnuini  placilo  vicinos  j-idiecs  elegerint,  aiit  unus 
eligaiur,  aut  tres :  ut  si  tres  elegerint,  aul  omnium 
sentenliam  seqiiantur,  aut  duorum. 

CCLXXXIII.  Vt  si  epi^copus  neciligat  suam  diaecesi.n, 
commun.one  privelitr. 

Concil.  Curthag.,  titul.  90.  Si  in  malricibus  calhe- 
dris  episcopus  negllgens  fuerit  adversus  hxreticos , 
conveniaiur  a  vicinis  episcopis  diligentibus,  et  ei  sua 
negligentia  deraonstretur,  ut  se  evcusare  non  possit. 
Quod  si  ex  die  quo  conveiii:iir,  intra  sex  inenses, 
si  in  ejus  provincia  executio  fucrit,  el  non  eos  ad 
unitatein  catholicum  convertendos  curarit,  non  ei 
coinmuiiicelur,  donec  adimpleat :  si  aulein  e\ecu- 
tor  ad  Inca  non  venerit,  non  ascribatur  episcopo. 

CCLXXXIV.  De  epitcopisqui  D.miiiistascommuiiicnsie 
meiitili  fiierunt. 

Coneil.  Cnrthag.,  lil.  9t.  Si  auiem  probatuiii  fueril, 
euin  dc  communione  illoriim  fui^se   iiieiilituin,  di 
cendo  eos  coiiiiniini>  asse,  quos  eo  «cieiilu  iion  coin- 
iiiuiiicutse  contilcrlt,  1*113111  cpiscopiilum  aniitlal. 


Vt  iion  lemere  quem^uam  cominunione pi  iret  epitcuput. 
Con^il.  Carthag  ,  tii.  100. Quandiu  excommimicain 
non  coinmuiiicavcrit  suus  episcopus,  eidein  episcopo 
ab  aliis  non  commuuicetur  e^  iscopij,  ut  magis  caveat 
episcopiis,  ne  dical  in  quemquam  quod  aliis  doc:i- 
inentis  convincerc  non  polest. 

CCLXXXVIII.  Contra  tm.ugnalores  gr:ti<t  Dei,  et 
caluiiiniatores  laiicli  Angusliiii. 

Kx  decretis  papa;  Coelestini ,  tit.  I.  Dilectissuiiis 
fratribus  Veiierio,  Marino,  Leonlio,  Auxonio,  Arca- 
dio,  Filtanio,  et  cxteris  Galliaruin  episcopis,  Cuele- 
stinus.  Apostolici  verba  prxcepti  sunt  apud  Jiidx>us, 
B  atque  geiililes,  sine  ofTensiune  nos  esse  debere;  hoc 
quisquis  Christianus  es(,  lula  animi  virtute  custodit. 
Qiiod  cuin  ita  sil,  non  parum  periculi  illuin  potenl 
inuiiere  ante  Deuni,  qui  hoc  detreclat  eliam  fldelibus 
cxliibeie.  Nain  qualiter  nos  qui  neinini'm  perire  vo- 
lumus,  ista  conlristcnt,  qu;c  auctoribus  Chrislianis 
percellunl  animosChrisiianos,  Douiinicus  in  tvaiigi-- 
lio  seriuo  lesiatur  :  ait  enim  ipse  Salvator,  quuJ 
expediat  acandaliAanti  ununi  de  pusiilis  in  marit  pru- 
funda  demcrgi,  et  ideo  qu;e  sit  ejus  j;iiu  pcBiia  qua>- 
raiiius,  cui  lale  supplicium  legiiiius  expeJire.  Fi!ii 
nostri  pncsenles  l'ro.<per  el  llilarius,  quurum  circ» 
Deum  iiostruin  sullicitudii  IjudjiiJa  «»1,  lantuin 
nesciu  quibiis  presbyleris  illic  ticere,  qui  dis.^ionsioiii 
Ecclcsiuruni  sluleani,  sunl  apud  nos  irosecuii,  ui 


J 


937  BRRVIAimiM  CANONICUM.  93« 

inJisciplinatas  q,m.iones  vocanies  in  mediun..  per-  A  Non  esi  ageniium  causa  solorum;  universalis  Eccle- 

linaciler  eos  dicant  pra^dicare  adversanlia  veriiati  ;  sia  quaeunque  novita.e  pulsatur.  In.eihga.nus   lia-c 

sed  ves.rx  dilectioni  ju.tius  in.pulamus,  quando  illi  ipsa  vobis,  qax  nobis  non  placenl,  d.spl.cere.  Quod 

»upra  vos  habenl  copiam  dispulandi.  Legimus  supra  iia  den.um  probare  poterimus,  s.  impos.lo  i.npn.b.s 

mjgistrum  non  esse  discipulum  ,  id  est  non  sil.i  de-  silenti,.  de  t  ,11  re  i.nposler.im  q..e.el..  cessaver... 

here   quemqnam   ad   injuriam  doctorum   vindicare  Deus  vos  incolumes  rusti.diat,  fratres  charissm.i. 


doctrinara  ;  na.n  et  hos  ipsos  a  Deo  nostro  positos 
novimus  ad  docendum,  cuni  sit  dicente  AposloIo  eis 
lerlius  locus  intra  Ecclesiam  depuiandus.  Quid  illic 
spei  est,  ubi  magislris  tacentibus,  l.i  loquuntur,  qui, 
si  ita  esl,  eorum  discipuli  non  fuerunt?  Timeo  ne 
con.iiverc  sit  hoc  tacere,  timeo  ne  magis  ipsi  loquan- 
lur,  (|ui  per.nittunt  illis  taliter  loqui.  In  talibus  cau- 
sis  non  caret  suspicione  tacit.irniias,  quia  occurreret 
veritas,  si  falsilas  displicerel.  Merito  namque  causa 
iios  respicit,  si  silentio  faveamus  errori.  Ergo  corri- 
pianlur  hujusmodi,  non  sibi  sit  liberum  habere  pro 
volunlate  sermonem  ;  desinai,  si  ila  res  snnt,  inces- 
sere  novilas  vetuslatem,  desinat  Ecclesiarum  quietera 
inquieiudo  turbare.  Cona.itur  saepe  naufragio  mer- 
gere,  quos  intra  portuin  sla.iles  si:itio  facial  lida  se- 
curos  ;  f.da  quippe  esl  oniniuni  siatio,  qnorum  per- 
leclis  gressibus  vesligia  .lon  movenlur.  Recurrerunt 
ad  apostoliram  pr.edicti  sedem,  h.^ec  ipsa  nobis  qusc 
tenlat  perlurbalio  conquerentes.  Habetole ,  fratres 
cbarissimi ,  pro  caiholic»  plebis  pace  iractalum , 
srianl  se  (si  tamen  i  enseiilur  presbyteri  dignitale) 
vobis  esse  subjectos,  sciani  quod  sibi  oinnes  qui 
inaledocent,  discere  magis  ac  niagis  compelat  qiiarn 
docere  ;  nam 
inam  teneai.t  pnsd 

quod  nou  aueturitate,  noii  adliuc  ratlune  colligitiir, 
ul  aliqui  e  fratrum  numero  nuper  de  laicornm  con- 
sortio,  in  collegium  vestum  fortassis  admissi,  ne- 
sciani  quid  sibi  debeant  vindicare.  Super  his  niulia 
jam  dicta  sunt  eo  tempore,  quo  ad  fratris  Tuenti  de- 
dimus  scripta  rcsponsum;  nunc  "  autem  repelentes 
^xpius  admonemus,  ut  vitentur  hujusnioJi  qui  labo- 
rant  per  terras  aliud,  quara  ille  nosler  j.issit  agri- 
cola,  seminare.  Nec  tamen  mirari  possu.nus  si  hacc 
erga  viventes  ii  nunc  lentare  audenl,  qui  nilu.iiur 
eiiain  quiescentium  fratrum  me.norian.  dissipare. 
Ex  decret.  papw  Coelesl.,  tit.  2.  Augusiinum  sa.i- 
cUB  recordationis  virum,  pro  vila  sua,  aique  meritis 


CCLXXXIX.  Quod  Adam  omnes  homi're»  Iwserit,  nec 
quemqvum  nisi  Chrisli  §ra  ia  posse  salvari. 

Ex  decrelis  papx  Caelestini,  tit.  4.  lii  pr^varita- 
lione  Ailoc  oiunes  hoini.ies  naturale.n  possibililatem 
et  innocenliam  perdidisse,  et  neniinem  dc  profundo 
illius  rui.ise,  per  lilieruni  arbitrium  posse  consurgere, 
nisi  eu.ii  gralia  Dei  miseranlis  erexerit,  pronuiitiantc 
bealoe  memorix  papa  Innocenlio,  alque  dic  nlc 
,,  iii  epistola  ad  Carthagiiie..se  conciliura  :  Liberuin 
enini  arbitrinm  ille  perpessus,  dum  suis  iiiconsiiIt'us 
utilur  bonis  cadens,  in  praivaricaiione  profuuda  de- 
mersus  esl,  et  niliil  quemad.nodum  exinde  surgerj 
possel  invenit,  suaque  in  Klernum  libertate  dece- 
ptus  huju'i  ruin;e  laluisset  oppressu,  nisi  eum,  post, 
Chrisli  pro  sua  gralia  relevasset  adventus,  qui  per 
novae  regenerationis  purificationem  omne  pra;leri- 
tum  vitium  sui  bapiismaiis  lavacro  purgavit. 

CCXC.  Qiiod  nemo  sit  boiius  suis  viribits,  nisi  parti- 
cipatione  fjus  qui  solus  esl  bonus. 

Ex  decretis  papm  Coelestini,  til   5.  Neininein  esse 

per  semeiipsum  bnnu..),  nisi  par.icipaiionem  s..i  ille 

donet,  qui  solus  est  bonus:  qiioil  in  eisdem  scriplis 

...         ...  ejusdem   nonlilicis  seiiie.iii;.   proieslaiur ,  dicens  : 

quid  in  eccles..s  vos  agii.s,  s.  illi  su.n-  ^  . ,         . ,  . 

^     ,.       ...        .   ,         .„  j    ,   ■  ,  .    C  Nunqu.d  nos  de  eoruni  posl  hxc  reclum  mentibus 
pnEdxantli?  nis.  forte  illud  obsn-tat,  .^  .     ..^.  ,  l     •  .  ,.     . 

Kslimemus,  q  i  sibi  se  pula.it  deberi,  quod  bom 

sunt,  nec  illum  consideranl,  cujus  quolilie  gratiam 

consequuntur,  qui  sine  ilio  tantum  se  assequi  posse 

conlidunl. 

CCXCl.  Quod  nisi  gratia  [iei  cnnlinua  juvemur,  imt- 
diui  diaboli  sup  rare  no  i  possumus. 

Ex  decretis  suprascripti,  tit.  C.  Neminem  etiam 
baptisn.atls  graila  renovatun.  idoneu.n  esse  ad  su- 
pcrandas  diaboli  i.isidias,  et  ad  vincpiidas  carnis 
concupiscenlias ,  iii^i  per  quotiJia.ium  adjt.toriuin 
Dei,  perseverantiam  bnnai  conversaiionis  acceperii ; 
quod  ejnsdem  Anii^tilis  iii  iisdem  pagiiiis  doctiiiia 
conlirmat,  dii.'ens  :  Nam  quamvis  hominera  rediineret 
in  noslra  communione  se.nper  habuimus,  nec  un-  „  a  pra>teriiis  ille  peccatis,  tamen  sciens  iierum  posse 
■  ■     •  peccare,  ad  reparatioiiem  s.bi,  qiieiiiadinodum  pos- 

set  illuiii,  et  post  ista  corrigere,  multa  servavii.  Quu- 
lidiana  prxstat  ille  remedia,  quibus  nisi  ireli  conU- 
sique  niiain  ir,  nullateous  humanos  viiicere  poteri- 
nius  errores  :  nei.esse  est  enim,  ul  quo  auxilianle 
viciffius,  eo  iteruin  non  adjuvanle  vincamur. 

CCXCII.  Qiiod  ;  er  Christum  libero  bene  utamur 
arbitne. 


quam  hunc  sinistrx  suspicionis  saltem  rumor  asper- 
sit :  quem  lantse  scienti:e  oliin  fuisse  inen.inimus,  ut 
inter  magistros  optiinos,  eiiam  a  meis  scinper  deces- 
Soribus  babereiur.  Bene  ergo  de  eo  omnes  in  coin- 
mune  senserunt,  ut  pote  qui  ubiqiie  cunctis  et  ainori 
fuerit,  et  honori  :  unde  reststatiir  lalibus,  quos  male 
crescere  videmus.  Nefas  est  haeo  pati  religiosas  aiii- 
inas,  quarum  afHiclione,  quia  uiembra  nostra  suni, 
nos  quoqi.e  convenit  macerari,  qua.nvis  maneat  hos 
heatil.ido  proniissa,  quicunque  probantur  persecu- 
tionem  propter  jusiitiam  susli..ere.  Quibus  quid  pro- 
inittat  Doininus  in  fuiuruin,  sequens  sermo  deciarat. 

"  Dioiiys.  Esig^,  itrnien. 

PATHot..  LXXXVIII. 


Ej;  decretis  yapiB  Coelest.,  tit.  7.  Qnod  nemo  nisi 
per  Christum  libero  bene  uiatur  arbitrio,  idem  ma- 
gisler  in  epislola  ad  Miluvitanum  concilium  data 
praidical,  dicens  :  Adverte  lanJem,  o  pravissiinaruni 


30 


959  CniSCONII  AFRICANI  tPISC0r4  940 

i.ieiiiininverfcrsa  doclrina.  quoi  priinuin  homineirt  A  ei  Rraiia  ejus  iii  mm  vacua  jion  fuit,  sed  plnB  ««iii- 

ita  liberlas  ip-a  decepit,  ul  duin  iiidulgeniius  lieiii» 

rjiis  uiitur,  in  prjevariiationeiii  pr.csuinpiione  ton- 

i  ideret ;  iiec  ex  h  ic  poluit  erui,  niii  ei  providentia 

regeneratloiiis  sialiiii»  pristina)  lilierlalis  Cliriiti  Do- 

niiiii  reroraia&set  advenlus. 


CCXCIH.  Quod  emnia  tanclonm  merila,  dona  tint 
Dei. 

Ei  de  lelit  )<ap<B  Ctetest.,  lii.  8.  {iaoi  omnia  stu- 
(iia  et  oinnia  opera  ac  nierita  sanclorum  ad  Dei  glo- 
ram  laiidemque  referenda  sint,  cinia  nemo  aliunde 
ei  placet,  nisi  ex  eo  qiiod  ipse  doiiavcril.  In  quain 
nos  sententia  II  dirigit  beai%  recordationis  papae  Zo- 
siini  regularis  aiictoritas,  cum  scriUens  ad  tolius  or- 
bis  cpiscopos  ail  :  Nns  aiitein  instinctii  Del,  oninia 
eniin  bona  ad  auctorem  suum  relerenda  snnt,  unde 
nascuntur,  ad  fratrum  et  co'-piscoporum  nnstrorum 
conscienllam  uniTersa  retulimus.  Huiic  aniem  ser- 
monera  sincerissiinac  verilalis  luce  radiantem,  lanio 
.\fri  episropi  honore  venenti  sunt,  ut  iia  ad  eum- 
«lem  virura  scriberent  :  lllud  t.'ro  quod  in  liiieris 
quas  ad  unitersas  provincias  curasli  esse  mitlendas, 
posuisli  dicens  :  Nos  tameii  insii.nclu  Dei,  et  caeiera, 
sic  acc.piinus  dicluin,  ut  illos  qui  conlra  Dci  adju- 
torium  extullunt  bumani  arbilrii  libertalem  districlo 
pladio  veritatis,  velul  cursim  iransiens  ampulares  ; 
quid  enim  tam  libero  fecisiis  arbiirio,  quara  quod 
universa  in  noslta:  humiliiatis  conscienliam  retuli- 
stis?  ei  tamen  insiiiiclu  Dei  factuni  esse,  fideliter 


buft  iltis  laboravi ;  non  ogo  aulcui,  ged  fralia  Oei 
inccuin. 

CCXCV.  Qtiod  gfatin  Dei  ntn  totum  peeata  dimillal, 
led  eiiam  adjuvei,  ui  nec  cemmillaiilur,  el  lex  im- 
pleatur,  non  licul  ait  i'«la./ius,  (aiile,  gaati  lint 
(jralia  Dei  dilfiiUius  postit  im  teii. 

Ex  decreli»  papoe  Citieit.,  lit.  10.  lllii(l  etiaiu, 
quod  inier  Carih^giniensis  tynodl  decreta  eoitsiiiu- 
luin  est,  quasi  propriuin  aposlolicx  sedis  amplecti- 
inur,  quod  scilicel  tertio  capitulo  dcnnituiu  esl  :  Ul 
quicunque  dixcrit  graiiam  Dei,  qua  ju&liUiamur  per 
Jesum  Cliriiiuni  Dominuni  nostntni,  ad  &alam  reiuii- 
sioii  m  peccatoruni  valere,  qux>  jain  coinmissa  sunt, 
luin  eliain  adailjutoriuni,  Dt  non  comniiiianlur,  ana' 
B  ibema  ait  :  ei  iterum  quarto  capitulo,  Ll  quisqnls 
dixerii,  gratiara  Dei  per  Jesum  Cbristuni,  propler 
lioc  taiiiuni  nos  adjuvare  ad  non  peccandum,  quia 
per  ipsain  nobis  revelaiur,  el  aperilur  iiitelligen(i.i 
inandalorum,  ut  <ciamus  quid  appetere  et  quid  vi- 
lare  debeamus  ;  iiou  auleni  per  illani  iiobis  prxstari, 
ut  q-.iod  facieiidum  cognovimus  eliam  favere  diliga- 
mus,  atque  valeamus,  anaibenia  sit.  Cura  enim  di- 
ral  Apostolus  scientia  inflai,  charitas  vero  xdificat, 
valde  impiuin  esl,  ul  credamus  ad  eam  qux  inflat, 
nos  babere  gratiani  Cbristi,  et  ad  eam  qux  sediOcat 
non  babere,  cuni  sii  uiramque  donum  Dei,  et  scire 
quid  facere  debeamus,  et  diligi-re  ut  faeiamus,  ut  se- 
dilicante  cb.iritate,  scienlia  non  possit  iiiflare.  Sicul 


.    .         aulem  de   Deo  scriplum  esl  :  Uui  dncet  bominein 
saoienteraue  vidistis,  veraciter  fidenterque  dixislis.  r  ,.         .,.,     ,.  .  .  .    ,,,     ..  „ 

s.ipieiiiciquc  JIUIS.I3,  T^  H  ^  scienLiam;  iia  etiam  sinptuin  est  ;C'aritasex  Deo 

IJeo  uliqiie,  quia  pnEparatur  voluntas  a  Domino,  et 


iil  boni  aliquid  agant,  paiernis  inspiratioiiibus  suo- 
rum,  ipse  tangit  corda  filioruni ;  quotquoi  enim  spi- 
ritu  Dei  aguntur,  ii  filii  Dei  sunl,  ut  nec  nostrura 
deesse  sentiamus  arbitriMiii,  et  in  bonis  quibusque 
voluntatis  buinanae  singulis  motibus  UKigis  illius  va- 
lere  non  dubiteuius  auxiliuin. 

CCXCIV.  Quod  omnis  sancia  cogitaiio  et  motut  oi« 
vutuinaus  ex  Deo  sil. 

Ex  decrtiis  pafte  Cottesl.,  it.  9.  guod  iia  Deus  in 
cordibiis  bominiim,  atque  in  ipso  libero  operetur 
arbiirio.  ut  sanci»  eogitatio,  piuin  consilium,  oiii- 
nisquc  inotus  boncc  voluntatis  ex  Deo  sil,  quia  per 
illum  aliquid  boni  possumuj,  sine  quo  nihil  possu 


est.  Itein  quinio  capitulo  :  Ut  quisqi>is  dixerit,  id^o 
nobis  graiiani  justilicaiionis  dari,  ul  quod  focere  ju- 
bemur  per  liberum  arbitrium,  facilius  possimus  in>- 
plere  per  graiiain,  lanquam  elsi  gratia  non  daretor, 
non  quidem  facile,  sed  taiuen  possimus  eiiam  sino 
illa  iiiiplere  divioa  mandata,  anathema  sit.  De  fru- 
ctibus  eniin  inandatorum  Ooininus  loquebatnr,  uM 
non  ait :  Sine  me  diriicilius  poieslis  faeere;  jed  ail : 
Sine  rae  niiiil  poiestis  facere. 

CCXCVI.  Quod  sedis  apeiioHcfe  onmes  oraiiones 
(^lirisli  gratis  resonen',  tftta  genus  humanum  «fr 
a:lerna  damiiulione  reparalur. 

Ex  detieiis  paptB  CiBtesl.,  lit.  11.  Pm-terea  be»- 
lissimai  et  apuslolicx  scdis  inviulabiles  sanciiones  . 


IIIIIUI    aiHJUIU    IfUIII    |J'J33Uinu3,      .3*..^    v|..« |,w«--         ^ --I 

mus.  Ad  hanc  enim  iios  professionem  idem  doctor      quibus  nos   piissimi  palres,  pestifera!  noviiatis  ela 


in-liluil,  qui  cum  ad  tolius  orbis  episcopos  de  divi- 
nae  grati:i!  opilulatione  loquereiur;  iiiiod  ergo,  aii, 
tempus  iniervenit,  quo  ejiis  noii  eg<-amus  auxilio? 
In  omnibus  igituractibus,  causisqiie,  eogitalionibiis, 
luotibus,  adjutor  el  prntcctor  oraiidus  esi.  Super- 
bum  est  eiiiin  ul  quidquani  sibi  hiiiiiaiia  natura  pra 
sumat  clainante  .\posiolo  :  Nnn  c>l  vobis  collucla- 
lio  advcrsus  carnem  el  sanguinein,  sed  coiilra  prin- 
cipes  et  poicstates  acris  hiijus,  contra  spiriulia  ne- 
quitise  in  co  lestibus,  ei  sicnt  ipse  iterum  dicit :  In- 
felix  ego  hoino,  quis  nie  lilierabil  de  cDrpnrc  nioriis 
bujus  ?  Gratia  Dei  pcr  Jesiini  (llirislimi  Diiniiiiiim 
nostrum ;  et  ileruin  :  Gralia  Dci  sum  id  qiiod  smii, 


tioiie  dejecla,  et  bona:  \oluntaiis  exonlia,  ei  iucre- 
uieiiia  prubabiliuiii  sludioriun,  ecineis  u>que  in  ti- 
nem  pirsoverantiam,  ad  Cbristi  graiiaui  rvierre  do- 
cueriiiit.  Obsecratiiinuin  quoque  sacerdotalioni  s»- 
craiuenta  respiciamus,  quiB  ab  aposiulis  iradita,  iu 
loiu  mundo,  aique  in  umiii  Calhulica  Em  rsia  uni- 
forniiler  celebraiilur,  ut  legi-ni  credcndi  lex  sialual 
supplicaiidi.  Cu  II  eiiiiii  suiiciaruin  plebiniu  prae>ule« 
uuiiJaia  sibiuicl  lcgatione  funganlur,  apud  diviiiaui 
clemenliaiu  huinani  generis  agunl  cau>am  el  loU 
seciiiii  Lcclesia  congcini^cttnle  poklulant,  et  precan- 
tur  iit  ii.lUlclilius  doiieliii'  liiKs,  ut  idol>ilatr:it  ab  iiu- 
piclatis  siuc  libercnlur  erruribns,  ul  Juda.>is  «biato 


9il  DRi^VIArxlUM  CANONICIIM.  94« 

cordif  Telaniioe  lux  verilaiis  appareat,  iit  hserelici  A  quippe  iii  iiiiiis,  ut  qnod  viilt  et  veliinus  el  agarniis. 


cailoliiie  Hdei  perceplione  resipiscant,  ul  scliisma- 
lici  spirilum  redivivx  charilalis  accipianl,  ut  lapsis 
poenileniise  rcmedia  conrerantur,  ut  (ienique  cate- 
cbumenis  ad  regeneralionis  s^cramcnta  perductis 
coelestis  misericordix  aula  reseretur.  Ila;c  auteni  non 
perruncturic,  rieque  inaiiiter  a  Domino  peli  rerum 
ipsarum  nionstrat  elTectus;  qnandoquiilem  ex  omiii 
errorum  genere  plurimos  Deus  dignatur  atlraliore, 
quos  erulos  de  potesiale  lenebrarum  traniiteral  in 
regiium  fll'-  chariiatis  siiae,  et  ex  vasis  irx  faciat  vasa 
iiiisericordiae.  Quod  adeo  totuin  divini  operis  esse 
senlilur,  ut  hxc  efli.  ienii  Deo  graliarnm  seuiper 
artio  lauilisqiie  confessio  pro  illumiiialioDe  talium 
vel  correctione  referatur. 

CCXCVII.  Quod  graiiam  Dei,  eliam  hapiitandorum 
testttur  insiilutu  purgalio  ,  cum  ejoriismis  et  sup- 
plicationit>us  spiritus  ab  eis  abigantur  immundi, 

Ex  decr.  papce  Cceiest.,  lit.  12.  Illud  etiam  quod 
circa  baptizaiidos  in  universo  mundo  sancta  Kcclesia 
uoiforniiler  agit,  non  otioso  conteiuplamur  intuitu. 
Cum  sive  parvuli  sive  juvenes  ad  regeneraiionis  ve- 
niunt  sacramentum,  non  prius  foniem  viise  adeunt, 
quam  exorcismis,  et  exsufDationibus  clericorum  spi- 
rilus  ab  eis  imiuundus  abigatur,  ut  tunc  vere  appa* 
real  quooiodo  princeps  mundi  hiijus  miitaiur  foras, 
ei  quomodo  prius  alligetur  fortis,  et  dcincei  s  vasa 
ejusdiripianlur,  in  possessionem  lianslala  victoris, 
qui  captivam  ducil  captivilaiam,  et  dal  dona  hoiiii- 


nec  oiiosa  esse  in  nobis  patilnr,  quia  exerceiida  non 
negligenda  donavit,  ut  et  nos  cooiieralorcs  siiiius 
gratiu!  Oe',  ac  si  q.iid  in  nobis  cx  r.osiravideifiinus 
romissioiio  languesccre,  ad  illum  solliciie  rei^iirra- 
mus,  qni  sanat  omues  languores  nostros,  el  rcdimit 
de  inleriiu  viiiim  noslram,  et  cui  i|iiiiti  lie  diclmus  : 
Nd  iiiducas  nos  in  tcintationein,  i-eJ  jihera  nos  a 
niulo. 

CCXCVIII.  0>t>-d  projundiores  q<ia^slioi.rs  nec  con- 
temn,';iid(e  sint,  nec  fcniius  ai>!ruendcB. 

Ex  decret.  papce  Ccelen. ,  tii.  13.  Prnfundiores 
vero,  diflicilioresque  paries  inciirrentiuni  qiwstio- 
num,  quas  latius  perlractarnnl,  qui  hoereiicis  resti- 
Q  terunt,  sicut  non  andemus  conlennere,  ;in  non  ne- 
cesse  habenius  astruere.  (juia  aii  conlllendain  gra- 
tiam  Dci,  ciijus  operi  ac  dignaiioni  nibil  ptnitus 
subtrahendum  est,  satis  sufliccre  credimus  quidquld 
secundum  prxdicuis  regulas  Apostolicm  Sedis,  nos 
scripla  docuerunt;  ul  prorsus  non  ^  xstimemus  ca- 
Ibolicuin,  quod  apparuerit  praUixis  sententiis  essn 
conlrarium. 

CCXCIX.  Vt  prcBter  Scripluras  ranonicas,  nihit  in 
Eoclesia  legatur. 

Concl.  Cattliag.,  lit,  2i,  Item  placuit,  ut  prujier 
Scripiuras  cauoiiioas,  nihil  in  Ecclesia  legatur,  s.jb 
nomine  Scripiurarum  divlnarum;  sunt  enim  Cano- 
nicae  Scriptura;,  id  est  Genesls,  Exodus,  Levilicus, 


iiibus.  His  ergo  ecclesiasticis  legulls.  et  ex  .tiviiia  r  Numeri,  Deuteronomium,  JesuNave,  Judicum,  Ruth, 

.  .  .  '  v«  «„„..„  i;i_:  ^ , n 1! iM  _.   j  •    .^ 


sumptiii  auctorltate  documeatis,  iia  adjuvante  Uq- 
niino  tonformali  sumus,  ut  oniniuin  bonorum  affa- 
ctuum  atque  operuni,  et  omniuiii  studioruin,  oni- 
niumque  virtuium,  quibus  ab  iiiitio  lidel  ad  Deura 
tenditur,  Deum  prolileamnr  auctorera,  et  non  dubi- 
tenius  ab  ipsius  gialia  omnia  hominis  merita  prx- 
veniri,  per  queiii  lit,  ut  aliquid  boiii  et  velle  inci- 
piaraus,  el  facere.  Quo  uliqu^  aujilio  et  muuere  Del 
non  aufcrtur  liberuiU  (litiiiriuin;  sed  liberatur,  ut 
de  lenebroso  lucidum.  de  pravo  rectuin,  de  languidu 
«anum,  de  •  improvidentesit  provi  luiii.  Taiila  enim 
est  erga  oiniies  liomines  honiias  l»ei,  ut  noitra  ve- 
lil  esse  nierita  qua»  sunt  iiisius  dona,  et  pro  his  quse 
largitus  est,   Kierna   prjjmia   sit  douaturus.  Agit  D  suiil  in  domo  eorum,  chri^iianos  catbolicos  fecerini. 

•  Dion.  Exig.,  im;rudente.  b  oion,  Exig.,  opinemur. 

Vid«  ad  oalc«m  tomi  Indieea  duos  tn  Ferrandi  Breviaiionem  Canonum  et  in  Crisconii  Breviarium  Canonicur. 


Regum  libri  quatuor,  Paralipomenon  libri  duo,  Job, 
Psalierium,  Saloroonis  libri  quiique,  liber  duod«' 
cim  Prophetarum,  Esaias,  Hieremias,  Ezechiel,  Da^ 
niel,  Toliias,  Judlih,  Ester,  Esdrae  .'Ibri  duo  ;  Novi 
Testameiiti  Evangeliorum  librj  qualuor,  Actuuni 
Aposlolorura  liber  unu«,  Epistolx  Pauli  qualuor- 
decim,  Petri  apostoli  duae,  Joannis  aposioli  Ires, 
Jacobi  apostoli  uiia,  Jud;e  apostoli  una ,  Apoca- 
lyp^is  Joannis  libcr  unus. 

CCC.  Vt  episcopi  el  cleriii  non  ordinentur,  nisi 
omnes  suos  (ecerint  christianos. 

Concil.  Carthag.,  lil.  3.  Ut  episcopi  et  presbyleri, 
et  diacoiii   non  ordinentur,  priusquam  omnes  qui 


*MNO  S^CULI   VII    INCERTn. 


AUCTOR   IIVCERTUS 


COGNOMINE 


MAGISTER. 


DE  REGULA  MAGISTRI  VETERUM  TESTIMOINIA. 

Sancius  Bsnedictds  Aniana;  abbas  mas:iinam  par-  \     A  Smaragdo  etiam  monacho  in  Coininenlariis  ad 
tem   Reguljb   Magisthi  iii  concordiam  regularum      regulam  saiicii  Beuedicli  sxpenumero  laudatiir  oui- 
iranscripsit,   el  passiin  iutegra  ejus  capita  profert,      dau  momacuoruh  Magisteh  liujus  regiilx  auctor. 
cital  autein  plusquam  ses:<gies. 

— ^— ^^^^— ■     ■    I         ■  ■—■■I  .1  ..— —    .    ■       I  .  .     I  .  ■  ..       ■  M^— ^M     ■       ■  ^— ^■^■^M^— ^ 

ORSERVATIO  CRITICA  IN  REGULAM  SEOUENTEM. 


Inter  alias  regulas  monasticas  hxc  prxsens  fusissima  est,  continens  XCV  capita,  pr.eter  Prologum  et 
spiritualeni  Orationis  Dominicse  explicalionem  monachis  aJaptatam.  Auctor  tamen  incertus  est,  nec  aliuiide 
tituluin  Magistri  obliouit,  nisi  quod  ab  initio  cujuslibet  capilis  Discipului  quxstionem  proponal,  ad  qiiam 
solvendam  iinmediaie  Magister  respoudei,  docirinainque  quaestioni  congruam  reponii.  Inter  recentiorcs 
Trithemius  exislimavit  hujus  regulae  auctorem  exstitisse  diaconum  Vigilanlium  :  sed  hanc  senteiitiara  nulla 
auctoritaie  suQultaiu  negat  sxpe  taudatus  Calmetus.  Quicunque  autem  auctor  fuerit,  illum  in  Gallia  scrip- 
sisse,  haud  inanis  coujectura  est,  cum  siicpius  vocibus  nationi  illi  propriis  uialur  :  prout  est  Majcr 
Domus,  eic.  Deinde  loquens  de  Gyrovagis,  eos  ex  vicina  Italia  deducit,  qu;e  quidem  nationc  Gallum  quo- 
daminodo  probare  pos$unt,  et  forsan  vixit  sxculo  septiino,  quando  ojlicium  Majoris  Domus  apud  Gallos 
maxiine  floruit.  De  cxtero  hiijus  regulx  auctor  inulta  hausitex  sancii  Benedicti  regula,  unde  sxpius  ab  illis 
citatnr,  qui  in  hanc  regulam  scripseriint  commentaria ;  etsi  ille  slilo  rudi  et  barh:iru  usus  sit.  Nec  desunt, 
qui  buic  auctori  puerilem  aniinum  iinpingunt;  duiii  cap.  23  et  25  niandat,  ut  post  meiisam  micx  singulis 
diebus  diligenter  colligantur,  et  exeunte  hebdomada  coquantur,  et  ex  iisdem  oinnes  monachi  prxseutes 
comedere  possint;  sicut  eiiam  prxcipit,  qiiateaus  panis  pertrochleam  desiirsum  cadat  in  cophinuni,  quasi 
de  coelo  dcmissus  esset. 

AD  MONACHOS  MAGISTRI 
REGULA. 


INCIPIT  PROLOGUS  REGUL^. 


Ohoroo,  primo  tibi  qui  legis,  deinde  et  tibi  qui  me  h  quam  fuimus  heri.  Ergo  tu,  qui  me  auscultas,  ita  at- 

auscultas  dicentem.  dimitle  alia  modo  qux  cogitas  ;  leiide,  ut  dicta   niea  et  audilus  luus  per  considera- 

el  me  tibi  loquentem,  et  per  os  meum  Deum  te  con-  tionem  mciiiis  ainbulando  in  trivium  cordis  tui  per- 

veiiientem  cognosce.  Ad  queni  Domiiium  ex  volun-  veniant.  In  quo  trivio  uiiam  ignoraniia!  peicaloruui, 

Ule  noslra  per  bona  acta  vel  beneplaciia  justitix  ire  post  dicta  mea  venieiis  ;  post  le  relinque  :  et  duus 

deoi-mus  ;  ne  per  negligentiam  peccatortim  inviti  ra-  observantia;  pra;ceploruin  aiile  jain  iiigredfie  via». 

piamur  accersili  per  mortem.  Krgo,  auditor,  qui  me  Et  dum  quxrimus  ad  Deum  ire,  slaiiius  iii  Christo, 

audis  dicentem,  percipe  qux  tibi,  non  os  mcum,  sed  trivio  cordis  iiostri,  et  ciinsidereinus  isias  duas,  quas 

per  hanc  scriptiiram  loquitiir  Deus  :  qui  te,  dum  ad-  aiitc  nos  scieniix  conspiciiiius  vias.  In  quibus  duabus 

huc  vivis,  convenit  de  hoc  quoil  ei  post  iiiortem  red-  viis  pei' quaiii   ad  Deum  imssmiius  perveiiire,  cou- 

ditiirus  es  raliuiieni.  (juia  i;uod   ailliuc  viviiiius,  ad  siileremus.  Si  siiiis<raiii  luiieiiius,  tiiiieiuus,  qiiia  lata 

inducias  vivimiis:  cuiii  tius  piolas  I>ei  exspeital  qiio-  esl,  iie  ipsn  sii,  qu;c  diicit  iiiagii  ad  itiieriiuin.  Sl 

tidie,  eiiieiidari,   ut  inuliDrci   viili  ussu   nus   liiiJie  dexlrain  i:oiripiiiius,   bene  iiuus,  quia  aiigutU  t^t : 


* 


915  AUCTOaiS  INC 

ei  ip-^a  est,  qux  diligf.iites  servos  ad  proprium  diicit 
Dominum.  Ergo  vacivus  vesler  auditus  Kcqu.ilDr 
nieum  eloquium.  Et  iiilelligc,  lu  Iioino,  cujus  admo- 
neinus  intuitum,  quia  te  per  hanc  soripturani  admo- 
DFl  Deus;  ut  iiiodo  dum  adliuc  vivis,  et  tibi  eiiieii- 
dare  vacat,  curras  quantuin  poles  !  ne  jarn  ctim  ac- 
cersitus  per  niortem  fueris,  nullam  Deo  in  dic  judi- 
cii,  vel  in  pocna  «terna  excusationem  alTeras,  quod 
nulluj  tc  de  cinendaiionc  quoad  vixisti  convcnerit : 
el  cum  ullerius  tibi  jain  succuneie  non  potueris,  in 
seternuin  te  iiicipiat  sine  reinedio  poeiiitcre.  Ergo 
ainodo  qiix  audis  obscrva,  anlequam  de  Iiac  eseas 
sxculi  luce,  quia  si  Iiinc  exieris,  non  buc  reverteris, 
nisi  in  re^urreclione  :  de  resurreclione,  si  hic  inodo 
bene  egeris  ad  xternam  cuin  sanclis  gloriam  depu- 
laberis.  Si  autem  hanc  scripturani,  quani  libi  lcctu- 
cus  sum,  non  adiinpleveris ,  in  oelernuin  igneni  ge- 


ERTI  Rt,GULA.  Ud 

A  hennic  cum  diabolo,  cnjus  vnluatatem  inagis  seeutus 
es,  depulabcris.  A.iidi  crgo  et  age  quod  est  b6num«t 
iusliiiii,  per  quod  Deus  invenilur  propitiiis.  Huec  re- 
giila  quae  tibi  ostendit,  factis  adimple.  Qiiie  regula 
ad  perficiendum  rectuin  regul:e  nomen  accepil,  sicut 
dicit  Aposlolus  in  Epislola  sua  :  Secuiidum  mensuram 
Regnltv,  qnam-  mensut  esl  nobis  Domiims  mensuram 
pertingendi  usqite  vos  {II  C.or.  x).  Nan  rcgiila  veri- 
talis  habet  inilium  et  jusstilix  finem.  Si^.ut  dicit  Pro- 
pheia  :  Heges  eos  in  virga  {Psabn.  n) ;  lioc  est,  in  ti- 
moris  vigure.  Sicui  iieni  dicit  Apostolus :  Quid  vut- 
lis?  in  virga  veniam  advos,an  incliuritatef  (/  Cor.  iv.; 
Itein  dlcit  Propbeta  :  Virga  recta  esl  virga  regni  tui, 
in  qua  dilexisti  jusliliam,  et  odisli  iniquitatem  {Psat. 
XLiv).   Et  iterum  dioil  Doininus  :  Visilabo  in  lirga. 

D  iniquitates  eorum  {Ptal.  lxxxviii). 


L^CIPIT  THEMA. 


Propli«la  dicit :  Aperiam  in  parnbolis  os  meum 
ilPta'.  Lxxvii).  Et  dicit  iteruai  :  Factiis  sum  illis  in 
purabolam(Ibid  Lxviii).  De  utero  mairis  Evse  lernE 
nati,  et  de  patre  Adain  in  excessibus  cuiicupisceniise 
generati,  iii  sxculi  hujus  descendimus  viam;  et 
peregrinae  vil*  temporale  jugum  suscipienles,  pe- 
rambulamus  iter  vix  hujus,  per  ignorantiam  bo- 
noriim  actuum,  et  incertnin  niortis  experimeiiiuin. 
Multum  enim  nobis  negligeiitix  vialicum  peccatorum 
Fxculi  peregriiiaiio  carricaverat  :  et  humeris  nostris 
hssatis  de  ponderosis  sarcini?,  vicinam  sibi  morleni 
jam  lapsus  laboris  siidor  invenerat;  et  xstunsa 
sitis  in  inlerilum  anhclabat.  Siibilo  a  dextra  orientis 
conspiciinus  non  speratum  fontem  aqua:  viv«  :  el 
festinantibus  nobi$  ad  eam  divina  exinde  vox  magis 
nobis  in  obviam  venit,  clamans  ad  nos  et  dtcens  : 
Qni  sititis,  venile  ad  aquam  {Isai.  lv).  Et  cum  vidis- 
set  nos  venientes  oneratos  sarclnis  gravibus,  rcpeii- 
vil  dicens  :  Yenite  ad  me,  omnes  qui  laboratis  et 
onerali  eslis ,  et  ego  vos  reficium  (Matth.  Xi).  ^os 
vero  audiemes  hanc  piam  vocein,  prnjectis  in  teira 
sarcinis  noslris,  argueiili  nos  sili  avidi  ad  runteni 
prosteroimus ;  bibentesque  diu  surglmus  rcnovati. 
Et  post  resurrectionem  stelimus  siupidi  nimio  gau- 
dio,  disputaiione  inluenles  juguiii  vix  tum  saucii 
laboris,  vel  sarcinas  nostras,  quju  nos  suo  pondere 
usqiie  ad  mortem  per  igiiorantiaiu  fatigaverant. 
Dum  hxc  inluentes  iu  consideramus,  iterum  audi' 
mus  vocem  de  fonte,  qui  nos  recreaverai,  diceutem  : 
Tollile  jitgum  meum  super  vos,  cl  discite  a  me  quia 
iuilis  sum,  et  humilis  corde  :  et  invenielis  reqitiem 
animabits  vestris.  Jugitm  enim  meum  tttave  esi,  e(  onus 
riieum  leve  {Mailh.  \\).  Nos  audientes  haw,  dicamus 
jam  invicem  nobis  :  nou  revertaniur  |)Ost  recreatio- 
nera  tami  foniis,  et  Domiiii  invitantis  nos  vpce ,  ad 
sarcinas  peccalorum,  quas  projccinius;  Iroc  est, 
qu%  abrenunliamu^  euiiies  ad  fontem  baplismi  : 
qua;  sareina;  peccaiorum  iios  anle   pcr  ignoranliam 


sacraelegis,  vel  cognitione  ignorati  baptismi :  de- 
speraios  nos  suo  poiidere  in  mortem  faiigaveraut. 
Nunc  vero  sapieniiain  Dei  accipieiites  ,  et  qui  fuera- 
mus  peccaiorum  sarcinis  aggravali,  Domini  sumus 
voce  ad  requiem  invilati.  Renuntiemus  ergo  i  ecca- 
torum  prislinis  sarcinis  :  habeal  vias  sxculi  in 
negligentibus  suorum  pondere  delirtotum.  Nos 
malrcm    nobis  jam   non   de  limo  ternc  Evam,   sed 

C.  divinam  nos  vocantem  ad  requiein  Christianam 
Icgem  seniimus.  Similiter  et  pairem  jam  non  in 
arbitrio  peccatoruin  Adam  quaerimus,  scd  in  voce 
Domini  invilanlis  nos  :  et  desideriis  nostris  meritis 
iion  audemus,  lamen  in  renativitale  noslra  sacri 
fontis  tui,  ubi  sis  jam  le  invenimus. 

Paier  nosler  qui  es  in  coelis.  Videle  ergo,  fraires, 
si  invcniiiius  jam  malrem  Ecclesiam,  et  Patrein  ausi 
sumus  Domiiiuin  vocare  de  coelis.  Ergo  jam  jusle  a 
nobis  relinquendus  est  pater  lerrenns,  et  inaler 
carnalis  •  ne  binis  obtemperantes  parentibus,  doii 
solum  vicibus  oQendantur;  sed  velut  adulleri  de 
duobiis  parentibiis  nasci,si  carnalesnon  dimiltiraus,. 
judicemiir.  Per  lignum  enim  offensionis  naiio  nosta 
de  paradiso  in  ulerum ;  de  ulero  in   mundum ;  de 

D  mundo  usqne  in  iiifernum  descenderat :  nisi  denuo 
renaii  per  baptismum,  el  per  crucis  lignum  iterum 
reparali,  Domini  passio  ageret  ut  resurgat,  et  illa 
redeat  in  paradisum  generaiio  per  gratiam,  unde 
cum  libero  arbitrio  ceciderit  peroQensani.  Contriv.jt 
eniin  in  nobis  Dominus  inorlis,  qua:  regnabat,  acu- 
leura  ;  quando  relugium,  crucis  sua;  nobis  conliilit 
Christus.  Et  posiquam  nos  gratix  suae  reslituii  adop- 
tionis,  ad  regna  ccelorum  insuper  bos  non  desinit 
invitare.  Unde  vox  Dominiea  dicit  r  Si  obiervaveriiis 
mandala  meu,  ego  ero  vobis  in  palrem,  ■  el  vos  eritis^ 
milii  i«  filies.  Unde.et  nos,  quaiuvis  indigni,  tamen 
propler  agnitionein  ejus  baptismi,  iu  oratione  au- 
deinus  eum  patrem  vocare;  ideoque  oportere  nos 
passioiiis  cjuscsse  purticipes,  ut  uiereaniur  elUc^ 


941 


ALICrORIS  INCERTI 


948 


ejiis  |lori«  colnreites.  Dicente»  ergo,  Paier  noitrr  A  ergoqui»quii1quidaToluntateno»irsell|imu«,  iiijmJe 


qui  et  i«  eat« ,  jain  lales  iios  exhibeamus  fraires, 
qii.iles  nus  cupit  lilios  Deus  habere;  et  digne  in 
nobis  (livlniias  llliorum  insercl  numen,  cnm  voiun- 
laie  'lissimile.  Nam  ipsc  esl  veriis  lllius,  qui  non 
soluni  tult,  seil  et  niorlbus  slmilari  (latri.  Cum  ergo 
meniisseinus  jani  dijlsse  :  Paler  nosler  ./iii  e»  In 
coelis,  sequimur  deinile  in  nralioiie  dlcenles: 

Sanei>liivtur  uemen  luum.  Non  qiiOil  nOvi!er  ople- 
nius  sanciillcari  nonien  ejus  quod  «st  ab  iteino  el 
usque  in  xternuin  saiictissimum  ;  sed  in  bunis 
actibus  llliorum  magis  Ipse  sanclillvet  :  ut  el  pa- 
ter  el  Dominus  in  menllbus  nostris  labemaculnm 
siiom,  el  inhabitaiorem  faciat  Siiritnm  sarcnim : 
ul  adjuTet  corda  ipsa  Deus.  ut  vos  cusiodlaiis  ea 
semper  per  gratiam  siiani.  Deinrte  di.  iiur  : 

Adveniat  regnum  tui  m  Videie,  rr.Tlres,  ecce  opla- 
mus  advenire  regnum  Domiiii ,  et  jndiciiim  ejus 
accelerari  ultro  rogamus ;  et  raiiones  nostras  adhuc 
paraias  non  habeiiiu».  Sic  ergo  a  nobis  omni  hora 
ageuJumest,  ui  Dominuseipaler  poslea  nosilasusci- 
piat,  et  bonis  corani  eo  aclibus  quolidie  compiaccn- 
tes  sequeslrans  nos  ab  haxlis,  a  dexiris  suis  in 
a;lernis  introducens  nos  regnis.  Agnoscamus  nobis 
in  fu  U'0  jiidirio  propitium  judicem,  quera  in  prae- 
senli  saeculo  ausi  Tocaverimus  patr«ni,  DeimJe 
diciraus  : 

Fial  vo!unla»  tua  sicut  in  ccelo  et  in  terra.  In  hoc 
crgo  verbo,  fratres,  peilinel  in  nobis  iiberi  status 
arbitrii ;  et  quidquid  suatio  aiitiqui  serpeniis  oocive 
nobis  ingeril,  si  volumus,  ampufjtur,  cum  Domini 
voluoias  in  nobis  reparamlo  perfitilur  :  sii-ut  dixit 
Aposlolus  :  ut  non  quiecunque  vultis  illa  (acialis  (Cal. 
y).  Exigit  enini  Spirilus  ut  volunias  in  nobis  Domini 
fiat  :  ut  jain  non  perliciat  anima,  quidquid  cuin  prava 
carne  toncupisceiis  sibi  suaserai.  Oramus  ergo,  m 
voiuntJS  iii  nobis  Domini  fiat.Si  ergo  a  nobis  siu  vo- 
luiilas  semper  perlicialur,  non  ergo  erit  propria  ;  q-SiC 
discussa  desuisnialis  in  die  judicii  condomnetur. 
Volunt.iS  enim  Doinini  sa:icia  est,  novit  dare,  non 
tiinere  judicium  :  qiiie  voluntas  sua  quibus  impleia 
fuerit,  promitiitur  eiiam  iis  angelos  judi<:are.  Kanc 
sanclam  Yolunlaleio  el  Sjlvalor  noster  per  formain 
facientii  iii  ge  libi-ram,  iit  amputet  in  nobis  canii» 
arbitiium,  demunslrat  nobis  diceiis  :  Non  iw/ii  /".«- 
cere  velunuiteni  meam.sed  ejtttqui  me  misit  {Joan.  vi). 
El  iieruin  in  s.im.  la  sua  passione  dicil  :  Paier,  ti 
pouibilee»t,tr/inseatame,atij:iiU{Mallh.  xxvi). H;cc 
vero  in  Oo.i.ino  vox  limoris  erat  carnis  indut*, 
oslenden»  iiobis  actus  vila!  seinper  debere  bene 
traclari,  si  mors  adreiiiens  debet  timeri.  Et  iieruiii 
erat  iiiierrogaiio  Domini  apud  Palrein,  siquod  a  iio- 
bis  in  oobis  volumus,  potest  iniplcii,  aul  quod  iio- 
lumus  pote.«t  niibis  contra  desidurium  noslriini  jii>ie 
iniponi.  Uiide  subsequilur  fidoi  fornia,  qua  Donwnus 
Palris  commillilur  voluniati,  dicens  :  Sed  lamen  non 
aicut  egovolo,  ted  <i.  h<  Iu  vit  {Ibid.).  El  iicium  siib»c- 
quiliir  :  Si  non  ijotesl  au(erri  a  me  latix  isle,  uisi  ut 
bil>am  illum,  fiit  vvlunttt  lumen  lua  (Ibid.).  Videl* 


agiiosciiur  ;  cl  quldquid  ocieniibu»  nobU  a  Juventuto 
iinponiiur.  jusie  proflcii  rationi.  N«in  quomodo  ver- 
sis  in  se  ocjii!»  snis  vulium  suuin  respicere  homo  tion 
potest ;  sic  jiidax  si:i  .«ibi  ipsi  esse  non  poles» ;  nisi 
jusiequod  videtnr  ab  «lio  Judiceinr.  Si  crgo  vullum 
snum  videre  potesl  nemo,  volniiiatem  suant  jusiam 
probare  quomodo  polest,  nisi  in  omnibus  quod  vi- 
deiur  8b  alio  jiidic«lurT  Etecce  fralres,  quantam 
reparaiioni  noslrs  Oominus  contullt  pielatem,  et 
qualein  errori  nostro  s:ilulis  viam  oslendit  :  ut  in 
unigenito  Filio  suo  demon«lraret,  qund  in  servls  Euis 
qiKcrebal  perlicere.  l''iai  nolunias  i.'<t  ficut  in  tato 
el  in  terra.  In  coelo,  quod  dixit,  possumus  bene  agno- 
scere  fraires;  qu  a  sicnt  ab  angeli*  in  coells  lancie 

B  perliciiur,  iia  et  in  lerra  ip<a  per  prophetas  et  aposio- 
lo«  prj  cC:  toniKi  Oei, et  in  carnalibus  hoininibuBeiop- 
talur  ui  liai;  iiisecuiidum  sanciam  Scripturam  di- 
centein  in  utrisque  elemeniis,  hoc  est,  in  cado  et  in 
lerra,  in  bei.eplacilis  suis  reg  el,  el  io  nobig  Domi- 
nus  :  et  sit  iinus  Pastor,  et  nnus  grex.  Similiter  et 
illud  splritaiiter  iololligere  possuinus,  quod  dixit  : 
Fiat  riiluMus  tuasiciit  m  emto  :  hooe^L,  in  Doniino, 
sicut  in  tilio  ejus.  Quia  cuileslis  duin  desceiidit  vo- 
luntas  P;>.iris  perficitur,  dicente  ipso  Doaiino  :  Non 
veni  (a.ere  ro'untuUm  meam,  ted  ejut  qui  me  misil 
{Joan.  vi).  Vides  ergo  si  ipse  Dominus  Salvalor  ns- 
leiidii,  se  idco  veiiisse,  ut  volunlaiera  suam  non 
fareret,  sed  jiissa  Patris  impieret ;  quomode  oialus 
servur  jussa  niea  neglexii,  et  meain  faccre  volunta- 

^  tem?  de  qno  dicit  «t  Apostoliis.:  Quit  eiiqui  atceudit, 
nisi  qui  vi  descendil  in  in(eriora  lcrrte?  (Eplies  iv.)  lla 
(Tgo  et  in  terra  dixit,  boc  esl,  corporisiioxtii  ma- 
ihii.aile  lerru:  liiiio  furuiaia  ;cuisenteiilia  Dei  diiluni 
est  :  Teria  ei,  et  in  lerram  iliit  {Geu.  iii).  S.mililcr 
eflici  justiliam  ii«bis  Donitui  voluntas  exposcitur,  ut 
dimi  quoiidid  iii  iiobis  vouiitas  Dom.ni  fuerit  operala, 
ron  inveiiiatnr  propria,  qu:e  in  fuluro  judicio  cou- 
demnetur  ad  po-nain  :  sed  sit  iu  nubis  vuluiius 
Doniini,  que  roj'oiietur  adgloriaui.  Deinde  sequimur 
in  oralione  dicenlcs.- 

Panein  nesirim  quolidianum  da  n  bis  hodie.  Erf  o, 
A-air«s,  cum  supradicta  Doniini  voluntni  incul()at>i- 
liler  a  tiobis  quolidie  fueril  adimplela,  et  in  linMrs 
D  Ooinini  omuia  fuerint  inandaia  expKcita;  digne  OpA- 
rari  s  sui»  rngaliir  annon;im  ut  tribual,  qui  digiiO 
niercenario  mercedeni  non  oegai.  Deiiide  diciinus  ; 

£l  dimille  nobii  del^ita  notlra,  siiHl  tl  n«« ditnilli- 
mui  dekileribus  uostris.FrMrt^  lioc  or,iiites  anipiiu» 
t  iiieaiiius,  iie  ad  Ikix  verba  pre^-uiu  nosiraruui  r«- 
^ixiiuleat  iiuliis  Doiiiiiius  dioens  :  JuUi  io  qito  judita- 
lis,  jiidi'  atilur  de  vobi^ ;  el  iiiensuru  qua  memi  etltt, 
reiiietietur  iol>ii  {Hutlh.  vii).  El  vi.le  qui  lioc  pt-list  si 
i|uod  tibi  iiol.iis.li  liori  aliu  iion  feciDii.  Ergo  aulo- 
qua;u  has  vores  Doiuiui  audiainus  fiairns,  priusscra- 
leiiiur  cor.ia  lustra  :  si  juste  et  uus  p<  iiuin.s  »  Uo- 
niiiui,  quod  til  a  ndiis  esi  petenlibu,  uoii  iifgaiuui. 
Nos  pelimito,  Vimiite  »vbii  «lebiiit  «««.'rt  ;   audii 


949  REGULA.  9S0^ 

Iteus,  el  Cttiiil  lUuiiileie,  Scd  si  ante  iios  pcieniibiis  A  aitonilis  auribus  audiamiM  q««  ,livina  quoiidie  da- 


relaxenius.  An  dubilo  uiiser  ego  horiio,  ne  benefa- 
ctis  n)«iK<4ivina  non  relribiialvices  ?  Respice,  agnosce, 
et  considera,  o  miser  bomo,  nunquid  inagis  tq  pius 
quain  Deua  ?  qni  iit  tihi  aliqua  jiistitix,  aut  agenda 
ingerjl  pietaiis,  post  mprce<1ein  vel  dona  ipsius,  libi 
proiicit  ipsi  ct  quod  agit.  Mibil  enim  Doniinns  ininus 
bnhet  in  sua  polenlia,  nec  aliquid  lunin  indiget  in 
viriule,  aut  deest  el  ifi  glorla  :  soliimniodo  nostra 
ilfi  opiis  est  salus,  quam  pro  nobis  providel  gralia 
ejus ;  quaniqiie  per  nostram  npgligentiam  Hli  de  nobis 
possidei  minus.  Deinde  dicinius  : 

Et  nenoi  induas  in  tenlnlionem.  Satis  iios  admn- 
nejil.  fralres,  verba  ista  esse  sollicitos  :  ideoque  ro- 
gandus  est  Doiniiius,  ei  crebris  gcminbiis   luiidcnda 


mans  nos  admonet  vox,  dieens  :  Qui  liabet  aures  ok- 
diendi  nndial,  quid  Spiritus  dicat  Kccle^iis  (Apoc.  ii). 
(Jui  dicil  :  Vtnite,  filii,  audite  mc,  timorem  Demini 
docebo  uofi  (ftat.  xxxiii).  Cuiriie  dum  lumen  vii% 
habeiis,  iie  lenebiae  morlis  vos  comprehendant,  et- 
qiia-rens  Dominus  lii  multitudine  populi  cui  lisec  cla- 
niat  operariiim  suum  audiiorem,  iterum  reciamat 
dicens  :  Quis  est  Iwmo  qui  vult  vitam,  et  cupit  liiler» 
dies  tonos?  (Itid.)  tu  qui  audis  respoode  :  Ego.  Et 
Dominus  tibi  dicit :  Si  vis  baberc  veram  et  perpetiiam 
vitam,  ^irohibe  linguam  tuam  a  malo,  et  labia  tua  ne 
toquant  r  dotum;  diverte  a  malo,  et  fac  bonum  ;  in- 
quire  pacem,  et  sequere  eum  (Ibid  ).  Et  curn  hxc  fece- 
ritis  oculi  mei  super  vos  justos,  et  aures  nieae  iii 


suni  nobiscorda  atijiie  pectorn,  iiepalialurDoniiniis  B  preces  vestras.   Et  anlequam  me  invocclis,  dicam 


servos  suos  sinesuo  adjiit'irio  aliqua  nos  liora  «on- 
sislere;  ut  non  habeat  potpstatem  neque  aditiiin, 
per  quod  adversarius  no.^ter  diabolus,  qui  circuil 
nos  ul  leo  quoiidie,  qiiaerens  aliquem  noslrum  «JevD- 
rare  j  H  pravis  sua<^ion  b«s  suis  qu,Tcrit  corda  nostra 
iiificere  (J  f^tr.  v).  Ergo  irce.-sabiliier  esl  precan- 
dum  al  l>oniinum*  nt  dig'eUir  adjutorii  sui  cuslodia 
nmro  nns  sua;  gra^is  circnnidare,  et  tenlationiim  iii 
nobis  aditus  sua  ninnitione  olisiniere;  nl  non  paiia- 
lur  pla.sma  faeiur»  siia;  capiivum  lleri,  et  ser\itiili 
bus  oedcre  initnici.  Si  tameii  sopradicti  hostis  tenia- 
tioiiibus  noii  ullro  nostruin  tradamus  assensom,  el 
velui  fiosnielipsfts  ipsi  nos  rapiivanlee,  hostem  no- 
strum  incipiMnms  niagis  desideraT'*,  quam  fugcre 


vobis  :  Ecce  adsum.  Quid  duicius  nobis  ab  hac  voce 
Doniiiii  iiiviiantis  nos,  fratres?  Ecce  pietate  sua  de- 
monslral  noliis  Doniious  viue  viam.  Succinctis  ergo 
per  fideiii  vel  observaniiam  bonorum  actuum  lumbis 
nostris,  per  ducaiuin  Evapgelii  pergamus  ilinera  ejus; 
ut  mereamnr  eum,  qui  nos  in  regoum  suum  vocavii, 
videre  :  in  cujus  regni  tabernaculo  si  volumus  habi- 
tare,  nisi  illuc  bonis  actibns  curratur,  minime  perve- 
nitur.  Sed  interrogen-iis  cuni  Propheta  Dominuin, 
dicentes  ei  :  Domine,  quis  habitabit  in  taiernaculj 
tiio,  ««<  qtiis  reqaiescet  in  monte  lanclo  tuo  ?  (Psat^ 
CX1V.)  Post  hanc  interrogalionein,  fraires,  audianius. 
eoBtra  nos  Doniinum  iieriirn  respondeiiiem  el  oslen- 
denteni  iiobis  viani  ipsius  tabernaruli,  dicendo  :  Qui 


S.  quiniur  deinile  conivlefHes  orationein,  dicenles  :    ^  ingieditur  sine  macvla,  qui  loquitur  veritatem  in  corde 

suo ;  qui  non  egit  dolum  in  tingua  sua;  qui  non  fecit 
preximo  suo  malum;  qui  e:  probrium  non  accepit  ad- 
versus  proiimum  suum  (Ibid.)  :  qui  malignum  diabo- 
luni  aliqua  suadentem  sihi  cum  ipsa  suasione  a  con- 
Bpeclibos  cordis  sui  res^puens,  deduxit  ad  nihilum, 
et  parvulos  cogitatns  ejus  lenuii,  et  allisit  ad.  Cliti- 
sluni  petrara.  Qui  tinienles  Dominum,  de  bona  ob- 
servanlia  sna  non  sc  reddunt  elatos;  sed  ipsa  in  se 
bona  non  a  se  posse,  sed  a  Domino  fieri  xstimantes, 
operanlem  in  se  Dnminiim  magniiicant,  iUud  cum 
Prophela  dicenies  •  Non  nobis,Domine,  nonnobis;. 
ted  nomini  tuo  da  gtoriam  (Psal.  cxiii).  Nec  Paulus 
aposXolus  de  pr.nedicatione  sihi  aliqna  imputavit, 
dicens  :  Gratia  Dei  sum  id  qnod  sum  (l  Cor.  xv).  EU 
iterum  ditit  i-pse  :  Si  gtoiiari  ofortct,  non  eiiedit. 
mt/ii  (//  Co)v  Xii).  Ergo  subsequitur  Dominus  viaiu 
\ilae  beatae  per  monita  sua  dicens  :  <}jili  ;wra(  pro.ii- 
nw  suo,  el  nott  <tecipii  eum  ;  qtii  pecunium  suam  «oi»- 
dedtl  i.d  ttsurmn,  i,m  muneta  sufer  innocentes  non 
accefit  (Psal.  xiv).  Et  subsequitnr  nobis  Dominu»  in 
Evangelio  dicens  :  Qui  audit  hmc  verba  mea,  et  facit 
ea,  non  morebitur  in  cetemum  (Matlh.  vii).  Et  nos  in- 
lerrogeniHS  euHi,  dicentes  :  Qiioraodo,  Domine,  noiv 
movebitur  in  aelernum?  Respondit  nobij  iterum  Do- 
fflinus  :  Chroinodo?  quia  simitabo  eum  viro  s«/<ie»lS, 
(jwi  cedilicarii  domam  suem  supra  petram.  Veuerunt 
fumina,  jtaverunt  venti  et  impegerunt  in  domum  ittam, 
et  non  ceciilii;  fuiidata  eiiim  eral  super  jiciiani  (Ibid- }, 


Sed  libera  nes  o  malo.  Amen.  Fralres  sanctissimi, 
anle  hoc  Deus  in  iinbfs  cnpii  perlicefe,  quain  roge- 
tur  :  quia  poiens  est,  et  niliil  est  ei  dilticile,  sed  si 
nos  hoc  iiiereamur  :  nec  eiiim  vuli  machinam  ca- 
dere  nostraTB,  quatn  inanibns  suis  ipse  coiisiruxil. 
Festinat  «nini  eruere  nos  de  laqneo,  si  sensum  no- 
strum  Bon  tiltro  tradamus  suasionibus  iniinici  :  sed 
rogantes  incessabiliter  Domiiiuni,  ut  attribulo  nnbs 
8'is  fratise  adjuiorio,  digne  dicamus  ;  Quonium  « 
de ciris  esl  nobis  Dominus  ne  c\immoveam>tr{Psal.  xv); 
eisecuri  de  Doniino  iterum  reprtamus  ;  Non  timebo 
mtHa  qnonittm  («  me\Km  es  (Ptal.  xxii).  Ut  qoi  in 
l>riiMipio  hBj^is  orationis  OBlendJt  nobis  pergratiam, 
Otiminum  Pairem  audere  dicere,  iteruffl  ipse  in  finc 
uralienis  a  malo  dlgnelnr  nos  liberare.  Amen. 

Erg<>,  fratres,  tinilABd  Ontninuni  oratioT»,  ipso  ju- 
vaiite  againiifi  nuiie  decaetero  de  nostri  servitii  ope- 
re  :  ut  qoi  «os  jam  in  Itlioruni  dignawis  est  nunicro 
corapuiare,  non  debeat  aliquando  i'.e  malis  nostris 
aclibus  e«otristari.  Ita  enim  «i  omni  lior.i  de  bonis 
«ois  in  nobis  parenduni  est,  ul  non  solum  iratus 
Pater  sting  nos  oJiquaiido  filios  exiiafredet ;  sed  nie- 
tuendus  bowinug  irritittus  a  iiiaii4«<»stiis,  ut  nequis- 
eimos  servos  perpeluo  tradat  in  p«nam,  qai  euni 
iequi  Boluerunt  ad  glofi&ni.  Exsnrgamus  taodeni 
aliquaiido  ut  pigri,  cxcitante  nos  Scripiura  ac  di- 
ceute  :  Jitm  enim  bora  eitnmde  somno  surgere  (Rom. 
»iiO  ;  et  aperlis  oculis  nostris  ad  Uinieii  deifi'  um, 


D 


»5«  AUCTORIS 

llxc  complens  Doniinus  tacei,  spcetans  iios  quoii-  A 
dianis  sanclis  suis  nionitis  factis  iios  respondere  de- 
bere,  idoo  quotidie  nobis  prupicr  emendiitioiieni 
nialoruni  liujus  vitx  dies  ad  inducias  relaxantur, 
dicenle  Apostolo  .  Aii  uetn:is  tiuia  putientia  liei  ad 
pteniten'iam  no$  adducit?  [Hom.  ii.)  Mani  pius  Dunii- 
nus  dicil :  Nolo  morlcm  i  eccaturis,  sed  ut  converlatuT 
ei  viviil  (Eiecli.  xxxiii).  Cum  ergo  inierrogasseiniis 
Doniiniiin,  fraires,  de  habitatore  tabernaeuli  fjus, 
audivinius  liabitandi  prxcepluni;  scd  si  compleanius 
liabitatoiis  ofliciuni.  Crgo  prxparanda  sunt  corda 
nostra  ei  corpora  saiict;e  prxeeplorum  obeilieiitix 
militanda  :  et  quod  rainus  habel  in  iios  Datura  pos- 


iNCEnri  9SS 

sibile,  rogenius  Domi  lum,  ul  gralix  suae  jiibeal  iio- 
bis  adjiilorium  miiiistrare.  Et  si  fugientes  gebennat 
pccnain  ad  vilam  voluinus  perpetuam  pcrvenire, 
diim  adhuc  vacat,  et  in  corpure  sunius,  et  bxc  om- 
nia  per  hanc  lucis  vit:im  vaeat  implere,  rurrenduin 
et  agendum  est  modo,  quod  in  perpetuo  nobis  expc- 
diat  Conslituenda  esl  ergo  a  nubis  Doniiniei  schula 
servitii,  ut  ab  ipsius  nuoquam  magisterio  diseeden- 
tes,  et  in  liujiis  doctrina  u^que  ad  morlein  in  niona- 
sterio  perseverantes,  passionibus  Chrlsti  per  paiien- 
liain  mereamur  esse  partic  pes,  ut  el  regiii  f jus 
Douiinos  nos  faciat  cobxredes. 


INCIPIT  DE  GENERIBUS, 

VEL  POTIUS  DE  ACTU  F.T  VITA  MONACHORUM  IN  COENOBIIS. 


CAPUT  PUIIIUM. 

Ds  qualuor  generibi.t  monachorum. 
Monachoruiu  quatuor  esse  genera  nianifeglum  est : 
Priroiim  raenobiiarum,  hoc  est ,  monasieriaie,  mili- 
tans  sub  regula  vei  abbate.  Deinde  gecundum  genug 
est  anachoretarum,  id  est,  ereniilarum ;  horum  qui 
Don  conversioiiis  fervore  noviiio ,  sed  monasterii 
probatione  diutU'  na,  didicerunt  coiitra  diabolum  mul- 
loruni  tolalio  jani  docti  pugnare  ,  et  bene  instructi 
fraterna  cx  acie  ad  singulaiem  pugnam  eremi,  secuti 
jam  sine  consolaiione  alierius,  sola  manu,  vel  bra- 
chiocoiitra  viiia  carnis  vcl  cogilationum  cum  Deo  et 
spirilu  repugnare  sufliciuiit.  Terlium  vero  niona- 
choruin  deierrimuin  genus  est  sarabailaruin.  quod 
melins  adhiic  laicum  dixissem  ;  si  ine  proposili  ^ancti 
non  impediret  tonsura  :  qui  liulla  regula  apprubati, 
etezperieniia  magistra  ,  sicutauruin  fornacis;  sed 
in  plumbinatura  mollili,  aiIhucfactisservantessu;cuIo 
ndem,  mentiri  Oeo  per  ionsuram  noscuiitur.  Qui  bini 
autlerni,3utcfrtesinguli,  siiie  pastorenonDoininici.», 
sed  8uis  iiic'usi  ovilibus.pro  lege  eis  esl  desiiJeriurimi 
voliiplas:  cuin  quidquid  putaverint,  vel  elegerint,  hoc 
dicunt  gantliim ;  et  quod  nohierint,  hoc  putant  non 
licere  :  et  dum  in  proprio  arbitrio  quxrunl  habere 
cellas,  arcellas  et  reeellaj  ,  ignoran'  quia  perdunt 
suasaiiiniellas.  Siiiuil  et  il,i)iii  nu^er  conversi  imnio- 
derato  fervore  ereinuni  pulanl  esse  qiiieiein  ,  et  non 
putaiites  insidiari  e t  iiocere  diabolum  ,  siiigulareni 
eum  eo  pugnam  indocii  et  securi  invadunt ,  sine 
dubio  inducti  lupi  fauc.bus  occursuri.  Quarlum  vero 
genus  esl  monachi>riim  nec  noininandum ;  quod 
nieliiis  tacere,  quain  de  talibus  aliqiiid  dicere  ,  quud 
genus  noniinatur  gyrovagum  :  qiii  totain  vitani  suain 
per  diversas  provincias  ternis  aut  quaternis  diebiis 
per  diversorum  cellas  et  inonaslena  liosiitantes ; 
cuni  pro  hospitum  adventu  a  diversis  voluiit  quoiidle 
noviter  suscipi ;  et  pro  gaudio  snperveiiienliuni  cx- 
i)uigiia  sibi  uulineiilana  apparari ,  el  animantia  pul- 
lorum  sihi  cnrant  qiiotidie  a  diversis  huspitibus  pro 
adventii  cu'tellu  nccidi,  gravaru  se  ila  divcrbos  iiun 


B  credunl ,  commiitando  quotidie  ho-pites ,  pro  hd^ 
venlu  novitaiis  sub  importuna  chariiate  diversos 
cogant  sibi  pixparare  diversa,  el  vclut  ab  invito  a 
diversis  hospitibus  exigenles  prseceptum  Aposloli, 
iii  qiio  dicit :  HospitAitntem  sectantes  {Hum.  xii)  : 
per  occasionem  prxcepti  cum  inquietos  sibi  pedes 
post  viam  fomeniari  expostiilaiit,  per  occasioiieni 
iiineris  iniestiiias  suas  latiori  coena  vel  prandio  in- 
quinatas,  inlinitis  poculis  magis  quam  pedes  desi- 
dereiit.  Et  post  exinan  lam  a  famelico  bospite 
inensam,  et  miculas  ipsas  panis  po>t  viani  deter  as  , 
sitim  suam  siiie  verecundia  hospili  ingerentes ,  si 
calix  hoc  casu  defuerit,  ro^atur  hus.es  in  ipsa  pa- 
tella  ut  mi^ceal.  Et  po&tquam  ex  utraque  parte 
niuiieiate  cili  ei  potiis  percalcaii  us>|ue  ad  vomitum 

C  fuerint,  totum  laboriosx  vitse  iinpuianl ,   quod  gula 
lucravit :  eiantequam  novus  leciuslassaiuin  magis  a 
potionibus,  vel  ab  escis  quam  a  via,  hospitem  susci-  i 
p  at,  laborem  suae  vil;c  pro   niagno  hnspiies  enar-  | 
rantes  ,   dum    mercedem    repausat  onis  largioribus 
pulinentariis,  el  iiiliniiis  poculis  hospiiem  sibi  cogunl 
largire,  ralionem  erioris  sui  pt r  percgrinationeni,  el 
caplivitatem  celando  excusant ,   et   mox   de  vicinis 
mon-icbis  aut  raonasterii  posilione  interroganl;  ubi 
cuin  inde  levaverint,ponant  vel  applicent  velul  lassi. 
Ct  quasi  quibusdaia  universus  clausus  sit  inundus,  cl  j 
ex  loto  eosnee  loca,  necsilva;,  nec  latus  ipse  ifigypii 
eremus  capiat,  iiec  universa  roonasieria  ad  serviiium 
Dei  eos  suscipiant ;  el  eos,  ut  dixinius,  totus  mun- 
dus  non  capiai :  inde  se  dicunt  juste  errare  ,  el  ex . 

D  lolo  locuni  repausationis,  el  refrigerium  aniinx,  el 
iniegrain  se  ubservationem  discipl  ii«  nusquam  posse 
invenire.  Quasi  dicant  se  ila  muliuin  sapientes ,  ut 
toluin  ipsi^  sulis  displiceal,  quidquid  Oeo  elhominiDus 
pl.ieet.  Ideoque  inagis  eligunt  anibulare,  el  iioviter 
pcr  diversus  quutidie  hospites  mulalas  et  variis 
refeeliones,  et  pcr  oerasiooeni  silienies  vi*  repro- 
pinala  pocola  suniunl.  Iloc  ergo  aguni,  ul  gulat  »«1.» 
iiiagis  quolidia  peregrinari  videaniur  quani  aniiiur. 
Ei  cuni  eis  posl  biduum  ad  uiiuui  huspiteiu  appjr.Uu* 


95S 


KECILA. 


954 


ip$<!  in  ptilmenlariis  jam   ininuendo  siibJucilui' ;   el  A  horioso   itineri  imputanl  r|u°Jquicl   prsesuniunt ,  ei 


inane  alia  die  facto,  cunuion  ad  refcclionein  coquen- 
dain,  sed  nd  lalioreni  oellulje  sux  viderinl  hospitein 
occupari ;  mox  quceri  silii  aliuin  luispiteni  plaret. 
Et  adhucnon  veiiit,  et  jain  vadit.  Tmic  vale  feslinaiit 
avaro  jam  hospiti  dicere  :  el  cuin  niigrare  de  laii 
ho.spiiali  satageot,  orare  post  egressuni  suuni  ho- 
spitera  puslulant.  Sic  fistinant,  quasi  ab  aliqiio  im- 
pellantur  ;  quasi  eos  jam  exspectent  aliurum 
hospitum  prandia  pra>parala.  Ei  nun  longc  ab  ipso 
monasterio,  si  invenerint  cellulam  mooachi,  repau- 
santes  dicunt  se  porro  a  linibus  advenire  Ualiie  :  et 
noviter  aliquid  de  piTegrinatione,  aut  de  capliviiaie, 
et  ipsi  hospiti  quasi  hnmili  et  incliiialo  capiie  nien- 
tientes,  cum   pro  pie:ale   loiigi   ilineris  cogunl    pii 


i.esciuiil,  qiiia  ut  eis  noii  liceat  jejunare,  aut  absli- 
iiere,  aut  aliquo  nesciant  aliquando  loco  stare,  non 
eosaliqua  ambulare  compellit  nccessilas,  sed  guhe 
cogil  voluntas  :  cum  seciiri  et  supervenienles  alieni 
laboris  quxrant  panes  coinedere,  et  diversorum 
lecijs  peregrinis  straminibus  sudores  siios  ainaiil 
abstcrgere.  In  qiiibus  straniinibus  cum  indigesli  prre 
crapula  cibi  et  polus  cupiunl  salisfacere  foinno:  vel 
cuin  quidam  occupatione  gulosas  ainbulalionis,  PsaN 
mos  aliquando  neglexerint  meditari ,  ipsorum  ore 
respondeiit,  se  bssis  posl  viam  ossibus  non  posse  de 
lectulo  surgere  ,  cum  visi  fuerint  sani  in  inensa  se- 
rotina  mandiicare.  Mox  inaiuiinoruin  explcto  opere 
Dei  siirgiiiit  velut  gemenles  ct  lassi.  Sic  priino  mane 


hospiiis  totam  paupertatein  in  cacabis  ei  in  ineiisa  B  calefucli  mero,  peiiio   panis   fragmento  licti  »groti 


exisaniri :  sine  dubio  et  ipse  hospes  nudus  et  a 
glullonibus  exinaiiiius  post  biJuum  reliiiquenilus. 
El  ciini  post  triduum  et  ipse,  et  cella  ejns,  ei  niore.», 
et  eju-i  di^plicuerit  disciplina  :  cl  cuni  subducta  eis 
post  bidiium  ab  eo  miiiiis  exliiliuerit  mensa,  inox  et 
ipse  reconsigiiare  bisacciiis  cogitur,  quas  diversuruin 
hospilum  jam  panes  losti  iiupleverant  :  cum  in  di- 
wrsorum  bospilaliis ,  in  mensis  recentes  suinunt, 
illos  servatos  cogunt-per  av.iritiain  niucidaie.  Ergo 
postquam  e;s  bisacciac  consigiiantur,  mox  et  de  pas- 
lura  miser  asinus  revocatur  ,  ciii  post  recentes  vi  u 
labores  misero  pastura  idaciierat,  $i  domino  ejus 
bospitale  non  displicnisset  iu  biduo  :  et  noviter  re- 
Stralus,  et  diversis  tuiiicis  ei  cucnllis  resarcinaius, 


succos  disideraiites;  nionasteria  ipsa  aut  celluhii 
false  e.veunt ,  lordicando  de  ficta  iiifirmitatc,  abs- 
conse  securi,  qiiod  sanitatis  gressus  sint  ab  ipso 
linrne  reforinaiiies.  Wam  sibi  iiolunt  sub  imperio 
monaslerii  abbat  m  de  omnibus  necessariis  cogi- 
lare,  vel  ipsi  a  icubi  suo  viventes  arbitrio  facta 
cellula  persislendo,  vel  ipsi  sibi  necessaria  vita;  de- 
buerant  cngitare.  Et  si  nostra  illis  displicet  viia,  vel 
suaiii  iiubis  osieiiderent  forinam.  l'nde  nuiiquam 
persistentes  acli  sunt  quoiidie  anibulando  raendi- 
care,  sudare  et  geniere;  qiiam  uiio  loco  stando  la- 
borare  ,  et  vivere  :  et  quotidie  noviter  diversorum 
cellas  ul  liuiniles  inirent  bospites;  solo  capite  incli- 
naii :  deinde  superbi  ct  velut  ingrati   post  biduuni 


quas  aut  importunilasadiver^is  exegeral,  aut  inveiita  ^  niigraturi,  et  veluti  quibus  diversorum  vita  et  acius, 

occasio   Iraudis   diversos   hospites    nudaverat ,    et 

ul  alios   petant ,  riiigunl  se  pannos    advesiiri :  et 

vale  et  ipsi  hospiti  direiites  ,   adhuc  non  venernnt, 

Ct  jam  vadunt,  cum  ad  alia  jam  hospitalia  in  aiiiino 

invitantur.  Ca:ditur,  piingitur  ,  ustulatur  ,    lordicat 

miser  asellus;    et  non  vadit :  vapulanl   aures   ej<is, 

postquamclunes  defecetini.  Ideo  niiser  perocciditur, 

ct  manibus  lassus   impiiigiiur;  qiiia  feslinatur  ct  sa- 

lagitur,  ut  ad  a'tcrius    monaslerii  prandiimi    nccur- 

ratur.  Et  cuni  pervenerint  ad  alterius  monasterii  aut 

monachi  regia--,  ita   hilari  et  clamnsa  voce  de  foris , 

Benedicile ,  clainant ;  et  quasi  jam  illum  calioem  in 

nianum  acceperint,  qucm  inox  ingressi  monasieriuni 

pro  siti  sunt  peliiuri  :  et  intrantes  regias,  adhuc  nnn 

renuntiati  et  su^cepti,  excarricant;  et  quasi  pro  ali-  ' 


quo  debito,  aut  ex  alicujus  delpgaiione  ibiadveniant, 
aiite  intus  bisacci^  porrigiiniur,  qiiain  ipse  bospes 
suscipitur.  Et  non  prius  ad  uratoriuin  fesiinatur,  oisi 
pro  labore  desiderandi  vini  per  occasiuiiu.ii  viaticx 
sitis  :  ut  tu  pro  cbaritate  bospiti  vinum  porrigas,  ab 
illo  sic  mane  aqua  exposcitur.  Hi  eniin  tales  cuin 
ipsi  jejunia  ainbulanda  igiiorant,  et  ad  quoscunque 
supervenerint  jejuiianles ,  aut  pro  superveniu  lio- 
spiiali  cogunt  eos  jejunia  frangere;  aut  iion  erube- 
scuiit  sua  voce  eis  huc  dicore,  magis  eos  propier 
avariiiain  jcjiinare  ,  ut  non  Iwspitein  velint  recreare 
pdst  viain ;  et  per  v.igaiii  suic  cunsuetudiiiis  gulain 
cogiint  pcrsevcraniiuin  jejmiia  violari  :  cum  illi  la- 


el  omniuni  monasteriorum  disciplina  iioii  plareat , 
eligunt  magis  anibulare,  (|uam  sisiere.  Qiii  per  di- 
veisa  semper  vagando  ignorantapud  quem  ta'diasu.i 
suscipiant :  et  quod  est  ultimum,  nesciuiit  ubi  suani 
Constituaiit  sepuliuram.  Hnde  ergo  luagnum  existi- 
mantes  primum  genus  cocnnbitarum  ,  cujus  militia 
vel  probatio  voluiitas  est  Dei ,  ad  ipsorum  regulain 
reveriamur. 

Fr.itres ,  clamat  nnbis  quotidle  Dominus  di- 
cens :  Converlmini  ad  me,elego  convertar  ad  voi 
(Zai-li.  i).  Convcrsio  ergo  nos'ra  ad  Deuin,  fratres , 
non  aliud  est  nisi  a  malis  reversio ,  dicenie  Scrip- 
tura  :  Oii'er  e  n  mfl(o,  el  fac  boniim  {Psal.  xxx).  A 
quibus  autem  malis  cum  averiiiiiur  ,  Doininum  in- 
'  tuemur;  et  i'.le  nos  slatiin  fuo  illuminans  vultu  , 
donans  nobis  adjutoriuin  suum  ,  mox  gratiam  suani 
peteiitibus  Iribuil,  qua;reniibus  ostendit  ,  pulsan- 
tibus  palefacil.  Hxc  tria  Domini  dona  conressa  ipsis 
ccnveniunl ,  qui  Dei  voluerint ,  non  suain  facere 
voluntatem.  Quia  aliud  nobis  Dominus  iii  spirilu 
imperat,  aliud  caro  cogil  iii  anima  :  et  quis  a  quo 
viciui  fuerit,  ipsius  et  servus  esl.  Ecclesia;  siiae  nam- 
que  Dominus  secundum  Trinilalis  nomen  tres  gradus 
doctrinifi  constituit;  primum  propheiarum  ,  aposto- 
lorum  secundum  ,  doctorum  tertium  :  siib  quorum 
imperio  vel  doctiina  Christi  regerentur  Ecclesia;  et 
scholx ;  ut  pastorum  vice  sanctis  uvilibus  divinas 
oves  et  cliidant  el  doceanl,  dicente  Domino  p<i 


«55 


AUCTOUIS  INCERTr 


95< 


liaiaiM  propheUiM?  :  Dabn  vubit  yuilori'i  tecuudum  \ 
cor  me*m  ,  et  pBsceni  voi  ptsceiilet  cum  liiiciftlinn 
{Joon.  iv),ft  ip'0  IV^niiiio  ciionle.:  Simoii  Joannit, 
patce  oiet  meut :  ttocenlet  cut  lervare  ea  quce  iiion- 
dau  tobxt.  Et  ecce  f  i/u  vobitcum  sum  (imnibui  diebns 
itiq»e  adcoiituiumalionem  tcrculi  (Afu«/i.xxviii).  Ide<i- 
qiie  omnes,  quidus  miliuc  insipienti:i  niuter  et,t,  ex- 
pedii  sab  Uiiiiis  esse  poiestale  majoris  :  ut  doctoris 
arbitrio  amburaiites,  iter  volunl:i(is  propria:  discant 
nescire.  Per  docioreni  eiiiin  nobis  iiiipcrat  Domi- 
MDS  :  f|uia,  sicut  di\it  »iperiiis,  cuin  ipsis  doctorilMis 
est  seniper  oinnibus  us<{ue  :id  coiisuininationeni 
Kectili  :  sine  dubio  non  y!iud,  nisi  iios  ^cdificatuTiis 
per  eos,  diccnte  ipso  Doniiiin  discipulis  snis,  docto- 
ribus  nfistrii  :  ()i(i  vos  audtt,  ine  audii,  et  qiti  vot  sper- 
»iitm«  spernit  [Maith.  x).  Ergo  s«  quiC  a  doctoribus  •* 
audivimus,  et  faciiiius.  non  jam  qiix  volumus  exer- 
ceinus  :  ul  iii  dic  judicii  nihil  habcal  in  iiobis  quod 
secuiu  diabiiliis  vin.iicct  in  gebeniiam,  qnia  in  nobis 
hoc  semper  egit  DumiMiis,  quod  juiiicaret  ad  gloriaiu. 
GAPUT  U. 

iNTEnilOCArlo   D^SCIPtLI. 

Qualis    debent    esse  chbas  1 

BESPOMIET    DOill.MIS   Pf.n    MAGlSTRi;». 

Abbas,  qiii  pra;esse  digniis  est  iiioiiasterio,  seiiper 
ineininere  debet  quod  dicitur,  rt  iioiiien  niajoris 
faciis  iniplere.  Chrisii  enini  agere  creditur  vices  in 
iiionasletio,  quando  ipsius  vocatur  pronomine, 
dicente  Aposiolo  :  Sed  accephiis  spirilum  adopiioni* 
Mionrm ,  in  quo  clamttmus  Donnno,Abba  pnler  ^ 
{liom.  viii).  Ideoque  hic  abbas  nihJ  extra  prseceptum 
Douiiui,  qood  absit,  debet  aut  docere,  aut  consti- 
tuere,  aut  jubere :  ut  jus^io  ejus,  vel  nionilio,  sive 
docirina  ft-nnenlura  diviii*  justiii»  i«  discipnloruin 
ment  bus  conspergaiar.  Menior  semper  abbas,  quia 
doclriiiiJe  su«,  vet  discipulornm  obcdientise,  aniba- 
rnm  remm  in  tremendo  judicio  Domini  facicnda 
eril  discussio.  Ei  sciul  abbas  culpx  pasioris  incniii- 
bere,  quidquid  in  ovibus  paterfamilias  utilitalis  nii- 
nas  poluerit  invenire.  Tandem  ilerum  erit  liber,  ut 
si  inquieio  vel  inobedienti  gregi  pastoris  fuerit  om- 
nis  diligenlia  altributa,  el  morbidis  earuin  actibus 
unitersa  fi.erit  cura  exhlbita,  pasior  eorum  tn  judi- 
cio  Domiiii  absolutos  dical  cum  Propheta  Oomino  : 
Non  attcondi  in  corde  meo  verilaiem  tmm  ;  et  sa- 
lulare  tmm  diii:  Ipii  uutem  contemnenies  spreve- 
runt  me  (  Psal.  \xxix  ;  !iai.  i ).  Et  tunc  UemiMn 
iiiobfdienlibus  cur»  sux  ovibus  poena  sit  eis  prjeva- 
lens  ipsa  mors.  Ergo  cum  aliquis  suacipit  nonien 
abbutis,  diiplici  debel  doclrina  suis  prxcsse  disci- 
pulis  :  id  esl,  oninia  bona  et  sancla  iaclis  amplins 
quam  verbis  osiendcre;  quomudo  intelligentibus  di- 
scipulis  mandala  Oomiiii  propoiiat ;  duris  civrde  ve- 
ro  el  siinplicibus  faciis  suis  divina  prjxeplB  nii«- 
gtrel.  Oiiinia  voro  qus  discipulis  docuerit  esse  coii- 
iraria,  in  se  faitis  indicel  non  ngend»  :  Ne  aliit  prir- 
liicMiK  ipte  reprotiut  inte/iiafnr  (l  Cor.  ii) ;  nc  (\um\- 
do  illi  dlcal  Oius  pc;nnti :  Qunre  vero  m  cnmmi 
juttilius  meat,  el  tumpdtii  tettame  tum  mmm  per  ot 


luuni  ?  Ttt  vero  o<liiit  diseipHnatn  (  fttit,  ilii  , 
iltiih.  vii).  Et  qiii  iii  fiiitris  tiii  ucuJo  festuuin 
viiiebas,  in  luo  irabeui  nun  vidisti  ?  Non  ab  eo  p«r- 
soiia  in  inunaslerio  discernaiur;  noii  unus  plug  aiue- 
lur  qiiam  alius;  nisi  i|ueiii  iii  bonis  a^iibus 'invene- 
ril  nieliorvm.  Non  cunvertenti  tervu  pro  nierito 
iiaiioflis  prutpoualur  iiigeiiuus.  Qiiare  ?  ^iiia  servus 
site  liber  ouines  in  Chrisio  unum  suiniis;  el  sub  uim 
Doininj  inquiilciD  scrviiii  inililiain  bajiilamus.  Quia 
nen  eit  apnd  Deum  pcrtonarum  acceplio  (l  Cor.  xvu  ; 
Rom.  ii).  Soluiuniodo  in  hac  parte  apud  Oeuiu  di&- 
cerniraur,  si  ab  aliis  raeliures  factis  iaveuiatuur. 
Ki  laiiien  ul  osteiidut  Deug  circa  oinnes  piciaiis  suib 
cleiiieiiliam,  pariter  jubet  elementa,  vd  tej°rara  jii- 
siis  vel  peccatoribus  famulari  itquaiiier.  Erguiiiqua-- 
bs  sil  ab  eo  omnibus  charitas ;  iina  prabeatnr  in 
omnibus  disci|diaa.  lu  dodrina  sua  namque  abbas 
aposloliciim  debel  illam  sejuper  formaiu  servare,  in 
qua  dicii:  Ar^nif,  obsecra,  increpa  (I  TUu.  ivj  :  iJ 
ei-t,  nii^ceiis  temporibus  lempora,  terroribus  blan- 
dimenta,  diruui  niagistri,  cium  pairis  ostendal  af- 
ftclum;  id  e?t,  indiscipiinatos  et  in<|uietos  debit 
ari;ut're:  obedieutes  et  niitcs,  et  patieBtissimos,  ut 
in  nielius  pronciant,  obsecrare  :  negligeules  et  coi>- 
temnentes  ut  increpet  admonemus.  Humilitatis  vero 
talem  iii  se  eis  formara  debei  osteinlere,  qualem 
Dominiis  coniend>-ntilH)s  de  gradu  furtiori  aposiolis 
demonstravit ;  id  est,  cuw  appreheiisa  inanu  infau- 
lem  iu  niedio  eorum  dcdu.Tisset,  dixit:  Qui  mttt  esse 
viler  vos  [ortior,  sil  lalis  [Matth.  xviii).  Ideoqiie  quid- 
quid  abbas  discipulis  pro  Deo  agcdduni  iiijuBxefit, 
inipleat  lactis,  et  tradeos  omnia  urdinationis  suse 
protelo  sequantur  meinbra,  qua  du\erlt  caput.  Cba- 
ritatem  vero  vel  gratiam  talem  debet  circa  ofnne> 
fraues  liabere,  ut  nulluiu  alii  praifereos,  omnibiis 
discipulis  vel  niiis  suis  amboruiu  parentnm  ia  te 
iionieM  exhibeai :  matrcju,  eis  suam  prxbeos  xqaali- 
ter  cbariialem  :  patrcin,  se  eis  uieosnrata  |Metalb 
ostendat.  Memioisse  debet  abbas  seniper  quod  dici- 
lur.  Quia  cui  plits  credilur,  plus  ab  eo  exigitur:  81 
sciai,  quia  qui  suscepit  aniraas  regeiidas,  paret  se 
ad  ratiuoes  reddeiidas.  Et  quaatuin  sub  cura  tna 
fratraiD  haberc  sciverit  numeruffi ,  agnoscat  pri» 
cerlo ,  qnia  iu  die  judicii  ipsarum  oiuuiuia  aiii- 
inarum  tantns  est  reiiditur«ts  Duuiino  mtiouet ; 
sine  dnbio  addita  et  mt  :  quia  ul  fratres  io  mou*- 
steriu  propriam  non  agereiit  voluntateai,  iHijut  •»»- 
|>er  jussioiiibus  omni  odedietitia  iiiiiitarant.  (V-jia 
cuin  disciissi  fueriiil  de  omiiibus  acubus  suis,  dicturi 
suiit  iii  judicio  Doniino,  omnia  facta  sua  per  obr- 
dieiuiam  a  jussione  impleta  e6s«  wa|(isiri.  klcoqvo 
delHH  semp<<r  cautus  osie  magisier,  ut  omnia  qii« 
iniiverai,  oiunia  qu:>i  docel,  oiiuiia  qiite  eimfndai,  de 
pnecoplis  Dci,  justitia  dii  taiile,  luuiislreHiur,  qiw 
riituro  jndicio  iion  coiideinncnlur  ,  tiiiiews  ««nipec 
fuluram  disciissiotieui  paslitriie  crjtlitis  u«ibus.  Qtiia 
ct  cuni  ite  ulienis  ratiociiiiis  c«v>i,  reddllur  d*  kui» 
soliiciliis;  el  cuiii  de  iiiuiiiiionib<is  suis  eiiieiiiUiHiueN 
aliis  siibinini:>lrai,  i|Vhe  rlhcilur  »  vaiis  eiiieiidaius. 


987  REGLLA,  958 

Quidquld  Yoro  abbas  pro  ulililali^  monastrHi  agere  A  sed  iiiagis  beneiiicerp  ;  iierseciitionein  prfi  justiHa 

susliiiere,  non  esse  superiium,  noii  vinolenluiii,  iion 
mulldm  eitacem,  non  somnoleniuin,  non  pigruiii,  non 


aui  facere  volueril,  cum  coiisilio  fralruiii  ag.it:  ci 
oonTocatis  omnilius  frairibus  de  utilitate  nio:i:isterii 
iracMtur  commuuite>  :  ita  taiiien  non  llbero  aii  u 
fralros  aut  invito  sux  pietaiis  arbitiio,  sel  jussione 
ct  iiApdrio  abbatis  eligendis  forie  consiliis  applicen- 
mr.  Kam  ideo  oniiiium  quxratur  consilium,  quia 
quot  boniines,  lot  sunt  pro  diversitate  interdumsi>n- 
lenlia; :  ne  forie,  a  quo  nnn  speratur,  melius  subito 
tjelur  consiiium,  et  cniumuni  ulilliali  boc  magis 
prolicial :  et  de  multis  consiliis  quod  eligalur  facile 
invenitur.  Quod  ti  dc  onmibus  nullus  aplum  putuerit 
(lar«  consilium,  tunc  abbas,  rcddiia  raiione  consibi 
sui,  conslilual  qiiod  vult.  Ei  justuni  cst  ut  membra 
CDpiil  sequaiitur.  Meo  oninesfratres  diximus  ad  con- 


iiiunnuriosuin,  spem  suain  Deo  commitlere  :  bonuiii 
allquid  in  sc  ciini  viderit,  a  De  i  iaclum  magis  quain 
a  se  exislimet;  malum  a  se  lactuni  Judicet,  et  sibi 
et  diabolo  imputet  :  desideria  siia  a  Deo  perGci  op- 
tare  :  siibstanliain  suam  iion  iii  solo  labnre  manuiun 
suarunt,  sed  plus  a  Deo  speiare  :  dicin  judicit  linicre, 
geheiinani  expavescere  :  viiam  jeiernam  (tJerusa- 
lem  saiictam  desiderare  :  mortem  quotidie  ante  ocu- 
los  suspectam  liabere  :  aclus  vitue  sux  oiniii  hora 
cusludire  :  in  quovis  loco  a  Deo  se  respici  pro  cerio 
scirc ;  cogilaiiones  malas  cordi  suo  adveiiientes  ad 
Christiiin  mox  allidere  debere  :  os  sUum  a   malo  vcl 


silium  debere  vocari ;  sed  in  senleniinm  nionasierii :  B  pravo  eloquiu  ciistodire  ;  ninltuni  loqui  noo  aman* ; 


quia  res  inonasterii  oiiinium  est,  et  nullius  est.  Ideo 
ODinium,  quia  proriciendo  suct  essionem  quandoque 
ii)  monaslerio  vicibus  de  se  fraires  exspectant :  ideo 
oullius,  quia  nihilin  monaslerio  aliquid  sibi  a  fiatri- 
bus  pRculiariier  Tindicntur.  Ct  nulliis  siio  aliquid 
oonsliluil  ut  faciat  arbitrio,  sed  onines  sub  iraperio 
deguiH  abbalis,  Qui  ergo  abbas  sanctx  biijus  artis 
sit  artifex,  non  sibi  ipsins  artis,  sed  Doinino  assi- 
gnans  ministerium,  cujus  in  nobis  gralia  fabricatum, 
quidquid  a  ncbis  sancte  peificitur  :  ijuib  ars  doceri  et 
disci  debel  in  uonasterii  oflicina  ei  exerccri,  prout 
cum  ^riialibus  ferraraeiitis. 

CAPUT  III. 

ISIERROGATIO   DISCIPVLI   SEQUENTER. 

Quie  es(  ars  iancia,  quam  docere  debei  Hbbas  diicipu- 
los  ui  monaiterio  1 

RESPONDET    DOUINOS   P   R   UAGISTRtJH. 

Quae  ha^c  est  ars  (ancia?  primo  credere,  coiinteri 
et  liniere  Deiiro  Palreni,  el  f  ilium,  et  Spiritum  san- 
ciuait  ununi  Deunt  iu  Trinitate,  et  irinuin  in  unitate; 
triiium  in  una  deitaie,  $oluin  et  unum  in  irina  ma- 
jestatis  (Hitenlia.  Ergo  bunc  ex  toio  conle  et  tx  lota 
adima  diligere,  et  prisimuin  lanquam  seipsum. 
Deiiide  non  occidere,  non  adaiierare,  non  facere 
furium,  non  concupifcere,  non  falsuin  lesiimonium 
dicere ;  hoo«rare  p^itrem  et  niat<^m  :  el  quod  sibi 
(juis  iHin  VuU  iieri,  alii  ne  faciai.  Abnegare  seniet- 
ipsuu),  ut  sequatur  Cbrisluni ;  corpus  pro  aiiinia 
casligare,  deiicias  fugere,  jejunium  amare,  pauperes 
recreire,  eudum  vestire,  inlinnnm  visitare,  mor- 
tuum  sepelire,  in  tribulaiione  subvenire,  dolentem 
coasolare,  mutuum  dare  indigenti  :  a  sxcuti  aclibiis 
se  faeere  alienum  :  nibil  amori  Christi  prieponere, 
i^ani  flojj  perQcere ;  iracundi,Te  tpinpus  non  reservare ; 
dolum  in  c«rd«  r»on  tenere ;  de  conscientia  pacein 
falsani  no«  dare,  fratri  fidem  servare  ;  non  amare 
delrahere;  promissum  complere,  es  non  decipere, 
charitatem  non  dcrelinquere ;  nnn  amare  jurare,  ne 
furte  perjuret ;  veritaiem  ex  corde  et  ore  proferre ; 
malum  pro  mak)  oon  reddere;  iujurias  non  facere, 
sed  el  factas  paiicnter  sullerre  ;  inimicus  plusquam 
amicos  diligere ;  maledicenies  se  non  remaledicere. 


verba  vami  aiil  risui  apia  non  ex  loio  loqui ;  risiiiii 
multuin  aut  excussum  non  amare;  lecliones  sanitns 
llbeiiler  audire  ;  oratii:ni  frequenter  incumbere  ; 
roala  sua  pixleiia  cuin  lacryinis  tc)  gemiiu  Deo 
confiteri  in  oraliune  quoiidie  .  de  ipsis  malis  de  cx- 
lero  einendare  :  desiile^ia  carnis  noii  pcrlicere  : 
voliiniaiem  propriain  non  audire  :  obeilientiam  ad- 
nionitione  abbatij  parere  :  non  cupere  dici  se  san- 
ctiim  aiiiequani  sil,  sed  prius  esse  qund  verius  dica- 
lur,  el  sic  dici  debere.  I'i;ecepta  Dei  factis  quoiidie 
adiniplere ;  castiiatein  amare  ;  nulluin  odire  ;  zeluin 
non  babere  ;  inviJiain  iinii  exercere  ;  conteniionem 
non  aiiiare  :  anle  sulis  occasum  <um  inimico  redire 
in  gratiam;  oniiiibus  boiiis  ex  toto  corde  obedire;  cl 
de  Deo  nunquam  dfsperare. 

Ecce  liaec  ars  est  saiicta,  quam  f<irrainentis  delie- 
mus  spirilalilius  operari :  qwe  ars  sinota  cuni  fuerit 
a  vobis  die  noctuque  iiicessabiliter  a>lim)ileia,  «i 
cu:n  unusqujsque  in  dieia  judicii  Oomiiiu  Oeo  fulu- 
rorum  et  faciorum  suoruui  npera  sigiiayerit,  tuiic 
hxc  ars,  qiiie  ex  Dei  voluntate  descend  l,  cum  a 
nobis  perfecta  et  inculpabiliter  Oomino  iuer.t  indi«. 
judicii  recoiisigiiata,  illa  ratrces  nubis  a  Duinino 
repcusetur,  qiiain  iHiliis  Udclis  Uominus  promillit, 
qiiiB  praeparalur  sanclis,  et  D  uiii  timenlibus,  et  h;vc 
pr3ei:cpia  lact!s  iicplentibus  ;  hubiiandi  in  perpetiin 
terrani,  sepiies  argcnto  lucidiorem :  de  cujuscamera 
cceli  non  istiiis  soJis  vel  Iujkb,  n«nglellarumcandor, 
rx  sed  ipsius  Dci  perpeliia  inajestas  luc  bit.  In  ciijug 
lerrx  fulgore  niellis  et  laciis,  vini  el  olei  fluniiiia 
in  xtenium  currentia  prxparanlur.  hi  giionitn  ripJs 
diversirtim  friictiis  arborum  vnrios  et  diveisos  duo- 
(iecies  in  annu:n  nascentes,  tion  cultiira  hominis, 
sed  abuiidaniia  Deilatis,  qiii  non  fame  delectant  ad 
vescenduin,  vel  esurie  appetuntur  ad  iiianducamlum  , 
sed  pnstquam  oculi  nostri  ipso  visu  fuerinl  saginat', 
insuper  unicuique  hoc  sapii  iaos  quo  tberitdelecta- 
tus.  Sonant  ibidem  Jngiter  supcr  ripas  illoruin  Ou- 
minuin  posila  oi':-'ana  hymnoruiii :  qux  ad  laiidem 
regis  ab  an^elis  psal!eitlibus  simul  sanctis  arcban- 
gel.s  dccanlaniur  :  qiiarum  dulcedine  vocum  ila 
sanctorum  deleclanlui'  Biiililus,  ut  ipsa  modula- 
lione  canoris  nimia  delsctalione  garrula  ineiis  plui 


IS9  AICTOIll»  INCKIITI  960 

libeal  euullare  :  cum  in  dujjlicl  fulgorc  coell  lerra;-  A  »terH;L-,  iiioj  ul  aliquid  iiiiper.iium  a  maj.ire  audie 


que  diviniler  radianlis,  iii  ipso  caiidore  lerreiii  liiiiii- 
nis  oriiala  auro  vel  gemriiis  Jerusaleni  civilas  divcr- 
Baruiu  innrgariiaruin  ruiil.Miic  coruscet.  Ciijus 
niuri  vel  poi  Ix-,  plalox,  vel  vici  c.iiior;e  vocis  siiavi 
inodulamiiie  persuiiant  Alleluia.  Iii  qua  exsultalione 
sancti  in  imagiiie  ccelesii  ful^cnteis,  gaiidcbunt  se 
ile  perdilione  s.xciili  lilieralos,  has  divilias  i  oelcstes  a 
Deo  in  pcr|ietiiu'u  nieruisse'.  Umle  quu  tiamite  ad 
talia  perveiiiendu:ii  sit,  ad  texluin  &uperioris  pagi- 
na;  reciiainus. 

CAPUT  lY. 

IXTERR0C*T10    DISCIPULI   CONSEQIENTER. 

Quce  *unt  (erramenla  apiritaUu,  ciim  aaibus  operari 
posiumut  arlem  divinam  ? 

RESPONDET   DOHINIS   PER    MAGISTRUM. 

QuK  ?  Ddes,  spes,  cbarilas,  pax,  gaudiiim,  man- 
suetudo,  humililas,  obeJienlia,  tacilurnitas;  prae 
iimnibus  caslitas  corporum,  coiigcienlia  simplei, 
abstinentia,  purilas,  siinpliciias,  benigiiiias,  boni- 
tas,  miserioorilia  ;  proe  omnibus  pietas,  temperaiitia, 
vigilantia,  sobrietas,  justitia,  a^quitas,  verilas,  dile- 
ctio,  mensura,  modus,  et  perseverantia  usque  in 
linem. 

CAPUT  V. 

INTI  RROCATIO    nHCirUI.I. 

Qwe  eti  maleiie^  vei  causa  malor>im ,  qna:  in  fomace 
timoris  Dei  excoqui  debet?  Vel  qiice  est  a^nigo,  vel 
torJid  tio  vitiorum,  qnam  de  iiobis  decet  iima  ju- 
ititite  nuindare? 

RESPONKET    DOMINUS   PER    HAGISTRUH.  ( 

Caveiiila  nubis  vilia  lia;c  siinl :  Primo  superliia, 
deiiideinobctlifntia,  mulliloquiiiai,  falsitas,  avaritia, 
cupidiias,  zelus,  iiividia,  in^quilas,  odiura,  inimiciiia, 
ira,  rixa,  conteniio,  fornicatio,  ebrietas,  voracitas, 
munnuralio,  iinpietas,  injustiiia,  pigritia,  furtum, 
detrartin,  scurrilitas,  levilas,  imiiiunditia,  vanilo- 
quium,  risus  miiltus,  vel  cxcessus ;  subsannaiio, 
concupiscenlia,  dolus,  ambiiio,  vacatio.  Hxc  omnia 
non  sunl  a  Deo,  sed  opcra  sunt  diaboli :  quse  ia  die 
judirii  a  Deo  merituin  suum,  perpetui  igiiis  gehcn- 
nam,  inerentur. 

CAPUT   VI. 

INTERnOCiTIO   DISCIPHU. 

tiuce  ett  officina  divince  artis,  vel  operalio  spiritalium 
(jerrameHtorum  ? 

RESPONPET    DOMI.NUS    PER    UACISTKUM. 

Qflicina  vero  inonusterium  esl;  in  qua  ferramenta 
cordis  in  corporis  rlausura    reposita   opus  divino: 
ariis  diligeiiii  cusiodi  i  perseverando  opcrari  potest. 
CAPUT    VH. 

INTERROGATIO   DI.CIPULI. 

l)e  obedientia  ditcipuli,  qualit  debeat  este. 

RKSPO.NDET    llOHINUS    PKR    UACISTBUII. 

Priinus  huiiiiliiais  gradus  est  (ibcdieiitia  ^ine 
niora.  Sed  lixc  fonna  paucis  convenil,  ei  perfectig ; 
his,  qiii  iiiliil  sibi  a  Chrisio  cliariiis  aliquid  icsli- 
iiiaiites  prop'.er  «erviiiiim  sanclum  quud  pro^es»: 
tuiii,  vel  propler  Hicluui  gehennx,  vel  divitias  vii.c 


ri..i,  inoraiii   pati   nesciunt  in  gequondo.  Ue  quibus 
Doiiiinus  dicit  :  Obuuditu  aurit  obedivit  milii  (Piul. 
xvii).   Et  iiem   dicit   docloribus :  (^ui  vo«  aadit,  ni« 
aiidil  (ilatth.  x).  Ergo   hi  tales  reliiiquentes  siatiin 
qux  sua  sunl,  ct  voluiitaiein   propriam  desercntes  , 
iiiox  ex  occiipatis  manibus,  cl  quol  a,ebant  iniper- 
fectuiii  reliiiquenics ,    vicino   obedienlix    pede   ju- 
himtis    vocem  factis  sequuulur  :  et  vcluii   iiiiu  inu- 
menlo  pnedicla  magislri  jussiu,  et  perreita  disci|;uli 
opera  iii  velociiate  liinoris  Dei  anibx  res  cummu- 
niter  citius  explicaniur.  Sed  hxc  paucorum  perfe- 
Clorumqiie  foniia,  iiilirmorum,  et  pigroruin  ariinios 
in  desperaiione  sua  salis  ooii  reddat  aitonitos,  sed 
nioneat  iiniiandos  non   consideranies  iii  Bobis  di- 
B  vcrsa  esse  vasa  flebilia ,   cum   inultum  in  divergis 
pigritijc  contulii  tarda  natura.  Nain  quorumdam  au- 
ditus  noscuolursurdo  stuporehebescere,quoniindani 
etiam  aniinos  fusione  subita  in  silvosis  cogitatinnibus 
cernimus  aberrare.  Ideoqiie  reinissius  dislrictioncui 
obedientix  in   doctoribus  relaxamus,  ut  combinata 
prxceptioiie  discipulis  et  jussionem  si  am  magistruni 
nun  pigcat  re)ielere,  secunduni  testimoniiiiu  Oomini, 
qui  vocavit,  Abraham  ,  Abraham  (Cen.  xsii).   Qu;i! 
ergo  repetiiio  nianifestat  nobis  Dominuinosteiidisge,    ] 
non  posse  sufiicere  unam  vocein  audiliii.   Nam  in 
ipsis  interrogationibus  repetita  inagistri  vox  reprx- 
betur  discipulis.  Secunda  idco  interrogatio  non  res- 
pondentibus  juste  indulgeiur,  ut  prima  adhucdiscipuli 
lacilurnitas  non  reatui ,  sed  reservaiae  magistro  re- 
^  vereiiiiie  cusloilia  deputniur.  In  qua  reverenli  i  uiilis 
disci|>ulus  larde  creditur  fraiigere  tacituniiiatem , 
quam  continet;  ut  non  ad  inlerrogationim   luani 
niox  prcceps  in  lin^ua  suis  te  responsis   occupet 
prius.  In  prtecepiionilius  vero  ideo  roagislri  jussio 
repelilur,  ut  quamvis  tardi  aut  negligentcs  sinl  au- 
dilorcs,  cum  secundo  eis  dicta  primitus  repetuntur, 
usque  adeo  dignam  est,  ul  secunda  jara  ebedieniibus 
faclis  mora  ruinpatiir.  Si  vero  tertia  ,  qux  absit  nt 
coniingal,  in  discipulis  obedienlix  mora  fueril,  culpa 
coniuniacix  reatui  depuielur.  Nani  et  illud  de  dua- 
bus  vitiis  coiigrue   bic   et  convenienter  taxanduni 
esl  (Matth.  XVII) :  iJ  est ,  laiain,  qu»  ducil  ad  mor- 
tem  ;   et  arctain  ,    qux  ducil   ad  vitain.   In  quibug 
duabus  viiiis  diversorura   hominum  obedienlix  gra- 
diui.tnr :  id  est,  per  latani  viam  sxcularium,  ei  tara- 
bait.iruin  ,   et  gyrovagoruiu   monacborum  :  qui  aut 
singuli,  bini  et  lerni   sine  iiKijore  ipsi  sibi  xqua- 
liter  viventes  ,   el    voluiiiarie  anibulanles  ,  et  pro 
:ilteriio  imperio  quidquid  placuerit  gibi ,  vicibug  In- 
viceni  iinperantes,  el  qux  voluerinl  peculiariler  ii» 
se  defendentes  :  cuin  in  pruprio  uiiusquisque  consillu 
iioi  vullse  vinci,  scan>l;iliim  sibi  tales  imnquam  U- 
ciaiit  esso  alisontu.ii.  Mux  posi  sludiosam  liiein  malo 
coiigre^ati,  a  se  inviccm  separaiites  ,    et  sic  .1  irex 
sine  pastore  oherrans,  pcr  diveraa  dlspenus  ,   (iM 
dubi»   lupl   laiiclbus  occiirburus ;   pruvidcniei  slbi , 
iioii  |)eo,  sed  propr.o  arbitrlo  iiuvas   ileraUi  lollas  , 
et  de  su  sulo  sibi  suli  abbatiii  iiomiua   impouvuto  . 


D 


96t 


REGULA. 


96? 


inonasteria  videas  plur»  esscquam  monachos.  In  hoc  a  qunm  nnim^c  ,   redduntur  securi.   Quia  sive  Lene  , 


enini  via  laia  a  taiibus  creditur  anibulari ,  cum  in 
nomine  monachi  communi  more  viventes,  cum  laicis 
solo  tonsur%  habilu  separati.obedientias  suas  magis 
desideriis  subministranl,  quam  Deo  ;  et  suo  judicio 
putant  sibi  licere,  quse  mala  sunt :  et  quidquid  vo- 
luerint,  hoc  dicuiitsancium,  et  quod  iioluerini,  hnc 
putant  non  licere.  Et  acceptum  ducenies,  ut  cogiia- 
tionibus  tuis  corpori  eorum  magis  provideatur, 
quam  animx ;  id  est ,  victum  ,  vestiinra ,  et  cal- 
cearium  magis  sibi  melius  ipsi  posse  cogitare,  qnam 
alium  :  nam  de  luturis  ratiociniis  aniinx  negligendo 
ita  se  reddunl  securos,  ut  sine  majoruin  probaiio- 
nibus  sub  proprio  arbilrio  inilitantes,  credant  se 
omnem  legem  et  justiiiam  Dei   perfecte  in  cellula 


sive  male,  pastori  incumbit  quoJ  in  ovibus  exer- 
cetur ;  et  illum  tanget  in  discussionis  judicio  ratid- 
nein  reddere,  qui  iinperai,  non  qui  imperala  per- 
licil,  sive  boiia  sive  mala.  Ideo  enim  via  ar.gusta  a 
talibus  creditiir  arabulari,  quia  propria-in  eisdesi- 
deria  niinime  adimpleotur :  et  non  quod  volunl 
perliciuiil,  sed  alieni  juJicii  jugum  Irahentes  ,  qiio 
ire  delectaiionibus  suis  vuluerint ,  repelluntur;  ei 
a  magistro  eis  quod  agere  aut  faceie  denegaiur. 
Amaricatur  voluntati'eoruin  quotidie  in  monasterO 
pro  Doiniiio  ,  et  ad  probalionein  quxque  injuncta 
fuerint,  sustinent  velut  in  marlyrio  patienter ;  sine 
dubio  illiid  Domiiio  cum  prophela  dicturi  in  mn- 
naslerio  :  Propler  te  morte  alficimur  tota  die ;    <Bsli- 


operari.  Nam  si  foite  siipervenienlium  quorumdam  R  maii  sumus  ut  oves  occisionis  iPsat.  xliii).  Et  ilem 


majoruin  cum  emendationum  quxdam  ei^  moniia 
ministrantur,  et  inniilis  eis  docelnr  lalis  solilariu  dis- 
potitio  Labitandi,  mox  eis  displicet  cum  ipsa  docto- 
ris  persona  consilium  ;  ci  slaliin  non  in  consenliendo 
ei,  vel  in  sequendo  eum  emendationem  proniiliunt; 
sed  respondenl,  se  vivere  debere  simpliciter:  ne- 
scientes  illud  qiiod  dixit  Propheta  :  Corrupii  suni  et 
abominabites  [acti  sunl  in  voluntatibus  suis  {Psal,  xiii). 
Et  illud  testimoniuni  Salomonis,quod  dic.it:  Sunt  lice 
quee  ndentur  hominibus  recice ,  qunrum  pnis  usque  ad 
proiunduminferni  demergit(Prov.  iv).  I.leo  eiiira  >ia 
lata  a  lallbus  ainbulalur,  quia  quocuiique  eos  desi- 
derioruin  duxerit  pes,  mox  assensu  sequuniur :  et 
quidquid  concupierint,  concupiscentix  eorum  illico 


diciiiri  poslea  iii  judicio  Doinino  :  Probasti  ne<, 
Deus,igne  nos  examinasti,  sicut  exuminotur  argentum, 
induxistinosin  laqueum.  posuiiti  Iribulationes  in  d  rso 
noslro,  imposuisti  liomiiies  super  capila  noslra  (Ibid. 
Lxvi.  Cuin  ergo  dicunt  :  Imposuisti  homines  tuper 
capita  noslra,  nosciinlur  liabere  super  se  debfre  ina- 
joiein  conslitutuin  vice  Dei  ,  quein  in  inonasteriu 
tiiiieaiit.  Ct  subsequentes  lestimonium  convenienier 
ilem  Domiiio  dicent  in  illo  jani  s.rculo  :  Transivimut 
pcr  igiiem  et  aquum ,  et  induxisti  nos  in  refrigerium 
{Ibid.)  ;  lioc  est ,  Iransiviniiis  per  amaricationes 
voluplaiuni  no-trarum  ,  et  servilio  obcdientix  per- 
venimus  ail  lua;  refrigerium  pietalis.  Sed  lixc  ipsa 
obedienlia  tunc  acceptabilis  crit  Deo ,  et  dulcis  ho- 


paralis-iinus  servit  effecius  ;  ei  novos  sibi   licenliae  C  rainibus,  si  qiiod  jubetur  non  tepide,  non  larde,  vel 


cailes,  vel  ut  liberi  sine  niagistro  arbilrii  facienles  , 
viam  vilx  suse  illicitis  volnplatuin  diversi  nlihus 
deleclant;  et  quocunque  etiam  delectaiiones  volue- 
rint  progredi ,  hcentes  et  paiulos  sibi  prxbeant 
gressus  :  illud  semper  scire  nolenles  ,  qiiia  homiiii 
creato  mors  jtixla  introilum  delectalionis  posila  sit 
(Eccli.  xvin).  Lt  quodeisdicluinsit  Postcon  upiscen- 
lias  litas  non  eat,  et  a votuntatibus  t  is  averle  (Ibid.); 
surdo  aiiditu  periraiiseunl.  E  conlrario,  quibus  vero 
ad  vitam  seleniani  ambulanili  ainor  incumbit  ,  ideo 
angusta  n  viain  arripiiinl,  ui  noii  suo  arbitrio  viven- 
les,  vel  desideriis  suis,  et  voluntaiibus  obedienles  , 
sed  aml)u'antes  alieno  judicio,  et  imperio,  non  soluin 
in  supradiclis  desideriis  suis  el  voluntalibus  coar- 
Giantur,  et  facere  snum  noluiit ,  cuiii  possuiii ,  arbi- 
trium  ;  sed  etiani  alieno  se  impcrio  subdunt ,  et  in 
coen  biis  degeiites  abbalem  sibi  praeesse  desiderani. 
Etsinedubio  hi  tales  illam  Domiiii  imitantur  sen- 
tentiam  ,  qiise  dicil :  Non  veni  facere  votuntaiem 
meum,  sed  ejus  qui  me  misil  (Joan.  vi).  Et  propriurn 
non  facienles  arbilrium  ,  abiiegmies  propier  Chrl 
stum  semeiipsos,  sequuntur  Deuin  ,  quotnnqne  ab- 
batis  prxceplio  duxerii.  Ei  mm  soluin  de  tempora- 
libus  necessariis,  id  est,  victum,  vesiilum,  et  calcea- 
rium  non  coguniur  sibi  sub  abbaiis  solliciiudine 
cogitare  ;  sed  et  de  futuris  sulc  raliociniis  anim:c 
solaiii  in  omnibns  praeceplori  obedieiitiam  niini- 
Btrando,  de  c«ieris  ulilitatibus  siiis  ,  lam  corporis 


cum  miirniuratione,  vel  cum  responso  nolcntis  efii- 
ciatur.  Quia  obedientia,  quae  majoribus  pra:betur  , 
De»  d  lur.  Sicul  dicit  I  oiiiinus  dotloribus  nosiris : 
Qui  vosaudit ,  me  audil  (Mattli.  x).  Et  alibi  dicit  : 
UbaudilH  aiiris  obeilivil  viilii  (Psat.  xvii).  Ergo  ipsa 
obedieniia.cuiii  bniio  aninio  a  disci,iulis  prxbeatiir ; 
quia  liitarem  dalorem  ditigit  Deits  (II  Cor.  ix).  Nain  si 
cum  iiialo  aninio  discipulus  obedil,  non  soluin  no- 
bis  ore,  sed  et  Deo  dr  corde  improperal,  qiiod  nia  o 
aiiimo  facit.  Et  qiiamvis  impleat,  quoJ  eis  fuerit  ini- 
peratuni ;  lamtn  acceptum  jam  non  erit  Deo ,  qui 
cor  ejus  respitit  niurinurantis :  et  quamvis  facial 
quod  jiibetur,  lamen  cum  nialo  illud  facial  animo  , 
nnllaiii  de  ipso  faclo  mercedeni  Domii.us  impuia- 
D  bit :  cum  scrut  ins  niox  Deus  corda  ejus,  trisle  fa- 
cienlis  votum  in  eo  invenit. 

CAPUT   VIII. 

INTERROGATIll   DISCIPDLI. 

De  tacllumitale  discipulorum,  et  qualis  et  quania  de- 
beat  esse. 

RESPONOET    DOUINUS   PER   MAGISTRGSI. 

Ilumnni  gcneris  inachina  nostruin  est  corpii- 
sculum  :  et  cum  sit  mensura  parvum,  ei  in  aliquantis 
prolixis  honiinibus  vix  quinque  a  terra  pedihus  eri- 
gnlur,  0  jactaniia!  vanilas!  oinnis  homo  vivens  in 
ipsa  prvitatesua  allilndiiieni  coRli  et  latiiudioeiii 
leirxputflt  sesua  sapientia  inensunre.  Undescienies 


965  ArCTORIS  LNCKRTI  961 

iiase»  li  •iolerr.fi  esMvasa  nobilia.el  quasmuis.lam  A  truintireiHar  mMrtrm  (P»«/.  ivii).  Si  vero  eloquio  ira  ■ 


lerraj  glebas,  ail  i.aiyimi  leiiipus  «lecliis  ile  leria  , 
iii  suo  siiloo  ilciiuo  ri:casiiras;  liuii>ili:ili  ergo  Uii(|iiaiii 
de  leiia  piiivis  dicuiiiiis  qiioj  suiiius  :  Eigo  b:uc 
caro  corpusculi  iioshi  quasi  iiUAilam  doiniis  esl  aiii- 
morum;  sic  viiai  iuiiii^ierio  ainibula  ,  sicul  servil 
(Sladio  the>  a.  Sedem  vero  ipsius  auim:u  iii  coniis 
cieJiinus  laJice  fundalain  :  quas  radix  du"S  in  cor- 
()ure  supreinos  pnssidel  ranios  ,  el  plus  fragilcs  in 
p.ccalo.  linuin,  in  quo  curporali  raiiio  quasi  per 
quabdaiu  feiic-.iras  oculorum  foiainiiiilius  de  iiilus 
;iiiiiiiani  oreilimus  respiceie,  cl  de  inlrinsecus  con- 
cu|iisccnliassuas  ip;am  seiii|ier  iiilelli^inius  incilaro. 
Aliuiii  laiiiiMii ,  iii  qiio  coiiceplos  fcius  coidis  ipsa 
lii  nobis  sdUJl  pariuriens   pcr  liiigiiie  eloquium  :  ul 


iiiiidu,  aiiipravo,  uut  vanu,  iiegiigentiit  o»  arina* 
verit ,  nioi  clauso  ore  et  sigiialo  crucis  tigillo  in 
cordc  sibi  loquatur ,  dicens  cum  Prophela :  Dia 
lutiodimn  vius  inf.t,  ul  iioii  tleli>iquam  in  (tngus  mea. 
i'(;iui  ori  meo  cuHodium  :  obmului ,  el  l>umiliutu$  tum 
iiimis,  el  tilui  a  ioiiis.  Ilis  ostcndil  Prophela  ,  si  a 
boiiis  eluquiis  prupter  ticiluriiitalcin  deb«l  inter- 
(liiiii  taceri ,  qiianto  niagis  a  nialis  verbis  propler 
|.eccati  pcenam  debet  cessari  1  F.rgo  quaniTis  de 
bonis  ct  baiictis,  eixililicatioiium  eioquiis  perfectis 
disc  piilis  propter  laciluniitatis  gravitatein  rara  lo- 
quendi  coiicedaiur  licenlia  ,  tamen  ab  aliis  verbis 
iiun  iiiterrugaii  fralrus  tandiii  iii  taciturnitate  sile- 
scanl,    quandiu    laciti   frena    oris    eorum    abbatis 


per  portain  cxienj  oris  ii:;cui.el  alieiium  aii.liliim,  B  iuionogaiioiie    laxeniur.  I.leoque   laoiturnitas    de- 


et  qiiiJquiil  in  nobis  a  italur  el  inuvclur-,  aiimi;e 
esl  aclus  iii  corpors.  rnde  e  coiiirario  lit,  ut  mi- 
grante  de  ipso  doinicilio  aiiima  ,  loium  in  niortuo 
lioniine  de&JL  quod  agebaiur  in  uvo  ab  anima,  qu;e 
el  inox  siia  lena;  inoriua  reddita  gleba  ,  reverliiis 
iii  naluiam  terrx  houiinislerra,  absconsoque  liomine 
iii  sepulcro.  recooperta  (ossa  in  ligura  sua  terra  re- 
deal  paviiiienli ;  ul  similis  tuuc  fuisse  lerra  vivente 
agnoscatur  in  bouiine  ,  qua;  aniinx  fjeral  vigore 
erecla  ,  ei  (leregriiia  vitai  mulata  ad  lenipus.  Ideo 
auiina  a  nobis  n.igranie  rigore  stare  non  potest 
nostii  corporis  lerra;  sed  cadens  in  naturam  suuu 
abscondit  iii  siiiu  suo  lerra  facluram,  quam  genuil. 
trgo  si  h»c  anima  in  uobis  oculoriiiu  visuin  ,  oris 


bet  magnopere  a  fratribus  custodiri :  Quia  in  mu!- 
liloquie  non  e/fHgitur  pecculum  (Prov.  x).  El  ideo, 
mors  cl  vila  iii  vumiiut  linguce  {Ibid.  x).  Naiii  loqui 
et  docere  uiagisirum  condecel ,  l.  cere  el  hudire  di- 
scipulo  conveitii. 

CAPUT  IX. 

I.NTERROGATiO   PISCIPULI. 

Quo  ordine  laceiiles   (rutres    aliquat  inlerrogalionet 
(uciant  abbaii. 

RKSPONPET    OOHINUS   PtR    UACISTRDM. 

Cum  de  inalis  tanquam  de  bonis  elnquiis  freno 
laciiuniilatis  constringuutur  discipuli ,  et  licenlis 
eorum  adiius   proesentis  ina;{isiri  custodia  obser- 


eloquiuin,  aurium  agit  audiium;  et  cupiipropler  fu-  C  vanlur;  cum  iiecess;iriaj  utililaii  eorum  aliqu:B  in- 


lurain  discussioiiein  facloris  sui ,  volunlali  l!ei  ob- 
leiiiperaie,  et  ejus  dum  vivil  militare  pncceptis, 
claudat  coiicupisi.eiiliis  suis  oculorum  feiiestras  ,  el 
buiiiilialos  declinet  in  terram  aspecluj;  ut  niala  non 
vi^eat ;  el  cunt  curvalus  fuerit  nosier  obtutus,  ne 
qu;i:cuiique  viderit  aiimia  concupiscal.  ilabet  deinde 
aiiiuia  noslra  coiistiluiam  porlaiu  oris,  ei  berani  dcu- 
liuin,  quam  pravo  claiidai  eloquio  :  ul  noii  acciisel 
aiiima  faclorein  suum  muiiificuin  Sil.i  urmiine  custo- 
diauifabiicasse;  id  esi,  cum  promoverit  a  coidis 
radice  aliquid  in  fraiiein,  et  seiiserit  se  exterioris 
iiiuri  clausura ;  id  esl ,  oiis  et  dentium  sibi  exiiuiu 
denegari ,  levertens  denuo  ad  raJicem  torilis  ,  ibi 
pereat  in  ;ibhorricalioiic  tua.ei  ut  parvulusallidatur 
ad  potram,  qiiam  iiasceiido  per  lingiiam  crescat  ai 
poenam.  Alii  vero  rami  corporis  nostri,  qni  iiuperio 
cordis- descrviuiil,  a  peccato  facile  refrenaiiiur  ;  id 
fsl,  l;icius  niaiiuum  ,  et  gressiis  pedum  :  quia  furein 
I  laii^ra  caleiia!,  et  bomicldaiu  timenda  refrenaiit 
jiidicia,  el  fugaceni  reliiiel  pedica.  Ergo  illa,  qiw  su- 
peritis  diximus,  tria  supreiua  cauiius  debenl  a  fra- 
iribus  cusiodri:id  esl ,  cugititm,  eloquium  ,  et 
aspectus.  Cogitaiio ,  ut  mox  caplivaveril  iiienlem 
iiula  cogiiatio.sigiiata  suiim  a  fralrilius  sua  froiite  , 
vel  ipsum  pecius  ,  mox  ac  pr;eccpia  Chrisli  suam 
convertat  inemoriam,  et  dicat  sibi  fratcr  cum  Pro- 
plieta  :  llfcmorfMi  Uei,  eletntointut  tum  (Psal.  i.xvii). 
1^1  idem  dicat :  A  lefipiar  a  leitlalione,  el  in  Deo  meo 


lerrogaiiones  advenerintadliuc  claiiso  ore  el  S'giiato 
taoiue  gravitaiis  sigillo ,  siaiiles  aiite  majurem  incli- 
nato  humilitaiis  capite,  clausuin  in  sileiitio  os  clave 
benedictiouis  aperiant.  Quod  si  seinel  dictx  beue- 
dictioni  ad  poslulandum  eloquium  adhuc  non  res- 
puiidcat  inagistri  permissio ,  iierato  bumiliaiiunis 
capite,  et  beiieilictione  sola  iterum  repetiia  ,  deuao 
ab  abbnte  po^tuletur  liceiitia.  (Juod  si  nec  sic  ab  eo 
respoiisum  fuerit,  curvaiu  iteni  in  bumilitate  disci- 
pulo,  jam  ipse  frater  se  lunc  deinum  removeal;  ne 
;.ut  nimius  ei  appareai,  aul  improbus  ,  et  suo  open 
red.lilus  adliuc  gerat  p.  rsonain  tacentis  ;  ui  in  i))sa 
buinililale  tjciturnitalii  exlsiiniet  stmieiipsuni  ideo 
iiidi^nuin  juJicatum  ad  loqneodum  abbati»  judicio  ; 
aut  fqrte  ad  probatiDiiem  inveiiiendse  humiliiaiis , 
puiet  sibi  discipulus  laciturniiailt  iileo  fuisse  umi 
aperiam  clausiiram.  Id^o  eiiiiu  ipsam  solain  benedi^ 
clionem  deuuo  dixirous  repeiere  ;  nl  cum  sola  esl , 
et  sine  alio  eloquio,  tamen  n^servaia  diu  taciturniias 
conservelur  :  cam  deuuo  repetitur,  et  posi  ipsam 
mox  a  nolente  disccditur,  adhuc  conservari  probau 
humilitas  seiiliatiir.  iNon  ideo  repeiitio  discipuli  re<if 
fertur  magistro  ,  ut  non  siilum  propter  spirualew 
prubatioiiem  ad  inveniendain  liuiniliiateni  ditci)mli , 
dici  pussit  tacere  niagisler ;  sed  ii*  et  corporaliier 
pi-r  cogitalum  animo  occupatus,  vultut  ejus  aliis  eo- 
giiaiioiiibiis  obsuipesiciis,  vocem  precaniis  discipub 
siirdik  auribti»  prxlerniiiut  ;  ot  ne  i|>*ani  magisir'jii 


uiiamct  imporruiwin  hunaililalam  in-irac  cog;»i  A  €'3  imperelur    silenlium,   Psalmos  vero  tel  scpi- 


965 

j)er  ni .. 

vttium  decliuare ;  et  iiiiporiuna  liuiiiiliui&  iii  iiup.o 
«limeiilo  scandati  deputeliir.  Ideo  eiiiin  diximus  |>ost 
secundam  suggesUin  beiiedictionem  noleoli  raajori 
terliam  jain  noii  repeiere  deliere  ,  sed  mox  disci- 
pulum  exinde  debere  discedcre,  et  cum  ipsa  tacilur- 
oitate  opus  laboris,.  quod  laciebat.  debere  periicere. 
ilxc  interrogalio  benedictionis  ,  quoe  vix  sola  taci- 
turnitale  laxalur,  cum  inclinalione  huniiiiaticapitisa 
dikcipul  s  praebeatur ;  id  est,  in  onini  loco  ,  per  om- 
nem  horam;  hoc  est,  in  moiiasterio,  in  agro,  in  via, 
m  borlo,  vel  in  quovis  loco:ut  nnnqnamdesitnienti 
nostra!  memoria  Dei ,  propter  quein  aguntur  haec 
omnia  ;  ut  cum  forte  aliquis  ignarus,  lalem  frairem 
iiiterrogaveril,  diceas  :  quare  taciius  ei  tristis«s,  et 
inclinalo  ambulas  vultu?  responJeat  ei  :  quia  fugio 
peccaiuiu  ,  et  linieo  Deuin  :  et  ut  custodiam  me  ab 
omni  quod  odit  Deus,  ideo  sum  niihi  sollicitus  sem- 
per.  Ad  DieiisanR.veroseilenies  ,  si  interrogaliones 
sua»  abliali  Toluerint  intiniare,  ante  benediciionem 
dictam  cuilelli  :iul  cochlearii,  aut  panis  percussura 
indicium  sit  magislro  discipuli  postulanMs  eloqnium. 
Htec  omnia  aiiim»  pro  Deo  necessaria  :  ideo  sub- 
stantiam  taciturnitaiis  constituimus  clausiira  ser- 
vari  ;'ul  ab  obli«ione  quisnon  deciplatur  tara  facile, 
et  prceceps  sit  «emper  in  lingua.  Nam  cnm  per  clan- 
suram  oris  lacilurnitas  continetur,  diu  iracieliir,  vcl 
purgetur  in  corde,  quod  possil  mundum  el  sine  pec- 
calo  de  ore  proferri ,   dicenle  Apostolo  :  Omne  ver 

ud adifkaiionem  (Ephes.  iv).  Et  itein  dicitScriplura  : 
Snpitns  pauci»  innoteicil  verbis:  Ei  maxime  timere 
ideo,  etomni  hora  nos  a  muliilnquio  ciistotfire  de- 
bemus  :  quia  non  poiest  lieri,  ut  inler  inulia  verba 
aliquanla  non  exeaiit  cum  peccato,  secnndum  Scri- 
ptiiram  dicentein  :  In  muliiloqnio  non  e/fiigitur  fec- 
catttm  {Prov.  \).  Unde  et  Propheta  iradens  nobis 
formam  ostendil  se  de  his  esse  sollicitum  ,  et  tam 
a  malis  quam  a  bonis  eloquiis  debeie  lacere  , 
dicens  :  Dixil,  cuslodinm  vias  meas,  ut  non  pecce  n  in 
lingua  mea.  Posui  ori  meo  cunioiUam;  obmuiui  et  tacui 
etiam  a  honit  {Psai.  xxxvni;.  Hoc  e=l  ,  osteuditur 
pertecto  discipulo?  tara  de  malis  qiiam  de  bonis  elo- 
qui.i  (Jebere  lacere.  Quia  etsl  loquenda  sunt  bona 
eloquia  non discipults, sed  magistro  debeiur  docirina. 
Nam  et  sicut  dicil  Scriptura  :  Vita  et  mors  in  manibus 
tinguai  {Prov.  xiv).  Diiigenter  ergo  et  juste  debet 
ipsa  amplius  refrenari.  Hxc  enim  lanta  tacitur- 
nitatis  disirictse  custodia  perfectis  et  puris  corde,  et 
mundis  a  peccato  ,  timeniibus  perpelua  gehennae 
incendia  ,  et  quserenlibus  viix  xterii;e  divitias  im- 
mortales  ,  merito  pra;cipitur  observanda.  Ideoque 
praesente  abbaie  nii»  loquaniur  ,  nisi  inlerrogati 
discipuli :  absente  vero  abbate  ,  si  de  verbo  Dei , 
sibi  laraen  lenie  et  humililer,  non  clamosa  voce  lo- 
quenlur  :  Ouia  omnis  lenta  locutio  ab  hiimilitale 
descenilii.  Si  vero  de  inanibus  ant  de  soecularibos  , 
vel  qoibosvis  verbis  quae  ad  Deu^  non  pertinent , 
inchoaverint  discipuii  toqui,  mox  a  prseposilis  suis 


PF.GULA. 


966 


piuras,  extia  illas  horas  tres,  tn  quibus  quolidie 
sine  labore  tangit  legi ;  et  sic  laboranies  fraues  re» 
censere  eibi  ex  aniiuo  permiltantiir.  Hanc  verotan- 
lain  lacilurnitatis  clausuram  superius  prxjenle 
abbate  de  perfectis  apud  Deum  taxavimus;  his  qui- 
bus  nuiiquaiii  de  Deo  oblivio  siibripii ,  et  viiia  oris 
quscruiit  diligenler  cavere,  et  ex  lolo  niuiirti ,  ve- 
luti  aiigeli,  et  a  bonis  el  a  malis  eloquiis  quKrunl 
lacere  pro  Doniino.  Sed  quia  diversins  concess» 
gratiic  !>ecuudum  inensuram  lidei,  iiiaxime  in  Degli- 
genlibus  poierit  niinorari,  tepidis  et  imperfectis,  et 
ininus  in  sollicitis  hoc  relaxainus,  ut  de  sxcularibiis 
inqiiirendis,  duntaxal  sine  peccatoaliquid  quae  atl 
xdificalioncm  spiritalem  noii  pertiiieni.nisi  pelita 
B  benedictione  fueril  magis  conces&a  permissio  ,  lo- 
quendi  licentia  non  sumalur.  De  aliquo  vero  spirilali 
iuterrogando  sermone,  post  benedifiioirem  pelitam, 
mox  loqiii  debere  discipuluiii.  Scuriiliiaies  vero  vel 
verba  oliosa  ,  et  risuin  moieniia  x-terna  clausnra 
dauiiiamus  ;  ei  ad  Ulia  eloquia  discipulum  non  ape- 
rireos  permittiiiius. 

CAPUT  X. 

INTERBOCATIO  DISCirOLI. 

De  humilitate  fratrum  qualts  debeat  esse,    vel  quibus 
modis  aiquiraiur,  vel  quomodo  acqitisiia  servaiur. 

RESPONIlET    BOUINUS   FER   MaGISTRUU. 

Clainat  nobis  Scriplura   diviin,   ftatres,  dicens  : 
Omnis  qui   se  exattat,    Itumiliabitur.  et  omnis  qui  s* 


vmiumdeore  vestro  non  procedat,  sed  si  quid  est      Immiliat  exallabitur  (Luc.  .\iv).  Cuni  hxc  ergo  dicil 
rfiA<;a<ioiiein(£pAe».  iv).  Et  iteindicitScrintura  :      nsiHmtit    nni.Jc   f.,,,,^^^    „.-„i. ...:._ __  " 


osiendit  iiobis  oinnem  exaliaiiynem  ge.nus  e-se 
supcibi.v.  Qiiod  se  cavere  Propheta  iujical,  dicens: 
Domine,  non  est  exallatum  cor  meiim,  iieque  elult 
sunt  oculi  mei  {Piul.  cxxx).  Et  iteiii  n  ptjtii  ;  Neqite 
ambulavi  in  macjiiis,  neqite  in  miiubiitbus  sttper  me. 
SedquiJ?Si  non  IntmHiter  sentiebnm,  sed  exallati 
animam  meam,  sicut  ablactatits  est  super  malre  sua, 
ita  reiributie  in  aiiimam  meum.  1'nJe,  ixdlre^,  si  snm- 
m;e  huiuilitatis  voluiiius  culmen  att  ngere,  et  a  I 
exaltaiionem  illam  coelestem,  ad  quam  per  pra^sentis 
vitae  humiiitalem  ascendiiur,  voluinus  velociter 
pervenire  ;  atlibus  nostris  a.scendei.tibus  scala  illa 
erigenda  est,  qu;i;  ereeia  in  coeluni  iii  soinnio  Jacob 
apparuit,  per  qujm  ei  descendenles  el  ascendenles 
0  angeli  monslrabantur.  Nonaliud  sine  dubio  descen- 
susilleel  ascensus  anobis  intelligitur,  nisi  eialla- 
tiunem  descendere  et  ascendere  humiliuiera  os- 
teiiJii.  Sc;ila  vero  ipsa  erecu.  nosira  esl  viu  in 
sa^culo  ;  qua;  humillato  corde  et  capite  suo  in  prjc- 
sentihoc  tempore  exaluiiim  a  Dom.no  raortis  exi- 
tuin  erigat  ad  coelum  :  latera  eniiu  ejus  scal*  cerlis- 
sime  crediinus  noslrum  esse  corpus.  In  qua  latera 
diversos  gradus  humiliiatis  vel  diseiplime  evocaiio 
divina  ascendendosinseruit. 

Primum  ilaque  huraililatis  giaJum  in  scala  cfleli 
ascendit  discipulus,  si  tiiuoreui  Dei  sibi  aiiie  oculos 
seniper  ponens  oblivioiiem  omni  hora  fngial,  seiu- 
per  sit  memor  ouinium  qu;c  prxcepil  Deiis  :  ui 
qnomodo  et  gehenna  conlemnentes  Deum  de  pecca- 


Om  AUCTORIS 

tis  incenJat;  et  vi(an)  gDternam,  qux  linientihus  A 
Dcinn  pr^rparata  est,  aninio  sua  geni|)er  revucet : 
el  custndieiis  se  omiii  liora  a  pecc»(is  et  vitiis,  id  est, 
cogiiationuin  lingiiae,  ini<nuuiii,  pciluiii  vel  vu  uina' 
tis  proprix,  sed  et  dcsidcria  carnis.  j4ilsiiinet  sc 
discipulus  a  Uiio  scmpcr  de  caMis  resp  ci  oinni  hora, 
et  racti  sua  oinui  loco  ab  aspeitn  diviniiatis  videri, 
et  ab  angelis  oinnia  renuiiti:iri  iiiioiidle.  Denionstrat 
n  >bls  lioc  Prophcta,  cuin  in  cngitaiioHibiig  nostris 
ita  Deum  sem.er  esse  praisenieni  oslenJit,  diceiis  : 
Scrulans  corda  et  renet  Deus(Ps(il.  vii).  Et  ilemdicil: 
Doniiniit  novil  cogilationes  liomtnum  quia  vanoe  sunt 
ilhid).  El  Iteni  diclt  :  lntetle.iitti  cogitationes  meas  a 
tonge  (Psal.  xciii).  Et  llcin  dlcit :  Quia  rogiiatio  homi- 
nis  confitebilur  tibi  {Ptal.  cxsxviii).  Et,  iorregis  in 
manu  Dei  (Psal.  lxxvI.  Mani  ut  sollicllus  sil  adversus  B 
cogitaiiones  cordls  sui  peiversas,  dicat  s  bi  seniper 
vilis  frater  in  corde  hncc  :  7'u>ic  ero  immaculatus 
corameo,  si  observavero  me  ab  iniquitate  mea  (Prov. 
xxi).  Ad  linguse  vero  eloquia  iia  iiobis  .ignoscimus 
Deum  seoiper  prscsentem,  cuin  dict  per  Prophetam 
\ox  Doinini  :  Qni  loiptilur  iniqua  non  diieiitin  con- 
speclu  ocutorum  meorum  (Psat.  xvii).  El  iltni  di- 
cil  Aposiolus  :  De  virbo  vano  reddetis  ralionem. 
Quiamorset  titaiti  mayiibus  linguw  posiia  est{Psttl. 
c;  Prof.  xiv).  In  opere  vero  nianuum  noslr.irum 
ita  agiiosciiiius  Deuni  iiobis  esse  prxseiitero,  cuin 
dicil  Pro|>hela  :  Jmperfectum  meum  viderunl  oculi  tui 
{Psat.  cxxwiii).  In  gres^u  vero  pedum  nostruruiii 
iia  agnoscimus  Deuin  nobis  esse  prsesentem,  cuiii 
dicil  l*ro|iheia  :  iJiiie  iniqiiila'e  cucurri,  el  dirigebam, 
exsurge  in  orcursum  milii  (Psal.  lviii).  Et  ilem 
dicit :  Quo  ibo  a  spiri  u  tuo  ?et  quo  a  (ucie  :ua  [ugiam ? 
Si  ascendero  in  cceluin,  tu  iltic  es,  si  desccndero  in 
infernum,  ades.  Si  sumpsero  pennas  ineas  ante  tucem, 
et  liabitavero  >ii  poslremis  maris  :  elenim  itluc  manus 
lua  deducet  me ,  et  tenebit  me  dexlera  tua  (rsut. 
cxxwiii).  Voluntatem  vcro  prupriam  ita  prxseiite 
Uonimo  facere  probibeniur,  cum  dicit  Scriptura 
iiobis  :  Et  a  voluntutibus  tuis  averlere  (Eccli.  xviii ; 
Muilh.  iv).  Et  liein  rugamu^  Doniinuni  iii  uraiitine 
Dominica,  ut  flal  iliius  voluiitas  in  nobis.  Duceiiiur 
crgo  ineriio  iiosiram  non  facere  volunlatem;  ciiui 
cavcmus  illud  quod  diclt  sancta  Scriptura  ;  Sunt 
vtar  qua  ab  liominibus  puianiur  reclcc,  quarum  finis 
usque  ad  profundum  inferni  deinergit  (Prov.  xviir.  Et 
cum  llerum  cavemus  lllud  qund  de  iiegllgeniibiis 
dictiim  est  :  lerrupti  sunt  et  abominabiles  facli  sunt 
in  voluwatibus  suis  (Psal.  xiii).  lu  desid  rils  vero 
carnis  ila  nobis  creilainus  Deuni  semper  esse  prjc- 
seniem,  cum  dicit  Propheta  :  Domine,  awe  le  omne 
detideriuin  meum  {  Psal.  xxxvii ).  Cavenilum  vero 
ideo  nialiim  desidcrluni,  quia  inors  secu^  intr.iiiuin 
deleclatlonis  posita  esi  :  unde  Scrlpliira  prxciplt 
dicens :  Post  concupitceniias  luat  non  eas  (Eccli.  xviii). 
Ergo  gi  ocull  Doinlni  gpcculantur  bonos  et  malos,  et 
Duinliiusde  cueln  gemper  resplcitsuper  nilos  liomi- 
iiiiin,  ut  videat,  ti  etl  inlettigent,  uul  requirent  Deum 
( /  tal.  xtxiii ) :    et  si  a  dcputaiis  angclis  n  "Strig 


I.NCERTI  908 

quotidie  die  nocluque  Domino  factoriim  noslrorum 
opera  nunliantur;  cavendum  ergo  esl  umni  hora, 
fi  alres,  slcut  diiit  In  psalmo  lertio  decimo  Propheta 
(Psal.  XIII )  ;  ne  nos  declliiaiites  In  inaluin,  et  inu- 
lilcs  ractds  allqua  hora  aspiclat  Dominus;  «l  par- 
cciido  iiobis  iii  hoc  lcmpore,  qula  piiis  est,  exspectat 
I  os  converii  in  ineliiis,  dicat  nobis  iu  fuluro  juJicio  : 
llivc  fecisli,  ettacui  (Psal.  sliii). 

Deiiidc  serundum  liuinilliatis  gradiiin  In  scaU 
coeli  ascciidil  dlsclpulus,  si  proprlain  nua  anians 
voluiitatem,  desideria  nua  non  delectetur  iinplere  : 
sed  vocem  lllam  Doiiiini  faclis  imiletur  dicentis  : 
Non  venifa  ere  volun'aUm  meam,sed  ejut  qui  me 
nusii(Joun.  vi).  El  ileruiii  dlclt  Strlptura  :  Votuntut 
liabei  paenam,  et  ne  essiiat  parit  coronam. 

Deiiide  te  liuni  liiiinlliiaiis  graJiim  In  scila  louli 
asceiidii  disc  puluj ,  si  postqu:iin  nihil  suo  jiidi- 
clo  prxsumeiis  eligat  qux  nun  expediani,  dicenle 
Scriptura  :  Sunt  vie  quit  videnlur  hnminibut  recicR ; 
quarum  /init  usque  ad  pro,undum  inferni  demer 
git  (  Prov.  xiv  ).  Et  item  dicit  DaviJ  :  Corrup:i 
tuni,  et  abominabiles  facii  tuni  in  votumaiibut  tuit 
(Ptal.  xiii).  Ilein  dicit  Apostolus  :  Omnia  liceHi, 
ted  non  omnia  etpediutti.  Umnia  milii  liceni,  ted  ego 
tub  nulliut  redigar  potetiate  (  /  Cor.  vi  .  Ergu  non 
solum  cavens  ha;c  dlsti|;utus,  sed  rt  omni  obeJieniia 
ge  subdal  inajori ;  imlians  Doniinum,  de  quo  diclt 
Apostoliis  :  Faciut  obediens  vsqae  ad  moriem  ( Pliil. 
II).  Et  item  vox  Donilni  laudat  de  hac  obedlenila 
pupulum  geiiiiliuin,  diccns  :  Obaudiiu  auris  obedivit 
milii  (Ptal.  vii).  Ei  sub  abbaie  sibi  noi  Dominus 
ubaiiillre  deniousl:'at,  cum  dicii  docionbus  uoslris  : 
Qu  vos  audit,  me  auttii ;  ei  qui  vos  tpernit,  me  tpemit 
(Luc.  x). 

Deliide  quartum  humilitalis  graduin  in  scala  coeli 
ascend.t  discipulus,  si  iii  ipsa  obedientia  duris  et 
contrarlls  rebus,  vel  etiam  i|ulbuslihe(  irrogatis  inju- 
riis  (acite  patlenti;i:  cou>taiitiam  ainpleclatiir,  et  >usli- 
uens  non  lassescat,  vel  discedat,  dicente  Scriptura  : 
Qui  perseveraverit  usque  in  f,iiem ,  liic  talcut  erit 
(Mattli.  x).  Et  Iteni  de  tali  re  horlatur  nos  Pruphe(a, 
dlccns  :  Conforieiur  cor  tuum,  et  tuttiiie  Dominum 
(Psal.  XXVI).  bt  osiendens  lidelem  pro  Doni  iio  uni- 
yersa  etiani  coniraria  suslinere  debere  per  sufleren- 
tiuni  dicit  Prophcla  persoiiag  :  Propier  te  morie  af- 
ficimur  tota  die  :  lestimati  tumus  ut  oitet  occisionit 
(Psal.  xiiii).  Et  securi  de  spe  rotribuiionis  divln.e 
siibscquuiitur  gaudeiites  ac  dicenles  :  Sed  in  omni- 
bus  liis  suyeramus,  propler  eum  qiii  ditexilnos  (Hom. 
viii).  Ki  itein  in  alio  loco  Scriptiiraex  ipsoruin  per- 
sona  dicii  :  Proiasli  iio', Deut,  iyne  not  eiami^iatti, 
licutigne  e.iaminatur  argenlum.  IndnxisliHos  in  la- 
queum;  tosuisli  Iri  utatiunes  in  dorso  nottr»  (Psat. 
Lxv).  Et  ut  osieiidat  nos  sub  inajure  esse  delicn', 
subsequllur  dicens  :  Impotuisti  hoinines  tuper  cafitM 
notira  {UiiHh,  v)  :  seJ  e(  pnecepluin  Doinini  in  ad- 
vorso,  r(  iii  injurlis  prr  padeiiliam  adimplrnles,  qui 
percus&i  in  inaxillani  prcbenl  aliain  ;  sublata  lunlca 
diinittunt  et  pallium  :  augarlati  inilliario  vaduiit  et 


969 


(lEGULA. 


9^ 


<iuo  :  cum   Paalo  aposlolo  falsos  fr..ires  saslinenl,  A  ipso  corpore  hamijtalem  videnlibus  se  semper  in- 


el  perseculidnem  Ruffeninl,  el  nialedioentes  se  nia- 
gis  benedicunt  (//  C»r.  m). 

Deinile  quinlum  huinlitatis  gradnm  in  srala  cwli 
ascenitit  discipulus ,  si  oiniies  cogitationes  m:ilas 
corili  suo  advenientes,  vel  mala  a  se  absconse  com- 
missa,  per  humileni  lingure  confessionem  abbali  iion 
celaver.l  suo.  Horians  nos  de  hac  re  Scripiura  dicit  ; 
Reicta  Domiiio  viam  luam,  el  spera  in  eum  (Vsal. 
xxTLw).  El  itein  dicil  :  Cin/tl.mi;(«  Domino,  quoniam 
bomis  est ,  quoniam  in  swculum  miscricordia  ejut 
(Psul.  cv).  Kl  Proplieta  Doinino  dicil  :  Delictum 
meum  ngnilum  tibi  (e  i,  et  injustitias  meas  non  ope- 
rut.  Dixi  prenunliabo  adversum  me  injuslitias  meas 
Domino  :  el  niox  ;  Tu  remisisii  impielatem  cordis  mei 
(Pfut.  xxxi). 

Deinde  sexlum  humilitalis  graduin  in  scala  coeli 
asiendit  discipulus,  si  omiii  vilitaie  vel  extremitato 
CDiilentus  sit;  et  ad  omoia  quae  sibi  pr.i.'bentur  velut 
operariuin  nialum  se  judicet,  et  iiidigiium  ;  diceiis 
sibi  C!:m  Propbeta  :  Ad  nihilum  sum  redactus,  et  ne- 
tcivi;  ui  jumenlum  (actus  sum  apud  te,  et  ego  semper 
tecum(Fsal.  xcii). 

Deinde  seplimum  humilitatis  grailu.n  in  scala  coeli 
ascendit  discipulus,  si  oinnibus  se  iiiieriurera  et  vi- 
liorem,  oon  solum  sua  liiigua  prirnuiiiiet,  sed  etiain 
iiitimo  cordis  credai  affectu  :  huniil  ans  se  et  dicens: 
Ego  auiem  tum  vermis,  et  non  liorno  :  opprobnum  ho- 
viinum,  et  ubjectio  ptebis  (Psal.xxf).  Exattaius  sum, 
et  humiHa.us  sum,  et  con(usus  (Psal.  lxxx\  ii).  Et  iieiii 


dicet  :  quod  est,  in  opere  Dei,  in  oratorio,  in  niona  - 
sterio,  iii  horlo,  in  via,  in  agro,  vel  ubicunque  se- 
dens,  ambulans,  vel  stans,  inclinato  semper  caplte, 
defixis  in  terra  aspectibus,  reum  se  omni  hora  du 
peccatis  suis  existimans,  jam  se  treincndo  juJicio 
repnesentari  existimet  :  dicens  sibi  in  corde  semper 
illud,  quod  publicanus  ante  templiim  stans  (ixis  in 
terra  ociilis  dixit :  Domine,  non  siim  dignut,  ego  pec- 
calor,  levare  oculos  meos  ad  ccetum  (Luc.  xviii).  Et 
iiem  cnni  Proiheta  dicat  sibi  talis  disciinilus  :  /n- 
curvalut  sum,  et  humitiulus  tum  usquequaque  (Psal. 
cxviii.  Ergo  his  oiiinibus  hnmilitatis  gradibus  a  di- 
scipulo  perascensis,  vitx  bujus  iii  timore  Dei  benu 
persubitur  scala  ;  el  mox  ad  charitatem  ill»iii  |ier- 
B  veniel,  qusc  perfecta  foris  miliit  tiiiinrein.  Pcr  quani 
uiiiversa,  qux  prius  non  sine  furmiJinc  observabal, 
absque  ullo  labore,  velut  naturaliter,  ex  consuciu- 
dine  incipiat  custodire ;  non  jain  timorc  gehennx, 
sed  amore  ipsius  consuetudinis  boux,  et  deleciatio- 
ne  virtntuiu  :  qii:e  Ooniinus  jaiii  per  operarium 
suum  muiidum  a  vitiis  et  peccaiis  a  Spirilu  sancto 
dignabitur  demonstrare. 

Quibus  ergi)  perascensis  gradibus,  postexitum  vi- 
be  sine  dubio  talis  anima  ad  illam  relributionem 
animi  inlroiiura  est,  quain  demoiistrat  Apostoliis 
diccns  :  Nen  tuni  condiijnae  passiones  hujus  scecuti 
ad  tuperien:uram  gloriam  quw  revelabUur  in  nobis 
(Rom.  VIII).  Illam  viiam  xlernam  tales  anima;  rece- 
pturae  sunt,  qiix  in  sempiterna  Ixiilia  et  exsultatione 


seiuper  dicai  talis  fiater  Duniiuo  :  Lonum  mihi  ett,  ^  permanet,  et  ulterius  fi.iiri  iion  novit.  In  qiia  est  flos 

purpureus  rosarum  nunquain  marcescens:  in  qua  nc- 
inora  florida  perpetua  viridilate  vernant  :  iibi  prata 
receniia  semper  roelleis  alHuunt  rivis;  ubi  croceis 
grainina  floribus  redolent,  et  lialantes  cainpi  jucun- 
disaduiodum  odoribus  pollent  aurx.  Ibi  viiaiii  xier- 
uain  habeiites  narcs  aspirant :  lumen  ibi  sine  umbra, 
serenitas  absque  nubllo,  et  absque  tenebris  noctur- 
nis  perpeiuam  diein  oculi  perfruunlur.  Nulla  ibi  im- 
peiliuiitur  occnpatione  deliciaj ;  nulla  peniius  solli- 
citudine  ibi  securitas  couturbalur.  Mugitum,  ulula- 
luiii,  lainentum  et  luctum  nunquam  illic  anditum  v<il 
iiominatiiin  est :  roeJimi,   deforme,  tetruin,  nigrnni. 


Domine,  quia  humitiasti  me,  ul  discam  mandala  lua 
(Psat.  (.xviii). 

DeinJe  ociavum  humilitatis  gradum  in  scala  cceii 
asctnJit  discipulus,  si  iiihil  agat,  nisi  quod  comiiiu- 
nis  niLnasterii  regula  vel  majoruiu  cohortantur 
exeinpla  ;  dicens  cum  Scriptura  ■  Quia  tex  tua  medi- 
tatio  mea  est  (Ptal.  cxviii).  Et  cum  iiilerrogat  pa- 
trcni  suum,  annuntiabil  ei ;  seniores  suos,  et  dicent 
ei  :  id  rst  persuam  doctrinam  abbas. 

Deiiide  nonum  humiliiatis  graduiii  in  scala  coeli 
ascenj.t  discipitlut,  si  linguam  ad  loquenJum  prohi- 
beat,  et  taciturniiatein  hibens  usque  ad  iiiierroga- 
tioiiem  non  loqualiir,  uioii^trante  Scriptura,  quia  in 
muttitoqnio  non  e({ugies  peccatum  (Prov.  x).  Et  quia  : 


horreiiduiii  aliqiiiJ,  aut  sorJiJum,  iiiinquiin  ibi  pe- 
niius  visiim.   Pulchritudu  iu  amoeniiute  neinorum ; 


Vir  tmyuosus   non    dirigelur   super  terram  (  Psa/.  ^  spleiiJor  in  aere  jucunlo;  et  formosiiatem  atqne 


CiXXIX). 

Deiiide  decimum  hiirailitalis  graJum  in  scala  cccli 
ascendit  iliscipulus,  si  nnn  sit  facilis  ac  proniplus 
iii  risu,  quia  scriptum  esl :  Slu/Ius  in  risu  eiattttl 
vocem  suum  (Ecctes.  xxi).  El,  sicul  spinarnm  crepi- 
tantium  sub  ella  vex,  ila  et  risus  hominis  (Ecct.  vii). 

DeiiiJe  undecimum  hiimilitaiis  grailum  in  scala 
coeli  asceiidil  di^cipulus,  si  cum  loquitur,  leniter  et 
sine  risii,  buiiiiliier  cuni  gravilate,  vel  pauca  verba 
et  sancta  loquiiur  :  el  noii  sit  clamosus  iu  voce, 
scriptuin  cst  :  Sapiens  verbis  innolescit  paucis. 

Deiii  le  duodeciniuiu  bumilitatis  gradum  iii  s^ala 
coeH  ascendii  Jisciiiulus,  si  non  solo  corJe,  sej  etiaui 
Patbol.  LXXXVIIl. 


oniiieiu  elegauliam  sine  intermissiune  paieiiies  oculi 
pertruuniur;  et  nihJ  omnino  quod  coniurbet  inen- 
lem,  auiibui  dalur.  Soiiant  entm  iliiJein  jugiter  or- 
gana  hymnnrum  ;  qux  ad  lauJeiu  Regis  ah  aiigelis 
et  ar.  hangelis  decaiit.io  ur.  AmarituJo  et  feUis  aspe- 
rilis  ibi  li  cum  non  li:il)et.  TonilriM  ibi  iiuiiquniii 
auJila  sunl ;  lulgura  et  cuniscatioues  iiunquain  ap. 
paruerunt.  Cinnamomuin  illa  viigult.i  gignunt ,  et 
balsamum  arbusta  proruinpunt.  Odnr  aeris  deKcta- 
tiones  per  omiiia  membra  JilTundit.  Esca  ibi  iiulla 
stercora  conficil  :  .'iculi  eniiu  bono  nuntio  aures 
ct  bono  odore  nares,  et  boin)  asi  ectii  ocuU  .^aginan- 
tur ;  el  ipsa  refeciio  non  pntest  i;i  Jigestioneia  pro- 

31 


«71  ALCTOIUS  INCERTI  97i 

runipcre  :  i|uia  noii  i(i  rsca  et  potu,  seil  in  aspcclu,  A  baiibus,  vcl  prxpositis  iii  moiitMerio  iMcdixil  Deu*: 


oduraiu,  el  auJiiM  con&tal  deleclalionis  sagiiiuiio; 
iU  illic  refectio,  (juuui  o»  siisceperit,  inellillua  iii  gu- 
slu  koc  uiiiciiii|ue  sapil  iii  os  qmul  rueril  dclecta- 
tug  :  statiiu  dcnique  quod  conciipieril  »ninia,  con- 
cupiscenti»  ejus  paraiissiuius  servit  eOectus.  In  qua 
delcclaiione  vero  vel  lictilia,  nec  :i  tas  senectulem, 
nec  vila  tenninuni,  nec  suspeciain  ulterius  inorteni 
lales  dcliciu!  rerorniidant.  Nec  in  his  perenniuin  di- 
vitiarurn  usibus  possessor  desiiiii,  et  lixres  succe- 
dil :  cum  iieseiant  ulterius  inorien),  qui  benelacli 
pretio  vitaiii  auleriiain  seinel  moriendo  enieruni.  Ilxc 
est  sanctoruni  coelesiis  patria.  lieati  qui  iii  bac  re- 
gione  perehni,  et  per  scalara  presentis  temporis  ob- 
servaiitias  gradibus  huniiiitatis  ascensis,  potueriiil 


Qui  voi  audit ,  me  audit ;  et  qui  va«  $ptmU,  mi  «p«r- 
Mit  (Luc.  X).  Et  iterum  dicii  nobis  per  iereuiiaiii 
propheiain  Uoininus  :  Daio  vobit  paitorei  et  doclo- 
re»  lecundum  cor  meum,  ei  patcent  voi  paicenlei  <  i<m 
disciplina  (Jer.  xiii).  Ergo  secundum  illain  iigurjin 
hunianx  domiig,  quanto  niagis  in  divina  donio  pro 
causa  Dei  gradus  doctrinse  vel  tiinoris  debent  ser- 
vari?  ut  ad  purganda  vilia  vel  peccata  fratrum,  cuin 
I  nBposiii  fueriiit  ordinati,  aliquaniuin  abbas  de  ani- 
inarum  in  se  fratrum  gusceptarura  custodiendis  ra- 
tiociniis  roildatur  securus.  Cujus  ergo  honoris  ordi- 
u:  tio  lixc  sit.  Convocalis  eisdein  decera  fratribus  ab 
abbate,  praeseiite  omni  congregatione,  in  oralorio, 
susceptione  virgue  decem  illis  pr.neponantur  vnce  ati- 


elevari;  ut  in  perpetua  cuni  Dco  exsultatione  lae-  B  batis,  testinionio  Scripturae  diceniis  :  Regei  eot  in 

virgn  (Psnl.  ii) :  id  est,  in  timoris  vigore.  Il<>iii  Hi- 
Cfiite  Apostolo  :  Quid  vuUis  ?  in  virga  veninm  ad  vos, 
an  in  chnrilate?  {I  Cor.  iv. )  Nam  et  Moyses  divi- 
iia:  vlrga  virtutis  commisso  sibi  popolo  per  profun- 
diim  inaris  salulis  viam  ostenilit  (Etod.  xiv) :  qunju- 
dicio  virg.e  caiisam  Dei  ante  Pbarannem  e^isse  inon- 
slraiur;  ut  projecta  de  manibus  in  terra,  et  iiintaU 
in  besiiam ;  item  de  bestia  ut  assumpla  sacris  virgi 
manibus  redderetur.  Ergo  secunduni  hanc  cnnstiiii- 
tioiiein,  si  grandis  fuerii  congregalio,  denis  frairi- 
bus  biuos  debere  praiponi,  bojus  scilicet  nierili  or- 
dioarii,  cujus  supra  taxavimus  :  et  ideo  deceni  nnn 
auiplius  urdinaviiiius  duoruin  curam  prjpo&iioruin 
debere  suscipere :  ut  sequestrali  per  laboris  Inca 


tentur  :  quaiii  praeparavit  Drus  his  qui  diligunl  eiim, 
et  custodiunt  mandala  ejus,  ct  muniio  sunt  corde. 

[Explicitactusmililix  cordis  pro  linioreDei,  quo- 
uiodo  efTugiantur  peccaia.  Incipit  ordinatio  mona- 
slerii,  modus,  obscrvato,  gradiig,  contineniia,  cu- 
gtodia,  et  raensura  :  in  quibus  diversis  ba^c  inona- 
gterii  regula  diciantc  nobis,  et  diclala  dis  utiente 
Dumino,  nuncupatur.] 

CAPUT  XI. 

INIBRROGATI»    DISCIPOLI. 

De   prtepositis  monaslerii. 

nESPO.NIiET   DOUINVS    P..R   HAGISTItVM. 

Superioribus  bujus  regulne  paginis,  fratrcs,  aclus 


justitiae  nobis  Doniinus  ordiiiavit ;   in  quibus  per-  C  fratres  singulos  prxpusitos  ad  custodienda  vilia  pnt;- 


fectis  ei  vita  acqniratur  xterna,  et  gehennx  sestus 
etincendia  fugiantiir.  Sed  ille  hostisbonorumactuuin 
diabolus,  ideo  esl  humano  generi  inimiius,  cuin  non 
paiitur  ibi  ascendere  liominero  bene  agendo,  umle 
ipse  per  siiperbiam  suani  projecius  esi :  ne  veneiio- 
sis  aciibus  suis  bene  vivciitiuni  iiiores  inliciat,  eldi- 
versis  occasionibus  suis  per  obliviunem  nostros  forto 
occupet  slmisus,  ut  a  Deo  facial  alienos ;  ideoqiie 
adjuloiio  Doinini  procuratnr,  et  conNtiluiiur,  ut  duo 
elecii  fralres,  quorum  gravitas,  sapieutia,  niodera- 
ti»,  vigilaiilia,  seu  humilitas,  vel  actuuiu  i  erfecto- 
rum  fuerii  exercitaiio  apprnbaia,  decem  frairuui  cu- 
r:e  prxposili  ordinentur.  Nain,  sicui  scriptum  esl, 
doceantvus  tcneiia,  et  qune  sniil  culestia.  Quia  sic- 


seoies  babeant  secuiu  ;  el  in  paucis  creditis  idoneor 
sit  diligentia  cuslodientis.  Nam  iii  mullis  quod  nnii 
uccarriiur,  pruiierraittilur  negligenler  :  quia  in  pan- 
cis  fratribus  commissis  alterna  duorum  i  nr.posi  o- 
rum  exslat  diligenlior  cura,  et  apu  i  abbaiein  faci- 
lis  sil  ralio  de  paucis  exacta.  Cujus  paiicilatis  ido- 
neuin  designat  Doiitiuus  servatorein,  et  ejus  i  iligenti 
curx  auipliat  creditum,  dicens  :  Euge,  serve  kone  et 
/idelis,  qtiia  in  pauca  fuisti  fideUi,  tuper  mutta  te  con- 
slituam  (Matth.  xxv).  Ergo  hi  preposili,  cuin  ^leceiii 
nuinero  fratres  gnb  sua  cura  suscipiuoi,  hanc  in  eis 
debenl  scllicitudinera  exercere,  sive  in  die.  &ive  in 
nocie,  sive  in  quovis  opere  cuin  eis,  ut  sini  priino 
privseules,  el  cuin  eis  operanies  in  quovis  opere  : 


honiinis  donio ,   ut  securus  sit  de  oiunibiis      iit  cum  seJenl,  aiuliulant,  vel  stant,   diligeiiti  sua 


iil  in 

prxparaiidis,  doniiiiug  rei  ordinal  iiiajores  farailix, 
quos  vice  domini  niinores  tiiiieanl ;  i.l  est,  vice  do- 
minuin,  \illicum,  saltiiariuiii  el  ni:ijoreni  doinus,  sic 
el  iu  doniihus  divinis,  id  est,  in  ecclesiis  el  mona- 
steriig,  Deus  ininoribus  iiiajores  prxpnsuit,  igiiaris 
pcrilns,  asliitiis  simpllcibus,  et  divina;  arlis  di^cipu- 
lis  or.liiiavit  magislrus  :  id  est,  in  ecclesiis  episco- 
pog,  presb)teros,  diaconos,  vel  clerum  :  quorum 
vice  IVi  iniperia  aiidiat  cl  tinieat  plcbs,  et  noliliam 
^alutilerx  legis  ab  eis  aildiscat.  In  monasteriis  vero 
abbates  et  pra^posilus,  quos  pro  »alulo  auinix  gux 
audiant  iiinjurcs,  el  vice  Dri  prj,>pusiti  inililiam  ti- 
nic:iiit.  Quia  sive  gncerdutibiik  iii  occlcsia,  sivc  ab- 


ohservaotia,  vel  curioso  intuitu  diaboli  ab  eis  de- 
bent  aclus  compescere  :  sive  vitia,  vel  peccala  orls 
cum  vulueriui  cxercere,  mox  in  eis  iiioniiionibiis 
eineiulare  ;  et  oinne  in  ei<i,  quod  contra  pnecepiuiii 
divinuni  est,  removere  :  agentes  illud,  quod  gaix  ta 
Eugenia,  qux  ila  suis  miiioribus  prgefuil,  diceiiie 
Scriptura  ipsius,  iu  circa  os  oiuniuiu  auribus  erat 
sollicila,  ut  iiulluin  pateretur  in  juraiuenil  verba 
(Torumpere,  vcl  de  geriiione  aliquo  oliuiio  garrire  ; 
sed  muiieb:it  gunctu  Eugenia  susceptus  suos,  el  di- 
cebat :  ^uanU  reverenlia  debeamus  Duiuiiioger>ira 
ex  pr.tceptis  ejus  o.>.ienditur;  ^i  uleiii  nobis  auia 
nculos  persunaiii  cunilituaiiius,  qux  luiu  deb<'ai  lu 


9:s 


KECULA. 


9:1 


iiull"  praceplo  conlemBi.   Ide'i  t-niin   iliios  dixiinus  A  nienliris,  rratpr,  ciim  sci.is  sctipiura  :  Perdes  eos  qui 


uiii  decadte  praeposilos  nrdiiiari.  ut  si  forie  aliqni  fra- 
ires  e\  eadein  decada  ab  ahbaie  iii  alio  seqiieslrato 
laboris  o;)ere  ilepuleuliir,  uni  coiniiiillaiilur  prsepo- 
sito,  seqiiejtratis  a  se  suis  fratribus  aiiuiii  rfllni|iien- 
tes.  Si  vern  in  via  unus  iiiittendus  sil  fiotfir,  cuin 
prseceptione  diversae  viiioniin  custodix  a  pra;posiio 
8U0  inunilus  itinere  dirigalur.  Sed  lulis  mittalur  de 
eadein  decada,  de  qiio  certus  sit  prxpositus  suus 
su:)  vilia  posse  dilig^ntcr  civere  ;  et  in  absenlia 
prxpositi  sui  Dei  niagis  pncsenuani  rtepularc,  ct  ain- 
plius  dcbere  tiineri  a  fratre  pro  anima  sua  sullicito 
prxsfntiain  Dei,  qni  Jiscnssnr  iiosier  erit  et  jiiiiex, 
qua  11  lioiiiiuis.  Qui  ergo  prfC|>ositi,  propier  quod 
oiniii  bora  fralribus  prx  entes  sunt,  os  eurum  vel 


toquunturmeiid  cium?  [Pial.  v.)  Kl  itcin  cnm  scias, 
quia  universm  sunl  viic  Doiniui  miierUordia  et  veritas 
(Psa!.  xxiv).  Si  vero  audierit  multuna  frairem  juran- 
tcm,  inoiieat  euin  pneiens  pra;posiliis,  dicens  :  Ite- 
tine,  frater,  liiiguani  tiia^n  :  quid  tiintuiii  jiiras?cum 
pr:Fcipial  Scriptura  non  jurare  omitino  (ilauh.  v) ; 
ne  perjnrare  nascatur  causa  pcrjurii ,  is  sit  sernio 
tuus  :  est,  est,  no  1,  non  ;  crede,  crede  :  et  inox  cre- 
diinus  libi  quo.l  d  xeris.  Si  <cro  viderit  tralrem  ira- 
scent£iu  frairl,  inoneat  euui  pix  eiis  prxposilus  di- 
cens  :  Qiiid  asis,  frate r  ?  in  niansuetudine  et  tacitur- 
liiiate,  ei  charilaie,  opera  lua  perfice;  quia  scriptum 
esl  :  Desiue  ab  ira,  et  dereliiique  furorem  (  Psal. 
xx.wi).  Et  ilc.ii  :  Qiii  [r  Irem  suum  odit,  homicida  esi 


gesiuin  a  peccato  cusloiliant,  et  diversa  in  eis  vitia  H  {/  Joan.  iii).  l.i  itiwn  :  Qui  dixeril  frairi  suo  rucha. 


vel  prava  couipescant  :  id  est,  si  audierit  prxpositus 
fraireni  non  inierrogutuin  lo<|<ii,  uioiiealeuni  diceiis: 
Qui  I  agis,  frater,  quod  regulaprohibet  ?  Iiabeto  tici- 
tuiuiialeiii  usqiie  ad  interro^alionein.  Uic  cuni  Pro- 
pbeta  Doiiiino  :  Pone,  Domine,  custodiam  eri  meo, 
el  oitium  circumsluntice  labiis  meis.  F.sto  proinpms  od 
audieiidum,  lardus  lero  ud  loquendum  (i'sul.c\L; 
Jac.  i).  Quod  si  datus  lueril  locus  loquendi,  rutto 
diat  euiii  pripositiis,  iie  salis  claniosa  vote  luqua- 
lur,  quod  sapinnies  non  decet :  el  iiiox  iiioiieat  cuiii 
pra!posiiu?,  dicens  :  Ce»sa,  fraler,  nescit  sir  huini- 
lil:is  loqui  :  quia  scriptiiiii  est  :  Vir  lingiiosus  non 
dirigeur  super  lerram  (Psal.  cxxxix).  Quod  oliain  ti 
leiile  liierit  alio  foile  loculns,  custudial  eiiin  P';B  o- 
situs,  iie  vvrbuiu  aliquoil  vanuin  aut  risui  apium, 
vel  (;uod  ad  aedillcationeni  «l  saactitateni  non  pi-ri:- 
nei,  de  ore  suo  cmi:ial  :  quod  cum  audieril,  rao- 
neat  eum  prxposilus  dicens  :  Quid  loqneris,  fraler, 
qu"d  legula  veiatV  Quia  scriptuui  est  :  Deverbo  vano 
reddetis  rationtm  (Matih.  xii).  Et  item  dicit  Aposio- 
lus  :  Omnis  sermo  maius  de  ore  vestro  non  procedal, 
sed  si  quii  esl  ad  cedificationem,  ut  del  graliam  au- 
dieniibus  (Eiihes.  iv).  ^ain  ipsa  (jedificalio  ab  abbaie 
prxbenda  est :  ut  magistri  minisirai.-e  dociriaae  laci- 
tus  auditus  discipuli  factis  respondeat.  Ergo  nioaeat 
prava  loquenieni  discipulum  pncposilus ,  dicens  : 
Claude  os  tuuro,  frater,  a  raalo  eloquio  :  bonuni  ali- 
quid  iode  debet  exire,  unde  profers  nialiun,  ut  bo- 
nuni  nris  tui  eloquium  audientes  admiremur»  quam 
maluui  lecum  parilerpotiusrideamus.Non  enitnulilis 
est  de  quo  ridetur.  Sedeat  eniin  super  os  luum  sa- 
plenila  cum  clavi  justitix  ac  lioioris  Dei,  et  ipsa  bo- 
iiis  eloquiis  clauilat  labia  tua.  Nain  cum  verbum  va- 
iium,  frater,  tle  ore  luo  exierit,  quanivis  per  risuni, 
taiueii  noslro  peril  auditui ;  qula  exioiis  per  os  re- 
ilire  iion  polcsl :  sed  ra:io  ejus  scrvaiur  usque  ad 
prafentiaiii  discussoris,  et  cuin  noii  xdilicet  acium, 
aggravat  rau^ain,  el  vulnerai  aniinam ;  et  ne  de 
elo.iuiis  iiostiis  in  die  judicii  dicatur  :  Yana  locuti 
«uiil  unutquiique  ad  proiimum  siium  {Pial.  vi).  Nain 
et  Origeiies  sapietis  ilicit :  ilsl  us  esl  Ijpidem  in  va- 
ttum  jactare,  quam  tcrbum.  Si  vero  fratrein  auJierit 
uienticotem,  monpat  ad   veritaieiD,  <)icei>s  :   Quid 


reus eiiijudicio(ilaiih.  v). Et, quia ho.no  ira<undus.  ju- 
s  iliam  Dci  nuii  opeialur  (Juc.  1).  Ei  nou  licet  unicui- 
que  iiisi  aiiie  siiiis  (iccasuiii  cuin  iniiuico  rtdiie  in 
gratiaiu;  iii<:<-nte  D.<iuinu  pcr  AposioliMi  :  Sol  npn 
occiiiai  super  i.ucundiam  veitium  (Ephes.  iv).  hi  au- 
tein  vi  lent  f  atrciii  sa^is  pntiiip.uni  in  risuin,  raO' 
neat  euiii  piaeseiis  pi-aepositus,  dicens  :  qiiid  agi$, 
fiai'  r?  ciiiii  gratilate  f^c  i|oird  lacis  :  qnia  conver- 
sion.s  tenii  us  non  est  la^liijo;  ad  ridendum ;  sed  pu>- 
niieiiliic  ieinpus  esl  ad  liigcntja  peccata,  sicut  scri- 
pluni  est  :  Proddamas  uuie  Dominum,  ploremus  an'e 
Deum  qui  fecii  rios  (Pifil.  xc  v;.  El  ilein  :  Qui  senii- 
nantin  laciijmis,  iii  g ludio  meieui  (Psal.  cxxv).  Et 
ilcin  Scriplura  dicil  :  Bu.iti  qni   liniporaliter  lleti», 

'  qnia  ipsi  ridebilis  iii  iciiriiuni,  iiaiii  sluttus  in  risn 
exul  ai  locem  sudm  \Kcctcs.  xxii.  Si  viileril  fralr**»! 
.■iliuin  nialeuicentem,  moiieat  euni  praesens  prasposi- 
lus  dircns  :  Coinpeste  os  luiiiii,  frater,  a  flialedi- 
ctione  ;  meiiiorare  Denni  qui  dixit  nobis  per  Aposto- 
luni  :  Denediciie,  et  iioiiie  maledicere  (Rom.  x;i).  Ei 
sicui  non  potest  fons  cx  uno  forainine  aquam  pio- 
forre  siraiil  araarani  et  <liilcein  ;  sie  nunc  nos  cum 
de  liiigua  nosira  lienediciinus  Deum,  qiiomodo  pos- 
suiiius  per  eaiiidein  lingu^iin  maledicere  liomini-s, 
qui  ad  iiiiaginem  et  giinilitudinem  Dei  plasmaii  suiii? 
Item  si  viderit  fratres  lluxis  corporlbus,  vel  rcsolulo 
sensu  aliqoa  leitaie  eeex.ollire,  moiieat  eos  prae- 
sens  pr;cposilus,  diiens  :  ciiin  gravitaie  sedeie,  ani- 

^  bulale,  et  stale,  fralres ;  <|iiia  ociili  Domiiii  respi- 
ciuiit  nos  de  coelo  oinni  liora,  iii  quovis  loco,  boiios 
et  malos,  sicui  dicit  David  :  Dominus  de  coelo  reipi- 
cil  super  filics  heminum;  ul  lideal,  si  suni  inelligen- 
tesei  requirenles  Deum  (Psat.  xiii).  Tiineainus  ergo, 
fiatres,  iie  qiia  nos  bora  declinantes  in  inaium,  et 
inuiiies  facios  aspiciat,  ei  non  sit  qui  faciai  bonuiii, 
iion  sil  usque  ad  iinnin.  £1  qula  dicit  Pro  beia  : 
Udisli  obiervanies  vaniaiein  tupereacue  (Ptul.  xxx). 
Nani  qiiidquid  iion  esl  «x  Deo,  cx  peccato  est,  et 
qiiod  non  iedificai,  desiniit.  Qui  prseposiii  duui  liaec 
qnoiidic  dLo  noctuque  nniiii  hora  solliciie  iii  coin- 
inissis  sibi  fratrihus  scrutantui,  et  ipsi  proficianlj 
cuui  alios  cuslodiuiit  :  ei  alios  custodiendo  cwti  a 
maUs  evacuant,  se  orani  bora  occupent  de  bunis ; 


m 


AUCTORIS  INCERTI 


976 


qMia  t)<'»tum  os  reildimt  bona  per  eum  diclu  in  alie-  A  bea?it  pncpositi  propi»,  propier  aliiniam,  nt  diiiiiius, 

iiuui  aiidituni  intrantia.  Ergoduin  iii  fralrilius  dili- 

peiiier  ciistoJit  prxpositus,  in  assignato  sibi  aliqno 

labori-  opere  ab  abbaie,   remissius  exigalur.   Quia 

quod  miiius  rorporaliter  in  manibus,  plus  sollicilu 

»ensu  spifitualiter  ad  correplioneni  pro   caiisa  Dci 

laburat;  et  qiiod  ininiis  laborat  uianibiis,  plus  men- 

tibus  uperalur.  Ideo  eleiiini  opus  cujiislibel  laboris 

rcmissius  exigi  pneposilos  diximus,  ne  urgens  eos 

cousigiiaiida  carnalis  opera  in  spiritalibus  cuslodii» 

occopati  prxposili  ncgligeniiam  operelur,  el  caiisa 

Dei  pncvalescentibus  vitiis  abolescal;  quando  plus 

carnissumptui  currilur.quam  causac  ipsius  laboratur. 

Sed  lldem  spe  sumenies,  Dorainum  Deum  eredamus 

usibus  nostris  omnia  necessaria  minisirare,  qiiod  mi- 


viiioniin  cuipam  in  eis  eiuendanilain  ,  el  iit  revereii- 
liiis  pr.csente  majore  domiiant.  Mensx  eorum  prr- 
scnles  siiit,  ul  lacite  ciiin  eis  et  moileraie  mnndiiceiu. 
Hoc  de  iiuinero  in  quovis  loco  si  siiiC  pr.Tcepio  lam 
abbatii  quam  prfpositi,  rrater  foras  exierii,  ab  cis 
sollicite  requiratur. 

CAPCT  XII. 

INTERROCATIO  DISCIPIJLI. 

De  e.rcommunicallone  culparum 

RESPONDET   nOMIIilUS  PER  MAGISTRl'11. 

In  liis  omnibus  gnpradictis  si  quis  frater  contD- 
max,  aut  superbus,  aut  nmrmurani,  aut  iiiobediena 
prxpositis  suis  frequenter  eistiterit ;  et  srcMtnluin 


Dus  nobis  polucrint  manus  nosirae  perflcere  :  conlor-  g  divinam  prxceplionem  semel,  el  secuiido  vel  lerliii. 


tauie  nos  de  his  omnibus  scripiura  sancti  Evangelii 
dicenlis  :  JVo/it«  cogilure  qttid  manducelii,  aut  quid 
Hbtttit,  aut  qiiid  induamini ,  quia  heec  omnia  gente» 
cogitanl,  qux  Deum  non  cognoverunt.  Sed  quccrite 
regnum  Dei,  et  juniliam  ejut,  et  lioee  omnia  apponm- 
lur  tobi».  Scit  enim  Vater  vetter  qui  in  cacli»  ett,  quia 
luec  omnia  indigelit.  Consideratevoleailia  eoeli,  qu(e  nt- 
que  arant,  neque  »eminaHt :  et  Pater  tester  c(ele»ii»  pas- 
rttea :  ^anfoma^ti  co<?(J(a<tA.  VI.)  Vesliariafralrum 
sub  sua  cura  pra;posili  conlineant :  leciis  eoruni  lec- 
los  pri-posili  babeaiit  prope,  propter  aliquam  in  eis 
Tiliorura  culpam  in  nucie  eraendandam.  Singulos 
prxcipimus  non  binos  per  lectura  dormire.  Ei  levans 
se  fraler  si  lectum  suum  bene  non  recooperueril , 
pcEnce  iiomine  in  sequenii  refect:one  merum  non  ac-  Q 
cipiat.  Cum  doroiiuni,  vestiii  dormiani  ei  cincti ;  id 
esl,  aul  cingulis,  aul  lesiiius ,  aut  corrigia.  Dracile 
fratrem  in  nocie  uti  ideo  probibemus,  oe  dum  se  re- 
giral  per  somnum  oppressus ,  exiens  per  ibecam 
mucro  culielii  carni  ejus  figalur.  In  die  vero  cingan- 
tur  bracilibus,  docente  de  sancto  Joanne  Scripiura  : 
£(  ctrca  lumbot  erat  cinctut  zona  pellicea  {Luc.  v). 
Et  idco  veslilos  el  cioctos  doruiire  dixiraus  fralres; 
ul  cuui  bora  opeiis  Dei  advenerit,  el  oralurii  index 
sonaverit  nociu,  mox  parati  consurganl  :  diceiite  de 
hoc  Scri^tura  :  £(  index  meui  in  matutini»,  ti  diee- 
bam  narrabo  sic  (  P»al.  lxxi  ).  Naiu  ideo  imlex  nu- 
men  accepil  ab  eu,  quod  suno  suo  psallendi  boraiM 
iudicet  adveiiisse.  Ideo  de  eo  Propbeia  dicil  :  Si  di 


vel  quovis  viiio  monilus  et  correpius  noo  einenda- 
veril,  referatur  hoc  a  prseposiiis  abbaii :  ei  qui  prxesl 
secundum  quar.tatem  vel  meriium  culp%  prrpensei, 
et  tali  eum  excommunicaiione  condemnet,  ut  sciat. 
qui  Deum  coniemnit,  quomodo  dignus  est  jndicari 
per  coniemptum  inajori  exbibitum  ;  direnie  ipso 
Domino  docioribus  nostris  :  Qui  vo»  audit  me  audii ; 
et  qui  vo»  »permt,  me  spernit  (Lue.  x).  Qu:c  excom- 
municaiio  lale  habeal  meritum. 
CAPUT  XIII. 

INTERRO(iATIO    DISCIPCLI. 

Quomodo  debeat  [raler  excommunicalu»  traciari. 

RESPO.NDET  DOUI.VUs  PER  HACISTRUU. 

Cuni  soggeslum  fuerit  a  prxposiiis  abbati  meri' 
lum  ioobedieiitis,  jara  non  dicendus  fraier,  sed  hx- 
reticiis  legis  ;  jam  nnn  dicendus  filius  Dei,  sed  ope- 
rarius  dxmonis,  qui  dissipaiido  sanctorum  facta, 
velut  qu%dam  sc.ibies  est  procreaia  in  grege.  Coii- 
vocet  eum  abbas  prxsentibus  suis  prxposilis,  vel 
c*iera  coiigregatione  circuinslanle ;  et  inierrogaii 
ab  abb  te  prxpositi  ejus,  quid  peccaverit,  vel  quo- 
ties  monitus  de  ipso  vitio  non  eincndaverit ;  respoii- 
deant  quid  eum  accusanl.  Quo  audilo  viiio  talem 
abbaiis  contia  se  audial  vocem  :  0  misera  aiiima, 
quod  es  responsum  datura  Deo,  quein  per  iiiobe- 
dieniiam  quoiidie  irritas,  cum  aa.j$$eris  adorare 
euffl?  qiiare  sub  dominio  Oei  servis  potius  mainmo- 
nx?  quid  menliris  Cbristo  alter  Judas?  Ille  Jtidas 


cebam  narrabo  »ic  :  hoc  est  cura  inJicat  adveoisso  D  iniqui:atis  pretio  jusliliam  veiididil,  tu  Chrisiianum 


borain  psallendi,  sic  narrabo  laudes  Doniini.  lode 
ergo  vesiili  et  citic;i  debeiit  fratres  dormire  :  quia 
iion  licel  fraireni  nuda  inembra  sua  contiugere  :  iiani 
exinde  iiiimunditia>  libidinum  in  aniinam  iiigeruntur. 
Cuiu  membrurura  nuditas  tactu  conliiigitur,  feiiii- 
narum  illico  cordi  desideria  tilillaiitur  :  unde  per 
sotnnumcuiiii|uinanlur  ineinbra  sordiiale.  Et  niaxime 
ideo  veslili  elcincti  debeiit  fralrfS  dorniire,  ne  qiia> 
reiites  in  obscuro  rcs  suas  vel  citigttla,  ab  iiigredien- 
libus  oralorium  sollicilis  vel  paralis  fratribus,  cum 
adhuc  iHi  lectos  suos  per  negligentiam  in  obscuro 
subvertendo,  et  dissipaiido  revolvuiil,  alii|Uot  uraiiu- 
nes  perdint,  aui  psalinos.  Lcciis  eurnni  lecios  ha- 


nonien  laceras  malefaclis.  Ille  Judas  per  paceiu  fal- 
sam  Domino  scandaluro  generavii,  tu  sub  nomine 
saiKli  serviiii  Deo  magis  rebellis  exislis.  Ille  Juilas 
falsus  Iradidit  magistrum  discipulus,  lu  siib  nomiiie 
saiicto  magis  diabolum  factis  sequeris  Cbrislianus. 
Adslaieenim  le  habel  in  judicio  noslra  monilio,  vel 
tuus  spiritus,  cui  cum  carne  per  propriaiu  voluuta- 
lcm  repugiias,  Dio  atile  Inbunal  Irenifndi  judicii 
dicers  :  llomine,  uoliiit  inleliiger,-,  u(  beiie  agerel : 
iniquilalem  meditiilui  e»t,  adtlilil  omm  liie  non  bmir 
{I  tal.  xxxvi).  .Maliiiani  aulein  non  udivii,  sed  aia- 
gis  glorlatus  esl  iii  ea  :  potens  fuii  in  iaiquilate. 
Cuui  hxc  accusatus  fueris  lu  judicu»,  posl  nostraiii 


977 


RECnLA. 


m- 


Minal  cl  ipsius  (remeni4i  jii.lieis  auilias  vocem,   di-  A  niilis  saiisractio  ab  eis  xqualiler  fuerit   operata 


leiilis  tibi  :  Tu  es  qui  odiali  disciptiKam,  el  projeeisli 
sermone»  meos  posl  le.  Si  videbas  furem,  simul  cur- 
rebas  cum  eo,  el  cum  adulleris  porlionem  luam  pone- 
liat.  Os  luum  abundavil  malilia,  el  liiigua  lua  concin- 
natit  doium.  Sedens  adversus  (ratrem  luum  ilelralie- 
bas,  el  ponebas  scandulum.  Tota  die  injusliliam  coyi- 
tavii  liugua  tua ;  sicul  novacula  acuta  (ecisii  d'ilum, 
ilitexisti  maliliam  super  henignilalem  :  iniquilalem 
mayis  quam  loqui  tequitatem.  Dileiisli  omnia  verba 
prwcipitalienis  in  lingua  dolosa.  Hcec  [ecisli,  el  lacui . 
exiilimasli  iuiquilalem  qiiia  eram  libi  similis  :  arguam 
le,  el  tlatuan  illam  conlra  faciem  tuam,  ut  deslruat 
le  Deus  in  finem  evellel  te,  e:  emigrabil  le  de  laber- 
uaeulo  luo,  el  rudicem  tuam  de  terra  viventium  (Psalm. 


illius  propter  i|uod  cxstiiil  inobediens  iii  vitio  vel 
peccato  isiius,  qui  mercedein  consolatioiiis  tribuil- 
malorum  ariinci.  Fraier  qui  leveni  ciilpaui  habuerit, 
ei  po^t  priniam,  ei  cecundain,  et  tertiain  monitio' 
neni  de  unoquocunque  viiio  non  emeiidaverit,  a 
niensa  e\coromuniceiur,  non  ab  oratorio.  Quae  es- 
communicatio  tandiu  inoflensa  perinaiieat,  quamliu 
a  rco  iiiajnri  humilitatis  salisractio,  buiiiiliato  ad 
genua  capite,  se  de  cxtero  promiseril  emendare. 
Qui  vero  frater  gravem  cnlpam  adniiserit,'  ipse  ab 
ulroque  exconiniuniceiur  :  id  est,  ab  oratorio,  et  a- 
ineDsa  :  et  iion  ipse  ad  indulgeiitiam  majoris  perve- 
uiai,  nisi  ante  limen  oratorii  proslraius  lacrymabilis 
voce  iiitervallo  cessantium  a  psalmis  borarura  De» 


XI IX,  Li).  Tunc  etiani  ei  onines  jusii  de  sua  gloria  B  et  oinnibus  emendatinne  saiisfecerit  reproinissa.  Si 

in  ju  iiio  vtLlcbu:it  tc,  cum  ab  eis  fueris  seqiiestra- 

lus  ad  siiii'train   inter  b.-edos,  ei  super  te   ri<'ebunt 

ipsi,  dicenles  :  Ecce  Iwmo,  qui  non  posuit  Deum  ad- 

julorem  tibi,  sed  preevaluil  in  vanilale  sua,  el  non  fuil 

timor  Dei  ante  oculos  ejus  (  Psal.  li  )  :   quuiiiam 

«lolose  egit  in  conspeciu  ejus,  et  dixit  ut  insipiens 

iH  corde  suo  :  Aon  requirel  Deus;  aterlit  (aciem  suam 

ne  videal  uique  in  finem  (  Psal.  ix  ).   Et  ignoravii, 

quia  inimici  qui  mentiuntiir  Domino,  erit  teinpus 

corura  in  poinam  xternara.  Quid  ad  faxc  dicturus  es, 

Deo*quas  aflerre  ei  habes,  miser,  excasaliones  in 

p«ccalis?  cum  Uia  le  primo  impugnaverint  niala,  et 

gehenna  exspeclaverit  ut  incendat.  Post  hanc  incre- 

paniis  vncem  ante  congregationera  abbaiis  siaiim 


taniCM  propter  inanitalem  ponderis  culpse  citius  vo- 
lueritabbas  veniae  consentire  qaod  diciante  Domino^ 
seqiieiis  pagina  demonsirabit.  Ille  vero  frater  qai 
excoramunicalus  a  mensa,  non  ab  oratorio  fuerit, 
tandiu  antiphonam  aut  leciioneni  non  imponat, 
quandiu  de  culpa  illa  emcndatione  |ironiissa  satis- 
feeerit,  aut  abbatis  prxsentis,  aut  prepositi  sui  ad 
geiiiia  incurvatus.  Excuramunicati  vero  fralres  si  iia 
superbi  exsliterint,  ut  in  superbia  cordis  perseve- 
raiitcs,  in  tertia  die  bora  nona  satisbcere  abbali 
iiu!ueriiit,  cusliiditi  usque  ad  necem  cedantiir  virgis: 
et  si  placuerit  abbati,  de  monasterio  expellantur,. 
quia  talis  vila  iiecessarins  non  faabet  corporales  vel 
societas  fratrum,  quos  iii  aniina  superba  possidet 


exigi  jubeatur  ab  oratorio  et  communi  mensa,  el  ^  inors.  Nam  inerilo  ergo  lales  debent  plagis  mactaii 


cxtraneus  dcputetur  :  ct  cuiii  ininiicus  Dei  designa- 
tur,  non  debpt  ex  ilb  hora  jaui  fratribus  esse  arai- 
cus.  Ideoque  ab  hac  excoinniunicaiionis  bora,  soli 
posiio  el  sequestrato  ei  aliqua  laboris  opcra  propter 
otiositaiem  a  pia;posilo  suo  consignetur ;  in  quo  la- 
bore  niiHo  fratruin  conjungatur  solalio,  nullius  elo- 
quio  consnlctur,  tacito  oinnium  perlranseatur  as- 
pectu  ;  peteoli  beneliclionem  nullus  respondeat, 
Deus  :  quidquid  ei  porrigiiur  a  nnlio  signeiur  ;  quid- 
quid  vero  extra  opus  assignatura  peculiariter  vcl 
ultro  effecerit,  dispergatur,  vel  dissipelur  :  sit  ubi- 
qiie  solus,  el  ei  sola  culpa  sotaiiuin.  Quod  si  forle 
propter  levitalera  culpa:  oon  ei  votuerit  abbas  du- 
|'Ucare  jejunia,  si  fratres  sexta  reGciunt,  ille  ad 
nonaiu  horain  de  uno  pulmento ;  et  panis  cibarii 
sibi  rraginetituin,  el  aqua  a  prxposito  suo  pro  niise- 
licordia  porrigatur.  Si  inculpabiles  Cratres  hora  nona 
relicinni,  illius  supradicta  refectio  protrabatur  in 
vesperura  ;  iit  sentiat,  quid  ei  malornin  culpa  coiilu- 
lit,  quid  per  negligeniiam  bonorum  araisit.  Si  quis 
vero  frater  aut  patani,  aut  absconse,  cuin  eo  fuerit 
collocutus  aui  junctus,  communein  statiin  cum  eo 
rxcomniunicationis  protrahat  poenain,  el  ab  oinnibus 
ipse  reus  sil ;  atque  in  aUo  laboris  ipse  opere  se- 
queslretur  a  praeposiio  suo  :  et  sit  ipse  lam  ab  illo 
reo,  qiiara  ab  omuibus  separalus  et  solus,  et  luox  ab 
oiniiiuin  el  ipse  alienus  alluquio.  Nam  non  ad  ve- 
uiani  inajnris  et  ipse  perlingai,  nisi  pcenitentioe  si- 


expelli,  qui  esse  cura  Cbrisio  huraililaiis  Domino 
iioii  inereniur  :  sed  siiil  a  perpetuis  proinissis  Dei 
cum  auclore  suo  diabolo  separati ;  qui  de  cceloruni 
regnis  propler  superbiara  suara  projectus  est.  Ergo 
ad  superiorera  excoininunicationum  vel  saiisfaciio- 
nis  sensum,  ut  coBpimus,  prosequaniur.  Ergu  hujiis 
Vioenitenlix  modum  ac  salisfactioiieni  Deuin  ei  ab>- 
batem  crediraus  accepiare. 

CAPUT  XIV. 

INTEBR"GATIO  DISCIPVLr. 

Quom?do  ex  ommunicatus  debet  pa;nitere, 

hESPO:<Df.T   UHKUNOS  Pt  R  M.^GI^TBCSI. 

Cum  hora  oflicii  in  oraiorio  exercetur  ;  id  esl, 
cuni  cxpleto  psalmo  ab  oinnibus  orationi  incurabi» 
lur,  sic  tuiic  exconimunicationis  reus  prostratus 
ante  linieii  oratorii  hjec  cum  lacrymis  clamet  :  Pec- 
cavi,  et  peccatiim  meum  ego  agnosca  :  crravi,  emen- 
dare  polliceor  :  jara  noii  peccabo  de  celero.  Hogaie 
pro  rae,  sacr*  congregationes,  a  q^uilms  quoodaiii 
per  menm  negligenliam  et  di.')boli  siiasioneni  sepa- 
rari  nierui.  Rogate  pro  me,  inei  quondam  pneposili.. 
Ignosce  tu,  pastor  borie,  et  pie  pastor  abbas.  Relin< 
que  nonaguita  novero  propter  unara.  Yeni,  rccolligc, 
et  porta  huineris  luis  nie  perditam  overa  ;  sicui  Dn- 
miiius  nosler  indicio  passionis  sux  libi  inonstravit  : 
quia  Don  pro  juslis,  sed  peccatoribus  veiiil,  et  nior- 
taus  ett  (ilutth.  xviii).  Et  cum  ipso  per  jusiitiata 


AtCTORIS  KNCI  RTl 


9S0 


r>ici;iniii«   pcr  iiostra  |  ecc»l:i  \  ei  i/i  ipso  paraeit  tasa  morti$  (Aom.  i;  P*alm.  ?ii).    f 


071) 

fjui  rejurgciiius,   i|ui 

;llli6',  «licoiile   ipso   l>iiiiiiiio  :   Nou  veui  n  si  pri  pler 

jtti  perdila*   Isranl  {Ualtli.    xv),   Kl,   non  est  upus 

Minis  mediius  ,  sed  his  qui  mule  liabent  {Maitli.  t\). 

liiiilare  piiiin   iiiagisliuin  a[i)i^lolorun),  ctijus  vices 

|ier  ilixlrinain  ngis  iii  ino'  asteiio  :  quia  ipse  post 

pn>|)heias  «t  apuslulus  posiiil  vos  pastores,  el  disci- 

pliiuG  liuctore:).  Quia  et  per  beatuin  Pelruin  aposlo- 

luui  (lemoiulravil  vnbis,  dicens  :   non  seplic.-,  sed 

seplnagies  scptics   peccatnni  fratri  tliinilii  {Matlh. 

\viii).  Subleva  ergo  nllisum  salutari  luo  con$ilio  : 

!><ilTe    inlercessione-  tua  apuil  Doniinum,  quod  iii 

iiie  negligeniia  obligavit  Quia  peccavi  agiiosco;quod 

eniendeni ,  credo  qiiia   per  luam   inonitinnem   in- 

vinio.  Post  hanc  vocem  cessnntibus  a  psalinis  per 

oiiiiies  orationes  a  rcu  jacente  effiisain,  cuni  coni-  H  eam  {PsttL  cxxvi).  Quia  velle  adjacei  nnbis,  perll- 

pletum  rneiil  sanclum  oraiorii  opus,  et  illo  reo  ad- 

buc  jacente  ante  linien  exeuiiti  abbati  omnium  fra- 

Inim  congregalio  liumilieinr  ei   pro  eo  ad  genua, 

siniul  ct  prarposiii  ejus.  QmoJ  cum  fuerit  adimple- 

lum,  si  l.iinpn  propter  levilalcni  culps  cadem  hora 

voluerit  nbbas  vrniae  consf  ntire,  slatiin  erigi  eum  a 

prxpositi.s  suis  prxcipial,  et  repropenta  ei  cnlpa 

;ua,  cum  ille  rfsponderil  se  de  cactero  emendare, 

^tatim  abbas  dicat  omni  cnngregalioiii  :  Venite  fra- 

ires  unaiiimiler  cuin  lacrymis  pro  h;<c  ove  gregis 

vegtri,  qux,  peccatum  suum  agnoscens,  promliilse 

ile  cxlero  emendare ;  orantes  iu  oratorio  reconcllie- 

iiius  eiim  anle  Deum,  qiiem  per  iiiobedienilam  irri- 

tavii.  Et  iiKX  ingressus  abbas  cimi  fratribus  in  ora- 


Qu;e  v;iba ,  Doniiiie ,  timemus ;  Idoo  retitlnantcr 
eiiiendare  pruinittimus.  Kt  qiua  diciurua  es  in  inili- 
cio  peccalori  :  IIcbc  [ecisii,  tt  lacui.  Nun^id  Semper 
lacebo  7  {Psal.  xlix.)  Quia  statiies  iniqaiiateui  iio- 
straui  coiitra  fariem  nosirain,  ut  recogiioscenles 
cam  in  reaiibus  nosiri-,  jusie  nos  ipsi  condemne- 
mu.s.  Tu  enini,  Doin  ne,  mertificat  el  wrl/icoi,  (u 
deducis  ad  infcros,  ei  reducis  (I  Reg.  ii).  Tu  elevas 
atlisus  ;  lu  iii  coelo  tolvis  cuiiipedilns  iii  lerra ;  tu  ad 
eniendanilum  oculos  cordis  nostri  illuinlnas  ttia  gra- 
lia,  vel  adjutorio  luo  jubtorum  dirigis  gressus,  di- 
cente  Seriptura  :  A  Domino  gressus  hominis  dirigelur 
(Prov.  xx).  El  ni^i  custodieris,  et  sedillcaveris  do- 
mum,  iii  vaniini  laborant  qui  xdilicant,  vel  cuslodiunl 


cere  aiiiein  lii  m  est.  Et  non  volemi*,  tteque  curren- 
tis  sed  miserenis  e^t  Dei  {Uom.  ix).  Sed  lamen  d»s 
{idiiciam  sperandi  de  le.diceiis  :  Peli'e,ei  accipietii; 
quariie,  et  inrenietii ;  fulsate,  et  aperietur  tobit : 
quia  qui  peii',  aiiipit;  qui  quxiil,  inretiii,  et  pulsanti 
aperie-ur  (Luc.  xi).  Et  quia  dixi^li  :  Convaritniini  ad 
me  ei  eqo  conier  ar  ad  pot  [Zach,.  \).  Et,  cum  clama- 
terilis  di  am  :  Ecee  adsum  {Isai.  lviii).  EI  iteni  quasi 
piiis  et  inisericors  in  fjctiira  tua,  vocas  noS  ad  gra- 
tiani  luaiii,  licet  indignos  servos  tuos,  dicens  :  Ve- 
ni  e  ad  me,  qiii  tuboraiis  et  onerati  estis,  et  ego  vot 
re/ii  iam  (ilaiili.  xi).  Unde  iion  despicias,  Domine. 
servum  tuuin,  suum  agnoscentem  peccatum  :  ."icul 
de  pietate  lua  promitiil  reatui  nost.u  Propheta  di- 
lorio,    anicquaMi  onMit  lenenles  ei    nianus  dexira  ^  cen* :  Cor  coniritum  et  liumitiaium  Deus  non  spermt 


Ixvaqiie  fnris,  prxpositi  ejus  inlroducant  eutn  in 
ii;atoriuiii ;  di  entes  aiiibo  hunc  versum  :  Confitemini 
Domino  qiioniam  bomim  est  {  Psat.  <xvii  ).  Et  siib- 
.«equaliir  ci  lera  c><itgregatii>,  respondens  :  ^Honiom 
in  ttBCuluni  misericordia  ejui.  l't  i  um  pneposili  foris 
piBnitenti  per  hunc  versum  confessionem  ingerunl, 
intus  de  oratorio  per  os  re  pondenlium  fra:runi  iiiox 
pius  Deug  misericordiam  reproinitlat.  Ergocu.n  eum 
oratorio  inlroditxerint  prxpositi  ejus,  prosteriiant 
eiim  pedibus  altaiis  ;  staiiin  omnes  una  cum  abbate 
se  oratione  pro  eo  proslernant.  Tutic  ille,  pro  culpn 
prostratus,  ciim  lacrymis,  his  vocibus  precetur  ad 
Uominum,  dicens  :  Pecravi,  Doniine,  peci  avi,  et 
iniquitalem   meaui  ego  cognosco ;   rog",  peto  a  te, 


{Ptal.  h).  Qiiia  polens  es  de  lapidibiissiibC  tare  (ilios 
Atirahae  :  quia  quud  in  nobis  desperatione  iinpossi- 
bile  puiat,  iua  gratia  possibile  iiidicat.  Post  lianc 
vocem  cuiii  lacryniis  adimpleiain  statiin  eum  manu 
sua  abbns  erigat,  diceiis  ei  :  vide  fraier  jam  de  cae- 
lero,  vide  ne  pecces,  et  secundum  agas  de  boc  vllio 
pcnitentiam  exercere  :  qux  cuin  sciuiido  fnerit 
acta  ,  iii  hxrelicnruiii  incldes  seclam.  Staliin  huiiC 
versiini  quouiii>iD  reus  inipoiiat  :  Erravi  ticHt  orrit 
quce  perierai,  recoltige  lervum  tuum  Lomine  (  Pial. 
cxviiij  :  lespondeniibus  secuin  cunctis.  Posl  hunc 
ver.-uin  vocutis  ejus  prxpositis  recoiisigneiur  ab 
abbate  eis  in  manu,  dicenie :  Recipite  ovem  vesirani, 
reiiiiegraie   nuineruin,   restituite  mens.e  :   Morin»» 


iliraitte  mihi,  Dnmine,  diinitie  mibi  :  ne  siiitul  trahas      eyiim  (uerai,  ei  revixit,  perierai,  et  i)ir«nft<i  est  (Lu, 


ine  cum  peccaiis  meis,  neqiic  condenines  niu  iii  in- 
ferioribus  terrx;  neque  in  a:teriium  inipulcs  n.il  i 
iiiala  :  quoniani  lii  es  Deus  pocnilei.tix,  et  in  niu 
(istende  bniiiiateni  luam,  sccuiidiiin  iiiagnani  iniseri- 
cnrdiam  tuaiii ,  quia  tii  dixisii ,  Duniine  :  Nolo 
morlem  peccatoris,  sed  ut  coiivei laliir  et  vival  (Eiech. 
xixiii).  Quia  malis  nostris  .id  eiiieiulaiionein,  vii.iin 
inagis  largiris  quoiidie;  moiistraiite  iiobis  Siriplur;!, 
i|n;c  de  pietate  tua  ita  dicil  :  NunquiJ  irasi  elur  pcr 
sinjutoi  dies,  nisi  convertamini?  (  Psal.  vii.  )  Et  apo- 
ktolut  luitS  Paulus  di'  il :  An  nescis  quia  patienlia  D,  i 
ad  paniUnlinm  te  adducil?  Cladium  errjo  sui-m  Do- 
minui  tibravit,  arcum  suiim  leendi  ,  ei  paravii  iltuin : 


xv).  Eadein  nainque  die,  pro  huniililatis  reparaiae 
indicin,  aqiiaiti  nianibus  Iratrutu  iniraniibus  ad  coio- 
munionem  ipse  ministret.  Ei  cum  <1ai,  «KCMleiur 
priuio  abbati^,  deinde  siiiguloruin  f^airum  manus  : 
et  petat  singulos,  cuin  iiiinislrut,  ipso»  pro  »e  debere 
orare.  Qni  et  ipsc,  iiiox  ul  iiigressu»  oralorium  fue- 
ril,  onines  clara  \oce  readinoneal  pro  se  debere 
iiiaro  :  ci  ^io  exien»  cum  frairibus  consnetaui  tc- 
cedat  u.l  ii.c.isam.  Infantulos  vero,  usque  qHiodeciiu 
aniiuiuin,  n«n  rxcomiuunicaii,  sed  pnrcipiniiw  va- 
pubre  pru  lulpis.  Post  quindrcim  vero  aiinot,  Jam 
noii  vapiilare,  seJ  excun^niunioaii  ciiiiJecel  :  qi;i 
jaai  inleliiguni  quo.i.oJo  ( aniiere  tl  luieodart  *•*• 


!)«l  REGULA. 

beaat  de  i.ialura  xlate,  qiiod  male  cominiUunl.  A  ne  <■) 
Onia  ineriio  corde  deb»t  poenitere,  qiii  pecial ;  el 
non  pro  eo  corpus  vapulare,  quia  animi  iMperio, 
carperik  tervili»  magi»  uiimur.  Crgo  cum  aniina  im- 
perai,  et  corpus  servit,  ngiioscilur  ainplior  esse  culpa 
imperaniis,  quam  servientis.  Ideo  proptcr  inlellec- 
tutn  emenclationis ,  railix  cordis  de  spiiiis  peccaio- 
runi  excommunicalione  debet  purgari;  quia  rami 
corporis,  quibus  ab  invito  a  jussione  cordis  pecca- 
tuni  impositura  cst  injuste  pro  aliena  culpa  alter  non 
debet  poenam  sentire.  lili  vero  firatres  post  quinde- 
cira  aiinos  aeialis  vapulent,  ijui  satis  gravein  aut 
furti  fugacis  aut  criniinalem  aliquara  culpain  comini- 
cerini. 

CAPUT  XV. 


'JH 
vide  ne  endat 


iNTEnROGATIO  UISCIPULI. 

De  prodendo  cogVaio  tnalo  prcepo$iti$  vel  abbuii  a 
minoribut  [ra'ribus. 

RDSPONDET  Di>MINUS  PEIt  MAGISTni:M. 

Fratres  lune  ranii  arboris  inundi  sunl,  si  lignum 
ejus  a  radice  pnrgelur.  Nec  eiiim  digniiin  est  inun- 
datis  foris  regiis,  cubii  utuni  intus  inquin.iri  de  sor- 
dibus :  ^ed  decenter  erdcitur,  ^i  de  intrinsecus  foras 
ejecta  sorditie,  jani  lum  deinum  et  foras  jusle  niun- 
detur.  iNon  enim  secura  possunt  esse  fossata,  ubi 
inlus  est  bostis.  S  mul  et  poria  clausura  sua  captiva 
est,  iibi  muri  non  repellun',  sed  iiiclusiim  continent 
ininiicum.  Nam  et  vulnus  ebutlire  novit  repleliim 
puiredine;  el  nisi  exprimaiur,  ct  de  eo  fuerit  sanies 


tu  tenteris  ;  et,  Tu  qui  tiai 
{I  Cor.  x).  Ergo  unauimes  pro  hoc  frilre  nostro  ore- 
mus  ad  Dominunir  ut  dignetur  \o  eo  signaculo  cruc:s 
sux,  vel  jussione  poteniix  sux,  diaboli  ieiiiatii>Qe!- 
compescere.Cuni  ergo  oratuni  pro  eo  ab  omnibus  diii« 
tissiine  fuerit,  surgens  abbas  cum  omnbus,  et  coni- 
plens,  mox  exeunles  singuli  opus  quod  faciebant  re- 
preheiuiant;  et  retento  apiiJ  se  illo  solo  fratre  qui 
malo  cogilationis  laborat,  jiroferat  codices,  et  ad- 
versus  necessitatem  vulneris  ejus  similis  diviiia  me- 
dicina  legatur.  Nam  et  per  dies,  qiiibus  ipse  frate''- 
interrogatusab  abbate,  forte  respoiiderit,  non  trans 
iisse  illis  boris,  quibus  conlingii  legi,  sive  per  hie- 
me^ii,  sive  per  xstaleni,  pertineniia  codirum  ad 
ipsamcogilationis  necessitatem,  legatur  ipsa  derada, 
"  de  qua  est  ipse  fraier.  Verbi  gratia,  si  suaserit  forni- 
cationem,  le^gatur  illi  ex  diversis  codicibus  ubi  casii- 
tatem  diligit  Deus  :  si  inentionem  suadet  frequenter, 
legatnr  illi  iii  diversis,  ubi  pnei  ipil  veritatem  :  si 
desiderium  aliquuil  su^culi,  legatur  ipsi,  nbi  boc  tem- 
porale  pnecipit  Domimis  cOniemni,  et  eeiema  quseri 
regna  coelorum.  Unde  oportet  abbatem  multnm  esse 
de  lege  insiructum ;  ut  aut  tesiimoniis  omnia  doceat, 
aut  pertinentia  ad  locum  Irgenda  consignet.  Nonne 
ergo  cum  tali  xgrolus  fuerit  refectus  succo  discipu- 
lus,  non  solum  pristiiias  recipit  vires ,  sed  et  novas 
adversus  inimicuni  acquiril ;  et  adversarius  perdil,. 
qux  se  putaverat  possidere.  Unde  alia  die  mane  in- 
terrogelur  ab  abbate  ipse  discipulus,  si  cogilaiio  ini- 
mica   cessavit,  aut  non.  Quod  si  lesponderit  non 


ejecta  extrinseciis,  et  de  ipsa  suppuratione  cipres$a  ^  cessasse,  supponatur  jejunium  ab  oninibus.  Quod 


purgelur,  altius  potest  suam  cavare  malitiam.  Hoc 
ergo  e(  nos  de  aninia  nosira  seiitiarous  :  boc  est, 
prius  debemus  de  corde  projicere  quod  in  curpore 
noluinus  bajulare,  dicentes  nobismeiip^^is  :  Qnid 
laces,  anima,  etnon  erurapis  in  voce,  et  inentis  tux 
expouis  ardoreni ,  et  ejecto  de  intus  ipsu  fervore 
inaliiix  prxstes  fatigaix  refrigerium  passioni?  Ergo 
cuiii  alicui  fratri  cogilatura  nialum  in  corde  adveiie- 
rit,  et  senserit  se  exinde  flucluari,  statim  suis  hoc 
praeposiiis  fateatur,  et  mox,  oratione  facta,  iiuntient 
boc  ipsum  abbati.  Nara  ipsi  prxpositi  boc  ipsum 
uiiro  semper  debcnt  a  susceptis  suis  exquirere  :  ne 
fiirte  aut  simplicitate  quorumdam,  aut  certe  ipsa 
verecnndia  malorum  fjciente,  res  pravas  aut  turpes 
fratrera  pudeat  conliteri.  Sed  cum  uliro  ansus  inagis 
a  roajore  acceperint,  jam  fidiicialiter  sine  verecundia 
indicenl  cogitala  peccata  :  quod  et  ipsi  prxposiii,  si 
et  ipsi  quod  senserint,  referant  et  de  se  abbati.  Nam 
et  ipse  major  cum  in  se  hoc  senserit,  petat  in  orato- 
rio  a  coiigregatione  universa  pro  se  debere  orari. 
Ergo  ciim  de  aliquo  fraire  nuniiatum  fuerit  a  pnepo- 
silis  abbati,  convocet  nioi  uiiiversara  congregatio- 
ueiu,  «l  dicat  oninibus  abbas  :  Venite,  fratres,  sub- 
veuiamus  per  dilectionem  invicem  nobis  apud  Dooii- 
nuiu,  dicente  Apostolo  :  Frates,  eiti  prteoccupatus 
(uerit  quis  in  aliquo  deliclo,  tot  qui  spir.talet  eslit, 
eorripiie  ejutmodi  in  tpiritu  mansuetudinit ;  consota- 
mini  putUlanimct  {Golal.  vi)  :  consiiJcrans  teipsuni, 


item  si  alia  die  reinterrogatus  respuiiderit,  non  trans- 
iisse,  relicieiilibiis  uinnibus  mensis  subtrahatur  vi- 
iium.  Nain  si  terlia,  quod  absrl,  jam  dictione  judice- 
iiiur  inodica:  liilei,  iie  videamur  tarde  credere,  Dei 
posse  nobis  auxiliuin  subvenire.  Prxterea  cum  scia- 
mus  eura  nimis  esse  misericorJem,  vel  piuin ,  et  ad 
prxstandum  pactum,  quia  non  obliv'.S:itur  misereri 
Deus,  nec  conlinelil  in  ira  misericordias  suut  (Psal. 
Lxxvi).  Ergo  quod  iupradixiiuiis,  si  terlio  die  rein- 
terro^aius  responderit,  non  transiisse,  iteni  oleiun 
uiensis  subtrabatur  cum  vino,  ut  multorwn  labore,. 
vel  abstineniix  cruciatione,  iiollus  pereat,  sed  om- 
nes  evadant :  ut  in  afQictinnibus  omnium  divinx  mi- 
sericordijc  reniediuin  speretur,  ut  aposlolicuin  com- 
pleatur  prxceptum  dicens:  Invicem  onera  vestra  por- 
tale,  et  sic  admiplebitis  legem  Christi  {Gal.  vi).  Naiii 
et  fiater  mittendus  in  via  hoc  a  prxpositis  suis  debel. 
moneii,  ut  omni  hora  in  quovis  loco  sit  soIlicitDs 
adversiis  diabolum,  qui  in  via  ducit  du  nobis,  et  so- 
lalio  secum  nos  vull  trabere  in  gehennaiu  :  cum  non 
patitur  bene  agendo  iii  coelis  ascendere  homineni , 
unde  ipse  per  superbix  causam  jactalus  est.  Ideoqiie 
debet  servus  Christi  in  quovis  loco,  etiam  sine  prx- 
seiitia  majoris,  cautus  cousistere ;.  et  diligenter  se 
lain  a  malis  faclis,  quam  a  pravis  cogitalionibus  ob- 
servare.  Et  boc  debel  frater  moneri ,  ut  cum  cogila- 
lio  aliqua  ei  advenerit,  mox  fi\is  in  leria  eum  cer- 
vice  genibus,  vel  signo  crucis  iii  froiite  depiclo,  yre- 


m 


AUCrORIS  INCERTI 


981 


cibus  debel  aA   Uoiiiiiiuni  convolare  ;  ul  dignciiir  A  vieliiaMa  n)ona'lerii,  qax  in  praibenda  opcrariis  «uii 

Doiiiinus  annoiia  dislribiiit ,  si  iiiale  ei  rrauilulenlpr 
a  cellario  distnbiianlur  rt  perranl,  si  iat  se  supraili- 
clns  rcllarius  in  die  judicii  divliii  aiili:  Iribuiial  ratio- 
ciiiils  discuti ;  ciini  annonnni  serv  •runi  suoruu»  Do- 
iniiius  per  negligeniinm  viderit  siricari  :  qiiia  quod 
jusie  Domiiius  dignls  Iradit,  indigne  ab  eversoribus 
non  patitur  gtricari.  (Jui  cellartus  sine  prxceplo  ab- 
baiis  nibil  trlbual,  aul  erngel,  vel  expendal,  nec  iti- 
flrmo  in  prxsenlia  ejns  exlra  jussnm  aliquid  porri- 
Kal.  Cellarius  eleemosynam  raiial  rum  jussu  alibalis 
iii  prxsentt;*  ejus ;  in  absentia  vero  ejus  licent  ei  pe- 
lenli  pauperi  eleemosjnam  exhibere,  propl<;r  pnc- 
ceptiim  Domini,  quod  dicit  :  Omni  peienii  le  Iribue 
(Luc.  vi).  El  ilein  :  Da ,  ne  cui  non  dedert  ipte  til 


tuus  iiiililcs  a  diabolo  deTendere.  Uuia  vitia,  iiisi  re- 
priiiiaiiiur  cuiii  parva  suni,  cnni  uiagiia  liunt,  nnn 
con^triiiguiilur  :  el  cuiii  cugiuta  inala  raclis  iinplen- 
tur,  de  piTfccli»  peccato.  pcifecia  inors  acquiriiur. 
CAPUT  XVI. 

i\TKRRuGJtTIO    IllbCIPI.'LI. 

De  cellari»  monailerii,  qualit  debeai  esie. 

RliM'UNDi;T    GOVINUS   PER    UAGISTRUM. 

Fratres,  omnis  opera  pretium  babei  :  quia  digno 
inercenario  inercedes  debeiitur ;  el  bovi  iriiuranii  non 
nlligabilur  os  [Deui.  xxv).  Nain  el  labores  fruc- 
luuin  suoruin  beatum  faciunl  uianducantem  (  Ptal. 
cxwii)  :  qiiia  Doiiiinus  boinini  creaio  oinnia  subjecii 


>ub   prdibus  ejus,  propter  q^uem   creavit  cumia.  B  CAri»'u«.  Quotidie  cellarius  cum  sepliinanariis  coram 


Ergo  si  iiijustis  el  iniir.icis  Dei,  id  esl,  non  cre- 
ileiiiibus  pagani^ ,  el  bserelicis  ,  vcl  diversis  pec- 
catoribus  diversa  viclualis  creatura  famulalur  sub- 
jecta,  ut  universus  mundus  diversis  deservit ;  qiianlo 
inngis  creJeolibus  in  Den ,  el  bene  servienlibus 
ei ,  jusie  el  digiie  Uominus  ad  vitam  diversam 
ireaturain  tradidit ,  quain  creavil  ;  el  quasi  pi- 
gnus  futurx  repromissionis  in  pro^senli  hoc  tein- 
pore  uuini:i  vitai  neiessaria  niinisirando,  noii  dere- 
linqucl  Doiniuus  qtixrenies  se?  Quiu  divites  egueruni, 
et  csurienint  :  inquireniesvero  Dominum  nondeficienl 
vmni  bono  (  l'sal.  xxxiii ).  El  esiirientes  implet  bo- 
tiis  Duininus,  el  diviles  diinittit  iiianes  :  et  tanquam 
iiibil  liabeiiles,  el  omnia  possidentes.  Ergo  cellarius 
inuiiasterii  iion  nliunde  quani  dispensator  divinarum  ^ 
reruni ;  in  taiitum  divinarnni,  ui  Doiiiinus  in  Evan- 
gelio  promittat  lidelibiis  servis  suis,  dicens  :  NoUie 
cogitare  quid  mandiicelis ,  aut  tiuid  bibalis,  aui  qu  d 
iaduamini  |yiia«/i.  vi).  S.iiiul  rt  decrnstino  moiirliion 
ilebero  qienniufm  esse  solliciium  ;  sed  hoc  admnoel 
direiis  :  Quicriie  reguum  el  jutiiiiam  Dei,  el  liwe  om- 
uia  apponenlur  tobis.  Scii  enim  1'aler  vesler  qui  in 
caeUses-,quia  ha;comtiia  indigeiis(lbid.).  Ergu  si  Deo 
servienlibus  vilx  necessaria  a  Domino  apponuiilur, 
et  scil  Pomiiius  noster  Pater  coeleslis,  qiix  indige- 
nius,  et  prxparat ;  vides  ergo,  quia  victualia  nosira, 
cuin  ab  ipso  nobis  prxparanlur.duminicadona  sunt. 
Maui  sicut  carnalis  douiini  servus,  alter  tainen  homo, 
ite  prxbendo  servitio  suo  soluniinodo  est  sollicitu-, 
i|ui  de  prxparaiidis  a  doiaino  suoannunu>,  vesliarii, 
calcraiii  usibus  esl  securus,  quanlu  inagis  Dumiiius 
noster  coelestis  neressaria  vilx  noilnt  juste  nos  nun 
prxcipit  cogitare  ?  Quia  si  boinu  liouiiiii  serviens  ad 
pr.c,>aranduin  sibi  rrediliir  iiloiieus  ;  quaiiio  niagis 
(.'redcotibus  vel  servientibus  Deo,  qui  creavit  ipsa 
omnia,  et  rnocta  polens  esl  adiniplrrr,  iimnia  pole- 
ruut  fniiiulari?  Quia  jiinior  [ui ,  el  tenui,  et  non  tidi 
iustum  dereliclum,  »«i.  temen  ejus  egens  pane  [Piat. 
XKXVi)  :  sed  niagis  tuta  die  iiiiserelur  ct  comnmdat. 
Ergo  cuiii  de  solo  serviiio  iiosiro  in  inquirendo  re- 
^iium  el  justiliain  ejus  fuerimus  sollicili ,  Domiiiniii 
creJuiiius  nubis  oiniiia  ininistrare  ;  qui  ultro  se  noliis 
aecessaria  oninia  proiiiillil  appuiiere.  Ergu  uuinia 


•bbate  iii  oratorio  cum  congregatione  coinoiuniceu 
Intraiilihus  in  bebdontada  septiroanariis  va!>a  roquin.-e 
ipse  ruiisignel  :  rom|ileta  bebdomada  ab  exeuniibus 
iiiunJa  ipsa  recipiat,  aliis  inlraolibns  consignandn. 
Qux  vasa  monaslerii  si  sab  atiquo  per  negligedlraia 
fracta  fuerint,  uon  prius  qui  fregit  aecedat  ad  meii- 
sam,  nisi  poenitrns  abbati  satisfereril,  per  bamilita- 
lem  ad  grnua  incurvaius.  Ejeitis  vero  de  cellario 
omnibus  necessariis,  cum  congregalione  ad  mensam 
cellariiis  sedeal  tacilu!,  et  maoducet.  Qui  cellarins  si 
se  levaverit  aliquid  apportare,  osque  dum  redeat, 
oinnes  de  mensa  in  qua  sedcbat  ad  maoducandum 
exspC'  leiit  eum.  Opus  aliqnod  laboris  farieodum  bis 
boris  cellarius  suscipiat,  quando  aliqua  cura  et  dlli- 
gentia  vel  dispensatio  cellarii  rainime  exerretur  :  ut 
oliosus  in  illis  boris  non  sit.  In  oralurio  absens  per 
occupatiooem ,  dicente  abbate  pro  eo  fralribus,  ul 
liabeuiur  in  inenle,  simul  el  ipse  cellarios,  si  prope 
oratorium  cellarium  fuerit,  sua  vnce  pelal  se  debere 
in  oialionibus  Diemurari  :  el  lamen  lenle  tie  OC'  upa- 
tus  iti  lacio  opus  D'  i  tibi  dicat,  el  ips«  sequemiu 
vocein  vel  versuiu  oralorii.  Et  inerilo  intos  in  eraio- 
rio  debet  ab  omnibus  memorari,  qui  pro  omniuiu 
sollicitudine  occupalur  :  ei  quoniodo  ab  une  coininu- 
nis  pro  oinnibus  utilllas  procuralur,  sic  omnium  cuiu 
uno  partiaiur  oraiio.  Viiia  vem  oris  el  corporis  ejus 
custndicnda  ab  ipio  abbaie  cuslodientur  :  quia  <el- 
larius  sub  nulllus  decadx  iiuinero  siib  pr»po.-iio 
continetui-  :  ne  fnrte,  i|uoiiiodo  caru  ainal  qux  «ua 
sunl,  propier  aliquem  appetiiuiii,  vel  suktitiuislratio- 
nein  gulx.rausa  Dei- prxieriuittatur,  el  pm  cibo 
vel  polu  iion  exncla  exrogiialio  carnaliter  proveiida- 
lur.  Uiriisilia  uiiinia  moiiastrrii  ipse  rerii>iai  ad  iiu- 
lueruin,  el  diversis  consignel.  De  omiiibus  vero  qua: 
suiit  in  moiiasleiio  extra  abbateui,  nullus  sibi  aliquid 
velul  suum,  sive  quod  aitulil,  sive  quud  invenil,  iiva 
(|uuil  l.ibtiravit,  vel  arquisivit ,  nnllus  alii^uid  ceru 
liare  vin  licel,-aut  dcfeo-lat  :  quiii  regulx'  senleiilia 
b.'ec  est  :  Uei  moHaiierii  ei  omnium  eii,  el  nulli.-i  *ii. 
Cellariiis  vero  ipse  fraler  ordinelur,  qui  probati» 
furrit  ab  abbale  llJelis  el  absiinens  ««.>«  queni  nun- 
quaiii  viinit  aliqiiand')  aliqua  ilrsiderioruni  gtil< ,  vrtl 
qui  II  u  iitultum  ainat  manJurar«,  aul   biber*  :  ii« 


98S 


REGULA. 


iiia!?is  <!oliir  linis   diabolo,   sieot  dicit  Scripiura  :  A  maiias  singulos  dixiinus  praeposilos  coqiiiiiare ;  ul 


flolile  darc  orcnsionem  quccretnibut  eam,  el  videalur 
gasiriniargia'  jful*  voraribus  ^el  glHltonibus  rralribus 
|ii'ovi(lei  i  magis,  quam  rerrjennri. 
CAPUT  XVII. 

INTKIIIinCATIO    {IISCIPULI. 

f)e  ferrameniis  vet  rebus  monaslerii. 

nKSlON;  ET    DI)MI\US    PER    UACISTRUU. 

Kcrraiiienla  inonaslerii  in  uno  conlineantur  cubi- 
nilo,  el  uni  fralri,  cujiisdiligentiam  abhas  agnoverit, 
eorum  conservandorum  curam  commi  tat  :  qui  quo- 
lidie  Tralribus  ad  facienda  oprra  cunsignei  ad  nume- 
runi,  et  a  disjungeniibus  simiiiter  munda  ipse  reei- 
pi:it,  ei  repunat,  breve  de  omnibus  lenente  abbate. 


cum  non  amho  iii  coquinxsimul  serviiin  nccupaatur, 
unus  lotis  ('Um  deradae  sux  remaneat  fralribus,  qui 
in  eis  culpas ,  vel  vitia  diversa  rustodiat  :  el  si  alii 
fralres  sequesira>:tur  in  alio  laboris  operc,  tales  se- 
qaestreiitur,  qiii  Dei  pliis  possiiit  proesentiam  limere, 
prxncrupain  in  coqnina  pra;|iosito,cum  iipgligentiore 
remanente  vai  ivo  pncposito  :  ut  et  viiibns  honorein 
iinpleaiil  eni<-nila'idi,  et  vicibus  huniiliialeni  exer- 
ceant  servicn<li.  Ergo  s  c  omnes  explicaiido  decad.n 
recapiteiit  :  nam  unaquseqiie  decada  tali  orliiiatlune 
scpteiins  e.  pleai  dies.  Biiii  fratres  a  prxposilis  suis 
iii  coquina!  servitio  per  hebdumadam  deputentur; 
quibus  a  cellario  omnia  coqiiina:  vasa  intraiitlbus 
Cdiisigiicnlur.  Et  ideo  bini  fratres,  ut  in  icem  se  suis 


<jui  vero  fiater  non  mundum  rerramenlum  a  terra  Q  sulaiii^  juvent    Cujus  ordinationis  in  hebdoroada  la- 

de  agro  revocaverit,  acrusatus  ad  luensam  a  rustnde      jis  debet  csse  iiilroitus. 

ferrainenlorum  pwna!  nomine  in  rerectione  in  porri.t- 

nein  p^nis  sui  unam  quadram  minus  accipiat,  usqne 

ad  satlsrartionem  ,  vel   emendationem   vromissam. 

Qiiia  esinde  xru^inat  ferramentum,  cum  muiiduni 

iion  fuerit  positum.  Simul  etiam  et  ipse  fraler  con- 

signalas  babeat  coies,  et  spongias  calceurum,  faci- 

tergia,  mappas,  vel  sabana  ;  simul  etiam  et  ar<  am 

ruin  rehus  abbatis,  vel  arras  diversarum  decaduui, 

cuin  rebos  frairum,  cuni  rlausuris  prsepositorum  si- 

mul  etiam  el  anam  cum  vortinis  et  velis,  vel  onalu 

monasterii ;  simul  eliam  arcam  tum  diversis  rodici- 

bus,  membranis,  et  carlis  monasterii  :  simul  nani- 

qiie  et  arcam  cum  his  lebus  fratrum,  quibus  noviler 


CAPUT  XIX. 

IKieRROCATIO    DISC^PrLI. 

Quomoda  debeanl  inlroire  (rarei  in  liebdomnJam 
coqu:uai? 

RE  P 'NU'r:T    DOUIMUS   PER    M\CISTRU)I. 

Iiitrniiuri  fratre-*  in  hebdomadam,  posl  priuiam  in 
nralorin  diclani  adducantur  a  prxpositis  suis  ante 
abhatem,  el  lial  de  eis  majorij  suggesiio,  dicens  : 
Jiibe,  domine  abba,  vocari  universam  rongregalio- 
ncm,  el  orari  pro  liis  fratribus,  qui  ingrediuntur  in 
hcbdoma^iam  coquinx  ;  ut  mereantur  commendali 
oraiionibus  vestris  diaboli  inipedimenla  n:n  timere. 


ingressi  monaslerium ;  qu:e  propter,  qnod  absil,  re-  C  et  congregationi   Dei   omnia    sine   culpa   perficTe. 

peditalionem  saecuii  jubeniur  servari  :  siuiul  el  uni- 

vers:i  expens  I  artiGcum ,  quje  ad  diem  de  diversis 

artibus  laborantes  consignaveriiit  facla.  Ipse  frater 

perfecta  recipiat,  el  reponat  iinperfecta,  alia  die  ipse 

l:tboranlibus  siiigula  reconsignet.  Simul  et  universa- 

rnni  artium  ferramenta  ipse  a  diversis  artibus  sero 

recipiat,  et  mane  consignet.  Nam  et  arcam  rnm  re- 

biis  fralrum  noviter  in  monasterio  per  don.itionem 

collatis,  simul  vel  clausura  abbatis  in  cubiculo  con- 

tervet :  rationes  omnes  in  numino  monasterii  expen- 

•aium  ii>ge  abbalis  sugge$tu  erogationis  essolvat ; 

iinde  ipsum  fratrem  liJe  oportet  dlvina  constriiigi ; 

ut  timore  vel  lestimonio  Dei  rideliler  possit  coin- 

iiiissa  implere 

CAPUT  XVIII.  i 

IfTERROGvTIO    lilsriPDLI. 

De  leiUimanariis  eoquina;. 

RESPONDET    DOUIMUS    PI.R    MAGISTKUM. 

Su,'eiius  d  xinius  deradam  fratruin  sub  sua  curj 
du»»  pneposiioi  coniiiieie  :  <|ui  decem  fralres  in 
(oquiiix  serviiio  vicihus  cnmbiuaii  septenos  expleaiit 
dies.  El  rum  vicibus  isiis  unius  decad»  fucrit  adim- 
pletum  servitium,  ronsignatis  oiunibus  a  cellario 
uieiisilibus,  sibi  alia  in  exercitnlione  decada  succe- 
(lai  ;  qua  expleia,  succedanl  singiilatim  per  slngulas 
se.ptiiuanas.  Singuli  tamen  anibo  pncpositi  coquant 
ciim  solatio  fralris,  cujus  voluerint,  sui.  Et  ideo, 
luanivis  cum  solalio  cujuslihel  fratris,  singulas  septi- 


I'osl  hxc  verba  proslernant  se  illi  duo  fratres  ora- 
lioni  anle  abbatem  ;  quod  el  retro  omnis  congregalio 
uiia  cum  abbate  facere  debet  :  et  posiquam  levave- 
rint  se  onines,  illi  duo  dicant  hunc  versnro  r  Cu^ilodi 
not,  /  omine,  iil  pupillam  oculi ;  $ub  umbra  alarum 
luariim  proiege  nos  {  Psal.  xvi ).  Poslquam  vero  ora- 
luin  prn  eis  ali  oinnibiis  fiierit,  surgentes  siipradicti 
duo  fraircs  nsrulentur  genua  ahbaiis,  et  pacem  snis 
Iradant  priitposiiis ,  vel  omni  cungregationi.  Quihus 
pnst  dalam  pacem  prrpnsiii  sui  dirant  :  lia  fratres 
in  iioiuiiie  Dom'ni  Jesu  Christi ;  intrate  in  hebdoma- 
dam,  et  petiia  benedictione  omnia  facite,  dicentes 
per  exercenda  nmnia  ;  Benedicite  :  ui  cum  benedi- 
clum  fuerit,  qiiaiidocunque  fecerilis,  nialedictus  dia- 
'  bolus  inipediendi  ibi  nnn  habeat  potestatem.  Mox  ab 
e<ulem  die  quotidie,  si  ad  sextam  habeant  fratres 
relicere,  dicta  tertia  exeuntes  cum  congregaiiune  dc 
oratoriu  helidomadarii  cum  cellario,  oculos  habeanl 
ad  abbatem,  inqiiiientes  eum  quid  jubeat  coiigrega- 
tioni  ad  refectlonem  parari  :  ul  mox  incboaniibus 
co<|uinain  a  tertia  paraiis  omnibiis,  dicia  sexta,  eaiit 
adiiieiisas.  Si  voro  nona  boraeriirelecti  inispncpara- 
lio,  dicla  sexta  exieiis  abbas  interrogetur  ab  bebdo- 
inadariisetcdlario.etstatim  postsextam  inrboeotco- 
quinare;ut,dicia  nona.omnes  eanl  ad  meiisam.  Quod 
si  forte  nun  occurreriiit  bebdomadarii ,  excommuni- 
cationis  poenam  susripiunt ;  quia  lassatam  congrega. 
tioneoi  utriiis<iuc  operibus,  id  esl,  jejunii  et  laboris. 


987  AUCTUIIIS  INCEItil  «HS 

tua   pigri.ia    cruciarui  I.    Excoinmuiucaiioiiis   yero  A  euri.  El  uierilo  alisens  iiilus  in  oraCioriibus  nienio- 

rari ,  qiiia  pro  onuiluiu  i>olllci(uiline  oct'ii|ialur  :  ut 


lix^c  lii  seiilenlia  :  si  krila,  sepliiiian»  ;  si  iioiia,  dc- 
ciiua;  lioc  esl ,  si  ail  srxiam  liuruiii  lereilioiiein  i'i- 
cauiii  hebdoin:idarii  olTenderint,  et  iioii  oc':iiiTerint, 
lingulas  qii  idras  panig  per  eeqiientes  Be|itHiii  ref  • 
Ctiones  penlant.  Si  iionaiii  tricaverint,  iieiii  siti);ulas 
quadras  per  seqtientes  di*cein  rrreclioiirs  eis  S'  btra- 
hantur.  Qux  se:  tentia  exconimuiiicationis  taiidiu 
in  dainiio  annoiix  excoinniunicaiis  perinaiva',  i|u,in- 
diu  satinraclio  in  sequenti  diu  proini^s»  \isi  rueril 
eiiieiula  se.  Nain  si  grandis  fnerit  congregaiio,  vel 
aliqiii  extranei  niulti  supcrvcnerinl,  ailjiinLiis  in  so- 
latio  frairibus,  a  priina  dii  ta  inlerrogando  de' refe- 
clione  abbatem  ,  incipiaiit  coquiiure  ;  ul  liora  con- 
■liluta  refectioni  occurrant.  In  eadein  naniqne  heb 


quuuiodo  ab  nno  comiiiunig  pro  oninibug  uiiiilas 
oceupatur,  sic  ninnium  cuiii  uno  parlicipeiur  uratlo. 
Naiii  et  boc  debei  qui  foris  pro  utililate  moDasterii 
occupatur,  custodire;  ut  quando  iiitus  illi  in  orato- 
rio  exi  letis  psalinis  orationi  incuinliunt,  ut  clara 
voce  sua  petat  oraioriuin,  se  debere  in  luenle  habere 
dicto  tainen  a  se  opere  Dei  in  eodem  loco  in  quo  oc- 
cupatur.  Inliniii  vcro  ul  per  omiiem  oratioiiein  in 
roente  babeaiiiur,  abbas  omnes  admoneat.  Nam  ei 
si  fraler  exlraiieus  dc  inonasterio  ambulaveril,  in 
sequeiiti  opere  Dei  dicatur  ab  abbate  congregatioai 
iit  babe:aiir  iii  mente.  Quia  quando  ambulavit,  roga- 
vit  otnnes  ipse  fraler  dictns  :  iiabetis  Dominura, 


doinada  ferviiiuin  ad  intnsi.s  omnes  ipsi  adimpleant ;  B  oraie  pro  me,  el  in  meute  me  habete  per  ai  geluiu 

omnein  diligenliain   nioiiasterii   ipsi  excrceanl.  Ipsi      'estrum. 

uiiiiies  Iratres  iii  hcbdiniiada  ipsa  di^i  alceeiit,  ailjun- 

ctis  iii  sotalio  de  ilec-ida  sua  Iraliibos  ;  cum  quilius 

ct  discalceent,  ei  ipsa  calcearia  raciant;  ei  fucto  inane 

sedentibus  adortliiiem  fratribus  ipsi  consignent  :  Fi- 

mul  et  iii  e:iilem  licbiloniada  niundiiias  nionasterii 

exerceaiit,    rcfrigeria    lavent ,    ligna    consciiidam  ; 

aqiiain  farici  iradaiit,  iid  co:i)mnnioneni    iniranlibus 

frairibus  aquani  iii.iiilbus  ipsi  miiiisirenl  :  niappas  et 

sabana,  et  faritergi:i,  vcl  res  sordi  las  fiatrnm  ipsi 

Liveiit  illishoris,in  quibns  noii  cuqucnt.  Candrlas 

uionasterii  a  Crllario  faclas  quntiilie  ipsi  incendant 

el  tutentur.  Mox  enim  cum  in  hebdomadam,  utdixi- 

mu8,  prima  die  posit ;  rimam  dictam  iiitraverini,  pri- 


CAPUT  XXI. 

INTEnROGATIO   DISCIPtlLI. 

Qunmodo  debent  eotnmunirare  liebdom^ikjm  comi- 
nte  vel  (jiLetbu. 

«rSPONDlT   D0MINL°S   PFR   MAGISTRUH. 

N:iiu  cuin  ad  coniniunionem  iii  <>raiorio  ante  abba- 
teni  statur,  on  nibus  in  p^iceac^eptis,  cuni  couimuni- 
(averit  abbas,  post  ipsum  adhuc  nullus  cnmmnnicet, 
i^ed  slatiin  prxpnsiti  fratrum  illorum  seplimanario- 
rum  petant  se  debere  ire  foris,  ut  heb  loui  darios  ad 
communioncin  oratorio  reprxsentent ,  coiiipieiiles 
eorom  vice  foris.  Oui  prxpositi  exeuntes  unus  co- 


mura  opoj  serviiii  sui  inundilias  oratorii  exhibeaiit,  '-'  quio»  prxsit,  aliiis  niinisteria  ponat.  Quibus  exeun- 

libus  foris,  mox  hebdomadarii  lois  in.tnibus  ingressi 
orent  modicuin,  et  post  orationrm  soli  abbati  pacem 
dent.  Ideo  soli,  ne  dum  omnibus  dani,  lardasse  bo- 
ram  ad  refectionem  congregaiioni  faciaot ;  et  tarde 
egressi,  cum  necessaria  non  prxparant,  exeunte 
cnngregalione  abbaiem  iii  irat  coganl  viiiiiin  decJi- 
jare,  cum  adhiic  non  fui-rint  ah  eis  prxparata,  qius 
apus  suiit.  Ergo  post  niodicam  orationem  rrecli 
coininuiiicctil  et  couflriuenl ,  ct  ilejii  orautes  modi- 
cuiii  leiiie  eis  versu  dicto  abbas  compleal ;  ut  exeuu- 
les  prseposilos  suos  oraiorio  reintromiiiaiit.  Quibus 
exeuntibus  (lical  abbas :  Videie,  fratres,  neanie  ora- 
tioiien)  coininuiieiii  iiiensx  prabendam  abquid  de 
cibo  aut  de  polu  suasioiie  diaboli  prxsumalis.  El  si 
nos  liic  posiii  intus  foris  vos  videmus  ,  Deiis  tainen, 
qui  unini  loco  prxsens  est,  ei  onmia  videi,  et  nibil 
esl  ei  occultum ,  ipse  vos  cunspicit  :  ne  cuin  videril 
pru^siimptionem  veslraiii ,  sensum  vestrum  tradal 
in  reprubum,  el  ad  pii  nain  vubis  furia  vcklra  in  juUi- 
cio  consignentur.  Qui  ergo  pnst  hanc  mouiliouem 
e.veuiiies  uiia  cuin  cellano,  unus  redcat  coquioa;, 
aliiis  niiniiicria  ,  qua;  iniiius  suus  pnepvsiius  adiii»- 
plevii,  perllcijl  :  id  est,  praeparrut  iiumi:»»,  ordiaent 
saiicia,  iniiiiHteria  ponanl,  calices  defrii-ent ;  ul  exioM 
cuin  congrcgatione  abbas  nniiiia  inveiiiat  praiparata, 
siinul  et  aniionas  pauis  uiiiniuiu  ptMiias  iii  caiiislru 
peiiitenle  supra  nieiisaiii  ■bbatl*  :  ui  cuiu  MUMia 
oxiciis  abbas  mvencril  pr«|>araia,  uun  sil  locus  inr. 


ct  mattas  orutorii  paviniento  retendanl  :  quo  in  tolis 
«eplem  diebus  beb  lomadse  sux  post  matutinos  do- 
ininicos  tioc  opus  primum  servitii  sui  oratorio  exlii- 
beant.  Ciiin  asianl  vero  in  seplimana  sua,  coquiiiain 
iiiir:inies  ad  se  Iratres  iiiox  peianl  eos  pro  se  secuji 
ora  e. 

CAPUT  XX. 

I?(TERR0G*TI0    OISCIPtlLI. 

Quomodo  debenl  huberi  in  oralorio  absewes  in  men'e. 

nGSP.IMOET    UUUINHS    PER    MAGISTRrU. 

Cura  forjs  pro  omni  congregaiione  solliciti  hebdo- 
madarii  in  coquiiuc  servilio  occupaniur,  vel  cellarius 
iii  ctlliirio,  »el  cusios  ferramentorum,  vel  rerum  iiio- 
naslerii  in  suo  credito  occupatus  esl,  inlus  iii  orato- 
rio  |ireposili  eoruin  dicant  oniui  congregationi  :  in 
ineiite  liabite  Uoininuin ,  cl  orale  pro  iilis  qui  foi is 
suni.  Sed  et  si  quid.ini  dcfucrint  oratorio ,  et  pro 
caiisa  riionaslcrii  luerini  occupati,  sive  amhulavermi 
via,at>alibatedicaluroniuicoiigregatiniii,utin  incnte 
nbseriles  in  orationibus  mcroorciitur  ;  sicul  iii  .\ciihus 
apostolorutn  legilur  :  Pro  absenle  oraie  {Act.  \ii)  :  id 
csl,  cuni  esset  Pclrus  in  carcere,  oratio  pro  eo  fiebal 
In  oimiibus  Ecclesiis.  Crgo  si  in  mente  non  habiii 
(uerint  in  oralorio  occiipali,  nierccdein  magis  a  Deo 
fxaui  illi  foris  suscipiuiit ;  et  illl  lc>nius  vacui  cgre- 
dluiilur.  Quia  ul  illis  intus  vacarot  ur.-ire  ,  ab  islis  fo- 
ris  ilu  apparaiidis  necessariis  vil;c  rcddcbantur  sc- 


D 


U9  RKGULA.  (fJfi 

vel  occasio  calons,  T*i  clainoris ;  scil  sil  iinMiasleriiim  A  Toca'is  unius  iiieiis:r  pra-pdsiiis,  tlel  vU  loiiiK  iiie«s« 
laciturnitatis  et  pacis. 


CAPHT  XXII. 

INTEBKOGATIO   DISCIPULI. 

OniHibus  hebdomadtiriis  egressis,  qiio  ordi  le  rema' 
nenles  jn  oratorio  per  abbatem  debent  cmteri  com- 
municare. 

RCSPONOeT  OOaiNUS  PER  MACIiiTRUII. 

Pnsi  abb»tis  comnuinionrin  cininiiinicet  et  pnc- 
positus,  quem  vice  sua  ft^cerit  secus  abltatem  slare  , 
qiiem  subseqiiatur  f^iiigillatim  decada  sua.  Quibus 
exple  is,  cflmmunicet  alius  prxpositiis,  quem  iiem 
singillatiin  siibsequatiir  et  (tecada  sua.  Jam  si,  Do- 
Biino  iuvante,  major  fuerit  congregaiio,  similiter  ra* 


si'.x  »nnonas  :  (|iiibiis  diiiiissis,  vocatis  nl  is  tradat 
et  ipsis.  Jaiii  si,  Domino  juvante,  inuUa  fueril  coii- 
gregiiliii,  -lic  fu  i:<l  oninibus  luensis.  Q\u  prxpositi 
cum  annonas  tnin  smas  qu:mi  suorum  fr  triiin  acci- 
piuiit,  pro  boiiore  majoris,  manus  osculentur  >bba- 
lis  :  item  cum  ipsi  in  suis  mensis  frilribus  osculen- 
lur  :  et  posiquam  quis  acceperit,  sedeai  lacitus.  Pnst 
Omnium  vero  Fcssinnem  levet  se  hebdoma>Iarius  lec- 
tionis  mensalis,  el  ipse  accipiens  annunam  suam 
osculetur  miiiiuni  d:intis,  et  commendet  eam  cella- 
rio,  ei  ri^siileat  in  sella  cum  codice ;  doiiec  ingre- 
diaiiiur  hebdi.madarii  coquinx  runi  cellario,  el  ipsi 
accipientes  annonas  suas  a  prxpositis  suis  osculen- 
tur  nianus  eoniin  :  siiiiul  et  cellarius,  quia  sub  nul- 


ciant  Milisequentes :   sic  rnim  stare  debeiit  iii  ora-  B  lius  ilecadx  nuiiieio  conlinetur,  de  manu  abbalis 


lorio,  qiioraodo  jubentur  et  coiiimunicare.  Frater 
qui  se  inllaverit  ad  communinnem,  et  nnluerit  eom- 
Miunicare,  dimitiatnr,  et  abstineat  :  postquaiii  vero 
voluerit,  non  permiltator  coromunicare  tandiu, 
qnandio  ille  fuil  in6atn$  siiie  causa,  landiu  sit  abbas 
aat  prxpositis  ei  iraius  in  causa.  Item  qui  se  iiifla- 
Terii,  et  ad  mensam  venire  nolueril,  dimittatur,  et 
seqiienli  refeclione  non  permitlatur  manducare;  sed 
leveliir  a  niensa  cum  sederit  :  quia  quando  abbas 
voluit,  ipse  noluit;  el  itein  cum  ille  voluerit,  alibas 
m-  rito  noluit.  SeciK  alibalem  vero  vicibus  ad  diem 
in  oralorio  stent  prxpositi,  vel  alii  fratres ;  iit  con- 
fusiis  seciindarii  semper  habeatur  gradus,  ut  non 
aliqiiis  secnrus  vel  elaius  de  ordine  oaeieios  in  des- 


accipiat  anniinani  suam  :  qui  cuni  acceperit,  o<^cu- 
letur  1 1  ipse  maiiura  daniis,  et  ponet  men  x  su:c. 
Mux  priiiio  abbali,  deinde  omnibus,  siniu!  sibi  et  u!- 
tiniis  siogulos  meros  porrigaiit.  Statiin  eiintcs  beb- 
doiiiadaiiiiniiiisireni  in  piimn  mensa;  abhaiis-  Di>inda 
allaia  diversarum  mensarum  ab  iiiferioribiis  fercula 
oCTerantur  abbaii  signanda.  Sicetiam  signeiuri  miie 
quod  apponiiur,  tam  cocium  quam  crudnm  iii  meii- 
sis.  Qui  slgnat  crmc,  sic  diiat  ore  :  Beiicdic,  Do- 
mine,  quidi|uid  ex  hinc  acepturi  snntus.  L't  forie 
quod  nun  e.^t  opns,  aut  purgatur,  aiit  cailct,  aut  il- 
lud  quol  victui  iion  prolicit,  ^ine benedittione  j.ictt- 
tiir  in  tcrra,  et  pedibiis  conculcetur :  iie  res  benc- 
dicia  vi  leatiir  pati  iiijuriam.  Qii.-e  ergo  fertula  si- 


peiatiuneiD  constiiual,  sed  omnes  per  boni  factorum  C  gnata  siiiKiilas  ponanlur  per  mensas  :  tt  cum  miiiis- 

opera  placenies  ad  honorem  sperandum  ceriatim 

coiitcndant  meritis  pervenire,  n  n  nomine  :  cujus  rei 

qualitatem,  diclaiite  Domino,  sumus  relrndicturi.  Si- 

Dinl  vero  post  abbatem  cuin  jnssu  ipsius  de  alterii- 

Iro  choro  a  prxpositis  imponaiitnr  semper  aniiobn- 

11%;  qiiibiN  explftis  ilem  jiissione  aMiatis  dc  alieiiis 

choris  fratres  miiiores,  qui  jussi  per  nomen  fiicrint, 

^ingillatim  impoiiant  item  modu  de  isto  choro,  post 

ipsuin  ile  alio. 

CAPUT  XXIP. 

INTKIIROGATIO    DICIPUM. 


Posl  egressionem  abbatis  de  oratorio  ifuomodo  ileteant 
hebdomadarii  servire  meHsis,  el  ad  mandiiciindum 
et^e  communes  1 

IIEMONDET   OUMINOS   PER  MAGISTKIIU. 

Kgressa  omni  congregatioiie  ciiin  soo  pastore  de 
oraiorio,  josi  versas  et  oratioiiem  abbas  in  sux 
luen^x  catliedra  sedeat ;  mox  omnis  congregatio 
respondeat :  Deo  graiias  ;  et  omnibus  adhuc  ad  suas 
tnensas  siantibus  canister  supra  mensam  abliatis  pen- 
dens  trnchlex  fnne  descendal,  ui  a  coelo  videatnr 
operariis  Dei  annona  descendere.  Statim  ubi  ranis- 
ttr  desCenderit,  signans  universum  paiiem  abbas, 
fraiisens  el  tnllen»  «ihi  prius  annonam  suam  a  Do- 
inino  benedicenriam,  elevet  manuni,  et  poneiis  anie 
se,  stantibus  ad  mensam  suam  his  qui  ciim  eo  inati- 
dueatori  sunt,  eroget  eis.  Stalim  ut  acceperint,  os- 
culenturabbatts  manuui,  et  sedeant  tacentcs.  Deinde 


traver:ni,  sedeant  uiia  cuui  cellario  ad  meHsam  prjc- 
posili  sui,  et  iiinnddcent  cuiii  congregaiione  conunu- 
niter.  Qiiibus  expleiis  surgant  hebdomadarii ;  u>ius 
lcvet  iCrcila,  alius  concham  ciim  aqua  priusabbatis 
puiiai  in  iiieiis:im,  ad  lavandas  sibi  ab  ipsis  fralri- 
bus  iiianus;  unJe  levata  diversas  singillaiim  poiiatur 
per  inensas  :  at  ciim  ibi  ab  omnibus  lotx  fuerint 
nianiis,  reponatur  in  parte.  Staiim  secundum  nnroe- 
ruin  ineiisx  prioris  in  uno  galletx  vase  meiisuxaiu! 
potiones  ab  eis  callda  inisreatur,  el  veiitigiata  a  ca- 
lice  potione  petita  benediciinne  adsaporel  qui  mis- 
cuit,  si  xquali  esi  lemperie  nii^tum;  ei  siciu  prima 
meiisa  omiiibos  eroget.  Quibns  prxrogatis  acceden- 
tes  ad  secuiiJam,  et  ipsius  nuiiierus  reinisceatur,  ri 
peiita  itein  benediciionc  saporatuin  propler  xquali- 
tatem  et  ipsis  erogetur.  Et  cum  veniuni  fuerit  ail 
iiiensam  ubi  sedent  ipsi  hebdoinaJarii  ei  cellarius, 
addant  et  suas  potiones  in  numeruin,  et  post  omnes 
peiila  benedictione  bibanl  et  ip.«i.  Quod  vas  semper 
cimi  miscelur,  aniequam  adsaporetur  aut  erogetur, 
offeratur  abbati  signandum.  Quod  si  abbas  abseiis 
fueril,  per  singulas  mensas  illaia  sibi  fiTCula ,  et 
misia  cani  polionibus  vasa  vicib-js  in  suis  ineasis  si- 
gnent  prxposili.  Nam  si  cuicunque  tempcratum  fue- 
rit  in  calice,  aut  certe  adjuncta  fuerit  calida,  cuin 
bibere  voliierit,  iterato  dicat,  Benedicite  :  iit  et  illnd 
quod  adjungiiur  a  Domiiio  petatiir  beuedici.  Expleio 
niiiiisterio  poiionum,  excant  foris  hebdomadarii. 


99i 


ADCTtmiS  liNC.Eini 


992 


piiliiieiituiii  aliuJ  allatiiri;  ei  cuiii  d<'liileriiii,  setleaiit  A  |ilerc;  et  agiioscentcs  oniiies  fratreg  erubescaiit,  in 


suis  locis  tacili,  et  iiianituceiit;  et  pusl,  exfileio  pul- 
iiientu,  surgant  licliiloniailarii,  el  leveiit.  Et  ileiii  se- 
cuiiduiii  suuiii  iiuiiieruiii  uiiicui(|ue  iiiensa:  si^naio 
iiein  ali  abliate  «ase,  et  cuii)  lieiie<liclione  adsapo- 
i-ato,  niistiMii  iiiiiiislreiit,  et  ipsi  in  ulliino  siiiiiliier 
bibanl :  et  posii|iiaiu  hoc  liierii  aitiiiipleiuin,  mox 
cocla  ab  eis  fercula  surgens  cellariiisaccipiat,  ei  cru> 
rtuin  ccllarii  quoilcunQue  riieril,  iiiferai  uiissuin  ;  et 
prolatis,  et  sigiialis,  vel  in  mensis  pnsilis  siiis  locis 
resiileanl  lAciti,  et  mandiicenl :  qnibus  levatis  mox 
helHloiiiadarii  iiiii.a$  pan  s  priiis  de  iiicnsa  alilialis, 
deiiide  divcrs:iriiiii  inensariiiii,  cum  reverentia  niun- 
denl.  t^ux  iiiicx  cum  per  3iiigulas  inensas  mun- 
dando  levanlur,  uiia  voce  ueudoinndarii  dicant :  Deo 


toinmnni  nalura  bniiiiHuni,  vel  pari  serviiiu  Uei, 
:cqn.ileiii  non  niercri  ilivinx  saiicniix  graljain  cijtii 
uliiibus  Ir.itiibus  invenire 

CAPUT  XXlV. 

l^TF.nitor.ATio  iiibi:ii'iJLi. 
De  liebdomadiirio  leclore  ad  ntentns. 
nrsi'ONnBT  dohiniis  per  iiACiSTnuii. 

In  x'slatis  vel  hyeinis  utroque  tempo.e,  cuni  ad 
sextam  \el  noiiani  horam  reflcitur,  singuli  prxpcsiti 
de  siiigulis  decadis  vicibus  hebdomadas  siugulas  l^- 
genilu  a.l  uiensas  exerceant.  Sed  liiiic  ile  illu  drc:ida 
pracpositus  iion  legal,  dc  qua  alter  piu'positus  iii  eo- 
quinx  serviiio  occupatur :  ne  duin  uuus  legit,  et  al- 


graiia<.  Qu:is  qiiotidie  in  nnuiii.  ut  dixinius,  vascol-  B  ler  coquit,  viiia  suoruin  fratrum  ad  iiieusas  non  sit 


lecias  hcb.lninadarii  cellario  consigiienl  reverentcr 
servaiiilas.  l)e  qu  bus  in  exitum  hebdoniadae  siix  pa- 
lelbe  coquaiilur,  quomodo  teqncns  ttliilus  demons- 
trabit.  Quihus  ergo  mundatis  micis  iiiox  consueta 
pOtioDuin  niens  ira  ab  liebiinniadariis,  ut  coiistilutuin 
csi,  erogetur  :  siniiliier  petila  benediciione  ultimi 
bibant  et  ipsi.  Ideo  eniin  diximns,  hebdoinadarios  el 
cellarium  inleresse  mensis  communiler,  ut  nullus 
pen  tus  seniulc  aui  iiirrunite  absconse  loris  inandii- 
ci'l :  sed  sit  oiniiibu<;  temperant'»  et  snbrielatis  men- 
sura  comnrjiiis.  Qu  a  quidquid  absconse  manduca- 
lur,  frauilulenter  a;:ilur;  tt  ulgulac  s.itisfaciat,  sine 
mensura  peccat.  Quilius  ergo  ineiisse  explelis  aclibus, 
cuin.ie^anie  s^e  ubb.iie  (iiiines  surrexerint,  slatiin 


qiii  prxsens  emendei.  Qui  prxposili  singulis  vicibus 
in  legeiiJo  ad  inensas  cuni  singulas  expleverint  beb- 
duiiiadas,  singulos  fraires  lilteratos  per  singnlas  vi- 
cibus  septiinanas  ad  legen'!uin  coiistiiuniit ;  ul  oiii- 
nes  possiiil  vicibus  de  siogulis  decadis  legere  liile- 
raii.  Et  poslquam  omnes  fratres  in  legeiidu  suas  ex- 
pleverint  septimanas,  singuli  recapitent  ad  invicem 
I  rxposili,  ut  iiiinquam  desil  carnali  tefcciioni  e.'ica 
divina  :  sicut  dicit  Scriplura  :  Non  iii  solo  paiie  virit 
liomo,  ted  in  omui  verbo  Dei  {Uaiih.  iv);  ut  duplici- 
ter  fralres  reliciant,  cum  ore  mai:ducani,  et  inrilius 
saginaiiiur.  Cujusergo  in  hebdoinada  talisdcbetesse 
iiilroilus.  Doininico  die,  quo  hebdoniadarii  coquin» 
iiigrediuniiir  in  seplinianam,  tunc  et  i.^-te  frater  ad 


oninis  congregalio  una  cuiii  hebdomadariis  vel  cel-  ^-  spxi;6  horae  refeciionem  posi  versum  el  oratioiiem 


lario  dicai  t :  Deo  gratias.  Mux  vero  ditlo  oinnes  ad- 
sint  ad  agciidas  Deo  gratias  per  orationein  :  el  iie 
<|uis  deait,  requirant  in  iiumero  priposili  decadas 
siias ;  ut  quoinodo  niensx  onnes  fuerunt  cominu- 
iies,  sic  et  orationi  videnntur  prxsente.^.  Omnem 
eniin  cibum  et  potum  cnin  >ersibus  aperiai  et  clau- 
tlat  oratio.  Qui  vero  frater  ad  versmn  priinum  inensu! 
dicendiiin  non  adfuerit,  uon  sedeat  ad  mensam  cuin 
fratribus,  sed  seniote  in  scuiella  sine  data  bencdic- 
tionemanducet  uon  signaluin,  et  polio  ei  non  sigiiala 
tradatnr  semote  inista  ;  et  usi|ue  dum  se  lcvet,  nul- 
lus  cuiii  eo  Ioi|uuiiir.  Jam  si  spiiitalis  est,  doleat  ei 
siiie  l)eo  reficere.  Qui  «eio  ad  versum  posleriorcm 
niensa:  liniia:  non  adluil,  in  set|uenli  refeciione  et 


meitsx,  cum  abbas  iii  sua  caihedra  sederit,  antequant 
'cani^ier  cum  ccnsuelis  paiiibus  troi  hlce  fune  de- 
sceiidal,  lunc  insinuelse  voce  suaisqni  Iiclurnsest, 
dicens  :  Juhcte,  domiiii  mei,  oraie  pro  nie,  qui  in- 
gredior  in  hel>domadam  leetionis  men$a'is.  Mnx  sur- 
geiis  nbbas  riiin  oinni  coiigregaiicne,  lixis  iii  terra 
geiiibus,  oret  cura  eo  ;  el  tuui  siirrexerint,dicat  no- 
vus  hebdou):idarius  huiic  versum  :  Domine,  Uibia  ntea 
aperies,et  o$  meum  annuniiubii  latidem  tuam(Ptai.L); 
respoodentibus  secum  cunctis.  Post  versum  vero  dic- 
luin  coniplente  abbale,  ino.\  primo  abbati,  deinde 
omnibus  pacein  tradai;  deiiide  io  iiiedio  omnium 
meiisaruni  silii  ordinet  sellain,  ei  pusl  oinoium  ses- 
siuneiii  ad  ineiisas,  peiiia  bened  ciione,  sedeat  etipse 


ipse  a  mensa  sequestratus  non  signala  maiiducet  et  ^  ii,  sella  cum  coilice.  Ei  cum  priiiium  mensae  abbas 


bibal.  Qiise  excoininunicaliones  taiidiu  in  eis  |ierma- 
iicant,  quaiiiliu  iii  s:itisfaclione  buniiiiati  ad  genua 
capiiis,  einendaiio  niajori  fueril  reproniissa.  Ergo 
hebduinad.irii  ciiiii  servilium  men»aruin  excrceiil,  si 
forle  ad  luinistranduin  oniiiibus  noii  occiirreriiii,  iii- 
Biniient  Imc  ipsum  suis  pneposilis;  a  qnibiis  inox 
ordinatijs  de  cadein  decada  unus  fialer  iii  curum  so- 
hilio  atljungatur  :  quoiiesquo  bcbdomada:  ii  in  ser- 
vitio  inensaiiim  nrgligenler  inensis  ileseiviciinl,  :ilia 
ilie  bura  rel«i:liuiiis  levct  se  ;.bba>,  ct  cuiii  uno  de 
|ir;cpoiilis.  ant  duobus,  si  grandis  liicrit  cungrega- 
lio,  ipsi  facienl  serviiium  ad  oniiifs  iiieiisas  :  iit  el 
Jiiceai  eu9  i|uoiiiodo  fueianl,  i|iioJ  uoii  potsunt  iin- 


cuiii  oiniiibus  acceperit  meruni,  et  ip:e  similiter 
suuin  III  luiii  propter  sputum  sacranienli  accipiat,  ei 
sic  incipial  legere.  Legal  namque  quolidie  regaUni 
h  uic,  posiiu  a  die  «igiio  hue  usque  legeril,  ul  se- 
queiiier  quulidie  tainen  oiiiiiia  perlegautur,  ut  per 
vicfs  hebdomadum  liiiiri  possil,  et  recapitari  le- 
gendu.  Qui  hebdoiuadarius  cum  septiioanaui  suam 
iii  legeiido  expleverit,  sigaum  setjuenli  succ««sori 
oslciiilat,  uiide  proacqiiatur  qui  cu  peril  sepiJiiM- 
iiain  :  qiii  el  ipse  linieiidu  el  rtvapiuiuto,  fliiita  bru- 
duiiiadu  sua  si^niiiu  successuri  deinuniiret.  L«gai 
iiaiiique  dispusile  noii  urgenJd,  ut  aperllus  otcup.ili 
ea  audilurcs  a^noscanl,  quai  eosi  faclis  o|ioriet  aduu- 


995  nSCULA 

plcre  .  ct  ut  si  qua  siint  nmbigu»  aul  dbsfura,  et  A 
uperliiis  ea  non  iiUelligaiil  Iratres,  aul  inlerrogalus 
■A  rialribns,  aut  ultro  aliqua  abhas  esponal.  Nain  si 
su|»ervenerinl  forte  raeiis;T!  inonasterii  laici,  propler 
detrattionein  fiiinram  in  soeculo,  cum  secreia  Dei 
sscularis  agnoverit,  si  placuerit  abbali,  ali.im  lectio- 
notn  cujuscunque  codicis  lcgai;  ut  sccretinn  moiias- 
t^-il^ivel  mensuras  viix  sancix  conslilutas  in  disci- 
pUnam  ab  irrisoribns  dhii  schiiur.  Legal  namqiie 
aliam  ieriiunem,  posito  tamen  in  regul.i  sigiin.  Nin 
Ki  talis  laicus  ad  ineiisam  n:oo3sler>i  ilct  noatiir,  ile 
quo  teritis  sit  abbas,  quod  non  soluin  admir.iri  pos- 
»;l  consliiuta  divina,  sed  etiam  biijiis  religinsilaiis 
scit  abbas,  quoJ  in  conversioni-  pnssit  esse  pedise- 
quus,  et  ad  niores  possit  Iriibi  divinos,  in  liujus  lec- 
lor  adve:iiuin  ad  mensam  regula  siibsequatur.  Nain  '■ 
iUideheiil  monaslerii  regiilam  audire,  qui  illa.n  pos- 
suiit  ineriio  observare.  Idco  ad  meosag  bora  refec- 
liuuis  debel  regula  legi,  quiu  lunc  nmni  congrega- 
tione  ad  iiiandiicanduiii  iii  uniiiii  redacla,  siiie  excu- 
Stlione  tunc  lectio  observanllx  vel  einendalionis  ab 
oinnibus  auJientibus  riie  poierit  nb.-ervari,  ul  om- 
nia  regulx  omnes  audiaiit,  et  nullum  prxtereai  ali- 
quid  :  ut  quod  omnes  audierint,  eos  faciis  nporteai 
adiraplere.  Ipsi  vero  Trairi  septiinana  sua  cnm  in  lioc 
opere  occupaiur,  septimanarii  de  omnibiis  inensis, 
loensiB  suse  illatis,  scutellas  levent,  servai.te  celbi- 
rio  panis  ejus  mensuram,  vel  consuetiini  nu  eruiu 
potionuQi :  et,  posl  oronium  levalionem,  peiita  bene- 
diclione,  el  ipse  reflciat.  Ideo  enim  diximiis  rcgiilain 


994 
CAPIT  XXV. 

INlEnRnCATIO   Dl  C  PDLI 

be  paiella  micarum  ab  hebdomadariis  septimo  die 
coqueuaa. 

lli;>P0.NDI.T   DOUl.NTS   PER    MACISTRUM. 

Micx-  panis  qu;e  qiiotidie  de  niensis  inundaiiilo 
levatse  iu  uno  vase  servaniur,  ab  hebdom.idariis 
exeunlibus  septiinanam  sepliino  die  bebdoinadac  sux 
sabbato  die  inuiidentur  ad  seram,  ct  paiella  exinde 
cocla,  aut  cum  farre.  aiit  cum  ovis  astricta,  anle 
quam  ulliraum  sene  caldiini  bibanl,  iii  mensa  pona- 
lur  abbalis.  I>(inde  sedenii  abbati,  vel  un  vers;c  cnn- 
gregationi  siinul,  dicanl  bebdomadarii  :  Jubeie,  do- 
mini,  el  orate  pro  nobis,  qui  in  minislerio  huniilita 
lis  explevimiis  septimanam.  Stalim  onines  surgeiites, 
cum  abbaie,  fi.\ls  in  terra  genibus,  orent  pro  ipsis  cum 
ip-;is  cominiiniler.  El  (uni  surrexerint,  .licani  hebdo- 
madarii  hunc  vcrsuin  :  Yideanl  qiti  nos  ederunt,  et 
eonfunilanlttr ,  qnoniam  ttt,  Uomine.  adjiiristi  iios,  el 
consolaluses  nosifsat.  isxxv).  Deinde  complenli  ab- 
baii  paceiii  tradarit  simul  et  pra>po>iiis  suis,  vi  I  <(nii  i 
congtegationi ;  et  cnm  resederit  abbas  el  fratres  ad 
mens  s,  sigmins  palellam  ipsam  abbas,  sumens  dc 
benedictione  prius  cum  cochleario  ipse,  deinde  his 
fratribus,  qui  cum  ea  ad  mensam  ipsius  sedenl,  sin- 
gnlcis  cochle.ires  in  ore  miiiistrel ;  ci  cuni  suos  coii- 
vivas  exp'everii,  vncatis  ipsis  hcbdnniadaiiis,  el  ip- 
>is  in  ore  poriig:it.  Deinde  qunt  luens.c  fuerint,  tot 
sci)tell:is  aliball  bebdomadarius  porrigat  :  ubi  si[i"u- 


..,.     I     .     j  .      II      <•    .      (-  'os  co:  lileares  per  num^rns  fratnim  de  sineiilis  nipn- 

monasterii  quotidie  legi  ad  mensas,  iil  nullis  frater  '   .        .       '  ■j"<'"i  uc  siiigniis  nien- 


excuset  se  ignorantia  fnciente  non  emendnre.  Non 
com  qiioiidie  in  usii  ipsa  rcgiila  miuitur,  et  nntiiia 
melius  observatur,  ne  forte  dicat  se  fraier  iiestire, 
qood  possit  per  obedieniiam  adimplere.  Nam  tein- 
pore  ipso  refectionis,  cum  legitur  regula,  ut  solliciti 
universorum  frairuin  excitentur  audiius,  de  singulis 
uiensis  quos  voluerit  fratres,  quiJ  lectum  est  abbas 
inlerroget  :  ut  cuin  unusquisque  frater  recitaveril 
quod  audivit,  agnoscatur  plus  lectioni  illa  hora  in- 
tendisse,  quam  ventri.  Ut  cum  surdus  negligens  non 
iiarraverit  quod  audivil ,  plus  cariiem  judicelur 
aroasse,  quam  animam.  Qui  mox  de  iiegligentia  ab 
abbate  juste  corripi  debet ;  ut  dum  unusquisqiie  fra- 
ter  inlerrogaius  tiinet  erubescere ,  nienlem  suam  D 
alibi  iion  faciai  aberrare;  sed  in  boc  intendat,  quid 
legilur.  Qui  hebdoinadarius  tandiu  ad  mens:iin  cum 
fratribus,qtiibus  selevantibus,posito  in  regula  signo, 
levans  se  et  ipse  cum  codice,  versu  et  oraiione  ab 
omiiibus  adiinpleta,  respondeat  cum  oinnihus  :  Deo 
gralias;  et  staliui  residens  ipse  ad  meiisam  suam  ab 
Uebdomadariis  servatam  refeciionem  vel  pntionum 
nieosuras,  signaUs  aui  ab  abbate,  aut  a  prjcpositis; 
uuiuia  ct  ipse  percipiat. 


sis  levent,  quos  singulis  fratribus  in  ore  sui  prscpn- 
siti  porrigant;  ul  oinnps  de  ipsa  benedictione  perci- 
piant.  Quod  luin  adimpletmn  fuerit,  sic  ultiiunn: 
caldiim  accipientcs  surgant,  dicenies  :  Deo  gratias. 
Qui  vero  hebdomadarii  patellam  istani  per  negligen- 
tiam  seplimo  die  non  exbibueriiit,  et  in  seqiienii 
aliena  hebdomada  per  singulos  dies  singulas  quadras 
panis  siibductas  ab  abbate  amittant,  usque  ad  emen- 
daiiuncni  satisfactionis  proiiiissani. 

CAPUT  XXVL 

INTERROGATIO   DISCIPDI.U 

De  m  nsura  ciborum. 

RESrONDET    DOMINtS   PER   MAGISTRI  M. 

Suilicere  namque  credinius  ad  refeciioncio  quoti- 
dianam  tani  sexise,  quam  nona  oiiinibus  mensibus 
cocta  diio  pulinent:iria,  et  tertium  quodcunque  fuerit 
cruduin  cum  poinis.  Medius  panis  pensans  libram 
singulis  fratribus  in  die  sufficial,  secundum  fnrinam 
divinae  dispensaiionis,  cum  inedium  panis  coele^iis 
corviis  Paulo  servo  Pei  qiiotidie  vescenvlum  parave. 
rit.  Ouando  ergo  ad  sexiam  horam  lempQrc  sestivo 
vel  aliis  temporibus  rericiunt,  tertia  quadra  ipsins 
Doininici  panis  a  cellario  per  omnium  annonas  iii 
cellarlo  subtraclo  sera  aote  illud  crudum  pulinenta- 
rium  infereiiduni  mensis  ponatur.  Et  ideo  in  ccllariu 
dixiiiius  eas  quadras  de  omnium  annnnis  :iiiteeC8'us 
siibtrabi ;   nc  forie  cuui  integnc  annonse  in  ineiisis 


9?S 


MCTOmS  INCKUTI 


9UG 


fiicrinl  posilm,  et  ne  rnrto  adveni«ns  fraier  novilius,  A  nonaiii  quoli<tie  exicns  abba»  de  oralorio.   in  stia 

sedeal  calhedra,  el  ciri-iiinastanlihus  aiite  eiiin  iii 
ordine  oiniiihiH,  rjecto  a  cellario  vino,  iiii!<ceanlur 
ab  hehdoiiiadariis  in  consueto  vase  per  siugulas 
niens:iruin  decadas  oinniuin  siiigulae  potioiies, 
seiniiidiiiii  nunieruin  rongregationis  el  suun).  Siatiiii 
surgens  ahhas  orel  ciim  oninibus;  et  pusl  orationeiii 
aiilequaiii  sedeat,  oblalum  sibi  vas  cuin  niisto  sig- 
nel  euiii.  Mox  secuin  oinnes  ad  mensas  suas  juhcat, 
sicut  consucverunt,  sedere  ;  el  hibens  prius  ipse, 
deiiide  singillaiiiii  ini^tum  per  ruensas  singulas  «in- 
nibus  facial  propinari.  Quihus  expletis  surganl  ite- 
raio,  el  urent;  et  posi  oralionem  redeant  miiversi  ad 
opera  qu»;  diiniseraiit  facientes.  Ergo  quivis  sitiens 
pust  iionaiii  mox  bibal  :  jain  si  introierit  de  deciiiia. 


iiesciens  ailhuc  nieiisurani  rrgulx,  pulel  sibi  ileralo 
ail  ctKiiam  repnui,  aJ  pramliuin  explieel  totuiii,  et 
sera  cuin  pouiis  habeat  niliil  ;  aul  frjler  iiiuliuni 
edere  auians,  qiiaiiivis  iiieiisuraiii  iioveril  regiilae,  cuni 
peieiiti  guiae  vuli  sali^faeere,  ad  hnniin  loliiiii  eligai 
iiiaiidiicare,  el  ad  seraiii  puii  i  se  esse  conicnlum. 
(Juae  oinnes  quadrx  cuin  lUiMinl  in  cellario  reser- 
vai»,  sera  ejeci*  et  in  iiiinsa  abliaiis  posilx  et  ab 
eo  signalx,  sicut  coiisiietuilo  ostemlit,  piius  sibi  vel 
iiieiisne  su«  lollai,  ei  residu.t  iii  caniblro  a  cellaiio 
levaix  per  singulas  (iiensas  poaanlur  tollcnlibus,  ul 
ipsae  solae  paries  cuni  cruda  quocunque  pulineniario 
iiiisio  cuin  puiiiis,  vel  si  quid  de  puliiientariis  pran- 
dii  reuiaiiserii,  fratruin  coenie  sufliciat.  Nam  Donii- 


uico  d.e,   vel  aliis  fesiis  diebiis,   sed  ei  propier  B  iieino   bibal   usque  posi  vesperani.   Si  vero  fraier 


extraneas  advenienles  personas,  qnovis  die  quidquid 
addere  abhas  in  cibo  voluerit,  uipoie  niajori  conce- 
dilur,  vel  dukiorum  aliqua;  secundum  lesiimnnium 
quod  legilur  in  Vilis  Pairuin  :  ubi  pro  diehus  festis 
delicaluni  petieruiit  a  Doiiiino  cibuui.tt  apparuil  eis 
cuin  favo  angelus.  T.tntuin  est,  ul  coiisi  lerrt  ;i'qua- 
liiatem,  et  fugiat  corruplibilem  niniietalem.  Minori- 
biis  vero  duodecim  annis  minus  a  libra  panis  in  die 
tiiiliciat 

CAPUT  XXVil. 

INTKRIIOGATIO  rlSCIPULI. 

De  menttira  poiui. 

KESPUNKET  DOHINUS  PBR  yAGISTaUU. 

Mox  cu'n  sedTint  ad  inensas  fratre^,  anlequam 
comedanl,  singnlos  ineros  accipiant.  Qnos  meros  ac- 
lipientes,  singuli  purrigant  ahbati  sibi  sigiianilus  ;  el 
per  alias  mens.is  sui$  fiairibus,  suis  signent  pra^positi 
vicibus.  iii  quibus  oninibus  mensis  iii  suos  meros 
quisquis  fraterde  suo  pane  lernas  sihi,  non  amplius, 
buccellas  inlinguant  :  ideo  non  anipliiis,  ne  frater 
niulium  ibi  panein  expendens,  cu  ii  in  pulnientariis 
non  bahueril,  voraciiatis  sii.%  causa,  in  panis  sui 
iiiensura  alioruiii  fralrum  aspectuui  in  se  provocet 
detrahenlem.  Post  ergo  priinosnierosxi-livniempore 
ad  refectionem  lani  sextx  quain  nonac,  calJi  uiuiii- 
bus  qiiaterni  sufliciant,  exira  illuni  ineruni.  In  eo- 
dem  vero  tempore,  ciim  ad  sextain  relicilur,  ternx 


auipiiussiiieril   in  ii>sa  nona,  anlequain  veniat,  ut 
dixinius,  decima,  et  bibere  si  voluerit,  aquam  nou 
ah  urceo  uno  haustu,  sed  ad  caicis,  aut  gallelx,  aut 
caiicelll  hibat  iiieiisiiraiii,  quia  quodextra  iiieiisurani 
esl.  Iioc  eit  nimiuin  et  injuslum,  et   desiderii  » ilis- 
faclionem  ad  corruplelani  videbiiur  adinirlere.  Nam 
secuiiilum  senienliain  illam  qux  dicil,  A'e  quid  tiimit, 
poiest  et  iiiinia  aqua  deebiiare  sensum  in  phantasiis 
somniuru.ii,  el  curpus  necessitatibus  uccupa:e  :   id 
esl,  in  venis  natus,  in  medu  lis  frigus,  in  superciliis 
gravitas,  in  capite  gvrus,  in  oculis'  sumnus,  in  iiaribus 
sternutus  assiduus.  in  biemis  vero  tempore  iii  sextx 
el  noiix  horx  refectione  omiiihus  caldos  ternos  suf- 
Ociant ;  quia  xstus  non  est  qui  provocet  siliiii.   Illis 
C  vero  diehus  iu  bieme  in  quibus  sexia  reiiciuiit,  sera 
peniius  iiibil  coenetur ,  nisi  singulos  caldus  oiuiiibus 
snriicianl  :  ita  timen  ut  antequam  bibani,  orent;  el 
posiquiiin  biberint,  reorent.  Post  nonam  vero   i!la 
pitio  quxquoiidie  de  cellariu  in  xstate  pro^ereba- 
tur  sitienlibns,  in   hieine  nou  detur  :  quia  iiec  sitis 
suppeditaiur,  nec  longe  reslat  iii  refeclione  in  vespe- 
ram.  Illis  vero  diebus,  in  quibus  in  bieme  ad  iiunam 
reficiiur,  po^t  dictani  vesperani  iion  amplius  quaiu 
siiigulos  caldus  acci|iijnl  :  ita  lamen  ut  anti  qiizm  bi- 
banl ,  oreiii ;  el  poslquam  biheriiii ,  reorenl   Iii  illis 
vero  diebus  a  Pasiha  iis(|ue  ad  Penlecojlen,  in  qui- 
bus  ail  sexiatti  relliilnr,  aWque  quinla  feria  et  Dumi- 
nica,  aliis  dieb.is  iii  il  aliud  ad  seruni  nisi  binos  cal- 
dos  prupier  dies  accipiant  :  absqu'-  Pascbx  ociavo- 


sera  omnibiis  suniciant  puUunes.   Quibns  cumpletis       riiin   uclavas,   iii  qnibus  jugiier  coeneiil.   Maiu  ideo 

tani  in  refcctione  sexix,  quam  tionx,  vul  coenx,  sians 

in  tnedio  luensarum  clara  voce  eelhiiius  dicat :  Qui 

stlit  Oducialiler  indicet.  Pnsl  haiic  vocem  qui  fueril 

siliens  iiiox  de  uiensa  sua  respondeal  :  Benedic  ;  ^la- 

tim  tcmperala    in   utio  vase  pusea   ciliJa,    aul,  «i 

volueriut  fratres,  cuin  juita  :  qux  scinper  aiiipllus 

propter  sitienles  lieri  debel  in   pulnienlariis   furtiu- 

ribus,  aul  Kalleta,  aut  calices  sltieniibiis  porrigantur. 

Natn  ei  his  a^staiis  diebus,  cuni  ad  tionam  huram 

reUcitur,   sera  aiiti>quani  coinpleant,  biiix   uninihui 

tiifllciaul  poliiines  :   iiaUnnm  ut  antequatii  biliaiil, 

oreiil ;  et  putl(|uain   bilieriiil,  reorenl.  Ilrtii    iii   his 

«kUtis  diebus,  cuiii  ad  sexiini  rellcitur,  posl  dictain 


supradiciis  diebus,  absque  qumla  feria  et  Doiuiiiic?, 
usi|iic  in  Penl'Co-teii  cceiias  subduxiiuus,  ut  una  re- 
reciio  iii  liis  diebus  custodiatur  ;  et  quamvis  nou  sua 
hora,  consucti  latneii  jejuiiii  videalnr  cau-a  servari  ; 
el,  quainvis  n"n  sua  liuri,  cuni  cvmx  eorum  uiuian- 
tur  in  prandia.  Qiiinta  vero  feria  el  Domiiiita  b<>c 
coenei  t  ad  seraiii,  (|uod  supra  de  c>bis  la).avlmus  : 
additu  lanicii  uiiu  pulineiiio  quolidie  in  praudio ,  vcl 
si  l'asclix  re.^tiieiit  nicrces,  polii»  cuju»libet.  Calit 
vero,  aul  gaileix,  per  iiueni  eril  in  diversis  «ieibtis 
iiiiiiislranduni,  lalis  sil,  qiii  teriius  impleil  niisuiti 
betiiiiuni.  Sed  ejtis  xqujlltatetu  in  nsuix>  lut  <ky> 
aul  Ires  oporicl  calices  aul  gaUeias  lueu.-aruui  tuiui- 


9S7  KEGULA.  998 

sieriodeservire;  ut  perinnlta  pocula  universisciiius  A  ui  quoJ  Doroinica:  Quadragesiinx  de  quadragiuu 


eriigelur.  Inraiiiuli  vero  intra  duodeciin  aMiios  agen- 
tes  in  hieiiie  binos  caldos  accipiant,  a  sera  singii- 
Ibs  ;  xsiaiis  vero  leinpore  ternos  ad  rcfectionein,  el 
srro  binas  accipiant  pot  unes,  propter  :i'lalis  quali- 
(alem.  K-mi  siciii  superius  de  cibis  consiiluiinus,  ita 
el  de  potionibus  perniitlimus.  Boniinica ,  vel  diebus 
Testis,  vel  propter  exiraneas  aJveiiientes  personas, 
qoidquid  aptuiii  liuxerit  addere  abbis,  iiipole  ma- 
jori  conceditur  :  scilicei  propler  cb.iriiaiem  et  lasli- 
tiaiu  sanclorum  dieruin  vel  ainicuruui  addat  niercis 
ciijus  vo'uerit  poiionem  :  tanluin  cst  ut  menior  sit 
subrietatis  et  fugiat  vinolentix  elirie^atein.  Quia  nisi 
subriuni  fueril  corpus,  ad  opus  Dei  vigilare  noii  po- 
test,  ei  aniina  cogiiationes  libidinis  iion  carescil.  Jam 


jejuniis  sublraliunl,  quarla  ,  sexta  et  sabbato  a 
Sexagesiraa  in  jejuniis  usque  ad  vesperam  coiiiinuaiis 
restiluant;  ut  quadragiuta  in  numero  jejunia  coin- 
pleantiir.  Iiilirinis  vero  cerla  jejunia  lesolvaiitur;  et 
qiiando  fralres  ad  sextam  reliciunt,  inlirmi  leriia 
recreentur,  absqiie  illis  qui  graviter  delessi  sunt  : 
quia  illis  nulla  hora  decernilur,  in  qiiibus  limeiur 
mortis  eveiitus.  Ideoque  quoinodo  necessitas  visa,  el 
pro  certo  probala  qiiosdam  periniscrit,  recreentur. 
Si  vero  sani  Iraires  iioiia,  inlirmi  sexta  relicianl. 
Sed  bocdcbet  diligtnli  curiosilate  probare  quibus- 
daro  signis  vel  agno^cere  abbas  ;  ne  quis  se  ringai 
proptcr  refiClionis  edac.iatem  infirniuin.  L\aiii  idco 
inliniiis  resulvi  jejnuia  dixiiiius  propter  fragililatcm 


si  aliquis  discipuloruin  de  constltiita  mens'ira  potus  B  corporis,   per  quam  non   possint  adiinplere  quml 


aul  panis  sui,  renianente  fragnienio  recusare  ali- 
quaiitulum  ad  mensain  voluerii,  spirituin  pliis  agno- 
scliur  ainare,  quam  carncin,  ei  freiiuin  casliialis  iin- 
ponet  luxuriu:  Nam  cinn  lioc  ipsuin  reciisat  absli- 
nc:.8  fraier,  levaiiti  cellarii)  diciii  lenle  :  Su-cipe,  et 
boc  quod  negatum  es>.  carni,  pruriciat  Oeo.  tilux  se- 
moie  iii  uno  vase  a  ce!lario  hnc  ipsuni  niittaiur  Di!0 
feliciter  profuturuin  et  pro  allqiio  niunere  adjiincluin 
elecmosynx  monasleni  inendicaiiti  pauperi  a  cJla- 
rio  porrigatur  in  nianuni.  Ilaec  omnis  mensuia  de 
inthicis  munasterii,  nam  si  quid  transniiissuiii  deforis 
congrega:iuni  sux  apparuerit  Doinliius,  gratanier 
sugcipiatur  transmissuni  Doniini  donniii ;  el  si  placet 
ahbaii  iiieiisis  addatiir,  quippe  qund  iiisi  apparatiunc 
Domini  non  venisse  intelligalur. 

CAPLT  XXVIK. 

I.NTEKROGITIO  DISClPULI. 

De  diebiu  jejuniorum,  vet  liora  rejectionum. 

HeSPONDET  DOMIKCS  PER    VAGUTRCH. 

Oiniii  tenipoic  in  septlnianx  duobus  diebus  aJ 
sextain  relicere  debent,  boc  est,  quiiita  feria,  et 
Duniinica  :  cjcteris  aliis  in  septimana  diebus  ad 
iiunam  horam  reflcere  oportet.  Mam  erubescainus 
nos ,  qui  sumus  spirilales,  fugere  hora  nona  jeju- 
nium  :  cuin  vetusia  consuetudo  antiquilus  cognosci- 
lur  prandia  ignorasse  ;  sed  seinper  vespcrani,  boc 
esi,  coenam  suis  refectionibus  ordinavit :  in  lantuin 
et  annonain,  qux  erogabatur  aut  laborantibus  aut 


cupiunt,  dicente  Scriplura  :  Spiriius  prompmt,  mro 
tnfirma  (Uailh.  xxvi).  lufanluli  vcro  quarta,  scxl:i, 
elsabbuto,  in  diebus  taineii  niinoiibns,  lioc  est,  in 
hieinis  lempure,  jejunenl  :  aliis  vero  diebus  ad 
sextain  relicianl  horain.  In  aeslalis  vero  diebus 
quarta,  sexta,  et  sabbalo  inraiitiili  sexiabora  rericiaiil: 
aliis  vero  diebus  tertia  r<'creentiir.  Quia  in  inajori- 
bi.s  diebus  niinor  est  setas  in  viiibus,  sicut  est  sus- 
linendi  sensu  discrcta.  Sed  iiif  .ntes  ad  hanc  relaxa- 
lioiicm  tales  permiitiinus,  qui  iiitra  du  >decim  annos 
deguiitxlate  :  ampliuri  vem  qiii  fuerint,  :id  fonnani 
teiic:intur  niajoruiu.  Nam  justu  judicio  iiifantuli,  et 
senio  provecti,  et  inllrmi  xquali  debent  rerectinnum 
judicio  reiaxari.  Nain  et  fralres  ia  via  dirigendi  hoc 
C  prseceptuiii  abbatis  vel  praepositorum  suurimi  acci- 
pianlquarla,  sexia,  et  sabbaio  in  diebus  iu;ijonbiis  ; 
id  est,  a  Pascba  usque  viii  Ealendas  Uciobri!;,  quud 
est  xqninoclium  hiemale,  ut  nun  in  via  jejunent, 
propter  xstum  et  sitira  ;  deinde  ab  xqiiinociio  hie- 
mali  usqtie  ad  Pascba,  quia  breviores  sunt  dies  am- 
bulantiuni  fralrum,  in  qiiarta  ,  sexla,  et  sabbato, 
jejunia  protrabaniur  iii  ve^perain  :  ne  uccupati  fra- 
tres  nona  hora  per  refecllonera  iii  via  acceleraia 
brevitas  diel  fralnbus  mansioneni  prutendat ;  aut , 
ut  isilucrum  sxculi  tutuin  venale,  cum  jam  aJ  seram 
finili  cum  jejunio  diciincliiiata  j.misecunda  lerecilu  , 
cuin  uihil  sibi  eineiidum  niaiisionein  prouiiserit,  pro> 
pier  nullum  distr.ictionis  ad  quxstum,  dejfjunatum 
jam  fratreni  non  vellel  laberna  suscipere,  et  prupter 


inilitibus,  ideo  annona  usque  hodie  dicilur,  quia    ad  ^  snsceplioiicm  a  nullis   lucris   Irairibuj  denegatani 


lioraro  nonara  diei  erogabalur,  quando  eisuinebatnr; 
et  ideu  usque  bodie  annona  nomen  remansit.  Nain 
ipsius  Doinini  sanctius  lestimonium  proferam,  quem 
coenasse  cognovimus,  non  legimus  prandidisse,  cum 
dicitsancti  Evangelii  Sciiptnra:  Vespere  autem  (aelo 
rtcubuit  Jesus  cum  duodecim  apostolis,  el  coenanlibus 
illis  dixit  (Maith.  xxvi).  Nam  ideo  ad.nonam  horam 
uuiversis  diebus  constilulasunt  solvi  jejunia,  ut  sit 
aliquid  prolisius,  quod  Qnadragesimx  diebus  adda- 
tur  ;  id  est,  usque  ad  vesperam  ;  hnc  est  post  lurer- 
nariani.  A  sexagesinia  vero  quarta,  sexta,  et  sabbato 
|>ost  lucernariam  seiiiper  reliciant :  aliis  vero  die- 
l>us  usque  ad  Quadragesimam  ad  ooriam  reflciant : 


cogantur  frjtres  propter  haspitalitalein  iieralo  de 
sumptibus  suis  expendere,  et  per  secundam  refectio- 
nein,  qux  non  licel,  jejnnium  violare.  Allis  vero 
diebus  exira  quarta,  scxla  et  sabbato  in  diebus  ini- 
noribiis,  sesta  liora  ai  refeclionein  in  via  repauseni, 
et  sera  cueneni,  propier  vix  luborem.  A  Pascba 
vero  usque  ad  Penieco^ten,  exceplis  m  ssis  in  loo- 
ginqua  via,  in  rooiiabteiio  vel  ubivis  s  xia  seinper 
hora  reGciant,  et  ccfnas  snas  inuent  in  prandiis, 
dicente  sancta  Scriiitiira  :  Non  licci  tobis  jejunare 
cum  spontus  Kobiscum  esl  (Marc.  ii  ;  el  non  cocnent 
ui»i  quinta  feria  et  Doroinica.  ^am  ideo  oinni  tem- 
pore  qninta   feria  non  licet  jpjunare,  qiiia  Ascensiu 


999 


AUCTOHIS  INCF.RTI 


JOOO 


lluiuidi  ipsodieoinni  anno  occurric.  Doininica  vero  A  se  coHocent  lcclis;  el   Unlo  silenlia   rcd'(;aii(ur,  nt 


(lie  iJeo  non  licet  jejunare,  quia  resurrcctio  Duinini 
iinpulalur;  quod  in  libris  suis  lieri  proliibet  sanclus 
Silvcster.  Nani  ideu  a  Pasclia  usque  ad  Peniecosleii 
ii«n  licel  jejunare,  quia  sabbuluin  Paschx  claudit 
tristiiix  jejuiila,  ei  :iprrii  laMiliu!  alleluia,  et  sabba- 
luui  Pciilecusies  rlaudil  alleluia  ;  et  aperit  jejunia. 
Sed  eeclesiis  claudilur  alleluia  :  nani  nionusterlo 
quasi  in  peculiari  serviiio  Dei  allelula  usqnc  :id 
Epipbaiiiaui  per  mudos  psalmoruni  constiiuiiiiii 
sperU  a  servis  Dei  psalliiur  Douiino. 

CAPUT  XXIX. 

INTEnROGATIO    DISCIPCLI. 

D«  lempore  Hormitioiiit  eeium,  vet  qualiler  debeat  etsc 
locui,  vel  quo  orditii  dormianl. 

nCSPONDET  DOUINUS  PER  IIAGISTRUM. 

^stivo  teiiipore  dicta  sexta  ,  aut  in  jcjtnilii ,  aiit 
posl  refeclionem,  omiies  repausenl ;  ut  nocilbu^  ipsls 
lirevlbus  sobrli  a  soinno  fratres  divino  operi  ei  oia- 
lioni  leves  consiirgant.  Nain  In  uno  atrio,  vel  in  tri- 
cliiiio  lecta  in  ordine  circuitu  ordlnenl  :  in  quo 
circuliu  lecluin  abbas  in  meilio  liabeal,  ut  oiniiem 
laciiurniiatem  vel  revereniiain  in  circuilu  conside- 
rans,  oniniuni  oviuin  siiarum  gregein  inlra  unain 
ovile  colleclum,  quasl  dlligens  vel  sollicitus  pastor 
alleiidat.  In  quo  atrio  pendeal  cicendelus,  qui  qiio- 
tidie  a  cellario  factus ,  ab  bebdomadarils  ad  serani 
anie  conipletorios   incendatur ,   ul   videant  diversi 


usque  ad  nocturnos  putclur  nullus  Ibi  e-se  Je  fraiai- 
bus.  Ideo  enim  post  completorios  tacere  debenius,  iit 
inerilo  in  nocturnis  prino  dic:iinus  Doiiiino  :  Domi- 
ne,  liibiamea  aperiet,  el  os  meum annuniiabii  laud  m 
luam  (Ptal.  i).  Hoc  est,  peUmus  Doiiiinum  debere 
aperlre  in  nocturnls  labia  noslra,  qao;  f^ua  custodia 
in  conipleloriis  clauserat.  Vides  ergo.  quia  quidqiiid 
aperitnr,  agnoscitur  prius  fuisse  clausuiii.  Sed  ne 
forte  cum  silentlum  ciisloililur,  aliqua  necessiias 
utilltatis  ad  loqoendura  fratrem  perurgeat,  et  frater 
fratri  vult  loqui.si  lunieii  cicendeii  aut  luceriix 
fueril.de  nianu,  vel  nutu  ca,  ill$,vel  nuiu  oculoruin; 
ant  certe  si  deest  luinen,  frater  cum  fralre  ad  ncccs- 
sariuin  vadat,  et  quod  opiis  fuerit,  taroeii  ad  aurrm 
B  leiile  loqualur;  ul  alter  tertius  euin  non  auitiai. 
Siiiiul  et  si  fraier  alic|ua  uecessitate  posi  somnum 
aiile  nocturnos  compellalur  loqui  allquid,  prius  ver- 
suiii  consueluin  noctiirni  dicit  sibi  lenie,  i  I  a-t, 
Domiiie,  labia  mea  aperiet,  et  et  meum  annuHliabit 
laudem  luam;  et  loqu.itur  quud  opus  est.  Nam  nian- 
ducandi  aliquid,  aui  bibendi,  vel  aliquam  rem  ope> 
randi  iiullaiu  fratri  post  completorios  punnissioneru 
concediinus.  Si  qni  veio  de  extrancis  posi  comple-' 
torius  perlectos  monastcrium  adveneriiii,  a  doine- 
slicis  fratribns  tacilo  iiiiDisteno  recreeiitur,  et  leuie 
eis  responsuin  reddatur,  propter  regube  consiitu- 
tura  :  et  lolls  euruni  pedibus  complentes  posUnoduin 
sibi  lente,  ct  ipsi  ptregrinorum  leciis  delegeutur 
dormire.  Mox  clausis  ab  osiiariis  regiis  in  suis  ei 


qiioniodo  se  collocent ;  el  posiquam  se  omnes  per-  p  " 

collocaverinl,  a  siipradiclis  lutelur,  si  forte  iuJigen-      'Psi  jacentes  strat.s  pcr  borarum  silentlum  el  noclis 


tia  olci  in  nionasterio  sentiatur. 
tAPUT    XXX. 

INTERROGATIO    DI^CIPCLI. 

Posl  comp  eiorium  neminem  debere  loqui. 

RESPO.NDET    DOMINdS    PER    UAGISTRUU. 

Poslqiiaiii  sera  oiuiii  perblberlnt  caldos ,  cum 
uiiiversi  lucnnt  ab  bebdoniailarlis  discalceali,  Ui- 
cal  abbas  fiairibus  uiiiversls  :  Eia ,  Iralres ,  re- 
cluJaiiiur  uiiiversa  locls  suls,  cuncta  reponanlur 
in  parie;  tav..ie  fialribus,  liebJoinaJarii,  pedes. 
Qui  hcbJouiaJarli  cura  oranibus  perlaverlnt  pedes, 
aut  cuin  cxiraiieis  supervenientlbns  lavant  ,  uiio 
ore  dicant  ainbo  hunc  versum  ,  secum  oninilius  q 
respondentlbus  :  Tu  mandasli ,  Domine,  mandala 
lua  cits  uiliri  nimis ;  u:inam  diriganlur  vice  mea) 
nd  ciislodieiidiis  justificaliones  luas  (Psat.  cxviii). 
luvo  oiiiiiihos  a'ji>:is  dical  :  Eia,  fraires,  moveie 
Vog,  ut  explctis  oiiinibus  non  slloccasio,  unde  loqui 
cugani.ir;  j:iiii  ciilin  liora  est  ut  nos  Doinino  coiii- 
uieiiJeiiius,  ci  liiiiiis  oiniiibus  diei  oriicils  iniraiiics 
nuctein  pariter  u^  iioslruin  loqueiuli  cLudatur  aJ 
requieni,  ct  uculi  ad  soporeiii.  Ergo  ulii  Ikcc  oninia, 
cuiii  adliuc  loqucudi  et  aliquiJ  unpeianJi  licentia 
Iribuliur,  oninla  fiiurlni  adlmpleia,  f.ictls  coinpleto- 
rils  iii  iilliino  Jicaiil  liuiic  Vorsum  :  Pone,  l)oin:ne, 
cutiodiam  uii  meo,el  oniiiim  circumsUiitliir  lubiis  meit 
i  Ptnl.    CKi.  ) ;   iHOX  ingrediaiiiur  slleniitim,  et  suiii 


appeiant  somnum.  Si  quis  vero  fraler  po.^t  coniple- 
turios  autmanducare,  aui  allquld  bibere  deprebensus 
fuer.t  hanc  excominunicatioiiis  poenam  suscipiat  : 
alia  die  aicusatus,  iii  jejunlo  coniiiiuaio  tertia  die 
reliciat,  qui  pnesuinpsit  illicita.  Quie  excoui;i  unica- 
lioiils  poena  Undiu  in  conliuuaiiooc  periuaneat, 
quaiidiu  pcr  buinil.uiis  satlsfacllonein  de  cinenda- 
tiune  proinissa  ab  eo  ab  abbate  prasenie,  aui  a 
prxposit  s  venla  fuerit  iiosiulat  i. 

I.APUT  XXXI. 

IMTEKROGaT  U    Dl^CII'1'LI. 

De  hebdomadari.t  divini  oficii  iu   noclibus. 

RGSPONOeT  OOUI.NIS     PLR     MACISTRIM. 

Ad  excllaiiduin  diviiium  ofiiciuni  iii  iioilibuSj 
ipsius  decaria:  prxpusiti,  quorum  frjlres  sepliinaiiai 
in  coquendo  exercenl,  laniiiu  sollicitudinem  eiciuu- 
di  cierceaiit,qiiaiidiu  decem  fralres  eoruiu  rouibiuati 
aut  propter  iiiullliudineni  congregaiionis  ceiilernati, 
1(1  cuquiiia;  serviliu,  suas  vicibus  explicent  se^itima- 
tias.  Nam  ipsoruin  prjeposiiurum  vices  cuni  veiierini 
coi|uere,  qula  ipsi  de  cuquliuf  niliiisierio  las.si  defes- 
si>  i<  eiiibris  poleiuiil  soniiio  gravarl,solliciliore>  Juo 
elccli  Je  doiMda  sua  ab  eis  Iralies  iu  !.epli!:iaiia 
ipsorum  solllciiuJliieiii  oxcilandisuscipiaiil.Siiiiililer, 
cl  riini  iiiclioaiit  aUerliis  JecaJ.i'  iValres  «'oqiiii';e 
scrviliiiin,  siuiul  el  pr.eposili  euruiii  siib  sua  kullici- 
tu  liiie  uiiivi.'rsuiii  gngeiu   siiscli>ianl   tiia    «igil>iili4 


lOCi  REGULA 

eKrilaiiJum  :  siiDiliter  et  ipsi  ifl  iKbdomaJa  sua,  A 
cum  adsUiiit  iii  lieliJoniaila  sua  cnqiiirx  ,  a  sol- 
liciiiorrbus  suis  fralrilius  ailjureiilur.  ^ain  ii  qiii 
sepliinaiiam  excitaiionis  excrceiit ,  in  nocle  eiin 
die  ipsi  sollicili ,  lioiologiuiii  coiirpiccre  ,  ei  ho- 
rani  psallemli  abbali  ct  fratribus,  nc  forle  yer 
occupalioneiu  laboris  oblivi:Caiitur,  el  eos  constiiua 
jam  bora  prjciereai,  ipsi  universos  reniciiortiil,  et 
psallendi  horani  jam  iiunlieiil  aiUcniise.  IJeo  cniin 
excitaiioduobusnioilis  toiiiiiiiuiiur:  ulel\icibus  \\- 
gileut,  et  &i  unus  secunJuiu  cuniis  rragilitaieiii  fueril 
sumno  opprtssus,  alius  furle  vigilans  constituta  bora 
cxciiet  iiegligenlis  colleija;  olficium.  Magna  eiiiiu 
inercos  a|.ud  Dcmiinuiii  est  exciiamium  ad  divinum 
opus,  quosprofama  regula  vigilgallos  noiuinavii. 

CAPIIT  XXXIJ. 

INTEBr.OGlTIO  DISCIPIX'. 

Quomodo  ab  eis  fteri  debeat  exfilatio, 

BESrONDET   VOUIiMJS   PER   HAGISTRUa. 

Cum  bora  consiiiula  psalltiidi  jam  nocti  oc- 
currerit ,  surgal  in  liis  duobus  qui  inventtis  fue- 
ril  vigilanlior ,  exciiot  leiile  negligenliorem  col- 
legam  hebdomadarum  suarum.  Ct  meriio  lenle; 
quia  adbuc  iion  e^lpelitum  a  Domino  ab  omnibus  ia 
uratorio,  ui  clausa  in  completoriis  labia  ab  eo  ape- 
riantur  nocte.  ilos  ergo  ideo  duos  constituimus,  ut 
invicem  se  suis  vigiliis  pra;veiiiant.  Ergo  surgentes 


(002 
CAPLT  xxxin. 

IMTKRKOGATIO   SISIIPULI. 

De  officiis  divinis  in  nocltbus. 

EESPONDET    DOUIMLS    PER    MVGISTRIM, 

In  officio  noeturno  uno  tempore  psaliilur  anie 
pulloruiii  cantuni  in  hyeme  noclurni,  diconte  Pio- 
(.lieta  :  itedia  nocie  surgebam  ad  confiiendum  tibi 
(/ sd/.  cxviii).  Et  de  a^tale  ileisi  dicil  :  De  nocle 
tiijilal  spirilits  meits  ad  te,  Deus  i  Psal.  xxvi),  lioc  e.sl, 
de  partc  aliqiis  nociis,  posi  pullorum  j.".in  canliis, 
sigiiuni  fiat  surgendi.  Sed  lioc  a  vigilaniibus  in  liye- 
iiie  caveihlum  est,  ne  nocturnos  pulliis  aut  anlecedat, 
auldcprehendal;  qiiia  !aijj.;iit  iiocles  in  le:nporo 
Iiyeiiii?.  Naiii  punoniiii  cantus  detlinanlis  cst  ternii- 
B  nus  iiotlis,  qui  mox  d;em  parit  :  situt  iii  circuli 
solis  declinare  jani  diem  a  sexta  hnra  oslenditur,  et 
per  noclem  tantum  fesiinareilescendere  solem,quaii- 
tuni  cucurrit,  ut  mediura  in  circulo  asccnJeret  dic:!!. 
Sed  lioc  in  hyeme  ageiidiim  est,  ut  noc liirii:  s  jain 
expletos  pullurum  cantus  sequatur;  quia  noctes  sunt 
graiides  :  ut  digesti  a soLano  fralies  vigilanti  et  di- 
geslo  sensu  opus  Dei,  quod  ditunt,  agnoscant.  Ei 
iileo  iiitervallum  ponilur,  ut  prolixa  nocle  soinni  gra- 
vilas  Gniaiur.  Nani  in  verni  vel  aisialis  tempore,  hoc 
esi,  a  Pascha  usque  oclavo  Kalendas  Ociobris,  qund 
esl  xquinotiium  hyemale,  propter  ralionem  breviuni 
nocliuui,  a  pullorum  cantu  noituriii  a  fralribus  in- 
choeiitur ;  et  expleto  psalmorum  nuinero  mox  eis 
uialutinos  subjungaut,  et  seciindum  snorum  psalino- 
ainbo  vadant  cum  reverentia  ad   leclum    abbati^,  et  C  rum  numeruiu  liiiianl.  Et  ideo  in  brevibus  ipsis  no- 


ihi  orationc  facia  dicant  sibi  lentc  hunc  versuin  : 
Domir.e,  tabia  mea  aperies ,  et  os  meum  amunlii.bit 
laudem  itiam  ;  et  complentes  sibi  lenie,  mox  pulsaa- 
tes  pedes  abbatis  suscitent  cum.  Quo  expergefacio, 
dicant  simul:Deus  :  quo  audito,  abbas  s::rgat;intran$ 
in  oralorio,  et  perciisso  imlice  orct  laiidiu,  quandiu 
universi  fratres  ingredianlur,  qui  forte  nccessaria 
caiisa  eorporis  occupaniur.  Quod  si  quis  feceril  satis 
diu  abbatem  pr..lrahore  orationem,  quod  non  licel, 
cuin  tarde  fuerit  oraiorio  pi\'eseiilatus,  prajpositos 
eorum  culpa  respiciai.  Ideo  eniiu  diximus  in  prima 
uraiioiie  abbaiis  uiiiversos  c.xspeciari,  etmox  dcbere 
«ccurrere,  ut  omne»  post  inclioalionem  abbalis  uiia 
voce  seilicet  petaiit  a  Doiniiio  aperiri  labia  sua  de- 
bere  in  iioclurnis,  sicjt  oiiinibus  communiler  peten- 
l.biis  a  Doiuino  fuerant  clausa  iii  compleloriis.  Nani 
ingredieiitss  oratorium  lertio  dicant :  Oomne ,  labia 
mea  aperies,  e:  es  meum  annuniubii  laudeiu  tuain. 
Ideo  enim  diximus  tertio  dici  ab  omiiibus,  ut  ne  qois 
fraier  modice  lardius  ingressus  ab  hiic  poslulatione 
versus  fraudelur.  Posl  quem  versuin,  posiquam  ab 
onin':bus  dictum,  invitet  et  suscitel  pastor  oves  suas 
per  responsorium  aJ  laudes  Doinini,  dicens  :  V^iii  e, 
exsuiemus  Dumitto,  jubiteinus  Deo  sululari  nostro  ; 
cd  cujus  votis  dulcidiiiem  vcl  divinuni  favum  omnis 
qu;e  noii  accurrerit  apes,  sciat  se,  evacuaiam  Iruciii 
uiellis  in  spi:  ilu,  solam  ceram  corporis  so:niio  con- 
llccre,  fiiiiiro  gebeniicc  incendio  concnniaiidam. 
PiTnoL.   LXXXVlll. 


ciibus  posl  pullorum  canlum  nucturnos  constiiuimus 
iiicbuari.eicummatulinis  coiijiingi;  ut  non  se  recol- 
locantes  post  nociurnos  ingravescant  fratres ,  et 
suavi  inalutino  somno  oppressi  non  solum  perdanl 
ni:ituliiios,  sed  eiiam  primam  tarde  jam  diccie  con- 
fundantur.  Nam  el  ideo  post  pullos  iiocturnos  cum 
malutinis  diximus  jungi,  ut  digesli  jam  a  prolixo 
somno  fratres  ulrumque  opus  sobrie  expleanl.et 
jani  reddito  matulinorum  divino  debiio  ,  seciiri 
fralres  usque  primara  jam  qui  volunt  repauscnl  :  nt 
jn  his  lioris  somnii  omnem  gravedinem  deponenles, 
bene  digesii  post  primam  jarti  ievcs  laboiare  iiici- 
piant;  monsirante  nobis  de  sanclo  lleleno  scriptura, 
cum  dicit  :  Consuevit  enim  jactis  malutinis  repausare. 
Ergo  iie  anle  puilorum  canlum  cuin  in  brevibus  no- 
ciibus  coacii  fuerint  f.atres  surgcre,  ydliuc  crudi  ab 
intho::to  somno,  cuia  in  ipso  impelu  veuarum  san- 
guis  el  liumor  per  venas  builescit,  et  in  harmoijia 
gravedinis  succussaii  somiii  discoquunt  meiiib.-a 
escam  quam  sunipserant,  in  ipso  adliuc  iiicocli  cibi 
iiiceiiJio,  uon  suscilaii,sed  poiius  occisi,  cum  coacli 
fjeriiil  fratres  surgere,  gravi  adhiiecapi:e  ei  indige- 
stu  ructu,  tllugeni  Spiiilus  sancti  tharisinatrt.  El  cum 
amaricaiur  carni  eoruni.  qiisc  qnamvismilitel  Deo,  ta  - 
ineii  in  hac  viia  interim  qui'rit  quse  sua  suni;  el  ti 
noii  omi.ibus,  aliquaniis  tamcii  ainaruni  videbiiur 
esse  pro  Deo,qiiod  dulce  est  :  ut  nou  ex  integro  aiii- 
mo  amet  Deura  fraler  in  pialmis,  quando  per  suai- 

32 


mh  AfCTonis 

uuin  cupii  bulU^e.i  carni.  Nainsicnl  lii:ia  iu  circuo  A 
ininoraia  depulaii  nocii  niiiuis  lumiiiis  coinplci  ol'.i- 
oiiiin,  cum  lur  le  surgit  oriciilis  exurlu,  l.irde  cursu 
suu  in  dieni  ingredilur  occasura ;  sic  et  breviias 
noclinin  len:|>erata  cuni  die,  pro|ili'r  rraf;illl.itc n 
cariiis  huinanx',  cogit  diviiiJ  in  psaliiiis  abbrevi.iii, 
eljuiijfi  ciiin  nucle  diei  onicia.  Ergo  psaliiii  niictiirni 
lcinporc  liyeiiiis,  hoc  esl,  ab  X(|uinoctio  hyenia!i 
iisi|iie  ad  Xjulnoctiuin  veinalc  :  id  cst,  ab  viii  Ka- 
leiidas  Octobris  usqiie  ad  v.ii  K^iiondns  Aprllis.sid 
inclius  iisqne  ubi  riieiit  Pasclin  ;  i|iiia  nuctes  niajorcs 
snnl,  dici  debeiil  aniiphnn:e  xiii,  currente  senipcr 
psaltcrio,  et  responsoria  liia:  iit  (iaiil  xvi  iinposi- 
lionos  ,  secuiiduni  nuiiieniin  |  ro|iliclaruin  ,  exira 
leciiones,  versuin,  tt  rogn>  Jiei;  ut  lam  islx  sc.xde- 
cini  iitipo-itioiies  in  noctnr.  is  qiiam  oclo  niatuiino-  !> 
rnin  imposiiiones  siaiilit^r  xxiv  vicibus,  scciindiim 
t\\v  seiiioruni  iiiii:alioiiein  giiina  nostra  in  noclc  Deo 
flectanlur  cum  IniiiliOus.  Naiii  in  iio  libus  niajoriliiis 
ideo  plus  psai:idcbci,  iit  sicui  nubis  Deui  ad  repaii- 
saiioneai  prolixum  spaliuni  junxil  iii  norle,  et  iios  ci 
percgeiidas  giail:is  jiiiigaiiius  in  laudein.  Tenipore 
veio  xsialis,  hoc  esl,  a  Pasclia  usque  vm  K:ileiiilas 
Octobris  oclo  dicanlur  antiphonx ,  currenie,  ut 
supra  diximus,  semper  psnllerio,  et  tria  responsori.i, 
cxlra  iectiones  et  veisura,  et  rogus  Dei :  ul  tam  isl:v; 
duodeciin  imposiliones  nociurn.r,  qiiam  simul  cnii- 
juiiclx  octo  nialulinorum  inipositiones  viginti  viccs 
cngat  parvx  noctis  ratio  Deo  genua  iiicunare;  qiii 
^omnus  cum  brevis  est,  dulcis  videtur  esi,e  carni 
cum  corpus  hoininis  prolixo  latigatum  laliorc  dici, 
rainori  requie  brevi  quiescit  in  nocte.  Ergo  xstalis 
lcmpore,  siciit  siipra  designavinuis,  qnia  minores 
suiii  noclcs,  iiovem  dicniiinr  niili|ihoiix,  et  liia 
res pnnsori.i ;  ut  linnt  duodeci  n  iinpositiunes  secun- 
diini  noniina  XII  apostoloruin.  (,ui  nocturni,  utsupra 
dixinins,  iii  ipsoxslaiis  tempore  a  pullnrum  canln 
inchoali  ct  linili,  mox  cis  maliilini  subjungantur, 
propter  breviiatem  noclium.  Sed  hoc  seniper  lam  in 
hycme  qnain  in  xslate,  lain  in  die  quam  nocte,  seu 
iii  vigiliis  cum  psalliiur  cavealur,  ne  psalmi  aliquando 
combinentur,  qnod  iion  licet;  sed  singulos  debcre 
dcriniri  cumgloiia;  ul  nec  orationes  inier  ipsos 
agendx  perdantur,  ne  glorias  eorum  laudi  Dei  videamnr 
subducere,  ciim  compeiidiosa  negligenti  i  cogiinur  in  „ 
p<:almos  inserere  ;  quia  onini  psa'nio  cui  initium  Pro- 
pheta  iinposuil,  ronsiiuiit  ci  flnein.Quod  si  ^iliqua  ne- 
ccssilasomnes  psallentes  peruigcat,  ncn  conibiiicnt, 
sed  conternent ;  tanicn  cuin  gloriis  suis  susbsequaiilur : 
ct  ut  cilius  compleani,  et  ('salmornm  nunicrus  iion 
niinoretur.  Ergo  ideo  aut  sii  gulos,  aui  leriios  dixi- 
iniis  debere  dici,  quia  sicut  iiiiilas  iii  'rriiiitnie,  ct 
Trinitas  in  unilate  ngiioscitur,  ila  aut  siiigulus,  ant 
pro  iieccs-ilale  lcrnos  credamus,  lamcn  cuin  glorii^ 
suis,  dici  debere.  Nnni  conibiiiari  ex  toto  non  lirot ; 
qnia  non  plus  neque  iniiius  ab  uiiitalc  cl  Triniiniu 
quod  /uerit,  Clirislianuni  decet  :  et  tunc  peifcct.ini 
Odem  liabeiniis,  si  Trinilatem  perrectani.Tqiialiter  iii 
unitnieelunitalcmiiilrinitNteseiitimus.Nnnisialiqiia 


INCKKTI  1001 

graviiir  neccssitas  quatis  horn  psallciilcs  penirgeai. 
dicendoriim  oniniiiin  psalnioruiii  singula  capita,  cjm 
iina  gloria  conipleant;  el  sic  pxeant  oraturin,  iit 
qiiavis  neccssitaie  taiiicn  opus  Dei  non  videalurprx- 
lermitti. 

CAPUT  XXXIV. 

IPnEllKi  C.\TI0  llSCIPtll. 

Ue  o(\](i'n  (Ihvih  in  die. 

iiiiSPtj.Ni  br  noui.Ms  pin    MACisTncii. 

In  excicendo  maxinie  divino  ollicio  prx  omnibu* 
saiiri:c  debet  iniliiix  ordu  consliliii;  -  vel  quihiis  vi- 
cibus  iraines  rectx  ob^ervalionis  oecurrat,  ui  veln- 
slalis  mos  est,  et  palrum  insliluta  sanxeniiit;  iii 
csl,  niaiulinus,  priiiia,  lerlia,  sexta  ,  nona,  vespera. 
el  conipletorium;  ut  compleatur  proplieticaordinatio 
dicciis  Domino  :  Septies  in  die  laudem  dixi  tibi 
(  P.uil.  cxviii ).  Sed  prima  sic  debel  dici,  quomodo 
duudecinia,  qu:i:  diciiur  vespera.  Nam  prima  sic  dici 
debet  pungenlibus  jam  radiis  snlis,  et  vespera  adliiic 
radiis  declinantibiis  ejus.  Quia  quomodu  inchoaliir 
dies  in  inilio  in  opere  Dei,  iii  tali  debet  expleii  el 
liiie,  ut  conipIe3t'jr  Scriplura  dicens  :  A  solis  orlit 
us'iuc  ad  occasum  (Psal.  cxii;  :  non  eniin  dixil.  post 
occasum,  Laudale  nomen  Demini.  Quia  eiitu  nintutiiii 
el  v.spera  delectabilur  Dominus  (Psalm.  ixiv;.  Iii 
quibus  leniporibus  ab  angelis  nosiris  d  urnis  in  rc- 
nuiitiaiis  jusloruni  benefactis  delectabiiur  Di/miniis, 
slcut  sanclus  Paulus  in  revelalione  sua  dicil :  Fil  i 
hoiiiinum,  benedicite  Dominum  incessabililer,  mngis 
autem  cuni  occiderit  sol  :  nam  initium  ei  rineni  diei 
sol  nobis  juste  osiendit ;  qui  abscessu  suo  uoctis  lenc- 
bras  introducit.  In  xstivo  vero  tempore  adbuc  altiiis 
stante  sole  lucernaria  incboenlur  propler  brevcs 
noctes  :  ut  prolixo  xstns  labore  lassis  fratrum  et 
jejuiiio  meinbris,  in  augmento  breviuin  nocliiim  de 
lucentis  adbuc  diei  spatio  fessx  repausatioiiis  somniis 
addaliir. 

cAPur  x.\xv. 

INTERROi^ATIO   tlSCIPrLI. 

De  modo  psalmonm  vel  numero  in  die. 

BESro.NLET   uouiniJS  prn  hagisthiiw. 

Psahni  iiamque  matutini  dici  dcbenl  onini  teni|>or(! 
sex,  responsoriuin  uuum,  versum,  lectionein  Apo- 
st<  li  ei  Evangelii,  qux  semper  abbas  dicii,  et  rogus 
Dei.  Psalmi  nanique  per  horas  suprascriptas  diei,  i  I 
e.i^t,  primam,  lcrtiam,  sextam,  nonam ,  terni  dici 
dfbcni,  rurrenie  semper  psallerio,  $inguli  respon- 
soria,  lcciionein  Apostuli,  leclioncm  Evangelii,  quaiu 
seiiiper  abbas  dical,  :iut  si  ihsens  fueril,  pixputiii 
vcibiis  diceni ;  post  ipsain  rogus  Dei. 

CAPDT  XXKVI. 
mTERHOGATio  risciri  Ll. 
De  psuliiiis  liic.riiariir. 

ntiSrOMIET    m^UIMIS    PER    MAUHTRt'^. 

Ps.ilmi  lucornarix  in  hyeuio  dici  debenl  Mi,  cur 


1005  hF.GULA.  1008 

renie  seinper  psalierio,  rcsponsorinra  unum,  versum,  A  ipso  die  a  bMiediclionibus  diclis  cum  alleluia  dican- 
leciionem  aposloli  elEvangelii;  quoe  semper  abbas 
dicai,  posl  boc  etrogusDei;   ui  lani  isla;  cum  re- 


sponsorio  el  Evangelio  novem  itnposiiiones  psallen- 
tium,  sine  versu  et  leclione,  quam  illx  quatern:e 
burarum  ipsius  diei  impo^iliones,  id  est,  per  ips;is 
lioras;  hoc  esl,  primam,  terliain,  sexlam,  nonam, 
lcriiarum  antiphonarum,  ct  responsoriis  singulis , 
qu;B  omnes  veniunt  scdecim,  absque  versus  el  le- 
tiiones  explendo,  tolics  psallere  viginli  qualuor  vi<  i- 
bus  genu.i  nostra  secundum  viginii  qualuor  seniornm 
iiiiitalionem,  qui  iiicessabililer  aiioraiiics  Deum  in 
coelis,  niiltunt  coronassuas,  proni  jacenles,  die  no- 
ctuque  laudanles  Dominum  dant  gkiriam  Deo.  Simi- 
liier  et  lemporc  KSlatis  quinque  dt^hent  fieri  in  lu- 
cernaria,  cnm  responsorio  el  Evangelio,  iinposiiio-  B 
iies,  exlra  versum  el  leclioncs  :  ut  isuc  quinque  el 
scdecini  impnsiliones  diei,  simililer  ui  supra  di.Kimus : 
viginii  quatuor  impositiones  debere  quolidie  fieri, 
secunduni  viginii  quainor  seniorum  in  coclo  nume- 
ru:f»,  vicies  quaier  ei  nos  in  lerra  a  die  om.  i  tem- 
pure  genua  nosira  cum  laudibus  Deo  ilectaiiius.  In 
quo  tenipore  aislatis  temperius  est  lucernaria  iii- 
choanda  propler  breves  ipsius  temporis  noctes. 

CAPLT  XXXVIl. 

IMERHOCATIO    DISCIPULI. 

Depsalmis  compUlorii. 

«ESrONDET  DOMiNUS  ren  M.\G1STRUSI. 

Psalmi  complctorii  lresdiiidebent:responsornlm, 

tectionem  A.ostoli,  lectionem  Evjngeliorum,  post- 

quam  seniper  prjsen^  abbas  dicat  rogus  Dei  el  ver- 

£uui  clu.orem. 

CAPUT  XXXYIII. 

l^TERHOGATIO   DISCIPULI. 

Ve  psalmo  re[cctiomim, 

RCSPONDET    lOUINUS   PER   HAGISTRUU. 

Ps.almus  rereciinnis  unus  dici  debet,  et  versus ;  si- 
niiliter  levata  mensa  alius  versus  cum  gloria.  Sed 
boc  opus  rerertionum  peculiariier  graliarum  actio 
est  in  numero  septem  lauduin  canonicoram  diei. 

CAPUT  XXXIX. 

IXTEr.ROGATlO    DISCIPULI. 

Qnaliter  psati  debet  in  matulini-t. 

RESPONDET    UOMIiNtlS   PER   HAGISTRUM. 

Malulini  psalmi  cuiti  antiphoois  semper  psallan- 
tur  :  id  est,  quatuor  dici  debent  sine  alleluia  ;  post 
lios  qualuor  duo  cum  atleluia,  responsorium,  versum, 
leclioiies  el  Evangelia,  qux  abbas  dicat  sine  allc- 
Inia  ;  in  Dominica  verocum  alleluia,  usque  in  Epipha- 
niam  :  ut  fiaiit  extra  versum  et  leciiones  octo  impo- 
silionescum  Evangelio.  Sed  matntini,  extra  quinqua- 
gesiino  psaliuo,  et  landes  de  canticis  liant.  Domiiiica 
vero,  vel  aliis  festis  diebos,  vel  si  aliquis  fuerit  nala- 
lis  sanctorum,  benedicliones  dici  oportet :  a  quibus 
dictis  per  dominicas  genua  noii  flectanlur  usqiie  ad 
Bocliiriiog,  et  omnes  antiphonae  vel  responsoria  in 


lur,  iisqiie  ad  sccundx  ferix  futuros  tioclurnoi!. 
CAPUT  XL. 

INTERIi'GATI0    M,CirllLI. 

Qnaliler  psalU  debet  per  lioras  diei. 

llFTd-VDET    DOMIMJS    PEB    UAGISTBn». 

Priiiia,  tertia  ,  sexia ,  nuna,  cum  psallitur,  sed  ter- 

tius  semper  psalmus  absque  ab  Epipliania,  cum  alle- 

luia  seniper  imponalur  currente  seniper  psalterio, 

cum   responsoria ,   lectionem    Apostoli ,    lect'oneni 

Ev^ingeliorum ,  qnam  Ecmper  abbas  dicat  :  si  absens 

fueril  al)bas,  prxpositi  vicibus;  el  versum,  et  rogus 

Dei. 

CAPI.T  XLI. 

IMEItROGATlO    BISCirULI. 

Qunliier  dcbel  in  luceruariis, 

KESP.NDET   DOUINUS  PER   MAGIJTRUU, 

Psaltni  lucernari:e  cum  anliphonis  rsalli  debent ; 
iii  quibus  duu  uliimi  cum  alleluia  ;  currenle  scaipcr 
psallerio;  singula  responsoria,  versus,  lectio  Apostuli 
et  Evangelii,  juod  semper  abbas  dicat  sine  alleluia  : 
in  Dominica  vero  cum  alleluia.  Nam  omnes  antiphonse 
ipso  die  benedictionibus  dictis,  cuin  alleluia  psallan- 
tur,  elgenua  non  flectantur,  usque  ad  secuiid*  ferioe 
fuluros  iiocturnos. 

CAPUT  XI.1I. 

I.NTERROGATIO   DISCIPULI. 

_  Qnaliter  psalU  debct  in  cemplelorii*. 

RESrONDET    DOUINCS   PER  UAGISTRCU. 

Psalmi  complttorii  omni  teinpore  cuni  antiihonis 
psallantur  :  quia  totae  septein  vices  in  die,  in  quibus 
laudes  Deo  dicil  nos  debere  cuin  Prophela  dicere, 
«quali  modulatione  canunlur,  propier  sepiiformem 
Spiriium,qui  non  est  in  aliqua  parle  discretus. 

CAPUT  XLIII. 

ISTERROGATIO   DISCIPCLI.' 

Qualiler  psalli  debei  in  refeetione. 

RESPONDET    DOUINUS    PER    BAGISTRUM. 

Psalmi  refectionum  tam  posita  quam  levala  mensa 
nnn  sunt  de  septem  canonicarum  vice  horaruin,  sed 
D  peculiariter  Deo  de  benedicenda  aut  commendanda 
esca  per  graliarum  aclioneni  pr.nbenlur  :  sine  anti- 
phoiia  direclaiiei  dicanlur  ;  sed  in  D  m.inica  vel  in 
diebus  feslis  cum  antiphona  vel  allcluia. 
CAPUT  XLIV. 

INTERBOGATIO   DlSClPtl.I. 

Qualiler  psalli  debet  in  nocle. 

BESrnNDF.T   DOUINUS  PER   MAGISTRUJI. 

OportPt  in  nocturnis  ab  abbate  dici  vcrsum  aper- 
tionis ,  deinde  responsorium  orationis  :  deinde  in 
byeme  duridecini  aniiphonas,  sine  alleluia  ;  deinde 
nsponsorium  sine  alleluia,  currente  dunlaxal  sem- 
per  psalterio ;  deinJe  aliud  responsorium  jam  cum 
atleliiia,  ul  fiant  sedecim  impnsiiiones;  lcclionem 


♦007 


Air.T;:uis  iNC!  nTf 


f008 


A;).n5tijli,  k-ctiii:iCiii  Evaiig-lii  (|uain  scnipcr  abbas  A  Pasrliu  ab  co  d'e  jejunaiilibus  inchna!i(r,  c(  alisi- 


iJicat.  Si  abUas  absciis  ru'ri>,  prasposili  vicibus  vit- 
suin,  cl  rogus  Dei.  In  icslalc  vfio  a  Pasc'  a  usqiic 
a\)uinociiiiiii  livciiialc,  quoil  c^l  viii  KulonJas  Octo* 
liris,  post  vc  siiiii  apcriiiinis,  el  rcsjionsoriiim  a!  ba- 
lis,  •'ici  dfbcnt  aiilijilioniv  scx,  siiie  allcluia;  dciinle 
responsoriuin  ileiii  siiie  alleluia  :  dciiiile  trcs  anli- 
plionx  ciiin  allchiia,  curreiiie  scinper  psaliii io,  ul 
snpcrius  dlxiinus  :  ilciiidc  aliud  rcsponsorium  jam 
eiiin  alleluia,  nt  liaiitduo.lrciin  imposiiiones;  lcclio- 
uein  Aposioli,  lcctioticin  Kvaiigeliornui,  quam  sem- 
pcr  abbas  dicat  :  qiiod  si  absciis  (ncrii,  prsposili  vi- 
fibus;  dcinde  vcr.-uin  clrogus  Dci.  Lcclioncin  vcro, 
cui  jussuin  fuerit,  v.l  c\  auiino  rccilct,  iio!i  ex  codioc 
Icgat,  nisi  in  vigiliis  solummodo.  Hoc  est  quod  con- 
Etituiniu>,  ul  frcqiicn:ius  aliqiia  iiicdilciilur.,  et  ine- 
inoria  tpne.inl  scripluras  ri-vUes  ;  ul  qiiando  iii 
qiiovis  loco.qu  il  cx  dees;c  texluiii  lcctionis,  rcl 
pagiiue,  si  opus  fucril,  nieiiioiia  rccUctur.  Iii  nocli- 
bU3  vero  niajoiibus  aeccnso  ciccndcio,  vc!  lucernaria 
in  airio  lectoruni,  si  voluerit  abbas  Icgat ;  aiil  qui 
sua  sponle  dclcclnlus  rueril  fraier,  liabcal  periuis- 
sionij  licenliam  aut  Icgendi,  aul  aliquid  mcditandi., 
aul  aliquain  monasierii  utilitatcm  cperandi.  PJ.ini  cl 
qui  volucrint  sibi  rcpausare,  Iiabeant  el  ipsi  licen- 
tia:n  dormire  :  qiiia  conipleto  ct  red.lito  oraiorio  dc- 
bito  suo,  residua;  b^nc  nocle  respaiisalioni  debenti:r. 
Nam  et  si  aliquis  quasi  spiritalis  vnlt  de  suo  soiiibo 
surgerc,  iit  audi."!!  Icgenicni,  aul  ipsc  legat,  aut  ali- 
quid  operclur,  peculiariier  cogiioscitur  per  boiiuiii 
liberum  arbilriuin  spirilum  polius  amarc  qnam  car- 
.lem,  ideoque  dtbent  fralres  in  uno  airio  lccta  aiiie 
abbate:n  liahere,  iit  quis  qu»d  clcgil  agnoscatiir,  vel 
qualis  mililijcsux  fulurus  si(  fralcr. 
CAPUT  XLV. 

IMCBBOGATIO    I>I:CIPULI. 

Quomedt  dcteal  psal  i  iii  diebus  [etiis. 

IIESPllNIET    DOUI.NIJi   Ptll    U.kCL}TRi:u. 

A  Pasclia  usque  ad  Peniecosien  omiies  aniiphonx 
tt  rcsponsoria  die  noctuqueeum  a!lo!uia  psallaiitur, 
et  genua  noii  ncctantur.  In  nalale  vero  Doinini  usqiie 
Epiphaniam,  omiies  aniiphonx  vel  responsoria  dic 
nocluquc  cum  alk-luia  psallantur,  cl  genua  ipsis  dic- 
bus  non  flectantur,  neque  jejunelur,  ncc  absliiieatur , 
sei  octo  illos  dies,  qui  prxccduDt  natalein  Uemiiii, 
in  jejuiiiij  quadcagesinve  vel  abslineniia;  vel  illas 
nraliones,  qua;  pure  solfiil  in  quadragesinia  fieri  si- 
iniliter  a  fr.Uribus  celebreiilur  :  ui  ad  inslar  quadra- 
gesiina;  tristiiiae,  ui  placabilcs  servi  supia  iiuotidia- 
nuRi  ^ebituiu  ai(ipli«s  CKerceiites  serviliuin,  iiaialom 
Doiniui  noslri  in  slipciidiis  vel  doiiis  kctiliaj  niov  ail- 
venisse  Ixtemur.  Kpipbaniae  vero  nocle  ipsius  vigi- 
lix,  ct  ipso  die  Bolo  omncs  antiplioii»  cl  respoiisoria 
cum  allcluia  psallantur  :  cl  ab  ipso  die  alleliiia  clau- 
dalur,  ct  inox  oralorio  dicrum  fesloruni  £ublrahaliir, 
et  geiiiia  ipso  die  Epiplianiorum  oraniis  non  ncciaii- 
lur.  Nam  idco  ipso  die  soln  cum  vigiliis  snis  dixiiiiiis, 
ct  uuii  usi|iie  ociavas  alleliiia  psalli ,  quia  cciite«iaia 


nrniibus  iiiiputatur.  In  omnibus  vcro  dii  bus  Duini 
nicis ,  bcnedictiiiiiibus  dictis ,  omncs  aiiti;ihon!e  vel 
responsoria  cuiii  nlleluia  dicanlur,  usque  ad  sccund.'c 
fcri;c  futuros  nocturnos  :  cl  gciiua  iion  flcclantur; 
quia  Domiiiica  Pasclia'is  rcsuircciio  ini.  uiatur.  Nain 
in  (imiii  Doininicn  bcncili 'tiunibus  di>tis,  usque  ad 
inissDs  Eccle.i.c  adinip^et.is,  scin,icr  in  opus  Dei  di- 
canl  hunc  versum  :  F.xnttiubunl  sancii  iii  gtoria  :  Ite- 
tabmilur  in  cnbHib!:s  suis  {l'siil.  c\Lix);  hoc  cst, 
i|u  id  pcr  omiiiuin  sa^icloiim  rubilia,  id  est,  Ecclc- 
sias  riiissaruin  cx-u'iatio  cilebratur  Si  vcro  quovis 
die  natalis  sanclorum  fucrii ,  beii.'ilictionibus  diclis 
gciiua  non  flcctaniur  ueque  adpri.i:aiii  diccndain.  Si 
vero  hitjus  sancii  naialis  fucrit,  iii  cujus  oralorio 
B  psallitur,  benediciionibus  dictis  usfjus  ad  processio- 
BCiii  misssc  idi  agendse,  ipso  die  a  saccrdote,  cl  ge- 
nua  non  flcctantiir,  ct  pro  !:ititia  iiaia'is  proprii  ora- 
lorii  iiiteger  ipse  dies  usqiie  ad  futuros  noctiiruos* 
sicui  in  Dominica,  cum  alleluia  loluin  psallalur. 

CAPIJT  XLVl. 

nTERttnCATIO  wscinti. 
De  imponeiidis  psalmis  iii  oraiorio  quoiis  tempore. 

i.ESrO.NUF.T    L0aiM'$    PEd    UACISTIIMI. 

Posl  abbalem  praepositi  wicibuscumjussu  ipsius  im- 
poiiaiit  antipiiQnas,  curre.ilc,  uldixiinas,scmper  psal- 
tciio  roslquain  cxplicavciiiit  pra:posili  siiigiili  fratrcs 
de  siiigulis  decadis,quibus  jusscriiit  prxpositi,vicibiis 

P  iinpfln.int.Leciiones.Aposlolipr^cp.isilis.eiupervicibu» 
deiit.  Cvaiigclii  lectioncs,  si  prsescns  fucril,  abbas  seni- 
pcr  Jical :  si  absciis,  prajposiii  vi  ibus.  Nam  et  in  matu- 
liiiis  cl  luccriiariis,  poslquain  lectio  .\postoli  fueril 
recitata,  Evangelia  scmpcrabbas  pr£. enssequatdr ; 
si  absens  fucrit,  prxposili  vicibus  :  ut  eo  ordine  quo 
missa;  a  tlcricis  cclebranlur ;  id  cst,  quo  miiior  clc- 
ricus  .\postolura  perlcgerit,  sequitur  major  diacu- 
nus  Evaiigelia  saiicta  lcciurus.  Sic  crgo  ct  iii  iiioiia- 
sleriis  ratio  Domini  per  ordinc:n  lucrili  subscqueBtcr 
scrvatiir  :  ia  nocturnis,  el  uialuiiiiis,  et  lureriiariis, 
iii  rcsponsoriis  psabiii  pcrexpliceiilur ;  iii  priiiia  vero, 
icrtia,  sexia,  vel  nona,  iii  responsoriis  biiia  capiia 
dicantur  :  ei  dicanl  jam  Gloria,  ut  eilius  exciiiiiis 
fratres  de  oraiurio  faci«iidi  laboris  repra'seir.cui:ir 

n  operibus. 

CAPUT  XLVIL 

I.XTEilROGiTIO  BlSCiriLI.' 

De  diKtplina  psalLndi. 

IIESPO.NKT    OOVI.NCS    rtP.    HACI>Tlll'». 

Tanta  dcbel  e.>se  revercnti;e  gra'.'iias,  vcl  discipli- 
na  psalleiuli,  ui  aiiiabilius  a  Doinino,  qium  a  iiobiH 
diciiur,  aiHliaiiir,  siciit  uit  Scriptura  :  Exilus  mani- 
lini  «i  vispcr(r  deleclaberis  {Psal.  lsiv).  El  iiein  : 
Rene  psutlile  ei  in  jiiHlalione :  i;iita  rectiis  esl  seiM» 
Domini  {  Vsal.  xwii ).  Kl  itein  :  Kxsiitlale  ei  i-kim 
Irrmore  ( l'sal.  ii).  Et  ilem  :  Pi«UH»  Dtutin»  su- 
pienitr  (fsal.  xi.vi>.  Ergo  li  sap  cnlcr  ct  cum  li- 
inoro    juLot    psalli  ,   opnrlcl  psarcntcni    iui:iiobiU 


ROa  REf.ULV. 

corpore, 

moderale  c.inere  :  quippe  minisicriuin  siiii;ii  aiilcDi 
vinilatein  iinplel ,  docenle  hoc  Proitlieta  oum  diiit : 
tnconspeLlu  an^iloruin  psallam  tibi  {Psal.  c\W'U)- 
Nam  coniiilerare  debel  qtii  psallit  seinper,  ne  alibi 
sensus  ejus  demigret,  ne  cuni   aliam  cogitalion  m 
sensus  nosler  niigraverit,  dc  nobisdical  Deus  :  Popu- 
Uit  isle  labiis  me  lionoral ,  cor  aulem  eorum  longe  est 
n  me  (Malth.  xv).  V.i  hvm  de  iioliis  dicil  :  Ore  suo 
benedicebant,  el  cerde  suo  muledicebanl  (Psal.  LXi). 
iil  ne,  cum  in  soia  lingui  Seum  laudamus,  in  sola 
Tegia  oris  noslri  Deum  adniiliamus ;  et  ihlus  ia  do- 
inum  cordis  introductum  diaboUim  collocemus;  for- 
lior  eiiim  ab  intus  ducente  judicntur,  qui  intus  ingre- 
(liiur,  quam  qui  foris  exspectal.  Ergo  ad  caniuin  et 
lale  ofUcium  corporaliter  cor  cuin  lingua  conveniat,  B 
cuni  limore  Domino  quolidiaDum  debitum  redliibere, 
el  noiet  sibi  in  corde  qui  psallit,  ad  singula  omnia 
lestiinonia  quse  dicil :  quia  singuli  versus  si  noteiitur, 
proriciunt  aniinx  ad  salutem,  el  iii  eis  totuni  inveni- 
nir  qiiod  quairitur;  quia  oinnia  ad  scdilicatijnem  lo- 
quilurpsalinus,  dicenle  Prophela  :  Psallam  et  inielli- 
^am  in  tia  immaculala,  quando  venies  ad  nie  {Psal. 
€ix).  Quod  sonal  in  voce,  ipsum  sit  et  in  raente  psal- 
lenlis.  Prallanius  ergo  voce  et  nienle  comniuniler, 
dicente  Aposlolo  :  PsMam  spiritu ,  psailam  et  menle 
(i  Cor.  xiv);  uon  solum  vocibus,  sed  et  corde  decel 
ad  Deum  clamare.  Caveodum  iiamque  est  cum  psalli^ 
ivT,  ne  frequens  lussis,  aul  anhelitus  prolixius  abun- 
dei,  aut  salivarum  exsecratus  assiduus,  aut  nariuin 


10\0 


indinalo  capiie  stare,  et  lauJcs  D  imini)  A  C»'''-    cxMvii).  Ergo  viJes ,  quod  ante  angelos  os- 

tendimus  el  orare  el  psailere.  Nam  ideo  dixiiuus  bre- 
vetn  (ieri  oralionem,  iie  quis  per  occasionein  prulixx 
orationis  obdormial;  aut  forie  diu  jacenles  di:iboIcis 
eis  ante  ociilos  diverse  ingerat ,  vrl  in  cordc  aliud 
siibminslret.  Ergo  oportel  orare  cuiii  tiinore  simpli- 
ciler;  ut  qui  orat,  praesenlis  Christi  videatur  pedes 
leiiere.  Ei  cum  lanto  debcraus  orare  timore,  ut  co- 
giioscanius  quia  cun»  Deo  loquimur.  Orare  ergo  de- 
bemus  cuiii  omni  inente,  sicut  .\postolus  ait:  Oral^o 
simul  et  mente  et  spirilu  (//  Cor.  xiv). 

CAP[IT  XLIX. 

IST2BR0GATI0   DlStlP.  Ll. 

De  1'igiliis  munasl  rii. 

RESPONDET   DOMINfS    PEU   UACISTBDM. 

Omni  sabbato  debent  in  inonaslerio  exerccri  vigi- 
hx,  a  sera  usque  dum  seciindo  fu  rit  gallus  auJitiis, 
cl  jam  fiani  niaintini.  Si.'d  propter  qiiod  vigilis  di- 
ouiiiur,  a  soiniio  se  fralres  abslineant ;  et  psallant,  ei 
legeiites  audianl  lectiones.  Jam  post  matutinos  leclis 
siiis  repauscnl. 

CAPIT  L. 

IXTERROGATIO    DISCIPILI. 

De  aelu  operim  qtioli.Hnnorum ,  per  diversas  horai, 
diierso  tempore. 

BESPONUET   DOMINUS   PER  M.VGISTnUU. 

Dum  cessaiit  in  die  diviiia  officia,  inlervalla  ipsa 
cessaniium  a  psalmis  horaruin  non  otiosa  volumus 
rpurcitia:  detractje  a  psaUenie  inante  jactentur;  sed  C  perlransiri;  scslimantes  ne  otium  luodici  niinus  lu- 
debere  fratrem  posl  se  projicere,  quia  angeli  ante 
psalleutes  doceniur  stare,  cum  dicit  Propheta  :  In 
«onspectu  angelorum  psallam  tibi  (  Psal.  cxxxvii). 
E^go  cum  hsecmnnia  iiiipedimenta  psallentibus  a  dia- 
bolo  fuerint  mluis(r.ita,  moz  sibi  qui  psallii  signetos 
crucis  sigillo. 

CAPUr  XLVIIL 

I9ITEAR0C.\T10    DISClrULI. 

De  reverentia  orationis. 

RCSPONDET    DOHI.NUS   PER   MAGiSTRLU, 

Si  hominibus  carnaiibus  nisi  cura  humililate  non 
fil  precatio,  cmn  benelicia  eos  aliqiia  temporalia  po- 
stulamus;  quanto  magis  convenil,  ul  pro  peccatis  no 


cium  securis  generaret.  Uuia  honio  otiosus  niorteiii 
operatiir,  el  in  desideriis  cil  semper.  Nam  cuin  frater 
aliquid  operaliu*,  dum  oculura  in  laboris  opere  Ugit, 
iiiJe  sensuni  occupat  de  quo  fucit,  et  cogitare  illi 
aliqua  non  vacat;  et  desideriorum  ooii  niergitur  flu- 
ctilius  :  quia  stuporc  cogilalionis  ejus  tuiic  oculus 
uoii  arescit,  quando  niaiuiB  cum  sensu  occupaia  ali- 
quiJ  peificil,  propterea  dicenle  Apostolo  :  Et  eum 
essemus  apud  vos,  lioc  prcedpiebamu^  vobis,  ul  si  quis 
non  vult  operari,  nec  manducet  (JI  Tliess.  lii).  Ergo 
debent  e$se  et  post  ollicia  Dei  et  opera  corporalia, 
hoc  esl,  manuum  :  et  ditm  fuerit  unJe  indigenli  de- 
tiir,  super  bona  acta  carric<?iUur,  et  bene  facla  : 
ideoque  oportet  inler  liorarum  allerna  spalia  diversa 
siris  vel  facinoribus  omni  qiia  possumus  Chrislum  '^  acluum  exercitia  eonvenire.  Id  est,  lempore  hyemis-. 


prece  rogemus!  Nulla  ergo  debet  esse  in  oraiione 
duplicitas  :  non  unus  in  ore,  aller  in  corde  invenia- 
lur  :  non  muliiloquio  protrahi  orationem  debere,  sic- 
ut  ait  sanctum  Evangelium  bypocritas  eos  fieri  tales. 
Non  freqiiens  tussis,  non  exscrealus  assiduiis,  noii 
aiihelitus  abundet ;  quia  haec  oinnia  orationibus  et 
psalmis  ad  iinpedimentum  a  diabolo  ministrantur. 
Nam  illud,  quod  diximus  superius,  et  in  oraiionibus 
cnveatur;  ut  qui  orat,  si  volueril  exspuere,  aut  na- 
rium  gporcitiasjactare,  non  inanle,  sed  post  se  retro 
projiciat,  propter  angelos  inanle  sianles,  demon- 
sirante  Propheta  ac  dicenle  :  In  conspectu  angelerum 
»salUim  tiii,  et  ad»rabo  ai  lemplum  sanctum  tuum 


ab  icqiiinoctio  byemali,  qiind  est  viii  Kalendas  Octo- 
brls,  usquc  ifi  Pascha,  quia  frigus  est,  *t  mane  fra- 
Ires  non  possuiit  aliquid  operari,  a  prima  usque  ia 
tertiam  sequestratse  a  se  per  loca  diversa  decadai, 
uc  in  uno  redacta  oviinis  congregatio  suis  sibi  invi- 
cem  voiibus  obslrepenl,  id  est,  leetionibus  vacet 
uniis  dc  deceiii  [ler  loca,  el  resiJui  de  suo  numero 
audiaiit.  in  his  iribus  horis  infantuli  in  decada  sua  in 
(abiilis  suis  ah  uno  lilterato  liiteras  mediientur.  Nam 
in  alpbabelo  inajores  usque  vel  ad  quinquagenariam 
xlatem  litleras  meditari  horlamur.  Simul  ergo  in  his- 
lioris,  ft  psalmos  meditari  a  nescientibus,  ordina- 
tione  pra*posiiorunri  suorum,  admonemus.  In  iinaquft~ 


«011  AICTOKIS  I.XCEUTJ;  t0»2 

qumlecaJa  ergo  io  liislribiishorisinviccmcl  logani,  A  iuiciiuiu  suiiiiio  caieaiii.  (iciii  poil  Jiciai;i  loniniif 

u^que  iii  sexlain  laborciil ;  seinper  aiilriii  cuiii  laci- 


ei  .iiiJiaiit  vicibus  iiUeras,  el  psalinos  igiioraniibus 
ostendaiil.  Cum  ergo  in  spiriiali  opcre  has  tres  boras 
lierr^eriiit,  repoiilis  labulis  et  coJicibus  Jivinl.^s  aJ 
lertiain  lau.libus  »urg3iil ;  agentcs  iii  oratorio  Doini- 
iiogiaiias,  qmxi  ineruerunt  Ires  horas  Jiei  spirltali- 
bus  o;<eribus  occupati  sine  peccate  iransiLsse.  Mn\  ut 
eiieriiit  a  tenia,  unirerbi  prjeposili  oculos  liabcant 
uJ  abbaiein ,  inquirenies  eum  quid  jubeai  suas  opc- 
rari  decaJas  :  et  cutn  unicuique  decaJo!  Jiversiiin 
laborii  asslgiiaverit  opus,  iiiox  obeJientcs,  vel  a  suia 
pr:cposilis  orJiiiaii,  assignatuiii  laboris  opus  cuin  ta- 
citurnlato  scinpcr  exerceant;  ita  (r;;o  ut  .inlequani 
inchurnl  laborare,  orent,  ct  postquam  e.\plli'averiiii, 
reorent :  labore:it  semper  pixienlibui  suis  prxpo- 


liiriiiiate  Kcculariuin  vel  oliusarum  reruin,  vel  sciirri- 
litatis,  qiuc  ud  xJilicalioncm  nou  pertinei.l :  psalnio- 
runi  vero  rcceiisionem,  vel  nieJitaiionciii  et  iulerro- 
gationcm  prxccplorum  divinorum,  vel  pro  xJillca- 
tlonc  allquiJ  Je  Deo  loqui,  quanivis  iu  illa  bora 
disoipuhs  licenliam  relaxainus,  in  ab  entiaiii  dun- 
taxat  abbatis  :  in  pricscnlia  veru  ejus  labor,  hu.'uili~ 
tas,  lacituniitas  et  reverenlia  pra:beatur.  Iii  abscntiji 
vero  abbatis  iJeo  Je  bonis  el  sanclis  rebiis  eos  lo(|ia 
periiiiilimus,  ut  nunquani  Jesit  meniorisu  eoruin  sit- 
v:iiiJu  pro  servitio  Dei  oris  eorum  custoJia,  et  expe- 
Jitius  Je  bono  quam  Je  inalo  eorum  eloquia  occu- 
pentur.  Kam  ipsum  laboris  opus  lerrenuni ,  aut  cu- 


sili  ,  pi  cum  inipleveiin'  cum  gravitate  et  lias  tres  B  jusvis  ariis  cum  incboant,  oiaiione  praecedeute  iiici- 


liuras  in  tanto  la!  oris  opere,  Jivlnis  aJ  sextam  lau 
dibus  currant,  agentes  iii  oratorio  Doiiiino  gratias, 
iliii  ilein  merueiint  et  alias  ties  lioras  di.i  occupali 
lanlo  laboris  opere  sine  peccaio  iransisse.  IJeo  eniin 
fratresdicimus  laciturDitatem  semperdebere  servare, 
ut  cum  uiiini  ab  eluquio  os  custi;Jitur,  peccaia  liu- 
gux  noD  admittantur.  Taciiurnitas  autem  bxc  a  fra- 
tribus  laboiantibiis  custoJiatiir  a  fabulis  sine  lcge, 
vel  steciilaribus  rebus,  vel  veibis  otiosis,  qua;  .id  reni 
non  perlinent.  Nam  psafmos  meJilari,  vel  Scriptu- 
ras  receiisere,  vel  de  Deo  aliquiJ  loqui,  duiiUiat  in 
absentia  abbatis,  bumillter  tameu  et  lenie,  quamvis 
in  illa  hora  fratrcs  Mcentiam  habeant.  Mox  erg  >  ul  a 
sexta  oiierinl,  revertenles  ad  loea  sua  suum  perO 


pianl ;  eadem  seinper  oraiione  ei  llniant.  IJeo  eMiiii 
prxcedente  oratione  incipiant,  ut  petant  Deuiii,  ul 
plo  ejus  aux'Iio  aJjuvati ,  cl  ejus  defensione  oiiini 
hora  muiiiti  in  liis  horis,  quibus  laborani,  ne  aliquud 
iii  eis  peccaluui  subrijiial,  de  quo  possiiit  Domino 
displicere.  £t  ideo  poslquam  a  labure  di^junxerini, 
orent ;  ageules  gratias  Deo,  quod  fueriat  Dei  auxiliu 
ni'juvali.  Ergo  postquam  has  Ires  boras  laboraveriiit,, 
divinis  ad  tertiam  lauJibus  curraiit,-agentes  in  ora- 
torio  Domino  gralias,  qui  merucriiil  in  labore  nia.- 
iiuum  occupati  sinc  peccatoruru  offensa  transisse. 
Mox  ergo  ut  a  terlia  eiierint,  unusquisque  reverta- 
tur  ad  siium  laboris  upus  :  el  cum  per  sequcules 
horas  laboraverinl  Jiviiiis  aJ  sextam  laudibus  lur- 


ciant  opus;  ei  in  qiio  opere  semper  majore  fratrum  ^  rant,  agentes  in  oraioiio  Domiiio  graiias,  qui  alias 

laboraniiiini  exlHbente  cujusvis  codieis  lectio  qiioli- 

die  ab  uno  litteiato  legatur.  IJeo  eiiim  orJiuaviiuus 

quoliJie  laboranlibus  legi,  ut  cuui  a  malis  tacemus, 

de  bonjs  auJimus,  el  loquiinur,  iiuuquaiii  pecccmus. 

Ipse  nainque  fralcr  legat,  quem  abbas  per  aliquam 

impossibilitatem    necessiiaiis    nou    posse    hborare 

agaoveriL  Quol  si  ipse  ni.ijor  numerus  fratrum.  cui 

legitur,  pro;ie  sit  monasierio,  operanles  inlus  iiiona- 

sler'uin  aliquid  lale  Je  ai  libus  fratre.s  cuiii  quo  opere 

possiutaJ  legentes  inigrare,  mox  se  juiigant,  ei  au- 

diaiit  auribus,  lamen  manibus  operani.'s.  Quod  si  lixa 

sit  operis  officina,  aut  lale  sit  opus,  cum  quo  non 


tres  boras  diei  occupaii  ilem  in  laboris  upere  Ei:ie 
peccato  meruerunt  traiisisse.  Statim  pust  Ji(ta:it 
sexlam,  aut  post  prandiuni,  qua:u  in  jejuiiio,  oinnrs 
nioJice  in  suis  lettis  meriJientur  :  ut  meriJiaiias 
horas,  vel  ferventem  sestiim  in  sopore  perlran  eanl; 
ct  iii  faiigaiis  fratrum  corporibus,  iJ  est,  jejunio  ei 
labore,  Ipsius  teniporis  brevitas  noctiuiu  auiiliu  me- 
riJiani  somui  coiupenseniur;  et  sobrius  jaui  surgat 
frater  in  nocte,  cum  'cceperit  xstaie  Jurniire  io  die. 
Ergo  post  sextam  cum  suis  se  collocaveriut  leclis, 
posl  modicam  requiem  universi  fratres  a  prxpo.^iiis 
suis,  vel  ipsi  simul  praposiii  ab  ipsius  sepliinanx  vi- 


I) 


pussint  fratres  aJ  legenles  inigrare,  alia  Jie  el  ipsis      gillgallo  excilali .  quaiilo  spalio  Jiei  ni>na  reslilerit , 

lejfatur.  Ergo  cuin  el  has  tres  lioras  in  laliorii  opere  ,^  item  cum  t  icilurnitate  vanitoquii  artibus  sui>  rever- 

Iransieriiit,  divinis  aj  iionam  latiJlbus  currant,  ageii- 

les  iii  oratorio  Doininu  gralias,  qui  ilein  ineruennl 

ei  alias  Ires  bir-is  Jiei  sine  peccato  Iraiisisse.  l'osl 

Monam  vero  quautuni  spatium  iii  lucernariam  resii- 

leiii,  quisque  quod   occurreril  operelur,  ordiiianle 

abbate,  vel  insisteiitilm-  prxposilis  suis.  Qui  pra-jio- 

sjti  idro  frairibus  oiiitii  hora  iuiinineaiit,  ut  rralerex 

tolo  oliiisus  iioa  sit.  Nam  cum  iii  aliquid  facienJo 

fueril  occupalus,  non  vacat  ei  alia    cogitare,   nisi 

Ikov    in  quoJ  iiilentis   iiianlbiis  operatur.  Iii  ae^tu- 

tis  vcro  tempore,  iJ  esl,  a  fasclia  usque  usquinoctium 

bjemale,  quuJ  esl  viii  KaleiiJas  Uclobris,  qiiia  ina- 

CJsiiMiie  refri;;erat,  a  piiina  usque  in  tertiam  iiiagis 

(t^trcntur ;  ut  rerciitl  oi  suaii,  vcl  gravi  brevium 


laiitui  et  labori ;  ci  iii  toln  ipso  «stalis  tempore,  tani 
eiiam  cuin  seita  bora,  vel  nuna  relirllur.  Tameii 
posi  iii>i:am  quantuiii  .>iatiiim  Jiei  resiiteril  iisque 
leiiipcrius  inchoatam  lurernariam,  lunc  ordinaiiuiia 
pia>po.«iturum  suoruiu  se(]uesirat:e  »  se  per  lora  di- 
versa  decada*,  alii  legant,  ahi  audiani,  alii  liiicrat 
dlsrant  el  Juceant,  alii  psalmos  quus  babenl  super- 
positcs  meJiteiitur.  Mam  cuin  eos  iiialuravrrini,  el 
meiiioria  perlei  te  teiiuerlnl ,  aJJucii  a  piaeposilla 
6iiis  ipsuui  psaliiium  aut  raiitirum,  sru  quainvis  le- 
clioneui  iiiemuriter  abbali  rrstiluaiit  :  el  cuui  prrieJ- 
iliJrril ,  iiiux  pelrl  pro  so  Jebere  orari.  El  ruiu  prvi 
eo  a  cirruuistaniibus  uratiiin  luerit,  rouipleiili  «bbaii 
griiua  usrulrtur,  i]ul  reJJiJil    Ciil  uio\  aul  ub  u'Sv) 


|0!5  RtGlJLA.  lOU 

abbaie,  aui  prxpustiii  jube.ur  superpoii!;  cl  p.iSi-  A  peiiso,  anibus  quutiJie  seileaot ;  qul  tamen  ciua  ali- 


qu;iin  superpotitiim  fuerii.  quodvis,  aniequam  secum 
iiieditetur,  ileiii  a  circuiiistaniibus  pelat  pro  se  ora- 
ri,  el  sic  inihuet  uieditari.  Luceroaria  vero  omni 
tcmpore,  maxime  vero  in  xstate,  tomperius  inelioe- 
lur,  peiidciite  adliuc  sole,  sicutdicit  Propheta,  usque 
ad  occasum  (  Pial.  cxxii  )  :  non  tameu  dixit,  posl 
occasuu  Ergo  inde  niaxime  in  xslate  teinpeiius 
luccriiariam  diximiis  iiickoari,  propler  breves  ipsius 
lemporis  noctes.  Ad  laborem  veio  operis  lerreiii, 
vel  niissiones  viun.m,  bi  fralres  depuleiilur,  qui  arlcs 
iiesciunt,  aut  discere  iiutunt,  ant  non  possuiit.  Arii- 
(ices  vero  deputatu  die,  et  e.xperinieiitato  ariis  siia; 


(jua  ne^-essitas  laboris  terreni  aut  viarum  pro  niona- 
slfrii  utiliiate  pernrserit,  tnnc  rrliciis  artibus,  aiit 
fratium  adjutoriii,  aiit  viarum  necessiiaiibus  octn- 
I  euiiir. /ratribiis  delicalis  et  innrniis  talis  labor  in- 
juiiptur,  ui  nulrianiur  aJ  serviiium  Dei,  noti  occi- 
daiitur  :  duricurdes  vero  el  siniplices  fratres,  vel  qiii 
lilieias  dicere  nuluut,  et  noii  possunl,  ipsi  gurJi:» 
Ojieribus  iiilriieiitiir;  lamcii  cu  ii  leinperampiito  jti- 
stiliaj :  iie  snli  jugiier  divcrsis  npirimaiitiir  laboribu^. 
Infantuli,  ct  jain  senio  liccrepiii,  et  iulirmi  xqnali 
debent  cogi  judicio. 


INCIPIT  REGLLA  OIJADRAGESIMALIS. 


C.VPUT   U. 

LNTERROGATIO    DISCIPILI. 

De  orutionibus   Quadragesima:    in  die. 

RESPONUET   DOmNUS   PER    UtGlSTIttJM. 

Inter  raatutinos  el  priroam  pura  fler:  debet  oratio 
a5  omnibus  ;  item  inter  priinam  et  leniaui :  siini- 
liter  fleri  inter  tertiaiti  el  sexlam  :  similiter  inter 
srxtamet  nonam:  simiiilerinter  iionam  elvesperain; 
«iiniliter  inter  vesperam  et  compleiorios  :  simiiiier 
licri  lo  lotis  Quadragesima-  diebus  oportet. 

CAPUT    LII. 

INTFBRCIGATIO    DISCIPULI. 

De  oraliouibut  Quadragesimce  in  nocte,  sive  Ptalmit. 

BESPONUET    DOMINUS    PEIl   MAGI:>TItUM. 

Oporlel  posi  primum  deciibiium  oroues  snrgere  , 
€t  aute  lectos  snos  orare,  complere  abbatem,  et  re- 
pausare  otnnes,  ilera  post  nocturnos  repausare.  Ilem 
cum  caiitaverit  g  dius,  omnes  surgere,  et  oiare  anie 
lccios  suos,  complere  abbatem,  et  repaasare  emnes. 
L'ude  oportet  vigiljgallos  ,  in  noctibus  vel  diebus 
Qiiadragcsimx  mulluin  vigilaiites  in  nocte  et  in  die 
esse  sollieitos,  ut  horas  advenisse  oraiionum  fratres 
adinoneant.  Ideo  debent  in  uno  .^trio  omiies  dor- 
iiiire,  ut  ab  omnibus  orationes  istx  ante  lectos  coin- 
niuiiiter  impleantiir  ,  ut  omnes  audiaiit  nbbatem 
conipleiitem.  I.lem  debent  surgere,  et  facere  inatu- 
tiiios  :  quia  adbuc  inatuiini  separali  a  nocturois  ante 
Pasi-ba  dicuniur.  Iteni  inter  inalutinos  et  primam  si- 
iiiililer  pura  f  al  oratio. 

C.VI  IT    LHI. 

INTERROCMlll    DISCIPI  Ll. 

De  conlinentia  ciboriim  ei  potus  in  Quadragesima. 

RESPONDET   DOMIMJS   PER   HAGISTRUM. 

Unuin  coctuin  omnibus  piilmentum  sufliciat ;  et  ia 
se.  unJis  quoricunquc  fuerit  crudum  cum  poiiiis  : 
•laiiis  hordeacei  quadrx  duoe.  Ab  ipso  die  Quadra- 
C2simjc  usque  iti  tricesitnum  propler  laborem  binas 
aJ  diem  fraires,  non  amplius,  atcipiant  potiones ;  id 
cst,  unuai  merum  et  uiiiim  caldura.  A  tricesima 


•>  vero  usque  in  vicesimam  singulos  mcros  accipianl : 
a  vicesima  vero  nsque  ad  Pascha  vinuiii  omnibus 
subtrahatur  :  absque  indrmis ,  et  infanlibus  infra 
diiodeciin  annos,  et  senio  jam  defessis.  Sed  hoc  do 
inlirmis  consideret  abb:is  .  ne  ali|iiis  mcntiatur  et 
fingat  intirmum.  Firmis  vero  ,  vel  suo  voto  absli* 
nenlibus,  mixtn  salibuscum  cymino,  vei  apii  setiiine 
ralida  aqua  inisceaiur.  Oleum  non  in  cacabis  ,  sed 
iii  ferculis  propter  .tb^tinentes  mitlatur.  Qui  absti- 
r.enles  in  ipsis  lamen  meiisis  decadiim  suaruin,  <;uot 
in  nicnsa  quse  iii  ^uo  iitiincro  fuerint ,  ordinatiurie 
majdrii  juxia  jubiaiiiur  sedcre :  ut  abs'inentes  d» 
una  mensa  in  una  Gotaedant  scutella.  Ideo  enini  di- 
xiiniis  inter  alios  fratres  communiter  absiinentes 
sedere ,  ut  erubescant  voraces  in  communi  uatura 

Q  non  posse  pariter  gulae  desideria  refraenare,  el  in 
cligendis  boiiis  divinara  cum  abstinentibiis  non  posse 
graliam  promereri.  Nam  ipso  die  Quadragesimx  cum 
communicant,  primo  jejunio',  aniequam  commuui- 
cent,  detur  licenlia  ab  abbate  in  oralorio  talis.  Dical 
abbasomnibus  Iratribus  :  Fralres,  qui  vult  pro  aniiiia 
sua  spiritaliterlaborare,  et  allquid  abslinere,  ad  bu- 
nutn  hoc  opus  liberam  ei  voluntatem  concedimuj  : 
qiii  vero  noluerit,  regula;  de  hoc  litulo  coastituia 
accipiet,  et  quadragesiniiB  conientus  erit  inensura. 
Jam  qui  de  fralribus  voluerint  aliquid  abslinere,  ibi 
in  oratorio  vadant ,  et  humilient  se  ad  genua  ab- 
balis,  agentes  gratias  de  boni  actus  voluntate  cuti- 
cessa  :  et  post  impens  m  bumilitateni,  simul  et  ore 
suo  abbati  indicent ,  quis  quid   voluerii-  abslinere. 

D  Nam  ideo  in  oratorio  abstineiitesdiximus  designari  , 
utad  niensas  cum  hoc  ipsum  conltiient,  ;id  e  caiii 
in  quadragesiina  corpori  perdendani  a  tepidis  vel  gu- 
losis  fralribus  non  jam  hoc  ipsuro  repraesuinere  vel 
secuni  cnmedere  suadeantur:  cum  noii  vultquis  vi- 
dere  a  se  alium  nuliorem.  Sed  siiit  ergo  isii  tales 
teslimunio  oraloiii  de  omnibus  apud  Deum  electi , 
eiiani  absiinentes  designati.  Merito  enira  de  resurre- 
ctione  Domiui  tales  debent  inPascha  laetari  cum  Christo, 
qui  corpus  suum  per  abstineniiam  cum  eo  crucilixe- 
ruiit  in  quadragesima,  dicetile  de  tristilia  Scripttira  : 
Qiii  se)ninanl  in  lacrymis,  in  gaudio  metentlPy^l. 


*0'^  ALCT0l;l3  INCEUXr  lOlfr 

cixv).  El,  in  fitmd*  rexuii,  in  muliit  beiie  ilitpoHuniur  \  aliis  ab  inviln  i..icrduin  (icr  liiJuniia  Iransire  jejuiiia 

iiKligenllx   iinpoiiat  neccssilas.  I.l  cniii  qua   rrunitj 


{Sip.  iii).  Naiii  quadragcsiinii  pr;c^ciui>  ln  jiis  parvi 
sujciili  obliiiet  lypuiii,  Pasclia  vero  (uiine  viix-  xlcr- 
nain  Lriiiiani  bonis  iiitlicat :  in  taiUum,  ut  quoit  in 
i|ua.lr:i;iiila  ilii^bus  abslinciur,  ni:iniliii'ari  liccaiinio 
aino.  Sic  qiii  in  pixscnli  vila  saxiili  litijiis  allqiiid 
ilesitlcriis  buis  vel  cariii  S'ibiluxiTit ,  in  illu  ^xculo 
abundinlcr  lioot  auiinu:  dc  incliuribus  divinis  dc- 
liciis  iii  perpcluo  sagiiiari.  Quia  iii  hoc  parvo  tein- 
pore  pro  Dtnniiio  voluit  contristari,  cum  eo  niere- 
bitur  in  ruiuro  Ixtari.  Jejiiiiia  vero  Qiiailragesim.^e 
protia!i:iiiliir  l:i  vcsppruin;  id  cst,post  lucernaria 
renciatiir  oninibus  ipsis  qiiadraginta  di<'bus:quia 
quinla  fcria  jfjniiatur,  absqiic  doiiiiiiica  :  in  (|uas 
Jouiidicns  scra  penitus  niliii  coe:iciit,  ut   uiia  sit  iii 


futiira  o(  lava  Paschae  in  Duniinica!  Resurreclionis 
'irtoriu  desideret  cpiilari ,  qni  in  tristiiin!  causam 
ipsius  passiunis  una  die  iioluerit  giiam  cum  Cbristo 
criiciligcrc  cainein?  SacranienU  vero  altaris  iii  pa- 
ti-na  irajoru  vitrea  nniaiilur  :  ui  cuin  sextn  feria 
Juilxi  nd  passioncin  Clirislum  quasie.-int,  sii  ipso 
die  meiilibus  nostris  reclusus,  ui  sabbato  nobis  per 
resurrectioiiem  in  nnvo  sacramento  apparcat.  Jani 
qiii  sexia  fcria  rcfcciuri  suiit,  siiie  roininunione  re- 
liciant;  ut  aginiscatur  jani  qnis  sexia  feria  injuste 
redci  sine  Ciiiisio,  Loiio  vero  rerum ,  vel  apparaius 
Faschilis  ipso  die  procuretur  :  in  qua  sexia  feria 
alt;\ris  vclanieo,  vel  univcrsus   «ralorii   subtrahatur 


ipsis   di  bus    a  die    rcfec.io.     Jcjunium    vero    in  B  unuitus;  siiiiiil  et  luceriix  el  ciccndcli  lutuiii  iiiirar 


QuadragCsiina  propier  supervenientes  non  fran- 
gauir  a  don:cslicis  fralribiis.  Qiii  vcro  vulucrinl 
iratres  jcjiinium  superponere ,  in  ipso  superpo- 
«ito  die  in  iaborc  cuui  fratribus  non  gpecleniuj*, 
goluniinodo  laburaiitibus  frairibus  leganl,  ut  otiosi 
non  sint ,  it  pro  pane  de  vcrbo  Dei  relici.in'ur. 
Meo  eiiiin  in  spirilu  legendo  laborent ,  ut  sicut 
Ecriptum  cst  ,  Qui  iwn  laborat ,  non  manducel 
(II  Thet.  iii),  ila  el  dignum  esl,  ut  qui  non  mnndu- 
cat  non  laboroi ,  iiisi  iii  ilia  rereciione,  in  qu:i  sine 
paiie  reliciiur;  hoc  esl,  in  cloqnio  Dei,  diceiite  Scri- 
ptura  :  iVoii  in  pane  solo  ii.il  liomo,sed  in  omni  verbo 
Dei  {Lnc.  iv).  In  ipsis  vero  qiindrng-nia  ditbus  in 
monasterio  fiairibus  ab  hebdoinadariis  pedes  oon 
laventur,  solumniodo  di»calceentur;  supcrveiiienlibus 
quibusvis  cxirancis  Invcniur,  (ropier  iUius  inulieris 
testimoniuin,  quu:  lavii,  ctde  alabaslro  unxit  pedes 
Salvatori  cocnaiiti.  In  coena  vero  Domiiii  niiiiant  Dia- 
nus  pro  benedlciione  ad  lavnndos  pedes  abbati ,  et 
posiea  omnlbus  prxposiiis  cum  solaiio  fralruin.  Iii- 
1'boando  lamen  abbas  lavel  simul  :  el  ostiariis  ipse 
ninjor  lavet  peles;  ut  cum  ct  ipsis  humileni  se  in 
hoc  obsequio  prxbet,  et  digne  oinnihus  iii  booorem 
exallalior  judicetur.  Deinde  prxpositi  onniibus  fra- 
tribus  in  decnila  sua  lavint  pedes,  ct  terg:int.  Sexia 
vero  fcria  lucescentc  ,  qux  est  ante  sabbatmn  san- 
clura ,  noclunios  solum;noJo  lacant :  quia  adhuc 
noclurni  aiile  pulloruiii  canUiin  dictide  quintaadbuc 


nioiiasteriuiii  negetur  aspectus  :  ut  in  iiubis  Iristiiia 
babcalur  ipso  die,  (.uin  inundo  vcruin  Doniini  luiiien 
pcr  passioneiti  abscedit :  e(  in  sequenii  luinen  lu' 
cescente  sabbalo  pcr  loiura  mundu.-n  pro  l.xliiia  re- 
poiialur,  quaiido  per  resurrectionein  Cliristi  Ixtiti»' 
al  iios  hiuien  reverliiur.  Nainomni  teinp.ire  sic  or- 
naluiu  et  inundum  esse  debei  mnnasteriuin  ,  iit  per 
oniiiia  introiionim  loca  munda  ornata  velis  videaiur 
ubiqiie  quasi  uiia  Ecclesia ;  ut  ubique  ad  se  invicem 
oecurrentcs  deceai,  libeat,  ct  delectentur  orare» 
[Ejpln:il  regula  q^iiadragesimalU.] 

C^PCT  Ll?. 

mTERROtJATIO   DISCIPUU. 

Cunt  hora  dicini  o/^cii  aiiveneril,  inox  debere  fralret  ad 
orulorium  [etlinare. 

RESPO.NDtT    DOUI.NUS   PER    UAGISTBCM. 

Cum  advenisse  divinam  boram  percussus  iu  ora- 
torio  iiidex  inonstraverit ,  roox  laborantes  opu» 
projiciani ;  arlilices  ferramenta  dimiltant;  scripiores 
ii;ternm  oon  iiitegrent .  omais  frairum  nianus  it- 
serat  quod  agebal ;  fesli:iet  statim  inox  cum  gra- 
viiate  pes  ad  ori<toriuin,  scnsus  ad  Deum  :  ut  mos 
ad  primam  orationeiii  occurranl,  ei  lanquam  apes  aJ 
niel,  intrantiuin  in  oraioriuin  fratrum  exaiuen  ebul- 
liat :  ui  qui  lacitus  erat  sancti  oratorii  locus,  statii» 
psalniurum  clamoribus  impleatur,  et  silentium  loci 
sancti  ad  reliclas  migrel  olhcinas  et  opera.  Cum  vero 
index  in   oralorio   seinper  percussus  fuerit ,   mox 


leria  snnt  :  eliam  inaiutinos,  vel  cxlcras  hoias,  vel      omnes  audientes  ,   antequam  curraiil ,  facianl  sibi 

cunslituta  o^Ticia  Dei,  usque  ad   missns  sabbali ;  iibi       "    '      '  ' "      — 

taiii  prolixuin  psaliiioruni  silentium  in  ore  psallca- 
lium  nova  resurrecliunis  alleluia  aperiat.  Ergo  cum 
;td  nuclunios  quinix  ferix  dictos  ulierius  usque  ad 


nii  sas  sabbati  non  psallent;  orationes  Inmen  illas 
quadragesinix  puras  cumpleant,  el  ipso  sexlx  leri:u 
die  lente  sibi  loqua;itur  de  trislitiu  Domiiiicx  Pas- 
•ionis;  nec  se  supervenienies  salutenl.  Nam  extra 
inlirnios  el  infantes,  et  senio  uervinctos,  quicunque 
4e  gaiiis  reflcere  vuluerit,  sine  accepla  benedictione, 
et  uon  signala  refectione  reliciat ;  ut  a  gula  siia  vel 
•  seinetlpsis  eoiiiiiiiinicati  erubescaul,  cuiii  nliis  su- 
perpuaeiUibus  pro  Uclsperanda  inerceJe,  iiuimi  diem 
uon  putte  jejuuium  vulunlurie    periraiisire ;  ciiim 


cruccm  in  fironte,  respondenies  :  Deo  gratias. 
CAP13T  LV. 

INTERBOCATIO   DISCIPDLl. 

De  qtiot  pastibus  [raler  ,  reliclo  labtre,  ad  oralorium 
debet  occurrere. 

KESPOIIliET    DOMIKDS   PEit   MACISTnVM. 

Cum  sonuerit  index  ab  abbate  percussus,  laborans 
frater,  aut  gulos,  aul  niulti  niox  relicto  ferraitieiito 
xsliiiiatione  oeulorum  suornm  ciiius  peri>eiidai ,  si 
debcal  ad  oraioriuiii  fostinare,  au  nun  ;  ei  hoc  eJi- 
gal,  ut  de  (\uiiiqujgliita  passibiis  luii|f;e  a  nionMleril 
liniine,  cnm  graviiulc  Jebeat  aJ  uraturiuiu  fMliiiare. 
UuoJ  si  gupru  buiic  nuiueruui  fueril  ItMi  luiit|in- 
(tuilas,  jam  iion  vadant,  sed  tbi  reli«l«>  de  uiaiiUiu* 


i 


rerramenlo,  suas  flcclcntcs  ccrvlces,  qux  agunlur  in  A  floria   ox,>'iceal ;  deitide  diccnles  veriuin  ,  el  post 

versum    iiio  ii.iin  orationeni  facieiiles  ,  co:n;ilciitcs 


«iralorlo  gciiua  ,  op;is  Dei  sibi  lenle  dicanl  tl  ipsi : 
aul  si  urf  cpl  fralruni  qua;vis  opera  facicnda,  psalmos 
sibi  lanicii  runi  gloriis  suis  coiitcrDcnt ;  quia  glori  -^ 
irac  qua;  inter  eos  diciiiilur  pro  oratio:.ibui  con'-iat. 
Nam  ipsa"  gloriai  ilexo  seiiiper  capite  a  psullenie  di- 
caiitur;  psaliiii  vero  direcianci  dicantur  ,  propl  r, 
ut  supra  diximus  ,  urgenlia  laburis  opera  ,  qu  biis 
explctis  versum  ei  orationem  complens  sibi  ipse  iiiox 
<I»od  facieliat  reprehendal.  Ideo  enim  si  plus  a 
qiiinquaginta  passibus  longiiuJo  fueriiit  loci  a  labo- 
raiitc  fratre,  jain  non  diximiis  ad  oratorium  ambu- 
lare  ,  ne  currentes  de  longe  fralres,  festinntioiie 
nimia  concita  ccriatim  inier  se  cursin,  non  cum  gra- 
vitaie  ,  scd  cuin  lascivia  cuiT;:nt ;  ct  Iass.-iii  longo 
Itiiiere  ciim  tardi  iiigrcssi  oratoriiini  fuerit,  [alpi- 
lanle  posl  viam  sioniaclio.voccm  psalmi  non  valeaiil 
aJinipIere  :  et  cuin  de  lo  ge  quamvis  Isssus  adve- 
nerit,  opus  Dei  u  pitcsentibus  fralribus  jam  iiiveniat 
explicatum,  et  luiic  in  desperatione  vcl  damno  siio 
ipiritalis  frater  verbelur,  el  gravller  coiitrisiaius  , 
qui  noa  Bieruerit  opus  Dei ,  nec  in  oralorio :  et 
damnum  coiistilolae  bora;  ei  longinqiiilas  faciat. 
Intra  monasterium  vero  qui  urgeniibiis  coinmunis 
utiliiatis  necessitatibus  occ:>panlur  ,  clara  vuce  cuin 
a  psalmo  cessalur,  et  oraiioni  incumbitur,  petai.t 
ad  oratorium  se  debere  babere  in  meiile,  et  tam  iii 
eodein  loco  in  quo  occupanlur  ler.t;  sibi  upus  Dei , 
teqiiendo  oratorii  voccm,  adimpleanl  siioul,  ct  fx- 
plicaiis  per  vices  psalinis  in  eodem  loto,  iii  qiio  sl:<nl 
autsedent,  in  orationibus  genua  fleciant. 
CAPUT  LVI. 
iNTEnr.oGvTio  Pi>ciroi.i. 
Quomodo  debennt  (ralrei  in  itmere  opui  Dei 
complere. 

RESPONDET  DOUINUS    PER   BACISTBIJM. 

Cum  fraires  spiiitali-s  sine  laico  anibulant  juncti 
ad  se  et  canlantcs,  modice  de  via  flectant  genua,  et 
post  orationem  redeant  in  viani  :  mox  ab  onini 
terbo  alieno  a  Deo  tacenles ,  prupler  reverentiani 
operisDei,  et  sic  amhulandu  petita  prius  btne- 
diclione  imposiium  prorumpani  in  psalmum,  qu.jm 
cum  expleverint ,  steni  modicuin ;  et  iiiclinato  ca- 
pite  modice  orent  :  qua  oratioiie  expleta,  inox  in- 
choent  viam  amhulare  cum  psalmo;  quo  expleto, 
iteralo  stanles  oreiit :  qua  iteni  expleta  oraiione, 
psalmum  siiniliter  ambulaiido  incboenl :  quo  ex- 
pleio,  iterato  curvaii  in  huiniliiaie  orent.  Er«o  cuin 
vninem  ipsius  horx  coiisueludinem  cxpleveriut,  nio- 
dicuin  sedeales  in  parleiii  flexis  genibus  oreiii :  ct 
cuuipleiites  vicibus  sibi,  tunc  deinum  revertantur  ad 
viam  ,  et  sic  se  comnmnibus  fabulis,  si  voluerint, 
inisc.eant.  Tainen  illis  boris,  quibus  opus  Dei  aiabu- 
lando  perliciunt,  caveanl  ne  diviuooccupati  in  opere 
aliud  inter  severbuui  immisceant.  Si  vero  iiiixli  cuin 
laicis  ainhulant,  sequestrantes  sc  ah  eis  iii  parie  stir- 
pium,  aut  si  roundus  fuerit  locus  ,  el  latebrani  non 
p.-chueril  eis,  retro  se  ali^juantulum  faciant,  et  flexis 
C'  iiibus  iriuiM  psalmurum  capiia   dicentes,  mos  una 


cx-u  gaiit,  ct  scqiiantur  vix  collcgas.  Ideo  ciiira  pliis 
nd  singula  capiia  triuin  psalmorum  cum  uiia  gloria  a 
fr.itribiis  iion  dixinms  dici,  ne  poranihulante  solalio 
laico,  eui  dfl  cansa  Dei  cura  non  fuil,  derelicto  forle 
fratribus  spiritalib;is  Iri"io  ,  nescientes  forle  fratres 
viani,  iii  nuiltifariam  separeniiir  semiuuu  per  cr- 
rurem ,  et  postea  air.ara  trisiiiia  occupenlur;  et 
piBiiiteat  forte  cos  iii  lucris  aiiimx  remorasse.  S-^d 
hor,  ut  sic  compleant,  e\ciiiiles  de  mohaslerio  fra- 
Ires  ab  aliliaic  aul  a  pra'pn>itis  suis  delicnt  nioneri. 
lii  imliilo  vero  die,  cuni  r.ulios  suos  sol  niuiido  a!is- 
conderit,  sive  in  iiioiiastcrio,  sive  in  via  ,  sive  iu 
agro  I  cr|)eiifatione  lioraiuni  Iraiisacla  fialres  resli- 
R  iiieiit,  ct  quivis  liiira  sit,  coiisnctuiii  lainen  com- 
plo.iiir  iilliciuni  :  el  sive  an!e ,  sive  reiro  a  certa 
li.ra  (lictuiii  sit,  coiisuetuin  honr  opus  tanien  non 
|T:i't(>ie:it,  sed  agatur  :  qiiia  obscuritas  niihiuin  cito 
ahsente  solc,  boc  rolisio  e.xcusai,  quod  culpa  agcnlcs 
iioii  iiivcnil. 

CAPUT  LVil. 

INTF.RROGATIO   DISCIPUII. 

Qiio  ordine  i:i  via    fralres  aliquid  regiUce  contliluta 
i.rvabuij. 

RESPOKDET    DOMI.MIi    rER    UACISTnDU. 

Fratcr  qni  pro  aciibus  monasterii  inaiie  niissus 
fuerit,  et  qui  propicr  (ccupatijiicin  vi.e  a  priiiia 
usqiie  iii  tertiam  in  hyeme ,  sive  a  nons  usque  in 
^  veipeiam  iii  a;state,  bgerit;  si  siih  eodein  die  mo- 
tiasteriiim  reversurus  fueiit,  quavis  Iiora  redierii , 
prandcat;  aliquantulum  lameii  legai  out  mediletur, 
iit  rrgulani  ipso  die  videaiur  implere.  Si  vero  in  viam 
longiurein  dirigatur,  coiliculiini  modicuin  tum  ali- 
quihus  leclionihus  de  monasicrio  secum  porlet;  ul 
quavis  hora  in  via  repausaveril,  ai:qiiaiiiulum  tameii 
legal :  ita  lanien  si  fiicrit  psalleratus.  Si  vcro  notv 
fuerit,  tabulas  a  niajoie  superpositas  psalmis  tctuiu 
portet;  ut  ad  refectioncni  prandii  aut  ad  mansioncu» 
cum  spplicaverit ,  a'iquantulum  ,  quiintum  occiir- 
rerit,  lamen  nicditctur;  ut  quolidie  rcgula;  rcdJal 
quod  suum  csl.  la  ct  frater  qiii  adliuc  littcras  di-. 
scit,tabulassupci'positas  a  majurc  de  monaslerio  se- 
cum  poriet ;  ut  sl  cum  liiterato  vadit,  ipse  cum  se  ail 
refectioiiem  ,  vel  niansionem  applicueril ,  cum  co 
tanien,  aut  solus  aliquantulum,  quaiitum  occurreril, 
niediletur,  ut  supra  dixitiius ;  aut  aj  prandium  ,  aut 
ad  inansionem  aliqnaniuluiii  tanieiimeditetur  :  ut  vi- 
dcatur  quutiJie  cniisueiain  regulam  aJiiipIerc.  Itein 
frater,  qui  pro  actibus  monajterii  aui  iioluerii  ire , 
aut  ccrte  anibulans  niunnuraverit,  v<l  cuiii  aliqiia 
tariliiaie  exire  voluerit,  si  placuerit  aLbali,  jaiii  noti 
riiillatur  :  et  statim  excommunicationis  poeiiam  s;is- 
cipiat,  ct  sciat  se  adeptutn  superhiam  pr.i  ccptiuiii 
rcpugiiaic  divince ;  idco  diviiuc,  quia  dicil  rominus 
duttoribuiiiosiris^QiiiiiossperHi/, mes/wnii  (Luc.  \). 
Applicaiktes  vero  in  via  ad  mansionetn  fratres ,  tali 
loco  leciun^i  sibi  eligant  facere,  qui  sit  semo  us  ei 


101"J 


AUCTOUIS  INCEHTI 


lOM 


iiiuntlus;   (ibi  (iigno  su|ira  slrjtiiin  lenilcr  in   nocle  A  lamen  lixc  in  hyeine  nuii  rraiiganl  jej.iiiia  ,  »1  rar- 


Ueiiin  lucinorenliir.  Nam  et  lioc  |iru-ceptuin  abbali» 
«el  pra'positui'iiin  e\ciinles  iii  viuni  fralreii  accipianl, 
ui  qtiiiscunque  fralrcs  spiril:<lcs  pusltos  visiiciit;  et 
ciCMi  eoruin  iiilroieriiil  ccllas  aul  oialuria  ,  oranlcs 
«licant  hunc  versuiii :  Inlromn  u$  i»  tabernaculim 
fjui,  adornviimt  in  loco  ubi  stfterunt  pedes  ejni 
{l'sut.  c\\\t).  Exeiiiiie-  exiiule  oraiiio»  siniililcr 
dicaiii  liuiic  vcrsuni  seiiiper  :  Virt»  tuas ,  Homiue, 
nottts  (ac  mihi,  et  ^emitas  tuas  edo-e  me.  Dirige  ma  in 
veritttte  tua  {Psal.  xxiv).  Aiit  furte  alium  versiini  pro 
islo,  si  voliiiMiiil  ilicere  :  Perfitegressus  meosin  seuiitis 
tuiSfUl  non  movtantur  vestiijia  mea  (Psal.  cxvni). 
Ergo  cuiii  cceperint  a  nionasieiiis  et  ccllulis  spirila- 
liuiii  iiostri  Iralres  exire,  prius  or;itorio  valcf.iciaiit , 
et  ilcni  peculiariter  pro  egrcssu,  qnos  iii  monasleriis 
suis  vel  cellulis  ilerelintiuaiit ,  se  debeie  iii  soi|iieiili 
Dei  opere  inciiiorari  ,  el  sic  aiiibuleiil.  Cinii  vciu 
ecclesias  nostri  fratres  introiciiiit ,  pu^t  oratiuiiem 
bumilitat  s  Deo  iiicurvatsc  erecti  clicant  bunc  ver- 
sum  :  Exsultubunt  saii.  t.  iii  gloria,  hi  tabuntur  in  tvbi- 
libus  suis  (l'tai,  cxLix) ;  lcnlc  iJicinlcs  et  iiiuiiice 
incurvati  in  oratioiicin  coiniileiites  sibi ,  sic  exeanl 
foras. 

C.\PUT  LVIII. 

INTERROCATO   DISCIPULI. 

C«os  palmof  debent  (raires  dicere  diverso  teinpore  in 
via  no.ie? 

1»ESP0NDET    DOMI.NUS   TER    UACISIRUM. 


ricati  In  dorsis  suis  gravibus  oneribus  non  vailunl, 
nani  lunc  a'.iba8  in  via  ambulantes  fratres  faciat  re- 
liccre ;  cunsiJerala  pcrpensatione  aut  tempuris  ,  aut 
iietessitalis,  sive  In  liyeiiie,  sivo  in  xstate,  si  gravia 
gelicitlia  caniporum,  uui  fervenies  xstus  viariitn,aiit 
niontes  excclsos  subire,aiit  grave  sarcinarum  poiKlui 
iesliinaverit,  vel  iiubecillitales  quuruiniiaiii  iiiipussi- 
bilitiitis  Iralriiin  considcraveril :  lunc  refectos  aIii|iiotl 
faciat  de  inonasterio  properare.  In  byeinis  gravi  al- 
gore  calefaclos ,  iti  fervenii  aesiate  lemperatos  \n 
vi.-iiii  debct  Iralres  diiigere.  Iiiranluli  vero  infra  Jiio- 
diciin  annos,  non  soliini  iiullu  lempore  iii  via  jeju-> 
iieiil,  sed  eliam  nullo  die  jejunii  de  monasterio  egre- 
dieiitur;  duntaxat  siin  proximonon  mittuotur,  uiidc 
H  :inie  teriiam  iii  xstaic,  aul  anle  sexiam  in  hyeinu 
exspecientur,  in  qulbus  horis  conslilutum  est  eis  dc- 
bcre  rclicere. 

CAPUT  l.X. 

INTEBIIOGATIO   UhCIPU   I. 

De  (fualilale  siim;  tuum  (ratrum  in  viamaccipiendorum. 

RESPO.NUET   DOUI.M.S   PBR    UACISTRUU. 

Considcrans  abbas  rratrum  debiluin  quoiidianz 
niensurx,  nec  non  el  longinquiiateia  ilincris  ,  vel 
inoras  agendi  actiis ,  simul  ei  per).Giisas  substantiie 
monasterii  quaiitiiateni  in  numniis,  aul  ia  his  quas 
cruda  possunt  portari,  sufRcienlibus  consuetx  nieii- 
siirx  suinptibus  aliquantuliim  pro  labore  itineris  ina- 
gis,  propter  adjuncli  forte  in  via  college  vel  sucii 
cli.irilaiein,  quautum  abbas  vuluerit,  paiiis  aul  \ini, 
Cum  siirrcxil  nocie  super  stiatum  suuiii  frjter ,  C  5^^  gj  aliarun»  reruui  vel  nunimorum  juiigal  nien- 
ai.t  solus,  aut  cum  alio  a  limpli^re  nocturnos  ,  post     smx. 


Vtrsuiu  taciturnitale  ,  a  capiie,  vcl  rcspoiisorium, 
primuiii  tres  psalmos  dicanl ,  aliura  rcsponsorium  , 
lectiunes,  versum,  noii  aniplius,  propitr  laboiem  viae 
prieteritum  et  futurum.  Malutinos  vero  omni  tem- 
poie  in  via  post  noctunios  explicitos ,  mox  subse- 
i|uciiies  coiijuiiganl :  nc  cuin  liix  eos  occupaverit , 
iiiatutina  in  squalidis  ,  iii  impoilunis  vel  spurcalis 
ciisaj  vel  taberna;  locis,  aiitecedenies,  aut  posl  deri- 
drntes  nostrum  proposiluni  laicos  ,  sine  revercntia 
videatiir  coiiiplcri.  Ergo  cu:u  jani  secuti  Iratres  de 
fuclis  maiul  iiis  inane  fuerint,  de  sola  viic  proltciioiie 
incipiant  cugiiare,  vel  ilc  componeiidis  s^ircinis  ani- 
inalium,  vel  de  conslrictiune  o.^erii  bi>aciarum  sua- 
rum  rcdJantur  solllclli. 

CAPDT  LIX, 

INie   ROGATIU   B.SCiruLI. 

Qua  hora  debeant  (ralres  in  via  reficere. 

BESrONDF.T    DOUINUS    PEH    UAGISTRl  U. 

Anibulantes  loiigo  iiiiii-re  fratres  quarla  ,  sexta  , 
gabbatoin  hyeme;  hocesl,  ab  ;viiuiiioclio  aulumnali, 
qtiod  est  viii  Kalendas  Oclobris  iisque  in  Pa»cha,  in 
vla  anibtilaiilcs  Iralrc-  ad  vcsperam  rcliciant.  Nulla 
r.itioiie  hxc  frangant  jcjuiiia.  Ideu  ciiiiii  ad  vespc- 
rain  diximus  ,  quia  si  iidnu  vuliint  iii  viarellreie, 
nicupali  In  refeclioiie  brevibus  horis  pru'oiigatu  , 
luansio  cis  parvo   claiiso  dio  subJucilur.  Sed  qui 


CAPUT  LXL 

LNTERBOGATIO  DlSCIPUlf. 

ifi^Ms  (raler  de  monaslerio ,  rt  in  eodem  die  ex- 
s.fi'ctundus  ,  «i  snadente  aliqno  (oras  communicar* 
debel :  an  ad  oralorium  reverlens  sereare  jfjunium 
coram  abbate  comiijnanduin  commuiiioni  T 

RCSrONDET   DOMINUS   PER   MAGISTRUtf. 

Exiens  frater  de  monasteiio  iiiterr«g:ii  alibatem  , 
dicens  :  Quid  jubeas,  dotnine  pater,  si  pro  charjtaio 
aD  eo  ad  queiii  niittor,  aut  ab  alio  aliquo  retrntiis 
fuero  .id  mcnsani  et  cum  juranviiio  suasuni  milii 
fiieril  ad  niaiiducandum,  quid?  fraiigenduii  erit,  aiit 
non,  jejuiiium?  Respondoat  abbas,  dlcens  :  Si  spiti- 
**  lalis  fraler  pro  advtntus  tni  Utitia  secuni  lameii  ad 
loinedendum  et  per  fharitalein  peLil,  priina  qnidein 
cjus  petilione,  siquarla,  aut  sexla  fcria  ,  aul  sab- 
baluiii  (ueril,  nega  :  secund;c  vero  ileralcc  ejns  peli- 
lioni  pro  charilati'!  jani  conseiil'.  Aliis  vero  diebus  , 
extra  isias  tres  ferias,  priiiw  peiitioni  spiriiali  ad 
iiianduranJuii  effecluin  conceJe.  Si  vero  s;ceulari» 
eril  apiiJ  te  rclicieiidi  peliilo,  quarta,  sexia,  feri», 
ct  sabbalo  iion  permiltimiis  le  jejunium  fraiigore : 
q  laiitisvis  peiiiionibus  nega  ,  iisque  taiiien  «d  jura- 
iiienluiii.  Nam  furle  cum  pi  r  aliqua  diviua  aut  sancla 
fiicri*  adjiiraun.  jani  consenti  in  his  iribus  fcrii»  :  ui 
cl  agnojcari»  Dominuin  amarf  .  cum  per  eum  coif- 
jii  alui  conseulii.  El  quotl  secuod.v  pcHioni  spiri- 


m\ 


RireuLA. 


f052 


lali  rialri  prn  cliarilale  volooJo  coneeJis,  jusie  laico  A  hora,  prius  nosdi  fulrcs  ju^te  lum   bura  ja9iiii.u 


diviiio  le  noiiiixie  conj.ranli,  licet  nolendo ,  con-. 
sentis.  Si  vero  iii  liis  Iribns  feriis  sine  adjuraniealo 
diviiiinominis  apud  teerilpersuasiorrangendi  jejunii, 
eominunicare  apud  laicos  iion  perniiltimus  fraires, 
6cd  ad  suam  coinmuiiicalionum  exspeclet  oratoriura 
reverteiiles.  Si  vero  prolixiiate  itineris  sero  eril 
fialer  reversurus,  si  taroen  ab  aliquo,  ut  diximus, 
laico  in  Iiis  tribus  feriis  siiie  juramento  suadeatur 
jejunium  frangere,  iion  lariieu  ei  se  proraittat  reli- 
cere.  Si  vero  ad  liunc  s«cu'arem  fraier  mlttaiur,  in 
oiniiibus  jam  cunversum  similaateui  religiosis  acii- 
bus,  qui  sola  adliuc  videatur  tonsura  dibsiroilis,hujus 
suasioni  tribus  feriis  pro  jatii  conversi  fornia  vel 
cbaritate  post  primam,  iit  diximus  ,  petitionem  re- 


magis  suas  faoras  erni.iaiitur,  et  tunc  de  suis  siimpti- 
bus  jam  ponenles  ,  quod  illi  pro  sola  charitate  in- 
juste  prxsumpseranl,  isti  nunc  el  pro  vicaria  cbari- 
tate,  el  pro  juslilix  inodo  dupliciter  adniinislrent  . 
ui  quos  iii  illos  ignorantes  niqdum  justltia;  istis 
tamen  charitas  peisuaserat,  per  istos  illis  noiiiia^ii 
suani  ingerat  disciplina.  Quod  si  ante  horain  le 
feclionisadveniat,quaRi  fraties  ad  casam  perveniaiK 
desiiiiataui,  inox  in  qtio  loco  in  via  conslituta  occi- 
paverit  hora  ,  reficlanl  fiatres  :  ne  forle  cuin  ad  lo- 
ctim  perveneriiit  deslinalum,  non  cog:intur  a  coloiio 
lelicere,  et  niissus  frater  horam  refectioiiis  videalur 
perdidisse,  ci:m  ad  refeciioiiem  a  doinli.o  rei  coaclus 
iioii  fuerii  ,  et   posiea  exlia  boraiii    cojaliir   rauie 


feclionis  concedatur  effecius.  Aliis  vero  feriis  ,    si  B  conipeilente  rcIiLere  ,   et  sumptus  constituiae  hora; 

apud  suadentem  de  relectione  a  Iransinisso  fraire 

adbuc  tarda  fuerit  agcnda   inora,  aut  nona,  aut  ve- 

spera,  frairi  manducare  permiililur;  ne  exira  lioras 

lefectionum  constitutas  cinisuetus  inodus  sancti  pro- 

|)osili  excedatur.  J.im  si  iiulia  est  mora,  et  via  a  fra- 

tre  repedari  sub  die  necesse  esi,  quaqua  hora  f>sli- 

nantibus  fratribus  fuerit  pei^suasuiit,  niox  cnnseniiat; 

iie  non  sumptus  monasterii  habeat  frater,  et  consue- 

tam  refcctionis  horam  loiiginqute  occurrere  vix,  el 

larde  fralri  per  lassiludiiiei;i  ruverleuli  iinpr.cparata 

ilAcrsorum  refectione  niensa  moiiasterii  jaui  expli 

cita  levetur  ,   et  utrinque  decipiatur  adveniens.  lilt 

ilem  ideo  a  fesiiaante  fralre  exira  lioram  consuetani 

refectioni  consensus  concedilur,  ut  non  peiei.tis  pro 

cbarilate  bospilis  animus  coiitristetur.  ' 

CAPUT  LXII. 

liSTeBROGATIO   OISCIP.  Ll. 

Si  debel  exlra   lioram  conslitiilam  iti  via  fraler  aul 
manducaTe  aul  libere. 

RESPOKDET   DOMINDS   PER   H\GISTIIUU. 

De  sumptibus  suis  exira  horam  consiituiam  non 
prxsumat,  qui  sumpiusipsi  a  privilrgio  vel  mensura 
regulae  exierunt;  ideo  conslilutis  horis  per  normoe 
inensuram  debeiUur.  Si  vero  de  alienis  suniptibus  ab 
alio  exlraneo  socio  dantur  pro  labore  itiiieris,  in 
charitate  fralres  conseniiaal :  ita  ta.rucn ,  ul  aiite 
consens'in3  boc  Iradenli  respondeant  se  habere 
prxceplum  regulx  vel  abbatis,  de  sacris  moniisierii 
fiunptibus  evtra  horam  eis  debitain  aon  posse  con- 
tjngere;  boc  ideo  a  sanctis  vel  spiriialibus  fraliibus, 
ignorantibus  aliis  lianc  disciplinx  meiisuram  ,  illis 
vieecollegs  dixiiiius  innolescere,  ne  cum  de  suis 
spcrlis  incongruae  refectionis  hora  nibil  commuaiter 
ponant,  xstimcntur  cupiditate  magis  hoc,  non  disci- 
plina  observare.  Qiiod  si  iiein  his  frairura  dictis  ta- 
liler  suadeutes  responderint ,  ad  solani  gratiam 
illorum,  vel  communionem  eoruin  in  reliciendo  per 
cbariiateiii  appetere,  quam  visc  societas  injuiixit,  et 
i'itaciis  eos  sumptiljus  de  suo  veile  pro  charil»te  ex- 
pendere;  luiic  de  liuiD  eis  asscntiant ,  perseveraate 
lanien  servaiiJorum  sulu  horx  suorumquesumpUiuni 
Uiscipli^ia.  Ja:u  ciiini  cura  coiistiiua  vie  alvenjeril 


e.\tra  tempus  violare.  Aulc  nonain  in  via  fralribus 
quodvis  bibere  liceai  propter  sitiiii, 

CAPUT  LXIll, 

INTERROGATIO  OISCIPILI. 

Qualet  sunt  [ratret  qui  insalulatis  absceduiil  fralribiis: 

RESPONHET    DOMmtlS     Pi;ll   UAGISTRVII. 

Fratres  spiritales  iii  via  quanlo  a  se  abscedunt, 
si  vale  sibi  non  faciani ,  vel  oraiionein  (ommuneni 
offerant  Uoniino,  vel  pacem  sibi  trad.int,  sciant  se 
excommunicatos  a  chariiate  discedere,  usque  duiii 
se  revide.mt,  el  charitJtis  inter  se  \  inculum  nectanl, 
sicut  in  V.tis  legitur  Palruin;  abscedeiis  uiius  Iraler 
^  de  partibus  Orienlis,  veniens  io  partes  Uccideuii.% 
'  rememoratiis  quod  uni  fratri  vale  noii  fecerat,  pra  • 
Kiisso;  cbaritatis  repedavit  ilinera,  ut  quod  iniDus 
complevil,  in  fraire  perliceret,  L^nde  debcnl  ad  hanc 
charilatem  fralruin  fralres  csse  soliicili. 

CAPUT  LXIV. 
INTERitOGArio  ui  cin;i.i. 

Quolies  debel  (rater  reiininms  monasleriiim  el  iterum 
ub  errore  recerteiis  retipi. 

RESPO.NDGT    DOUI.NUS    [ER     UiCI^TRUU. 

Frater  si  exierit  freiinenier  de  iiionaslerio,  u>qu« 
in  tertiuin  reversus  rescsiipiaiur,  aiiipiius  iion  jaiii : 
qiii.i  talis  apud  Doiiiinuiii  ejus  agiiuscilur  divini  ser- 
vilii  lides,  qualis  apud  hoiiiines  peduni  insiabilitas 
coiistltil.  Cl  ut  quid  in  iiionasleiio  jam  opus  sil, 
qiiein  Dens  non  possidet?  IJe-ique  posi  ti.riiain  cor- 
reptionem  jusie  luoiiasierio  sit  ui  eibnicus  et  publi- 
canus. 

CAPIJT  LXV. 

INTERROGATIO    DISCIPDLI. 

Quomodo  debent  fralres  exlenii  «  domesiias  salutari? 

RESPO.NIET    I.OUINUS   PER     MAGISTIIDM. 

Fralres  cuin  monasieriu  extranei  supervenerinl, 
et  ejusdein  fratres  monasterii  iii  fomniunem  locuni 
advenerint,  ubi  illi  extranei  aut  sedeiit,  aul  siaiil, 
aut  JHcent,  aut  deaiiibuliint ;  piimo  ad  iiigrcs.^uiit 
suu:ii  tnox  voce  sua,  Benedicite,  salutent ;  deinde 
petanl  pro  se  orari,  posiquam  oralioneoi  coniplcve- 


mi  AIXTORIS  IN  ERH  1021 

rit  ciiraneus,  niox  vaJal  fralcr  doiiicslicus  inciirvaio  A  Dei  se  iiun  l<:v.ivcriiit,  ct  coiilinno  jacueriDt,  ad  cuf- 


|ii>r  liumiliiatciii  ra|iite  salutaliunis  ejus  aJ  gcriua,  cl 
priiis  buc  erigniur  ci  aJ  [laceir. ;  ul  iiposUilica  coiii- 
|ilealur  senlciilii  ilicciis  :  Ihnute  invicem  prxve- 
nieiites  (i<oiN.  xiij.  AU  ingtessuni  vero  rralruiii  ex- 
tran"uruiu  po^l  oratioiicin  ,  antcquam  coniplcal , 
luiic  versiiiii  dii  at  abLia$  (uni  duniesiicis  riairiLus  : 
Suscfpimut,  Dcu.i,  miseric  rdian  tuai  in  wedio  lempli 
tui  {Ptat.  XLVi ). 

CAPDT  lAVI. 

INTtlnnOGATIO     III^CIPtLI. 

De  egretiu  fralrum  de  monaslerio  in  mam. 
mspOSiiET  oiiMiNUs  Ptn  «nr.i-Tntii. 
Kxeunlcs    in   viani  /ralics  jclant  pro  se   orari. 


paiii  n(in  voceiitiir  :  sed  in  refcctionein  soluniinoJo 
sucrwm,  vcl  ova.ant  calidain  aquani  acci|)iaiit:  qnoil 
vix  possint  veri  urdiosi  accipt  re  :  ut,  si  se  fiiigunl,- 
tel  famc  cunipcllaiilur  lcvari.  Si  vero  post  diei 
dicluni  surrexcrini,  exronimu.-iiceiilnr;  et  ail  meiisam 
cainaleni  noii  acceJanl,  quia  aJ  spiiitalein  or.  torii 
non  aCTucrnnl,  quia  laborciii  fu);erunt,  et  opus  Dei 
coiiteiiipsenint.  N.ini  in  liis  talibus  agiiuscilurdiabo- 
lus  pcr  excusalidiiein  ixJii  suninique  pigritiaiu  iiii- 
iiistrare;  iJcuque  taleni  incrrcJeni  recipiaiit.  Qui 
vero  frater  sinc  leliris  inenibroruinqiic  dulore  lassa- 
tnr,  si  iiaciiain  supraJiclx  lassituJini  cxconiinunica- 
li.inis  suslinerc  non  vuli,  intret  tamen  in  oratoriuiii 
cuiisucia  ciiiii  fratribus  hora,  et  si  slare  non  poiesl, 


dicentcs  vcrsuin  :  Vius  uias,  Domine,  notas  fac  milii,  B  jacens  in  uiaila  vcli.t  in  oraiione  psallat  :  cui  a  vicino 


ft  semilas  luas  edcce  me  {Psal.  xxiv) ;  aut  voluc- 
rinl  aliuni  :  Perfice  gveisus  meosiusemilis  tuis,uln.n 
tneveanlur  vesligia  mea  {Psal.  xvi).  Seniper  eiiiin 
versum  quaiido  eieunt,  sivc  quanJo  ingreJiuntiir, 
cuni  gluria  explicciit.  Siiiiililer  ct  revertcnles  petant 
pro  se  orari,  Jicenles  linnc  versuni :  Introivimus 
in  tubernaculum  ejus,  adoravimus  in  loco  ubi  steterunl 
pedet  ejus  {Psal,  cxxxi) :  cnni  gluria  :  vel  quoties- 
ciinque  limen  fornm  uliiinarnm  monasterii  egressus 
iiigressusque  fuerit  Irjter,  siiie  versu  lamen,  petat 
pru.se  orari  scniper. 

CAPLT  XLVII. 

INTEltni  CATIO    blSClPULI. 

De  regresm  fralrum  devia  reverUnlium  in  orator.um.      *eiiii,  ei 

*-•  laborand 

RESPONDET    rOMIMJS   PER    SIACISTItlJII 

Fralres  quovis  boraj  lemporc  do  via  reversi  ad 
innnasierium  fuerini.et  fraires  psalleiites  in  oraiorio 
iiivenerint,  oranies  mox  psalluut  cum  ipsis;  et  pi<st 
psalmum  expletuin  a  psallenilbus  pariler  voce  sua 
uiiiversos  petant  pro  se  orare  debere  :  ut  viJeanlur 
de  ingresso  liniine  forensi  exierioris  regix  iuonab.te- 
rii  in  petenda  oralione  regulam  adimplere.  Et  post 
iiiisias  operis  sancti  in  oraiorio  primo  abbatem, 
deinde  prxpositos  suos,  vel  omnes  post  regressuin  via: 
ad  pacein  accipiant. 

CAPLT  LXVIIl. 

l.NTEBROCATIO   DISCIl'l'LI, 

Exetinlet  de  oralorio  m::x  debere  de  omnibus  tacere. 


RESPUNDET    UOUINUS    PER  UAGISTRUU. 

Gxeuntes  de  oratorio  fratres  niox  taceant,  nec 
♦•liam  psalinos  meditanJo  exeanl;  ne  quuj  in  lein- 
pore  suo  cum  revcrenlia  dictnm  cst,  exlra  teinpus 
luris  per  extollentiam  deeaiiiciur.  Ergo  exennics  Je 
oratorio  tjceant  staliin  :  quia  psalmurum  explicaluin 
esl  teinpus  ,  et  tacituriiilaiis  ine(i>|iiuni  est,  sicut 
dicil Scriptura  :  Omni  rei  lempus  {f.ccl.  in) 

CAPUT  LXIX. 

INTEnnOGATIO  UINCIPULI. 

Be    fralribus  tegrolis. 
AiSPUAbicT  noumus  pkh  uAGisrniii. 
fr^tni  «grotot  qui  tc  di.verint  esse.  el  ad  opus 


fiatre  stante  iiisiJietnr  tamen,  ne  dormiat.  Si  vero 
posteaex  tolo  nibil  laboraverit,unani  quadram  panis- 
niiiius  iii  annona  accipial  sua,  et  puliones  duas  sub- 
duclas;  et  huc  lanlum,  qnia  vel  ad  opus  Dei  snr- 
rcxit,  quia  ncc  jiisiuni  esl  ut  otiosus  fraier  contra 
laboraiiicm  fralrcm,  cui  digni  laboris  inerees  debe- 
tnr,  a;qualiler  judicelur  :  et  quia  6oi'i  Irituranti  non 
atUgnbitur  cs  {I  Cor.  ix).  Sic  et  qui  iiun  laborat,  si 
propler  jusliliani,  jam  si  ex  toto  non  mauducat,  vel 
pro  txJii  qualilale  tantum  manducet,  quaniuin  labo- 
rans  aui  sanus  :  quia  impotens,  qui  aJ  laborem  pro- 
clamai  se  non  posse,  item  ad  manducandumjudicetur 
uon  posse  :  qiiia  utrumque  non  posse  justitix  coii- 
venit,  et  verain  nccessilatem  ostendit.  Si  vero  ad 
uni  non  possumus ;  et  ad  manlucanduni 
jus'.c  debere  non  posse.  Per  pigritiam  eiiim  otiosi 
gliilonis  talis  agnoscitur  xgritudo,  ut  cum  aJ  labO' 
randum  suo  ore  proclamat,  se  non  posse ;  et  ad 
manducanJum  tacet  ipsum  n*n  posse;  si  sua  vult 
iion  dicere,  aliena  inox  incipiat  lingua  audire,  te  ad 
manducandum  nen  \ellenolIe  noa  posse :  qu.\<justi- 
tia  boc  ostcnJit,  ut  sicut  iii  uiio  homine  aninia,  vcn- 
ter,  membra  xqualiter  conveniunt ;  sic  et  uiia  iie- 
cessitas  in  liis  tribos  coinmuniler  debet  senliri,  ut 
quud  in  sanitate  tres  islx  res  En,TaJii.ix  coninutni- 
ter  possunt,  in  necessitale  vii-u  agooscalur  siiiiul 
nun  posse.  Nam  quare  uiii  rei  iion  posse  periniilal 
necessitas,  et  ali.e  posse  permiiiat ;  cuin  in  uno 
hominis  corpore  anima,  venter,  et  meiiibra  separa- 
•D  liin  ipsam  necessitatem  seoiire  et  suCTerre  non  pos- 
suiit :  quia  aJhuc  anima  in  nobis  omues  seiitit  d'  lo- 
res ;  qua  abscedente,  quod  pissum  fuerit  mortuum 
corpus  nescit  sentire.  0  injusiitx  nefas!  capul  tor- 
queiur  doloribus  proptir  biborein,  et  veiiter  non 
tuntuetur  propler  dilei lion.ui  c.bi ;  ^ua&i  iii  alieii» 
curpore  ipse  venter  sit  posiius. 

CAPL'T  LXX. 

IDTKRROGATIO  DISCIPULI. 

De  chariiale  fratrum  eirc*  ttgrolM, 

IteSPU.NDGT    DOUINUS     PKR   HACISTnUM. 

Fratrcs  qui  (e  vuliirrint  osieiidere.quaiii  pliriii  ttNl 
cliariiate,  cuin  ceriainiBe  a.-Krulo»  frilre*  vitilciii. 


1025 


REr.ULA. 


IV^S 


coMSolriiUir  ci   siTTi.int;   ui  chjiiiatc  fialerna  in  A  niam  oralionem  aiit  psalnium   pcrdiderit,  ejecitir;! 


iiecessilale  piobelur ,   et   Domini  j.im  voeem  factis 

.adiiiipleant,  dicentis  :  Jnfinms  (iii,  el  vhiiauh  me 

JUaltli.  XKv). 

CAPLT  LXX'. 

i\te:  iio:;ATif)  nisi  iim  li. 

Si  debentil  (ralres  spiriiiles  .iil  w  invicim  occurrentes 
pritis  orare,  atit  i^ibi  piicem  dare,  aul  suiular  . 

nESPONDET    D0.MINrS     PEIl     MAr.lSTRUM. 

Cuni  vero  introierint  Iratres  monasterium,  ant  in 
-vja  ira:ribiis  spirit;U.bus  o  currer.nl,  postqu:im  se 
per  benedctioiiein  falutaverinl,  piius  orent  et  S'c 
sibi  paccn  deiit;  sicuii  Pauli  et  Antonii  ereinitaruin 
occursum  legimus  :  qui  cum  te  niox  Tidisseni,  et 
sibi  iiivicein  occarrisseiil,  po:tqiiam  se  propriis  sa 


cum  ab  oratorio  cum  terrore  iii  capite  foris  ciiiii 
apud  se:netipsum  de  emendatioiie  abbas  moneat.  Si 
secundaiii  orationem  vel  psalinutn  perJiJeril,  ibi  lii 
oratorio,  prrcsfnte  coogregitione,  post  psalnium  es- 
pletuin  conipiatur  acerbe.  Si  vciO  post  tertiam  or;i- 
tionein  vel  psalniura  iniraverit,  mox  nna  cum  pix- 
positis  suis  foris  de  oratorio  excoininunJcatus  jacle- 
lur  :  et  non  priiis  ad  veniani  reveriatur,  iiisi  bu:iii- 
lilaiis  sati:faclio  ab  eo  a?qualiter  anle  liiiien  oralorii 
fueiit  operaia  :  sed  hoc,  ut  superiori  titulo  diximus, 
de  inira  quinqiiaginia  passus  b>iigitudiiiein.  Iiipiiina 
vero,  terlia,  sexia  ct  nona,  qui  p  si  signum  iiuli  is 
pcrcussi  ad  priniam  otationem,  el  priiiiuni  psalimiiti 
uon  rciurrerii,  in  oralorio  prEsentibus  omnibiis 
iulavere  r.ominibns,  mox  oratione  facla"coi'iipIenlcs,  '^  aferbe  corripiatur  :  post  secund.im  vero  oratiouciii. 


poslinoduni  se  inuluis  niiscuerunt  ainpleiibiis  ch  i- 
ritatis,  sibi  paceni  reddeiiies.  Inde  ergo  j  riu-i  orarc, 
quam  pacem  siiii  debenl  Iradere  occurreaies  :  quia 
si  Don  prius  oraiuin  fuerii,  umte  scil  fraier,  ne  in 
ligura  buniana  leniationis  diabolicx  occiirsus  aJve- 
nial,  jro  manifesto  cnrporis  \isu  diabolica  subito 
phantasia  evanesi-at,  et  nostro  nos  decipiamus  aspc- 
ctu,  si  hiinianis  ocu!i$  credinius,  qiiod  dlvinis  ora- 
lionibus  nnn  piolianius?  cl  idco  prius  orare,  quaiu 
pacem  sibi  dubent  trailere  occurrentes;  ei  qu  a 
dignum  est,  ut  pro  coinnnmi  prxseiilatinnis  adveniu 
primo  per  oiationem  gratiai  Doinino  referantur  ;  qui 
dignadis  est  alternis  dcsiJeralis  aspeciibus  ulrosque 


vel  secunduin  psalmum  qni  occurierit,  jam  sic  ix- 
coiiiiiianicatus  cuiu  suise.xeat  prxposiiis  foras.  A.l 
ii;en;cc  vcro  Aiilipbunaui,  vel  \crsuin  priorcm  qiii 
r.on  adriicriiil,  seinote,  el  iion  sigiialuiK,et  sine  da  a 
el  accepta  beiicdictione  Kianducent  el  bibaiii,  sine 
alicujus  hominis  eloquio,  usqiie  dum  se  levenl.  Et 
inerito  sine  alicujus  eloquio  hoiiiiiiis  debet  relicere, 
qui  aiile  refeilionem  ciim  Deo  iion  cst  loculus.  Qui 
posteriori  vero  nieiisx  non  adfueiit  Deo  posl  refc- 
clioiiein  graiias  redhibere,  in  seqiienti  refectione 
taleiii  pociiam  iii  seqcestralo  sus  ipiat.qualem  ille  liiii 
ante  refectinncm  non  est  locutus  cum  Deo.  ll;c  viio 
ci.rreptiones    vel  excomiiiuoicaiidiies  duDlaxat  his 


innotescere  sibi  aut  reprxseniari  :  dcinde   poa  Ii.  -  p  cmisiiiuuc  sunl,  qui  sunt  volunlat:s  ii.gligeMlia  tar- 
.,.;,.!  » 1„. .: :.-  : —  i — :. :  ..  :.  ^  di,  ct  Dii  lis  iieccsjiiaibus  occupaiilur  :  qui   etiamsi 


inini  completam  oralioDein  nierito  jam  homiiii  pacis 
gratiain  reddi  dcbere. 

C.APUT  LXXII. 

INTERIIOGATIO      Ill-CIPILI. 

De  refeclione  propter    cliaitatem   (ratrum    superce- 
nieulium. 

RStPOXDET  I>0MI.NIIS  PER  SIAGlSTnUM. 

Cnm  fratres  inonasteiio  ext:anei  superveneriiit,  s,i 
«juaria,  sexta  feiia,  et  sabbatum  fuerit,  voce  i  r;c 
sentis  abbaiis,  aut  cellarii,  si  abseiis  fncrit  alib:i  , 
rogenlur  aJ  refectionem  remorari  ad  nonain.  Si  au- 
tem  HS'jue  aJ  teitiim  admonilioneni,  non  usqite  ad 
non;:m  consenserint  reniorari,  sed  pro  c.  rto  ambu- 
larese  urserint,  prnpier  cliaritiicm  ailventiis  eorum, 
fraclo  jrjuiiio,  iimMcs  fr.ilies  inoiias  erii  cuin  eis  ::d 
sexlam  coin;iiuiiicciit.  Si  auiem  anie  se.ttam  se  iiise- 
rint  ambulare,  quxvii  boia  fuerit  festinatirnis  in- 
venta,  jain  sine  domcsiicis  fialribiis  ipsi  scii  reliciani, 
el  jejtiiii  de  monisl.^iio  non  permiitanlur  absctdere 
propter  viam,  quia  in  paiiis  fractione  cogiiita  csl 
cli.iriias  Christi ,  sicut  et  in  Aclibus  apojlolarum  le- 
gitnr,  fracta  Eucbarislia  el  sunipia  a  se,  apostolus 
Jisoessisse  Andream  et  Joannetii. 

CAPUT  LXXIII. 

I.NTERROGATIO    IllSCIPlLI. 

Be  fratribus  ^ui  ad  opus  Dei  larde  ocurrunt. 

KCSPOJHDET    DOM)>i«S    l>ER    MAGISTRDM. 

Feat«r  qni  noeiurnis,  maluiiiiis  et  lucernariis  pri- 


propria  voce  ad  oratoriuni  dcbere  se  ut  absenie» 
prociamctil  in  oralitmibus  iiieniorari,  pra;ltT;iiitlaii- 
turafiatiibus,  ct  sciaiit  se  extommunicatos;  quos 
non  ulil  tas  monaslerii ,  sed  ncgligentia  occupa- 
vit.  Nain  pro  uiilitaie  monasterii  occupali  digiie 
abscnles  a  praseutibus  in  o.-atorio  iiienioranlur  : 
sic  tainen  occupati  in  eoJe.n  loco  dicenies  sibi 
opns  Dei  et  ipsi.  Nara  fiater  qiii  correptus  in 
oratorio  fucrit ,  eisi  non  oralorio  jubeatur  ex- 
ire,  tamen  psaluiiim  et  responsorium,  ant  leclio- 
nein,  aui  versum  landiu  non  imponat,  usquedum  iii 
ipso  ora:oiio  pro  cul.ia  salisfeceril,  ad  genua  iiicur- 
valus.et  in  voce  bumlli  petierit  pro  se  orare.Fraler 
qiii  pro  ulilitate  moaaststii  occupatiir,  abseiis  ii> 
"  oratorioliabeatur  in  meme  :  qui  per  negligeniiaiti 
aut  tarditaicm  occupanlur,  tacile  pia;teriiiiitantur  : 
quia  polius  peccatmn  acquireiit  nolenles  Deum  in 
oralioniljus  nieniorare. 

CAPIJT    LXXIV. 

l;lTEP.RrCATI0  1  ISClPfLI, 

ftefrccitart  iteoere  Merum  fratris  arbitvmm. 

UESPOXIItr    DOJilNUS     PEIi     IL.GIS1  RtM. 

Fra'erqui  votum  feceiit  ^upra  inodum  constilutum 
aut  jejunare,  aut  supcrponere,  aut  abstinere,  et  si:  e 
jussu  abbatis  voluerit  aliqua  agere,  s  k  viJuiiiatis 
arbitriii  niagis  iion  permiitatur  :  quia  eiiam  per 
bonum   ei  sub;  ipit  diabolus,  ui  propriara  cogai  fra- 


1087  AUCTOniS 

iieMi  facrri  voluntaleiii   :  ciim  iii  nionas(eri(i  nua  A 
licet  fratfi  suam  faccrc  voluiilaiem,  quod  vuli. 

CAl'UT  LXXV. 

i.xTtr.iiOGATio  Discirm.i. 
De  cessniorio  Oomiiiica!. 

RESPO.VDET   DOUINUS    Pm   MACISrHllM. 

A  iionahora  i^alitiaii  pn«t  reA>ciionem  in  .Tslalejani 
legaiil;  in  liyeiiie  a  iioiia  iii  sabbalo,  sicut  coiislllu- 
luiii  est  supeiiiis,  ikui  o|)ereiiiur  :  sed  ciiaiii  ct  ms- 
queiili  clie  [loiuinica  ab  oiuiii  opere  laboris  cessaiit : 
cl  ciiam  a  nieditiiiiine  qiialidiaRa;  consuctudinis  pcr 
ires  lioras  in  die  in  uuisque  lciiipor.bus  byeinis  vel 
:i's!aiis.  Sed  posl  inssas  ercle^ix  pro  volunlate  sua 
(|>iii  (Juid  V.  luerii,  aut  deleclaius  lueril,  e.\.  suo  ar- 
liiirio  legai  :  vcl  ouiiicni  liccnliani  rcpansationis  ^ 
liabeant;  ui  l;c:ruiur  sibi  ad  rcquieiii  dleui  Doiuiiii- 
cum  cunstitutuin. 

c.\i>i;t  lxxvi. 

INTEnnOGAllO    DISCIP(Jl.I. 

Quomodo  debeiit  transmiss<e  eulogite  a  sacerdote  mu- 
natierii  susiipi? 

RESPO.NCET    DO.MINUS   PER   MAGISTRUIt. 

Cum  eulojix  a  Poniillce  suuiiiio,  vel  a  sacerdotibus 
sequeDiibus  inonaslcrio  ailTeneiiui,  mox  abbas  oscu- 
laiis  iraiisnii^suiu  cuio^i*  niuniis,  el  levans  se  cum 
0  i;nibus  qui  ipsi  adstani  orent,  dicentes  hunc  vrr- 
suin  :  Suscepimus,  Deus,  misericordiam  tuam  in  medio 
lempU  tui  (Psal.  xLvii)  :  cum  gloria  :  et  complens 
sedeau  ^ 

CAPUT  Lxxvn. 

INTERi:OCATIO    |.ISCIP(X>. 

De  beiiedictione  vel  sigiio  sacerdotum. 

RESrO.IIIET    tOMINUS   PER     M.VGISTRUM, 

Sacerdotes  vero  ciim  monasterio  ad  rereclionem 
leuii  fuerini,  ipsi  onincin  cibum  el  pccula  inista 
sign^nl;  vel  primo  sibi  in  mensa  sua  nieros  et  bene- 
diclioiieni  peteiilibus  ipsi  suo  respon.^o  tradant.  Ipsi 
vcro  sacer.loles  cum  henelictionrm  in  iiianducando 
aut  hibeiKlo  a'iis  petuni,  non  licet  eis  a  majoribus 
responderi  :  quia  jpsi,  qiii  sacrali  sunt,  quud  daiit 
a  oon  sancls  acciperc  possunt.  Clerici  vero,  si 
servoruui  Dei  imerruerint  mensis,  et  ipsis  locus  ira-  _ 
«iatur  signandi ;  s  c  et  post  orationem  ipsis  locus  de- 
lur  coiiiplrndi. 

C.\PUT  LXXV.II. 

I.VTi-nROGATIO   DISCIPUll. 

JVo«  debere  niiqitnn  advenieiitem,  nu!  [ralrem  aut  /al- 
riini,  plus  bidiio  olij^um  iii  monasl^ri  i  pusx:i. 

RESPONDET     DOXIIVUS    fER    MlCISTKUU. 

Ciini  aliqiiis  rrnter  iii  monastcriiiin  vol  hospcs  ad- 
veiicrit,  iii  luispitis  honorc  vel  via  lassitudinii  si 
voluerit  nlinsus  csse,  biduo  niensje  fratrum  hora 
sua  I  omiiiiiiii  ade.let,  leriio  vero  die  poslpri- 
iiiaiii  diiiaiii  ,  exciiiile  aliliate  de  oratorio ,  te- 
ncaiit   hospi  em   iiiius  in    oraturio    hchdGHiadarii 


INCERTT  10^8 

ci  ccllarii,  dicenles  oi  :  Jiiva  rratribiis  operari  , 
<)uid'4uid  alilias  pr.^eccpcrit,  ant  la  ajro,  aut  in 
arlc  :  si  noii  juval,  abscede;  quia  rcRula  honpiUJi- 
tateiii  vpstraiii  coinplevit  iit  lilduo.  Et  «i  laborsro 
asicnserii,  niux  ci  drlegrlur  npns  ciim  frai<ibus  : 
qiind  si  ooliicrii  adimplere,  abscedal,  et  lecius  ejus 
dcsternatur  coiuinuo,  usque  diini  aller  peregriiiQs 
adviiiial  :  cui  noviter  resternalur,  cum  aliqtiis  fnrle 
fpirilalis  adveiieril.  Ergo  si  iiolucrit  laborare,  dica- 
tur  ei  ab  hebdoinadariis  el  (cllario,  ut  abscedal; 
ne  laborantes  in  monasierio  fratrcs  cogaiiur  jiisle 
et  islius  pigri  hospitalitatein  odire  ;  cl  cnnvcrsi  in 
murmurationcni,  vel  detractiniicin,  lalcs  iidire  inci- 
pianl  peregrino»,  qui  per  inertlain  iniieric  iius<|iiam 
lixi  siando  laborantium  dcbilos  p:ines,  sub  prctcxtu 
rf^ligionis  visilando  monaslcria,  dcvi  rant  miosi ;  qui 
iiec  iiianifcstos  se  cives  monasteriis  ii'gerunt  pcrsi- 
sieiido,  nec  apcrlc  se  debiles  iadicant  iiicndirando. 
Nani,  ul  supra  diximus,  talibus  eiiim  p!u$  bidnana 
clcemo  yna  damnum  est  daiiiis;  qiiod  in  mauilesta 
deblliiatc  mendicanti  pauperi  ad  mcrccdcm  lucrum 
est  mendicantis.  Ergo  hi  tales  post  biduiim  cuin  la- 
borare  iioluerint,  juste  agnoscanl,  quia  ul  suseipe- 
renlur,  et  pro  labore  longi  ilineris  biduo  otiosi  pas- 
cereniur,  Aposloli  proeccplum  fuit,  diceiiiis  r  llospi- 
talitatem  sectantes  {Rom.  \\i).  Et  item  ut  ad  opu4 
liboris  cuiii  Irairibus  inipellantur;  i[sius  ilem  esi 
pra^ceptum  ,  direns  :  Ipsi  enim  scitis  quemadmodiim 
oporleat  imitari  iios  ••  quoniam  non  quieti  [uimus  inler 
vos,  i:ec  gratii  panem  vestrum  manducatinius  iiit  r  roi 
sub  atiquo  :  sed  in  taboreet  fatigutione,  nocte  ct  die 
opernnlcs  ,  iic  quem  veslrum  gravaremus.  Son  quasi 
non  liabueriinus  potestalem,  sed  utnosmetipsos  [orniam 
vobis  daremus  ad  iniiiandum  nos.  Nam  cum  esseinus 
apud  ros ,  hcec  pracipiebamus  votis,  quia  >i  quis  non 
vutt  operaii,  nec  manducet.  Audivimus  enim  qiiosdam 
in  vobis  onibulare  inquiete,  nihil  operanies,  sed  ciirinse 
agenles  :  Itis  autem  (,ui  hujusmodi  sunt  interdicimut, 
et  rogamus  in  Domiiio  Jesu  Chiislo,  ut  rum  silenlio 
operanies  suum  paiien  manducenl  (Thess.  iii).  Nain 
qui  spiritalcs  hospites  sunt,  si  forte  ipso  die  quo  ad- 
veiicriiit  pro  lasso  labore  iiinerisnon  possunt  labora- 
rc,  tamen  alio  die<|uod  vtJerinl  fraires  facere,  ipsi 
sibi  ultro  iiijungunl :  nc  non  solum  utiosi,  seJ  et  uii- 
seri  a  Uboraiiiibus  judiceatur. 

CAPUT  LXXIX. 

l,NTEnr.OGATIO    DISCIPCLI. 

De  cella  peregrinorum. 

RI^PO.VDBT    OOUt.NLS    PFR    UltlSTRLM. 

Cella  percgriiiorum  seniote  monasterio  consiitua- 
tur  cum  lectis  slratis,  ubi  supervenicnles  fialr«s, 
maxiiiie  igiioii,  dor.iiianl,  ct  bisaci.is  suas  poaanl.  In 
(|ua  res  monasieiii,  aut  ferramenta,  aut  uiemilia 
iioii  siiil  posila  ;  iie  forie  cum  putaniur  bospiies  spi- 
rit  ihs,  subito  in  damno  furrs  iiivcniaiiiur  N:iiii  et 
propter  rautelam  cuslodieiuli  duo  fi  alivs,  de  quoruil 
dcradi  alii  coquiiiani  exercent,  tandiu  e\  ipsa  di>- 
cada  dcpuLiii  vicibus  a  suis  pr.cpositls  fralres  per«- 


1039 


nEGULA. 


m) 


CAPUT  LX\X. 

INTEBROGATIO  DISCIPl'1.1 


grhios  c\  impioviso  c<j9loili.iiil  :  qoandiu  Qfnnes  <le  A 

eaJem  decada  suis  vicibus  explicentseptimnQas:  et 

cum  de  alia  decada  inclioaveriat  coquerc  et  In  die- 

bus  teplimanaruin  suarnni,  si  »ii|  ervenerinl  pere- 

grini ;  lamliu  el  de  c.adem  decada  deputal:  a  siiis 

proeposilis  fiafrss  supervenieiiles  e.v  improviso  cu- 

stodiaiit,  (jiiaiuliii  et  ips  s  alia  decada  succcdat.  Eigo 

sle  omncs  decadir  e.xplicando  el  rccapiiulando  onines 

(  eregrinos  advenientes  fcmpcr  cuslodiant.  Ergo  i|)si 

diio  fiatres,  quonini  aJ  ci:slodiain  fuerint  vices,  cum 

peregriiii  advencrinl,  in  cadem  cella  siinul  sild  la- 

ciantlectos :  ut,  si  forle  unus  de  Ivispitibus  ad  ora- 

lorium  nocle  voluerit  ire,ela!ius  fcrle  noliieiil  pro- 

1  ter  lassiludinein  sc  levare,  aut  forte  volaerint  vi.  i- 

bus  foras  exire,  utrique  liabeanl  singulos  ex  impro- 

vlso  cuslodes  :  ul  el  ille,  qui  aiit  ad  oratoriuin  aut 

egreditur  foras,  per  inceiios  manaslerii  exiius  iioilc, 

ei  ingressus  per  occasionein  custodilus  a  doincstico 

(ralre  ducatur,  et  ciini  maiicnte  alier  remaneat  cu- 

slos  :  ut  et  tbaritalein  solalii  vide:inlur  hospitibus 

adimplere,   et  res  inoiiastcrii  ab  incerlis  ex  iinpro- 

viso  Ciisiodiaiit.  Nam  et  in  die  ipsi  sibi  solliciiudi- 

nein  f;icijhl,  eos  inlra  monasterium  de  niliil  f:icta 

oculo  cus'.od  re.  Nani  ideo  duobus  hiec  cura  coniniit- 

liliir,  ul  et  in  iiocle  vicibns  siiit  circa  pereo'rliios  sol- 

liciti,  et  in  dio,  si  forle  e\  els  iinus  fierit  occupaius, 

alier  percgriiiuin  a  loiige  ciislodiens  respiciat.  CiUa 

ipsa  habeat  clausurani  lulein  ab  inlus,  qualeni  a  lo- 

ris :  ut  nocl-e  tani  ab  eis,  inclusis  secuni  liuspitibus, 

ab   intus  missis  clausTis  clavis  lollatur;  quain,  ulii  p 

norunt,  abscondanl ;  iil  cuni  furas  forte  volueril  hu- 

spes  e\ire,  ipse  sibiciislodes  excitet,  cnm  clavem  re- 

quirit :  qiio  prxsenle  iiicipial  ad  ignotuni  refrigeiiuni 

foras  exire.  Ipsi  eniin  fr.iires  bisacias  eoriim  et  vir- 

gas  suscipiant  in  ce  la  eadeni  servatiiri,  clave  forcnsi 

tideliier  cunservandas.   Jam  si  forte  lales  inventi 

fuerint  bospites,    qui  diu  perslslendo   fiJctiter  et 

aniino  laborando  judicaverint  se  inonasterio  perlir- 

inare,  suggeranl  eoriim  cuslodis  abbali,  el  lecia  e.s 

legula,  videant  quot  dies  jam  habenl  in  monasterio, 

et  rebidiii  dies  de  induclis  eis  al  iractindum  seciiiii 

cedantur.  Eicum  expleli  fuerint  constitularum  indi- 

ciuruni  dies,  et  lunc  denium  si  placent  eis  probai.c 

vils  vel  regulse  disciplinae,  sicut  de  firmandis  nionas- 

lerio  fralribus  posleriori  litulo  consliiutuni  esi,  se  r\  fasciolas  lineas  vero  uti  Dei  liomines  proliibemus ; 


Poliuli  per  samnum  fratres  ii  debeay.l  commiinicare , 
aul  uon. 

HnSPONDET    DOMINIS    rF.It    MjlCiSTmM. 

Fratres  qui  se  immundos  pcr  soiiiinim  agnovcrint, 
secrelc  anie  fores  oratorii,  anteqiiain  ad  illam  psal- 
lendi  horam  inlrent,  qua  solent  communicare,  ab- 
bati  ad  geniia  incurvali  conDteantur  hoc  ipsiiin  :  el 
tuiic  abbas  inlerrogans  eos,  qiiil  polueriiii  turpiter 
cogitare  heslerna  in  die,  ut  eis  cunsensiis  libidinis 
vciiisset  in  nocie.  Et  si  fr:iler  in.igis  spiritalis  esl, 
non  erubescat  conlileri  nialiim  illud,  siciit  snperioii 
liiulo  diximus,  si  cupit  aniioaiii  snam  salvaie  do 
R  inoric,  qnod  abbas  possil  nsoniii  iiibHS  <  iiioiidare. 
Tamen  biduo  se  a  corainuuionis  acceptione  suspen- 
dant,  iit  jani  liriia  die  mundi  (omii.uii  cent.  Talis 
enini  fralres  ipii  rieqnenliT  exililcrint,  scianl  se  mo:i 
occasionc,  sed  voluntale  siia  silii  exconiinunicatio- 
neiii  accortire;  et  a  corpore  Domini  ipsi  sc  faciuiit 
alienos,  qui  cogitationilms  suis  ipsi  sibi  adescant  li- 
bidinem,  cum  carnem  suim  faciunt  per  tiirpia  desi- 
deiia  sonlilare.  Qiiia  sicut  tinea  veslimeniuin,  et 
verines  lignum  corrumpunl  et  devoraiit,  sic  cl  copi- 
laiio  tiirpis  itiaculal,  et  aiiiniani  siiicera.ii  non  facil. 
Ergo  hi  talcs  in  spiritu  esse  crediiiitur  apud  DeiiiM, 
qiKiles  per  rfaiuin  inventi  sunl  apud  hoiiiineni.  Nuiii 
diiil  sncra  Soripli:ia  :  Penersie  enim  cogitalivnet 
scpnrnul  a  l>co  (Hap.  \]. 

CAPUT  LXXXI. 

INTEIIROATIO    DISCirULI. 

De  veslimenlts  el  calceamentis  (ralrum. 

RE-POMDET    nOill.MS    PER    U.tG<STRlIU. 

Habere  debent  fralres  in  liyeme  paraluram  gros- 
sam  quotidianaiii  stainineain,  et  tunicam  aliain  iio- 
cturiiain,quam  posl  noclurnos  puduclenl,  (|uia  in  dic 
diversis  occupaiilur  laboribus.  Habeant  eniin  in 
hyenie  ct  palliniri  staminenm,  braccas  laneas,  et  (as- 
ciulas,  aut  pe.iules.  ln  xstaie  vero  habcanl  paralu- 
rain  ruiosiimain,  non  suiis  grussam  prnptor  laliorem 
et  sudorein:  et  habeant  pallios  linostimos,  suhliles 
non  salis  propter  lesius  suJ  iris,  et  braccas  lineas  : 


monaslerio  usqiie  ad  morteni  persoveranJo  coiilra- 
daul.  QuoJ  si  non  se  voliierint  finnare,  sed  sic  labo- 
rando  quo;idie  cuni  fratribus  inona^ter  o  voluerint 
reinorari,  si  conlenti  suiit  pannos  suos  ve!  indu- 
iiicnla  in  alieno  opcre  slricare,  sola  tamen  commu- 
nis  mensa  vel  viia;  mtnsura  eis  de  monasterio  pne- 
bealur,  de  cijpieris  necessariis  prxparalio  deiie^elur. 
Quia  lirniis  debent  oinnia  prceparari ;  talihus  vero 
dc  firinitnte  dubiis  sola  monastcrii  mensa  sufliciat : 
ei  lioc  lanluiti,  qtiia  vel  laborare  cum  fralribus  vo- 
iuiit  remorando,  a  fratribus  illis  custodili  duntaxat 
die  noctuque. 


ut  arK|iiid  distot  a  cleriio  inonachus.  Et  hahcarit  sin- 
gulas  paraturas  linosiimas  subtiliores,  quas  in  die.'.us 
festis  soluin  in  procession  bus  utantur  :  et  in  xsiaie 
habeant  singula  m'innario'a  liiiea  proptcr  su  lorcs, 
et  siiigiila  fac-tergia  per  decodain.  Quas  cmues  res 
per  singulas  dcead  is  singiil.c  arca:  conlineant ;  te- 
neiiiibus  ex  eis  clavein  pnrposilis  suis  :  quse  arcae 
vesliario  ponankir;  ubi  ei  ferraincnla  monasierii,  ei 
omiies  res  positaj  suni ;  de  cujiis  cellae  custode  jam 
siipra  taxaviinii!;.  Ideo  enim  dixiinus  in  una  arca 
unius  decada;  sub  clave  pr;epositnriitn  omiies  mutan- 
das  cousistere,  ul  cuin  uiiusqulsque  fraler  in  pole- 
slate  arcam  noii  liabuerlt,  noii  liabeal  ubi  p  culiae 
aliqu  d  aliscund:il;  quem   ordinein  ooines  deca.;aj 


liSI 


AIJCTORIS  INCF.Iiri 


mi 


ol>serveril.  Si  quis  vcro  fraler  in  sperie  sua  sibi  visus  A  bibath,  aut  quid  imluamini  :  Se:(  iiiitciiie  regnum  tt 

fueril  sceinari,  vel  sali*  jiavisri,  mox  u  pruitosiiis 

gui«  ei   loliaiur,  el  alio  delur,  el  alierius  illi.  Iloc 

ivlco,  ul  iiou  exlulbi  ir  propria   iii  IValre  voluiilas  : 

quia  ((ui  Iquid  fjiis  a:iima  pclil,  ci  magis  dari  iioii 

dobel;  quia  cniilra  desideria  caiiiis  s)>irilus  senlil, 

ideo  spirilalis  liomo  D^i  esl,  iioii  carnalis.  Ilebdoiiia- 

d.iriis  coquinam  inlraiilibus  sacci  siiit  tiinic.T,  et  cu- 

cullu;  segeslra;;  qiuu  lales  ros  ma.iiinc  intra  mon  is- 

leriu:n  siiie  veiecundia  omncin  sordiliam  injuiiam- 

que  vt  1  siiiiul  in.iuiiiamcnla  caccaborum,  cuciiina;,  vil 

liycinarum,  nec  nou  el  faci  calorem,  vel  coquiiut! 

goi-des  diversas  sustineant.  Qu:c  crgo  rescxiilcla  lieb- 

doitiada  uliimo  die  scro  li)l:c  liebdoiiiadariis  aliis  iij- 

Iranlibus  consi{;nenlnr.  I)e  calc.  aiiiciilis  vero  opor 


jml  liiim  Oei,etha;coinHiuaiyjiOHfnluriobis(Luc.  iii). 
Kigo  ciiiii  Ikbc  omnia  iiecessaria  nol>is  a  OoiiiiMO 
pr:i'pai'aiitiir,  et  de  omiiibiis  adiuinistrandis  cuin  DiHt 
soliis  est  ablias  solliciliis,  (|uarc  discipiilus  sibi  po- 
ciiliariicr  aliqiiid  audeal  facere,  aiil  liabore,  atit  vin- 
dicarc?  Nam  ideo  peculiare  aliijuid  liabere  deiiega- 
tur,  quia  ri^iuo  serviets  b<.o  implicat  te  negotiii  sacii- 
laribits,  ul  ei  ptaceal  cui  te  probavit  (II  Tim.  li)  :  ut 
ciim  oiuiiibus  rubus  suis  alieiiu  cum  sc  imporio  sob- 
diderit,  ul  iion  sit  rcs  ubi  propria  eji»  vuluiitas 
exlollaliir,  qiKi;  voluiitali  Dci  esl  iiiimica.  Nam  de 
pcciiliijri  Ananias  cl  Sapbira  lilcm  ab  apostulis  tioii 
ii:cruernnt  ptTcipere,  quia  omnia  sua  cum  ante  pedes 
:ipostoluriiin  assignarciit,  de  peciiliaribus  fraud.  leii- 


let  fralres  caligas  babere  fcrratas,  iricliu:.s;  non  ad  B  l«--';  si.btractis,  judicio  subiia;  niortis  dainnati  buiil : 


lusiiui,  sed  ad  usum ;  quas  debeiit  tempore  liyemis 
uti :  .cstaiis  vcro  letupore  uncias  rcp.jni.  Et  caligas 
oinncs  oportct  babcre  clavatas  tam  iii  monasicrio 
quain  in  via  :  ul  el  diu  reposit;n  caligx  conscrvciiliir, 
et  pes  fratris  in  caliga  refrigoretur.  Ad  iioctnrnos 
vero  in  xstale  ligneos  euspus  ulantur  pelliceos;  ne 
iuquinalis  pcdibiis  ad  suuin  reverlenies  siraluin,  lec- 
lorum  sagos  coinquiiient.  In  byenievero  ad  nociiir- 
nos  pediilibus  utauiur  peiliceis,  prcpier  frigns  pedum. 
la  leciis  liabeant  iii  hyeme  singulas  niattas,  et  sagos 
toiuealalios  singulos,  et  laiias  :  in  ^cstaie  vero  pro 
laiiis  rachinis  propter  a;stus  utaiUur,  et  aiite  ipsos 
lectos  singulas  pelles,  ubi  lcrgaiil  a  sordibus  pedes, 
et  sic  in  suos  leclos  ascenJani. 


CAPUT  LXXXII. 

INTEBIiOCATlO    II  ClOfl.I. 

Si  d.bil  in  monatterio  [rnler  aVujind  peculiare  habere, 

niSrONOGT    DOSIINUS    PER    MACIiTKlU 

Omnis  lioino  in  vita  ssBCuli  Iiujus  tribiis  rcbiisexci- 
talur,  laborat  et  sludcl;  peregriiius  iii  via,  m  les  in 
pugna,  i  iipcraior  in  paljtio,  agricola  in  agro,  iner- 
ceiiarius  in  negolio,  oinnps  excilaiitur  et  laborant, 
ut  babeatii,djiii  vivtinl,  iinde  vesliantur,  calcieniur, 
rt  vivatit.  Scd  quibns  Uoiuiiuis  servitii  sui  coiilnlit 
domum,  ct  (isiendil  cis  iwn  »aiis  de  pr:cseini  s;cciilo 
cogiiare,  ([uia  !ia;c  oninia  perlranseunt,  et  oinnia  if  ta 
quat  videmus  et  uliiiiiir,  paucoruiti  iii  tiobis  dii'riim 
suiiltisiis,  ct  momciiianea  cuiu  viuc  iioslr*  icmpore 
lran>ieiint :  et  per  cor|ioris  iiiortem  c,<;cala  in  n  ibis 
socciili  luce,  claiisis  vil;\i  oculis,  oiiifiia  qiix-  habciiiiis 
Sicculo  rebiii[;uiiiUir.  Si'd  iila  S!;uipcr  :iMcri!):  (iu;n 
£um  venerint,  ulierius  iransire  tioti  iioruni :  sed  in 
bonis  vit»  aclcrnrc  jii5ii>,  aul  in  pcenis  gcheniix  pcc- 
catiribHS  persever.int.  l)j  (piiliin  ergo  desiJoriis  bo- 
uorutii,  vel  tiinore  mabirum,  i|iiasi  jatii  i!)i  vidcamur 
accersiii;  meniem  iio>tr.ii:i  iii  luc  viia  do  siipcniis 
seuiper  cogiiationibiis  occu-^etuus.  lliule  prtBcipil 
DotniiiiH  servi-,  de  neccssiriis  vit:u  hiijus  iion  debc;  e 
qiieiiiqiiai.i  es  e  sollicitiui;  cliuin  Udclcs  in  se  ad- 
wotiet  vlc  crastiiio  iion  cogitarc,  sed  regtmm  ct  ju- 
siiiiain  ejus  stduttittiodo  deKiderari*,  diceiis  in  s  ttiitt) 
Evu:igclio  :  SMilr  coijiUtre  ifuiii  mnnducnis,  .7H/(/'(id 


quia  frau»  Ueo  lieri  non  poiesi;  ciim  nibil  Cbtoccul- 
tiim  quod  ab  eo  iiou  revubibitu.'-.  Ergo  cum  vicium 
ct  vcstituiii  corpori,  calccamenta  pedibus  unicuiq:ie 
Irairi  abbas  pr.icugitaverit,  ul  quid  alicui  sil  aliquoj 
pcciiliarc  opus  liubere,  aiil  rem  aiiiiuaiii,  aoi  aurani : 
aut  iitiiiinios,  vel  qnudvis  neccssarium;  ruu)  omnia 
emeii.la  vel  babenda  Deus  ei  per  abbalem  inonastc- 
lii  apparcat?Si  quod  ergo  peculiare  iiivenluiii  in  ali- 
quo  liieril,  graniiicuin  abbaset  diiiturna  excumniu- 
iiicatione  condcmnet,  iit  excmplu  illius  viiidic:x  nul- 
lus  boc  audcat  imitari.  Iloc  ciiiin  ne  sil  in  aliquo 
frequenler,  omncs  sci  ulcniur  a  pricposilis  suts  ;  et  si 
in  aliqua  re  luerit  visus  sibi  frater  nuiltiir.i  gavisc', 
aut  pl.iiidere,  tollaliir  ei,  et  alio  deliir,  ct  alterins 
C  illi,  i|iio:lv;s  ruL-ril;  ut  propria  iii  eo  iion  exlollatur 
vulunlas. 

CAPIJT  LX\XIII. 


l.\'TERnOr.VTIO    DlSCIPUtl. 

Quowodo  debenl  h.aberi  in  rnonasierio  sacerdotet, 

ltESI'0\DET    D0M:MJS    PER    SIACI  TRUM. 

Fercgritm  u.ii  liico  habcanliir  iii  iiionasterio  sa- 
cerdotes,  itrixinic  q  lorur.i  pri  iiauis  ei  lionor  i;i  Kc- 
clcbia  cui>'.i;>elur  et  tniliiut.  Qiii  si  Iioc  etcgeriiil,  ul 
pro  amore  Dei,  vcl  proptcr  discipliii.im,  vel  meiisu- 
rain  sanctx  vitic  inonasteriis  habitent,  iu  solo  eniiii 
nomine  p.itrcs  nionnstcrii  mmjupentur ;  ct  niliil  aliud 
eis  iii  moMasteriis  hceai,  iiisi  oraiiones  colligeiv, 
ciim|ilere  et  sigiiare.  .\liud  vero  niliil  aut  pncsum:ini, 
aul  e:s  liccat;  vel  aliquiJ  nrJinatioiiis,  aut  duniiiia- 
tidiiis,  ;:ut  dispeiisaiio.nis  vindiccnl;  scd  omneiii  for- 
iiiaiii  liteiiiiic,  vel  ordinandx  dominationis  mona- 
sierii  ab'.i:is,  qui  suprr  gregcm  uiiiversu:ii  esl  ordina- 
tus,  cim\  rcgula  vin  licct  vel  defendat.  Nam  solo  ho- 
iioiis  noiiiine  ideo  statuiinus  cos  pairos  nionaslerii 
appellare,  pmpter  sacraiionem  (acerdotii,  a:il  ordi- 
iiaiioiicm;  ei  ne  ip>i  ubtciitu  hoiiuris  de  ratiociiiiis, 
vcl  iiomlnaiione  inunasteril,  ut  pote  laicos,  abbaiet 
exc!ii.l;;nl.  Nim  ipsi  saccidoles,  si  vic.uui,  aut  vesli- 
menitiin,  nui  calcourium  monaseiii  uti  iiiagi»  qtiuti- 
(lie  el.g.iMi,  ei  oporari  cuiiimuniier  secmiduin  pr.i- 
repttiiii  Apost  jli  ciim  fralribu»  'lobeanl,  iion  iitii>«r»- 
tivc  sais  concti  a'j  abbato,  seJ  cuiii  revcrc;ili«  «d- 


1055 


REr.llLA. 


1034 


nioniti.  Naiti  si  splritales  stint,  ipsi   sihi  imperent.  A  a^jrorum  laborein,  casac  sollic^luJinem,  inquilinormn 

cbinores,  vicinorum  lites  lOiidiictor  sxcularis  sasti- 
neat;  qui  nescil  de  sola  anima  cogilare,  sed  pra?s.M- 
lis  vitae  oinnem  snlliciiiidinein  in  hujus  s-aculi  aniors 
eTpe.idit.  Ei  de  hic  viia  solunimorto  cogiiantes,  ita 
praeientia  diligunt,  iit  puicnt  se  in  liac  lncc  per  leiii- 
pora  prolixa  durarc.  lia  fil,  m  prscsenlia  diiigunt, 
nunqunm  fu'ura  desideranl,  vcl  cognosriint,  ut  dum 
in  momenianeis  usibus  dilfctaniur,  nec  perennem 
vitani  cupiunt;  cum  anianda  inipediinenla  soeCuli  fi- 
cnnl eos quoiidie  miseros de hac  viia sine  rebus  snis 
iiivilos  exire,  nibil  secum  nisi  peccala  pnrtanies.  At 
vero  spiritales  conver:i  ideo  non  im^ilicant  se  nego- 
tiis  sxcularibus,  ut  ei  placent  cui  se  prol'averuiit : 
ut  non  de  r<  bus,  quae  in  niorte  sa;culo  remaneiil,  sed 


Nara  et  propter  cautelam,  quod  poierant  ab  alii'; 
cogi,  memores  sempersancti  apostoli  Pauli,  formam 
ostendentis  de  se,  «t  dicenlis  :  Aon  f/ralii  panem  ve- 
strun  manJucavimus  (11  Tlnss.  in).  El  ileni  ipse  di- 
cit ;  Luboravimus  manibas  nostris,  ne  (jucm  vestrum 
gravaremus.  El  iteni  ipse  dicit :  Qui  non  laborat,  nec 
mandueei  (Ibid.).  Ergo  quod  si  diuiissime  oliosi  la- 
bore  maiiuum  suarum  quserere  viciuni  noluerint,  ruin 
revereniia  per  raulloruin  religiosoruin  lesliiiionia 
conventi  ab  abbale  Ecclesiis  reverlanlur.  Si  ven», 
(|uod  absit,  non  pacifice,  sed  magis  per  scaiidaluiii 
exire  volueriiit,  tenli  el  exuti  rebus  inonasieni  diin- 
laxat,  sine  gravi  injuria  clausa  regia  excludantur. 
Quia  magis   ipsi  aniplius  agere  debent,  quod  aliis 


praidicantgeneraliter  a  Deo  esse  pra;ceptum,  oliosis  B  de  aiiima  crgiianies  qu3e  sola  cum  acluuiii  raiion  - 

bus  posi  mortem  perlransii,  maj;is  hoc  eligunl  cogi  • 
lare  quod  expedit ;  ut  hjEredes,  qui  m  grantibus  no- 
bis  de  hac  vita  sseculo  remanenl,  etanimam  nnsiiain 


(lebere  laburaiilium  panes  negari. 
CAPUT  LXXXIV. 

INTERRliGATIO    BISCIICLI. 

Qui  debeanl  manducare  cum  iibbnle. 

IIES   ONDt.T    DOMI.NUS    PLR    HAUISTUUU. 

Ad  meiisam  abbatis  sedeaiil  seniores,  extranei  sii- 

pcrvenientcs,  vel  vicibus  fralres  psalterali,  quos  vo- 

liierit  abbas,  pr.clcr  prxposilos  ;  qui  in  decadis  suis 

ideo  ad   suas  niensas  jubeolur  esse  prxsentes,  ut 

causaro   Dei,  id  esl ,  taciiuroiiatis  et  gravilalis  in 

susceptis  suis  custodiant.  Ideo  enim  ambos  diximus 

in  meosa  decaJx  suiB  prxesse,  ui  decem  fraires  sibi 

commissos  vicaria  solliciiudine  ab  universis  vitiis 

cugiodiant. 

CAPUT  LXXXV. 

INTEIIROCATIO    DISCIPIXI. 

Perfictm  atiquie  inlra  monasterium  artes  quatiler  et 
quanii  debeunl  veuundari. 

r.esro.\D£T  douinus  per  HAGisTnun. 
Cum  unaquxque  ars  aliquid  perfeciuin  super 
vacuum  usibiis  monasterii,  vel  railiendarum  eulogia- 
ruin  abundaveril,  interrogala  qualilate  preiii  qiian- 
tum  a  sxculaiibus  distrahi  potest,  tantum  infra  num- 
inorum  minori  semper  disiraliatiir  prelio,  ut  a.giio- 
scantiir  in  hac  parle  spiritales  a  sxculaiibus  acllbus 
disiantiaque  sciiarari :  cum  non  negoiii  causa,  qu.t; 
inimica  est  anim^,  lucruin  supra  juslitiani  qnxrant; 
sed  eliain  ah  ipsa  justitia  minus  accipiendt  prel!i 


pist  murlem  sequi  non  pnssunt,  digne  iion  debeiiius 
de  eis  no>tros  cogitalus  occiipare,  dum  vivimus  :  se  I 
femper  superna  desideranles,  et  omnein  spem  in  fu- 
luro  ponentcs,  delectabilem  vilain  adhiic  speiarc, 
qui  jam  frui  videamur.  Ergo  monaslerii  casas  ideo 
oportel  e:se  locaias,  ut  in  rebus  sxcularibus  socculi 
operarius  occupelur  :  nobis  vero,  quibus  a  saceidole 
claiiiatur  :  Sursum  corda,  et  nos  ei  responsione  prn- 
millimus,  Habemus  ud  Dominum  :  iniernis  ergo  cogi- 
taiionibus  non  migremur,  et  sicut  iteni  clainai  nolis 
Dominus  in  Evangelio  dicens  :  A^isi  quis  reliqueril 
'  omnia  quce  possidet,  non  poiest  meus  esse  disciputus 
(Luc.  xiv).  Sed  quia  sine  subsiantix  alimento  viia 
corporis  noslri  servari  non  poiesi,  et  inaxiine  pro- 
pter  congregalionein  forse  mul;a,  el  advenieniiuiu 
peregrinoruni  usibus  necessaria  pncparanda,  et  pe- 
lenii  eieemosynam  non  esse  slricti  volumus,  posses- 
siones  sseculi  ideo  non  videmur  relinquere,  sed  su!>- 
shiniiam  monasterii  operariis  Dei  proficienlem  ju^ie 
ri  servare  videmur.  Uuapropter  si  nostra  sollicitudino 
vel  cura  cotanlur,  dura  proficiunl  corpori,  aniina*  im- 
pediraeiito  constabunt  :  racliiis  esl  ergo  eas  sub 
alieno  impediraenlo  pussidere,  el  annuas  peosiones 
securos  suscipere,  nihil  nos  nisi  de  sola  anima  cogi- 
tanles.  Nam  si  voluinus  curam  earum  per  spirilales 

huinaniiaie  consentiant :  ut  non  propter  cupiditaiem  ^  fralres  excnlere,  cum  gravem  eis  laborem  injungi- 

el  avaritiam  artes  operari  credantur,  seJ   ne  oiio      "'^ "■" '" ^"  "  '' "'"  '' 

possit  pascenda  dignis  sumptibus  nianus  vacare,  ei 

horas  operosi  diei  gratis  iraiisire.  Preliiim  vero  ac- 

ceplum  abbati  debet  ab  ipsis  artificibus  fideliler  con- 

signari.  Qu:«  diminutio  pretii  sesliinatioue  »bbatis 

arilficibus  debet  conslitui;    ut  sciant  item  qiiania 

>^menlibus  suinma  respondeant,  el  accepii  pretii  frau- 

liem  noii  possint  facere  de  ipsa  quantilaie  jam  scieuii 

abbali. 

CAPUT  LXXXVI. 

INTERROGATIO    DISCIPOLI. 

De  casis  monasierii. 

RESPONDET   DOUINUS   PER    UAGISTROM. 

Casas  roonasterii  oportet  esse  localas,  ut  omnein 
Patrol.  LXXXVIII. 


mus,  consuetudinem  jejunandi  aniiUunt.  Nec  ita  je- 
junis  viribus  iraclaiidum  est,  si  plus  debeat  homo 
ventri  laborare  quam  animx  vel  Deo.  Uiide  ad  labo- 
lem  in  monasierio  ars  sola  cum  borio  suflicial. 

CAPUT  LXXXVIl. 

INTERROGATIO    Dl  CIPM.1. 

Quomodo  debeat  frale  ,  sive  jam  cnnversus,  sive  adhuc 
laicus,  introire  vet  tradeie  se,  tel  iusiipi  in  niouu- 
stcriumy 

RESPONDET  POMINDS   PER   MAGISrRCM. 

Ingredienti  in  monaslerium  novo  fratri,  sive  jain 
converso,  sive  adhuc  laico,  et  hoc  petenti,  deberc  se 
in  monasteriuin  suscipi,  respondeat  ei  hoc  primo 
abbas,  non  forle  eum  pcsse  consliluia  regulse  eon- 

n3 


1035  AUr.TOUlS 

servaiv.  Cuin  veto  ille  dixcril,  possc  a<l  oiniiia  sc  A 
nbc.lirc,  liiiic  hd!c  niiinaslcrii  regii(.i  ei  iug^itur.  Qiia 
regdlain  lcc(ioiieexpleta,ctuuiiiiaulilj:itis  vcrbis)ir;u- 
(iicta,  cuiii  respoiidciii  iiovuslratiT  aii  oiiinia  lactu  se 
esge  paratum,  lunc  abbas  sub.-.equa:ur,  el  dical :  Quid 
tle  rebus  tiiis,  qua<i  propi  io  arbitrio  iiieris?  Noii  eniin 
tibi  expedit,  tc  hic  pro  iMiisa  Dci  posiio  rcs  tuns  alibi 
remanere;  sed  sicut  dini  S.'riplura  :  Vbi  eU  theanu- 
Tvs  tnus,  ibi  eiit  et  cor  tnum  {Hatlh.  xvi).  Naili  ideo 
non  expcdit,  ne  forte  litillatioiie  dioboli  a  rebus  luis 
foris  poiiiis  pcr  desideriuni  eanim  dc  inonastcrio 
provoceris,  ei,  relicloscfviiiosancixscliulx,  proprio 
redeas  niilii:iiurii$  arbitrio;  el  sicuti'anisde'ecialur, 
ledeas  ad  voinitum  tuum,  et  salivas  a  ic  projcclas 
in  lerrain  dcntio  cuni  sorJilnis  re.^^oiteas.  Sed  qui 
perseverantiam  diligil,  et  occasionem  migrandi  cu-  B 
pit  nescirc  :  id«oqne  constilnimus  salubreconsilinm, 
utaudiasvivccm  DoiQifiititri  dioentis  :  \'uHe,ven(Uom' 
nia,  et  da  pauperibus,  et  veni,  tequere  me  (Maiiti.  ji\). 
Uuani  ergo  si  seqni  vis  voceni,  vadc,  vendeijoae  ha- 
bes,  etonine  pretiuin  huc  ante  nie  defer;  ul  le  pra- 
sente  a  me  pauperibds  «rogetur  :  ut  nuUura  saiculo 
pignus  luuni  remaneai,  ad  iiliid  iterum  reverlendi. 
ideo  enim  cum  nondtim  adhuc  lirmatam  ingressio- 
nem  tunm  in  monasierio  habes,  libi  de  rebus  luis 
libera  adbac  voluntas  conceditur  :  quia  posl  lirma- 
lam  ingressionem  discipulo  sive  in  inonaslerio,  sive 
loris  peculiate  aliquid  hahere  a  vegula  denegatur  : 
ut  non  sil  ubi  propria  ejos  volontas  extollaior.  Quod 
eiiim  si  lolum  distrahere  tibi  ^ave  videttir,  et  suni 
lales  rcs,  qua;  uVia  tecum  posstni  monasterio  descr-  C 
vire,  iie  tamen  pro  pignore  revertendi  sacculo  di- 
niiltantur,  omi.ia  (idtliter  tecum  in  monabterinni  de- 
fer,  nfhii  subcHando  Deo,  cujus  le  cum  omnibus 
rebus  tiiis  subJis  scrviilo  :  qoi  ifbique  oninia  respi- 
cit  ei  iiihil  esi  ei  occultura,  qni  revelat  absconsa. 
Memor  esto  firaudis  Auanire  ciSaphira;,  qui<lc  Tebus 
suis  Deo  oblatis  exinde  subcelare  voleales,  mortem 
perpctnam  irruerurrt  pro  fide.  MoS  ut  haec  aodieril 
novus  fraler,  qui  priori  divinti  sententia  omnibus  dis- 
iractis,  ct  per  manus  abbatis  erogaiis,  si  hoc  pro 
f  erlo  habueril  votum  oniiiia  dislrahere,  ei  monaste- 
rio  non  aliquid  rescrvare,  iion  copatui-,  nisi  ex  sua 
voliintate  voluerit.  Ergo  cum  omnibus  per  niajius 
abbatis  erogatis  sic  se  flnnare  moiiasterto  voluerit, 
cliaria  ab  eo  pcrseverantiSe  noii  petntur,  quia  pigiius  D 
liJei  apiid  Deum  0'iiniuni  rctum  snaruin  per  eroga- 
lani  cleeinosyiiam  fiiit.  Nanrper  oinneni  rcrum  sua- 
ruiii  eriigationem  expensam  cngnosciliir  apud  Deum, 
pos&e  lidrliier  perinancre,  qiii  rcbus  suis  pro  eo  cu- 
pit  iion  parcere.  SoluMiinodo  banc  dct  fi  lem,  sibi 
p.^nilMs  foris  nihil  rein:iiisis&e  celatum.  Hanc  ideo 
vi.luniateni  abbas  iiigredientibus  Iribuil,  ut  noii  ab 
iniroeiiiiiiliiis  judicetur  potius  ros  hominuin  dcside- 
rare,  quam  aiiimas.  Qiii  veru  frater  hoc  elcgerii  cuni 
rebus  suis  se  munasterio  tradcre,  et  distrahenJi  vo- 
luiitatiMn  non  habuerit ;  ne  aliquando  mutalus  a  dia- 
b.ilo  vel  armalus,  proptcr  res  su:is  exigend.is  ali- 
'inas  iiiulekt'aK  moiiasterio  (jeneraus  exira  <tesiiterci. 


INCtUTI 


103G 


ravens  nianu  sua  prius  de  stabilitale,  siinnl  remlu 
suaiuiii  bruve  aJjiiiKti),  una  cuiii  anima  sua  Deu  et 
oratorio  monasterii  pcr  donatiunein  olTerat ;  (otum 
subscribentibus  religiosis  testibus,  «>pi.-copo.,  prt- 
sbytero  ct  diaconc,  vel  ipsius  terrilorii  clero ;  et  in 
ip:-a  cautioiie,  taxans  hoc,  quud  si  aliqufiiido  niona- 
sterii)  di8ce:lere  voluerit,  sine  rcbus  suis  <lc  ino.ia 
sierio,  vel  sine  iiidulgentia  pccoatoruiii  a  DeodSsce- 
dat.  Jam  de  ipsis  robus  atibas  in  pot«.'.iatc  sua  nm- 
lalis  quidquid  necessaria;  utilitati  monasleiii  super- 
vacuuiii  :ibundaie  viloril,  pro  aniiiia  lr.iiris  ipsiu'», 
propler  pra;ceptuni  supraJictuiu  sequenJi  Ouiiiinum; 
per  cleemosynain  dicnacti  illa  re  supervacu»,  pie- 
tiiini  ejus  pauperiims  iribnal :  ut  quod  ille  imperitus 
frater  uon  nieruil  ficere,  pro  illo  iste  quasi  doctus 
magisicr  valeat  adiiiiplire.  Qiii  vero  frator  cs  toio 
indicaveril  se  iiihil  liabere,  prius  exquiratur  a  vici- 
nis  iilius  regionis,  ubi  maiisit :  ei  si  invcntuiii  fuerit, 
quod  certe  sit  ex  loto  ejus  [taupertas,  tunc  dato  per- 
,severantii>  liJojiissore  sub  caulione  \  oe.-ia;  ii^erpo- 
sita,  si  lameii  jam  notus  fnerit,  sic  debet  in  mona- 
sterio  suscipi,  ne  fortc  aliquibus  rebus  suis  ad  tem- 
pus  foris  cominendalis,  nieniila  in  nionasterio  paii 
pertate,  non  soluin  iiiliil  Deo  per  eleeuiosynani,  vel 
monasterio  per  donationem  conlerat ;  sed  eiiam  a 
spectantibus  suis  provocatus,  et  cum  quid  inveiierit 
causx,  exejt.  Nam  cum  deJerit  cautos  fiJejussoris 
cuiu  poena,  jam  lunc  demum  ei  pro  aciibus  niona- 
sterii  sinc  siispicioiie  sociire  res  monasierii  rui  pre- 
lia  emeiidorum,  vel  xecturarum  alimonia  contra  laii- 
tur.  Si  vero  talis  monasterio  udvenerit  frater,  queia 
ipsa  patria  ignoraveril,  vel  omnibus  habucrii  vultum 
ignotuiii,  6t  se  ad  iiionasterii  societalem  Drmare  vo- 
liierit,  sola  sacramei)li  fides  ab  eo  exposcatur;  ul  s< 
aliquando  d*^  nionaslerio  exire  voluerit,  cuin  iiotiiia 
abbats  vel  oniniuin  exeat.  £t  cum  jaui  exire  volue- 
ril,  prius  juret  se  de  rebus  nionasterii  nulla  furli 
commissione,  aut  foris  amecessus  cominendvsse,  au*. 
alisconse  secuin  portasse,  iiisi  forle  ei  pro  miseri- 
corJ  a  volueril  aliquid  donare  abbas  :  ul  si  perjura- 
verit,  ferat  in  anima  quod  in  corpore  nou  poiuil 
adiuiplere.  Res  tamen  quilius  indutus  fuerat  inuna- 
sierii  \el  calceamenta  reconsignet  abbati;  ut  rema- 
iienti  in  perseverantia  fratri  proliciant,  qu£  luigrau- 
tibus  auleruiilur;  ei  re.s  iiiunaslerii  juste  ille  liabeal, 
qui  iu  uioiiasterio  habitat;  et  jusle  illi  rctollatur, 
qui  injusle  animos  suos  a  perseveraiitia  ninnssteri: 
scparal  :  nec  tiiiiii  illi  dare  placeaiit,  lui  ipsaruiu 
rerum  displioiiit  dtsci  lina.  Si  vcrn  iia  jur.iv  rit,  ci 
iion  se  lirmot,  sed  ad  teinpus  remoretiir,  h<.c  (Oiuiii 
lestetur;  ut  siiie  notitia  vel  vale  abbatis,  vel  cuiii 
fiirto  non  ex.al.  Etiani  ex  improTiso  custoHatur, 
rl  iu  puteslate  iiihil  habeat,  et  ad  laburem  dUiii  fr.i- 
Iribus  oouiniiiniter  iiiipell.tlur  ;  ut  l.iborando  vivut. 
Si  lamcii  nudus  fuerit,  ei  iiiduere  eiini  abbas  volue- 
ril,  aJ  tempiis  niatur ;  et  sciul,  se4]uod  habel  oniii« 
reounsigiiatuin,  cuui  eniire  v0lu«ril.  Naui  si  furie 
oum  iiigressns  nullum  iiionasierio  jiirantfntiini  tra- 
didertt,  ei  velul  ignuiu»  iiullaiu  o.iinaiH  lidn  ablMii 


«057 


RCGULA. 


<05S 


i(e  securiiate  inlulerit;  sivc  quod  corHiriit  Oeo  per  A  ejus  imfilendan)  in  omiiibus  pfonuttai  ,obedieuijaifl  ; 


eleemosynam,  sive  qiiod  nihil  monasieno  de  rebus 
snis  obsiilis  pignore  per  donaiionem  legaveril,  sive 
quod  nullum  fiJejussorem  ignoius  inveneril ;  sive  si 
niilla  sacramenli  fide  teneatiir  :  cum  forle  incerius 
de  ririQitate  frater  missus  fuerit  cura  vehicnlis  ani- 
nnulium,  et  emendarum  prelio  rerum,  niox  ducatu 
liiabnli  inventis  pi^r  orcasioHem  sumplibiis  vel  vehi- 
ciilis,  in  alienas  lerras  monaslerii  incipial  magis  or- 
ilinatus  migrare,  securus  de  se  percepiionem  quo- 
tidie  e\spectaniliis,  et  prolongando  aut  tarde,  aut 
nunqunm  seqnendus. 

CAPUT  LXXXMII. 

INTEBROGATIO     DISCIinLl. 


respoudeai  abbas :  D^o  gr.^t^i^s.  i^ii^  die  piost  priwskui 
diGlaua  missas  eiplicUas  exeuuii  limen  ofatorii  cuni 
congregalione  abbati  Jleciat  aji  geiiua  fjus  novus 
fraier  siiam  cervicein,  rogaos  eum  .vel  omnejji  coti- 
gregatioite/n  ejiis,  dehere  iiiodicum  in  oratorio  remo-^ 
rari,  et  orare  pro  se.  A.  quibus  mox  diulissime  pro 
eo  orciur ;  ei  conipleli«  oninibus  abbas  volens  egredi, 
hiimililer  apnrejienso  ejus  vesiiinciito,  niivi  retiiiea- 
tur  manu  discipuli,  qui  hoc  rogando  insinuet :  Est 
qiiod  snggeram  primo  Deo,  et  oratorio  isti  sancio, 
vel  tibi  et  congregatiuni.  Cum  rcsponderit  alib?s ; 
qiiid  illlid  est,  inlimato.  Snbsetiualur  fetilor  dicens  : 
Volo  Dco  servire  per  disciplinam  regulx  niihi  le^iae 


_.,..,  ...  ....  i**  fnon^sljefiK   tuo.  Cum  responderit  ab  jas ,  dicons  : 

6i/i(a'e  firmanda  serum  tractarc  debeant.        ^    »  El  boc  pl?cet  i.bi?  subsequalur  futurvK  .di-cimdus  : 

Hoc  priiuo  Peo,  sic  et  milii.  Tuftc  dic.fit,  alihus  : 
Vide,  fiater,  uiihi  nihil  proiniiiis,  sed  ^eo,  et  liuic 
oratorio  vel  altari  sanclo.  Si  ad  omnia  obaudieris 


firman 

RRSPONPliT    DOMINUS   FER    MACISTRCM. 

CujB  de  ouinib.us  supraditiis  convenius  noviis  fra- 
ler  reguto  per  abbalem  dc  stabilitate  lirmaiida,  aut 
per  rerum  suaruin  eleeinosynai»,  aut  per  donatio- 
iiem  pionasterio,  aut  pcr  chartani  lidejussoris  poB- 
naleoi;  Autsi  ign.otus,  pur  juramenti  fidem  ca,vi'rit: 
Uuorum  tunc  inensiura  ^pa.tium  in  judiciis  ad  tra- 
clandum  sccum  accipiat.  Laborando  tamen  cum  fra- 
iribus^coHteutus  .;\niioiiai  conoinuni  mensura,  vel  re- 
gulx  discipiioa  et  excoinnuinicationum  ;  ul  et  inores 
inonasterii  probet,  .et  a  monasteriu  ipse  prnbetur ; 
et  secum  traotet,  si  debeat  se  ad  Deuui  Hnnare,  aut 
nd  diabolum  espeditiu,  reineare.  In  quilms  duobus 


divinis  pneceptis  vel  meis  monilis,  iii  dic  j,iidicii  tu 
coronam  accipies  bonorum  actuum,  cl  cgo  (le  ^pecr 
catis  meis  indulgenii.^e  aliquid  pronierebor;  qui  ct 
diabolum  cum  sa:culo  vinceres,  incLtavi.  Si  aiitem 
nolueris  mihi  in  aliquo  obedire,  ecce  ego  Doiniouiv 
contestor,  qiiin  et  haec  eongregaiio  tpstimoiiiiiin 
mihi  est  in  die  jiidicii  pnebilura  ;  quia,  ut  supra 
dixi,  cum  non  mihi,  vel  congregationi  in  aliquo 
obaudieris,  in  judicio  Dei  e^o  absolulus,  lu  pro  lua 
anima  ,  yel  contemptione  raiionem  restitues.  Post 
h.EC  verba,  si  cum  rebus   suis   inlrnieril,    tunc  ille 


luen&ibus  sub  cura  illorum  fratrum,  qui  aeregrinos  r  . ,  „.      „.  ■„  „,.  n         i  . 

.     ,  .  .  ,        *-•  brevis,  vel  aqnatio  reriim  snarum  J)eo  vel  monasie- 

ciuflodiuiit,.  et  ipsi  similiter  ex  improviso  custodian 

lur,  .et  io  cella  peregrinoruvn  donr.iant ;  et  ingres 


kus  iUorum,  velexilus  iii  luonaslerio  custodum  pra- 
beiilia  videatur;  et  omni  hora,  si  alicubi  a  CQjiveutu 
frairuin  secesserint,  soUicit«  a  custodibus  requi- 
raiilur  ,  ne  forte  aniicipeot  ambubre  sine  vale  cum 
furio.  Quod  si  expiicills  duobus  mensibus ,  non 
placahili  disciplina  ct  iisdtm  mnnasterio  pla- 
cuerit  ambulare,  cum  notitia  abbalis  vel  omniuiu 
post  datam  lidem  niillius  furti  commissi,  vcl  recon- 
signalis  rebus  monasterii  quae  ad  lcmpus  forte  acce- 
perai,  mox  post  datam  universis  pacem ;  et  acce- 
|lain  virgam  in  maiiu,  ct  anojnani  viaticain  post 
laciain  nrationem,  vel  dictuni  versum,  vcl  redditam 
eis  .pacem,  si  tamen  vult,  ut  hospes  abscedat;  et  0 
resuscipiat  vicem  suara  diabolus,  queca  ^nolens  bo- 
spiiem  susc«perat  Cbiistiis. 

GAP13T  LXXXIX. 

I.\TF.RI10C.\Tll)    DISCPUI.I. 

Quamodo  debeat  frater  novus  in  monas'eno  suum 
fnmare  iniroitum. 

RESPO.NDET   DOMINUS  fER    MAGISTRU.M. 

Cum  explei*  duorum  mensium  ad  traclandum  in- 
ducipe  fuerint,  et  placabili  disciplina  ab  eo  niagis 
Etabilitas  eljgatur,  et  perscverantiam,  repromissa 
lecia;  regulse  lirmitale,  ei  placeat  adimplere,  rein- 
terrogaius  ab  abbale  nnvus  fraler,  qnid  secum  in 
concesso  indwciarum  spatio  dellnisset,  cura  responso 


rio  facia,  ipsius  donatoris  niaims  .sijper  aUare  pona- 

tur,  dicente  ipso  fratre  :  licce,  Domine,  cum  anima 

niea,  et  paupiertate.mea,  quidqiiid  u>ibi  d' n:isii,  tibi 

reconsigno  et  ottero  :  et  ihi  volo  ul  sint  res  mjea;, 

ubj  fueritcor  meuin,  et  aniina,  sub  pottsi.iie  ta.nien 

uionasterii  ct  abbaiii,  quem  niihi,  Dominc,  in  vice  lua 

timendumpraeponis;  cuni  eisdicis  :  Qui  ros  audii,  nif 

(tud^t ;  et  qui  »os  spemii,  me  sper^ii  (ILnc.  x).  Unde 

quia  per«uin  iiubisiii  omiiia  neressaria  cogit^s,  ideq 

iiihil  nosoport^t  peculiare  habere  :  quia  lu  nobis  de 

omnibus  es  idoneus,  et  in  omnibiis  sufGcis  soliis  : 

ut  jam  nobis  vivereet  spes  Christus    sit,  et  mori  lu- 

crum.  Pnst  Ili!C  i!iiali[)53  novusfrater  respoi.siirium 

hoc  :  Suscipe  me,   Doniin',  secundum  verbum  luum, 

el  livam  :  et  ne  confundas  me  ub  exspeclaiioite   mea 

(Psat.  cxviii).  Ppst  hoc  lespopsorium  dicat  abbas 

hpnc  ver^um  :  Conirma  lioc,  Peufi,  quod  operwus  es 

in  nobis  (l'snl.   lijvii).  Post  ijuera  versuin.dictuin, 

mox  data  ei  ab  omnibus   pace,   compleat  abbas,  ei 

toUens   brevein   desuper  allare,  mox  ab   eo  novus 

disripulus  sub  prieposito  ordinetur,  et  in  manu  eo- 

riim  consignatus  cum  aliis  fratribus   exeat  discipli- 

iise.   Eadem  namque  die,   pro  humilitatis  indicio, 

aquam  manilius  fratrum  ad  coiomuniQnem  intranti- 

biis  ipse  nii;;istrei,  et  cuin  dat,  osculetiir.omnium 

manus,  et  pctat  singulos  pro  se  4,ebere  o.rAre.  .Bre- 

vcs  vero    donationum  factos  a   fratribus  (empore 

mortis.suae  abb^s  in  quod  u^ibus  mojiasterii  exp.en- 


m9  AtCTORIS 

»is  restiluerii,  (eslamento  siio  iiserat,  eli:)in  niimiiia  A 
eonim  quorum  noscuntur  oollata  :  ut  nullus  posl 
111(11  tein  ejds  forle  de  ininiastcrio  exiens,  repctendi 
reruiii  suarum  ruluciam  halieat,  ct  siabilitaieni  mo- 
iiaslerii,  el  tidem  fraiigat  defuncti,  vel  dical  siDe  do- 
Hatione  aliquid  suum  in  monasterio  coiiiineri. 

CAPUT  XC. 
iNTtnnoGATio  uisciruLi. 

Ingresso  in  monasteriiimcuidam  laico  non  debere  inlra 
aniium  mutari  res,  nec  capui  ejut  tecuniium  propo- 
siium  londeri. 

nE<F0ND£T  DOHINDS   PER    UAGISTRUM. 

Cum  aliqiiis  novellns  de  t.x-culo  ad  servitium  Dei 
iu  monaslerimn  confugerit,  et  indicaverit  se  velle  B 
converti,  non  ei  credaiur  tani  facile.  Nam  ficte  ab 
abbalesolo  verbu,  iion  faclo,  hubitatio  ei  monasteiii 
denegetur  :  ad  probalionem  gravia  proponantur,  ad 
obedienliamejiisinveiiieiitlam  prseJiceniurconlraria, 
et  voliintati  ejus  aiiiara;  quotidiana  ei  jejunia  pro- 
mitiantur.  Nain  ei  boc  ex  leciione  regulifi,  et  diclo 
abbalis  agnoscal,  quia  in  monasterto  nulli  iicet  dice- 
re  :  Uoc  volo,  et  hoc  nolo  :  hoc  amo,  et  lioc  odio ; 
ul  noD  propria  eligalur  voluntas  :  el  scial  quia  qui 
iu  monasterio  conversus  lueril,  quidquid  ei  volun- 
late  sua  voluerii,  hoc  niagis  iion  permiititur.  Quare? 
Quia  sunl  viw,  quce  tidenlur  homini  rectce,  quarum 
fiiiis  usque  ad  profondum  inferni  dtmerget  (Prov.  xiv). 
Et  quud  noluerit,  hoc  cogitur ;  ut  voluntas  in  eo 
propria  aniputelur,  quae  iiiiniica  est  Deo.  Qui  ergo  C 
cupit  perfecte  converti,  quidquid  amaverit  et  desi- 
derio  habuerii,  ei  denegetur ;  et  quidquid  oderit,  ei 
apponatur,  dicente  Doiniao  :  Qui  vuli  meus  esse  di- 
$cipulus,abnegetsemeiipsumsibi,eisequaiurme(ilat.h. 
xvi),  hoc  esl,  non  suam,  sed  Dei  faciat  voluiiiatein. 
Omiiia  enim  debei  pro  Domino  susiinere,  qui  in  ejus 
cupit  militare  schola.  Aut  quid  enim  digne  possumus 
pro  Domino  sustinere  ?  dicenle  Aposlolo  :  Non  sunt 
condignce  passiones  hujus  sa:<uli  ad  superventurain 
glorium  (liom.  viii).  Ut  si  ignem  persecutor  servo 
Chrisli  inferat,  ul  tempuralis  caior  Gnito  non  sen- 
tiatur  dulore;  nou  lanien  talis  est,  qualis  ille  ignis 
inexstinguibilis  :  aut  sic  inccndil,  quomodo  aelerna 
poeiia  geheniiae  peccatrici  aninix  iiniuortaliter  reser- 
vatur.  Si  migulx,  vel  equulei,  vel  verboruiD  poe- 
iias  iiigerat,  in  ipsa  parvi  doloris  tolerantia  xlcrnx 
Ixtitiae  coronatus  succedit.  Si  carcer  nos  pro  Deo 
tencbrosus  rccludat,  sedilicala  ex  niargariiis,  et  auro 
vel  geinmis  oraata  x'leriia  nos  Jerusalein  exspe- 
ctaU  Si  obscuritas  clausuiae  nos  pro  Peo  obcxcei, 
in  momeuto  nus  poleril  obscurare ;  sed  posiliac  illa 
Bos  lux  iii  a'leriia  viia  suscijiicl,  qna;  non  solit 
randore  vel  luux,  iioii  siellarum  cueli,  sed  ipjlus  Dci 
perpetiia  iiiajeslate  lucebit.  Si  terra  isla,  quaiii  in 
hac  viia  cnlcamus,  moriendo  pro  Ueo  merueriiiHis 
absvedere;  inot  supcr  illaiu  terram  ambulare  perpe- 
liKi  d'  pulaui,  qux  seplies  argento  lucidiur.  Si  lero 
qua*  puiaiiiur  hujus  sxculi  esse  delicia',  qiioe  inqui- 


INCRIITI 


fOiO 


naiit  poiius  inlcranea  noslra  qiiain  rcnciunt,  pro 
Deo  ca  contempscrimus  ;  ad  illa  stalim  flumina  iii 
aterDum  curreiilia  perpctuo  de|>uiaiiiur,  qux  sunt 
mellis,  et  laclis,  viiii  et  olei  abuiidantia  plena ; 
giinul  et  illarum  fructiis  arboruin  varius  et  diversos 
duodecies  in  aiinuin  nasicntes,  iioncultura  huniiiiis, 
sed  abundanlia  Dcitaiis,  qui  noii  faine  delectant  ad 
vescendum,  vel  e.^urie  ap|iciunt  .rad  nianducandum; 
sed  postquain  oculi  sanctorum  ipso  visu  fuerinl  sa- 
ginaii,  insupcr  lioc  unicuique  sapil  in  ore,  quid 
fuerit  delectatus.  Ergo  digne  ad  parvuni  lempus  je- 
juiiils  et  abstiiienlia  pro  Duniino  cruciaiiiur,  ut  cis 
qux:  prxparavil  boiiis  in  perpctuum  saiiemur  :  ob- 
scuramur  pro  Deo  a  persccuiore  in  carcere,  ut  in  illa 
perpelua  luce  (ulgeamus,  taiiquam  sciiitillx  in  arun- 
diiielu  discurrentes  :  morteiu  moineiilancam  pro 
Deu  idco  libeiiiei'  appetimus,  ut  in  xternum  a  ge- 
hennx  morte  perpetiia  libercmur.  Postremo,  et  sine 
perseculione  in  ipsa  cbristianilalis  paee  in  schola 
moiiasterii  ideo  prubaliuDibus,  vel  amaricationibus 
voluniatum  sub  abbalis  imperio  militamus;  ut  pust 
peregrinatiunem  viix  sxciili  bujus,  cum  Dominus 
noster  judiciu  nos  accersierit  suo,  digna  ei  iiosira 
opera  cunsigneinus,  ufTerentes  eipaiienliam  nostram, 
per  quam  dura  oninia  et  diversa  nobis  ab  abbale 
imperaia,  qu^e  pro  noinine  ejus  gratanter  poriavi- 
mus,  vel  amaricalioiies  vulunlatum  nosiraruindiver- 
sas,  quas  pro  nomine  Dei,  vel  salute  aninix  libenter 
magis  sostiiiuimus,  dicentes  Domino  :  Propier  I* 
morie  afficimur  lota  die  ;  a^siimali  sumus,  ut  ov  s  oc- 
eisioiiis  (Psal  xLiii).  Et  cuiu  bxc  omiiia  vcnerinl 
super  nos  obliti  non  suinus  le ;  et  per  observ:\tioneo) 
obeJientix  inique  nnn  cgimus  in  lesiamenlo  tuo  : 
et  a  perseverantia  bonoruin  actuuoi  vel  desiderio 
spei  fuiurx  nun  recessit  retro  cor  nostruiii.  Quia 
iion  declinaverunt  seiniix  nosirx  a  viis  tuis,  in  qui- 
bus  viis  Probasti  nos,  Deus  :  igne  noiexaminasii,  tic- 
u(  igne  examinalur  argent'tm  (Psal.  lxv).  Induxisli 
nos  probationis  in  laqueuin  ;  posuisli  amaricalionum 
tribulationes  indursu  humilitalis  nostrx  :  ut  noslram 
non  permiiieremur,  sed  inam  cogcreinur  facere  vo- 
luulalem.  Unde  imposuisli  honiines  super  capiia  no- 
sira  (Ibid.)  :  quia  ostendisii  nos  sub  abbate  doi  tore, 
vel  prxposilo  discipliiix  debere  esse  probandos. 
Ergo  lii  tales  sub.c  iuenies  Domino  dicanl  in  illo  jani 
sxculo  :  Transiviiiius  per  ignem  et  aquam ;  et  iuduxisii 
nos  in  refrigerium  (Ibid.),  hoc  esl,  transivimr.s  per 
amaricaliones  voluntalum  nosirurum,  et  serviiluiu 
sanclx  obedienli:e  ;  ecce  perveniiuus  ad  lux  relrige- 
riuiii  pieialls.  Et  ilem  dicimus  el :  Delectati  sumut 
pro  diebus,  quibut  nos  liumiliasii,  nmiit  in  iiuibut  ti- 
dimus  mata  (I  saL  Linix)  :  ul  uihil  habeat  in  no. 
bls  gehennx  ignis  slbi  quod  vindicel ;  quando  nihll 
suum  in  nobis  iiiceiidenduiii  ibl,  dlabolus  egll.  Krgo 
oiiiniu  dobet  pro  Duminu  sustiiiere,  qui  ejus  cupil 
mililare  schuliu  -.  Iaiii|uam  auruin  liiiia,  ei  uialleis, 
ei  igne  furnacls  probelur  ad  diaiieuii  Dei,  et  roro- 
nani  Doniinicam  prutuiiiius.  Quia  cuiii  prupriaiu  uoii 
feeerit  voluutaiem  allquis,  cogitur  facero,  eui  qiiol^ 
die  in  oraliune  diciiuus  :  fial  noiNiiiai  tua,  «imi  ut 


1042 

IVira  enini  esl  corpus  nostrum,  A  nasterii  continenlur,  in  luis  adhuc  vestibus  perfecie 

iiiipleTeris,  et  nostrum  cum  susceperis  babiium,  san- 
clior  permanebis.  Cum  ergo  ex  illa  ilie  omnia  cuni 
caeleris  fratribus  inculpabiliter  in  monasterio  per 
inlegrum  annuin  impleverit,  tunc  deinum  sine  aliqua 
dubitatione  tondeatur,  vel  ei  sancti  propositi  veste? 
mutentur.  Tondeatur  enim  sic;  stet  ipse  frater  roe- 
dio  oralorio  curvalis  genibus,  londente  eum  abbaie, 
psalleniibus  in  circuitu  cunctis.  Iii  quo  probalionis 
anno  psalmum,  anliiihonam  ,  aut  respoiisorium , 
vel  versum  non  imponat,  quandiu  sancti  propositi 
habitum  accipere  mereaiur  :  nec  cum  abbate  ausus 
sit  iiianiucare.  Vesies  vero sseculares,  quasduntaxal 
exutus  liierit,  cum  diligejHia  reposilsc  conserventur, 
l»m  de  laicis  quain  de  firmato  converso;  ne  forte, 
carnis  prajtuliinus  aniori  ejus  ;  et  propier  eura  etiara  B  q„Qj|  „„„  ;„  conversis  contingnt  cum  ad  suos  di  nin) 


lOJI  r>CGULA. 

eaelo  »  tn  terra. 

cni  dixit  Doininus  :  Terra  es,  et  in  lerram  ibis  {Gen. 
iii).  Quia  oiniiis  pr  pria  voluntas  carnalis  est,  et  a 
corpore  descendit  ;  iJeo  nos  cogit  illecebra,  et  in- 
justa  committere,  quie  ad  tenipus  parvunt  viise  hujus 
carni  per  desideria  est  dulcis,  aniarior  felle  futura 
iii  piisieriini,  et  in  aelernum.  Ideoqiie  enira  cogitur 
lingua  noslra  juste  quotidie  clamare  ad  Domiiium  : 
Fiat  Tolunlas  tua  in  terra  corporis  noslri.  Qux  vo- 
luntas  cum  fuerii  nobis  in  schola  monasterii  a  inajo- 
ribus  tradita,  et  per  obedieniiam  a  nobis  fuerit 
adimpleia  quolidie,  juste  nobis  credamus  in  futuro 
Doininum  par.^ere  :  et  conlid.imus  insuper  gratia  ejiis 
posse  nos  coronari  ;  quia  seraper  ejus  fecimus  volun- 
tatem,  non  nostram  :  el  nunquain  nos,  vel  desideria 


parati  sunius  perdere  animas  in  prxsenti  hoc  lem- 
pore,  ut  mereamur  e:is  in  fuluro  invenire  cum  ipso. 
Ergo  accedens  ad  tiinorem  Dei  aliquis  in  monasle- 
riocupiens  converii,  et  volens  esse  discipulus,  hoc  ei 
pro  domino  fuiurus  magister  proponat,iitsupra  dixi- 
mus  :  qiiia  quidquid  aliquanJo  desiderio  ^oluntatis 
Euse  appetierat,  scial  sibi  posse  negari;  et  quidquid 
nolucrii,  audiat  sihi  posse  imponi.  Anlecessus  ei  pe- 
culiaria  denegentur :  regula  ei  lota  legatur,  el  actis  im- 
plenda  promittatur.  Dumuin  parentum  de  cu:tern  sciat 
sibi  esse  extr..neam,  inaccessibile  limen  ejus  ulterius 
habere  jam  credat :  Quia  nis  '■  qiii  reliqueril  patrem,  aut 
tnalrem,  aut  fratres,  aul  domum,  non  poiesl  esse 
Chrisii  discipulus.  Cilra  jussionem  majoris   a  mona- 


vomiius  redire  voluerit,  et  saeculi  elegerit  ilerato  re- 
pedaieitinera,ctnullisscripturaruio  vel  monitionum 
poterit  vinculis  retineri,  reddat  Chrislo  quod  suuni 
est;  id  est,  exutus  sanctis  vestibus.vel  habitu  sacro, 
suis  qiiibus  veneral  veslitus  veslibus  resimilans  saj- 
culo,  ad  suasorem  diabolura  revertalur,  el  non  Chri- 
sii  prsedatus  habiius  polluatur  in  sseculo  a  fiigaci. 
Kecipiai  lalem,  qualem  miserat  sfficulum  :  qiiia  re- 
tulitquod  suura  esl,  iudigno  quod  dederatChristus  ; 
cum  invenire  in  eo  Dominus  non  potuit,  quod  quse- 
rebat.  Quidquid  enim  in  raonasterio  aliquando  acqui- 
sivit,  vel  laboravit,  aut  contulit,  abscedenti  ei  peni- 
tiis  non  reddalur :  quia  orani  rei  ingre.sae  ad  Deum 
in  nionasterio  perseverantia  opus  est  :  ideo  exitus 


sierio  foras  se  non  exire  sciat.  Cum  post  liaec  omnia  ^  ijcentia  denegatur  :  solum  ab  invito  ea  res,  quajlibe- 


ab  abbale  praedicta  promiserit  se  ad  omnia  obaudire 
et  ejus,  vel  regulx  moniiionibus  ad  ouinia  factls  pa- 
ratum ,  tuiic  suscipiatur  in  monaslerium.  Mtc  tamen 
ei  tam  facile  sancii  proposili  habiius  impoiialur  :  ne 
forte  ad  horain  proinitieiis,  fallat  imposterum,  ei  sub 
nomioe  ovis  lupus  iiigreiliaiur.  Quia  cuin  sxcularis 
erat,  diaboliis  eum  non  leutabat,  cujus  aperle  sem- 
per  volunlatem  perfecit,  cuni  ejus  operarius  fuit  : 
sed  ex  quo  se  a  diaboli  suasionibus  vel  inalilia  saucu- 
lari  ad  tiinorem  Dei  in  servitium  Christi  trai.li(Ier';l, 
certissime  ab  ea  die  diabolum  sibi  ininiicum  sciat 
affeclum,  quem  cum  sacculo  suo  piopter  timorem 
Domini  d  reliquit.  Ergo  tam  lacile  ingredienti  non 
debet  credi,  nisi  ut  videatur,  si  ijuod  proniittii  verbis, 
faciis  adiniplet,ilicenteScriptura  :  Nolite  omiii  spiritui 
credere,  sed  prius  probale  [ionn.  iv).  El  iteruin  :  Quia 
multi  aJvos  veniunt  in  veslilu  oiium,  intus  aulem lupi  ra- 
paces  {Mailli.  vii).'  Vide  ergo  quia  causaiii  Dei  caule 
iiDS  jiibet  agere  Scripiura,  ut  non  niiliatiir  sanctum 
canibus,  nec  inargarilx  pretiosse  an:e  porcos :  sed 
monens  eum  quolidie  abbas  dicit  :  Fili,  inieriiu  isix 
res,  qiiibus  uteris  in  munasterio,  niliil  tibi  pnejudi- 
cant  apud  nos  :  sed  prius  in  divii-.is  interanca  cordis 
tui  de  sxcularibus  faetis  cum  inundaveris,  jam  tunc 
deinum  miiiabis  etvestes  :  ut  meriio  jain  ab  omnibus 
hoc  videaris  in  corpore,  quod  a  Deo  posscdeiis  in 
mente  :  et  justo  post  pectoris  ciBaam  miliiiam  tonde- 
bis  et  caput :  ct  cunn  lioec  orania  qusc  in  reg  ila  mo- 


rum  habet  arbilrium,  noii  detinelur  :  id  esl,  anima  el 
corpus  quae  in  voluntatibus  et  desideriis  suis ,  ut  a 
diabolo  captivetur,  libero  se  dicil  esse  constitutain 
arbitrio,  et  putat  sibi  licere  quod  nialum  est;  res 
apostatarum  vel  collala  ideo  a  patribus  non  jubentur 
de  monasteiio  reddi,  quialicet  erogaia;  vel  con- 
sumpt3  in  usus  sanctorum  renioveri  et  restitui  non 
possunt;  tamenplurima  ideo  certissime  denegantiir, 
ut  vel  occasione  reruin  suaruiu  ad  Dei  disciplinam 
in  iionastcrio  perraanenies  retineantur  discipuli  : 
ideo  res  Deo  oblaia  revocari  s.-eculo  ab  homine  noii 
debet.  Nam  etisia  bujus  regulue  tripariita  lia-c  est : 
Labor  in  inonasterio  fratres  pascil,  perseveraiiti:i 
jjialceatel  vesiit;  discessus  restituit  debitas  moita- 
sierio  res,  et  si  cupit,  abscedat. 

CiPUT  XCL 

INTEBROGATIO   DISCIPOU. 

Quomodo  suscipi  debeat  nobitis  fitius  in  monaslerio. 

KESPONUET    DOMINUS   PER    UAGISTRUU. 

Cura  alicujus  nobilis  Glius  propter  Dei  serviiium 
in  monasteriuin  voluerit  convolare,  non  prius  sus- 
cipiatur,  nisi,  ut  superius  diximus,  omnein  a  se 
obedientiam  promiserit  adimplenJam.  Deinde  coii 
veniant  ejus  parentes,  ui  et  eorum  quale  sit  volum 
agnoscatiir  de  eo.Quod  si  conirarii  cxstiterint,  iiite- 


«043 


ALCTOfllS  INCIiRTl 


1044 


liiii  us(|U0  ad  vihi  pro  eo  Domino   inrereiidain  ad  A  poenitere,  cum  ipsius  pasnitenli»  rtoii  polerhts  me- 


clausiia  iiiiinasterii  vindlc«(lir :  (lueni  poiens  csi 
Doniinits  dffcfKlere  propler  sft;  (Jnia  forlior  e&t 
jexlcra  ejiis  ail  proifgiMidilni,  iliiam  dt.iboli  iiiiqui- 
Ifts  art  la-denduin.  ^iiiid  ^itruigisfucrihl  consenlieiitcs 
«"j  is  viito  pirciites,  ciidtoCatls  eis  at)  abbate  in  ino- 
iia^tcriniii,votum  lllli  ciirtverlthtis  eiqairatnr  ab  eis ; 
iit  ab  ipsis  |iotiiis  tiileaiiif  devoveri,  vel  olTcrri,  ()iii 
eiiiii  ;/emieriiiit.  CUm  ergo  iil.igls  respunderint  pa- 
reiitts»  gratanier  ?e  velle  ndiiWptere  qiia^  ciiplt,  tunc 
dical  eis  ublias  :  EqUldCth  oinnibits  hobis  Unus  ad 
Omnia  suiricit  Deus  ;  6ed  qnia  aciedentibus  ad  divi- 
iltlHl  serviiiiiliii  vel  Intfanlilnis  in  nionasterium 
saiclili  prilis  ainputelurspes,  ei  excarricato  de  se 
siiaiuin  onerC  faCuliatilni  liullis  Ulierius  sxculi  la- 


rlto  invenlre  remedium.  Uildd  iiobis  merito  cianmt 
Scriplura  :  Currite,  duin  Hcenli<f  ad  promdfndum  Da- 
bis  lumen  habelis,  ue  ad  discutiendatn  ne^llytfttiam 
tenebrwvobis  mortis  occurrant  (Joan.  xilj.  Quid  eigo, 
bi  aliquis  ita  acoedal  ad  Doiniuum,  ul  a  diviliaruiii 
siMruin  avaritia  non  recedat?  Ilos  tales  superiuj 
dixil  Aposlulus,  iioii  posse  in  liuc  quod  Deo  cupie- 
baiit  permaiicre  ;  et  toia  faciliiate  ecis  a  fidc  pusse 
discedcfe,  quibus  de  saiculo  rtinianet  quod  ameiUr. 
Ila  cnim  Uns  coiisideranles,  o  parenics,  justa  vobis 
secuiidum  Deuiii  pru  vestro  lilio  siiademus:  ul  ^i 
iiliuui  vestruiii  digiie  Deo  cupiiis  ofiene,  a  sxculo 
eiim  jiiius  e.vuiie.  yuo<l  si  aliquid  apud  vos  eis  S;c- 
culo  remanserii  coiiservandum,  habeiiit  allqaiinda 


<iueis  irreliiii?,  securiis  pergal  el  soliis  ad  Dominuin  :  ^  titillationem  diabollci  desiderii ;  sicut  canis  delccla- 


Qttla ncmo  seniens  Deo  implical  se  ntgoiiis  sircttlari- 
but,  tit  ei  plaeeut  cui  se  probaviHII  7'inl.  ii).  Qula 
lloino  onaslusauro  sequi  Clirlstum  iion  poicsi ;  duin 
non  pote^l  dilobus  doini  Is  sCrvire.  Ipso  vcru  behe 
servit  Deo,  qni  volueril  euiti  iii  coeliscum  eolliesati- 
runi  possidece,  quem  iioil  linea  cnmedil,  nec  lufes 
effodiliiit  et  fiir.^nlur,  diceiltc  DomiMO  in  Evaiigclio  : 
JViJi  tjlil  renurlliiti'^'!  ornnibhs  ijUn?  posiidel,  lion  flb- 
tist  seqiti  me,  et  meus  esse  disiipulu»  (Lue.  iiv).  Quia, 
ul  ditimus,  bonio  onuslus  aufo  sequi  Clirisitiim  noii 
poiest :  in  taiitum  ui  adinoneM  Dominus  in  EVange- 
lio  qdemdam  sua  sequeniem  vesligia,  dicens  ei : 
Si  vis  perfectus  esse,  vade,  rende  omnia  quce  liabe», 
el  vehi,  sequete  me  (Mattli.  in).  Unde  conlrislatus 
ille  prupter  multas  diviiias  nietuit  hanc  Dominici; 
Vocis  audire  sentcntiam  :  Facilius  potett  camelus  per 
fbratnen  acus  transire,  qudm  inttoire  posse  diiilem  in 
fegnum  cmlorum  (Matth.  x).  Quos  ei  sua  senlcnlia 
dainiial  Aposlolus  diceiis :  Piam  qtii  volunt  dirites 
fKri,  indifunl  in  tentationtm  et  taqneos,  et  desideriii 
ihulla,  quce  mergunt  homi)iei  in  inteiitum  et  perdi- 
lienem.  Rudix  onmium  malonim  ett  araritia,  quam 
quidam  appetentes  a  fide  exciderunt,  et  inseruerunt  se 
duloribus  inuliis  (II  7'im.  vi).  Videiis  ergo,  qui»  nec 
Deum  sequi  polcst,  qui  in  stEculo  qux  possidet  boiia 
sua,  ni>n  vult  rclinquere ;  nec  amare  polerii  Pcuilij 
qiii  lliviiius  voluerit  non  odire.  Quia  noii  tantum 
lanta  vcl  lalia,  qualia  pru  Deo  contemiiuntur,  iiovit 
Dominus  relribuerehis,  quipauptres  se  faciunl  pro- 
pler  euiii ;  iiisupi.T  ad  fruendum  iii  xterniim  ipsain 
vilam,eis  iribuil  sempiternani.  Non  ideo  Deus  qu:c- 
ril  rebus  vcsiris  vos  cxui,  ut  aliquid  cxiiide  i|isc 
jiiretur,  aut  ve.<.lra  pauperiale  gaudct,  vestraque 
i!idigcnlia  gratulatur;  scil  ut  euiitibus  vubisad  euni, 
vel  ejus  diviiias  sempiternas  desidcrantes,  rfiometi- 
linea  s:criili  iiiipediiiifiila,  cuiu  sibi  vestros  occu- 
paiil  cogitalus,  de  aiiiiiia  vestra  iiuiiqiiam  vus  fa- 
c^ani  cogitare,  vel  de  uioite  poSsilis  essc  80llii.'iii ; 
vl  dics  vestios  iii  extrcmos  viuc  terniinos  pcr  negli- 
gentiain  deliuitos,  rcliciis  iiiiiiiibus  savulo,deqiiibuS 
I  o/itabatis,  ultiiiia  niuriis  ralio  in  judicio  vobis  cum 
stdls  (recc:itis  occuriai,  iiiliil  aliud  niai  pccnas  per- 
li.'liitls   liabiluri  :  et  tiiiic   vns  in  :ctcrnuiii   iiicipiat 


D 


lUr  .td  suum  redire  vomitum:  et  posiia  mauu  super 
ai-alrum  respiciens  relro,  cum  non  sit  aptus  rcgno 
Coclorum,  relicto  quandoque  monasterio  secutusde 
porlione  sua  ei  servala,  a  vobis  cupiens  in  sjecula- 
rem  doinum  vestram  reverti,  fratribus  suis  votens 
ei&e  cohxres,  in  suaram  redire  incipiat  sponsus  et 
doniinus  l^cutlalum,  et  pristinis  resiituius  deliciis 
et  pditipis,  noii  aliud  dCsideraturus  quam  nuptias. 
Ergo,  sicut  superius  disLimus,  si  digne  eum  vultis 
Deo  offerre,  de  auferendo  prius  Inipedimento  cjus, 
quam  de  anima  cogitnie.  Itaque  audite  vocem  illius 
Domini,  quara  Glius  vestcrdicii  se  sequi,  ipsi  dicen- 
tem  :  Vcnde  omnia  quce  habet,  et  da  paaperibus,  ei 
tCTii,  sequere  me;  el  hahebis  Ihisaarum  in  ccelo  (ilaiili. 
xix).  Sed  quia  t^orlio  ejus  adluic  in  vestrfi  est  poic- 
staie,  et  cunseiisu  vcsiro  vel  pcrmissioiie  magis 
videtiir  Deo  offerrc,  qoam  nobls ;  Vos  taugil  de  ca 
sccundum  Dominicam  vocem,  quam  si  vultis  audire, 
proliliovesiroapad  vosnihil  reinaDeat  iii  s.vculo,ni-i 
Drus.  Quod  si  forte  propler  iimnanitatem  divitiarum, 
vel  amorem  nutritx  domi  familix  gravis  vobis,  et 
minus  dulcis  hxc  divina  prxceplio  Convcnil,  audite 
regake  nostne  ii  patf  ibus  sfilubre  staiutum  cousi- 
lium.  De  po>iioiie  cjus  tres  liaul  partcs  xqualiter, 
una  distributa  abbalis  manibus  paiiperibus  vel  indi- 
geiitibils  efogelur:  aliam  vobis,  vel  fratribus  suis 
pergcns  ille  ad  coiniiaium  sancioruiii  cvagilario 
iiiuiius  tilulo  derclinquat  :  tertiam  vero  parteiii 
viaiici  sui  utiliiate  deferat  secuiu  mouasterii  saii- 
ctorui'1  usibus  profuluram.  Quia  quoniodo  fdius 
veslcromiiibus  in  inoiiastcrio  fratribus  ad  solaiium 
vitx  portionem  suain  conferat,  diceiite  Apuslulo  de 
erogatione  niaxime  ad  domesticos  lidei  {Gal.  vii) ; 
iia  et  universi  monastCrii  fralres  suis  singuli  vicibus, 
priinl  quis  habet,  ad  huiic  ingredieuics  moiuslcriuiii 
diferunt  fonnam  tllio  vcsiro  roniuiunitcr  cum 
oiiiiiibus  proVuturaiii.  Quod  si  ulrxquo  vobis  graves 
sint  voces,  ul  nec  Dcuni  audiaiis  paupcribus  «ro- 
gando,  ct  lllii  aiiiiiiaiii  rcdiiucudo;  nec  noslniin 
coiisiliuni  parlilins  iliviilciidii,  cl  aulcriuloab  eo  sjiv 
ciil.ireui  subsianiiaiii,  vcl  nudum  et  suluui  llliuiu 
D.  0  largile,  it.^x  ul  jiiiojiiraudo  por  &av'i'usancl4  Eviiu- 
gt'li.1  priiniillaiis  ci,  uUiiiu.>  cuiu  de  vcslra  pjiliiiuu- 


1045  RF.GliLX. 

nii  subaUiitia  iiilill  li.iliere:  iil  lirmiierjain  perse- A 
verans  iii  Domiiio,  sciat  se  de  sxculo  nihil  speMre, 
cuin  se  a  Tobis,  et  ab  eo  viderit  alienuin,  solnm- 
iiiodo  supena  desideret.  Ouia  lioc  expedit  aiiinix 
illius,  ut  aut  ordinattis  a  vobis  vadat  ad  Domiuuni, 
aut  pro  eo  exlia-redatus  a  vobis  felicius  magis  pcr- 
gat  ad  Deum ;  clamans  Deo,  quem  sequitur  nu- 
dus  :  Tu.  Domine,  reslitues  mllii  Itmredilulem  meiim 
Psat.  x\).  Tantum  est  ut  iiibil  babeat  de  sicido, 
quod  vivis  vobis  aut  mortuis  de  veflris  faculialibus 
jam  speret.  Quia  ciii  seinel  crucilixiis  est  muiidus, 
deniio  ab  eo  redelectari  non  debel.  Nain  si  ex  tolo 
Diliil  de  eo  ordinale  vohieritis,  causam  cjus  piilo  vo- 
bis  divino  rescrvari  judicio.  Eum  vero  ccrtifsiine 
scialis,  plura  a  Domino  recipere,  quam  contempsit ; 
ciim  Domiiium  sibi  fecit,  quem  nudiis  seciitus  est,  " 
debitorem.  Recipict  enim  in  coelis  Glius  vester  sine 
dubio  mulla,  prouiiltente  ei  Domino  in  Evangelio, 
dicens  :  Qui  reliqueril  ourum,  aut  argenium,  aut  pos- 
tessiont»,  nut  domos  propler  me,  centuplum  aciipiet 
in  regno  Dei,  iniuper  el  vilam  (eternam  {Maiih.  wx). 
ll.TC  audiens  lilius  vester  paralus  est,  si  vultis  reliii- 
quere  vnbis  totum,  iit  apud  Dominum  centupliim 
valeat  invenire  i  qiiia  de  oinnibuB  Dominus  noster 
est  nobis  idoneus.  Nam  quid  illi  sufficit,  cui  ipse 
Dominus  non  suflicit? 

CAPUT  XCU. 

INTERKOGATIO   DISCIPCLI. 

De  lionore  vel  gradu  post  abbatem  cwteris  denegando. 

BESPONDET   DOMIMUS    PEH   UAGISTnUM.  C 

Cavere  debet  abbas  ,  ne  quem  sibi  aliquando  se- 
cundarium  adjudicet,  vel  in  tertium  aliquein  con- 
SLiluat  locum.  Quare?  gt  cura  nullum  elatuin  de  bo- 
iiore  reddidei  it ,  et  sapcte  agenti  successionis  tvat 
bonorein  proiniseril,  certatim  omoes  in  bonis  acli- 
bus,  vel  in  humilitate  faciat  propensare ;  sicul  de 
potiorc  gradu  contendentibus  apostolis  Dominiis  in- 
dicavit,  cum  in  niedio  eorum  infantem  deduxlsset , 
et  dixit  :  Qui  vult  esse  inter  vos  (ortior,  sit  lulis  :  et 
qui  vult  ftse  inter  vos  major ,  sit  vesler  minisler 
(HaiUi.  x) ;  el  ilerum  dixit  Diimiuus  discipulis  suis  : 
Quicunque  prius  fecerit  prwcepta  mea,  et  sic  docuerit, 
Itic  maximiu  voeabitur  in  regno  coelorum  (Malth.  v). 
L'nde  erfio  sequens  hanc  bumilianilo  formam  ,    hoc 


1046 


semper  omnibus  fratribus  dicere  debet  abbas  :  Fra- 
tres  et  iiiii  mei,  quicunque  de  vobis  boc  elabora- 
v^erit,  ut  divinis  prssceptis  in  omnibus  obediens,  vel 
per  oiiiiiia  regulai  obiemperaHS,  vel  raeis  actibus  ji- 
inilis  iiiveniatur  ;  quicunqus  ad  lioc  conscenderit , 
ut  doclrinam  meaiB  conipleat  faoiis;  qniciinque 
mores  suos,  iioii  in  sua  propria  volnniaie  ct  arbilrio, 
sed  Dei  obedientia  per  me  tradiderit  corrigendos;  id 
esit,  non  iii  superbia,  sed  in  bumililate;  non  in  mul- 
liloqiiio,  sed  in  taciturniiate  ;  non  in  odio  ,  sed  iii 
gratia ;  non  in  dolo  ,  sed  iii  cbaritate  ;  non  in  ira  , 
sed  in  pace;  non  in  ebrietale,  sed  in  sobrietate; 
flon  in  satietate,  sed  in  parcilate;  non  in  scandalo, 
sed  in  contineatia  ;  nou  in  murmuralione  ,  scd  in 


D 


obedientia ;  non  in  larditate,  sed  in  agiliiatc ;  non 
in  conlentione,  sed  in  as<ensiune;  non  in  lovitate, 
sed  in  gravitate  ;  non  in  vaiiiloquio,  sed  in  paucis 
s^ipienliie  verbis ;  noa  in  risu  luulto  aut  excusso, 
scd  in  palicnlix  lacrymis  ;  non  in  luxuria  ,  scd  in 
casiitate.  II.tc  ergo  omnia  quicuni|ue  de  vobis  per- 
fecte  impleverit,  non  solum  raeo  ,  sed  Dei  judicio, 
tempore  inoriis  mea;  scholse  Dei  ordinahilur  ma- 
gister  ,  arlem  Dominicam,  quain  ipse  jam  perfecie 
adimplct,  Chrisii  disc'pulis  luonslralurus.  ISam  quo- 
modo  ad  hoiiorem  majorem  quis  poterii  juste  con- 
scendere ,  si  honoris  ipsius  iiieriia  iii  divinis  pr%- 
eeptis  non  valuerit  adimplcre  ?  Vel  quomodo  moiii- 
t'ones  majorc-s  «lidicerit  ,  qui  non  factis  effeceril 
d.vinis,  qiioiiiodo  prxerit  scholae  ?  QiioniQdo  aliena 
poterit  vilia  emendare,  qiii  sua  nescit  acta  corri- 
gere?  Vtl  quomodo  sub  disciplina  poierit  aiios 
regere ,  qui  culpas  discipliiu^  iii  sc  non  pulucrit 
enienlare?  Idioque  nisi  qui  prius  fuerit  in  oinni- 
bus  peifcclus  discipulus ,  digiius  noii  pntcrit  essu 
iiiagister.  Cum  hoc  crgo  abbas  saspe  congrega- 
tioni  praBdixerit,  el  niillum  ceriuni  redJiderit  du 
hoHore,  seiuper  eorura  confundat  gradus,  vicibusque 
ad  luensara  secusse  sedere  faciat,  vicibusque  iiiora- 
torio  jiibeat  seciis  se  universos  stare,  universos 
vicibus  post  se  Psalinus  i.nponere;  ut  nullus  de 
secundo  honore  jam  reJdaiur  elaius.  sive  de  ullimo 
giMdu  aliqnis  se  faciat  desperatura.  Ergo  cinn  nullus 
de  inultis  secundo  ingradu  erigilur;  ei  perincerlum 
spei  unusquisque  ad  percipiendum  honoiem ,  si  se 
sanetc  tractaverit,  dc  se  hoc  suspicel  judicare ,  ct 
per  bona  acla  sua  eligi  se  posse  quandoque  in  ab- 
baiis  lionorem  confidat;  ui  dura  pro  incerto  nullus 
designaiur,  sed  bene  et  sancte  agentibus  honor  pro- 
mitiilur,  ita  lit,  ul  dum  oinnescuiiiunt  giadum  obti- 
nere  bonoris,  supradicla  Dei  pra;ccpta  in  se  festi- 
iient  implere ;  ei  si  non  propter  tiniorera  fuluri 
judicji,  tamen  vel  propier  prxsenlis  vilae  houoreni 
conlendendo  eertaijm  possint  oranes  perficere ,  ut 
c  m  grandis  fuerll  congregaiio  ,  ut  per  nullos  gra- 
diis  lionoris  diversi  descendeiinl,  nullis  sibi  anlece- 
deniibus  non  possit  de  se  ultirous  desperare ;  iiec 
item  secunduB,  oinnibus  post  se  positis  pussit  elatus 
gaudere,  el  jam  securus  de  solo  bonote  cansam  Dei 
in  se  iiegligat  adinipiere ;  jamque  raagis  speiare 
praasentia  quam  fulura  ;  quia  generaliler  lale  est 
geniis  huroanuni,  ul  plus  aiiiei  quce  videt,  quam  qu;i! 
non  videndo  sperai.  Ergo,  sicut  supra  diximus,  cijiu 
incerios  posuerit  diversoruni  gradus,  et  oranes  sata- 
gentes  viderit  in  hunc  alhj;iatido  velle  se  pervenire 
bonoreai,  certaiim  feslineiit  adiinplere,  ul  per  boiia 
acta  pkceant  ordinari  ;  ul  unusquiiqiie  oslendens 
opera  sua  sancta  abbali  et  Doo,  in  lioc  honore  de  se 
po3S8  consentire  Deum  ei  abbateni  digne  de  se  su- 
spiceiit  judicare  :  ciim  invieem  sibi  et  zelo  boni  ho- 
noris  et  dcsi  erio  propensLores  extilerint ,  lunc 
coguntur  in  se  Deo  et  abbati  omnia  sancta  et  boiia 
oslcndere,  cum  perfectoruui  meiila  coepcrint  spe- 
raic  ;  ct  raodo  jain  in  se  factis  ostcndere  ,    quod 


1047 


AICTOIUS  INCERTI 


1U4S 


luuteros  itoslea  verbis  cupiuot  edocere.  Nani  et  iJeo  A  paslor  eligiuir,  et  vobis  aiibas  a  Doinfno,  riti  scniper 


uiqiialesoiiineshabere  coiis'iiuiniusgra(lus,clnullum 
i.i  secuiido  boiiore  coiistiiueniUim  ,  ne  forte ,  sicut 
ilicit  Sciiplura,  erunl  novimmi  primi ,  et  primi  no- 
viniini  {UnUli.  xix) :  hujus  forie  frairis  in  nionaslerio 
anle  obiium  abbatis  debealur  i'  gressus,  qiiia  jani  aut 
.ilii|iia  regula  apprubalus,  aut  cerle,  ut  de  inultis  iii 
Vitis  legiiur  1'atruni,  propier  buiiiilitaiis  desiderium 
inonisleria  vel  cougrcgaiii<nes  suas  absconse  dese- 
reotes,  subjngare  se  aiieno  inalunt  inipcrin.  Gl  quia 
iion  piival  bonis  Deus  ainbulantes  in  innoccntia  vel 
liuinilitale;  et  non  polesl  abscondi  civitas  supcr 
monlem  posila,  ncc  lucerna  accens',  non  sub  modio, 
sed  super  candelabruin  posita  illucescit ,  quid  si 
furte  de  negligenlioribus  suis  fralribus  aliquem  se  vivo 


de  bonis  aclibus  placeal,  erdinatur,  grrgeni  Oumior 
fuiuro  judicio  reconsignaliirus  suscipiat.  Videte , 
fnilres ,  ne  quis  banc  orJinationeiu  aiiimo  malo 
Fuscipiat,  el  Clirisluin  conteuinal  ,  cujus  viceni  in 
monasterio  vobis  isle  acturus  esl.  Pust  hxc  aci:i 
«laiini  oralione  ab  omnibus  facla ,  accersitur  staliiii 
prusiil  Ecilesiae  ipsius  lerrilorii ,  ut  testiraonio  ejus 
clericatus  ofGcii,  mutato  episcopi  maou  nomiue  ejus 
in  abliatis  bonorem,  in  dipiicu  post  noineo  prioris 
cjus  jara  missa  aliaris  in  oralurio  a  clerico  reci- 
telur,  ipso  oblationem  frairiim  oflerenle.  Si  tameii 
abbas  adliuc  defuncius  non  fuerit,  et  adbnc  delelus 
a  vivis  non  fiierit,  lunc  post  noinen  n.ajorig.  Nam 
postquam  defuntti   nonien  inler  qiiiescentcs  inigni- 


abbas  in  secunilum  gr:idiiin  jani  desigiiet ,  et  cuiii  H  veril ,  novi  nomen  in  capiie  scribatur.  Hox   ergo 


linjiis  siipradicli  lanii  viri  scliolam  novi  monnsleiii 
per  bumilitatem  cel<itani  inagnus  vir  intraveril ,  et 
ejus  qiiotidie  uliro  perfecla  claruerint  opera,  et  cum 
ile^pectione  agilur  monasierii  novelliis  discipulus, 
»giiosc»tur  faclis  Christi  miles  antiqiius.  Nunne  cum 
liunc  lalem  s  bito  abbas  agnoveril,  negligenter  jara 
ordinatum  secunilariiim  ,  proprio  sxpe  pncniteat  fa- 
cto,  et  suo  judicio  eflicialur  reprobus,  cogitat  dissi- 
pare  quod  fecerat :  cum  non  est  dignum  ut  inelior 
sub  deteriore  consislat;  et' hic  verbis  iinperet,  qui 
iinperata  farlis  non  possil  adimplere.  Ergo  suspensus 
honoris  gradus  habeatur  in  omoibus  ,  el  ostensis  be- 
neplacilis  quandoque  promissis  hoc  abbas  fralri- 
Imssuissaepe  vcibisspondeat,  dicens  :  Dabit  Dominus 


celebrantes  in  oratorio  mlssas ,  cuin  explicaverint 
pr.%sente,  ut  dixiinus,  poniitice ,  vel  cunclo  ordine 
clericalus  oflicii,  dala  ei  a  priore  pace  ,  vel  suhse- 
quMite  congregatione,  tradat  ei  in  manum  regulam 
hanc  ,  siinul  et  peiitas  claves  a  cellario  de  eniicis 
nionasterii,etbrevera  rerum  universarum,  ferrameo- 
lorumque,  et  codicnra  vel  universorum  mobiliura  ; 
et  collata  sioguloruro  testamento  omnia  anie  pon- 
tiricem  assignentur.  Nam  dical,cui  dat  regulam  bnnc 
prxsenle  pontilice,  vel  universo  ofTicio  ejus,  vel  sua 
congregatione  :  Accipe,  frater,  legeni  Dei,  hanc  re- 
gulam ,  in  qua  observaniibns  xternani  provideas  vi- 
tam;  negligentii>ussempiternum  pro|ioiias  judicium. 
Hic  aiiinia  vincil,  aut  peril;   hic  vita  aut  amitlitur 


hiinoreni  huic  qui  sanctis  eura  provocaverit  faciis  ,  ^  aut  ttnetur;  bic  pendet  istarum  quas  conspicis  ani 


iiec  Sraudabit  euin  desiderio  suo,  a  quo  nec  Dens 
ipse  fraudalus  est  a  lucro  suo  :  et  providet  Oeus  di- 
scipnlis  per  ipsum  alils  quud  opus  esi,  cura  prius  de 
ipso  magistro  ipse  nihil  cffiperit  indigere.  Ergu  dura 
in  haiic  siliin  lionnris  oinnes  fralres  abbas  videril 
aiilielare  ,  et  certaiim  opera  sancla  in  boiiis  prx- 
cepiorum  Dei  desideriis  diversos  se  ostendere  ,  con- 
sideret  semper  aninio  ,  et  oculo  scruietur  ,  qui  di- 
versis  in  agone  observantix  superinr  vel  perfeclus 
exstiierit;  et  jam  lempore  morlis  siiae  vocaiis  omni- 
bus  anie  se  frairibus  ,  dicat  eis :  Bene  vos  quidem 
omnes  in  observatione  saiicla  egislis ;  bene  acla  ve- 
slra  Dei  semper  prxbuislis  aspeclibus :  et  vocalo 
subito  nomine  illins ,  vel  apprehensa  nianu  ejus , 
quein  nielioreni  inonini  perfcrlione  semper  absconse 
cxtei-is  judicavit ,  dicat  omni  congregalioni :  Audile 
me,  filii,  Triniias  sancla  novit,  ciijus  jiidicio  bic  cli- 
gilur,  quia  vobis  omnibus  in  oinni  obseivalioiie  iiian- 
dalurum  Bei,  id  esl,  in  lacilurnitaie,  in  obedieiitii  , 
in  llde,  in  |'ace,  in  graiio,  in  (latienlia,  in  bonilaie , 
in  siinplicilate,  in  vigilaniu,  in  sobrietale,  in  coiili- 
nentia,  in  casliiate  soniper  meliur  exsiilerit  isle. 

c.\PUT  xcm. 

INTEHRUGiTIO    DISCiPULI. 

Dn  ordlnulione  navi  abbal  t  etecii  de  omnibiu  a  priore. 

HCSPOKOET    0OyiM'S   FtH    M\CISTn(IM. 

|ileoi|ao  Judicio  Dei    el   lestiinoniu    iiieo   vubi» 


I) 


maruto  a  te  Dei  exactio.  De  hoc  breve  gregis  istias 
iii  juilicio  Domini  post  me  tu  faclurus  es  raiionem. 
.Memento,  fratfr,  memenio  quia  plus  cni  crediiur, 
plus  ab  eo  exigitur  :  et  esto  jam  sollicitus ,  el  iioU 
esse  securus  tle  lupi  voracibus  faucibus  diabolicas 
insidias  gregi  tno  futuras ;  sed  et  vulneribus  ani- 
inarum,  vel  ruinis  culparura.  quibus  artibus  vel  mo- 
niiionibus  ad  salulera  animas  valeas  restaurare.  E^^io 
jain  quantum  potes  vigilans  et  sollicitus ;  quia 
usqiie  hodie  fuisii  securus.  Ilxc  cum  compleverit , 
regulam  islani  tenenti  in  manu  iierato  dicat :  Abb  is, 
iiigredere  oraiorium  Domiiii ;  et  sla  in  loco  mc<> 
cuiii  congregatioiie  jain  lua.AIIiget  suinmussacerdos 
oraiionibus  suis  in  gestis  coelorum,  quod  suscepisii 
in  If  rris,  et  post  bxc  dicta  Iradal  ei  pallium  suura ; 
quo  acceplo  osculetiir  qui  acceperii  maoum  daniis; 
(1  cuin  acceperit  niox  ingressus  cum  sacerdole  novus 
abbas  cum  coiigregatione  jam  sua  iu  oraioriura  ,  ei 
Ktans  in  loco  prioris,  postqiiain  sacerdos  pro  eo  ura- 
liuncm  effuderit,  slatim  vadal  novus  abba»  ad  aliare, 
01  poiial  super  illud  regulam  :  el  iluiii  eaiu  ponil  , 
iiuaiH  accepil ,  dical  retro  oiniiis  ron^iiegaliu  uaa 
ciim  ipso  huuc  versum  :  Coiifinna  koc,  Deiit,  quod 
Dlieratiu  es  in  nobis  (Psal.  lwii);  cuni  gloria  ,  et 
caiitileiia.  Qu:e  cuin  perdixerit ,  iiioi  clara  voce  prii- 
slcrnens  se  iii  urationein  paviiiieiito,  ei|uMal  pru  >e 
orari  iieruni  sacerdolem;  quod  et  relro  cuiigri-gaiiu 
siiuililer    pavimcnio   adb.eiYai.    Il    surgcjilvs   po»l 


<049 


ntGULA. 


1050 


joiii|ihtam  orntionein,  oscuelnr  geniia  sacerdolis,  et  A  post  ipsuin  in  orationibus   habeatur ;   el   ubicunque 


irigatur  ei  ad  paceiu.  Dciiide  omni  ofi'cio  ejus  pa- 
cein  conlradat,  deinde  prxposilis,  vel  onini  congre- 
giiioni  :  et  sic  e.xcat  disciplinae,  tradens  claves  nianu 
sua  cellario.  Mox  vadens  et  oralionem  cum  omnibus 
coinplens  sine  sacerdote  ,  jaiu  ipse  petiia  bene- 
diciione  ,  iii  catliedra  sedeat  prsedecessoris  :  et  ve- 
iiicntes  primo  pra^posiii ,  deinde  omnes  ejus  geniia 
osculcntur.  Mox  siiigens  vadat  ad  jacentcm  priurem, 
et  osculetur  genua  ejus  ;  et  porrigatur  ad  pacem  ei. 
Posl  acceptam  pacein  quondam  prior  dical  oinnitius : 
Fratres,  et  pro  nie  orate ,  ut  raiiones  animarum 
veslrariim  transactas  una  cuin  mea  pos;~im  in  die 
judicii  ante  Dominum  discussorem  integras  expo- 
iiere,  et  fideliter  consignare  :  et  quomndo  vos  con- 


ahbas  anibulaverit ,  ipse  lociiin  pro  se  siiscipiendi , 
vel  viiia  rratrum  emendiindi ,  vel  excoinmunicandi 
lici'ntiain  habeat  atlributani.Quodsi  excommunicatus 
frater  satisfacere  ei  consuete  noluerit ,  reservata 
culpa  ejus  abhati ,  ip-e  vero  usque  ad  adventum  in 
reatu  excommunic.ilinnis  permaneat.  Oinnia  isia  ex 
de'egatione  anibulan'is  exerc  at ,  et  in  oninibus  ab- 
sentis  agat  vices  abbaiis.  Sed  boc  ipsum  non  suo  ju- 
dicio  sibi  deferens,  sed  jussu  prioiis  et  veri  abbdlis  : 
ciim  ei  ppr  prxceptum  permitlilur  ,  tunc  licentiani 
babeat  aliquid  ordinare,  aut  in  hoc  Iionore  credatse 
pusse  consistere.  Nam  omni  hora  omnibus  jiidicans 
se  e»se  xqiialem,  et  magis,  bi  vuli  esse  perfecius,  et 
dignc  vult  ad  qiiod  deputatus  esl  pervenire  ,   humi- 


stabilivii  Dominus  in  terris  ,   et  meos  beiie  exitus  B  liando  se  univers  s  fralribus  suis,  magis  se  omnibus 


Riiscipere  digiietur  in  coelis.  Unde  sit  post'hoc  forte 
melioratus  ipse  abbas,  defunctus  non  fuerit,  oinnem 
ncentiam,  vel  potestalem,  ordioationeinque,  vel  h». 
norem  pristinum  disciplinae  ipse  recipi.tt.  Ei  lueritu  ; 
cui  Deus  ad  boc  ipsuin  reddidit  vitam  :  nibilumque 
sibi  noviter  ordinalus  ex  illa  bnra  ujque  ad  diem 
verx  moriis  ejus  de  honore  constitulo  vindicet.  Et 
rum  ei  certus  advenerit  dies  mortis ,  qui  jam  iub 
prx  entia  sacerdotis  pridem  exsliiit  ordinatus,  siiie 
diibio  ipse  succedat :  ita  laroen ,  si  casus  superbia; 
vcl  elationis  ejus  noD  deposiierit  merita.  Ergo  cum 
iiihil  illo  vivo  sibi  usurpaverit  de  honore  ,  scd  boc 
tula  mentis  inientione  assumat,  et  diligenii  observa- 
liune  ciistodiat  ,   ut  non  jani  de  honore  designaio 


inferioreni  adjudicei,  et  viliorem,  se  universis  altimo 
cnrdiscredatafiectu.  Quia  Wci  novit  Dominus  exal- 
lare,  dicente  Scriplura  :  Qui  te  humiliai,  exallabiiur 
{Matih.  xxiii).  Nam  hoc  cavere  semper  ipse  fraler 
dcbet,  ne  aliquando  de  proviso  booore  cordis  elatio- 
iieiu  assuiiiat,  etin  aliquam  proruropens  superbiam, 
in  nliqua  parle  aut  bumilitaiis  aut  praicepli  diviui 
corruens,  regulara  sicut  prius  observabat,  minus  ali- 
quid  modo  adinipleat,  jam  designato  honore  se- 
curus.  Ct  inox  sciat  pro  cerio,  quia  cum  abbas  fre- 
qucnler  in  aliquas  culpas,  quem  elegerat ,  non  in 
iiiajus  prolicientem,  sed  per  negligentiam  magis  de- 
terioratiim  euni  aspexerit,  et  nionilus  ab  ahbate  non 
enicmlaverit  se  ;  et  nonien  ejus  deleat,  quamvis  sa- 


reddatur  elatus  ,  sed  in  melius  magis  acla   Bua  de  ^  cerJos  rogatus  ab  abbate  ,   de  dipiico  ;  et  ipse  in 

pr.vceplis  Dei  in  regula  constitulis  quotidie  de  se, 

corain  Deo  et  fratribus ,   vcl  oninibus  bominibus , 

praibeat :  et  plus  se  ex  tunc  in   verbis  e(   factis  in 

ipso  habitu  humiliet,  quam  antea  pro  ipsius  biiinili- 

talis  gratia  fuerat  incurvalus;  ut  euin  onines  xsli- 

iiient  humiliorem  et  viliorein  omnibus   magis  posl 

de^ignationem  bonoris  elTectuni,  quam  ante,  ut  quasi 

profectus  merilo  in  se  Doinini  inipleai  senleniiam 

dicentis  :  Qui  mlt  vos  esse  (ortior,  sit  vesier  ultimus 

(Ualth.  sx),etqui  se  humiliaverit,  iiierito  exalteiur  : 

)amen  propter  hunorein,  quem  sucerdos  oratioiiibus 

eonstituerat,  et  manu  siia  posl  abbaiis  prioris,  cum 

inrinnarelur,  in  diplico  nninaslerii  nomen  scripserat. 


suuin  rediens  nunierum  judicetur  negligentihus 
co-jcqualis ;  et  escommunicationi  consuelac  subja- 
ccat ,  qui  culpas  iion  viiat :  quia  per  negligentiam 
penliJii,  quod  iniervenerat ;  et  recipiat  quod  aJini- 
scrat.  Ei  po^lqiiam  fiierit  inferiori  redditus  merito, 
a  latere  jani  dejungatur  abbaiis  :  et  ex  illa  jam  die 
.".b  abbate  alius  frater  de  omnibiis  jam  oculo  et  anima 
quxratur,  superior  negligenli,  qui  etipse  clectus  abs- 
coiise  quotidie  tcmpore  moriis  suae  ,  manu  sua  ab- 
has  eum  apertius  indicet,  jiiste  ct  merilo  oinnibus 
pr.i  pi  iieuduin  ordinatione  primatns.  Ei  reprobi  isli , 
qui  per  negligeutiam  de  suinmo  bonoris  culmioe  ca- 
diiiit,  niidiaiii  Apobtolum  sibi  dicentem  :  £«ne  «ur- 


et  8U0  bonorabilis  euin  prior  el  veriis  abbas  ju.licio      rebuiis;  quis  vos  impedivit  (Cat.  is)?  Satanas,  qui  ela 


elegerat;  et  quod  anie  iioii  licehal  per  regulain,  pro 
oratione  sacerdotali,  et  ip^ius  ahbaiis  electione,  et 
magis  propter  additam  el  augmentatain  in  eo  huiui- 
litatem.secundarius  jain  judicetur.  Quod  noinen  iton 
suo  judicio  prxsunipsit,  sed  perrcel-.e  observantiae  in 
eo  merila  elegerunt :  naiii  regula  ideo  \etai  coii!>iiiui 
secundarios  propter  elaiiunem  et  superbiain.  Nain 
istum  per  actum  bonae  observanti»,  vel  niniiam  bii- 
militatem  et  Deus  elegit,  et  abbas  roncessit ,  ct  s:i- 
cerdos  ordiiiavit ;  sed  constitui  adhuc  vita  priiris 
reddita  non  permisit.  llode  ex  illa  die  quasi  jaiii 
spiritalis  Csesar  designatus  secus  abbatein  sedeat ; 
aliom  cborura  psalleiitium  contra  abbalein  teneat  iii 
oratorio,  post  ipsnm  caliccin  admeiisamaccipici,  ct 


tos  deiiunit.  tt  anlequani  dilecius  reprobus  tiat ,  et 
iu  iiegligenliani  convertatur,  audiat  quid  eum  quo- 
tiilie  coiiveiiiat  Scriptura,  dicens  :  Tene  qucd  liabes  , 
ne  alter  accipiat  Cjronam  tuam  {Apoc.  iii).  Et  qui  au- 
dii  rit,  et  non  oiiservaverit ,  sibi  i  muuei  cuni  ceci- 
derit :  quia  a  Domino  superbi  ac  negligenies  et  indigni 
ideo  deponuntur,  ut  digne  observanies  pnecepiuin 
Dei,  aut  humiies  exalienlur.  Quid  apud  justum  ju- 
diceiii  Doininum  non  e^t  personarum  acceptio  :  nee 
vult  aliquid  prsestare  indignis;  cum  solos  justos,bo- 
nos,  et  sanctos  novlt  diligere,  el  ip&is  solis  de  piae- 
seniis  viiae  lionore,  el  de  peipetux  coronse  retribu- 
tiiine  sit  debiior. 


lasi 


CACUT  XCIV. 

IMTERIICHUTIO   mSCIPLLI. 


Sl  inbiro  ahha$  moriatur,  que  nrdine  de  ineerlit  fni- 
Irtbut  ubbiii  aliu$  coHHil-utur,  cum  te  mo  nultum 
tiesignuverii  nicliorem ,  el  dum  iubita  eum  mon 
p.rurserit. 

RESPONDET  OOHINUS  PER  UjiGlSTRDU. 

Repeniinuiii  huiiianltalis  casiiin  consldeMiiles  ,  ei 
aJveMiuiii,  ul  assolel,  subitx  iiiortis,  boc  de  incerlia 
iiiveniendiiiii  ad  nrdiiutiunem  convenienler  taxa- 
viiuus,  ut  dcinrenis  certa  possilraiio  invcnirl.Ciiiii 
ergo  superius  dixiinus  ,  divorsuruiii  inonasieriMrimi 
coiifusos  debere  esse  gradns,  ct  niiiliiin  coriuui  rt-d- 
hiberc  delionorc  secuiidoriim;  cuin  ergo  noii  judi- 
cavcrit  abbas  vivens  post  se  ordinanduni,  quein  cse 


AUCTORIS  INCERTL  105? 

A  gia3  inoDagtorii  prope  consliiuutur ;  qui  deputatl  iln 
et  claudunt  luoiusieriuin  oiiini  linra  posl  excuntes, 
cl  apcrlant  liigreilicnlibus,  ct  advenientes  nunli<'n' 
aliliati.  ISaiii  «H  hoc  ouservaro  dcbent  ipsi  diii>  srnc» 
i|ii:>liilie  ,  ut  lioris  qiiibiis  opurtet  iii  inouaslerio 
lcgi,  seraiis  roglis  ciingregationi  se  jiingant,  ut  le- 
gentes  audiaiii;  ct  cuiii  ad  opus  divinuni  oratorlilii- 
dex  sniiaveril,  seral  s  item  regiis  ad  opiis  Dei  ora- 
toriu  pr.csenlenlur.  Ad  opus  laboris  hoc  quicraiiiur 
quod  possunt  pro  a'tatis  pnssibiiiuie  iinplere  ,  id 
est ,  aut  sl  artes  sciunt;  aut  certe  si  iiesciniit ,  °n 
qiio  possuni()uotlilie  scpliiiiaiiarlos  adjuvent  :  taineii 
labori  aliu  iion  qu.X'rantur,  si  propler  opus  aperien.li 
etclaudendi  omnl  bora  occupauiur.  .\nnonam  canum 
a  cellario  Ipsi  acclpiant ,  et  eis  runi  aqua  ,  vel  co- 


lerls  probavcrit  nieliorein,  qui  si   subilo  niigret  ad  B  qiiinnc   remanente  jiiscetlo    ministrenl.  Animalium 


Duiiiiuiim,  lespoiideinus  quiJ,  iie  cum  uiiusquisque 
de  suo  judicio  successiouein  prcsumeiis ,  uiiiversos 
in  seditioueinexagitct,elitu.lio»ain  pariibus  pugiiam 
Bcandali  domuin  pacis  facial  in  contentiouem  con- 
verii ,  ideo  hoc  decernimus ,  ut  judieio  pontilicis 
ipsius  lerritorii  et  clcri  qux-ratur  abbas  saiictissimus, 
qui  acceptam  hanc  regulam  supra  haiic  congrega- 
lioiiem  ad  vicem  prioris  defuncti,  supra  oiiines  fra- 
lies  iriginia  habitet  dicbii»  et  ipseconsiderel  secun- 
dum  hujus  regulai  consliuita,  quig  superior  de  om- 
iiibus  observantia  poterit  inveniri,  Qui   ei^o  abbas 


intra  monasterium  curas,  adjunclo  iii  sepiimana  il- 
lurum  bcbdumadarii  sulatio ,  ipsi  adiinplcant ,  el 
r<  gia)  mundicias  ipsi  exerceanl :  vel  inira  eam  ci- 
ccuJclum  suspensum  et  factum  incendant  quolldie  , 
uliioctii  foris  eujusvis,  advenientis  cogiioscatur  in- 
grcssus.  Qui  senes,  ut  superius  dixiinus ,  pro  honore 
letatis  cum  abbaie  roanducent ,  secundum  furmam 
pcrferix  liuiuilitatis,  ut  sancta  Cugenia  demonsirat, 
qu;c  dixlt,  uec  ipsis  se  superiurem  Tclle  ostendere. 
Num  talibus  dicit  Scriptura  perfeclis  :  Quanto  ma 
gnits  es,  lanto   hmiiiia  te :  et  apud  Deum  el  hominei 


Iricesimo  die  coram  illo  sacerdote  vel  clero ,  per  in»«ni<f  graiiam  {Eccl.  iii).  Oranla  vero  necessaria 
sacrosancta  jurans  Evangelia,  dicat  se  a  nullo  pro-  iniua  intra  regia»  esse  oportet;  id  est,  fumuin,  ma- 
niissiouibus  vel  aJulationibus  esse  redemptum ,  seJ  cinam,refrigerium,  bortos,  vcl  omnla  necessaria  ;  ul 
in  causam  Del  quam  iuTenerit  integre  pandere.  Mox  C  non  sit  frequens  occasio,  prupter  quam  frater  roullo- 


vero  staiile  ante  euiii  uinni  congregaiiune  subito  ap- 
prehendat  ejus  inaiium ,  quem  invenil  in  oninibus 
meliorem,  in  oniiii  obsenaniia  mandatoruin  Dei , 
vel  regulae  cunstilutx ;  cl  tunc  deniuiu  iu  eo ,  ab 
illo  poniilico  vel  clero  ipsius  lerrilorii  secundum 
hujus  regulx  con-tiiula,  ulsuperius  diximus,  prima- 
tusord  uatio  celebreiur. 

CAPUT  XCV. 

I.NTEllnOGiTlO  DISCIPULI. 

De  oitiariii  monaiterii. 

RE8P0NDET  DOUINUS   PEK    MAGISTRUII. 


ties  loras  egressi,  ssecularibus  misti  forte  a  religio- 
sorum  oculis  visj,  ad  daronalioneui  potius  nostram 
ab  eis  pro  angelis  adoremur ;  et  Benedicile  nohis  non 
meriiis  indigiie  dicatur,  cuin  forte  sancti  putcmui 
esse,  quod  non  sumus :  aut  magis  per  irrisionem 
quorumdam  inlidelium  vilescat  in  publico  vel  plalei? 
sancius  bahitus  ambiilando.  Cum  ergo  hxe  omnia 
iiitus  fuerint  constituta,  clausa  sit  seuiper  monastcrii 
regia  :  ut  intus  clauai  cum  Domino  fratre»  veluii  * 
saiculo  iint  jam  causa  Dei  in  coelestibus  separali. 
Qux  regia  munasieril  a  foris  circcllum  babeat  fer- 
reuin  in  limella,  quo  ab  advenienie  concusso,  ciijus- 


Duobus  fratribus  anate  decrepitis  cella  intra  re-  D  libet  supervenieiuls  intu»  indiceiur  advenius 


ANNO    S.ECtLI    Vll    liXCMliTO. 


AUCTOR  QUIDAM  II^fCERTUS 


DE  CUJUSDAM  PATUIS  REGULA  VETERUM  TESTIMOiMA. 


8.  Benodirtiis  Anian£  abbas  in  conrordin  rcgula- 
rum  ginguli»  li-rme  rapilibus  Regnlam  cujusdain,  ve 
ul  cap.  35,  J  iG,  Rogiiliim  cuinsilum  Patris  lauJai. 

Siiiaiagdus  iililia.s  iii  cxposlllone  Ri>giiku  saiirli 
ncnuJicti  cap.  '23,  'iH  et  i\),  ei  ea  lciii  Hogula  cu- 


jusdain  ralrls  tesilinonla  affierl. 

Joaiines  Trilliemlus  Ilb.  de  propr.  Man.,CJip.  (t, 
lanc  Re^iilniii  ita  i'il»t. 

Uem  In  Krgula  Servi  Dei  ad  sorore»  cuptiulu  IT, 
tcribitur  :  Proprii  ali^iuid  iii  niuHaeterio,  etc. 


1055  REGULA  A»  VlRfilNES.  «05* 

OBSERVATIO  CRITICA  IN  REGULAM  SE(JLENTEM. 


Ad  bujus  incerti  auctoris  Regulam  pro  inonacliis  exaratam  observavimus,  illam  pro  monachis  Scolis  scri- 
piam  fuissc,  ob  rigidam  ibideni  pra.'scriplani  nionasticam  (iiscipliiiam ;  aique  ob  eamdem  raiionem  exislinia- 
mus,  el  hanc  proeseniem  Regulain  pro  ejusdem  nationis  sanr fmonialibus  feminis  compositam  :  iia  ul 
uL^aqiie  Regula  unum  eumdeoique  auctorem  liabuerit,  nimiriim  sanclum  Columbam  abbalem  Hyensem,  ct 
monachorum  Scolorum  patri.Tcbam.  Neque  in  hoc  multuiu  ab  opinione  reverendissimi  Calmeli  discedimus, 
qui  auguratur,  sanctuni  Comgelluni  abbatem  olim  sancii  ('oluinbaiiiexsliiJsse  prioris  Regiilx  auctorem,  oD 
simililndioem  discipliiix  apuil  Liixovienses  monachos  introductLC ;  nam  in  omnibus  utrinsque  sezus  tiio- 
nasteriis  apud  Scolos  eadeiii  rigida  disciplina  observabaiur.  Nec  quideni  sanclum  Comgellum  scripsisse 
Regulam  monasiicain  legimus;  sed  sanctuin  Columbam  tnt  monasteriorum  patrem  ac  Ipgislaloiein  agnc- 
scunl  omnes  liisiorici,  prxsertim  venerabilis  Beda  in  sua  Ilisioiia  Ecclesiastica.  El  qnidem  in  monastico 
Scolico  piurima  reperiunUir  sacraruni  virginiira  coenobia  aniiqiia,  ubi  h;rc  arcla  et  rijii  'a  disciplina  olim 
observabaiur,  priseriim  iii  Abernetheiisi  parlheiione  aique  apud  Thiniiighamiam  ei  Coldinghamiam ,  sicuti 
et  apud  Ilebrides  sive  Uccideiiiales  iiisulas,  ubi  sanclus  Columba  pro  sanctiinonialihus  feminis  ca-nobia 
coudidii;  adeoque  queinadnioduio  monachis,  sic  el  illis  normam  viUE  pnBscripsit.  Ut  ut  sil ,  hoc  unum 
fatendiim  est,  exolicam  disciplinain  in  bac  Regula  contcntam  saiis  inauifeslare  obsoleins  Scotorum  ritus 
elcxreinoiiias  qualessunt  iinprimis  :  pra^ceptuiii  virginibus  daium  ad  conlitenda  perca'a  sua  abbaii^sx 
vel  prxposiiae,  aul  seuionbus  ad  id  dcputalis  :  deiode  si  coubideremus  tot  visilaliones  cubiculorum  et 
leciorum,  severas  poenas  inubedieniibus  et  murmuranlibus  inllictas,  el  alia  rigida  moniia,  agnoscere  debe- 
nius  ,  hanc  Regulam  21  capita  conlincntcni  oinniiio  s:ipere  severam  Scotorum  monasiicam  disciplinaro  ; 
quamvis  aucior  aliqua  cuin  Regulis  sancli  Ltcnedicli  el  sancti  Culuiiibaiii  communia  pricscribere  videalur. 
Insupar  notare  velim,  auctorem  revera  iniellexisse,  coDfessiuDem  abbaiiss;e  factam  fuisse  sacramenlalem  ; 
ibidem  enim  prohibeior,  ne  crimiaa  minnra  vel  maxima  iii  coufessiona  revelata  manifestarenliir  :  Crimina 
«linora  vel  maxima  nullaleiiu$  moni[eslenl,  nisi  solo  jusio  judici,  qui  omnium  coiipteiUium  crimina  tavat. 
(BftOctiE,  Cod.  Regul.,  t.  II.) 


INCIPIT  REGULA  CUJUSDAM  PATRIS  AD  VIRGmES. 


CAPUT  PRIMUM.  A  «'   disciplinnm  et  scieniiam  ioceme,  Domiiie  ( Psal. 

...    .                     .,         ,.           j,       „  cxviii).  Iii  utroqueeienira  abbatiss^  Cjvenduln  esl, 

Aibalts  a  monast.ni  ■Jualis  essedebeal?  ■    ,.             •       ■•                     ...         .. 

ne  aut  niima  bomtaie  in  subjectarum  cordibus  vitia 

AblKitissa  monasterii  non  lain  genere  quam  sapien-  nutriai,  aut  D-imia  disciplina:  austerilate  ea  qua:  leiii 

tia  ei  sanctiiate  nobilis  esse  debet  :  ut   quae  sermo-  iiicrepalione  sananda    fuerant,  rigida    correplioiic. 

nem  ad  erudienJas  animas  jusia  eruditione  lucubrat,  diripiantur.  Incauiis  cienim  sic  blanda  persuasione 

propi-iis  actibus  iion  contradicit  :  plus  etenim  sub-  subveniat,  ut  eorum  saniei  antidoli  quodammodo 

jugaue  pnelatoruin  aciuum  formani  imitantur,  quam  medendo  ciirain  inlundat  :  sanis  vero  moribus  ea 

iloctrina- illal»  aorera  aceommodant.    Debel   eniin  hortaodo  prajbeai,  ut  quae  agere  cocperiint,  meliu- 

sacris  eloquiis  opera  neclere  sacra  :  ut  quse  ejus  imi-  rande  usque  ad  linem  perducant.  Mbil  cteniin  pio- 

latur  doctrinam  ex  voce,  iiiiitetur  cultuin  ex  opere  :  drsi  i  ffipi-^se,  si  iu  opere  bono  quod  coeperant  non 

ne  si  in  aliquo  voci  opus  coniradixerit,  frucliK  vocis  sindeani  perseverare.  ilabeat  ergo  tot  aoimos  u:a- 

nnn  obiinere  valeal  effectum.  Sic  ergo  sit  et  voce  "  ter,  quol  liabei  in  suo  regimine  liiias;  ut  juxta  om- 

ornataet  opere,  ut  el  «'piisvoci,  ct  vox    consential  nuni  mores  omniura  noverit  vitia  coercere.  T.inta 

operi;  sit  c&nliiiciitia;  et  castilaiis  (loie  compta,  et  sii  in  omnes  proviJenlia,  ul  nec  pietas  disciidinae^ 

oiiinium  ore  laud  iliilis,  oninium  desideriis  imiiabilis  neque  disciphna  pieiati  locum  tollat.  Agat  oiiiuiuiu 

exemplo.  Sit  cliaiiiatis  benevolenlia  ornit»,  ut  om-  turam.ul  de  ouinium   prolVctu  mercedis  recipial 

iiiiim  fiilelium    teliflcel  corda.    Erga    peregrinoriiin  lucra;  ul  ex  corruptione  pra;senlis  vitaj  qunndocuii-» 

ei  hospitoin  sollicitudinein  prasto :  cr;;a  iiilirmanliuni  que  erepta  lanlum  laboris  recipiat  premium.quantis 

curam  sollicila  :  erga  inopum  ei  egenorura  juva  .  en  aj  vincendum  ioimicum  prsesidiis  pr*buit  supple- 

opuienla.  Sic  deliiiquentium   ignaviam   corrigat,  nt  menlom. 

ad  culluB»  religionis  lascivas  et  fessas  raentes  redu-  CAPIJT  il. 
cat.  Sic  Hiisfricordiler  boniiaiis   dona  distribuat; 

quatenus  ex  nimia  boniiate  facinorum  fomeiita   non  ^*"""*  '^'•'*™'  ""'  pra;,,sita  mvrtasrerri. 

Dutriat.  Sit  crgo  bonis  liona  per  meritum,  sit  malis  rrxixjsiia  monasterii  non  ajtate  senili,  sed  moii- 

mala  per  nagelUmi,  quo.i  mediaiile  scientia  agendum  bii,  CTjiibtituenda  est.  Mullas  eteiiim  prolixilas  anuo- 

esi,  juxia  PsalmisUe  uraiioncm  ditentis  :  Bonitdiem  rum  aiiollit,  scd  dedccus  torpenlis  vils  ad  iiifanli» 


1053  CUJUSDAM 

iiiiuiaturitaieiu  tepesceiido  reducil.  Cuiistiiiienda  A 
«rgo  esl  pru'posiia  inuriliiis  gravis,  serinune  sulers, 
iiigenio  lorlis,  consiileralioiie  vigil,  cursii  inipigra, 
correplioiie  pia,  (li:i<  ipliiia  iiiuderaia,  aclii  casia  : 
iiioribiis  subria,  dispeiisatluiie  a:i]ua,  liuiiiilitaie  or- 
nala,  palieiis,  inilis,  iion  turbulenta,  non  iracunda, 
non  superbiii:  vel  arrogantiie  vitio  inaculala,  non 
prodiga,  non  garrula,  sed  oiniii  actu  religionis  or- 
nali,  qux  sciat  laiiguentiuni  luoribus  subvenire,  el 
lepesccnliuni  ignaviam  excitare  :  super  quain  abba- 
lissa  requiescai,  ut  iii  nullo  ab  ejus  prseceplis  deviel; 
6ed  in  oninibus  subdiia,  et  in  jussis  senioribus  de- 
teiiia,  nibil  quod  abbaiissx  voluntaii  sil  contrariuin 
aut  faciat,  aut  ordinet  faciendum,  sed  oiniiia  per  ejus 
inierrogaiionein  ;  juxla  illud  quoil  scripluni  est :  /«- 
lerToga  palrein  luum,  el  annuntiabU  tibi ;  majores  B 
luot  ei  dicent  (Deu(.  xxxii).  Interrogandum  semper 
est,  ut  iii  millo  a  senioiuiu  consilio  aniiiix  subdiioe 
discrepent ;  in  nullo  oves  a  pasloris  voluntaie  ducli- 
nent.  Sprevit  nanique  senioruin  consilia  Koboam, 
Juvenuro  usus  consilio.  Qua;  res  qualis  dispendil  fue- 
rit  occasio  Scriptur»  verilas  aiiesiatur,  qui,  oniissa 
doininuiione  undecim  Iribuum,  vix  cum  uiia  Iribu  in- 
ler  tiit  pressurarum  dispendia  absque  moriis  cruJe- 
litaie  reliquum  vitae  pcregii.  Debct  nainquc  esse  om- 
nium  necessiiatom  tam  cnrporis  quam  aniinae  pro- 
vida  :  ut  et  subsidia  pr:escntis  iiecessit.ilis  porrigat, 
el  corda  subdilarum  ad  laudimCreaioris  inlonandam 
ex  sedula  adnionilione  excitando  erignt;  liumilcs  et 
propter  Cliristuin  subjeclas  buiiorando  in  subliine 
provebat :  sese  vero  altollenles  tasiigalionis  flagello 
ad  gradus  bumiliialis  relrabat.  Curaiii  in  rebus  ino- 
nastcrii,  seu  vasis,  seu  snpellectilibus  ila  babeat  in- 
lentam,  nt  in  nullo  neglii^entise  lenebris  reperiatiir 
fiiscala  :  ut  dum  sacri  laboris  onuicni  ciiram  adbibet, 
ab  omDipotente  fructum  laboris  recipial.  Oniiiibus 
Sabb:iti$  post  borain  oralionis  nonam  lain  seniores 
quam  jiiniores  prxposii.-e  leclos  omniuin  sororum  vi- 
silent,  et  faciant  propter  earum  negligeniias  inqui- 
rendas,  aut  si  aliquid  invenialur  illicite  et  sine  coin- 
nieatu  reteniuni.  Itemque  post  completam  lectos 
omnimn  cum  luniinaribus  visiienl,  ut  oniniuin  exper- 
gisceiitem  sensuin  vtl  tepescenlem  ex  oratiune 
agnoscant.  Siinililer  ad  onines  cursus  nocturnos  boc 
est  facienduin,  ul  sciant  qux-  cuni  fervore,  vel  qu:u  ■. 
ciim  tepiditate  ad  cursuin  assurguiit  :  et  eas  quas 
tarditaie  vel  segnitie  culpabiles  repcrerint,  prout 
culpa  \el  xlas  lucrit,  aiil  iiicrepaiiune  aut  Oagello 
coiripiani. 

CAPD  T  111. 

De  monaUerii  porlaria, 

Portaria  seu  osiiaria  nionasterii  tales  esse  debeni, 
qiix  :niniuiii  simul  mcrcedem  :cdiliceiit,  xtale  senili, 
quibus  muiidus  silet;  qii£  jam  e\  praisentibus  poin- 
pis  niliil  desidereiit :  sed  in  lolo  cordis  aflectii  Crea- 
tori  inhxrenles  singulx  dicant :  Milti  autem  adliarere 
Deo  bonum  e$l,  ponere  in  Deu  tpem  meam  (l'tat. 
Lxtii).  Quid  cniin  «x  prxsculibus  pbulerumculis  da- 


rATRIS  10B6 

sidereiit ,  quiB  perfuncloriis  coiiteinptis  Clirisiiiin 
amare  coeperuiit ;  iii  queni  suinniuin  bonuiii  contcm- 
plalione  meiitis  maiiere  coiispexeruni?  Sinl  ergo 
inehlis  snx  statu  liruiissinue,  ut  Duniino  cuiii  Pro- 
plicta  oraiido  dicaiit :  Averieoculoi  nottros,  ne  videant 
vanitalem,  in  via  tua  iiivi/ica  nos  (Psal.  cx).  Tale 
seinper  siipervenientibus  ostendant  exemplmn,  ut  et 
foris  ab  extraneis  nonien  Doinini  glonlicetur;  juxla 
quod  Dominus  ait :  Sic  luceat  lui  vestra  corum  lio- 
minibus,  ut  videanl  opcra  veslra  bonu ,  el  glorificent 
Patrem  ve.iirum  qiii  in  c.itis  est  (Maitli,  v)  :  ei  inins 
a  coiisodalibus  suis  inciccdis  prxparcnt  lu.  ra,  diiiii 
oinniun  viie  foris  girunt  curam.  Sic  caulx  inoribus 
cum  virluium  magislra  liuiiiililate  existant,  utomnis 
patientix  blandiinenta  ex  colluquio  allaliili  ostcii- 
danl.  Munqiiam  singulx  vel  binx  sine  lcriia  le-le  lo- 
quantur.  Nuiniuam  oculos  in  snblinie  altollentes  lai- 
cos  \el  clericos  intente  aspiciant :  sed  remisso  cun 
buinilitate  vultu  inclinatis  oculis  necessaria  colio- 
quaniiir.  Pauperum,  percgrinoriim,  et  bospiluni  cu- 
ram  inter  omnia  babentes  :  quia  in  bis  Cbristus  re- 
cipitur,  sicut  ipse  ait :  Qucecxmqne  his  miiiimis  feci- 
stis,  milii  (ecistis  {ilaitli.  x\v).  Furas  allquij  dare,  vel 
cuilibet  niini>trare,  vel  a  foris  aliquid  ac:  ipere,  nul- 
latenns  siiie  comineatu  abbaiissx  facere  pnesumant. 
Et  qiiodcuiique  a  foris  accipiiint  ex  dunis  vel  elee- 
niosynis  aliorum,  nullatenus  aulea  ad  cellariuin  por» 
tent,  quam  aoie  oratorium  deferentes  omnis  simul 
congregaiio  pro  eu  orent,  qui  boc  exbibuit.  Fabulis, 
<|uas  ad  portam  vel  a  s.necularibus,  vel  a  quibuslibet 
audieriiit,  nullatenus  auiein  accommodent :  etsi  no- 
lentes  audierini  vel  intellexerinl,  nulUtenus  couso- 
dalibus  suis  referant.  Si  liorum  aliquid,  qiix  dixi- 
nius,  transgressx  fuerint,  regulari  poenilentia  casti- 
geiilur.  Si  hiimili  saiisfactione  patefaciaDl,  priiut 
bnmilitas  cunfitentis  cemilur,  ita  delinquentis  culpa 
judicetur.  Si  vero  conluniacix  criinen  occurrit,  et 
itiodum  paenitentix  augebit.  Claves  ostiorum  vel  ■ 
portx  nullateniis  penes  se  nocte  retineaiit,  sed  ad 
abbalissam  nucte  deferenles  prxseiitenl,  el  mane 
pusl  secundam  recipiant.  Idipsnm  et  cellarix,  et  p^- 
suices,  et  cocx  implere  studeant ;  ui  ab  uccasu  so- 
lis,  vel  cum  fuerit  opiis  necessitaiis  perfeclum,  us- 
que  ail  sccund:im  abliatissa  claves  reiineat ;  nisi  ne- 
cessitasevenerit,  ut  per  commeaium  abbaiissx  iioctc 
retineaniur,  ei  post  secuiidain  dcnuo  Iribuantur.  A 
signo  vcspertiiio  usi|ue  ad  secundain  iinpletam,  nul- 
latemis  portaruin  fores  aperianlur  :  iieque  ullus  a 
furis  iiilruiliis  paleliat  :  scd  si  necessilas  lalis  adve- 
iierit,  ut  pust  vesper.ini  sil  deliberamtum,  per  fe- 
neslrain  qiix  in  eadem  porla  fueril  loluiu  delibere- 
tur.  Si  lalis  necessitas  huspilum  vel  peregrinonmi 
advenerit,  ut  bora  refeclionis  cuin  sororibus  esse 
iion  possiut,  pust  cum  cocis  vel  niinistris,  vel  cuiu 
rcliciendi  spatium  babiieriiii,  reticiunl.  Vasa  vel  rtt- 
liqua  otensilia,  qux  ad  upiis  hospiiuni  bajulanl,  ae 
si  sacrata  Deu  gulierneiil  alque  cus'uilianl  :  iie  pei 
ipsarnin  nfgleclum  ab  ipsu  niercfdeni  nuii  recipianl, 
cujus  ros  diripicndo  iiou  reserv.iiil.  Inlra  sepU  iuo> 


1037  REGULA  AD  VIRGIISES.  10S8 

nas  erii  vel  osiia,  nullum  virorum  oranino  \e.\  femi-  A  lcnus  respondeat  se  non  babere ;  seJ  dicat  fideli 


nanim  edere  vel  bibere  perniiuaiit  :  sed  oinnibiis 
advenientibus  foris  in  bospilali,  proiit  honor  exigii, 
per  abbaiissse  ordinationcm  ministrenl.  Inlus  vero 
tantummodo  i)ux  sacrain  Deo  voverunl  religionem. 
el  in  uniiale  obedienlix  siib  una  regula  sunt  ligaix, 
edere  vel  bibere  censemus.  Sic  semper  osiiariae 
ag:int,  ul  iii  omnibiis  zeium  Uei  babentes  reguke  te- 
aorem  cunservent ;  ut  pro  studii  sui  vel  cura:  labore 
iiieorruplaiii  rccipiant  incrcedem. 

GAPUT  IV. 
Qualis  debel  esse  cellaria  monsiterii. 
l\l'iiiaslerii  cellaria  sapiens  ct  religiosa  ex  onnii 
coiigregatione  eligenda  est :  quse  nec  sibi,  nec  suis 


vo(  e,  Dominus  dabit  (Matih.  xii).  Ea  vero  i|uae  dauda 
sunt,  sine  mora  Iribuantur;  ne  scandali  occasio,  aut 
oOensionis  casus  t\  ipsa  tarditaie  generelur;  memor 
semper  praecepioruin  Domini,  qui  neminem  suorum 
!>atitur  scandalizari. 

CAPUT  V. 

De  se  invicem  diligendo,  vel  sibi  invicem  obediendo. 
Diligere  se  ad  invicem  in  Cbri$to  monachnc  in  mo- 
na^lerin  quanla  cura  debeant,  per  Evangt^lium  Joan- 
•lis  Dominus  demonslrat,  cnm  dicit :  Uoc  est  pree- 
fpptitm  meum,  ut  diliqalis  invicem.  Majorem  tlilerlio- 
nem  nemo  hnbet,  quam  ut  an.mam  suam  ponat  gui* 
pro  amicis  suis  (Juan.  xv).  Et  ilud  :  In  hoc  eogno- 


vulunlatibus,  sed  toli  congregaliooi  xquanimiter  el  B  sinit  omnes,  quia  mei  discipuli  estis,  si  invicem  ditiga- 


pie  placeat  dispensaiulo.  ^ec  inde  placcre  siudeal, 
unde  et  se  in  ruinam  peccati,  et  alias  transgressionis 
iioxain  conseniieado  introduc.at :  id  est,  nihil  extra 
debitaiD  mensuram   pro  qualibet  familiaritale,  pro 
gratia  nieriti  dispeiiiando  distribuat  :  sciens,   quia 
justus  Dominus  justitiam  a  tvculo  dilexit,  tpquilaiem 
vidit  vulius   ejus  (Psul.  xl).  Sit  ergu  oranibusjusta 
dispensatione  grala  :  sit  moribus  matura,  sii  sobria, 
non  edax,  non  elata,  non  turbulenia,  non  injuriosa, 
npn  tarda  vel  pigra,  sed  in  omnibus  actibus  liene 
composita  :  qua:  congregalioni  orani,  id  est,  lam  se- 
nioribus  quam  etiani  junioribus  pru  alfcctu  et  ma- 
lerno  ordioe  debeat  iniiiistrare.  Curam  de  omnibus 
sibi  commissis  rebus  habeat :  nihil  tamensine  coni- 
meatu  abbaiissx  facere  prsesuniat.  Sorores  tam  se- 
niores  setale  quam  juniores  nullatenus  conturbet;  et 
si  aliqua  sororuin  ab  ea  irralionabiliter  allquid  po- 
poscerit,  lcni  responsione  cum  voce  bumilitatis  con- 
tra  rationem  petenti  deneget.  In  inflrmitate  positis 
sororibus  diligenti  cura  et  promptissimo  affectu  mi- 
nistret.  Similiter  pauperum  curam  gerat  :  in  omni- 
bus  timorem  Doinini  proponens,  el  sciens  se  illi 
exinde  rationem  reddituram,  si  non  pro  ejus  prx- 
cep:is  implendis  hxc  omnia  faciat,  memor  semper 
iUius  qui  dixit  :  Qui  mi/ii  miuisiral,   me  sequaur 
(Joan.  xii).  Oiiini  ergo  operi  bono  quod  facimus, 
Doiiiini  limorem  jungamus.  Sic  in  omnibus  curaiii 
agat,  ut  in  nullo  negligenlise  damna  incnrral.  Ava- 
riiiie  el  cupiJitatis  pesiem  omnino  fugiat.  Similiter 
sicut  non  avara,  sic  non  sit  prodiga,  id  esi,  sicut 
dono  omnipoteiui.s  Dei  sub  avaritix  vitio  occultando 
subtrabere  non  debel,  sic  siiie  jusla  dispensatione 
iiirais  fenerando  coinniuiiem  subilaiuiam  non  debet 
diripere;  sed  omnia  per  discielionem  tempcrumlo 
pensare.  Et  si  non  habeat  quod  ab  ea  qiioeritur, 
quod  tribuat,  sermone  leni  sine  ulla  asperiiate  in 
rcspoiisione  procedat;  ut  dulcedo  cordis  et  vocis  re- 
sponsione  pateliat  :  juxla  illuJ  quod  scriptum  est : 
Favus  xicllis  sermones  boni  (Prcv.   xvi),  Et  illud  : 
Scrmo  bonus  super  datum  bonum  lEccli.  xviii).  Ita  sibi 
cuminissuin  opus  ad  mercedera  noverit  pertinere,  si 
omnia  cum  bumilitate  etpietate  studuerit  facere.  Ct 
quamvis  quod  peiitur  non  sit  unde  tribuatur,  nulla- 


tis  (Ibid.  xiii).  Diligere  ergo  prxcipimur  alinviccm, 
ut  inviceni  salvemur  :  ut  per  mutuam  dilectionem 
eum  imitemur,  qui  nos  ditexit,  jnxta  Apocalypsin,  et 
lavit  nos  a  peccatis  nostris  in  sanguine  suo  (Apoc.  i). 
Si  ergo  soror  sororem  propter  Chrislum  diligat,  nt 
Chiistum  a  se  per  temporalem  dilectionem  non  re- 
pellat.  Quia  vera  et  secundiini  Christum  dilectio  est 
proxiraiB  malum  non  opcrari.  Diligatur  ergo  proxiina 
non  carnis  affeclu,  sed  pieiaiis  minlsterio  :  diligatur 
puriiate,  diligaiur  religione,  diligator  mansuetudine, 
diligatur  charitate  :  ut  in  omni  seinper  amore  Chri- 
stus  inveiiiatur;  et  non  secundum  sseculum,  sed  se- 
cunduin  Deum  inaneat  amor.  Sic  enim  a  Domino 
_  proccipitur :    Diliges  proximum  luum  ticut  teipsum 
•  (Maith.  xxii).  Si  soror  sororcm  dilig  it  sicut  seinet- 
ipsam;    nunquam   pecrati  maculam    incuriet,  sed 
culiu  pietatis  ac  dilcclionis  ornata  xterna  prxmia 
accipiet.  Maneat  ergo  sempcr  in  corde  dilectio,  ut 
aniiqui  hostis  livoris  virus  exstnguai ;  ptr  quem  iii 
primordio  protoplasto  dei  epio  mortis  patefecit  in- 
troitum,  sicut  scriptum  esl :  luvidia  auiem  diaboli 
mors  introiiit  in  orbem  terrarum  (Sap.  ii).  Diligatur 
proxima,  ne  odii  luacula  crncnla  bomiciilii  crimen 
inniirrat,  sicuti  JoaBnesapostolusiesiatusest  dicens- 
Qui  odit  fratrem  suum  homicida  est  (/  Joan.  iii).  Di- 
ligalur  proxima,  ne  per  aliqiia  discordix  fomenta 
relenta  proprii  facinoris  vinculo  non  solvatur  :  sicul 
Dominus  in  Evangelio  testalus  est,  dicens  :  Si  non 
dimiseritis  hominibus  peccatn  eerum,  ncc  Paler  vester 
cccleslis  dimittet  vobis  peccala  veslra  (Matth.  vi).  Ke- 
miitamus  proximis    ut  ab  Omnipoicnle  remittatur 
Dobis.  Date,  inquit,et</afrifurt)oi  s  (Luc.  iii).  Oquam 
justa  commiilatio !  o  qiiam  pia  mijeratio,  dando  ac- 
cepisse,  accipiendo  donasse  !  Nulla  jurgiorum  incre- 
menia,  nullave  nutrimenia  retineantiir.  Sic  et  Apo- 
s'.iiliis  hortatur  dicens  :  Estole  invicem  benigni,  miie- 
ricordes,  denantes  invicem,  sicul  et  Deus  in  Chrislo 
donavii  vobis  (Col.  M).  Nhil  aliud  dare  pracipimur, 
nisi  quod  nobis  dari  peti::ius.  Sic  et  orando  dicimus  : 
Dimille  nobis  debila  nostra,  sicut  et  nos  dimitlimus 
debitoribus  nostris  (Matih.  vi).  Debitoribus  demii- 
tendo  nos  relaxainur  a  debite.  Solvamus  ergo  per 
dilectionem  et  araorem  proximos,  ut  nos  a  nustris 


1059  r.lJUSD.VM 

« riiiiiiiiKa»  pieiate   ci    miserkftrJia    mjIvh   Ucus.  a 
Aiiieii. 

CArUT  VI. 
Dc  atiidue  danda  confeasiune. 

(  niircssio  qiiim  rrebra  cL  sagaci  cura  datida  eil, 
miilioiUMi  Patruiii  juxiaSciitiliiraruiii  sericm  iradiiio 
iteiiiuii^lravit,  DaiiJa  erjjo  coiifessio  scniper  esi,  ut 
veieroccnicm  mcnlis  sia'um,  ei  peccalorum  tene- 
hris  quoiitlianis  illeicbris  fiiscalum,  rudcin  semper 
cuiitodial,  sicul  Scriptiira  dociiit  dicens  :  Omni  cu- 
itodiu  tewa  cor  tuum  :  quia  ex  ipio  vita  proeedit 
{ProB.  IV).  Sic  quippe  bculus  Davkl  orando  Domino 
dicebal.  Deticlum  C'  gniium  tibi  [eci,  et  injuftitiai  mcas 
tion  opcnti;  di.ii  :  Conlitebor  adversum  nie  injuslitiam 
meam,  et  (h  remisisti  wipielalem  peccati  mei  {Psul.  '^ 
xxxi).  Ouuiiiuni  valet  pura  et  non  tarda  conreseto.itt 
«ic  f ecura  eam  siibsequatur  impetralio !  Conrcs^is 
se  adver^uin,  iit  lacinorum  raolem  pelleret;  *1e  se 
ingeinuil  cuiilKendii,  glorillcavit  reiuissioncm  reci- 
piendo  :  dolendo  patclecit  crimen,  dando  rcdiute- 
gravit  spem.  Non  enim  prxcessit  spei  ridociara,  quia 
inemincrat  se  olim  per  Spirituin  sancluiu  a  Domiiio 
illuminaluiii  dixisse  :  Quia  apud  le  est  propiiiatio,  et 
propter  igcm  tunm  sustinui  te,  Dominc  {Pial.  txxix). 
Et  iteriini  :  Quia  apud  Dominum  misericordia  esi,  et 
copiosn  apud  eum  redemptio.  Apud  quein  misericor- 
dism  percnifem  agiioscit,  apud  eum  copiosam  et  rc- 
deinptioi)eiii.<ju:cran\us  er^o  ibi  misericordiam,  ubi 
redcniptiuHcm  ma«iere  jani  iiovimus  copiosaiu.  Cre- 
Kcat  dolor  post  riiinam,  ut  ciilpcc  invcniatur  inedi-  -• 
cina.  Conliteiuini  iiivicein  delicin,  ut  nostra  nubis 
Umnipo  cns  diinittat  peccata.  Sic  nos  Scriptura  di- 
ccndn  liorlalur  :  Confiiemini  alteruirum  peccata  ve- 
ttra,  et  orale  pro  invicem  {Jac.  v).  Quanla  clenientis 
juiiicis  pieias  erga  nos  dilfisa  dignnscitur^  ut  quod 
iictibus  xrumnobis  facinus  contractura  fuit,  mulua 
prece  solvatur '.  Detur  ergo  iiiutux  oralionis  sola- 
tium;  ut  invirem  orando  cupiatur  prsesidinm.  Magis 
deniin  copia  fruciiiiiiii  hal:euir,  quaiido  ex  revcla- 
liniie  delictoruiii  saliis  .Tcquiritiir.  Revela,  ini|iiit 
4'salmista,  Domino  viam  tuam,  et  ipte  te  enutriet. 
(i'»af.  xxxvi).  Si  revelaiido  peccata  niitrilur  aiiiiiia, 
«jiioiidiano  ergo  sludin  pcr  confossioncm  revelenlur, 
ut  quoiiliana  inedicinu  vulnera  saiienuir.  Sed  qiiibus 
hoiis  coiigruenlibus  qmili  liaiia  delicU  &uitt  ablueii- 
da,  «  nobis  inseicnduin  esi.Qiiidquid  po>t  comple- 
inriiim  per  opaci;  noclis  sjiaiia  inens  vel  caro  per 
laiilitalcn'.  deliqucrit,  po.U  secundam  pcr  coiifessio- 
iieiii  curaiuliim  est  expiari.  Quidquid  vero  d  urno 
aclM,  vel  visu,  audilu,  cogilalu,  lepcsceiido  diliquit, 
iionx  hora:  explclo  cursu  ut  purgetiir  ceiisenduui 
est.  Post  vero  quiilquid  ab  bnra  noiia  iiieiis  iiiaouLc 
.iitraxcrit,  aiiie  coiiiplrl.iiii  cdiiriiciiiliiin  csi.  llliid 
lanien  abbalisba  «ludore  deln^t,  ut  pnst  seoiindaiii 
sclinlam  iii^rcdiens  >pcrncla  oraiioue  iiullnm  foras 
e.veili  periiiiliat,  nisi  )iriiiA  deiiir  cunl'c8i.iu.  Simililer 
et  post  iioiiam,  vel  miti;  coinpb  etiriiiiii  faritiiul  ni 
e  I.  Ii:c  \mm  sorores,  ^iuc  prn  gr:i\ilius  nilps  iii 


PATKIS  JCCO 

pteniiiMiii.)  detineiitur,  in  Ecilcsia  cuin  cxteris  qu.e 
ciimmiiniciipt  nou  stcnt ;  ecd  in  al;a  Eeclesia  secreie 
airsuui  canteot :  et  cxplcto  cursii  e^rcdientes  aiUn 
forcs  Kcclesiye,  in  qiia  coinmimicaiitcs  cnri>uin  ex- 
pleol,  &laro  prsrcipiigilii.r  :  et  egredienie  congrega- 
tione  supru  huiuuMi  prostrata;  rogcnt  pro  $e  Dnnii- 
niiin  exiirari,  ut  gravia  coinmisiia  eontritionedele.in- 
tiir  corJis;  ineiniiienlcs  illiid  :  Cor  contritum  et  Im- 
milinium  Deus  non  tpernit  {Psat.  i).  Et,  in  humiti- 
tiite nostra  memor  (uitnostri  Dominus  {Psal.  cxxxvi. 
in  oraiionc  posiia  seinper  poenilens  dicat  .  Avtrte 
(luiem  tuam  a  peccatis  meis,  el  omnes  iniquitatcs meas 
dele  {Pial.  l)  :  ut  ira  arguenlis  judicis,  et  in 
prnxiino  vindictam  reddcniis,  per  pi:e  mentis  alTe- 
clum  hanc  buinili  oratione  sedetur. 

CAPUT  VII. 
Denon  mani(estandis  soronim  con(essionibui. 

Abbaiissa  vel  pr:c|iosila,  vel  q  asUbct  senioruin 
sororum  cui  ab  abbalissa  fuerit  cummisMUu  ut  confes- 
siones  recipiat,  crimina  minoia  vcl  niaxinia  nuHale- 
Aus  luanirestent,  nisi  solo  justo  judici,  qui  oninium 
cnanteiiiium  crimiiia  lavat.  llla  eniin  qux  Ciiifeisa 
est  sua  vMiiiera  verecunde,  non  ad  opproliriiUH  reci- 
piendum,  sed  ad  salulcm  rediiiiegra,utiaio<confi;$sa 
est,  jiislum  habeiis  tesleiii  UcUiH),  a  quo  el  mederi 
fxspccial.  Ea  vero  seiiiorqiuc  re»spil,  cuui  graviiaio 
ei  moderaiiunc  peiiesse  occult.Tndo  bonesiissime  l-'- 
neat,  ne  duin  alieiius  vulneri  nfiedicinam  iufgnilit, 
sux  meniio  corrumpat  iiiioreiii.  Nulla  laineo  moiia- 
cliarum  vcl  confessioiiem  rcc  pcre,  vel  poeiiilenli.au) 
diresine  nrdinaiinnc  abbaiiss:e  prnesumat ;  ne  viliutii 
commissum  abbatissa;  celeliu',  sed  oninia  per  ejus 
iiotiiiam  ag.intur.  Si  vero  inventa  fuerit,  qiia;  biic 
proposiuiiii  regulx  violare  conctur,  gravi  poenileuli:e 
sciciilia  corripialur;  quia  delicii  foroilen)  abbatisr.-e 
voliiit  occultarc. 

CAPUT  VIH. 
Qualitcr  ad  si.jnum  Dominicum  turgendttm  ett. 

Qunuilucunque  vel  diurnU  vel  uocturnis  horis  ad 
opus  divinuiii  signuin  iasonuoril,  inox  cum  summa 
:lestiuaiiouc  surgejidiiin  est,  ac  si  prxco  regis  inso- 
not,  oiuni  opere  quod  in  manibus  habehalur  post- 
posito;  ut  iiibil  i>peri  Dei  pra-punutur  :  scd  inens  ad 
.soiiituui  pr.Tcoiiis  intenta,  et  Oj-eri  Dei  innixa,  cum 
omni  gr»vitate  ot  mansuetudiiie  ad  iiituiiamlam  glo- 
riam  niajesiaiis  ejiis,  et  pietali  ejiis  ^raiins  referen- 
das  resiina  currat.  Et  si  morose  el  setKniter  veni.it 
poit  primi  psaliiii  qui  in  cursu  CMiiiiur.liiieiu,  nnverit 
iid  a  suu  ordiiic  iluiii  cursus  expletur  revocari,  ct  in 
ioco  ultiino  positam,  id  est,  iu  en  Inco  qui  laliluis 
negligeiitibus  fiierii  deputaliis,  aslare,  el  ibi  ciiin  vc- 
recuiiiliic  uielii  exspcolare,  el  posf  evplelimi  cur^um 
prnlix.i  v  iiia  aiiie  cauuni  sororum  egredieiiliiim  sa- 
tisfacere.  Mniii  foris  ouuiiiio  non  srgregeniur,  ne  a 
somuii  deienlx*  dorniiant,  :iui  iii  aliquo  maligiio  hosli 
adeuuili  delur  occnsio.  ImUls  etoiiim  (vosita  nee  li>- 
luiii  perdit  quod  coeprrai,  el   verrcundi*  ac   itietu 


10G1 


UFXIJLA.  AD  VIRCINES. 


m^i 


frangitur,  (lum  ab  omnibus  videiur.  El  quando  c;c-  A  mensara  loqm  noit  negamus  :   sic  lamen,  ul  prcssa 


ter»  expleio  oflicio  foras  egrediuniur,  illa  in  eccle- 
sia  pro  ipsa  tardilate  posita  duodecim  psalmos  «aper 
cursus  serieni  oanlet.  Si  vero  ex  loto  corsoni  suum 
perdiderit,  praccipue  nociumis  horis,  in  quibus  nul- 
Inm  alium  opus  in»pendit,  supposiiione  damnetur. 
Iloras  vero  ad  cnrsum  procurare  juxta  dispensalio- 
nem  abbali^sse  debet,  fuicunque  oidinattmi  ftierit; 
id  est,  qu*  iiiente  sollicita  et  inipigra  fuerit  ad  lioc 
opus  idonea  inventa,  ul  opus  Dei  non  lardelor.  Si 
vero  quar.bet  «ccasione  a  justo  ordine  devialum  fue- 
ril,  ul  non  secundtnii  siimii  ordinem  hoTX  cuslodiim- 
lur,  suppositione  damnetur. 

CAPUT  IX. 


non  dlssoluta  voce  loquantur;  ne  garrula  wee  in 
sonnni  prorumpentes,  niagis  desidia  quam  lapliiiaju- 
dicciiir.  Ei  ipsa  confabulatio  taiis  sit  ex  eolloquio 
Scripturarnm,  quse  aninix  lucrura  faciat,  non  dam- 
num.  Silentiutn  vero  in  pcenitentia  accipicnies  ora- 
niiiioiiis  studeant  cuslodire,  ut  de  vera  inorliiiralione 
mereantur  frwtuni  recipere.  Duk  vero,  in  quocun- 
que  loco  fuerint  posit»,  nullatenus  sine  tenia  teiie 
loqui  prxsumant ;  sed  tres  seraper  posiiae  neceisaria 
colloquaniur. 

CAPLT  X. 

De  raiioiie  vierrscc  qnnlileT  adminisirandim 
vel  obs€roaudu.iu  sii. 


Quatiler  in  menaslerio    sileHtii  regulnin  vel  diurno  B      Mensje  adniinislratio  vel  observat  o  qiianla  xqiia- 

lilale  vel  solirieiate  percurrere  di-beat,  abbaiis^jc 
scientia  est  truliuan.luiii :  ut  in  oninibns,  sicul  decet 
Dei  niinistras,  religionis  vigeat  foines.  Miiiislrainluni 
nanique  est  oniiiibus  seijuali  libraiione  lani  poliis 
qnaiii  cibus,  prout  tempiis,  sive  solemnilales,  sive 
abstinenlis,  sive  quotidiani  usu*  poposcerint.  Quo- 
lidianis  etenim  diebus  suflicere  decernimus  duo  fer- 
ciila,  e.tcepiis  poniorum  donis  :  de  leguminibus  vel 


operi',  vel  ad  mcnsam  debeanl  custodire  :  vel  ad 
mensani  qiiomodo  sil  tegendum. 

Regulam  silenlii  omni  lenipore  servandam  saii- 
ctarumScripiurarurft  series  dedaravit,  dum  per  Pro- 
phetam  dicitur  :  Cnltus  jusiitia;  silentium  el  ]iax.  Ta- 
ccndum  nanique  est  ab  oliosis  ct  frivolis,  et  scurri- 
lrb«s,  «l  piavis  el  maliiiosis  fabulis  ;  <le  quibus  Pro- 
pheta  orabat  dicens  :  Vorte,  Domine,  cusiodiam  ori 


nieo,  et  ostftm  circumitantice  labiis  meis.  Non  decti-  de  oleribus  conferl;i,  seu  farina;  qualibet  corsper- 

nes  cor  meum  in  verba  mala  {Isa.  xxxii;   Psal.  cil).  sione.  Omnibiis  cteiiim  aequa  mensura  ministrandum  • 

Cess.indinn  quippe  esl  a  fabulis  superfluis,  ne  dam-  prseler  si  setas  infirniior,  qunesustincre  n^n  valeat, 

naiioiiis  per  inellrenaise  raenXis  ignaviam  anima  fru-  aut  jcgriiudo  corporis,  aul   novellK  conversaiionis 

clumcapiat :  quia  non  solum  de  scurrili  et  injurioso  novitas  improbai.i  sufferre  non  queal,  qnod  abbatiss;e 

sermone,  sed  etiam  de  otioso,  juxta  Domini  pra^ce-  judicio  pensandum  est.  Potus  vero  sicera;  liquoiis, 

ptum,  rationem  sumus  reddituri.  Quid  aliud  debeat  C  id  est,  cervisia)  mensura  soliia  tribuaiur  :  si  voluntas 

monadia  stiidere,  quam  soli  Deo,  in  quo  semel  desi-  abbatissae  fuerit,  si  labor,  vel  fesiiis  dies,  vcl  hospi- 


derium  lixit,  et  oris  sermoneelanimie  desiderio  va- 
care?  Ouinibus  ergo  horis  diurnis,  prseterquam  ad 
niensam,  ab  hora  seconda  usque  ad  corapktam 
quidquid  ntiliias  sacrce  xegulx  poposcerii,  per  abba- 
lissse  commeatum  loqnenduni  est.  Ab  hora  vero  com- 
pleiionis,  cum  oiatio  ad  snninuin  capieiidum  datur, 
nalla  omnino  loqui  prxsuinat,  nisi  graiidis  nccessi- 
las  inonasterii  poposccril.  Cui  sb  abbatissa  fuerit  or- 
dinaium,  loqui  stndeat,  vel  cliain  a  prxposlta,  qnx 
caram  atiarum  portat.  Ad  ntensam  vero  iiulla  peni- 
tus  prater  abbatissam,  vel  cui  abbatissa  pneceperii, 
■pro  commuiii  necessilale  sororum  loqui  praesuiiiai : 
sed  omnes  intento  aniino  gratias  reddciiies  creatori 


tis  advenlus  pia  precalio  exagiiaverii,  vini  polio 
augenda  est.  Et  si  duahus  vicibus  relicieiidura  sit, 
prKler  vini  potionem  similis  regula  servclur.  Fsstis 
ver.)  diebus,  pro  revcrentia  sacrx  siilenmiiaiis,  piu- 
ribus  cibis,  id  esi,  lernis  vel  qualernis  ferculis  sunt 
corpora  reliciciida  :  sic  lanieii,  ui  si  pliira  siint  cl- 
baria  nuniero,  sint  minora;  ut  corpnra  necessario 
cibo  relicianlur,  non  iiimia  saluriiale  daimieiitur. 
Sedentes  vero  ad  nicnsam  sorores  nulla  alieraui  c  <- 
niedentem  sublimalione  ooiilcrum  res|iicial,  nec  al- 
terius  mensurain  c  bi  vel  poti;s  iniqua  consideralioiie 
iiitueatur.  Quando  in  niensara  cibus  administralur, 
nulla  prius  cilmm  comedal,  quam  sigiium  ad  beiie- 


in  cordibus  suis  cibi  ac  polus  solids  men^urre  largi-  "  dicendum  insnnet.   Abbalissa  vero  vigilel,  ut  cnnfe- 


lione  fruanlur.  Poriaria  vero  quai  pro  necessariis 
causis  alloquiura  expetierit  abbatissie,  loqui  permit- 
lalur  :  quia  forsitan  talis  superveneril  necessilas, 
qu;c  moram  habere  non  debeat.  Ante  mensam  vero 
seinper  capitulura  regulie  unuin  aui  ainplius,  si  ab- 
Dalissa;  placueril,  tegawr  :  ut  cum  cibus  camem  re- 
licil,  iectro  aniniain  >atiei,  Hieu  omnia  cum  gravitate 
aiiinri  el  nKideratlone  leni  fiant,  quatenus  in  liis  om- 
oibns  Uoiuinus  delectelur.  Feslis  vero  Dnmini  die- 
BU&,  id  «81,  Naliviiate  Domiiii,  v£l  Pascha:  solemni- 
laH,  ac  Tltenphniiia,  vol  Peniecosles,  vel  si  qua 
suru  alia  Domini  vel  sanciorum  niarlyruni  praecipua 
«acracelebranda,  si  ex  permisso  abbati  sa;  fnerit,  ad 


siira  cum  cibus  ministralus  fueiit,  signuin  langere 
procuret;  et  ouines  cuin  signum  audierinl,  una  vote 
bencdiciionem  rogenl ,  quarum  vocein  abbaiissa 
subsequatur  diceiis  :  Dominus  dijnelur  bene^icere. 
Hoc  ad  oiiinia  fercula,  vel  poinorum  ac  potus  admi- 
nisiralionem  observandiim  esl.  Illud  praccipue  de- 
cernimiis,  iit  nulla  alteri  dare  ex  mensura  iua,  vel 
aci  ipere  ab  allera.prxsuniat,  prxler  abbalissam,  vel 
prxpositam  cui  ab  abbali.ssa  commissoai  esl.  Si 
vero  aut  novilate,  aut  tenieritate  aliqua  hsec,  qiis 
supra  diximus,  fuerit  transgressa,  diiicipliiin  r^;jui» 
corrigaiur  pro  prxsuoiptae  temerilaiis  aud.acia 


ires 


CAPUT  XI. 


Qu'ibu$  congruenlibiit  horis  hiieinf,    vel  irtlaiit 
lempore ,  lii  relirieiiiluin. 


Ab  ailveiitu  sacratissiinx  gdleiiinitatl'',  id  est,  ab 
intruilu  santti  Paschx,  i|uo  iiiimaculati  Agiii  resur- 
reiliu  celebratur,  usqiie  ad  sacnlaiu  solcinnitateiii 
Peiitecostcs,  i|iia  aposiolis  Spiiitus  sancliis  fuit  dif- 
fusus,  id  est,  quiii(|uagiiita  dierum  S|ialiu,  ad  scxtam 
iiuram  cst  reticieiidum  :  siiiiiliter  et  vesperi  eril  cce- 
iiaiutuui,  quia  sacri  tcinporis  ruliu  exigit,  ut  uullus 
ncc  iii  Ecclesia  positus  trisiitiam  demonstrel.  A 
Peniecoste  vero,  si  gravis  labor  non  exigat,  aut 
liospiiuin  iioii  cogat  adventus,  usque  ad  Quadragesi- 
wx  inclioationem,  ad  nonam,  id  esl,  seiiiel  relicieiit; 


CUJUSDAM  PATRIS  <064 

A  Ac  si  violatrix  hujus  reguLe  fabulailone  delecleiu  , 
silentii  peeiia  casligetur.  Pocog  veru  In  gchola  pueni- 
tcntes,  ;i  ruerini,  liinx  et  biiix  per  hebdomadag  la- 
cient.  Similiter  ad  caput  sororura  lavaiidum  per 
singula  sabbata,  vel  balnearuui  usus  per  testassoleiii- 
iiilates  prxpareiil,  aut  si  sunt  aliaextrema  facienda, 
puMiitentes  racirnt :  ut  dum  nienle  hiimili  et  contritii 
corde  hxc  propter  timorem  Domini  raiiunt,  ab  oin- 
nipotenlis  Dei  niisericurdia  celerius  a  suis  delictis 
laventur.  Quando  ad  opera  eunduin  est,  istud  capi- 
tuluin  p.<allatur  :  Sii  tplendor  Domini  Dei  noiiri  tupsr 
not ;  et  opera  manuum  nostrarum  dirige  tuper  not ;  tt 
opus  manuum  noslrarum  dirige  ( l'tul.  Lxxxix ). 
Qiiando  vero  riniiur  opus,  istud  dicatur  capilulum  : 


Benedicat  nos  Deus,  Deus  noiler,  et  benedicul  not 
exceplis  magnarum   sulcmniiatum  eventibus,  aut  si  „  r.         .      .  c        .        m    i 

_       '  ,.___..      .  j     u      _.■•_._•.        B  Deiii,  et  metuani  eum  omnes  fines  terra  (Ptal.  ixvi). 

Pistrices  vero  allernatim  per  vices  npus  commune 


labur  graiidis  esegcrit,  ut  duabus  rcliciant  vicibii  . 
Ali  inchoatione  Quadragesimx  iisque  ad  sacraiissi- 
iiiam  solemnitalein  Pasclix,  excepiis  Dominicis  die- 
bus,  ad  vesperiim  reflcienduin  est ;  ul  aiite  noctis 
inchoaliouem  tuin  statione  lucis  refcctionis  implca- 
tur  hora,  Quaiido  vero  administraiidum  est,  siiigulic 
ex  siugulis  inensis  assurgaut,  et  sic  ad  coquinx  fene- 
slram  cum  sobrieiate  venient,  ut  iiullum  strepitum 
peduni,  vel  vasorum,  vel  cujiisliliet  soni  exciieiit,  et 
priinum  ad  seniorum  mensam  simul  omnes  niini- 
slrent,  sic  demuin  ad  suam  mensam  qua  sederint 
dcfcrant  fercula.  Prxposita  niensx  gubernet,  qiio- 
iiiodo  cx  ipsa  mensa  Diutuatlm  vicibiis,  vel  xtale 
juniures  si  fuerinl,  dcbeani  ministrare. 

CAPIT  XII. 

Quomodo  quotidianis  diebus  manibut  tit  operandum? 

Operandum  namqueest  omni  tenipore,  prxlerdies 
feslo^ ;  ut  habeatur  vel  propriae  necessitatis  usus,  vcl 
egenis  unde  detur  sulTragiuin.  Sic  tamen  operi  ina- 
Ruum  in^istendiim  esl,  ut  lectioiiis  fructus  non  omit- 
tatur,  sed  siatuio  tcmpore  operi  detur  intcniio,  ac 
deinceps  lectioni  divinx  v»celur.  Operatio  inanuum 
ab  hoia  seciinda  sumat  exordiuin,  et  iii  horani  iionam 
liiieiii  arcipial :  ab  hora  vero  nuna  lcciio  usiieiur, 
si  aliqiiando  proprium  aliquod  opus  facienduin  aut 
vestiineiili  consuoiuli  vel  lavandi,  aut  quodlibet  aliud 
upu^,  per  abbatissx  vel  prxpositx  coinmeatum  fa- 
ciet.  Ct  si  forle  opus  forlius  superveneril,  ul  maiu 


faciant  :  sic  lamen,  ut  miiius  Iribus  non  sint  propter 
loquendi  necessitatem.  Et  si  necesse  fuerit  ut  ibidem 
maiieani,  minus  quaiuor  non  sint,  et  una  ex  eis  se- 
nior  sit  prxposila,  ciijus  religioni  credatur,  quse  et 
loquendi  licentiain  habeat.  Et  panein  queui  fji  lunt 
per  vices  senior  qiix  ex  eis  est,  ccllarix  reprxsen- 
tet;  ut  omni  custodia  luix  in  niillo  repreiiensibil.  s 
reperiantur.  Simililer  et  qux  in  braxalorium  ad  cer- 
vi^iam  faciendam  inhabitaverint,  una  ex  eis  senior 
sit  pixposita,  qux  secunilum  regulam  pislricis  oiii- 
iiia  custodiat.  Cocx  vero  per  hebdomadas  coquineni, 
ut  in  iinaquaque  hebdoniada  ires  vel  amplius,  si 
iiecesse  fuerit,  ad  coqiiinandum  deputentur;  ne 
C  impositus  siiie  discreiione  labor,  uiide  mercedeiii 
mercari  debiiit,  inde  murmuraiionis  fructum  repur- 
tel.  Ingredienles  autem  pro  se  orari  rogeiit  uinncm 
«(eiiim  sororum,  orantes  in  oraiione  dicant :  Adju- 
lorium  nostrnm  in  nomine  Domini,  qui  fecil  calum  .  ( 
lerram  (Psal.  cxxiii',  ei :  Adjuva  nos,  Deus  talutaris 
noster  (Psat.  Lixvin).  Exeuntes  vero  lavent  om- 
iiium  sororiini  pedes ;  ei  omnia  vasa  qux  ad  iieces- 
sarium  usum  habuerunt,  lavaia  prxpo.^-iUE  reprx- 
sentent.  Similiier  pro  se  orari  rogent,  et  buiic  ver- 
sum  in  oratione  dicaiit  :  Quoniam  lu,  Domine,  adju- 
visli  me,  el  consolalus  es  me  (Psal.  lxxxiii).  Propier 
siiigulas  negligeiitias  tain  cocxquam  cellarix  vigimi 
(|iiiiiqiie  palmarum  percussionibus  quolidiaiiis  diebus 
eiiicndenlur,  ne  minimas  parvi  pendenles  culpas  iii 


rius  arripiant  operari,  vel  proptcr  fervcntem  xstuii..  ^  '"ajo.ibus  procliviores  reperiantur. 


Iinc  abbatissx  arbitriu  coiisiderandutn  cst,  ul  secuii- 
dum  quod  leinpus  exlgit,  aut  loriioris  laboiis  punJu^, 
vel  ad  sexiain,  ut  juste  judiraverit,  ab  opere  sit 
quicscendum,  et  pust  quielem  vcl  refcciioncm  usqiie 
aJ  vesperuiii  sit  operandum.  Illud  inter  omnia  vel 
aiibatissa  si  prasens  fuerit  coerceat,  aut  pnrposila 
qiue  ejus  vice  relinquitiir,  ut  nullam  penitiis  niona- 
cliain  fabulig  otiosis  praMer  nccessariam  interroKa- 
toiicin  vacare  periiiiltai ;  scd  in  ipsu  opere  maiiiiiiiii 
operis  Dei  recordalio  lenealur  :  iil  esl,  ut  duni  exle- 
r'.iis  per  temporalem  opporlunilalem  inauiis  operibus 
occiipantur,  interiiis  niens  cum  liiigux  ineditaiione 
ps  linoriim  ac  gcri|Uurariini  rccnrdatione  dulcescat. 


CAPUT  xm. 

De  uiensitibut  vet  supetleeiUibiit. 

Utcnsilia  monasleril,  ei  quxcunque  sunt  ad  coui- 
inune  opus  necessaria,  abbatissx  cura  disponantur. 
Kl  lales  in  congregalione  quxraiilur,  quarum  et 
solliciluilo  animi  vigel,  et  cunstionlix  llriniias  git 
prubaia  ;  ei  ip$is  cura  coiumiiuiur,  ul  qux  cuiqiio 
necessaria  fueriiil  oppnrluiiitate  evigente  tribuaii- 
tur.  Et  sic  ipsa  uicnsilia,  »eu  qu;etunqiie  eis  ab 
abliatisia  comniissa  fucriui,  cuin  sollicito  limuri> 
Bludio  guberneiitur,  ut  mercedem  coinuiisiiaf  cuix 
reripi:inl,   rl   non  jiiditium  daiunaliuiiis    iiiciirranl. 


1065 

aiiieponenles  illHtl  meniis  oculis  : 

facit  opu$  Dei  negligenler  (Jer.  ilvim). 

CAPUT  XIV. 

QualiteT  in  schola  debeant  dortnire. 


Cum  seinper  religiosae  el  Deo  dicatx  aninix,  lam 
diurnis  quani  nucturnis  boris  paratani  Deo  raentem 
prxparanl,  ut  qnamvis  sopore  niembra  torpcscanl, 
aniina  \igore  Creatoris  intenla  prteconiis  pervigil 
maneat,  juxta  illud  :  Ego  enim  dormio,  el  cor  meum 
vigilat  {Cani.  v)  :  tamen  solerti  custodia  specialiter 
iniuenduni,  ne  pcr  negligeiuiam  maiernx  sollicitu- 
dinis  subjecta  mcmhradanina  capiant  imbecilliiatis. 
Priiinde  ergo  decernimus,  ui  bina;  et  binx,  prjcter 
inrirnias  et  seiiiores,  in  lectulis  dormiant,  sic  lamen, 


r.EGUL&   AD  VmGINES.  1066 

Maledicfut  qui  \  vero  .-ctate  fessis  talis  sit  cura,  qualenus  nulla  in  eis 
negligentia,  sed  jnxta  arbitriuiti  abbatissae,  prout 
cuicunque  necessariuiu  esse  viderit,  cunsideralione 
pia  earum  imbecillitnti  conccdatur.  Non  enini  \m 
possunt  legulje  lenoii  siibjacere,  sed  potius  pictalis 
iu  eas  iinpeudcndus  csi  alTccius. 


CAPUT  XVI. 

De  casibus  qtU  per  negligenliam  aut  evettiu  tupervo- 
niunl. 

Negligenliae  culpa,  ijua  per  multus  casus  in  muliis 
delinquitur,  abbatissae  judicio  pensanda  esi,  id  est, 
in  refectorio,  in  coquina,  in  dormilorio,  vel  in  qua- 
libet  utilitate  aut  fregerit,  aut  prrdiderit,  aut  negli- 
genter  dimiserit,  omnia  secundum  suum   modulum 


iit  ad  invicem  non  loquanlur,  neque  se  ad  invicein,  B  sunt  pensanda,  ct  juxta  xlatein  vel  tenerain.vel 

senileni.vel  viridem,  sunl  corrigcnda.  Quia  si  in  mi- 
nimis  negligenlia;  vilium  non  corrigitur,  mens  vitiata 
in  ininoribus  culpis,  in  inajora  dilabitur  delicta.  Si 
soror,  qiia:  in  bis  casibus  dilapsa,  siatini  ahbatissae 
vel  prrcpositx  puram  dederit  coiifes^iioneni;  et  roiii- 
piTtuiii  fuerit  iion  suae  voluntalis  fuisse,  quod  casu 
accidil ;  lioc  taiiiunimodo  sufliciat,  ui  boc  quod  deli- 
quit  el  perpetravit,  si  possibile  fuerit,  iion  denegei, 
et  emendet  cuni  venia;  satisfactione.  Si  vero  non  sua 
confessione,  sed  ;lter  us  prodilione  cognituiii  fuerit, 
prout  culpoc  niagnlludo  poposccril,  poenilenlij'  siifaja- 
cebit  ;  quia  culpain  per  puram  confessioneui  non 
nianifestavii.  Si  vero  ex  majoribus  culpis,  quod  ad 
animaj   majorem   pertinet   damnatioiiem  ,    aliquani 


id  est,  facie  ad  faciem  respiclaiit ;  seJ  una  post  aliam 
quiescens  dormiat;  ne  antiquus  hoslis,  qui  ore 
libenli  animas  vulnerare  cupit,  aliquid  fraudis  jacu- 
lando  immittat  ;  ut  cclloqucndo  morlalia  exciiet 
desideria.  bic  lamen  fiat,  ut  una  ex  illis  seniper 
senior  sit :  de  cujus  religione  non  dubitetur.  Juven- 
culas  vero  nullalenus  simul  quiesceie  censenuis,  ne 
in  aliquo  carnis  adversilatc  xstu  deJicto  rapiaiitur. 
Omneo  cnim,  si  lieri  potest,  una  donuis  ad  dormien- 
dum  capial,  praeter  si  iniinnitas  aut  senilis  selas 
poposcerit,  aul  culpa  danmavcril,  aut  novitas  pro- 
bi-la  non  fuerit,  ut  iit  cella  separeiitnr.  Omnes  ves- 
tit:c  et  cinctae  doriniant.  In  schola  qua  dormitur  per 
totam  nociem  lucerna  ardeal.  Ad  cursum  vero  ciim 


feslinatione  surgentes,  signum  crucis  fronli  iiifera-  C  comraiserit,  hoc  secretius  per  puram  ronfessioneni 

volcns  suse  nianifestet  afabatissae  :  ne  dum  tempore 
aniini  culpam  deicgere  vcr<  cundal,  cum  realu  culpaj 
faciein  diaboli  interius  recondai. 


lur  :  simulque  sub  silenlio  dicatur  :  Dein,  hi  adjuio- 
rium  meum  iniende ;  Domine,  ad  adjuvandum  me 
(esiina. 

CAPUT  XV.  ^^ 

De  cara  itifinmmuini  qadlu  eae  debec.i  ? 

Harum  cura  quae  inriniiiiaiibus  delinentur  qualis 
esse  debet,  proprielas  auctoris  declarat,  cum  dicit : 
Qu<Bcunque  mllis  ul  vobis  [aciunt  homines,  et  vos  (acile 
eis  timiliier  (Vaiili.  vii).  Licet  hoc  in  oiimihus  sit 
agendum,  prxcipiie  tamen  in  inflrmaiilium  cura  ha;c 
prxceplio  esl  exliibenda ;  quia  Dominus  dixit  :  Infir- 
mus  (ui,  et  venisiis  ad  me  (Slaitli.  xxv).  Iia  ergo  cura 
iurirmis  qu;erenda  est,  ac  si  pr.xsenli  Christo  niini- 
strare  puieiur.  Revera  eteniin  quxcunque  pro  Christo 
iniirmis  curara  iinpendit,  Christoin  inrirmis  niinistrat. 
Sit  tamen  ahbatissae  cura  ut  separatim  cellain  lia- 
heant  cum  umnibus  opporlunitaiibus  ;  ut  nulliim  ex- 
leriorem  laborem  sentiat,  quo;  in  inlirma  carne  poe- 
nam  portai.  El  si  tempus  poposcerit,  sicni  tempus 
Quadragesimx,  ut  CElerae  viiani  immutent,  inlirmis 
semper  cedenduin  est ;  nt  tam  potus  quain  cibaria 
uberius  niinistrentur.  Balnearum  usus,  vel  cura  me- 
dendl  siimmo  adbibcatur  studio.  Sanis  vero,  praeci- 
pue  vero  juvenciilis,  tardius  conced^iur.  Abbalissrv 
lalem  curain  de  iiiGrmis  habeat,  qiialem  se  recipeie 
a  Doiniim  sperat;  iii  nec  a  cellaria,  nec  a  ministra 
aliquam  negligeiiiiain  infirmx  senliani.  Decrepita 
Patuol.  LXXXVIII. 


CAPUT  XVII. 

De  ep q;gd  nuUa  monucJta  monasterio  dtbeal propriuin 
aliquid  vindicure. 

Proprii  aliquid  in  monasterio  nihil  babendum ; 
sed  polius  propter  nonien  Domini  omnia  contem- 
nenda.  Quid  enim  propriuiu  aliquid  suum  lldeiis 
aniuia  de  rcbus  mundi  vindicei,  cui  mundus  cru- 
cilixiis  est,  et  ipsa  mundo  ?  Quaj  seinel  mundo 
mortua,  c::r  per  aliquam  teniporalium  rerum  cupidi- 
talem,  \el  desiderium  aerumnosuni,  denuo  inripiet 
vivere  nuindo,  quae,  contempto  mundo,  coeperat  jam 
vivereDeo' Ainpuianduni  ergo  esl  hnc  viiium  radi- 
citus  ab  omni  munacha,  ut  nullain  rem  vel  in  vcsii- 
menlis,  scu  iii  calceamentis,  vel  in  quihuslihei  ipjms 
sibi  ^indicct,  vel  suum  esse  dieat,  nisi  quantum  ex 
abbalissae  jussione  penes  se  praecipitur  reiinere,  ac 
si  custos  alleriiis,  non  propriae  rei  doniina.  F.t  ea 
quiesibi  ab  abbalissa  fuerint  (omniendala,  id  esl,  ad 
nccessitalem  pixseiitem ,  aiit  in  ve  tiinento,  aiit  in 
qiialibetre,  nihil  exinde  aut  dare  aut  commodaie 
cuiquain  tiiaesumai;  nisi  tantum  ab  abbatissa  illi  fue- 
rit  ordinatum.  Quid  enim  de  rebus  niuiidi  alteri  so- 
rcri  conferal,  quac  suas  in  omnibus  volunlaics  pro- 
pler  Christura    ia   abbatijsae    iradidit   icjiesiaieiu f 

3k 


5  i 


iec7 


CUJtSDAH  PATRIS 


\m 


Oimria  ergo  qujc  iii  monasterio  li:»lieniiir  sint  onini-  A  coniinunii-alione  pro  modo  culpae  corrigatur.  Si  nec 

Las  coinmunia;  jirxla  quotl  in  ALlibus  apostoloruin 

legimus  :  El  eranl,  inquil,  eis  omiiia  cominunia  (Acl. 

iv).  Sic  tamcn  commiinia  sunt  habcntla,  ut  niilla  ant 

dare  aut  acciperc,  nisi  abbatlssa  ordinante,  prxsu- 

roat  :  ne  cupidiialis  aut  temcritalis  maluni  incurrcns 

in  laqueum,  Jiid:c  prodiloris   consortio  niimerelur, 

qni  solus  in  niimero   apostolorum  loculos  liabuisse 

rt-fertur,  ubi  commiilantium  ac  vcndentium  cominer- 

cia  ponebantur.  Qnod  si  huic  vitio  aliqua  sororuin 

deleclari  fuerit  deprehensa,  et  post  primam,  secun- 

<lam  vel  tertiam  correctionem  emendarc  iioluerit, 

ilisciplinae  regulari  subjacebii. 

CA1'IIT  XV  II. 

De  culparum  excommunicatione. 

Si  qua  vcro  soror  instigante  diabolo  contumax, 
vel  superba,  seu  inobediens ,  vel  inurmurans  appa- 
ruerit;  vel  eiiam  in  quocunque  casu  lapsa.seniorum 
pra;cppta  vel  sanct,x  regulae  normam  violare  tenta- 
verit;  hxc,  secuiidum  prjeceplum  Domini,  secreto 
a  senioribiis  semel  vel  bis  corripiatur  [Uaitli.  xviii). 
Si  emendare  noliierii,  lunc  simul  ab  omni  congrega- 
lione  objurgelur.  Et  si  sic  cmendare  nolneril,  tunc 
proul  culpx  magniludo  poposcerit ,  secundum  regii- 
lam  judicetor  :  id  est,  aui  excommunicaiioni  subja- 
ceal,  si  ejus  antea  intellectus  viguit  :  aui  si  obstiiiala 
et  dnrse  mentis  tenacilas  culpse  el  improbitatis  per- 
severet ,  tunc  corporali  disciplina;  subjacebit. 

CAPUT  XIX. 

Qualis  debeat  esse  excommunicatio 
Excommnnicationis  mensura  qualis  esse  debeal, 
justum  scientibus  librare  judicium  culpae  modus  os- 
tenilii.  Levioribus  enim  culpis  levior  cst  adhibenda 
correclio  ;  gravioribus  vero  fervenlior  est  adliibcnda 
damnalio.  Proinde  abbalissx  sludio  esl  pensandum, 
ut  si  aliqua  soror  iii  levioribiis  inveniatur  obnoxia 
•  culpis,  usque  ad  indictam  sibi  horam  mensa  privelur. 
De  gravioribus  vero  seu  dierum  vel  hebdoma  larum 
vel  mensium  deiinitio  in  longius  prolracia  correciio- 
ne  finialur  :  ea  tamen  regula,  ut  si  amplius  quam 
septem  dierum  spatium  excommunicalionls  peitur- 
rerit,  quandiu  poeniteniiLe  sub  slatuto  tempore  onlo 
retentus  fuerit,  sicnt  a  mensa  loco  suo  priveiur,  ita 


I 


sic  nliquid  proiiciat  increpaiitis  correciio,  tunc  vcr- 
berum  vindicta;  subjacebit.  Quod  si  sic  emendare 
nniuerit ,  sed  inagis  in  luinorem  sn|icrbix'  elala  , 
opera  vel  actus,  de  qiiibus  corrigitur,  defenderil, 
tunc  abhalissx  scientioe  regimine  corrigatur  :  qwa 
scriptum  e&t  :  Qui  abjicil  disciplinam ,  infelix  e*t 
{Sap.  iii).  Mudcranio  ergo  sciontia  saiiiei  medenilt 
cura  adhibeatur.  Si  leiliale  vulnus  per  fomenta  casti- 
gationiim,  et  pietatis  ac  lciiilaiis  uiiguenta  sosiiiiati 
non  reddiiur,  saliem  incisionibus  amputetur.  El  &i 
sic  saiiics  desccla  tumorcm  iion  amiscrit,  tum  ex- 
communicatioiiis  senleiilinm,  vel  disciplinx  corpora- 
lis  pa-nam  inciirrat.  Et  si  nec  cxcommunicationig 
metu ,  nec  nagelli  pa^na  frangitur,  augealur  adhuc 
U  pietatis  fomes ;  ita  ut  ab  omni  congrcgutione  pro  ea  ° 
rommunis  Domiuus  orntonuni  officio  deprecctiir  : 
utqiix  hiquen  diabnli  irreiita  le  letur,  Domiiii  inise- 
ricordia  ac  pi  tale  curetiir.  Quod  si  nec  sic  corrigi 
voluerit,  intra  septa  monaslerii  sub  pceiiitentia:  te- 
noreab  omnibus,  proeter  cusiodibus,  segregala,  tan- 
diu  casiigelur  diveisis  correctionihus ,  usque  duiu 
ejus  humilitas  omnibus  vera  creduliinie  paleriat  : 
quoniam  rt  iii\ilis  sxpe  salus  prxstatiir.  Nam  ideo 
separanda  est  a  congrcgalione,  ul  suo  viiio  non  ma- 
culet  innncentes.  Tcnera  vero  .'Btas,  quse  cxcommu- 
nicata  vim  nescit ,  non  excommunicatione,  scd  na« 
gello  corrigenda  est. 

CAPUT  XXI. 

i-  '  De  recepiione  sorom. 

Sin  uUo  tempore,  quod  absii  a  Christiana  religio- 
ne,  soror  a  scptis  moncislerii  discesserit,  ei  foras  fu* 
giens  postea  recordata  piistinx  rcligionis ,  et  xternl 
judicii  perculsa  liniore  reversa  fueril;  pri  .s  omiieni 
monasterio  emendalioncm  polliceatur  :  p.isiea  si 
probabilis  ejus  poeiiitenlia  agouscalur,  tunc  demuni 
iiitra  septa  mnnasierii  recipi.<liir.  Et  si  bis  aut  teitio 
hoc  fecerii ,  simili  pietate  fuveatur ;  sic  lamc.i  ut  ia 
extremo  loco  inier  p'cnitenies  retepia  tandiu  cxa- 
iiiinelur,  usque  dum  probibil  s  ejus  viia  invenialur. 
Si  vero  post  t.Tliain  receptionem  fugx  culpa  macii- 
lala  fuerit,  sciat  omnem  rt-versionis  adituin  esse  in 
poslino.lum  denegandum. 

CAPl  T  XXII 


4 


nt  in  ecclesia  segregclur ;  ut  in  loco  in  quo  ante  iuit,  T\  „     ,:      ■    ■  i      ■/•    .       i      j- 

"    "         '  '  "  Qualiler  luvicem  se  Imimlient,  v<ll  ordin  s  servenl  ; 


nec  psalmum  cantei,  nec  nllum  onlincm  leneat 
iisque  dura  satisfactione  hiimili  cum  cnrdis  coiitritlo- 
ne  .■>b  abbatissa  vel  a  senioribus  ven  am  mcrealnr. 
Excommunicaia  vero  soror,  qux  culpis  gruMorlbiis 
cxistentibus  aul  ccllula  r'-rliiditur,  aut  a  cnnsoriii) 
(Ongrcgationis  separaliir,  :i  nullo  penitiis  colloquia 
aul  vlsilaliunis  niuniis  fruatur,  nisi  laiituiiimodo  nii 
prseceptum  ab  abbaiissa  fuerit.  Si  qua  tr:»iisgressa 
hanc  rcgulam  fnerll,  regnlari  poeniteiiti.c  sulijaceblt 

C\PI)T  XX. 

De  /if»  (/»<r  prr  si'diilam  correptioni^  niram  smpins 
correcttt  emcndare  nolucrunl 

Suror  si  sxpliis  correpta  cmondare  noluerii,  ei- 


vel  in  miitulit  aclibm  quiililer  si  it  tervnndii  pritf' 
cepla. 

Quaiito  sealTeclu,  vcl  cliaritatis  ininislerio  iii  ni^ 
iiaslerio  aniinx  pnsil.x  dcbeaiit  diligere,  sanrluruis 
Palnim  inslitula  sa  ixeruni  :  sed  iii  quibus  sii  acti* 
bus  vel  ofliciis  dcnii>nstranduin,  a  iiobis  pru  parti 
iiidlcandnm  esl.  Ilabft  denique  lalissiinum  virlului 
('(>|iia  amhituiii ,  qiio  circuinsei>U  fuclle  hoslem  silil 
supercl  adversaiiie>n.  Siint  eienlm  nonnulla  ,  quJt  it 
aciu  viJeiiliir  exlgu;i,  el  tamen  vel  ciisiodita  vel  n«> 
glecia,  aut  lepescoiiio,  nut  ferveiile  «niuii  moiii  i 
luontiranuir  :  ut  C£t  hupiiliatio  capiii»,  vcl  scnuiii 
miiii  alTabilii  salnl.ilio  ,  i|u.v  aiit  rigilto   imiUi^  v<l 


ireo 


RECULA  AD  VIRGINES, 


1070 


concordix,  aul  si  certe  pix  purissinium  paleracieni  \  lantes,  cum  liumililate  fleclenles  geou  sub  siienti 

afrectum.  Servandum  ergo  esi  tamulis  vel  famuiabus 

Christi,  ul  semper  intra  mentis  statum  ea  nulriani 

quae  a  vera  humilitate  et  cbaritale  noa  discedant  : 

in  quibus  summa  constat  virtutum.  Nam  sicut  nun- 

quam  siue  vera  bumililate  vera  manet  cbarilas,  ila 

nuiiquam  absque  vera  charitate  vera  manet  huniili- 

las.  Arripidiiius  ergo  iiistrucre  fundanienliim,  ut  ad 

culmen  perveniamus  virtulum.  Sic  prius  humil  las 

nionslranJa  tam  actu  quani  alTectu,  ut  pnst  cbarita- 

lis  ciipin  ivdiricelur.  Et  quandu  sibi  mutuatim  iii  via 

ve\  in  quocunque  loco  occurrerinl,  cura  omni  burai- 

litale  ab  invicem  flectentcs  benedictionem  rogent. 

Et  si  ex  eis  una  senior  fuerit,  prius  junior  benedi- 

ctionem  postuiet ;  tuuc  demiim  senior  prosequalur. 

In  cursu  vero  positx,  prout  ab  abbatissa  fuerint  or-  n  ergo  proprias  perJidit  voluntates,  ut  Clirisli  in  se 


voce  benedictionem  rogent.  El  si  ordinatum  fiierit 
ab  abbatissa,  ut  cum  his  aliqua  sororum  loquatur, 
cum  omni  bumilitate  et  modestia  ac  sobrietaie  lo- 
quendum,  est  :  ut  in  omiiibus  his  virtus  bumililalis 
ac  sobrietatis  inveiiialur. 

CAILT  XXlIf. 

De  non  defendenda  proxima  vel  consangutnea  in 
moiiaslerio. 

D^fendere  proximniii  vel  consanguineam  in  mo- 
nasterio  nullo  moJo  permitti  censemtis.  Quid  eniro 
aliam  defemlat,  qiix  jaiii  sibi  non  vivit,  sed  Cbristo 
quem  imilaia  manet  crucilixa  ?  qiiaj  propriam  ani- 
mam,  ut  uberius  saluti  jungeret,  prius  perdidit  ?  Quoe 


dinaUs,  vel  ad  psalmum  canendum,  vel  lectiones  re- 
citandas,  vel  etiam  ad  communicandura  euntes.suuin 
ordinem  custodiant :  ne  constilutum  sibi  locum  tran- 
silientes  in  anibitionis  vel  arrogantix  vitio  demer- 
ganlur.  Abbatissse  vero  studeudum  est,  ut  per  ordi- 
iiem  sicut  conversae  in  monasterio  ftierint,  ila  in  suo 
ordinc  coiisliliianlur  :  prxier  si  uberius  conversatio 
religioiiis  meruerit,  ut  iiiantea  promoveatur;  vel  si 
gravis  culpa  exegeril,  ut  retro  regradelur.  Si  vero 
aliqua  ex  sororibus  cognoscatur  seniorera  alTectare 
locura,  cum  verecunda  castigalione  repellatur  :  quia 
non  debiti  honoris  locum  pr%suinpsit,  nec  religionis 
commercio,  sed  ambitionis  bonorem  indebitum  co- 
iiata  estarripere.  In  consessusororum,  si  alia  super- 
venerit,  quae  juniores  sunl  ordine,  assurgant,  et  se-  n 
niori  locum  pra;beant.  Juniores  vero  seniori  nullaie- 
nus  superbiendo  contradicant ;  sed  cum  omni  bumi- 
liiate  vei  interrogatx,  vel  correptx  respondeaut.  Si 
labeiitem  in  quodlibel  delictum  junior  seniorem  as- 
pexerit,  non  exprobrando,  sed  magis  dolendo  ad 
conliteiidum  abbalissx  vel  prseposilx  dirigat  :  simi- 
liter  senior  juniori  faciat.  Ad  confessionera  veniens, 
prius  prostraia  supra  bumum,  suam  culpam  esse  di- 
cat :  sic  postquara  surgere  jubetiir ,  suam  confessio- 
nem  raanifestet.  Quando  ad  aliquod  opus  fieri  com- 
meatiis  rogatur,  venia  priiis  petalur,  et  sic  de  opere 
quod  faciendum  est  commeatus  rogeiur.  Quando  ad 
abbatissam  venitur,  cum  oroni  bumilitate  veniain 
petendo  accedatur;  similiter  quando  egreditur,  cum 


voluntatem  implerei,  cur  aliarum  delicta  defeiidet, 
qiix  propiia  crucilixit?  Et  si  in  veiitale  crucifixil,  el 
non  mimdo  jam,  sed  Christo  vivit,  cur  in  mundo  fa- 
cinoribus  labeiites  pro  qualibet  familiariiate  defen- 
dat?  Sit  ergo  ei  xquus  amor  tam  in  consanguinea, 
quam  in  exiera  sorore,  qux  ei  sanguinis  afGiiitaic 
non  jiingiiu:'.  Maiieat  eigo  iii  omiiibus  ainor  cordi: 
clausus,  nec  (|uanquam  sub  disciplinx  moderamiiie 
posilam  lueri  studeat :  na  vitium  defeiidendi  in  alias 
dimitlat.  Sit  ergo  in  arbitrio  corrigfntis,  ut  quas 
corrigit  sub  ainoris  studio,  noii  propriam  implendo 
volunlatein,  sed  vit;a  corrigendo,  inferat  discipli- 
nam. 

CAPUT  XXIV. 
De  nutriendis  infanlibus. 

Infantes  in  monasierio  quaiila  cura  et  disciplina 
sint  enutriendx,  muliis  didlcimus  documentis.  De- 
bent  enim  nutriri  cum  omni  pict.ills  aflcctu,  et  disci- 
plinx  ministe  io  :  ne  de-idix  vel  lascivix  vitio  suli 
t'?nera  xiate  maculalx,  aut  vix,  aut  niillatenus  pos- 
sint  postea  corrigi.  Sit  ergo  in  eis  tanla  cura,  ut 
nunquain  sine  seniore  huc  atque  illuc  liceal  deviare  : 
sed  semper  ub  ejus  disciplna  retenla!,ei  timoris 
Dei  ac  amoris  doclrina  imbutx,  ad  cultum  i:istruan- 
tur  religionis.  Hubeant  lcclionis  usum;  utsub  puerili 
xtate  discant,  quod  ad  perfeclam  deduclis  proQciat. 
lo  refectorio  per  se  mensam  habeant  juxta  seniorum 
mensam  posi:am.  Seniores  tamen  vel  dux,  vel  am- 


venix  petitione  benediciio  quxratur.  Nulla  monacba-  p  plius,  de  quarum  religione  non  dubiiatur,  cum  eis 


rum  per  semetipsam  de  propria  iiecessiiate  abba- 
tissx  suggerat,  sed  omnes  per  prxpositam  quidqoid 
necessitatum  fuerit  abbatissx  sludeant  iniiinare.  Si 
sacerdos  vel  quilibet  religiosus  venerit,  ut  ei  per 
abbatissx  commeatum  sit  occurrendum,  a  longe  as- 


sedeant,  ut  semprr  timore  anteposito,  sub  metu  se- 
niorum  jiulriantur.  Quibus  vero  horis  reficianl,  vei 
somniim  capiant,  abbatissx  arbitrio  pensandum  csl  : 
ut  in  omnibus  virlutum  cu^tudia  discretio  reperia- 
tur. 


LECTORI. 

In  veteri  Codice,  qui  sanctorum  Patrum  monasticas  sanctiones  coniinei,  etiam  sequentes  diix  Consiiiuiio- 
nes,  aliera  nescio  cujus  regulx  devoiarum,  altera  concilii  Hispalensis  serundi,  post  Regulam  sancti  Isidori 
legebantur.  Eas  quoque,  quia  ad  \irginuin  sanclimonialium  ciirain  ac  discipliiiam  veterein  pertiaent,  boc 
loco  placuit  exblbere;  ut  omnes  sacrx  aniiqiiitalis  reliqiiias  quam  lieri  polest  religiosissime,  ellam  cuin  ra- 
menta  el  pulvisculo,  reprxseiUarem. 


1U7I 


INCEmi  SEUMiVVF.S 


1i.7i 


SENTENTiA  DE  UEGULIS  DEVOTARUM. 


Ncmo  ad  eas  vadat  visiiaiulas  nisi  qiii  liah.bil  ilii 
lualreii),  vel  sororein  ,  aiit  niiaiii,  el  |)ro|iiiii|iias,  et 
coiisohrinas,  sive  iiiatreiii  lilioruiu  suoruiii.  Si  aiitciii 
necessitas  fuerit  ut  viileaiil  eas,  ut  aiitcqiiani  reiiiii;- 
tiareiit  sxculo,  iiitrarcnt  in  nionasteriu  ii ,  |iateriiu 
debelur  eis  luTeJitas  :  aut  aliqua  causa  inanifesia 
cst,  iiiiltfnt  cuin  eis  probalx  viruni  xlalis  ac  vita>  : 
videbunt  eas,  ut  pariler  nverlei.iur.  Nenio  vadat  ad 
iHati,  iiisi  quos  supra  dixiiinis.  Si  eas  videre  volue- 


A  rinl,  priinuin  facieiit  reniintiare  patri  monaslerii,  ei 
ille  iiiiiiei  adsciiiores,  qui  iii  ininislerium  virginum 
di'li'gati  sunt  :  qui  occurrcntes  eis,  et  cuin  ipsis  vi- 
dt'liiiiii  quas  necosse  habiierint,  cum  oiniii  discipliiia 
ei  tiinorc  Dei.  Cuinque  eas  viilerinl,  nun  eis  I  iquen- 
lur  dc  rebus  sa:cularibiis.  Quicuiique  de  his  manda- 
lis  pr.i!teiierit,  a'. sque  ulla  recraslinatioiie  negligcn- 
lia;  aii|iie  cdiiteiiipliis,  agct  publiee  p.vnitentiain,  nt 
pnssiilere  v.ileamus  rrgna  cflelorum. 


CONCILIUM  HISPALENSE.  CAP.  XL 


llndeciina  actione  cnm  conseiisu  comniuni  decre- 
vimus,  ut  monasteria  virginum  in  provincia  UiBliea 
(ondita  monachuruni  adiiiiiiislralione  ac  prBsiJio 
guberncnlur.  Tuiic  enini  salubria  Christo  dicalis  vir- 
giiiibus  pruvideinus,  qnando  eis  palres  spiritiiales 
eligimus ,  qooriim  non  soluin  giibernaculis  lueri,  sed 
etiam  doctrinis  xili&cari  pos^int.  Hac  tanien  circa 
inonachos  cautela  servata,  ut  renioii  ab  earuni  peou- 
iaritaie  nec  usque  ad  vcstibulum  habeant  accedemli 
ramiiiarlt  te  permissuni,  sed  neque  abbali,  vel  ei  qui 
prsefi 'ilur  extra  eam  quai  prxesl,  Isqui  virginibus 
Cbrisli  aliqiiid,  quod  ad  institulioneni  morura  perli- 
nel,  licebit.  Nec  cum  sola  quoe  prxesl  frequenler  eus 
calloqiii  oporlet ;  sed  cura  lestimonio  duarum  aul 
irium  sororum  :  ita  ut  rara  sit  accessio,  brevis  locu- 
tio   Absit  enim  ut  monaclios,  quod  etiam  dictu  neras 


B  esi,  ('bristi  virginibus  familiares  esse  velimus  :  sed 
juxia  ut  jussa  regu'arum  vel  canoiioni  admonent, 
loiigc  segrcgaios  aique  sejuntios,  eoruin  tantuni  cas- 
deni  guliernaculis  deputamus  :  coiistituenles  ,  ut 
uiiiis  nionacborum  probatissinius  eligatur,  ciijus  curc 
sit  prxdia  earum  ruslica  vel  urbana  inlendere,  fahri- 
cas  inslruere,  vel  si  quid  aliud  ad  neccssilatein  mo- 
nasterii  providere  :  ut  Chrisli  faiiiu'oe  pro  aniin*  su;e 
tantum  uiilitalesollicila;,  solis  divinis  culiibus  vivant, 
opeiibusque  suis  in^ervianl.  Sane  is  qui  ab  abbate 
pr.eponilur,  judicio  sui  episcopi  comprobeiur.  Vest'  s 
aulem  illoe  iisdem  coenobiis  faciant,  quibus  laitionciii 
exspeclant,  at  iisdem  denuo,  m  pnediclnm  est,  la- 
bumm  fiructiis  et  procoraiionis  suflragium  r«ce- 
plurx. 


4NN0   5.ECl'LI   Vll   INCERTO. 


AUCTOR  INCERTUS. 


INCERTI  AUCTORIS   SERMO 
DE  DECEM  VIRGINIBUS. 


In  leciione,  qux  nobis  rocilata  o^t,  fratres  dileetis- 
sinii,  audiviinus  Domiiinni  dixi>se  :  Simile  e»i  regnum 
ctdorum  decem  virginibus,  qua;,  acceinis  lamvnJibus, 
e  ieruul  obtium  spouso  et  sponsK  {ilallh.  xxv).  Iloc 
si  socundu  II  liitenui  taiiluni  inielliginius  ,  niniium 
duruin  vidctur  et  asperuin.  .Absit  lioc  a  sensibus  no- 
stris  ,  iii  vel  de  domo  ciijuscunque  ctiain  paiiperis 
Cbri>liini  lam  parvus  nuiiicrus  vcnial  ad  vii;im 
xternani.  Et  ideo  quia  iiulla   ratione  secundu  n  lll- 


D  teram  iiilelligi  debtt,  qnla  revera  ipxcDommiis  sinii- 
IJtudinemessc  di\it,  requiramus  quaro  quinque  dicli- 
sunl  f.ilux  et  quinque  prudenies.  Il'x  eiiim  quiiu|iie 
prudenles  sigiiilicaui  umnes  sanctos,  qui  cum  CUrl- 
Sto  suiit  regiialuri  :  eteconlrariu  illa;  quini)uc  fatua* 
ligurain  videiilur  habere  Chrislianoruin  ,  qui  siiie 
operibus  boiiis  de  solo  laiiuim  (^brisiiano  noniine 
gloriaiaur.  Ideo  auiem  fatua;  quinque,  et  illje  pru- 
dentes  quinque   dicuntur  :  quia  quiiique  aensus  in 


"  Fra"ineiitum  bnc,  qiianivis  id  Observnlioui  criii-      xiiiius,  ad  inentem  tanien  Cl.  Holstenii  ob  variai.lM 
cce  \n  Hegulain  sancli  l.iidori  Hijipaleiisis  jani  subjuii-      leclitines  liic  recuilere  placuit. 


♦073  DE  DECF.M 

nninibus  boinini^bus  esse  probantur,  visus,  auditus , 
gustus,  odoratus,  el  laclus  :  quia  per  istos  sensus 
veiut  per  quasdam  jaouas  vcl  fenestras  auc  vita 
aut  iners  ingreditur  ad  animann  nostram.  De  qui- 
bus  et  prophela  dixit :  Intravit  mers  per  fenestras 
veslras  (ler.  ix,  21).  Ideo  et  ibi  quinqiie  virgines 
dicuiitur  prudenles,  quce  istis  sensibus  bene  uliin- 
lur;  et  ihi  quinque  fatus  ,  qiije  per  istos  quinque 
sensus  magis  mortcm  quani  vitam  excipiunt.  Quo 
modo  autem  isti  quinque  sensus ,  velut  quinque 
virgiiies ,  aiit  virginiiatem  cusiodiant,  aut  corru- 
ptioni  subjaceant,  diligeniius  rcquiramus.  Si  ali- 
quis  vir,  aul  aliqua  mnlier  viderit,  aut  lilium,  aut 
niiaiii,  aut  alienuni  servum,  aut  ancillaiu,  et  ad  coii- 
cupisceRliam  diligenter  aspexerit;  corrupta  est  ut:a 
vlrgo  :  quia  per  oculos,  id  est  per  fenestias  eorporis 
in  secrelum  cordis  venenum  mortis  intravil.  Si  vero 
aliquis  sive  religiosus ,  sive  laiciis,  homines  detra- 
hentes,  scrmones  eliaui  oliosos,  et  cantica  lusuriosa 
vel  turpia  proferenies  libenler  audicrii,  el  cum  de- 
lectatione  placido  aiiditu  susceperit,  corrupla  esl  alia 
virgo.  Si  autem  non  sit  contentns  niediocribus  cibis  , 
sed  sumptuusas  deiicias  acquiral ;  si  semper  male 
loqiii  ^ludeiil,  per  ioiquuni  giistum  corrtipta  est  alia 
virgo.  Quod  si  etiam  odores  peregrinos,  ul  honiini- 
bus  ad  luxuriara  placere  possit,  diiigentcr  inquirit , 
quarla  virgo  estviolata.  Si  vero  manibussuis  aut  fi- 
lios  aut  filias  alienas  cuin  delectalione  propler  libi- 
dinem  tangere  voluerit ,  el  vestinienta  niniis  mollia 
aniino  volupluoso  qusRsierit,  jam  eliam  quinta  virgo 
corrupta  est.  Moc  enim  ordine  isti  quinque  sensus 
velut  qninque  virgines  in  hominibus  corrumpuntiir. 
El  econira,dnra  a.ninisDsanctne  islos  quinquc  sensiis, 
iil  cst,  visum,  auditiim,  guslum,odoratmn  et  tactiim, 
ab  omnibus  illiciiis  rebus  refrcnanl,  linguam  siiam 
ad  ea  quae  sunl  licita  vel  legilima  sobrie  ct  ca*le  rc- 
laxant,  quinqi:e  sensuura  virginilaleiii  ciistodiunt. 
Ideo  quinque  virgines  homines  bono'S  sigiiificant;  et 
alise  quinque  eos  qui  niali  siiiil  pnifligtiraiii.  Et  re- 
vera,  fralres  charissinii,  quid  prodest  viro  vel  feminje, 
clerico  vel  monaclio,  vel  sanciimoniali,si  in  corpore 
virginitas  cusioditur ,  quando  per  malas  conciipi- 
scenlias  cordis  integritas  violatur  ?  Quid  prodest  in 
uno  membro  prxferre  castitalem,  el  iii  oranibus  ha- 
bere  corriiplionem?  Nam  et  illi  virgines  qui  agnuin 
sequuniur,  si  diligenl?r  aliendilis,  non  propter  hoc 
sequuntiiT  agnum,  quia  solain  virginilatem  corporis 
s«i*N'averuul:  denique  cum  di.tiisset :  Wi  sunt  qui  se 
cum  mvlierikus  non   inquinaverunt  (Apoc.  jiv) ,  se- 


VIRGINIBUS.  1074 

A  cutus  adjunxil :  E{  non  ett  inventum  tn  ore  eorum 
mendttcium  ,  sine  macula  sunl.  Qui  ergo  de  sola  cor- 
poris  virginilate  glorianlur  ,  diligenter  altendanl , 
quia  si  mendacium  diligunt,  cam  illissanctis  virgi- 
nibus  Christum  sequi  iion  poterunl.  Nulla  crgo  virgo 
de  sola  corpnris  virginitate  prsesumat;  quia  si  in- 
obediens  fuerit  aut  lingiiosa,  ab  illo  Ibalamo  spoiisi 
coelestis  se  noverit  excludendam.  Cum  _ergo  virgo 
centesimum  gradiira  teneat ,  et  raulier  conjugala 
Iricesimum ,  melior  tamen  est  casla  et  humilis  coii- 
jugata,  quam  virgo  superba.  llla  enim  caste  el  hu- 
niililer  marilo  serviens  lrice»imura  gradura  possi- 
det ;  virgini  superbot  nec  unus  remanebit  :  et  utris- 
qiie  impleliir  quod  ait  Psalinista  :  Tu  populum 
luimitem  salmim  facies,  cl  oculos   superborum  humi- 

^  liabis  (Psnl.  xvii  ,  28).  Et  quia  loiain  Ecclesiain 
Catholicani  beatus  Apostolus  virginem  vocavii,  non 
solas  in  ea  cnnsiderans  corpore  virgines,  sed  iticor-- 
ruplas  oinnium  desiilerans  mentes,  iia  dicit :  ApUiri 
vos  uni  viro,  virginem  casiam  exhibere€nristo{ll  Cor. 
XI,  2).  Non  solum  sancliraoiiialium,  se  I  eliam  om- 
niuin  virorum  vel  mulierum  anim.-e,  m  et  caslitali-iii 
in  corpore,  et  in  illis  supradictis  quinque  sensihus 
virginitaiem  concordioe  servare  voluerunt,sponsa<se 
Christi  esse  nnn  diibilent.  Non  eniin  corporuni ,  sed 
animarum  sponsus  intclligendus  est  Chrisliis.  Et 
ideo.  fratres  charissimi,  tam  viri  qiiain  feinin»,  tam 
pueri  quam  puell.T!  :  si  virginilateiu  usque  ad  nu- 
plias  scrvant,  et  per  islos  quinque  sensus,  id  esl  vi- 

.,  sum,  auJiium,  gusluni,  odoratuni,  vel  lactum,  dum 
eis  bene  utuniur,  suas  animas  non  corrumpunt,  in 
die  judicii  apertis  januis  ad  xternum  sponsi  tha- 
lamum  feliciter  mercbuntur  intrare.  Illi  vero,  qui  et 
corpora  suaanlenuptias  adulteriiia  coiijunctione  cor- 
rurapunt,  et  postea  per  totara  vitam  suam  male  vi- 
vendo,  male  audiendo,  raale  loquendo,  animas  suas 
violare  non  dcsinunl;  si  eis  dignse  fniclus  pocnilen- 
lia;  non  subvenerit  ,  cbusis  januis,  sine  caiisa 
clamabiinl  :  Dnmine ,  Domine  ,  aperi  nobis  (Midlh. 
XXV,  H),  et  audire  nierebimtur  :  Ame»  dico  vcbis, 
nescio  vos  unde  sitis{]bid.).  Hicc  ergo,  fratres  ,  si  et 
clerici,el  laici,  et  inonachi ,  et  saiictimoniales,  et  io 
conjugiis  posili  fideliter  et  diligenter  allendimus  , 
elcum  castitate  corporis  eiiam  integritaiem  cordis 
auxiliante  Domino  custodiiiius,  non  cum  faluis  pro- 

D  jiciemur  in  lencbras  exleriores,  sed  cum  sapientibiis 
ad  spiritales  nuptias  iniroibimus,  et  audire  merebi- 
mur  :  Eiii/e,  servebonc  et  (idelis,  intra  in  gaudium  Do- 
minitui  {ilalth.  xxv,2!).  Quodipseprajstaredignctur. 


ITEM  SEOUITUR  EJUSDEM. 


In  lcctione  evangelica,  quoc  nobis  de  deceni  virgi- 
nilMis  recrtata  esi,  fraires  dilectissimi ,  dictum  est 
<|tl0d  oitiHes  virgines  ornaveninl  lampades  suas  ,  sed 
fattiee  non  habuernnt  olam  Inmpadihus  necessarium. 
1'rUdentes  vero  siimpserunt  oleum  in  lasia  sitis.  jtfoiani 
tiutem   (acicnte  spoiiso ,  dormitaverunt  el  donnicruiit 


omneii.  MeJia  anlem  nocte  clamor  faclus  esl  :  Ecee 
sponsus  venit,  exili'  obeiani  ei.  Tunc  surrexerunt  omne» 
virgines  illie,  et  ornaverunt  lampadessuas{Mallh.  xxv). 
Etcum  raluarum  virginniii  ianipades  exslinguerentur, 
rogaverunt  reliqiias  virgines.  iit  darent  de  oleo  suo  : 
et  illx  responderimt :  Se  forte  non  suf^cial  nobis  et 


U'75  IKCERTI  SEllMONES  «7o 

vobit:  sed  ite  potiui  ad  veiidentes  et  emit»  robit.  Dum  A  tuanl  ne  eis  nnn  possit  ad  oinnia  peicala  reiliinentb 


aiitetn  irenl  emere,  icnil  sponttis,  ei  qua:  iHirnlce  erant 
inlroierunl  cum  illo  aJ  nupliat  ,  et  clausa  esl  janua. 
Yenenint  posiea  reliquavirginei  et  dixervnt :  Domine, 
uperi  nobis.  Qnibus  respoiKum  est :  Nesrio  vos  unde 
silis.  Quid  aiiteni  ist»  slgnillrciU,  fiulrus  cliarissiiiii , 
seciiiiJuiii  quod  iii  aiitiqiiuruiu  ratiuin  expusiliune 
legiiiuis  breviter  cliariiaii  vesirx  suggeriimis.  Nun 
iJeo  diclrc  sniit  qiiinque  virgincs,  quia  tain  parvus 
numcrus  fulurus  sit  in  vita  xterna ;  sed  proiilcr 
quiiiqiie  sensiiR,  pcr  quos  aiit  miii^s  aul  vila  iiigre- 
ditur  ad  aniRiiiiii  nostram.  quibus  aut  male  iMimur 
et  corriinipiMiiir;  ant  cerle  benc  Hleiiics  virginil;iicii> 
aniiu:c  custiJiliiiius.  Illiid  quod  ait :  5;iuiiso  monim 
(acieute  donnilaverunl  el  dorm':eruni  diniies  {IbiJ.}; 


suriicrrc.  Illud  vero  quud  dictnin  esl :  lle  poiius  mt 
rendenles,  et  emile  i'obis  (IbiJ.) ,  polegl  lioc  dc  p:iu- 
peribus  intelligi :  ipsi  enim  sunt  nrguiiatnres  ,  qui 
oleuin  aniinaruin  lunipadilius  necessarium  vciiiluiil. 
Pcr  ipsos  eniin  lioc  negolioin  Cln^istus  exercere  con- 
suevit :  in  ipsis  eiiiin  accipit  lerrena,  iit  reddat  ca>- 
lesil.i ;  accipil  caduea,  repensatuiiis  xterna.  Peniq  e 
sic  ipse  dixit :  Quandiu  fccislis  uni  ex  miniinis  isiri, 
milii  [ecistis  {IHatlli.  xxv,  40).  I.ampades  aiilrin 
aninix  iiitelliguiitur.  Vasa  vero  illa  ,  ubi  oleuiii  ju- 
beinur  liabere,  quid  aliud  signilioat,  nisr  liitns  iii 
conscienlia  bona  opera  recondere?  Et  quia  boiia 
opera  alil  faciant  pro  Dei  aniorc,  aliivero  procupi- 
diiale  laudis  liuinanx,  virgines  illx  fatux  et  quod  in 


soniniisille  morlim  signiCcavit.  Denique  sicail  Apo-  B  corpore  virgincs  erant,  et  qiiod  vigiliis  ,  psalinis,  le- 


stolus  :  Dedorinieniibus  autem  nolo  vosignorare,  [ra- 
tres  (II  Tlies.  iv,  13).  Media  nox  niian  lo  clamor 
iiiagiius  failus  e^t ,  significat  diein  judicii.  Fropter 
igiKiraniiain  dictum  est  uicdia  nox,  quia  nemo 
Ecit  quando  aul  qua  liora  dics  judicii  veniat.  Quod 
aulein  omncs  virgiiies  ornaveruui  lainpades  su:is ,  et 
illae  faiux  habuerucl  oleum,  sed  tain  paruiii  fuil , 
ut  cis  sufflcere  non  poluissel :  deiiique  slaiim  ex- 
stingiii  cceperunt.  Unde  quantum  possuinus  cum  Dei 
adjut  rio  laborare  debenius,  fratres  dileclissinii ,  ul 
quoniain  iii  oleo  misericordia  vel  charitas  iiitelligi- 
lur  ,  lanium  reponanius  in  vasis  animarum  no- 
straruin,  quantum  i  obis  sufficiat  in  xlernuin.  Ne.uini 
sulTicit   paruni,  fratres  charissiini ;   nisi  forte  pro 


ciioiiibiis  vel  oraiionibiis  se  cxercebant,  toium  boc 
pro  laude  hum:ina,  iion  pro  Deo  ,  vet  pro  xtcrna 
beatitudine  fuciebanl  :  iileo  inorle  inierveiiiciiie,  ubi 
eis  cessavit  laus  hominum,  siniul  illis  defecit  olemn. 
Mam  illud  quod  cis  dictum  est  :  Ile  potius  ad  len- 
denles  el  emiie  vobis  {Matlh.  xxv) ,  potesl  ct  sic  ac- 
cipi,  ul  vendcntes  iiiielligaiiiur  adulatores,  qiii  liclii 
laudibus  eos  qui  Ojcra  bona  pro  huiiiana  gloria  fa- 
cere  videntur,  extollunt.  Denique  qui  pro  vana  laude 
boni  aliquid  facii,  si  eum  nemo  laudaverit ,  omnino 
non  facit.  Unde  inlelligitur  quod  omncs  qui  laudes 
humanas  accipere  cupiunt,  quod  in  opera  Dei  exer- 
cere  viilcnlur,  humanis  assentaiioDibiis  veDdunl,  ac- 
cipieiites  vanaiu  laudem,  et  prxmia  xleroa  perdeii- 


paupert  te  plus  dare  non  prxva'et.   Plena  anirax      les.  lll.e  auieni  virgiiies ,  qu»  oleum  habueruot  in 


lucerna  opus  est,  ut  per  charitalis  oleum  lumen  no- 
strum  luceal  in  xtemum.  Cui  Deus  dedit  largiorem 
substaiitijm,  quaRluni  |  olest  laxct  manuni  aJ 
elecnio^ynam  ,  iiec  credat  quoJ  ei  possit  sufliccre 
paruin;  sed  consiJcrel  unusquisque  cx  eo  leinpore 
quu  sapere  ccepit,  quaiitiini  d<  beat  pro  his  qux  malc 
cugitavit,  qiix  nia'e  locutus  vel  male  operatus  esi : 
aitenJat  mullitudiiiein  peccaloruin ,  et  singulorum 
pretia  diligenier  appeiidat  :  videat  qiiaiUuin  pro 
inendaciis,  pro  juram^ntis,  pro  perjuriis,  pro  male- 
diclis,  pro  detractionibus  ,  pro  ebrielate  ,  pro  gula 
atque  luxuria,  pro  cupidilale,  pro  invidia  ,  pru  su- 
pcrbia,  pro  cogitalionibus  sordidis,  pro  serinonibus 


vasis  fuis  ,  omne  opus  bonum  intus  in  conscieniia 
posucrnnt:  quia  hocnon  pro  laude  humana,  sed  pro 
miseiicordia  divina  fecerunt.  Hxc  ergo  fideliter  co- 
gitanles,  fralres  charissimi,  quia  parabola  ista  ad 
uiiiversam  Ecclesiam  periinet;  qui  non  possunlser- 
vare  virginitalem  carnis,  custodiant  cordis  :  ul  si 
ad  coronam  mariyrum  sive  virginum  non  potiierint 
pervenire  ,  vel  omniuin  pcccaiorum  inJulgeniiam 
mereaniur  accipere.  Virgines  vero,  qni  inlegrilatem 
corporis  Veo  auviliante  custodiuiit,  lolis  viribuscum 
Dei  aJjuloiio  laborare  conlendant  verbositatem  fu- 
gere,  delraciionem  velut  diaboli  venena  respuere  , 
iiidivi.c  vel  superbix  morbum  qua:i  antiqui  hostis 


oliosis.  Consideret  ergo  unusquisque  isla  oiiinia  el  f.  gladium  perlimescere,  obedientiam   huiuiliicr  roti- 


Iiis  similia,  qux  nec  numerari  possunt ;  ct  tuiic  ag- 
noscet  quanlas  eiim  cleemosynas  oporleai  exer- 
cere.  Cum  cnim  eliain  si  lotum  demus,  nisi  prxpon. 
deravit  Deus  misericordiam,redimere  c  .ncia  peccaia 
non  valeainus,  vel  huiniliicr  contrito  ei  compuncio 
corde  quantuin  possumus  cum  Dei  adjutorio  labo- 
remus :  et  noo  pro  lauJe  humana,  sed  pro  Dei  amore 
et  vitx  ;t'lernx  coiitcinplailoiie  faciuniu^.  Quod  :iu- 
tem  dixerunt  virgincs  faiu.e  sapieiilibus  :  Daie  nobit 
de  oleo  veitro  (ilaiili.  xxv),  et  illx  respuiideruiit  : 
Ne  (orie  non  suljiciai  nobis  (Ibid.) ;  hoc  pro  tiiiioro 
huiiiililer  dictumest:  quia  lerrur  et  laiita  evamina- 
tiu  cril  in  die  judicli ,  iit  etiam  illi  qiii  uleum  mise- 
licurdixsa  inlelligunt  abundaniiu«  prxparasse,  ine- 


nere,  nunquain  senioiis  prxcepia  c.ontemnere,  le- 
clioni  et  oralioni  iiisisiere,  si  inlirinilas  iion  prohi- 
bet,  ad  vij^ilias  cuin  onini  alacrilaie  coiisurgere : 
sive  in  Ecclesia,  sive  in  cnnvivio,  sive  in  aliquolil<e( 
loco  semper  quodad  obedicntiain  vel  ad  huniiliiaiein 
pertinet  studeant  ex  ure  proferre :  ti  tristeiu  vide- 
rint,  consolcnlur;  si  inobcdienlem  aKiioverint,  ca- 
Sligure  iioii  ct-ssenl.  Kt  quia  iii  oiiini  pro'ei>siuiie  cl 
boiii  inveniiiiUur  cl  niali ;  et  iii  Ecclesia  1'brisli,  qu.u 
nunc  arcx  siiiiilis  est,  nun  suluiii  iriiicuiu,  sed  etiani 
pale:i  repcriiur ;  et  ibi  inveniuniur,  quod  i>eju$  Ml , 
non  suluni  laici,  scd  eiiain  el  clerici,  et  montchi,  vel 
tanctiinonlales,  ita  negligeniesei  lepidi,  ut  noii  ^elui 
spiritales  apes  dulcia  animarum  meila  conQciaui,  sed 


f07T 


DE  DECEM  VIRGINIUUS. 


fOTS 


»elul  cruilelissimiB  vespac ,  venenaiis  lingu»  aculeis  A  est,  de  corde  bono  prolalis  medicamentls  ad  cora- 


fralrum  vel  sororum  corda  percutianl;  isii  lales  non 
adjntores  Cliristi ,  sed  defensores  dialioli  esse  pro- 
bantur.  Qui  si  forle  videriiit  fratrem  vel  sororem 
rontra  seniorem  superbum  existere,  non  solum  siu- 
dent  miiigare,  sel  malignis  sermoiiibiis  ad  raajorein 
eum  furorem  conanlur  acceiidere  ;  dicentes  quod 
hsec  non  possil  nec  debeat  diutius  sustinere.  Hor- 
taluretiam  ut  ita  senioribus  suis  cum  grandi  amari- 
tudine  ant  furore  respondeanl,  ul  ipsos  seniores 
pceiiiteat ,.  quod  eos  paterna  pieiate  admonere  vel 
castigare  voluerint.  Sed  quia  in  omni  proposito,  sic- 
ul  jam  diximus ,  non  solum  sunt  ailjutores  seu  mi- 
nislri  diaboU,  sed  Dei ,  et  vasa  Cbristi  ,  et  jusliti» 
defensores;   quoscunque  adjuiores  diaboli  ad  inobe- 


punctionem  cooanliir  accendere.  Si  detrabentem  vel 
murmurantem  viderinl,  dicunt  ei  illud  beati  Apo- 
stoii :  Neque  tnuTmuraverUis  ,  sicut  tjuidam  ex  ipsis 
murmuraverunt,  et  perierunl  ab  extenninatore  (/  Cor. 
X,  10).  Neque  deiraliatis,  quia  scriptum  est :  Qui  de- 
trahil  (ralri  suo,  eradicabiiur.  Et  per  hanc  sanctain  ad- 
monitionein  a  maliloquio  deterrentes,  ad  laudaudum 
eos  incipiunt  provocare.  Si  verbosum  vel  contenlio- 
sura  agnoverinl ,  medicamentum  taciturnitatis  ap- 
ponunt,  dicentes  ilii  quod  scriptuni  est :  Audi ,  Israel, 
el  lace  {Isa.  xxxv,  7).  El  illud  quod  de  Domino  Sal- 
vatore  prophetalum  est :  Sicul  agnus  coram  londenie 
se  non  aperuil  os  suum  (Matili.  xii,  3(5).  El  illnd  : 
Oiiine  verbum  otiosum  quod  bcuii   (uerint  homines. 


dientiam  vel  superbiain  callida  susurr.ilione  succen-  g  reddenldeeo  ralionem  in  die  judicii.  Talibus  ergo  el 


dunt ,  adjulores  tlirisli  blanda  adburiatione  et 
sancto  ac  salubri  consilio  revocare  conlendunt.  Illi 
venena  ,  isti  aiilidutum  ;  illi  faciunt  vnlnera  ,  isti 
prociirani  medicamenta  ;  illi  perditionem  ,  isli  sa- 
lutem  ;  illi  fuiorem,  isti  mansueiudiiiem ;  illi  su- 
perbiam,  isti  humililatem  docent ;  illi  injuriam,  isti 
paiientiam ;  illi  odium,  isti  charitatem.  Si  quan- 
lumlibet  faciant  mali,  plus  tamen  prscvalent  Cbri- 
sii  inedicanienta,  quam  diaboli  vulnera,  Illi  eniin 
qui  in  clero,  vol  iii  inonasterio  posiii,  el  se  et  alios 
ad  superbiam  erigunt,  velut  pbaretra:  sngiitis  diabuli 
plena!  simplicium  corda  percutei  e,  el  omn 'in  in  eis  liu- 
miliiatem  vel  mansucludinem  conantur  exstiiiguere. 
Sed  quia  Dco  propilio  in  medio  palearum  invenitur 


el  trilicum,  et  aniin»  sancta;,  qu«  velut. 


his  similibus  medicamenlis  qiiidquid  vasa  diaboli 
sluduerint  vulnerare,  vasa  Cbrisli  conantur  ad  sani- 
latem  rediicere.  Sive  ergo  clericus,  sive  mouachiis, 
sivc  sanclimonialis,  consideret  conscientiam  suam  ; 
el  si  beneloquendo  adjutoreni  Chrisii  et  defensorem 
justitix  se  esse  cognoscit;  gaudeat  tlDeo  graiias 
agftt,  et  ipso  auxiliante  persevcret  usque  in  linem  : 
quia  non  qui  cCEperit  ,  sed  qui  perseveraverit  satvui 
erit(ilaith.  X,  22j.  Qui  vero  per  superbiain  ,  per 
inobedieniiam  vel  invidiam  adjulorem  vel  vicarium 
diaboli  esse  se  sentit,  doleal  de  prxterito,  caveat  de 
futuro,  et  per  humilitatem  construat  quod  snperbiae 
tyrannide  destruxerat;  quod  iracundia  succenvlerat , 
mitiget  mansuetudo ;  quod  malitia  vel  inobedientiia 


[F.  C  exasperaveral,  charitaiis  dulcedo  componat:  ei  dum 


armaria]  Chrisiispiritalibus  antidotis  plenx  esse  pro- 
bantur;  quidquid  illi  vulneraverint  cwlestibus  medi- 
cameniis  curare  non  desinuiit ,  diceiites  cmcimque 
Euperbo  :  Noli  supirbiro,  frater ,  qnia  scriplum  est : 
Deus  superbis  resistit  (.lacob.  iv,  G).  Nuli  irasci ,  qnia 
scriptum  est  :  Ira  ii  siiiu  iiisipieniis  reqniesci'  (Eccl. 
VII,  10).  El  iteruin  :  Ira  viri  jusiitiam  Dei  non  opera- 
lur  (Jac.  II ,  2ii).  i>i  fiiilc  indbedientem  viderint , 
blande  et  buniililer  dicniit  :  Noli  esse  inobeliens, 
frater  ,  quia  scriplum  est :  Obedieniia  super  sacriji- 
cium  (I  Reg.  xi).  Ei  Paulus  clamat :  Obedile  prm- 
posilis  vestris,  et  subja^-ete  eis ;  quia  ipsi  pervigilant 
tanquam  raiiunem  pro  auimabus  veslris  reddiltiri 
{Gal.  V,  17).  isire  aiiiiiiiE  Deo  plenx  si  tepiJi.m  aiit 


adbuc  anima  illa  tenebrosa,qua!  diabolo  servire  con- 
sueverat,  in  isto  mortali  coipore  retinetur  ,  reme- 
dium  sibi  iii  diem  necessiiaiis  acquiral :  ut  de  sini- 
stra  translatus  ad  dexleiam  rum  ovibus  Chrisli 
merealur  audire  :  Veniie,  benedicii,  percipile  regnum, 
quod  vvbisparutumesl  ab  origine  mundi  {Mallh.  xxv, 
54.)  Etlicct  hxc  iia  sint,  fralres,  hoc  lamen  opor- 
let,  ul  nec  honi  de  sanctis  meriiis  extollantur  ;  nec 
illi  qui  niaii  fuerint,  nim:a  desperatione  frangantur  : 
sed  et  illi  humiliter  perseverent  in  bonis  ,  el  isti  cito 
conigaiitur  amalis;  utcura  dies  judicii  venerii ,  et 
bonos  coronare  possit  vita  integra,  et  malos  valeal 
exciisare  correcla  :  prxstanle  Domino  nostro  Jesu 
Chrisio,  qui  cum  Palre  etSpirilu  sanclo  vivil  el  re- 


nfgligenlem  vidcriul.  vclul  de  spirilali  aniiario,  id  D  gnat  Deus  in  saecula  sceculorum.  Amen. 


•«.^ 


MONUMENTA 

QU^DAM  ECCLESIASTICA 

S^CUI.ORIIM  VII  ET  VIII  OUASI  INTKUMF.dlA. 


POSTREMORUM   REGUM 

PRIMiE  STIKPIS  FRAIVCORUM 

ECCLESIASTIC^  ET  PIJE  DONATIONES  ULTlMyE. 


(Ex.  Breq.  Diplomaia,  Cliarix,  Leges,  etc,  l.  II.) 
*^ri.  691— 74S. 


Dip!oma    aitodoitci   111,  quo   concetiain  SiMini 
monasierlo  immmitntem  confirmal  '  {ann.  b91). 

Chlodoveus,  rex  Fraucorum.  Si  illa  benelicia,  que 
parenies  nosiri  aii  loca  sanctoruin  prestilerunt  vel 
concesserunl,  pro  noslris  oraculis  confirmaraus,  el 


el  servientes,  super  terras  suas  commanentes,  di- 
siriiigendosj  nec  nuilas  redibiliones  requirendas  nec 
exaclandas,  nec  judiciaria  poiesias  ibidera  ingrederc 
quoquo  lemporc  non  deberet,  nisi  sub  emunilati» 
nomen  omni  lempoie  cum  omnis  freiis  concessis 
pars  ipsius  monasierii  debeat  possldere.  Unde  et 
pneceplionem  principiim,  seu  confirmalionem  avun- 


rcgiam  consuetudinem  exercemus,  et  nobis  ad  lau-  A  j„ij  oosiri  [jWnfr.,  avunculonini  nustrorum]  Clilotha 


dem  vel  stabiliialem  regiii  hostri  in  Dei  nomine  per- 
lineie  conlidiinus.  Igilur  vcnerabilis  vir  Bertinus, 
abba  de  monaslerio  Silhiu  quod  esl  in  pago  Tarwa- 
ninse ,  in  honore  sancle  Marie  genilricis  Doinini 
nostri  Jesus  Chrlsii  necnonetsancii  Petri  el  Pauli 
apostoiorum,  vel  ceterorum  domnorum  sanctnrum 
constructum,  ad  nostrain  acccssil  presenliam ;  cle- 
menlieregni  nostri  suggessit,  eo  quod  avus  noster 
Chloiarius  ^'  [ilab. ,  Chlodovius]  quondaiu  rex,  de  om- 
nes  curticellas  vel  villas  ipsius  nionasierii,  quicquid 
preseiiti  tcmpore  possidebant,  aut  adliuc  in  anlea  ex 
munere  reguni,  vel  collato  [ktab.,  collaiaj  iiopuli,  seu 
de  comparalo  aut  de  quolibct  reolo  (Mab.,  qualibetj 
adtracto,  in  quibuslibet  pagis  atque  territoriis  inibi 


charii  et  Cliilderici,  scii  et  geniloris  nostri  Theode- 
rici  quondam  rcgis^  qiialilcr  hec  vel  illa  locella,  que 
posiea  ipse  Beriinus  abba  ad  parte  ipslus  niinasterii 
pio  commulationis  lilulo  vel  slruiisenta  acciperecon- 
tirmaverunt,  nobis  in  presenie  ostendit  relegendas, 
ei  ipsis  beneficiis  concessis  de  tenipore  usque  nuuc 
asserit  conservatas ;  sed  pro  lirniitatis  studium  petiii 
memoralus  abba  celsitudini  nosire ,  ul  hoc  circo 
\Mab.  circa]  ipsuin  locum  pro  nostra  auctoritate  ple- 
nius  confirmare  deberemus.  Cujuspelitioni  pro  nier- 
cedis  noslre  muncre,  vel  revereniia  ipsius  sancii 
loci,  ita  prestitisse,  el  in  omnibus  confirmasse  co- 
giioscile.  Precipientes  enim  ui.quicquid  consiai  go- 
prascriptos  avos  noslros  Clilodovius  quondnra  rex  •, 


erat  addiiiim  vel  collatum,  integra  emunitale  ante-  B  de   ipsa   emunitatp,  sicut  superius  e«t  comprelien- 


cessore  suo  Mummolino ,  quando  vel  ad  preiliclo 
iiioiuisterio  concessis,  ut  nullus  judcx  publicns  ibi- 
dem  ail  audicndas  causas,  freta  exigi-nda,  lideijusso- 
res  tollciidos,  nec  mansioiies  aut  p:iraia>  faciciid'>, 
nec  homiiies  ipsius  monasterii ,  tam  ingenuos  quain 

»  Viilgaium  a  Mabillonio.  De  re  dipl.  png  007,  ex 
clia!liil:irio  Fok|nini;  reciisuin  in  Siipplcmenlo  ope- 
ruiii  iliploiiuil.  MiraM,  t.  II,  p:i{;.  0i8;  lii  riillocliono 
scripturuin  reruin  Francic.  t.  IV,  pag.  tiii7  [ct  in 
Charlulnrio  Folqiilni,  a  claro  viro  Guerard  aiiiio 
18il  ediU),  pag.  5i|.  Iteruin  edinius,  ex  tiaiisuinplo 
ex  coilem  chariiilarlu,  propria  uiunii  doiiini  de  VVite 
arclilvls  S.  Ucrtliii  pr.efccli  cxaralo,  et  In  cliario- 
pliylaciuin  iiosirum  inveclo.  Ali  lioc  iransiimpto  iii- 
lerdiiin  din'ei't  Mabllloiill  Cililio  ;  varlas  loctionos  iii- 
ler  nncliios  adscrlpsiiiius.  iliscrepaiitl.i:  ort;v  vlden- 
lur  ci  uiuvudatiuiiibus  quas   Mabilloiiius  adliibull 


sum,  prefato.Mumraolino,  velposie»  ipsi  [Mab.,  ipsel 
avunculi  nostri  Chlotliacharius  s«u  Childericus,  seu 
et  genitoris  noslri  Tbeodorici,  quondaiu  regis 
\Mab.,  genitornoster  Theodoricus,  quondam  rege«l, 
jusle  el  rationabiliter  coosenserunt  vel  connrinave- 

feliciicrquidem,sedleclore  nonmonilo  :  quod  nefa» 
duciinus.  Vide  iiolam  qu;p  proxiine  seqnltur. 

i>  lloc  loco  (hludovimn  leg  l  M;ibillonius,  pro  r.hlo- 
tario  :  recle ;  Chlodoveus  enlin  II  ('.hlodovei  III  aviit 
fnit,  noii  ('hlotarius.  Kinondatio  emergil  ex  ip.so  di- 
ploinate,  ubi  InlVa  dicltur  ('lilndoveus  inoiiiliio  srlU- 
cel  seciiudus  )  C.hlidovei  III  avus,  «vunouli  vero 
Cblotarlus  ot  Chllderlous.  (iCiiuin.tiu  auieiii ,  eUi 
rorfii|Uuni,  cliartiilarll  leclioiuni  exliibore  debuiuiiu 
[qu;e  oadciTi  esl  in  oditione  olan  vlri  (lU^ranll. 
"  llic  ciiuinoraiiliir  i|uaiiior  dlploiiiaia  do  Sllhi<iu- 
C  (is  moiiasterii  iuiinuuiiale  ;  abavu(ihludovco  uituiti. 


1081  REGUM  PUIM,E  STIRPIS 

runt,  et  (le  eo  teinpore  usque  niinc  recto  trsmite  fuit 
conservatuni,  ita  et  inanie  pro  nostro  precepto  ple- 
nius  iu  Dei  nomine  confirraaio,  inspectas  ipsas  pre- 
ceptiones  suprascribptornm  principum ,  sicut  per 
easilem  declaraiur,  circa  ipso  abbali  Bertino,  vel 
successoribus  suis,  aut  ipsu  roonasterio  Sithiu  om- 
ni  tenipore  ipsis  beneliciis  concessis,  iii  oinnibus 
valeat  esse  conservatum  ,  ei  nulla  refragalione  vel 
nulloinipedimento  a  judicibus  publicisexindequoquo 
lenipore  babere  non  pertlniescanl  :  unde  et  ipsa 
conflrmalio  \Mub.,  congregaiio]  pro  slabilitate  legni 
nostri  vel  salutepairie  Doraini  misericordiam  jugiter 
dcbeant  exorare.  Et,  ut  hec  aucloriias  llrinior  ba- 
beatur,  et  in  oinnibus  conservetur,  nos  et  precclsa 
genitrix  noslra  Chrolhecbildis  regina  manus  nostre 
signaculis  subler  eani  decrevimus  conlirmare^ 

Signura  gloriosi  Chlodovei  regis. 

Signum  preceise  genilricis  nostre  Chrolhechildis 
regine  ". 

Aclum  sub  die  i  Kal.  Junias,  aiino  i  regni  no- 
slri  *>. 

ir. 

Pladtum  Chlodovei  III,  regis  Francorum,  ae  liie  in- 
Isr  Cliainonem,  abbalem  sancli  Dioiiysii,  el  Erme- 
noaldum  abbalem  ^  qui  vadimonium  desenterat 
c  (ann.  692). 

Cblodovius,  rex  Francorum.vir  inluster.  Veiiientis 
agemis  basilice  donini  Dionisii,  ubi  ipsi  prcciosus  do- 
ninus  in  corpurc  requiiscil,  el  venerabilis  vir  Chaino 
abba  precsse  vidiiur,  Noviento,  in  palaico  nostro, 
nobis  suggesserunl  eo  qod  iiemque  venerabili  viro 
Ermenoaldo  abbali  anie  hus  annus  vuaddio  pro  olio 
milli  quignentas  (sic)  libera,  et  vino  bono  modios 
cento ,  pro  Anseherctbo  episcnpo  ipsi  Chaino 
abba  ei  conmendassil ;  et  laliter  ipsi  Ermenoaldiis 
spondedissel  ut  hoc  ei  dare  ct  adinplire  debirit,  et 
hoc  inenime  ficisset.  Unde  et  anle  dies  per  eoruni 
Doticias  [Fel.b,,  noclilias]  paricolas  aiile  domno  Sy- 

ab  avunculis  Chlotario  et  Childerico  duo,  quartum  a 
patre  Theodorico.  Qnartum  hoc  supra  edldimiis, 
sub  anno  C8i,  Oclob.  23;  iria  alia  non  vidimus  [ne- 
qne  in  nova  (^harlularii  Rilhiensis  edilione  a  claro 
viro  Guiiraril  iii  liicem  prolala  reperiunlur  1 ;  Chlo- 
larii  enini  diploraa  quod  de  Siiliiensi  monasterio  ty- 
pis  mandavimiis,  sub  aiinn  6U2niliil  habet  de  immu- 
nilatibus  liujiis  monasleiii. 

"  Iii  Folqiiiiii  charliiiario  [quo  usus  fiierat  D.  De 
Wite]  espressa  exliibenuir  Chlodovei  III  et  Chro- , 
techildis  inoiingraniniaia ,  qu.e  inaccurate  viden-  ' 
tur  a  chartiilarii  scripiore  efticta.  Fruslra  enim 
oculusin  iisdeprehenilere  conalur  utriusqiie  nominis 
compendia.  iloruni  rnentio  iit  apud  .Mabilioiiium,  De 
re  dipl.pag.  578,  qui  ea  in  autographo  exstitisse  nnn 
dubltMi,  tisi  rara  faieatur  monogrammata  in  diplo- 
matibiis  Mernviiigicis.  [Uxc  nionograinmata  ,  qu.e 
lcclori  occiirient  in  nova  Charlularii  Silhiensis  eJi- 
lionf,  pag.  36,  reii  incidenda  non  >  uxi.J 

ii  Iperius  Chroii.  »p.  Marteii.  Thes.  anecd.  i.  III, 
pag;  .^72,  hoc  dipioma  einissuni  aii  snb  die  i  hut. 
Afaii.  i;egnuni  orsiis  est  Clilodoveus  III,  sive  auno 
690,  ela^iso  niense  Sepleinbri,  sive  circa  initia  veri-, 
anno  C9I  juxla  Loiigiieruicuin,  Annal.  Franc.  iii 
Collect.  stript.  rer.  Franc.  t.  III.  pag.  696. 

«  Vulgavit  Mabillonius  iii  .4cli9SS.  ordinifi  ganrli 
Banedicti,  ?eci.  iii,  part.  ii,  pag.  559,  et  accuraiius 
libro  VI,  de  Re  diplomaiica,  pag.  473;  iterura  edidit 


FRANCORUM  DIPLOMATA.  mi 

^  gnfrido  ponlefeci  placita  intcr  se  habueruni ,  ul 
inedio  niinse  Aprile  jaiii  preterito,  ipsi  Ermcnoaldus 
abba  apudtrishomenissua  inanoquarta  anteipsopon- 
tefeci,  aut  lioc  conjurare  dehirit,  quod  ipso  vuaddio 
de  mano  memoralo  Chainone  abhati  nuinquam  ad- 
chraiiiissit '',  nec  hoc  ci  dare  et  adinplire  sponde- 
diset,  quod  se  menime  f.iciebal,  argento  liberas 
dcce  ad  ipso  diae  ei  dare  deliirit.  Quod  se  hoc  non 
facicbal,  postia  istas  Kal.  madias  jara  preterilas  aiite 
nus  debirint  conjungire,  el  inspectas  eorum  [Mab.et 
Fetib.,  corain]  nolicias  eoruin  inler  se  de  ac  causa 
dehiriiit  dediicire  racionis.  Unde  et  per  ipsas  eorura 
iintieias  paiicnlas,  talilcr  inier  se  placitura  habue- 
riint  iniiuni.  Sed  venienies  ad  eo  placitiiin  ipsi  agen- 
tis  jam  dicto  abbali,  Noviento,  in   ipso  palacio  iio- 

Q  stro,  pcr  triduo  seu  per  pluris  dies,  ut  les  habuit, 
placilum  eorum  vise  snnt  custudissent,  et  ipso  Er- 
inenoaldo  abbati  abjectissent  vel  sohndissent^  ipsi 
nec  vinissit  ad  placitum,  nec  niisso  in  vice  sua  di- 
rixsissit,  nec  nulla  sonia  nunciaasit  adlirmat.  Proinde 
inis  taliter  una  cum  nostris  procefebus  conStetit 
decrivisse,  ul  se  evidenter  per  eoruin  noticias  pari- 
colas  taliter  inter  se  pro  ac  causa  placitum  habue- 
runt  initum  ;  et  inluster  vir  Vuarno,  comis  palacii 
iiostri,  tesiinluniavit  quod  inemorati  agenlis  jaiii 
dicto  Cbainoneabbati  placilum  eorum  ligebus  cuslu- 
dierunt,et  superscriptusErmeaoaldus  abba  placitura 
suum  custudire  necUxsit,  jobeminus  ut  quicquid  lex 
loci  vestri  de  tale  causa  cdocit,  memoraius  Erme- 
noaldus  abha,  partibus  ipsiiis  agentihus  ad  parti  su- 

C  perscripti  Cbainone  abbali,  vel  basilice  sui  domni 
Dionisii  omneinodis  vobis  distiingenlehus  componire 
et  saiisfacire  non  recusit.  Agliilus  [Felib.,  Agnilus] 
recogii. 

Daium  quod  ficit  niensis  Madius  dies  quinque, 
anno  secundo  rigni  nostri,  Novienlo,  in  Dci  nomene 
feliciler '. 

Felibianiis,  in  Hisl.  abh.  S.  Dlon.  probat.  pag.  12; 
uterque  exautogTagbolniinc  in  Archivoregni.K,scrin. 
5,  asservaio,  ad  cujiis  lideni  novam  recensionera  in- 
siitiiit  A.  Teulet  J.  Felibianus  lanien  aliqiias  exlii- 
bei  discrepaniias,  quas  inter  uiicos  nola-.  iiiins.  In- 
slrumenliim  hoc  reciideiuiit  Coinlius,  Ann.  t.  V, 
p.  275.  el  Coll.  scripi.  rer.  Fraiic.  t.  IV,  pag.  668  ; 
Coinliu»  plnriinas  adliibiiil  omeiidaliones  et  reslitu- 
tiones,  quas  apud  ipsuin  videsis.  rosterioris  MaliiUn- 
nii  editionis  lecliones  scquiniur.  Lis  de  qua  bic  agitur 
verlebaliir  in  eo  quoil,  curn  cuidain  Ernieiioaldo  ab- 
bali  ded  sset  vadiinoiiium  Cliaino,  abbas  S.  Dionysii , 
sponsnri  pro  niille  et  qniiige'iiis  libris  olei  el  cenlum 
nio  liis  vini  a  Chainone  Anseberclito  tradilis,  inde 
prnvocatus  in  judicio  coiain  .Sygofiido  episcopo  (Pa- 
risiensi),  proiiiisit  se  inf  a  i  erium  teiiipus  rem  exsecu- 
turuni  ;  sin  ininus  ad  placitum  regis  perlraherelur  : 
qiind  fiictum  fuii ;  et  placiio  b  ibito,  cn  ii  ad  vadiino- 
diiiin  Ermenoaldiis  non  venisset,  juilicio  liainiialus  est. 

•^  Hic  leginiiis  adchramire,  quixl  in  placito  anni  691, 
achranmire  :  in  aliis  docniiieiilis  adhrannre,  udra- 
mire,  agramire;  nam,  ul  dixi,  qin  se  aliquid  facluriliii 
aut  prestiiurum  promiiiebat,  fcstucam  aut  aliud  si- 
gnum  adversario  tradebai.  Videsis  Caiigiuni  praiser- 
timque  novain  edilinnem  a  docio  viro  llenschei  su- 
sceplam,  voc.  Adramire. 

*  iNotaverat  in  priore  ediiione  Mabilloiiius  cereum 
sigilluin  huiccliariu:  affixuiu  fuisse.  Cujus  fragnien- 


<083 


S^CUL.  VII  ET  VIII  ECCI.ESIASTICA  SIONllMENTA.  I«f» 

III.  A  parte  (iscc  ii()8(ri,  re(|iierirti   iiec  exuciare  ppnetiis 


Diplema  Chlodovei  III,  regis  Francorum,  quo  immu- 
nttalem  a  teloneit  mo  mterio  iancti  Dionysii  con- 
cedit  et  confirmut  ^  (ann.  tji)ij. 

CliloJovcus,  rex  Fraiicoruiii,  vir  inluster.  Duin 
anle  husuiiiiiis  proavus  iioslcr  Oagobercilius,  con- 
dani  rei,  solitlus  cenio  eiiiiiiis  de  Massilia  civuiaie, 
sicul  ad  cellario  lisci  potueraui  C!.se  cxaa^ili  ad  ba- 
sileca  ^  i^cculiaris  palroiii  no^^tri  doniiii  Oioiii- 
sii,  ubi  ip&i  preciosiis  in  corpurc  requiiscil,  el  ve- 
iierabilis  vir  Cliaino  abba  [ireesie  vidilur,  por  siia 
precepcioiie  coiicessissit,  cl  paieiis  iiostcr  Sygebcr- 
Ohus,  seo  et  habiiiKoli  nostri  Clilotharius  ci  Cliyl- 
(lericus,  eciaiii  el  genetur  noster  Theudericus  con>lain 
rigis,  pcrcorura  percepcioiiis  boc  ibidem  diiiiiocon- 


noii  presuinaiis.  Viilite  iit  aliud  ub  huc  iion   lacialis, 

se  gracia  noslra  opiaiis  h.ibiri  jiropicia. 
Agliilus  jnssus  rccog  <'.  {Locut  siyilli.) 
O.iluin  qod  licil  iiiiiisis  Juiiius  dies  quinque,  anno 

seciiiido  rigni  nosiri,  Novienlo  reliiiler. 

IV. 

Di))lomu  Clilodovei  III ,  regit  Francorum,  quo  eom- 
nMlulioncm  approbat  quondam  stnl  lum  inter  (Jiil- 
dericum  reyem  et  abbulem  monusicriomm  Stabu- 
lensis  el  ilalmundariensis''  (ann.  (>t)ij 

Olilodoveus,  rex  Francorum,  iiilustri  llerico  |Clia- 
ravioj  duce  ei  Chareiuivo  [i£rico]  coiiiili.  Quoiiei>s 
inler  anteriorum  reguin  cclsitudinein  et  congreg»- 
tione  sancta  nionarhorum  pro  inslrumenta  cartiriim 


cesseruni  vel  conlirmaverunt;  ei  taliier  in  ipsas  pre- B  de  qualibet  le  facia  fncrit    commutaiio  ,    oporlct 


cepcionis  viJetur  babire  iiiseitimi,  ul  i.iiii  in  ipsa 
Massilia,  quain  et  per  reliqua  loca  in  rigna  nnslra 
ubicumque  lelleneus,  portaticus  poniatecus,  rntate- 
cus,  vel  reliquas  red  ebucionis  a  judicebus  publecis 
exigebatur,  de  carr.ideci  qui  hoc  inrenire  vidiiilur, 
ad  missus  ipsius  basileci  nullaiiis  requereritur  nec 
exegiritur,  nisi  hoc  iii  omnebus  annis  syngolis  habi- 
rent  concessum ;  ideo  per  presenti  urdenacione  vobis 
eiiinino  jobemmus  adque  super  omnia  demandainus, 
ul  quoinodo'n]is3i  ipsius  basileci  domni  Dionisii  vel 
memorato  Chaenone  abbati  ad  vos  vinerini,  ipsus 
soledus  cenlo  cxemtis  secundnm  consuetudinem  in 
cellario  absque  ulla  luora  vel  delacione;  ju\ta  quod 
urdo  cadaboli  fiierit,  eis  oninemodis  dare  et  adin- 


scripiuraruiu  serieiii  inter  parles  pcr  iiosiram  prae- 
ccptionem  cniilirniare.  Ideo  vir  apostolicus  el  paier 
Bosier  Papolinus  [Pjpolcniisl,  episcopus,  clenientiam 
regni  nostri  suggessil  co  qiiod  domnus  nosler  cl 
avunculus  CliilJericus,  quondain  rex,  una  cum  ar.te- 
cessore  suo  donino  Reraaclo ,  episcopo  quondani, 
suis  monacbis,  ubi  ipse  ad  monasleria  Slabiracho  et 
Mulmund.-irio  ei  [Stabulaus]  cuslos  esse  videtur,  lo- 
celia  aliqua  commulassent.  Unde  el  accepit  pars 
donini  et  avunculi  nostri  Childerici,  quondam  regis, 
lucelluin  cui  nunien  Atbelasis,  cum  huniinibiiS  ibidem 
conimanent.bus,  et  onine  peculiare  eorum  vel  terras 
eorum,  quas  e.\colere  videntur,  his  noraiiiibus  '  Ra- 
defriJo  cum  nepolibus  suis;  Bertraiino  [Bertranuio, 


plire  faciatis  :  et  de  ipsa  carradeci  qui  hnc  iiiferrire  C  AJelino],  Gislloberto,  Aganulfo,  ilem  Radefrido,  Si- 
vedintur,  mc  in  ipsa  Massilia,  ncc  pcr  reliqua  loca  iii  gofri.lo,  Bigoberto  :  pro  ipsa  re  in  commutaiione 
rigna,  Deo  propicin,  nnsira,  niillo  telleneo,  iiec  por-  ipse  ponlifex  accepil  de  lisco  noslro  locellum  qui 
latico,  iiec  pontaiico,  ne:-  roiaiico,  nec  nullas  redde-  dicitur  .Mai{>3,  cum  hoininibus  ibidem  coiiinianenii- 
bitcioois,  nec  vo:,  junioris  vestri ,  nec  qui^Iibet  de      bus,  his  nominibus  :  Aibclino,  Albode  et  Vinegario, 


tiiin,  crinita  facie  impres=uui,  ailhiic  exstat.  [Vide  N. 
de  Wailly,  Elemenia  palcrograpliicB,  I.  II,  pag.  377,  et 
sigillnrum  lab.  A,  n.  5.{ 

•  Bis  lioc  diploiiia  e.tidit  Mabillonius  e\  aulogra- 
pho  [nunc  in  Arcbivo  legni,  n,  scrin.  3  asservalo]  : 
prinia  vice,  inier  insirunieiil:)  a  I  Acla  SS.  oril.  S. 
liened.  illiistrainla,  i.  IV,p.ig.  560  ;  iierum  libro  vi  Ue 
rediiil.  paf,  47i.  E\  e.nlein  auiograpbo  illud  exscri- 
psit  Felibianiis,  llisi.  abb.  S.  Dioii.  prob.  p.ig.  \i. 
Kpcudeninl  Coinlius,  Ann.  I.  V,  pag.276,  cx  priori 
ediiione  Mabilloiiii;  Colle.t.  scripl.  ror.  Fr.iiic.  l.  IV, 
pag.  609,  ex  posteriori ;  iio>  ex  1pso  aulographo  di-  , 
I  gc.lius  collaloeliinus  [ad  ciijiis  fitleni  novaiii  iiisii-  ' 
liiit  reccnsidiieiii  A.  Tculct].  Suliccis  vocibiH  et  nieii- 
dis  oiiinis  gencris<.rererla  est  cbarta  ,  qua:  Cointius 
cinendare  conaius  esl. 

t'  l'ro  vocilius  ad  basi'eca  ,  legeral  priinuin  M;t- 
bilionius  abbas  lleca,  Acla  SS.  ubi  supra  ,  quod 
Coinliuiii  fefellil.  H  iic  eiiini  arbilratiis  est  adiiiii- 
lendum  esse  alibaieni  S.  Dioiiysii  niniiiiiu  lliicuiii, 
<iui  in  oniiiibiis  bnjiis  moiiasterii  abbiliiiii  cutal' gis 
desideratur.  SeJ  veraiii  leclionein  curis  poslerioritnis 
fclicitei  assecnius  est  Mabillonius,  de  Kc  dipl.,  nbi 
supr»,  scilicel  ad  basileca;  undu  llcca  abbas  iiiter 
ncrsonas  Uciilias  oiniiinn  anianJanJiis.  Pusteri  >rein 
Miiliilloiiii  lectioiieni  conlirmat  Fellbiani  ediiio  ad 
riJeiii  aulograpbi. 

'  Nol.ii  .M^iliillonius,  Acla  SS.  iibisn.^r.i,  buc  loco 
ex>litis>c  siibscriplioiieiii  rniicellarii,  sed  qii.iiii  fatu- 
lur,  ci  iiicrilo,  ic  leijeie  non  puluibse. 


d  EJiJcrimt  Ilenschenius  in  iribus  Dagoberlis , 
pag.  148,  Marieiiius  iii  Ainplissima  collectione,  t.  II, 
col.  14,  uierquoe.\  arcbivis  St^ibulensibus;  Coiniius, 
Annal.  I.  IV,  pag.  i86  ,  ex  Uensclienio;  Bertholetus, 
llisi.  Luxcinb.  prob.  pag.  22,  el  (^olleclores  scriplo- 
runi  reruni  Francicarnm.  t.  IV,  pag.  669,  ex  Maile- 
nlo.  Nos  ad  lidem  Marienii  recudimus.  [  Nonnullas 
vaiietatcs  leclioiiis,  quas  iiiecum  huiiiaiii>$iine  coni- 
nmiiicavit  vir  doctus  de  Reiflenberg,  ex  codice  regi;c 
bibliolhecx'  Bruxellensis,  etsi  non  inagni  niumciiii , 
iiiler  uncos  riscribendas  curavi.  )  lii-truinenluni 
coimnuiaiitinis  iiiler  Childericuin  II  ei  l:eniaelum, 
hoc  diplomutc  coiiliniiatuin  ,  ho  lie  noii  exsUil  , 
qiiod  sciamns.  Papolinus  seu  1'ab'denus  |aut,  ut  in 
codice  Biii.vellensi,  P(ipo/«riHt]  qui  coiilirinalioueiu  a 
Chlodoveo  lil  impeirut ,  episcopus  siiuul  diciiur  et 
cu  tos  moiiasteriorum  Stabulens's  et  Malmunda- 
ricnsis.  Sic  ei  Itemnclus,  unus  ct  ejus  xnlecessoribus, 
iisdein  ulibalis  el  episcoin  iioiiiiiiibus  >iinul  appella- 
balur  ;  inio,  si  M.irteni»  crediiniis,  id  veleris  ino- 
ris  fiiit,  ul  a' bales  qiioruiud.iin  nionnsterioruin 
u|>iscopi  orJinareiitur,  absquo  ulla  ceil.i  et  deler 
ininala  dnecesi  ;  giiein  niore  ii  ad  noniim  usi|u«) 
s;eculuin  iii  iiiunasteriis  Stubulensi  ei  Muliiiunda- 
rieiisi    viKiiisse    probut,   Ainpliss.    cil.   lecl.   I.   II, 

rinvlal.  pag.  3.  Ilauc  auleiii  causum  aperil  ,  tci- 
iccl ,  iil  jiiniores  nionuchi  a  >>iiis  abbaldius  sa- 
crus  ordiiies  susciperenl,  iiec  uidinariuiiuin  vkc.i- 
tione  exlra  iiiuiiaslcrium  discurreienl. 


1083 


REGllM  PRIM^  STIUPIS  FRANCORUM  DIPl.OMATA. 


lOS!) 


ciim  terris quas  excoleie  viileiiiiir, el  oinne  peculiare  A  ipsuiu  inoiiasleriu:n  sub  omni  immunilate  per  suaui 


eoruin,  ut  lisec  pars  ipsi  pontificl  el  suis  monachis 
in  perpeluo  temporc  debeant  pernianere.  Inde  rl 
coinmutalionem  ipsius  principis  tuni  a  suis  nianibus 
poboralam  ,  nobis  in  prssenli  oslendit  relegenda  ; 
quod  pro  iirniitate  siuduinius  peliliones  eoriim  ple- 
niu-!  circa  ipsa  inonasieria  vel  congregationem  i»an- 
clam  confirmari  prxceptum.  Cui  nos  hoc  benciiciuin 
prx^liiisse  vel  conlirmasse,  ac  in  omnibus  conces- 
sisse  cognoscite.  Prsecipientes  eniin  ut ,  quicqnid 
coiislal  per  inspectam  ipsain  coiiimiitat'onein  ipsius 
principis  juste  ei  ralionaliiliti;r  inler  ipsum  et  glo- 
riosum  domnum  Kcnialgum,jam  diclum  pontiOcem  , 
fuit  commulatum  aul  concambialiim  ,  tam  terris, 
curtilibus,  casis,  campis,  pratis,  silvis,  aquis,  aqua- 


aiictorilaiem  concessisset,  et  boc  postea  avi  nostri 
Clilolarius  et  Dagoberlus,  seu  et  Chlodoveus,  nec 
non  item  Chloiarius,  quondam  reges,  vel  domnus  «t 
genitor  nosler  Theodericiis,  quondam  rex,  per  eo- 
riim  aucioritates  ipsnruin  manus  roboralas  ipsi  ine- 
nasterio  hoc  confirmassenl  :  unde  et  ipsas  pra-ce- 
pliones  se  ex  hoc  pra;  manibus  habere  afnrmant.  Et 
hoc  circa  ipsuin  moiiasteriiim  nullo  inquieiante  ad- 
seruiil  coiiscrvari ;  sed  pro  lolius  rei  muniinine  po- 
siulat  ut  hoc  noslra  auctnritas  in  ipso  monasterio 
plenius  debeat  observari  :  quod  nos  praisiilisse  et 
gcneraliter  confirmasse  ve^tra  non  dubitel  magnilu- 
do.  Quapropler  per  prxseniem  prasceptum  jubemus 
ut,  sicut  per  auclorilates  suprascriptorum  principum 


ruinve  decursibus,    mancipiis,  sediGciis,  et  reliquis  B  leguntur,  et  usque  nunc  fuit  observatum,  iieque  vos. 


rebus  atqne  corporibus,  doinnus  el  pater  noster  Pa- 
bolenusad  partemjain  diciam  Stabelascho  [Stabelaco] 
ct  Malmundario  per  nostruin  praeceplum  plenius  con- 
firmalo,  pcrennis  temporibus  habeat  connrmatum 
aliiue  slabililuni  [alqiie  indultuin].  El,  iit  h:cc  prrece- 
plio  nosiris  et  futuris  leiii]Hiril)us  firiniorem  obtineat 
vigorein,  manus  nostric  signacula  subter  eani  decre- 
vimus  adnrmare. 

Signum  Chlodovei,  gloriosissimi  [glorosi]  regis. 
Rex  Francorum 

Dala  quod  fecit  mense  Junio  xxv,  anno  secundo 
regni  noslri,  Namuc:  o  ■•  rtcognovi. 


neque  juniores  vestri,  neque  successores  veslri,  ui 
curtes  ipsius  monasierii,  neque  ad  causas  audien- 
dum,  neque  ad  freda  exigenda,  nec  maiisiones  requi- 
rendo,  penUus  iniiredcre  non  pra;sumatis,  nisi  per 
h.  ncauctoriiniem  nnnalaui  ipse  abbasuccessoresque 
ejus  iii  causis  ipsius  monasterii  ibi  Dco  lamulantes, 
qiiod  ad  prxsens  rationabiliter  habere  viilentur,  aut 
a  Deo  liinentibus  hoiiiinibus  ibi  fuerit  addilum  vcl 
augmenlalum,  sub  onini  iininunitaie,  iiispectas  ipsas 
praecepcioncs  supra  iiiemoraioriim  principum,  quas 
se  prje  manibiis  liabere  nffinnani,  valeanl  habere, 
tencre,  possidere,  et  ibidem  ad  ipsum  locum  san- 
ctiim  per  hanc  aiicloritatem  nostram  hoc  qui  d  est 
firmatum  perenniler  proticial  ad  augmentum,  ut 
^''l^/!"!l^!'!'!.'f.'':,f'I[!'I''^'.^  r7".<^<";""'\  If^ojmmu-  C  potius  deleciet  eis  meliiis  pro  stabilitate  regni  nosiri 

Domini  miserii  ordiain  exorare.   Et,  ul  hscc  petitio 


nilntef^elprhileqia  monaslerii  Anisetciisis  cnfirmat, 
a  pradecessoribus  suis  concessa  ^  (ann.  692). 

Chlodoveus,  rex  Francorum,  vir  inlustor,  omnibus 
agentibus  prxseiitibus  et  fnturis.  Si  petiliunibus  sa- 
cerdotum,  in  quo,  pro  opportunitatibus  ecclesiarum 
vel  monasteriis  noslris,  paiefecerint  auribus,  liben- 
ter  audimus,  regiam  consuetudinem  exercenius,  et 
nobis  ad  mercedem  vel  stabilitatem  regni  nostri 
pertinere  conlidimus.  Ideoque  venerabilis  Ibbolenus, 
abba  de  monaslerio  Anisola,  quse  est  in  pago  Ceno- 
inannico,  in  honore  pecuiiaris  noslri  patronisque  pii 
C:irilephi  confessoris  constructus,  per  missos  cle- 
nienti%  regni  nostri  detulit  in  notiiiam,  eo  quod 
consobrinus  nosier  Guntramnus,  quondam  rex,  ad 

»  Collectores  scriplorum  rerum  Francicarum  vo- 
cem  recognovi  expunxerunl,  el  vocem  Namucho  ac- 
cepenint  pro  loci  nomine  ubi  diploma  daium  fuit, 
qiiod  aiias  Nam.uihim  et  Namurcitm  ellertnr,  vide 
S'ales.  nol.  Call.  vcrbo  Namucum.  Quo  autem  spon- 
snre  lectidnein  recepiani  eiueiidaverint  nim  docenl. 
Vox  Namuclio  noiiien  hic  videtiir  referendarii  seu 
iiouirii,  ad  majoreiu  inslriimenti  lidein  subscribenlis, 
quod  cvincit  vox  recognovi,  quani'  ex  conjectura 
am.inilare  non  licuit. 

••  Vulgavil  Martenius,  Ampliss.  collect.  1. 1.  col.  8, 
ex  cliarlulario  Anisolensi ;  recudcrunl  Colloctores 
scriptonim  rernni  Krancicariini,  ex  Marlenio,  t.  IV, 
page  (i70.  Theodorici  III  diploma  hic  laudaiuin  edi- 
dimus  alibi  ,  sub  anno  G74  ;  alia  vero  qux 
ibi  memoranlur  hodie  lateiit.  Mabillonius,  Annal. 
t.  I,  pag.  544,  ait  se  iegisse,  in  parvo  charlulario 
Anisolensl,  prsecepluni  Dagobirti  a  Chlodoveo  III 


D 


Dostra  lirniiorem  obiineat  Tigorem,  maniis  nosirae 
signaculis  subter  decrevimus  adfirmare.  Chlodoveus 
rex.  f  Data  Kal.  Septeirib.  anno  ii  rcgni  nostri, 
Compeiidio. 

VI. 
Diploma  Clilodovti  III,  regis  Frmicorum,  quo  ullam 
Nocitum,  monasterio  Sancti  Diomjsii  ab  Angantrude 
concessam,  in  placito  asserit  c  {ann.  C92). 

Chlodovius,  rex  Francorum,  vir  inluster.  Cura  nus 

in  Dei  nomene  Lusarca,  in  palacio  nostro,  uua  cuin 

apostolecis  .viris  in  Xpo  patrebus  nosiris,  Sygo- 

frido,  Constaniino,  Gribone  et   Ursiniano,   episco- 

pis  ^  ;  necnon  et  inluslribus  viris,  Kaguoaldo,  ISorde- 

I 

conlirmatum ;  sed  id  nondum  publici  juris  factum 
fuit.  [Iloc  parvum  cbartularium  in  Cenomanensi  ar- 
chivo  frusira  qiisesiliiin  esi.] 

«  Typis  maiidavit  Mabiilonius  inler  Acta  SS.  or- 
dinis  S.  Benedicli,  sajculo  iii,  part.  ii,  I.  IV,  pag.  558, 
ex  aulographo,  el  iterum  libro  vi  De  re  diplomatica, 
pag.  474,  ex  eodera  autographo  {niinc  in  Archivu 
regni,  k,  scrin.  3],  accnialius,  iit  ipse  docet.  Ex  hoc 
ipso  autograpbo,  Felibianus,  ilist.  Abb.  S.  Dion. 
prob.  p.  13,  edidit.  Recurterunt  ex  Mabillonio,  Coiii- 
tius,  Annal.  t.  V,  pag.  274,  et  CoIIectores  scripto- 
rum  rerum  Francicaruin,  t.  IV,  pag.  671.  [Vir  clarus 
de  Brequigny  monituni  vohiil  lectorem  se  in  hoc 
placito  recudendo  autograpbi  leclioncssecutum  esse. 
Nonnulla  tamen  ex  nova  rccensione  restituenda  A. 
Teulei  restituit.] 

^  Notanda  nomina  episcoporum  nominibus  prnce- 
rum  prxposiia.  Ex  episcopis  autcm  hic  enumeraiis, 


«087  S/ECUL.  Vll  F.T  N'lll  F.Cf.LESI.VSTIC.X  MONIIMKNTA.  10H< 

bcrcllio,  Friiienrrido  optiinatis  ;  .Madcliiiro,  Ercon»!-  A      Djiuiii   sub  die  Kal.   Noveinbris  ,  anno  serundu 
do,  gravionebus  ;  necnon  cl  Bcncdido  ot  Cliardoino, 
seiiiscalcis ;  seu  et  Marsoiie,  coiiiite   palati  nosiro, 
ad  univorsorum  caiisas  Hudienduiii,  vd  ricto  judicic 


rigni  noslri ,    Lusarca  ,    in   Dei  nomene  reiicilor. 
VU. 


lermeiianduni  resedeiimus;  iliique  veiiiens  venera- 
belis  vir  Chaino,  abba  de  basilica  peculiaris  patroni 
noslri  doinni  Dioiiisii,  iibi  ipse  preciosus  in  corpure 
reqniescit,  ad>ersus  iiiliistris  Dco  sap,rata  Angan- 
trude,  lilia  EibruHb,  rollcta  liigobercilio  qiioiidain, 
siig^eriliat,  duin  dicir.l  eo  qiiod  villa  niincopanti 
Nocilo,  silain  iii  pago  Caniiliacinsc,  cuni  oinni  me- 
r  to  vel  adjecencias  suas  ad  se  perteneiili!i  vel  aspi- 
cieniis,  quicquid  ipse  Ingobcrctbus  vcl  inemorata 
Ang.intrudis  tam  de  aloie  parontuni  qiiani  deconpa- 
rato  vel  de  qualibct  .ndiractuin  ibidcni  tenuerunl  vel 
possidcrunl,  por  suum  struinenium  ipsius  abbatis  in 
iiilegritatein  lirmas->il;  <inde  et  ipso  struinentiim  seu 
tt  precarium,  per  quod  ipsa  Angantrudis  pertinen- 
ciuni  ip^^ius  abbatis  boc  posscilibal,  in  presentem 
ostendedit  veligendas  eas  rcliclas;  sed,  ilum  memo- 
rata  Anganlnidis  ad  prcsens  aderal,  iiitcrrogatuiii 
ei  fiiit,  se  ipsa  villa  Nocito  menior.ito  Chainone  ab- 
baii  vel  ad  partes  basillce  sui  S^ncli  Dionisii  tirmas- 
sit,  aul  se  .lutur  exiiide  adc^se  volib.it :  sed  ipsa 
Angantrudii  in  presenli  laliter  fuil  prolV-s^a,  qiind 
inemorala  villa  Nocilo,  una  cuni  onine  merito  vel 
adjeceiicias  suas  ad  se  as|iicieniis  vel  periinentis, 
qnantuniciiinqnc  ipsa  vel  jngilis  suos  Ingoberclbus 
de  qualibel  adtractum  ibidem  teiiuerunt  vcl  possi- 


B 


Frnfliventiim  diplomnlh  Cliloilovei  III ,  reqis  Fran- 
forimi,  qiio  piivilegia  couceisa  monailcrio  Graael- 
Ifini  Ah  Aredio,  Vanonensi  episcopo ,  coiifiiinal 
•"  {aiiii.  Gi)2). 

Chlodoicus,  rex  Francorum,  si  facta  sacerdotunv 
qu:c  pro  quicie  servoruni  Dei  ad  luca  sanctorum 
pra!sliterunt,  per  nostris  oraculis  conflrmainns,  no- 
slra  perenni  siabilitaie  esse  conndiiiius;  ideoquc 
apostolicus  vir  domnus  Aredius,  Vasensis  urbis  epi- 
scopiis,  iiiissa  petllione,  clemeiitix  regia;  nostr:c 
innnluit.  co  qiiod  moiiaileriiiin  iii  loco  nuncupato 
Grasello,  iii  bonore  sancti  Victorismartyriset  sancii 
Petri,  in  sua  proprietate  pro  amore  Christi  xdili- 
cassel,  et  partem  maximam  dc  facult.ilibus  suis  ipsi 
loco  per  sua  iiistrumenta  delegasset ;  etiain  el  pri- 
vilegiuiu,  cum  pluribus  ronlilicum,  iiiibi  firuiassct 
vet  coiiccssisset,  ul  quidqurd  ibi  ab  ipso  domno  Arc- 
dio,  vel  pro  Dco  a  quocumque  liomine,  seu  de  col- 
lecta  populi,  vel  de  quolibet  reclo  ailractu  erit  col- 
lecium,  absi)ue  ullo  iinpediniento  pontificum,  vel 
archidiacoiiorum  aui  clericorum  Vasensis,  vel  cujus- 
libet  alius  ecclesioe,  perenniter  congrcgatio  ibi  consi- 
steniiuin  quieie  deberet  possidere,  et  sub  rcgiila 
sancta,  per  inslilula  Pairuni  ibidem  deberet  regi  vcl 
conservari  ;  et,  si  abbas  de  ipso  sancto  loco  inigra- 


derunt,  memorato  Cbaiiioni  ahbali   vei  bnsileci  sui  ..,  verii  ub  hoc  seculo,  noa  aliunde,  sed,  sicutdecet  et 


s.incii  Dionisii  per  ipso  siruiiientum  firniassct,  et 
ipso  strumenlum  vel  precariuni  ob  hoc  fieri  rogassit; 
ct  autur  contra  qucmlihet  exiiide  ador.it,  el  in3n'ia 
adesse  disponibat ;  proiiide  nus  taliter  una  cum 
nostris  procercbus  coiisiiict  ■<  decrivisse  ut,  duni 
iiilusier  vir  Marso,  coiiiis  palati  noslri,  icslimuniavit 
quod  haec  causa  laliier  ai-la  fiiissit  denu-sciliir,  jo- 
beminus  ut  memoralus  Chaino  abba,  vel  pars  basileci 
sui  sancti  Dionisii,  i,  sa  villa  Nocito  una  cuni  oninem 
inerito  vet  integrilate  su.i,  inspecta  ipsa  struinenla, 
siciit  per  ipsas  declaratnr,  absi|uc  repeiicione,  me- 
uiorata  Angantrude  vel  suis  lieridebiis,  ouine  teni- 
pure  habiaiit  evindegalas  :  et  se  ipsius  Cbainone 
abbali  vcl  successorebus  suis  seu  agenlis  basilicc 
iiianlia  fuerit  necessitas,  niemoraia  Angantrudis  vel 
heriuis  sui  in  auiuricio  cum  exinde  contra  qiiein- 
libet  siudiant  defensare.  Cblodoinus  *>  recognovit. 
{Lociis  sit/illi.) 


dignilas  et  ordo  poscit,  de  ipsa  congregalione  qua: 
in  co  habetur  munnsierio,  cligerelur  alius  abbas, 
ahsque  ullo  pr.cniio,  absque  rixa,  a  lota  eadein  con- 
grogatione,  vel  a  meliori  ci  sanctiori  parte  ejus;  et 
ciim  consilio  Vasonsis  urbis  episcopi,  et  voluntaie, 
et  bcnediclionc,  suscipere  deberet  dignitatem ;  ct 
qurid  ejusdcm  ci^ilatis  episcopus,  si  aliqiiandu  opus 
esset,  propter  desidiam  negligeniiainquc  ab  eadeni 
congregatione  propellcndam,  adjunctis  sibi  sacerdn- 
tibus  abbatibusi|ue  spiriiualibns,  ipsum  nionasteriuiii 
dchcret  adirc,  el  palerno  alToclii  IValres  qui  ibi  es- 
seat  ad  consuctiim  reguI;B  tr.iinitem  aduioncndo  re- 

vocare,   el  qiiod  idoni  opiscopus  siiie  prseniio 

iiibilquc  ipse  pontifox  ncque  iiiajoris  polestalis  ali- 
(luis,  ipsius  civilaiis  vel  alius  loci,  tujusciimque  or- 
diiiis  persona,  tontrn  tenoroni  deoroti  ipsius  doberol 
venire,  aut  quicquam  atteniplare  vel  comijere. 
Audita  iiaque  ejiis  potiiione  preceque  suseepl:i 


Sigofri  liis  Parisicnsi  Kcclesi:e  prseerat,  Conslaiitinus 
liellovacensi,  jiixla  MaliilloMiiim,  iibi  supra,  et  Coin- 
tium.  (Irsiiiiaiiuiii  coiijicil  Mabilloniiis  Aniliianonsom 
sedoiii  t>inc  occiipa.sso,  i  ni  :idsli|)iiliuuc  Nova  Callia 
christian:i,  I.  \,  col.  llfiO.  Iliijiis  voro,  sicut  ct  Gri- 
bonis,  qua-  fuerint  sedes  igiiorai  Cuinlius. 

*  [llanc  vucem  cx  autograplioaddidi.] 

^  Sic  pflsterioribiiH  ciiris  M:ibilloniiis,  qui  primum, 

Jiro  iiominc  rofcrendarli  Clilodoiiii,  imtnoii  C/f/uiiurci 
ogorai,  incndose,  ut  falctur,  de  Ko  dqd.  iibi  snpra. 


Folibiamis  vcro,  pro  vooibus  C/i/oiioinuj  recognovil, 
lcgobat  (.7i/oiyoi'iiiji  rex  subscripsi. 

•  KrDgiiioiitum  boo  suhjecii  Mabilloiilus,  Annal. 
t.  I,  pag.  700,  ohan;v  .\iodii  pio  iiioiiastorio  Grasel- 
lensl,  qiiaiii  Cblodovous  III  oonrirmavit  diploinale, 
ciijiis  paiiom  i|u;u  siipoiosl  hic  tfvhlbeimi'!.  lUcu- 
deruiil  itoyoriis,  llisl.  Vasion.  prob.  pag.  5,  rl 
(liilleoiiMOS  scrlptoruiii  rorum  Fraiioioaruiii,  t.  IV, 
pag.  1)75.  ('Iilodo  oiis  III  rogiiiim  liioln^avit  aniio 
C.li.  OilO  aiil  l)'JI  ;  uiido  hoo  diplomi,  milis  ihrono- 
lOKicis  desiiiuiiim,  ciroa  aiiinim  i'>i>i  collooaio  fai 
fuit. 


I 


|i!89 


mr.m  i<imJE  srmpis  FHANconuM  diplomata.  iu90 

VIII.  A  l'.iBnicliio  fuil  co.ncessuin,  vci  JiOC  iiioricns  dereli- 

111.   regis  Frattcorum,    qiio      '|uit'.  e' ^d  fisco  noslro  fuit  revocalmi ;  niliii  exiiide 


Dip'oina    Chilitetierti 

Villam    Napiiniacum   sancti    Dioiiysii    rnonuiUrio 
roncedit  "  {ann.  693.) 

Cliildeberltius,  rex  Franconim,  vir  iiiliister.  Crea- 
tur  oinniuni  Deus  deleclalur  obiacione  fedilium,  li- 
cet  ipsi  cuiiciis  dnmenalur:  seJ  vull  ul  quod  deilit 


coiitradicere,  nec  de  parli  ipsiiis  donnii  Dionisii  isii- 
r.uare,  nec  abslraliire,  nec  nvlla  calomnia  ob  Iioc 
generarepeni:ilsnon  praesumaiis,  nisi  predictavilla 
NapsinJaco,  ciim  omni  nierilo  vel  integriiale  sua, 
bocesi  terris,  domebus,  ediliciis,  accolahus.  nianci- 
in  omneni  poteatatem   ejus  climencia  dibeat P'iSi  viniis,  silvis,  campis,  pratis,  pa;Ciiis,.paccoliJs, 


dire  precipui  saecoli  divetis,  ut  quanliim  amplius  vi. 
dinlur  possedire,  tantum  inagis  oporlil  inpcndire. 
Idioque  cognuscat  magniludo  seu  huiilitas  vestra, 
<]uoil  nos  villa  noncopanti  Napsininco  iii  pago  liiio- 
rico,  cum  omni  merilo  vel  adjecencias  suas,  queni 
aposlbolicus  vir  domnus  Godinus,  Lugduiiinsis  urbis 
episcopus,  de parli aecclesiae  sue,  pro  alia  villa  non- 


praesidiis,  aquis  aquarumve  deciirtibuf,  fajinariis, 
vel  reliqiiis  quibuslibet  bt-niliciis  uiriiisque  genej-e 
sexsHs,  rem  exquisiia,  quicquid  dici  aul  noineii«ri 
polest,  memoratus  Chaino  abba  aut  successoris  sui, 
vel  pars  predicli  basilici  doinni  Dionisii,  aui  congrie- 
gacio  ibidein  consistenciuni,  ex  noslro  Bimiere  lar- 
getaiis  omiii  leropure  sub  emuneiatis  «oiuiue  valiai 


copauti  villa  Orbans,  t«inpore   bone  mcmori.ie  ger-  "  esse  cooccssum  adque  induJibuiti :  ita  ut,  dum  ipsa 

nuno  nesiro  Chlodovio,  condaui  rige,  ad  parti  (isci  congr^gacio-volomtario  urdioe  ipsus  solidus  docen- 

io  conmulacionis  titulum  visos  fuit  dedisse,  ct  po-  lus,  quod  de  saccello  puMico,  seu  et  ipsus  solidus 

siia  de  lisco  inlustri  viro  Paniiichio  fuit  concessura,  cento  eximsis,  quod  de  ipsa  Massilia  annis  singoiis 

el  post  discessum  prediclo  Paiiuichio  ad  parli  lisci  in  lumeaarebus   vel   in   aliraonia    consueiudinem, 

no6lri  Cuil  revoc:ilum  :  lioc  ad  basilica   pecoliaris  juxa  quod  anterioris  rigis  hoc  ibidem  cinsiverunl, 

patroni  oostri  domiii  Dionisii  ;  ubi  ipsi  praeciosus  Iiabiierunl  recipendi ;  pars  lisci  nostri  ipsus  solidus 


diiinnus  iii  corpure  reqiiiescit,  vel  tibi  venerabolis 
vir  Chaino  abba  preesse  videiur,  plina  ei  iniegra 
gracia  pro  raercidis  nostre  augnieniuiii  visi  fuinius 
concessisse  :  et  c.OQgreg:>cio  ibideni  consistcucium 
solidiis  docenlur,  quod  dc  saccUo  publico  aiinis  siu<- 
golis  ibiJera  fuit  consuctudo  in  aleuiuiiia  vel  ♦.i 
lumenarebus  ipsius  sancti  loci  de  pabciu  daiidi ;  seu 
ct  solidus  cenio  esinuis,  quod  de  Massiiia  civelaii 
jude.cis  publeci  ad  missus  ip>ius  basileci  coiisuetu- 
(linem  liabuermit  danJi,  pro  eo  quod  ipsa  villa  fir- 
luissimo  jure  pars  ipsius  domni  Dionisii  pereniiitcr 
dcbifLiii  possidire,  ad  parti  fisci  nosiri  rebxsassint. 
1-iio  per  prcseiiiein  precepcioiieni  decernimus  urde- 
naiiduin  quod  iu  perpeiuo  voluuius  e.-.se  iii.insiiruin, 
ul  neq^ue  vos,  ocque  junioiis,  seu  suciessoris  vcslri, 
iicc  qiiislibet,  ipsa  villa  Napsiniato,  cum  adjccencias 
suas,  vel  quod  ibiJem  aspicire  vedinlur,  de  qnic- 
qnid  pttrs  erclisiae  Lugduiiiiisis  civelalis  ibidein 
possiJet,  vel  in  conmiUaciouis  titulum  pro  ipsa  villa 
Orbana   fuit  ad  partem    lisci   conlatum,   el  ipsius 

'  Specimen  hujusdiplomatis  a;ri  inciilendiiin  cura- 
vit  Mabillonius,  De  re  diplom.  pag.  582,  el  loium 
diploma  ex  ai.iographo  [nunc  in  Arihivo  regni  k, 
scrin.  5]  vuliiavit  Iibro  vi  De  re  dipl.  pag.  470.  Feli- 
bianus  ilerum,  Hist.  abb.  S.  Dion.  proh.  pag.  d-i. 
diplnma  iniesruin  e.^  auiographo  e.lidit.  ilccu.lerunt 
Germonius,  De  vel^  reg.  Fr.  diiil.  t.  f,  pag.  511),  et 
Colleclores  scriplorum  reruiii  Fraiiciraiuiii,  l.  IV, 
pag.  C75,  ex  Mabill,  ;  nos  auiem  ad  lidem  aiitogra- 
phi  fnova  recensione  ;)b  .\.  Teulet  instilnta].  G..'riiio. 
iiius  diploiualis  sincerilalein  elevare  cnnatur ;  iion 
quod  in  ipso  diploniatis  conlextu  allqiiid  depreheii- 
dat  uade  falsum  ar^uat,  sed  quia  collat:i  Wlfoiaeci 
referendarii  subscriptione,  hiiic  diploinali  suhjecta, 
cum  alia  ejusJera  quae  appnsila  est  ad  calcein  di- 
plomalis  Theodorici  III,  quo<l  collocavimus  sub 
anno  688,  lam  diversai  ipsi  viia;  sunt  chirogr.i- 
phariarum  (esseraruin  forina;,  ut  eadem  manj  iieu- 
tiquam  exaratas  fuisse  judicaverit,  suffragaiilibus 
magistris  e.xercitatissiniis  in  seccmKmlis  scripturis. 
Kos  quidcni,  diligenler  iiispcci'S  utriusque  diploma- 


tre.  eulus  in  saccello  noslro  perennis  temporebus 
debiant  recipire,  et  ubi  fuerit  jiissiim  debiant  di>pen- 
dire.  ei  nulla  reclainacio  nullo  uniquani  tempore  d« 
pnrli  ipsiiis  basilici  donini  Dionisii,  ad  fisco  nostro 
iiec  ad  su  cessoris  nostrus  non  perveniat,  et  predi- 
cLa  villa  Napsiniacus  ad  ipsn  sancto  loco  pereniiiter 
prolieiat  in  augnieiitis,  imde  ipsa  congregacio  pro 
,  stabeliiaierigni  vcl  saluie  patriae,  Don.ini  misericor- 
'  diae  jugiier  debiaut  e.vorare.  El  taliter  praecipemns 
ul  pro  inercidis  aoslre  aiigi.meuliim  vel  slabiletale 
circa  ipsu  basilica  doiniii  Dinnisii  jcI  nostro  palacio 
pcrlenenii,  duas  praeccpcionis  uno  teiiure  couscri- 
plas  exiiide  (ieri  jiis,iiuus  una  in  arce  basilice 
Sancti  Dionisii  rescdiat,  et  aliu  in  icssatira  iiosti;i. 
Ei,  ut  bec  pre  epcio  firminr  babiatur  vel  per  leiii- 
pnra  conservintur,  manus  nostre  subscripcioiiclnis 
suiiler  Miii  deciiveniiis  roborare. 

Chilileherthus  rex  subs.  Vulfolae.  us  juisus  opol. 
{Lorus  siQilli.) 
Dal.   qiiod  fic.  inins.   Decembris  dies  xiii,  anno 

tis  speciminibiis,  ciiranle  M'billonio  a;ri  incisis,  hn; 
discrtpanli;isagnovimus.Mabilloniusve'o,deRcdipl. 
^  suppl.  pag.  25,  (ontendil,  nedmn  Ikcc  dispariias 
olli;iat  aucloritati  diidoinatis,  oinueni  potius  falsi 
susiiicionem  amnvere.  Sienim,  ait,  a  falsarioeffictum 
f.iissei  allerutriiin  chirographuni,  stu.lui^set  ut  utro- 
bique  eadeiii  apparcret  foriiia.  Addinius,  quod  duo 
cliiiograplia  iiitricalissiinis  linearum  duclibus  eaJem 
niiiiiii  ex.iriita,  cuin  inler  ulruinque  sepiem  anni 
eilliixerint,  aiii]uain  inler  se  diversilalem  possuiit 
exhihere,  absque  suspiiioiie  falsi.  LnJe  diploma  de 
qiio  agiiiius,  uullo  alio  :irguinenlo  impelituin  [  et 
spccie  evideiiter  gerinanmnj,  miiiime  suppositiliis 
aimumeraiiduiii  eensenius.  ipsum  luenlur  synchro- 
iiisiiii.  .Aniio  eiiiiii  primo  regniChildebfrli  111,  Godi- 
misLugdunensi  E.clesiu',  Chaino  8.  Dionysii  muna- 
sleriiipioeeraiit,  quod  dipleniati  consonal.  Childeber- 
t'js  III  r,'gnuni  auspicalus  esi  circa  raensem  Mariimn 
aiiiii  Cliristi  flys.  Cum  hoc  igiiiir  eodem  anno  eon- 
cordai  meiisis  l>eccmber  aoiil  i  icgni  liiijus 


1031 


SyECDL.  Ml  r.T  VIII  ECCLKSIASTICA  MONDMKNTA 


t09t 


priino  rigiii  iioslri,  ooiipeiulio  villa  nosira,  in  Dei  A  rico,  quicquiJ  anieJicius  geaelur  suos  Ibbo  in  jaiu- 


iiumeiie  fcliciier. 


L\. 


diclo  loco  leimil  vel  inoriens  dereliquiil,  onine  lem- 
pnrc  liabiat  evindecatum  :  el  se  ucccsselas  ipsius 
llaiiionis  abbatis  aul  lieredis  suos  rnerit,  ipsi  Bottlia- 
rius  clirecus  nul  licredis  sue  in  autoricio  eus  eslo- 
diant  defensare.  —  Svphiuus  recogiiovil. 

{Lorut  ligiUi.) 
Daium  sub  die  x   KaltMid.  Januar,  anno  prinio 
rigni  noslri,  Conpeiidiuin,  in  Dci  nouiine  fcliciler. 


Ptactium  Chitdeberli  Ul,  regit  Francorum,  quo 
locum  Hordinium  cum  ecctesiit  iM  coiislruclit  i;i 
paijo  liettotacenti.  Uainoni,  abbaii  iancli  Dioni^tii, 
asieril  *  (onn.  U05.) 

Childebertlius,  rcx  Franconim,  vir  iiilusler.  Cum 
nos,  in  Dci  nomene,  Conpendium  in  palacio  nosiro 
una  cum  nostris  fedclelnis  resederemus,  ibique 
veniens  inluslervir  Aigoberlus,  menesterialis  noslor, 
lacausa  venerabile  viro  Ilainoiie.  abbaie  de  basile^.a 
domni  Diuninse,  ubi  ipsi  ipse  ^  preciosns  in  corpore 
rcqiiiiscil,  snggerebai  coqod  ante  os  annus,  qando 
geneinr  nosier  Tbeuilericus  quondara  rex,  partibus 
Ausier  hostileter  visus  fuit  ambolasse  ;  homo  no-  „  ctum  esse  censiiniis,  se  peiicionibus  sacerdotum,  qui 


Diplomn  Childeberli  III.  re.jit  Francnnim,  quo  im- 
muniiaiet  concedit  monaslerio  Tutoni*  -  Valiit 
<=  {uiin.  B.H) 

Childeberilius.  rex  Francorum,    vir  inluslcr.  Ri- 


mene  Ibbo  quondam,  nuUalenus  ibidera  arabolasset, 
el  ob  Iioc  solidos  sexcenlus  Hdem  licissit,  ct  pro 
ipso  Ibbone  ipsi  Ilaino  abha  ipsus  solidos  srxcentus, 
e«m  rogaiti,  pro  ipso  conposuissel,  et  pro  ipsus 
solidos  sexcentus  porcione'sua  in  loco  noncopante 
Uiirdinic  in  pago  Belloacense,  adinlegrum  una  cum 
illas  ecclesias  ibiJem  construcias,  quiequid  ibidem 
sua  fuit  possessio,  ei  pro  suo  eflruraentum  delegas- 
set  vel  firmasset.  Sei  dura  lilius  suos  Botiharius 
clirecus  ibidem  ad  presens  aderat,  inierrogatum  fuil 
ei,  se  ipsi  genelur  suos  Ibbo  qondam  ipsa  porcione 
sua  in  suprascriplo  Inco  Hordiinio  ipsius  llainoni 
abbaii  per  suo  estrunicniiim  delegassel  vel  lirmasset, 
sed  ipsi  Bottharius  i  lirecus  in  presenii  taliter  fu  I  pro' 


pro  affecium  eclisiarum  perienit,  effectuae  mancipa- 
mus,  vel  qiii  ab  ipsis  ibidem  de  qualibet  adtracluro, 
fuil  additum  vel  conlatum,  per  nosiris  oracolis  robo- 
ramns.  quallter  posiniodo  et  datoris  mercis  perma- 
nial,  et  nus  pro  prisliiura  benelicium  opinio  bonis 
et  preiniuni  sempelernum  adcriscat.  Idcircum 
venerabilis  vir  Magnoatdus,  abba  de  monaslirio  Tu- 
sone-Valle,  que  esl  in  pago  Camliaciacinse,  quem  iii 
boDore  sancti  Diunisiae  et  sancti  Harcelli,  quem 
avuncolus  suus  Chardcricus,  quondam  abba,  super 
rem  sua  propria  edelicavit,  et  monastirio  sub  sancia 
rigola  ibidem  consiiluissit,  et  ibidem  ipso  venerabili 
viro  Magnoaldo  abbali  consiituii  esse  rictorcm :  sed 
ipsi  vir  Maguoaldus  abba  peiiit  celsiiudinem  nostri, 


fcssus,  quod  ipsi  geneti;r  snos  Ibbo  ipsa  porcione  in  q  ui  quicquid  ab  ipso  monasliriolo  tam  ab  ipso  al'bate. 


suprascripto  (oco  llordino  sepedicio  abbali  Hainone 
per  suo  estrunientum  delegasset  vel  firraasset,  et  au- 
ctor  ei  exinde  aderal  :  ei  ipsa  estrumeula  in  presentl 
ostendedii  relegenda,  et  visa  eis  ipsas  esse  cognovit. 
Proinde  nos  taliter  una  ciim  nostris  proccrebus  con- 
sietii  decrivisse,  ut  diim  iiilnsier  vir  Ermenricus, 
optiniatis  noster,  teslimoniavil,  quod  ac  causa  laliler 
acta  fuisset  denosciiur,  jobiinus  ui  memoratus  Ilai- 
no  abba,  ipsa  pdrcione  in  siipra>criplo  loco  llordi- 
nio  cum  illas  ecclesias,  conira  ipso  Boiibario  cli- 

■  F.diderunl  Mabilloniiis,  de  Bedipli)ni.  pag.  477, 
et  Fel  biaiHis,  Hisl.  abli.  S.  DiDnys,  prob.  p  Ih, 
ulerque  ex  aulo-rapho  San  iinnysia.io  [  nunc  in  Ar- 
chivo  regni,  k,  scr  n.  5  assc-i  vaio  ]  ;  recusum  exslat 
ex  M  'bdloiiid,  iii  Colleclioiie  scriploriim  reruin  , 
Francicaruin,  loiu.  IV,  pag.  C7l.  Ilaino,  abbas  S. 
Dionysii,  idein  esi  qui  f  ei|uenlius  iliciiur  Cliaino, 
vid.  Nov.  Call.  clir.  I.  VII,  rol.  5H,  cum  scilicei 
iionien  ejus  asperlori  sonii  eiVeriur.  Childeberliis, 
liliHS  Theodorici,  ciijns  noineii  pixleri  plnciuini,  rex 
est  qui  hiijus  uoniinis  lerlius  fuit.  Belluiii  aiiieni 
inenio  atuiii,  in  Aiislra-iui  pailihus  gesluni  a  Tlieo- 
diirico,  in  eiligcnduni  esl  de  bflloTlie  doriii  III  con- 
Ira  Dagoherluin  II,  cnjua  nienlio  lil,  iit  rccle  nin- 
nuit  l'agius,  in  Banininin,  i.  III,  pag.  77,  n"  7,  iii 
\iia  S.  S:ilahcrg;e  inlcr  acta  SS.  ord.  S.  lieiied. 
I.  II,  pag,  4U8,  n.  i?>,  iinii  vcro  de  hfllo  inlereuoi- 
deiii  Theudoricum  ci  1'ipinuin,  iiequu  eiiini  prnceies 
(.liildeherli  qui  placiln  adrueniiil,  1'ipiiii  cliriiles, 
ralam  iiabuissciil  iiiullain  de  qiia  iii  lioc  inslriinicnlo 
agilur,  Ihhoiii  irroguiaiii  co  qiiod  llibn  coiilra  l'ipi- 
nuiii  A0(li/ilrr  non  ambulatsel,  il;cc  chart.i  siitillo 
cereo  adhnc  vall.iia  esi '  qiiaiii  cdimus  ex  auiugru- 


quam  et  ad  Deo  limentis  homenibus,  in  quibuslibet 
ribus  ad.iue  corporibus  iliiJem  fuit  aui  fuerit  addi- 
tum  vel  prolalum,  unde  el  precepcioiie  domno  et 
genetore  nosiro  Theuderico,  qiioiulam  rege,  se  ex 
hoc  prc  in.iiiibus  habire  adlimial,  ul  nullus  judrx 
popliciis  ad  caiisas  audiendum  vel  fridda  exigendum, 
ibidem  iniroilum  nec  ingressum  hahire  non  deberii. 
Quod  nus  pro  mercidis  nosiri  augmenium  conces- 
sisse  vel  pristelisse  seo  confirniasse  cognuscile.  .\dlo 
per  presente  preceptuin  ex  hoc  decemimus  ordenan- 

pho  [  ;<d  cujus  tidem  novam  A.  Teulet  recensionein 
iiisiituilj. 

I' [  Sic  in  antographo;  hanc  vocum  repeliiionera 
emendaverunl  (irisiini  edilores.  1 
I  '  Viilgavcruiii  .Mahillonius,  de  Re  dipl.  p»g.  477, 
et  Felibiaiius,  llisl.  abb.  S.  Dion.  proh.  pag.  15, 
ulerqiie  ex  aiilographo  {nunc  iu  Arcbivo  regiii,  k, 
scriii.  3|.  Becusuni  csi  in  Collecl  one  scriptoruiii 
reniin  Fraiuicaruni ,  I.  IV,  pag.  675.  Jain  nie- 
moraluiii  vidiniiis  monasieriuiii  Tusoiiis-Vallls  in 
inslruiiicnlii  coiiinuiUlionis  cujusdani ,  ubi  iio- 
iniiiu  Tue  onis-V.illis  appellaliir  ;  ibi  eli.iiii  meiiio- 
ria  psi  Magnoaldi,  al>balis  ojus.  Hic  vero  condi- 
iiim  diciiiir  inoiiasteriuiii  pr.clatuni  a  Charderico 
abliaie  S.  Dionysii,  ot  ab  ipso  coinmissum  abbaii 
Magnualilo  rcgeiidiiin ;  uiule  lOiijicil  .MaLiilluniiis, 
Aniial.  t.  I,  p:>g.  I<I3  el  m,  illud  fuisse  ahliali.T  S, 
Dioiiysii  sutije  luni,  sed  laleiur  iia  evaiiui^se,  ul  quo 
loco  posiluiii  liieril  iiiodo  sil  incon^perlum.  nlsi  il>i 
ex>li'erit  iibi  iiiodo  Cislercien^iit  abhatia  Vallii  B. 
Mari;c.  Eiliiiiiis  ail  lideiii  aiilOKraphi  r<>r^«  sijtilla 
miiiiiii  (quocuin  lex'uui  denuo  cu»tulil  A.  Trulcl). 


1003 


nEGlIM  rm\JE  STIRPIS  FRAiNCORUM  IiIPLOMATA. 


1094 


tlutn,  quod  iii  perpeliio  volimuis  esse  mansuniin,  ul  A  n"Stri  siiggessit  eo  quoil  agentis  Inlustri  viro  Drogonc 


iieque  vos,  neque  junioris,  seo  successorisque  ve-lii, 
ncc  iKillus  qtislibet  e\  jndiciaria  potestalc  quoqite 
tempore  accinctns,  in  curiis  vel  villas  ipsiiis  nioiia- 
siiriae,  lani  de  quod  ibiilem  presenti  teinpore  eit 
■firmaium,  qiiam  quod  inanlea  tam  de  ipso  vir  Ma- 
gnoaldo  abbate,  quam  el  de  relii|uis  Deo  timents 
homenibus,  iii  quibuslibet  ribus  adque  corporibus, 
ail  causas  auJicniluin,  vel  fridda  exigenduni,  seo 
iiiaiisionis  aiil  paralas  vel  qualiscumqne  reiribucionis 
quod  liscus  iiosler  exinde  accidere  aut  sperare  po- 
tiieral,  judieiaria  potestas  nec  nnstro  lempore,  nec 
successoribus  rigibu»,  ingressum  nec  iiilroilum  pe- 
nilus  liahire  presiimmal,  nisi  quicquid  liscus  nosler 
exinile  sperare  potuerat  in  Juniinaribus  ad  ipso  mo- 


lilio,  iteinque  inlustri  viro  Pippino,  niajori-ilomu» 
nostro,  rurte  basileci  sui  nuneopanti  Nocito,  que 
pomtiir  In  pago  Canii:iacinse,  qui  fuerat  Gaerino 
condain,  et  de  fisco  per  preci^pcione  domno  et  gene- 
ture  no  Iro  Tbeuderico,  cnndam  rige,  ad  ipso  mo- 
nasthirio  fuerat  concessa;  ipsi  ageniis  memoraio 
Drogone  malo  urdene  de  potcstate  ipsius  Magnoaldo 
vel  monasil.irie  sui  tullissent  vel  alistrax-isseiit,  seo 
et  mancipia,  pecunia,  vel  reliquas  ris  i|uampluris 
exinde  naufragiassent  vel  .levaslassenl.  liiieiidebat 
ae  contra  ipsi  Drogus,  eo  quod  soccr  suos  iiilusior 
vjr  Bercbarins  condam,  ipsa  villa  de  ipso  Magnoaldo 
concamiassil,  et  eidem  jusiisseme  ad  partein  conjuge 
sui    Adallrule    ligibus  reddeherilur.    Inlendebal  ae 


nasliriolo  vtl  ail  ipsis  mdiiacbis  qui  ibidein  frequen-  B  coiitra  ipsi  Magnoaldus,  qua-i  conlocucione  et  conve- 


ter  vediiitur  ofiicium  fungire,  iiisperta  ipsa  i  rece 
pcione  donino  elgenetore  nosiro  Theuderico  quondara 
rege,  seo  et  nosiro  precepiiim  plinius  in  Dei  nomiiie 
conUrmaliim  debiat  In  aiiguieiitis  { rofeciscere,  unde 
inercis  oosira  apud  Domino  retributire  perennis 
temporibus  debiat  convalere,  ei  ad  ipsa  congrega- 
cioRe  delictil  pro  stabilitale  rigiii  noslri  jugiler  de- 
precare.  Ei,  iit  ba;c  precepcio  iirmlor  sit,  inaiius 
nostri  subscripcionibus  sub  er  eain  decreviraus  ro- 
borare.  (Locus  sigilli.) 

Childebertiius  rex  subsc.  Nordeberlhus  opt.  Da- 
-lum  quod  fKit  ininsis  Aprilis  dies  octo,  annum  se- 
cundum  rigui  nostri ,  in  Dei  nomine ,  Noviginto 
feliciler. 

XI. 
Placitum  Cliildeberti  IJI,  legis  Francorum,  qiio  villa 

Nocituin  odjiidicalur   TlmnionisVailis  monasteriu 

•  (ann.  b97). 

Childebercliius,  rex  Fraiicoruin,  vir  inluster.  Cum 
tiiis  iii  Dei  nomine,  Conpeiulio  in  palacin  nosiro,  una 
cum  aposlho'eeis  viris  iii  Xpo  pairebiis  nosiris  An- 
fnaldo,  Savarico,  Turnocbaldo,  Ebarcio,  Grimnne, 
Conslaulino,  IJrsiniano,  episcopis;  iiec  non  et  inlu- 
siri  viro  Pippiiio,  majore-domiis  nosiro,  Agnerico, 
ADienero,  MagnecbariiV,  Gri:  oaMo,  opiema  is;  Er- 
nienibto,  Adalrico,  Joiiatlian,  coniiiebus;  Yulfolaeco, 
Argliilo,  Madlulfo,  douiesiecis;  ISenedicio,  Erme- 
dranino,  scniscalds;  seo  et  Hocioherciho  comite 
palacii  niislro,  vel  cunciis  feililebus  nosiris,  ad  uni- 


nencia  exinde  apud  ipso  lierchario  habuissit,  ul 
ipsa  inler  se  cnnniulasseni  :  sed  h.x  nuin.,uani 
ficissent,  nec  de  ipsa  curle  ipsi  Cercharius  mano 
vestita  niimquam  babuissii,  nisi  malo  urdene,  per 
forcia  et  mico  ingenium  i|.si  ageniis  predicto  Dro- 
gnne  de  poteslate  sua  abslraxissent.  Interrngatum 
est  ipsius  viro  Drogone,  quatenus  intendebat  quod 
exiiide  socer  suos  concammio  apud  ipso  Magnoaido 
ficissil,  se  talis  epistulas  conraucaiionis  exinde  ioter 
se  ficisseni,  aut  se  ipsas  in  nostii  presencia  presen- 
tare  poiibat.  Sed  ipsi  s;rumcnium  exinde  nullatenus 
presentavit,  nec  nulla  evidenli  poiuit  Iradere  racio- 
ne,  per  quod  ipsi  Bercharius  ipsa  habire  debuissit, 
nec  per  quo  unlene  ipsa  ipsi  D.ogo  ad  parte  coiijuge 
C  sui  necad  sua  habire  debirit.  Sic  ei  a  suprascriptis 
viris  doranis  episcopis  vel  opiematibus  nostris,  in 
quantum  ipsi  inlusler  vir  Hocioberclhns,  corais  pa- 
lacii  noster,  lestiinuniavit,  nuscitur  judecasse  vel 
definisse,  ut  ipsi  vir  Magnoaldus  ipso  loco  Nociio, 
quantumcuiiique  exinde  per  prece^cione  ipsiiis  dom- 
no  et  geneture  nostro  a  1  ipso  monaslhirio  suo  Tun- 
sone-valle  fuerai  concessnm,  hoc  ipsi  Drogiis  ad 
sana  inano  emn  exiiide  reveslire  del.irit,  et  ipsi 
Magnoaldus  illa  fructa,  hoc  est  vinus  vel  annonas 
aiit  fenus  quod  exin.ie  missi  sui  devastaveriini,  ci 
indulgire  del.i.nt  :  quod  ila  et  fiiit.  Proinde  johim- 
mus  iit  ipsa  rem  Nocito,  quanlumcumque  iijidem 
Gaeriiins  possiiiit,  aut  undeque  ad  ipso  pervinit,  et 
ad  ipso  genelure  nnsiro  ab  ipso   nionasthirio  per 


versoruMi  causas  audiendum  vel  ricto  judicio  terme-  D  suuni  precepiuin    fuit   concessum 


nandum  resederimus  ;  ihique  veniens  venerabilis  vir 
Magnoaldiis  abha  de  nionasthirio  Tbunsonevalle, 
queiii  babuncolus  suos  domnns  Cbardcricus,  condam 
episcopus,   suo   opere   edclicavii,  climenciae   rigni 

■  Exstat,  ad  fiJeni  aiilographi  iniinc  in  Archivo 
regni,  K,  scrin.  5,  as^prvali,  qiiDiiiin  lexluiii  deirio 
conlulit  A.  Teulel),  ffpu.l  Maliill.  iie  Bi:  ilipl.  p.  -iTO, 
el  Felibianum,  llisior.  abh.  S.  Dion.  pioli.  p:ig.  17; 
recusum  io  Collectione  scriiiioruoi  rerii.n  Fra^cica- 
rum.  t.  IV,  pag.  67 ;,  ex  Mnhillonio.  Il.ec  pia;eipiie 
notanda  inoiiet  Mahillonius  in  lioc  placilo  :  I»  Uer- 
cbarius  AJaltrula:vir  diciliir,  el  soc.-r  Dr.iKonis,  qiio  I 
pugnai  cum  clironico  Fontniiellenii,  c.  7,  et  Anna- 
libus  MetensibBS,  ad  ann.  693,  iiiii  Adaiirudis,  iixor 
Drogonis     diciiur   filia  Waraihcnis   el  Aiislledis ; 


omnc   tempore  ; 


conira  ipso  Drogone  el  conjuge  sua  Adaltrule,  aut 
herides  eorum,  vel  cujusrumquelihet  de  parti  eorum, 
omne  tempore  bahiat  evindecatum  adque  helilia- 
tuni,  nsit  inler  ipsis  in  postmedum  ex  ac  re  subila 

2"  Cliardericiis,  qni  alias.  \ide  pr.eceptura  Childerici 
deTusonis-Valle  (col.  109-2,  jHpra)  solo  abbatis  titulo 
insignilur,  bic  appeliatiir  episcopus;  cujus  aulera  se- 
dis  id  sihi  iiicomperiuin  aii  M  liillonius;  alii  conji- 
ciiii.l  Bellovacenscra  sedem  occupasse.  Sed  supra 
dixiinas,  pag.  -225,  majoiuin  moiiasteriorum  abbates 
aliq.iando  ad  episcopa  em  dignitatem  erectos  fnisse, 
nulli  sedi  adJictos;  5°  Formulani  ad  viceni...  jiissus 
recognovit,  in  .Merovingicorum  dip'oinatum  recogiii- 
tionihus  rarissime  legi  docenl  Mabilloniiis  ei  Colle- 
ctores  scriptoruin  rerum  Francicarum,  uhi  supra. 


lOOr.  SyECUL.  VII  ET  VUI  ECCLESIASTICA  MONUMKNTA.  1098 

causacio.    Aigobercihus   a<l    vicem    ClialJclierclho  A  niantis  uustris  subseriplionebus  subler  eaoi  de^rive- 

iiius  roburare. 

ChiUeberibus  rex,  6ubscripsil.  —  Vuifolaecus  * 
jusKus  optoiit. 

D.ituin  quod  fii^^it  iiiCiistg  Abrilis  lihes  tres,  anno 
lei-cio  rigiii  iiustri,  uiupciiilio,  iii  Dei  nomene,  feli- 
ciicr. 

XIII. 

Diyloma  Chilileberti  III,  regis  Francorum,  quodonum 
tib  t.phibio  cotlalum  Eccleiioe  Vienuenti  confirmat 
""  [ann.  697). 

Cbildebertus  rei,  CxoUlo  patri  et  Eupliibio  ub- 
b.ili.  Quud  popocistis  quia  digna  est  petilio  ei  po- 
stulado  vestra,  tMiictum  noslruiu  de  villis  de  Gene- 
cio,  el  si  i|iia  alia  ibi  pertinent,  superscripsimus,  ut 


jussiiii  rccogiiovit.  (Lncuf  (iijilli.) 

Uaiuiii  quod  licit  niinsis  Marciiis  dies  xiv  *,  anno 
tercio  regni  noslri ,  Conpondio ,  in  Dei  noniine , 
(eWt.ier. 

Xli 

Difilomn  UiiMeberti  III,  reijis  Francoritm,  qiio  Par- 
ihciioni  S.  .1/iin>  Ar,jentOiii  coiicedit  silium  Corniv- 
lelum  ^  [ann.  liO/"). 

ChilJebertiiHS,  rex  Krancoruni,  vir  iniuster.  Se 
nporluiia  bcnelicia  ad  loca  saiictoruin,  quod  pro 
juvameii  servornm  vel  aiicillaruia  Oei  pertinit , 
lilieiili  hanimo  prestamus,  cl  lioc  iinbis  ad  aetenia 
retribucione  perienire  conliileiiius.  Ideoiiue  cognu- 
bcat  magneindo  seu  huiileuis  vesira,  quod  nus  silva 
uoslra,  qui  vogatur  Co.-iiiuletus,  super  lluvium  Se-  B  quia  Viinnensi  Ecclesiai  inlegre  cura  omnibus  suis 


quena,  in  pago  Parisiaco,  qiiicquid  ibldein  a  longo 
tempore  liscus  fuit,  aut  iii  giro  t:nuil,  vel  lurcstariae 
r.o^^tri  usque  niiiic  dercnsarnnt ,  ad  moiiaslhirio 
S:incti  Mariae,  Saucti  i'etri  el  i^auli,  vel  cilerorum 
sanctoruin,  qiie  esl  conslruclus  in  villa  .\rgenioialo, 
ubi  pree^t  inlustiisDeo  sacraia  Lcudcsinda  abbulissa 
pro  inercidem  noslri  augimentum,  vel  prn  consola- 
cione  anciilarum  Uci  inibe  refereiiti,  pleiia  ei  integra 
gracia  visi  fuaemus  concessi-se.  Adeo  per  presentcni 
precepcione  decernemiis  ordenandum,  quod  in  per- 
|ietium  volemus  esse  mansurum ,  ul  neque  vos, 
neque  juniores  seu  soccessores  vestri,  ncc  qnislibit 
de  ipsa  silva  nostra  Cornioleiuin  ineinorati  Leude- 
sindae,  aut  soccessoris  suas,  vel  ipsius  monastbiriac 


tradiia  sunt,  el  per  voium  tuum  libi,  Epbibi,  condo- 
naia,  nostra  auctorilate  semper  ibi  permaneaut,  et 
quidquid  Gsro  nostro  exire  ind«  poterat,  lotum  Deo 
nosiru  et  sanctis  Dei  apostolis  ac  minisiris  eoruin 
permillimiis,  ut  siib  immulalione  Vienneiisi  Ecclesi» 
quod  jiidice^  requircre  poterani,  omnes  tiues  et  di- 
strictus,  sive  de  servis,  sive  de  iiberis,  in  villis  vel 
terris  vel  sitvis  vel  redhibilionibus,  sine  ulln  umqnam 
temporc  maneat,  neque  ullus  judex  publicus,  neque 
ofiici:ilis  ejus,  ad  judicandum  vel  distringenduin  lo- 
cum  ibi  habcre  audeai,  sed  proliciat  omni  lempore 
ad  victiis  et  alimoniam  servorum  Dei,  quidquid  ad 
nostram  gloriaiu  vet  ad  judices  et  ofliciales  nosirns 
pervenire  poterai,  et  utaturjure  et  potesiaie  sua  ex 


suae  Argentoialo   coniradicere ,    nec   nichil  cxinde  ^ ''"<= '^«lesia  Viennensis  a  nobis  sibi  concesso.  Edi- 


minuare,  nec  iiiilla  calomiiia  generare  non  prcsu- 
maiis,  iiisi  quicquid  superius  contenilur.  ipsa  silva 
ad  integruin,  sicul  liscus  nosler  fuit,  aut  foresteriae 
nostri  defensarunl,  jain  dicta  leudesinda,  vel  pars 
ipsius  moiKislbiriae  suae  Argenloiali,  auteoiigregncio 
ibitlem  consi$tenciuin,  omiie  leinporc  et  no.-tra  in- 
dulgencia  sub  aemnnetatis  noineiie  vidiat  habire 
concessum  adque  indultum  ita  nt  ad  ipsu  sanclo  loco 
perennitcr  prollciat  in  augimentuin.  Et,  ut  licc  pre- 
cepcio  firmior  habiatur  et  per  tempora  conservitur, 

*  An  qiiaria  deciina  dies  Mariii  niensis  anno  terlio 
regni  Cliildeberii  III,  aut  auno  ()'.I7,  Iribnenda  sil, 
delinire  haud  facile  est,  ciini  lioc  mense  regiium  iii- 
cboasse  Childebcrtus  videaiur,  qua  auteni  die  in- 
ccriuin  fil. 

>■  Uoc  diplonia,  teste  Mabill.  Annal.  ord.  S.  Ben- 
lom.  Vi,  pag.  171,  ibid.  append.  pag.  65(i,  a  viro 
clarissimo  ct  doclissimo  Clauilio  l^leury,  mnnasterii 
Argentoliensis  priore  Ciiinmcudatario,  inveiiUiin  fuit 
iii  lurre  donius  su;c  prioralis,  uhi  teinerc  inter  cliar- 
tas  rejcctaneas  conjecUim  fuiTat,  litteris  Merovin- 
gitis  exaraiiiiii,  et  sigillii  cereo  vallaiuin.  Illiid  pri- 
iiiii<i  viilt^ivit  ^'elibianiis  annn  17i."),  ex  aulographo, 
iiiicr  iir..trunicnia  nd  liisttiriani  Pari>iensem  specian- 
lia,  t.  III,  pag.  '25.  Keciisiiiii  iii  appendice  t.  VI  An- 
nalium  ordiins  S.  lieiiedlcii,  pag.  656,  ct  in  Cidle- 
clioiie  scriploriim  reriiin  Francicaruin,  I.  iV,  p.  677. 
(Ail  lidem  aiilogr.iphi,  in  iiililiolheca  regia  P.irisins 
iiiiiic  asservali,  iiova  receiitiune  accuralissinie  l:icia, 
qiiasd:ii|i  FeliliiaiiiK  leitioiiis  iiieiidas  currexit  A.  Tcu 
li'i.)  Ncc  tauicn  oiiiiiino  deliluerat  insirumeniuin 
hoc  D>i|ue  aJ  Felib'aui  lempora  ;  siquidem  ^lireulio. 


0 


ctiim  boc  ego  Chitdehertus  regno  mco,  io  auno  teriio 
constitutum  roboravi. 

XIV. 

Dijnoma  CJiildeberli  JII,  reqis  Francorum,  quo  rillam 
.\rduiium  cuni  omni  immunitaie  lcclesim  Cenoma- 
nica;  concessnm  asscril  <=  (ani.  698). 

Childebcrtus,  rex  Francoriim,  vir  illoster.  Si  facla 
parentum  nostrorum  conservanins,  noslra  perenni- 
ter  staliilia  csse  coiilidimus.  Ideoque  apostolicus  vir, 
pater  iioster  in  Christo  llerlemundus,  Cenomaiiiiice 

scriptori  Aniiqnitaiiim  P:irisiensium,  ostensuin  fuc- 
rat,  m  ferunl  .■Vnn.il.  urd.  S.  iieii.,  t  VI.  pag.  I7J,  a 
Jncobii  Foulii.,  iTiore  ciimiiicndaiarii)  bujns  iiinnasie- 
rii.  bibenie  adliuc  sroculo  xvi.  Monastorium  de  quo 
agilur,  a  sinctiinnnialilius  priinn  baliitalum,  ut  le- 
gere  est  iii  Nov.  Gall.  clir.  t.  Ml,  cul.  507  et  se<|., 
deinde  redacliiiii  in  iirioralum  aliliati;e  S.  Oioii>sii, 
ac  circa  xvi  s-jeculi  initia  cunimendatariis  priorii^us 
subjecluin  fuit. 

>'  Nomeii  relfrendarJ,  a  Fclibiano  prxtermissnin, 
ex  aulngrajiho  ru^lituiiiniii. 

'' Vulgaveriint  Dacherius,  Spicil.  t.  XII,  pag.  103, 
e\  apographo  Luuvcli,  ei  Colleclores  scriploruui  re- 
ruiii  Franciiaruni,  I.  iV,  p.ig.  t^S,  e;i  l>acnerio.  Iloc 
sane  esl  di^ilonia  quod  Etdiibius  aii  iu  tesMnienlo 
suo  snpra  nliio,  pag.  -240,  se  expetiisse,  iit  legaia 
(|u;e  Vieiineiiii  Ecclcsi:e  scripscral  rejiia  .^nctorilate 
lirmarentur.  Eudem  talior.it  vitio  diploina  lioc  qui> 
lesianieiitum  ipsuiu  :  lalsi  iudicia  «idosis  in  nuiis 
tesl:iiiicnio  sulijeciis. 

'  l'.ditiiin  in  Actis  eiiiscoporum  Ceiionian«nsiuni, 
Mabil.   Analcct.  pag.  i^i,  rccusuin  in  ('.olieciioiM 


1097 


UEGIIM  IRIMyE  STIKPIS  FKANCUiiL.M  DIILOMATA. 


mt 


urbis  episcopiis,  nobis  siiggessit,  eo  quod  avuncnlus  A 
nosler  ChiMericii»  (iiiondnm  rcx,  per  S'iain  prx'ce- 
plionem  laliler  anieces  ori  siio  ilonino  Berario  qiioii- 
(lara  episcopo  vel  domno  Aigliberlo  coiicessit,  «t 
qiiidqiiiil  ile  villa  ipsius  Ecclesiie  Ccnomannice  nun- 
fupanie  Eriluno,  in  pago  Pictavo,  ad  (iscum  spera- 
liaiiir,  hoc  nullus  juJex,  nec  quislibet  exactare  de- 
heret;  ct  in  ipsa  villa  neque  inansiones  facere,  nec 
freda  exactare,  iicc  caosas  audire,  nec  uUa  parata, 
nec  ulhim  lucrum  terrennni  requirere  nec  exaclare 
prssuinpserit,  nisi  hoc  in  luminarihus  ipsius  eccle- 
si;K  Cenornannicre,  quse  est  in  honore  sanclie  Marix 
et  fa'irii  Gervasii  et  Proiasii  niariyris  paironis  iios- 
tri  consirucla,  deberet  esse  concessum ;  et  poslea 
deniio  Aigliberlo  episcopo  post  Berariiim  quondam 


Dala  qiiod  fccit  niensis  Maiiiiis  dics  iij,  aimo  iii.j 
regni  iio;l'i,  Valciici;;na-,  feliciler. 

XV. 

Dipluinn  Cliilitcber:i  lll,  regis  Frini.oni.n,  quo  roi- 
cedil  llerleinundo,  V.enainnneusicyiscoiio,  nldcin  cjjs 
rex  ducem  seu  comiteni  Cenoiniiniai  non  prwjicict, 
nisi  quem  episcopna  et  yens  tenumanicu  prias  ele- 
gcrint  '  (niiH.  098). 

Chiltieberius,  lex  Kr.incoruin  [add.  vir  inluserl, 
ciiin  de:cal  clemeRiiain  prini.  is  justas  sacerdoluiii 
petiiioiies  exaudiro  et  ad  ifrcciuin  pcducere,  ideo 
[decet  ciementia:  principali  jtislis  pelilionibus  sacerdo- 
liim  libenler  obiiudire,  \el  effeclnm  in  Dei  nomen  man- 
cipare,  ideoque]  apostolicus  vir  in  Cliiisto  paler  no- 
ster  llerleniuiidus,Cacnomaiiicxurbii  episC'ipus,  de- 


ibideni  fuit  similiter  concessum.  Uiide  et  ipsas  pra;- B  nienli.-e  regni  iiostii  fccit  innotescere,  quod  aiite 


ceptiones  ipse  poniifex  se  pra;  manihus  habere  afiir- 
mal,  ei  de  eodeni  tenipore  iisque  iiunc,  ipsum  bene- 
liciuin  asseri<  esse  conservainm  :  se.l  pro  integra  lir- 
mitate  peiiit  celsitudinem  nostram,  nt  huc  denuo 
per  nostrain  auctoritatem  ipsi  viro  domno  Hcrle- 
iniindo  episcopo,  vel  ad  ipsain  hasilicam  sancti  Ger- 
vasii  et  Protasii  inariyrnm  conlinnare  deheremus  : 
cujus  petilionem  nos  non  dcnegasse,  sed  in  omnibus 
prsestitisse  et  confirmasse  cognoscite.  Prxcipienles 
eiiini  ut,  siciit  constlliiit  aviinciilus  nosler  Childeri- 
ru«,  quondam  rex,  intpgras  emunil  ites  de  ipsa  vllla 
Arduno  ad  ipsan  ecclesiam  fecit,  ita  ci  iiiantea  nos 
per  nostram  auctorital:'iii  foncedimus  et  conlirma- 

mus,  ut  nullo  uinquam  teinpure  Htlus  judex  Ln  ips,i         ,  ,  

villa  prxsumat  causas  audire,  nec  ulla  parata,  nec      Grmatam,  una  cum  consensu  pr 


freda,  nec  qiialecunique  censum  aui  lucrum  lerre- 
niim,  quod  al  liscuro  nostriim  potuerii  sperare,  ullo 
iiniquani  lonipore  prxsuniat  requrere  nee  exactare, 
iiisi  iiispecla  i;  sa  prKcepiioiie,  ;ih  avunculo  n  'Siro 
<;iiililerico,  quondam  rege,  in  luminaribus  supra- 
soript;e  basilicae  sancti  Gervasii  el  Prot:\siiperpelua- 
liter  debeat  esse  concessum  atque  indiiltum.  Et,  ul 
hxc  auctniitas  lirniior  liabenUir,  vel  per  tempora 
fonservelur,  manns  nostre  subscriptiunihus  suhier 
eam  decreviinus  roliorare.  Chi'deb"rlus  rex  sub- 
scripsi. 

scriptorum  rerum  Francicarnin,  l.  IV,  png.  (i79. 
Iloc  diploinate  Ctiildeberliis  coiifirinat  iiiimunit:ilfs 
pro  villa  Ardun")  concessas  Ecrlpsie  Ceiioinan  (■■r; 
duplici  Cliililerici  II  diplomate.  Utruinqiie  alilii  cx- 
iiibuliiius  ex  ilsilem  actis  depromptuni ,  ct  spur  Is 
sinnmnt  raviinus.  Nec  nicli"ris  nola;  censeinus  ler- 
liiiin  iiistriiiiienlum,  ex  eodein  haustuin  foiiti^  quem 
s;epius  iinpiiriiin  expe  tl  suitiiis.  falsi  indiciiiiii  nl 
inipriiiiis  (|uod  ChiUlebfrtus  diidimia  de  quo  agitiir 
(iiigatiir  emisissft  lii  graiiam  H.rlemundi,  Cpnonia- 
nensis  episcopi,  qui  non  nisi  diii  pnst  niort:'m  Cliil- 
deherli,  ad  rcginien  Ceiiomaiiicx  E^cle-cix'  vocaliis 
fuit,  iit  dicenius  in  ooiis  nostris  a.l  aliud  ejiisileiii 
Childebeiti  diploma,  iti  em  spur:uiii,  quod  proxime 
sequiliir.  Ha,  vidcsis. 

"  Vu'gaiuin  a  Corvaiserio,  in  Hisl.  episc.  Ccnnin. 
pag.  255,  ex  pontilicili  Cenomaiiensis  Eccles!;c;  iii- 
Sfrtuiii  iii'er  Acia  episcoporum  Cenomanensium,  Ma- 
hill.  -Analer.  p,ig.  285,  cuni  iliscrepanliis ;  recusum 
a  Coiiiii»,  Atinal.  t.  IV,  pag.  015.  ex  Corvaiserio,  et 
aCnlIofloribu^  soripioiuii)  reuni  Francicarum,  I.  iV. 
PiTiicL    lAXXVlll. 


inultos  annos  anlecessor  suus  duininus  Berarius  , 
qiioiidam  episcopus,  prtccelso  avunculo  iiostro  Clo- 
tatio,  quoiidani  regi,  vel  aviae  iinstra!  Uacl.ililaJ  re- 
giiia>  [add.  (|U(indan)],  talcm  petitionein  fecissu',  ct 
ab  eis  lale  prjecopiuni  prscepis.  el  ul  iii  pago  Coino- 
nianico  nullus  quislibet  ul  o  qiioiiiie  loiiipure  in  a;-- 
ti.ine  ducalus  vel  cumitalus  ingrodi  diherei,  nisi 
taniuin  per  eleclion.in  mcmorati  poiiiilicis  aui  suc- 
cesboruiii  suoruin  seu  abbatiim  ac  s;iccnlonim  aique 
pagensiuni  Cflenomanensliim  ibiJeni  por  voluntalcm 
D,'i  consi  lcnsiura,  ibideiii  per  jussioneiii  i,isorum 
principum  ac  succedeniium  reguin  et  ad  age  duiu 
iiitroire  ddberet;  el  ipse  hoc  tiliior  |  er  suani  pra:- 
tept  oneni,  raanu  sua  vel  antedictu;  ahavia;  noslra! 

occriiin  suoruin,  ci- 


(iem  prxslilisse,  et  ipian  prseceptionem  se  pr;«  ma- 
nibus  habere  aflirinat.  Se  I  pro  iniegra  finniiate  pe- 
tiit  celsiiiidinem  no.tram,  ut  hoc  denuo  nostra  plo- 
riius  aucloritas  prxdi  to  poniiUci  ojus  jue  per  ttiiii- 
pora  Buciessoribus  et  ip>is  pagensibus  coiifirnaiet 
[confirmare  debiremus].  Quod  nos  ita  pricslilisse  et 
in  oiiinibus  conl"irniasse  volumus  onines  c  igiioscore 
[confirmassi'.  cogiioscile\  :  prxcipientes  enim  jiilieiiiui 
ei  jiibenics  prsecipiinus  (ha'  tres  voces  desuiit)  ui  si- 
ciit  conslal  mem:)ratum  a  unc:jlum  nostiu.n  Ciola- 
riiiin,  vcl  aviam  noslram  Bachildam  per  eorum  pro;- 

pag.  678,  ex  .\ctis  episcoporum  Conoinanensiuni.  AJ 
fidem  Corvaiserii  eiiiimis  pr.i  cipuis  discrepamiis  iii- 
Q  terpareiilbesespositis.  FaUi  indiciuin  cst  lleileiimiidi 
numcn,  qui  infuias  Cenomaiieii^es  noii  ohtiniiit,  ni^i 
cum  jamprideiii  faio  fmictiis  essei  Childebeilus  III  : 
anno  enim  Vl(»,  juxla  Coiiiliiiin,  iibi  supia,  pag.  58li, 
obiit  Aiglibfrius  Hrlemiiiidi  decessor.  IJl  aulcni  di- 
plomaii^sinceritate.iiiucapjridem  Ooiniiii.^,  p:ig  615, 
cnnjicil  pro  Childeherii  nomiiie,  Cliil.lei  jci  nonieii 
rcponentum,  et  diploma  referendum  ad  aniium  719. 
Veriimluininpo:;lilicaliquodexscr.psil  Corvaisori.is, 
lum  iii  exi-mido  in  plurimis  discrepanie,  (|uod  secu- 
tiis  eit  Aciornm  cpiscopornm  Ccnomanensinm  Ctm- 
sarcinator,  legitur  jiomen  Cliildtl.erli.  Ergo  lioc  iii- 
slrumentum  spuriis  aiinum:'r:ibimus,  douec  aliquod 
I  inergat  aullienticuin  qu.id  cunje  tiir;e  Coiiilii  faveat. 
ni)iloina  Chloiarii  ad  petiilnnein  Berarii  concessiim, 
qiiod  lau  lat  Chilileberiu  ,  m  spiain  ne  memoralum 
qiililem  vidimus.  Mirainur  Mahilliiniii:ii,  .Annal.  \.  I, 
pag.  616,  ei  crit  c>s  plurcs,  lioc  iiisirumenlum  p;o 
te^itimo  habuisse, 

35 


,m<i  S.ECLI..   Vil  I.T  VIII  F.CCI.ESIASTICV  MO.NUMK.NTA.  1100 

i'e(i(iuiieiii  UtT.irio,  qnomlam  rpiscopo,  nnleces&ori  A  labus,  iiuiKi|>ii$,  libertis,  canipis,  viniis,  silvi»,  |ira- 


lioc  conces^ iss<>,  iia  nos  lioc  |>riiili-giuiii  llorloninndo 
episcopo  conccdere  [anlecessoii  memoralo  llerle- 
tiiuiido  cpiscopo  concessisse]  nl  in  ipso  pago  Ca^no- 
maiiico  accipere  non  debeant  dncem  aiit  comiieni 
ni!.i  |>«r  eleciionem  ipsiu^  pagi,  poiililicis.  et  pagcn- 
lium  ;  e(  ita  hoc  sicut  antea  [ila  et  innnlta]  ir.mc 
aucloriliiten)  cnncediinus  et  conlirniaitius  ut  niillo 
omquain  l.-mpore  ullus  actionem  diicat  [ducalus]  ali- 
ler  nisi,  ut  diituin  est,  ncc  in  ipso  pag»  Coenoinanico 
habere  debeat,  nec  quisquani  cuilihet  coiniii  ipsuin 
psguin,  sine  elcclione  ipsius  punlificis  civii.itis  Coe- 
noniaiikcc  aut  p.ngensiuni  illoruin  [add.  vel  abbatuin] 
ingredi,  anl  ageie  debeai,  nisi  quem  episcopns  ele- 


tis,  pascuis,  aquis  aqtiaruinve  decurscbus,  farinaiiis, 
gregis  cum  pastorebus,  presidiis,  mobilebiis  e(  iin- 
mobilebuj  rem  inexquuisila,  ad  intcgrum,  quic(|nid 
I  0  segsiu  C::iiiiiione  ciindam  etconjogesux  nienio- 
rala  A.lalgude  ruerunl ,  per  eoruin  strumenia  [ail 
iiionasibyrio  sancii  Viiiceirfi  vel  doiiini  Genniiii, 
ubi  ipsi  preciosus  domiius  in  corpore  re(|uiescii, 
i|iw  est  siib  opidum  Paiisiace  citetatis  consiructus, 
ubi  Cbedelnuirus  abbas  preesse  videtur,  Gondonave- 
raol  el  ipsa  ]  struinenia  <  in  presenti  Obtendil  ad 
relegenda,  reiecia  ipsa  slruiVienla,  solliceium  fuii 
ipsi  Aigathco  a  nobisvel  a  proceribus  nostris  inter- 
roi^asse,  se  alequid  coiitra  [ipsa]  slrumenta  dicere 


gerii,  ul  ille  ipsuin  pogum  ad  agcndum  pcr  no  trani  »  .iut  obpoiiere  vo'eb:a,  in   presenti  dicere  debirit: 

sed  ipsi  taliter  adscruil  quod  ipsas  donacionis, 
quein  vcnerabelis  vir  Chedeliuarus  abbas  proterebat, 
veracis  aderant,  el  eas  rceognovii,  et  iiibil  coatra 
hoc  dicere  nec  ob;  oiiire  [i>risiiiii  edii.,  proponere  ] 
vulebai.  Qui  ct  ipsi  Aigaiheus  in  presenti  per  sua 
struinenta,  tam  pro  se  quam  et  pro  ipsa  Adalgude, 
se  iu  omnibus  de  ipso  monasthyrioto  Lemauso  una 
cum  adjacencias  vel  adpendiriis  suis  supcrius  inle- 
matum  dixil  esse  exituin.  Proiiide  nos  laliter  iin» 
eum  nostris  procerebiis  constetii  decrivisse,  nl  dum 
iiiluster  vir  Gbysleniarus,  comes  palacii  noslri,  ic- 
stimoiii  ivil,  ei  inter  ipsis  fuit  judicatum ;  ul,  dui» 
contra  ipsa  strumenla  nihil  habebai  quod  diceret 
nec  quod  obponerct,  per  sua  fesiuca  se  exinde  iii 


jussionem  debeal  habere.  Qii.-c  vero  aiietorilas  ut 
llrmiter  [^rmioi  ]  babealur,  inaiius  nostrae  subscrip- 
lionibus  baiic  prxccptioncm  decrevimiis  roborare. 
ChiKlcbertus  rex,  inspectis  anierioribus  pr»cepiio- 
iiibus.  Daium  mense  Martio,  d  e  iij,  anno  xl  regni 
iioslri ',  Valentianas.  Vulfoleius  scripsit  el  subscrip- 
sii  [inspcetas  anleiioies  prmceptiones,  subs.  Dala  quod 
[ecit  mcniis  Muriio  dies  iij,  aiino  iv  regni  nosii  i.  Vu- 
leniianas.  1  ulfoiciis]. 

XVI. 

1'lacilum  in  quo  Cliilde!  ertiis  III  monnsleriiim 
Lemausum  asserit  monuslerio  S.  Vincenlii  »<;u 
S.  (Jermani  "  (fliiH.  703). 

Childebertlius,  rex  Fraixoium,  vir  iiiluster.  Cuin 


nos  in  Dci  nomine  Carraciaco  villa  Grimoaldo  m.ijo-  q  presenti  dixit  csse   e\itum  <',  johcmus  ul   ipsu  luo- 


rem-domiis  nostri  una  ciim  nostris  fedilcbus  rcscde- 
rimus,  ibiqux  veniens  venerabelis  vir  Chedelmarus 
abbas  adversus  misso  Adalgude  Deo  sagrata,  nomine 
Aigalhco,  suggerebat  diim  diceril  eo  quod  roonasihe- 
riulo  in  pago  Slainpinse,  noncobante  Lem:iuso,  un.i 
cum  adjecencias  suas,  in  quibuscuiiiqut:  pagis 
adqux  lerreturiis,  villabus,  domebus,  xdiliciis,  acco- 

'  CoiniiiiE,  uleharloe  fldes  adhibe.iler,  noias  chro- 
nulogicasemendatex  Aclis  episcoporum  Cenomanen- 
siiiin,  scili  c(,  lcgil  anno  4,  pro  anno  40  ;  sed  Chil- 
dericitm  tuiic  apud  Valeiiliaii.is  d  ploma  emisisse  qnis 
credideril.quibiijusrejrisgesi.ielforlunasexpenderi'.  ? 

•>  Ter  eiliJi  Ma^illonius  :  1"  inier  Aela  SS.  ordi  ■ 
nis  S.  Benedicti,  t.  IV,  png.  t>GI,  ex  auto^rapho 
Sangeriiianensi(nuiic  in  Archivo  rcgni,  k,  scnn.  5; ; 
i"  libro  VI  de  Ke  diplomatica,  pag.  4li0,  cx  codein 
autographoacriiratiuscxscriptiiin  ;  5'  demum  puste- 
rluribus  curis  in  Suppleinento  ad  rein  diplomatu-aiii, 
pag  93.  Reciideuiii  Coiniius,  .\iinal.  I.  V,  pag. 
279,  ex  priina  cdiiionc  Mabillonii,  Bulliurdus  ex 
originali,  llist.  S.  Gerin.  a  Prat.  proli.  p;ig  8  ;  aii- 
Ctores  Nctva-,  Gallce  clirist.  t.  VII,  insir.  col.  42,  el 
Collect.  scripl.  rer.  Franc.  e\  Mabillonii  pu^treinis 
edltionilius,  t.  IV,  pag.  G80.  Niis  proprils  oculis  cuni 
ipso  aiitogrjpho  diligenter  collaluin  exliibenius,  ad 
id  hunianissinie  juvante  doinno  1'oirier,  in  Merovin- 
gicis  litieris  exercilaiissimo.  (Nova  lamen  recensione 
insiiluia,  oniissa,  qu:u  uncis  imlusi,  resiituil  A. 
Teulet.)  Specimen  oiri  incidi  lecil  .Mablllonius,  Du 
re  dipluin.  iiiippl.  pag.  G9  Juxta  Ccriiiouiiim,  De  vel. 
reg.  Fr.  dipl.  I.  II,  pag.  iliel  passini,  charta  lia;c 
suppositiliis  rorel  aniiiimcranda,  quod  ibi  luiuiisle- 
riuin  S.  Vinccntii  noiiiinc  S.  Germaiii  appclleiiir. 
Sedhoc  argiiiiienluin  uvcrtilMabilloiiius,  de  llo  dipl. 
suptil.  p:ig.  i^i. 


naslhyriulo  superius  iiumenato  Lemauso  cuni  oinui 
int^gritale  sua  ad  te  pertenente  vel  aspiciente, 
quem  jamdictiis  Gammo  coiidam  vel  conjux  siia 
Adalgudis,  per  eorum  strumenia  ad  ipso  monasihy- 
rio  sancti  Vincenii  vel  duinniGermani  cond<'ii:)i'iiiil, 
Til  quicqiiid  ipsi  Gamiiio  moriens  dereliqiiit  :tbis- 
qux  rcpidicione  jaiudicia  Adaljiude  aul  heridebus 

<^  Qux  liic  laudanliir  inslrunienta,  hxc  sane  cen- 
seiidi  suiit  :  i^Chaita  Gammonis,  quam  supra  cdi- 
d  mus,  pag.  U^,  de  doiiis  Leuiauso  mon:isiertolo 
cnllaiis ;  'i"  Charla  alia,  qux  nunc  :iut  periii  aui  latei, 
qua  ipsnm  monasieriolum  S.  Vincentii  seu  S.  Ger- 
iiiaiii  inonasterio  concessum  fuit.  Miiiiet  .Mahillnniiis, 
Annal.  I.  II,  pag.  •°>,  nilnl  ad  S.  Geriiiaiiuni  liudie 
perlinere  in  pago  Siampensi.  Luciim  Carrac  iiciiiii, 
p.  iibi  cbarta  data  diciiur,  interprei:ilur  C.iri^iacuni  ail 
^  Iserain.  Uies 23  Fehruirii  aiini  8  regni  Childebeni  Itl 
iiicidit  ia  aiinum  Christi  703. 

'^  Oixi  iu  alia  annotaliune,  sponsiones,  Idqne  s^- 
nua  promissiune<i,  f.icias  fulsse  apud  Francos  adni- 
bi:it  fesluca  ;  quod  nunciipabatur  adhriiinire ,  ad- 
liraniilio.  Festuca  quoque  iiitercedebjl  quando  tjuis, 
erga  alium,  sese  re  quapiam  exiiueliat.  Vide  le- 
geiii  Salicim,  Eccard  xlii  ;  Fcuerii.  xivi ;  Schil- 
ter.  Ltxx  ;  Herold  xlix  ;  in-.iiperque  Liniteiihrogla- 
iias  IViriiiulKS  i.xix,  ci.iii,  clv,  clvi,  ei  Canginiii  voc 
f.jrtlM),  i,  Fx  rubrica  lil.  xlvi«  legis  S.ilic.c  emiii- 
daui\  iiim:  non  ex  capi  ulano  anni  doci  xix,  rap.  \ 
apparet  liaiic  soleiiiiiitatc  o  afutomia  nunrupatani 
fuisse.  Vid.  de  liac  voce,  novain  Glossarii  Cjiigiaiii 
editionHiii  ab  llensrheniu  iiist  liilaui,  vulga(ani.|ue 
in  typugra,<heu  Iralruiii  Didot,  qui  JMimliu  lo(  (jiii- 
i|iic  acciiratis  editionilius  iimiicii  inleriinHiii  littera- 
ruin  ainalorcs  lanloinire  silii  ikitliilerunl. 


I 


liyl  KEGIJM  PKIM/E  STIRIMS 

suis  omRi  tempore  aJ  partem  ips'us  monasthyriii; 
s»ncti  Vinceiitii  vel  dontni  Germani  aiit  rectoris 
<Mos  hibi2ot  XTindecatam  adquT  xlicriutura  :  ct  eiI 
inler  ipsis  ex  hac  re  iii  postniodn  siibila  causacio. 
Bi^lTa  Ipiitriiii  edU.,  Bessa]  reeog.  ac  siibs. 

Dalaiii  qiiod  ncit  nionsis  Febroarius  diesxxT  anno 
Tiii  regni  noilri,  Carracciaco  fel.ciler. 

XYll. 

Dip  oma  Cliildeberti  III.  yegii  Frmicarum,  quo 
ptniinta  dona  conferl  mouiisterio  FontamHensi 
'  (o«H.  701). 

In  nomine  sanet-c  et  iinlivi.lux  Trinitalis,  aincn. 
Ego  Hildcbertus,  Del  gratia  Franconim  rex,  dono 
Deo  ejusquesanclis  apostolis  Pelro  et  Paulo,  neciion 
piissiinis  confessoribus  Van  iregisilo,  Aiislierio, 
Wlfranno  et  lieremberto,  ob  bonorein  et  rcveren- 
tiani  translationis  pra?dictorum  sanctoriim  a  donino 
et  Tenerabili  episcopo  Baino,  abtiaic  illius  co^nnbii 
Fonianellensis,  auper  eidem  ccenobio  facia,  et  fra- 
iribus  qiH  die  Roctuiue  eidem  coenobio  FoDtanellx 
Deo  faniulantur,  iii  pnraiii  et  perpetuaiii  elcniosinam  : 
videlicet,  in  episcopaiu  Belvacensi,  Revecuria.ii  el 
ecdesiam  cura  decima  et  appendiciis  suis ;  capel- 
Uni  dc  Faiel,  in  Chivericeriis  sex  hospites  et  partem 
deciinarum  ;  Rouvillarc  et  prala  ac  silv.is.  In  episco- 
paiu  Anibianensi,  mcdielalem  de  Buxeio,  ei  torram 
iinius  earrucx,  et  ineditlatem  decinia?,  el  teriiam 
partein  decimx  de  Dors;  apud  Valaruin,  quamilani 
particulani  terrx:  item,  in  eadem  dioccesi,  in  pago 
Vimacensi,  Dareiieynm  et  ecclesiam  cuiii  lota  deci- 
ma,  Waucort  ct  ecclesiamcum  decima  et  liospilibus. 
1«  episcopatu  Parisiinsi,  Alpicura  et  cccle  ianr.  cum 

tol.i  d.>ciina,  et  Ursin^oluni  ad  De vallem  et  dimi- 

dinm,  Viciniacas  ae  derimam  Villioliscortis;  et  in 
Marulio  oeiisus  et  deciinara  vinearum;  Marcouchies 

"  Ciliraus  ex  scheda  Mabillonii,  cujus  copiani  no- 
his  fei-eruiit  auciores  Collectionis  scriplorum  rerum 
Francicaiiim.  Hoc  laraen  instrumenlnm  inicr  Cbil- 
deberii  111  diplnmata  non  admispriint,  nec  ulla  biijus 
meinoria  est  in  Annalibus  ordinis  S.  Benedicli  ; 
«inde  noliis  valde  suspecta  est  biijus  riiplomatis 
sinceritas.  Iino,  oiniiein  llli  lidem  adimit  cnllatio 
ejiisdem  cum  noliiia  dlplomatis  inserta  in  chronico 
Fontanelleiisi,  ap,  Djcher.  Spicil.  i.  III,  pag.  197. 
Adisiius  Qotili.e  exempluin  faliricatuin  fuis*e  videtur 
iostriinienium  deqno  agimus,  et  amplissiniis  aildi- 
tionibus  aucium.  Legiiinium  diplnma  ha;c  sola  do- 
na  meinorat  :  Adpiecuin,  Noviiiacuin,  Curbaniam, 
Albacohan,  Niduin,Tcira;lidum  cum  pr*siariis  qiiin- 
que ;  bis  autcin  pluriina  alia  sulijuiixit  ditdoma 
qiiodediiuus.  De  caitero,  faiiifius  nolas  chronobigi- 
cas  ex  Fiiiiianellensi  chroiiieo  exscripsit  iia  o.sciian- 
ter,  ut  etiain  annos  indirtionis  et  Doiniiiic:n  Inc^r- 
naiionis  quasi  ipsi  di^domati  subjecias  addiderit, 
quas  lanieii  auclor  chroiiici  por  inodum  iBlcri'rma- 
tioiiis  adhibere  se  ait,  iit  deciinum  aniiiim  rc.pi\ 
Childeberii  ill  anno  ab  Incariiatione  Doinini  allig.  t. 
Uecle  quidem  anuus  liic  convenit  cum  anno  Cliasii 
7^4,  sed  lunc  currtfbai  indictio  viii  aut  i.v,  noii  .secun- 
da  ;  nec  hoc  anno  dies  xiij  kal.  Nnveinb.  iii  feriam 
secundam,  sed  in  quinlaiu  iiicidit.  .Mabillo  iJus  me- 
niinii  donationis  villae  Adpieci  Fonlanellensi  niona- 
sierio  concess;e;  verum  es  chronico  Fontanellensi, 
non  cx  diploinate,  quod  noverat  certe,  sed  sane 
ic^pucrat.    Falii   alind  indiciuiii  cst  iu  hoc   insiiu- 


FRi.NCOKUM  DIPLOMATA.  fVJS 

A  et  ecclesiam  cum  decirna  et  hos.  iiibiis :  libemm 
insiipcr  transitum  baceoruin  dicti  coenobii,  seti  na- 
viuni  vina  aut  alia  aliqiia  defereniiiim  ad  usuin 
monachorum  per  Vccanam,  ab  onini  consuetudiiic 
et  exactione,  in  eiindo  ct  rodeuirlo,  quaniimi  se 
ex  endit  juslicia  nosira.  In  episcopa  ii  Cai-nolcnsi 
liicdonium  et  ccclcsiam  cum  tnla  decinia,  et  census, 
ct  coinpacionem  viiiearuni  de  monte  Nivelonis,  ct 
trcs  gnrdns  ihidem,  cniii  dnabus  sedibus  niolendino- 
Tum,  ac  niaiisiini  S.  Manini  cuin  aliqua  parte  dcci- 
marum:  fcclesiani  de  Rjllcboise  cuin  decimis;  Cal- 
lifunium  et  ccclcsiam  ciiin  decimis.  el  duodeiiin 
mansos  et  diinidium  ;  FraneaviUani  elecdeiam  dc 
Viletla  cnni  lota  deciina,  tam  io   moli-ndinis  quain 

D  in  agris ;  et  lolum  feodiim  Ilulonis,  et  lcrrain  duo- 
rii:ii  boum,  le  rain  deOrth'iiari  viMa^cnpctlam  juxla 
stolium,  qnod  dicitur  Fontana  B  rilioldi,  ciim  lcrra 
ct  hospi'ibus,  et  lcrram  de  Duco  campo,  et  diiiiidiam 
terram  de  Boscocniii,  et  io:ani  decimam  ipsius 
vil'cE.  Et,  ul  lioc  donum  nnstrum  seu  largicio  nostra 
futuris  lemporibus,  Domino  proiegenic,  valeat  incoii- 
vulsa  permanere,  nnnu  propria  SH''tcr!irmavimus, 
ct  anuli  nostri  iinpressione  riiborari  feciina-. 

Data  cl.  .\iij  Novembris,  anno  rcgni  nostri  x,  in- 
dictione  ij,  feria  secunda,  anno  doininica  incarua- 
tion^s  Dcciiii. 

XVlll. 

Diploma  Cliitdeberli  III,  regis  Fraiicoium.  quo  pri 
rilegia  ronfirmal  a  pra;decessoribiis  suis  nionasterio 
„      S.  Sergii  Andeciivensis  concesaa  •>  (ann.  703). 

Childeberius,  let  Francorum,  vir  iilustris,  onani- 
hiis  ageiitibus  laii!  prjcsentilms  quam  ei  fuiuris. 
Quicquid  pro  coilesti  amore,  vel  pro  ateriia  retri- 
butione  ad  loca  sanctoruni  a'i  an!ecessoribus  princi- 
pibus  parenlibusque   r.ostris  fuit  induiluin,  si  hoe 

menlo,  quod  ihi  S.  Wlfranni  corpus  dic.ntur  in  ec- 
clesiam  S.  Pctri  Ir.inalatiim,  cnm  adhiic  in  vivis  esset 
Wlfraniius  auno  x  re^ni  Childeberti  fil,  ui  iaieliir 
Mabillonius,  oi  cvincuni  auctores  Novae  GaliixCliri- 
siianas,  Ergo,  cuni  int  menda  falsain  chariam  pro- 
bant,  hanc  supposititiis  aiinnmerare  non  dnbilMmiis. 
>•  Iltijusdiploniatis  iiieniiniiSirmoiiiius  ad  Godefri- 
diim  Vindotinensera,  O^iera,  t.  Hl,  cnl.  792,  not.  b. 
Illins  fragmenlum  edidpre  Hiretus  in  AntiqLilatilini 
Aiidegavensiluis,  pag.  101,  et  Moiiciiis  iiiler  proba- 
j^  tiones  hi>tori..!  Britjnnicx,  ex  cbartul  rio  S;!Ocii 
"  Se.rgii,  t.  I  prob.  col.  ii'>.  Hinc  deproiiipiiin  iiite- 
grum  vulgaverunt  Siinmiaitbani,  Nov.  Gall.  Christ. 
t.  IV,  pag.  >20,  et  Collociores  rerinii  Franciorum, 
t.  IV,  pag.  6St  ;  ex  Sammarthanis  Cointius,  Aniial. 
t.  IV,  pag.  441.  Recndimus  ex  apograplio  quod  ex 
eodein  cbartulario  aecurateexscnp  eral,et  nobiscuui 
olim  hiiiiianissime  communica\er2t  D.  Ilousseau 
cnngregalioiiis  S.  .M.^jiiii,  ciii  scrilieniiai  histnri.i; 
Bitiircensis  et  Andegaven^i-i  demaniiata  provinci» 
fucral,  et  qui,  in  juvenlutis  flore,  liiagno  rei  litlera- 
ri  I-  damno  iaindiii  obiit.  Dosuiil  in  iiisiruiiienio  no!K 
ciironi)logie:e.  Ccrte  a  CliiMelierlo  lli  oini>suin  est, 
siqiiideiii  paler  ejus  in  diploiiiate  ipso  Tbeoduricus 
dicitur,  avus  Cblodoveus  :  quo  aiiiein  aiino,  nrn  ii- 
quet ;  ueque  id  aigui  pmest  ex  leioporibiis  abbatis 
Thi'.odoberti,  dc  quo  aliunde  niliil  r  scinius.  Diplo 
ina  boc  recensent  Ciiiniiiis  ct  M^hiilon  us,  Annat. 
t.  II.  pag.  IK,  sub  ani.o  7o5  aiit  706.  Variae  iecliuQ<& 
ex  cditis  insert.t!  suni  inicr  nnc  s. 


1 1 0." 


S.-F.CIJL.  \ll  LT  VIII  hCCLEalASllCi  MOMJMF.NTA. 


no) 


iiusliis  oraculis  nriiriininus,  rctriliulorcii)  Don)inuii)  A  mus  ei:iiii  ui,  sicut  roiistat  iii  rcspoctii  ipsius  aiite- 


cximSe  liahere  couliilinins.  Igilur  cognoscat  magiii- 
ludo  seu  uiilins  veslra,  «luod  veiiiTahilis  vir  Tlieo- 
(lel>er(us,  alil>us  ilu  mo  a-leriu  quod  cn  iii  huiiore 
ppiuliaris  pntruni  iio  tri  S.  Sergii  ei  doiiini  Illedardi 
cpiscopi,  in  suburl<io  Amlepvis  urliis  cuiistructuni, 
ad  nosiram  accfssii  prxsenliani,  cl  clenienti*  regni 
iiiisiri  siigges  it  (luod  de  cnrlilius  pr.pdict»  sanci.i; 
l-.')silica-,  qiix  nominanlur  Marenlius,  SllTiliacus, 
Tiiiiiiucus,  Noviliaciis,  Scnoiia,  et  Gencliuiiiius 
[Ediii,  Genclitoniius],  annissingulis  inrerciidani,  soli- 
(los  seu  [Ed.,  scx)  inferciidaics,  ei  alios  scu  \Eit., 
lexj,  de  reniissaria  auri  pugensis  [ed.,  pageiisis|,  iii- 
lerendo  in  lisci  diliones  rcddeliaiit.  Kt  lale  bciicli- 
cinni  liimaJ  ineinori;u  avus  iiosler  Cbloduveus  ct  ge- 
iiitor  iiosler  Tlieodericus,  qnondani  roges,  per  eiiruni 
auctoritalcm,  ad  ipsum  nidnastcriuni,  sux  inaniis 
subscriptioiiibus,  pro  niercedis  eoriini  augineiilo 
euiict^sserunt,  ut  nullu,  judes  piiblicus  in  ipsas  cur- 
loi,  ad  agendum,  nec  ad  ricla  exigendum,  nec  ad 
iiiansiunesracie^iduin,  n.'c  adcausas  audiendum,  nec 
ail  lidrju5Sor8slullenduni,nec  ad  paslus  nec  adpara- 
tas  intraret,  iicc  judiciaria  potestate  ullam  redibi- 
tiunem  peuitus  exinde  requircret,  nisi  quod  ipsam 
iufercndam  idem  abbas  per  se  ipsuin  aul  pcr  missos 
8U0S  annis  s'ngii'is  iii  sacelluiu  publicum  reddere 
dcberct.  llnde  el  aljas  prxceptiones  seii  et  conlirina- 
tioiies  a  gloriosispareiitibus  nustrisaiilerioribus,  nia- 
iiibos  eorum  roboraias,  se  prx  uiaiiibus  babere 
anirniat,  per  qu:is  ipsuin  benelicinni  ab  ipsis  princi-  _ 
pibus  fuit  iiidultuni,  vel  usque  tiuuc  coiiservaiuai. 
Idejquc  pro  llrinitatis  sludio  petiil  nostrain  celsiiu- 
(lincni,  ul  iiu  lia  auctoritas circa  ipsuin  nionasterium 
vcl  ejus  congregationem  hoc  denuo  generaliter  con- 
firranre  deberel.  Cui  nos  banc  peiitiunem,  pro 
reveieniia  saiicti  ipsius  loci,  sicul  unicuique  pelenli 
iicquiviinus  denegare ;  sed  gralanli  animo  praesti 
lisse  el  iii  omnitjus  conftrmasse  cognoscite.  PraBcipi- 

•  «  Trilheinius  hanc  charlam  viderat  in  nionasle- 
rio  S.  Tetri  liiefordiensi^.  Ideo  autem  boc  insrn- 
nientum  exscripsii  el  vulgavit,  Opp.  bisioric.  pag. 
59,  ul  hujus  falsiiatem  refgeret,  cum  nioiiacbi  Kre- 
lordiani  illml  pru  legiiiino  autographo  vindiiareni. 
Nnllo  quiJem  sigillo  muiiiliiin  eial,  sed  osteiil  il)  ilur 
foraiiien  qiiasi   tcslimoMiiini    delicie  lis   sigi.li  qiiud 


riuris  pi:eccptiunis  vcl  coniirinaiionis,  (|uod  ipsitm 
beiicliiiuni  iisipie  iiiinc,de  tani  Iniigo  teinpore,  a''E- 
qiie  ullo  ((intradiccnle,  ali  ipsis  prin(iU>iliiis  inibi. 
legaliter  fuit  coiiservuium,  ila  dciiiceps  teneaiur,  ul 
neqiie  vos,  neque  juniorcs  seu  succcssores  vostri, 
nec  ulliis  quilibet  de  jndiciariu  potestate,  ad  ageii- 
duiii,  ncc  ad  fred.i  exigemluin,  iioc  ad  maiisioncs 
faciendnni,  n  c  ad  causas  aiidieuduni,  nec  ud  fldejui- 
sores  tollcii  liiin,  iiec  ad  ull;<s  qua-tihcl  rcdiiiiiicines 
ibidem  penilus  exactandum  ingredi  audeat;  sed 
qiindcuniqiie  pars  I  sci  nostri  fxiinlc  percipcre  aiil 
exuctare  pi^iucrat,  ntillus  vestruin  huc  pcnitiis  n^qui- 
rerc  prxsiiiiiai,  iiisi  tantiim  annis  singulis  ipsi  solidi 
duodeciiii  pcr  ipsiiinabbatem,  aiit  per  iiiissuin  suuiit, 
nosiris  lera.Mis  inferri  debeant,  ut  dictum  est,  no- 
siris  ci  futuris,  Doiniiio  auxiliaiiie,  temporilius.  Igi- 
lur  cuiu  Dei  et  iiosira  gratia,  per  inspedas  aiileili- 
ctas  prxcepiiones,  sicut  usqiic  nunc  ipsuiii  bciieli- 
ciiim  sempcr  fiierat  coiiservutuin,  juliemug  ul  inan- 
tea  pro  niercedis  nostnc  intuilu  in  (nnnibus  ( (inscr- 
\etur.  Ki,  ul  ha;c  aucioriias  pleniorein  oliiiiieai 
vigurcni,  Doniini  miserieordiain  frequeoiius  dcpr<i- 
cari,  manus  nostrx  subscriptionibus  subter  eain 
dccrevimus  roborare. 

Ciiildebertus  rex. 

XIX. 
Diploma  Dny  beiti  III,  reiis   Francoruni,  qiio  doiia 

ptinimt  conjenihonasleiio  Petrimonlis  [scu  S.  le- 

tri  irt  t're(o  dia]  "  (  nn.  70()). 

C.  gralia  [in  noinincj  sanct;cet  imiividua;  Triiiita- 
tis.  Ego  Tageberlus  [Dagoberlus],  Francorum  rex, 
iiot.ini  facio  tani  clecu  quain  populo,  lam  christianis 
i|uani  pagaiiis,  quod  urbein  nostraiu  nomine  llerwi- 
gesburc  [Merouegesburg],  qux  nobis  bxreditalis 
[hare.lilarioj  jure  ab  ipso  avo  nostro  Merwigo  [Me- 
roveo],  fundaloie  videlicel  ejusdem  nrbis  in  Tbiiriii- 
gia,  (ibveneral,  Sancto  Pctro  et  siiis  uioiiachis  D:teo 

Thu  iiigi;r:,  lib.  ii,  pirt.  ii,  p.  1101,  eain  inediiam. 
ino  genuinam  repnluii-.  Ex  archivo  Erefordiaiio 
typis  quoqne  muiid:ivil  ErharJus,  iii  Cuiniiientari  s 
diplumaticis,  gerinanica  lingua  conscri^tis,  Hani- 
bnrg.  ISal,  t.  I,  p.  53,  fuseque  falsilulis  argiiiiieiila 
expunit,  silentio  praHei  ieiis  qna;  Tritbemius,  Coin- 
tius,  cl  dc  lfrcq'iigiiy  scripserant.  1'arleiu  hiijus  di- 


iiijuria  lemporuin  periissecoiijiciebatur.  Tritlieiiiiiis,  p  ploniatis  vulgavii  qiioque  flacidins  .Mattheus  iii 
el  posl  ipsuin  Coinlius,  Aiiiial.  l.  IV,  pag.  440,  fal,i '^  Acis  Acadeiiiiv  Erlurlhensis ,  anno  nOJ,  t.  I, 
indicia  nionslrant,  qux  slricliiii  li 


aitingere  sulli- 
cial.  Uatiim  dieitur  dipluina  aiiiio  IncariiuliDiiis  70(i. 
iiidiclione  ix,  qncc  nul.e  cbroiiiilugica*  iiiter  se  nou 
coiicorduiil.  Iiiu  iiosl  aniuim  70 J  c.inditn n  f  iit  ino- 
iiasteriu  11  de  quo  «iiitur,  ut  ustendunl  Tritli.  cl 
Coiiit.  ubi  supra,  et  auiturcs  Nnv.  Gall.  Clir.  t.  V, 
cul.  On.  l)i|>loinu  liuc  D.iguberto  triliui  iiei|Uit, 
cum  iiullns  lnijus  nuniinis  aiinu  pixuolulo  iii  liaiicia 
legiiaverit.  Ibgobenuin  III  vi.leiur  in  ineiite  ha- 
liuisse  lalsarins,  cuin  ejus  avum  appell.-t  Clilodi)- 
vcuin.suiie  qiiia  Cbildebeitus  111,  putcr  Diigibirli  III, 
(.bloJovco  lll  succcsscrut;  bC.I  Cbludoveus  III  IVater 
liiit  Childcbcrli,  iion  paier  .  digna  iiiepto  f.ilsario 
liallucinatio.  D«  loniiiilis  insoli  is  silemus:  iiec  do 
•  lilioberto  episcopo  Moguntiii  >  i|ucsiiiineiii  iiiovebi- 
iniis,  ex  instiiiiiiuiilo  cui  nuliu  b  ics  ilcbt-tur.  >— Sic 
(  Uriig  vir  dc  llreiiuiguy  ;  ai  nunnulU  addero  jiival. 
lliiic   charlam   vulgatit    EaUeiiibteiii    iii    Chrttiiicu 


pag.  198  Erhardus  testatur  chari.iiii  cxuratam  esso 
littcris  i\ux  proxiiiie  ncceduiit  ad  ins  qiiibus  in  di- 
plivnalibiis  intperatnrnm  saeculi  nii  leciiiii  rt  duode- 
cinii  iilcbaiilur.  Cunslt  iiisuper  ex  eiistnlis  S.  B.>- 
nilacii,  quas  videsis  liilV:i,  sub  anno  7J0  lanliiui 
evangi-iiuiii  paganis  rbiiringensibu>  pr.edicuiu.ii 
fiiissc.  Asserit  Eburdns  iiioiiMsierium  S.  Hetri  niino 
lObO  condilniii,  niilluniiiue  dipltiinalis  Digoberli 
iiientioiieiii  i|uopi:im  reperlrl  uiitj  annnin  liOO. 
Conjicil,  ni  niasleri.s  coiiii>ltirimis  intericgni  tom- 
piire  assercniilius  se  iiiiuiedlale  ad  iiiiuciium  perli> 
iiero,  iii  ('niiiileiii  liiicin  mnnachos  S.  Vetri  cunlen- 
disse  ab  auliquo  rogo  se  regalibus  pr.vJiis  tloii:it  s 
fuisse.   In   ll:ei|iiii;iiiaiia  edilione  charla  e\  Trithe- 

iiiio  luuM  liirral ;    roctius  duxi  eain  vulgare  ei 

Erliartlu,  (|ui  uiiio^rupbo  Erefordiauo.  «ul  ux^iu- 
p>arl  qnud  li.ibuinr  uutograpliiiiii,  u  iis  csl.  .Vdhltui 
taineii  iiiier  u:ici!s  lcctiuiii»  varielnte!'. 


fi05  r.EGUM  PRUI.€  STllsriS 

\Oefi]  iiiilii  servientibus,  a  qno  el  ipse  iiioiis  posl 
luiidaiiuiicm  iiiuna&lcrii  qiiod  in  hiinoreiii  prxfati 
apnstoli  constiusi,  vocabiiliim  sumpsit,  dcleto  paga- 
tiico  prius  nomine  avi  nostro  [mei],  roctri  [Petri] 
inons  vocitalus,  cuin  omnibiis  scrviliis  suis  post  (i- 
iicm  vitjc  meaD  Ifinem  meuiiij  pnssidemla  [possiJen- 
dam]  regali  potenlia  dedi  i  u'.  Qiiali  aiileni  il  Dei 
«irdiiialione  factuni  sit  indicabimus.  ruii  in  pro-faia 
urbejuxla  ectlesiain  Sancii  l.lasii  martyris,  bomo 
1»ei,  nomine  Aileodaius,  rogiUn  ine')  a  Mngunlino 
apiscopo  liigibcrto  i  clusHs;  qui  inclusns,  ob  peri- 
culum  aniinje  sua;  [Deesl  su;c],  nolens  mi  commu- 
iiione  clcriconim  uxnribus  etarniis  uleniibus  [utcn- 
liuml,sepe  me  roga\itiil  de  ali(|uo  inco  monachiini 
chiiisiro  |ui  de  aliqiio  cbusiro  ineo  iiioiiacbum]  a 
quo  divinuni  orficiumct  verbnm  \cra;  liiloi  auliril  cl 
conimiinionein  sacri  misterii  percipiet  [perciperetj, 
sibi  evocarem.  Hujus  ego  ob  intimani  [mutuanij 
ramiliaritatem  pictiiioni  [petilioiiij  annuens,  inisi  a  I 
monasierium  nionachoruni  quod  simili  moJo  coii- 
struvi  in  Wizenburc  [Schenburg],  venerabilem  |el 
venerahilem]  scniorcm  monacliuni  nomincTruicliin- 
dum  [Truchintuiu]  inde  evocans,  prajfato  Adeudalo 
iiiclu^o  docloroiri  ct  reclor-ein  dircxi.  Qui  eo  perve- 
iiicnscoepit  paulatini,  cx  ejus  doctriiia  et  suasione 
inclusi,  numerus  crcdeniiuni  miiUiplicari,  tum  con- 
versione  paganorum  ad  baptismiim,  lum  clericorum 
e(  laycorum  ad  monacbicuin  habiiuin.  IIoc  cgo  cer- 
nens,  et  diviniim  in  hoc  favoreni  intelligeiis,  tradidi 
sepc  dit  tam  uibem  n-.eam  cuin  omnibus  sibi  perti- 
iientibiis  Sancto  Pelro  et  snis  monacbis  ibidem  mo- 
nachicam  religioncm  statneiiilain,  ct  abbatinm  meo 
auxilio  laciendam.  Dedi  pra;lcrea  sancto  Poetro  et 
6uis  monacbis  ad  usus  div>  r^ns,  silvaiii  qn.ii  ob  nii- 
nierositatem  cervorum  Hirzbruil  [Hirsbrulis]  Voca- 
tur,  a  nieridiana  plaga  urbis  versus  orienlein,  usqtie 
ad  terminos  regionis  Orlaa  JOrlavu],  qunni  regioiiem 
Pippino  palalino  comile  [comiti]  in  beneliciuin  tra- 
«Udi.  Dedi  nihilominus  ad  supradictum  coenobiura 
villas  a  Sclavis  in  eadem  silva  faclas,  scilicet  Ti;nec- 
dorr[Tuneckdorffj,Tagebrechteslele[Tugebracli!est], 
Tulelsicte  [Tultelstet],  Neucbenrod  [Neukenrodt], 
llocluluif  [IIocbdorlT],  et  alias  plures,  el  aquair.  Ge- 
rain  ad  capluram  [capluin]  piscium  monachis,  a  ine- 
ridiana  partf  urbis  iisque  ad  terminum  curia;  niini- 
sterialis  mei  Gisborti  [Gisboti].  Dedi  ciiam  de  curia 
mea,  atl  uslis  frairum,  c  [quinquagiuta]  modios    tri- 

"  Priiniis  viilgavit  Dubletus,  llisl.  abb.  S.  Dioii. 
pag.CSS,  tx  aichi^ro  Dionysiaiin  deproiiiptu:ii;  deiniie 
Mahilliiniiis.  Do  re  diploiii.  pag.  481,  fx  accuraliuri 
eseinplo  iii  ei)>leiii  arcbi-  o  exslante  [quod  qnidcm 
iinn  luil  1  iini  cxlt-ris  Sandionysiinis  cbartisin  Archi- 
vuni  rogni  tr;iii.-l  iliini,  el  prohabilitcr  periil].  Itc- 
ciidcriini  ex  Diilileio  Coiniius,  Ann.  t.  IV,  pag.  417, 
cl  Miixiis,  Opera  dipl.  I.  I,  pag.  444:  ex  Mabilh.nio 
Collect.  scriptor.  reniin  Francic.  t.  IV,  pag.  G8-2.  Ilu- 
ju^diidoniaiisapngrapliuin,  cx  membranacco  rolulo 
s.-BCiili  xiii  in  .■.rclivo  lanierje  rationum  Insiilensis 
servaio,  niibiscuin  benigne  commnnicavit  vir  vcte- 
rum  iiisiruiiicntiirum  indagatordiligcns  ei  pcrspicax, 
l>.  Godefroy,  hujus  caniemD  rliartophvlax.  Lcclinnem 
Mabilluiiii  sequimur  :  is   nuii  autographuiii  quideni, 


FaAN(;OI5U.M  DIPL0MA1.\.  IICC 

A  'ici,  c  ordci,  et  toiiJein  aven;c,  el  celcra  omnh  mta 
in  Ihuringia.  Adhimc  mihi  dilecluni  locum  conluen- 
dum  [coiitinendnm]iIedi  niinisteriates  meos,  cum  omni 
eorum  subole  [subule  ]  el  posses-sione,  qnoruin  Ikec  siinl 
nomina  :  Gishoilum  IGisbolus],  Kibertum  [Gilberlusj, 
Ekkebardum  [Rckardiis],  Volfholdum  [Vuolffoldus], 
Gisen  [Ilysenl,  Egenen  [Egeiihen],  Woligisum  (Vuol- 
ffgirus],  Omaruin  [Omarus],  Sigebpriiim  |Sigf  bertus], 
1  bcodbertum  [Tlicoilobcrtiis],  Theodoricuni  [Tbeodo- 
ricus],  Adelbolum  [Adi'Iboins[,  .Ailelgozuin  [Adelge- 
rus],  Gelfnituni  [Gelferalus],  Hyifridum  JHingfridusJ, 
Gunielinum  [Huntzelinu],  Gunirairnum  [Guniheri- 
iiiis],  ct  caeterosomnesfaniiilos  mens[meos  famulos], 
et  famulas  iii  Thiiringia.  Ul  ha:c  traditio  doniino 
n:eo  Jhesu  |Jesu  Chrislo]   lirma  cter.nalitcr  nianeat, 

B  literis  nostris  stabiliri  fecimus,  et  banno  Rigiberti 
[Rigberti],  Mognnloni  episcopi  [episcopi  MngimtiniJ, 
coiifirmari  rogaviiniis  et  anu'o  noslro  coltigavimus 
ci  sigillo  nostru  adliihilo  coinpleviinus. 

Data  [Karia]  Magoniia;,  K.  Martii,  iu  presentia 
Rigiberli  JUigebi  rti|  cpiscopi. 

S-gnum  iiiviutissinii  regis  Tageherii  Francorura 
[Fraiicorum  D.igiberii).  1'estcs  omniuin  harnin  caii- 
saruiii  snnt  Iiii  [hi]  :  Pippinus  major-doniiis  et  filius 
ejus  Carobis.  Ma;iintiiius  [.Uoguntiniis]  episcopus 
Uigibcrlus.Guntamiius  [Guiithernus|  pag:inus  CDnies. 
Ecchabcrtiis  [EckebiJ  comes,  el  oninis  ajcclesia  iii 
Tbuiingia  et  circa  Rlieniiiu  in  MagjRtia  [Mogiin- 
tia]  Acla  sunl  hcc  aimo  dominicac  incaru:itiuiiij 
sepiin^eiitesuno  sexto,  iudictione  ix. 

^  XX. 

Diploma  Chilileberli    III,  regis  Franforvm,  quo  vil- 
laiii  Solemiiiin  donat  basilica:  S.  Dioiiijsii  '  {an.  ^UUj. 

Childeberlus  [Chilcedebertiis],  rex  Francorum,  vir 
inlusler.  Se  aliquid  [aliquis]  ad  loca  sanctoniin  vel 
niuiia6tl>irie,  quod  [nionasieriorum,  que]  pro  oporlii- 
nilale  locis  saiutorum  pertenit,  prislamus  vel  conci- 
demus  :  boc  nobis  ad  laudem  vel  ad  xternam  rciri- 
butionein  in  Dei  nomene  proncere  [pervenirc]  coii- 
fidemus.  Igilur  cognuscal  magnetu  lo  seu  utilita.i 
vestra,  qiiod  nus  villa  nostra  iiocopante  Solemio, 
quK  ponitur  iii  pago  Fanmariinse  [Falniarlinsc],  su- 
per  fliivio  Scalt  [Sale],  ona  cum  omne  merclo  vcl 
Q  adjacenliassuas,  etquicquid  fiscus  nosler  tain  de  ga- 
rant.  .  .  .  quam  et  de. ...  cia  [Grnraiiiga  quani  dc 
Rcmerteria]  ibidem  tenuit,  vel  de  qualibetattractum 

sed  vetiistis«inuiin  exempluni  viilii,  frnncogallicis,  ut 
ait,  de  Re  dipl.  pag.  6-27  et  278,  litleiis  exnr.iinni, 
iisqne  implexis,  ei  leciii  dillicillimis,  ita  ut  Dubleius, 
iii  his  scripturis  legcndis  ininime  perilus,  ul  ipso 
Mabilloniu  «Ioi.ti,  ai!  aliiKl  cxeniplum  ab  imperlta 
nianu  ssculo  xiii  ilescriptum  coiifugerii,  mendis  fii?- 
datuin  turpis.^iniis.  Noii  inuUuni  ab  hoc  exeinplo 
receiit  apigraphuni  Insulense,  cnjns  lectioiies  vnrias 
pi-.Bcipuas  iiiter  pari-ntbesss  apponimus,  Dubleli 
riiscrepan  ias  ex-icribere  opcrae  preiiujn  non  «luxi- 
inns.  —  Ejusdem  (lij)lnniatis  transcriptuui,  xiii  s;b- 
culo,  cniii  vcr-iini;  Gallica,  exaratum,  exstal  in 
Arcbivo  rcgni,  in  rrgi~t.  xxii  Thesauri  charlarmn, 
de  qiD  dissernit  Roiiamy,  in  t^ommeniariis  Acad. 
iiiscript.  ac  huinau.  tilt.,  t.  XXXVII,  pae.  414. 


1107  SiCCLU..  VII  t.T  VIII  KCCl 

ibiJem  possiiiuil,  etiam  et  oralnrio  illu  ad  criice,  A 
qui  cunJHngiiur  aJ  ipso  ternieno  de  ipsa  villa  Sole- 
inio,  qui  eiil  curstriiclus  in  honore  sancii  Maniiii, 
cuin  oiiinis  re»  <|u:c  ibiilein  aspiciiint,  ubi  Matlulgise- 
lus,  servus  nosier,  cusius  prxe^se  vedilur,  id  e<t  in 
lerris,  duinebus,  a-dificiis,  arculabus,  niancipiis,  vi- 
iiiis,  silvis,  canipis,  pralis,  pascuis,  aquisaquarunive 
<lcciirsebu>,  pccul  is  pmcsidJis,  grcgis  cuni  pastore- 
bus,  farinariis,  iiio\ilebus  et  iinmovilehus,  totum  et 
ad  inlegruin  [re  cxqi:isila  ad  integruni]  ut  dixe- 
inus  quidquid  ad  ipsa  villa  aspiccre  vediliir.  et 
itsque  nunc  iliidcm  iiscus  nosler  lonuit,  ad  basciica 
iloiiiiii  Uionysii  innrtcris,  ubi  ipsc  pretio:^us  iloiiinus 
in  corpore  rcquicscil,  el  venerabilis  vir  Chillardns  * 
[Tayledus]  abba  prxesse  veilitur,  cum  onini  iiilegri-  |{ 
tate  ad  ipsa  villa  pcrlenenle  vel  aspicieiile,  plina 
et  inlegra  gratia ,  jure  proprietario  ,  sub  einu- 
nitatis  nonieiie,  cuni  omnes  rcdebicioncs  sibi  coq- 
cessas,  ad  (ipus  ipsius  donini  Dionisii,  vel  congrega- 
cionesua  ibidemconsistente,  vise  ruinius  concessiise. 
IJeo  per  prx?cnte  pracepiione  dcceniciuus  urdenan- 
tliim,  qiiod  iii  perpeluum  volomus  csse  niaiisurum, 
iit  neqiie  vos,  ueque  juniores,  seo  successores  ve- 
slri  [nostri],  nec  quislibet  de  judiciaria  poteslate,  de 
prxdicia  rilla  Solemio  ,  sicut  usque  nunc  Uscus 
noster  leiiuit,  ad  parle  pnedidx  basilicx  domni 
I  ionisii,  vel  ad  agentes  siios,  nulla  rcfragatione  [re- 
quisitionel  nec  oullo  impedimeniuin  facere  Don 
pr.esuinatis  :  nisi,  ul  dixerous,  ex  nnstrx  raunere 
largetatis  ipsa  Soleraiuscum  omne  integritale  vel  so-  C 
iedilate  [omnibus  integretur  vel  solidetur]  una  cum 
adjacencias  ad  se  pertinenles  vel   aspicientes,  im- 


I.S!ASIIC.\  MOMIMtNTA.  <  103 

inoqiie  et  snprascripio  oratorio  Sancli  Marli.ii  ad 
crucB,  sf  u  qund  ibidiMii  aspecit,  pars  i|«sius  basilccao 
doiniii  Diuni^ii,  vel  oninis  congregacio  sua,  omna 
teniporR,  sub  eniuniuilis  nunienc,  absque  [jure  pro- 
piiclario,  absquej  cujuslibct  refragaliniie  aut  iropft- 
ilimeiitun),  liabcal  concessura  alque  indulluiii ;  ac 
ipsa  basileca  doinni  Dionisii  marteris  [iiostrisj  pias 
sentibus  et  fuiuris  Deo  auxilianie  temporebus  pruli- 
ciat  in  augnienli.<i.  Ei,  iit  tixc  prxceptio  liiminr  sil, 
iiianus  nosirx  siibscriptionebiis  subtft  caro  decrive- 
inus  lobnraro. 

CliiMeberllius  rex  subscripsi 

Blalcliarius  jussus  subs. 

Daium  quod  iicii  minsis  Marcius  dirs  sii  [Corsar- 
liiice  Martii  die  duodecimo],  annum  xii  rigni  nostri*>, 
Maniaccas,  in  Dei  noniine  feliciter  [cxtera  desunt,  a 
voce  Mamaccai]. 

XXI. 

Ptacilum  Cliildeberli  III,  reyis  Francoium.  qtio  adjn- 
dical  S.  Dionyxio  Teloneitm  inieiirum  mmdinarum 
quce  de  vico  S.  Uiontjti  Iruntlatie  (ueranl  PuritiQ$, 
inter  S.  Laurentii  et  S.  Martini  iatilicat  •  lann. 
710). 

Childeberttius,  rex  Francorum,  vir  iiilusler.  Cuiii 
in  oostra  vel  procerum  noslrorum  presencia,  Mama- 
cas  in  palacio  nostro,  veuienifs  agenies  venerabeli 
viro  Daliino,  abbate  de  baselica  peculiaris  patronis 
noslri  sancti  Dionisii,  ubi  preciosus  dumnus  in  cor- 
pore  requiescil,  adserebant  adversus  agentes  inlusiri 
viro  Grimoaldo,  majorem-domus  nostri,  eu  *  qod  a 
longo  tempore  Chlodovius  qondam,  avus  noster,  sea 
et  posibia  avuncotus  noster  Cbiidericus,  vel  domnug 


•  Pro  Chillirdi  noniiiie,  M.ibillonius,  de  Re  dipl. 
pag.  6-27  et  481  nol.  roponere  jubet  nonieii  Chaiiio- 
iiis,  seu  Delphini ;  Chillanlus  enini  posl  Delphinum, 
Delphinus  posl  Chainoreni,  S.  Dionysii  monasterio 
prxfuit.  Delphinus  vero  aJhuc  huic  nionaslerio  pne- 
crat  anno  llj  regni  Cliiliieherli  III,  id  est  aniio  quarto 
pust  emissuni  diploma  de  quo  agimus,  ut  liquet  ex 
iiislruinenlis  qux  iii'ra  exhibebiiuus.  Mabillonius  in 
vclusiissiino  iransumplo  ejusniodi  erraium  facile 
irrepi^re  poluisse  arbilraiur,  ubi  supra,  p  g.  627, 
cum  aliunde  placiiuin  Pipini  iii  lite  de  Soleniio  et 
prtEcepluni  Caroli  Magni  coiiliiinaverint  Childeberli 
diploiiia  ijuiid  expeiidinius.  Ilxc  instriiinenta  suu 
ordine  infra  vidcsis.  Non  ila  indulgent  r  se  h.ibet 
Gerini)nius,  De  vii.rcg.  Franc.  dipl.  I.  II,  pag.  Ii7, 
cui  nonien  Chillardi  in  lioc  diphimale  iii^igiie  vitium 
viditur. 

i"  Hx  lempornm  notx  barbare  corruplx  sunt  iii 
c^ieniplo  Duldetiano,  el  iii  Insulensi  apugrapho  ;  sci- 
iicel  in  priori  dulum  Lorfin  itie;  in  Insulensi,  datum 
tlorfartinse,  Uarlu  dic  .vij  [iii  regist.  xiii  Thes.Cliarl. 
I.aliiie  datu-n  l.orjarlinche  ;  Gallice  donniet  a  Cor^ar- 
i\nche\.  Sic  Iritisaiiiia  foriiiula  liiijus  x-lalis,  qiod  l.cil 
i.irntii,  aU  iniperilo  exsciii.tore  ignuiaia.  evasii  iii 
palalii  uoineii  inaalilum  Corliulitce,  seu  CorfartiHce, 
qiiod  Maliillouiusm.-riloexsibibi.iihisuprapag  iiiS; 
viile  qunqiie  Dipl,  lih.  iv,  pag.  277 ;  M.niiaccas  vcro 
iiitcr  villas  re^iias  habenius  lii  libru  de  villls  regiis, 
Diplorailice  Mabillonii  iiiserlo,  pag.  2'j5.  Non  liquet 
qua  die  mensis  Marili  reKnuni  thildeberii  III  liiitiuin 
suiiip-eril,  ac  piuinde  incertuui  cst  an  Jie^  lihiijiis 
nieiisis  anno  regni  It,  Christi  703  aut  706  adjudi- 
candus  sil. 

«  Edidciuiii  ex  aulocrjpho  (nunc  in  Arihivo  r»Kiii, 


K,  scrii).  3.  asservato)  Mabillonins.  De  re  dipl.  p.  482, 
el  Felibianus,  ilistor.  abb.  S.  Dion.  prob.  pag.  18; 
ex  Mabillonio  Coll.  script.  rer.  Franc,  t.  IV.pag. 
()8'i  ;  nos  ad  hdeni  autographi  accuraiiiis  recudiiniis. 
(Aliamen,  ciijusque  verbi  aut  poiiussingulaniiii  liltc- 
raruni  nova  ab  A.  Teulet  rocensioiie  facta ,  plura 
eineiidavit  novissinius  editor. )  Ex  Imc  instrunienlo 
paiel  nunilinas  in  feslivitate  S.  Dionjsii  celebiatas  iu 
ipso  S.  Dioiiysii  vico,  eb  cladem  inlercedenlem ,  Pari- 
sios  traiislaias  fuisse,  juxta  sancti  Laiirentii  bosili- 
cain  ;  qu;e  occasio  posier  s  fuit,  juxia  Mabiilonium, 
Aiiiial.  t.  II,  p.  50,  Laurentianas  niindinas  reiinenili. 
tainelsi  Dionvsiaiils  a  I  prisiinum  locum  restiinlis. 
riernioiiius ,  Vel.  reg  Fiaiic.  dipl.  I.  1,^3^.  239  el 
|.  seq.,  boc  placilum  de  falso  criiniuaius  esl,  co  ()uud 
"  ibi  Cbiideber.us  frairem  »uuin..cui  successeral,Chlu- 
iloveum  scilicel  III,  nomine  Chlodocharii  appeilet. 
Mabiilonius  vel  id  irihiieiiduin  censel  nscitanlix  ania- 
nueiisis  ,  qui  Chtodocharium  scripsit  pro  Chtodo- 
veo ;  vel  conjicil  binoniincm  fuisse  Chloduveum  III, 
ad  c.vcinpluiii  avi  sui  Chlodivei  ll,qui  alio  nomiiio 
Chlolariits  dicebaiur,  ut  te^iiur  i  i  chroiiico  Divio- 
nense,  apud  Spicil.  Dacher.  i.  i ,  pag.  590,  ad  aiin. 
600;  iuio  et  iisiiis  CliilJeberii  lil  llilum,  Dagoberii 
noininc  siinul  el  Chloduvri  appellaluin  fui>s«  alio 
loco  nolaviiiius  Keponii  Ccriiioiiius  nulluin  iiisiru- 
ineiitnin  c\  hisluri.e  lide  lal-i  cuiiviiiei  pusse,  si  I.- 
ceal  plura  eidem  regi  allingere  noinina,  i|U(>lie«  op- 
poitunum  vidibilur.  Id  sano  ulii|uaiu  cunlra  slmY- 
rilaiem  hujus  placili  suspiiiuiitiii  iiiuvel.  Auloijra- 
phuiii  veru.  qiind  propnis  oculis  iiispeviiiius,  umiieiu 
l?gltiiiii  iiisiriiiiiciili  speciein  e\liili«ie  tetuutur. 
>>  Eu  pro  («,  vox  a  prisliiiia  cdiioribus  ouii*ka. 


1109 


WtCm  PRIM/E  STIRIMS  FKANCUHUM  DIPLUMATA. 


lltU 


eiBcneliir  nosler  Tliciidericus,  eciani  el  garmanus  A  anleriores  precepcioiiis ,  habi.inl  etindicaluiii  a.liiuo 


noster  Chloilocliarius,  per  eoruin  precepcionis,  illo 
teleneu,  ciuicquid  de  omiies  negucianles  anl  Saxonis, 
vel  quascuiiiquelibit  na«ionis ,  ad  ipsa  sancta  GsliTe- 
<ate  donini  Dionisii  ad  illo  marcado  advenicntes,  ad 
ipsa  baselica  Sancli  Dionisii  in  integrclate  conces- 
sissent,  sic  quoque  ul  nec  poslhia,  ncc  tunc,  pais 
tisce  neve  ibiJein  ad  ipso  iiiarcado,  neve  infra  pago 
Parisiaco,  aut  in  ipsa  civelaie  Parisius,  postia  nullus 
teleneus  ad  ipsus  homenis  negoclanles  de  ipsa  vice 
iion  exiginiur  nec  tolliiilnr,  scd  hoc  pars  predicie 
baselice  domni  Dionisii  in  iulegreiate  oinne  leinporc 
habirit  concessuni  adqiie  indultum.  Diide  ei  talis 
precepcionis  predicioruni  principum  in  presenle  os- 


elidicatum.  Et  quatrnus ,  antehactis  teiDporebus , 
clade  iiitercedenie ,  de  ipso  vi^o  sancli  Dicnisii  ipEe 
niarcadus  Tuit  emuiaius,  et  ad  Parisius.civetaie  iiilcr 
sancii  Marlini  et  sancti  Laurente  baselicis  i|<se  niar- 
cadus  fuit  faclus,  et  inde  prerepcionis  predictoruin 
priiici|iiiin  acceperunt,  ut  in  i)iso  loco  aut  ubyque  ad 
ipsa  fisiiveiate  re&ediliant  ad  eorum  neguiia  vel  con- 
niercia  exercienda,  ipso  tcleneu  pars  predicte  base- 
llce  donini  Dionisii  in  iiilegriiale  rece,  eril ;  et  se 
evenit  aui  i  ro  clade  aul  per  quacnmquelibit  delx- 
cione  i"  inlerveniente,  cxinde  aliutiy  fuerit  ipsi  mar- 
calus  emutaius,  predicius  telcneus  iii  inicgretate  ad 
ipsa  casa  Dei   pnesenlis  icniporebus  el  futuris,  iii 


tendediruiit  rclegendas.  Rdicias  ci  perciir  as  ipsas  jg  lumenarehus  ipsius  Sancii  Dionisii   pro  reverencia 


precepcionis,  inventuin  esl  quod  laliler  ab  ipsis  prin- 
cipebiis  ad  ipsa  casa  Dei  in  intcgreiaie  fuil  coiices- 
6um.  Poslia  dicebaiit  quasi  agontis  ip-ius  viro  Gri- 
moaldo,  m:<jorem-dunius  nostri,  eciam  el  comis  de 
ipso  pago  Parisiaco,  medieiate  de  ipso  teleiieu  ejus- 
dein  tollerent,  vel  de  parte  ipsius  basclice  abstiae- 
rent.  Aserebant  e  conlra  agcnies  ipsius  viro  Grinioal- 
do,  uiajorem-doinus  nnslri,  quase  de  loiigo  tempore 
talig  consueludo  fuissit,  ui  mcdietate  exinde  casa 
Saiicti  Dionisii  receperit,  illa  alia  inedieiate  ilii  co- 
niis  ad  partem  fisci  nostri.  Intendibanl  econtra 
£.gentes  Sancti  Dionisii,  quasi  hoc  Gairinus,  quon- 
dain,  loce  ipsius  Parisiace  coiiiis,  per  forcia  hiinc 
consuetudinem  ibidem  misissil,  et  aliquando  ipsa 
liiedietate  de  ipso  teleneu  ejusdein  exinde  tullissit  :  Q  quiescit,  el  venerabelis  vir  Dalfinus,  ablia ,  custus 


ipsius  gancti  loce  («rinaniat  concessus  adque  indnl- 
lus  ;  el  til  tain  inter  parte  fisci  nostri,  quain  el  inter 
agentes  Sancli  Dionisii ,  omnis  lis  et  altergacio  su- 
bita.  — Aclalius  jussus  recognovil  (Locuk  tigilli.) 

Djtum  qod  ficit  minsis  December,  dies  xiij,  aiino 
x^j  rigni  nostri,  Mamaccas  feliciter. 

XXII. 

Piacitum  ('.hiideberti  III ,  regis  Francornm,  ijuo  Ca- 
dolaici  farinarium  S.  Dionysii  monaslaio  asserilur 
'  {ann.  710). 

Cliildeb«rihus,  rex  Fraiicoruin,  vir  inluster.  Ve- 
nieniis  agentes  baselcre  peculiaris  patroois  nostri 
domni  Dionisii,   ubi   ipsc  praciosus  in  corpore  rc- 


sed  ipsi  agentes  boc  ad  palaciuni  sogessissent,  et  co- 
rum  precepcionis  io  integreiate  semper  renovasseiit. 
—  ileruin  inquisitum  esl  per  pliires  personas,  eciam 
et  per  ipsas  precepciones,  qod  antdicte  princepis 
ibydem  in  primordio  <>  et  iu  posterum  in  integrelati 
concesseruiit  vel  adQmiaverunt.  —  Syc  asenciente 
ipso  viro  Grimoaldo,  luajorem-domus  noslri,  eciam 
el  alii  pluris  iiostri  fidelis  visi  fuerunt  decrevissi  vel 
judicasse,  ut  »gentcs  ipsius  viro  Grimoaldo  pro  par- 
lem  flsce  nostri  eusdeni  exinde  per  vuadio  de  ipso  le- 
leneu  in  integretale  revestire  debirent ;  qod  ita  ct 
ficeront.  Sed,  dum  ac  cansa  laliter  acla  vel  deGnila 
seu  inquisita  vel  judecaia,  iii  quanluiii  iiiluster  vir 
Sigofredus ,  comis   palatie  uosire  ,  teslejuoniavit , 


preesse  veditur,  Mamaccas  in  palacio  nostro,  nobis 
sogesserunt,  eu  quod  farinario  illo  in  loco  noncopaiitc 
Cadolaico,  infra  termemeno  Ycrninse,  quem  a  loiigo 
tempore  antecessoris  sui  ad  villa  ipsiiis  baselice  Lali- 
niaco  semper  posideninl;  agentes  inlusiri  viro  Gii- 
moaldu,  majorem-domus  nostri,  cuni  contradicerenl, 
et  dicebant,  qod  a  villa  sua  Yeroo  fuissit  aspectus. 
Dicebant  postbia  ipse  agcnies  sancti  Dionisii,  eu 
quod  de  pluremiim  annorum  spacia  ipse  farinarius 
ad  ipso  Yerno  nonquam  aspexissit,  nisi  ad  villa  ip- 
sius  baselice  Ladiniaco ;  Ebroinu?,  majorem  domus 
suo  tempore,  quando  ipsa  villa  posedibal,  ibidciii 
euiii  fecissit  aspecium,  el  justissenie  eis  «el  ad  casa 
Saitcii  Dioiiisii  redebilur  :  sed  puslia  ipse  viro  Gri- 


fuissit  denusceter ,  jobimmus  iit  omne  tempore  pars  D  moaldus ,  majorera-domus  noster,  una  cum  nosiris 


predicti  iiionasliriai  sancti  Dionisii,  ubi  ipse  precio- 
sus  doinnus  in  corpore  requiescit,  et  Dallinus,  abba, 
vel  successoris  sui,  ipso  teleiieu  in  integretali  de  ipsa 
fistivelate  sancti  Dionisii,  tain  qod  ibidem  soper  ter- 
ras  ipsius  baselice  resedire  vedintur,  quam  et  postia 
ipsa  vice  ad  Parisius  omne  tenipdre,  inspecta  eoruin 

•  llic  priores  edd.  :  quod  antehuc  princepis  in  pri- 
mordio.  Perperaiii  lamen,  tei-te  autograplio. 

•i  Hic  priores  edd.  legerunt  debectone,  qii;e  vox  non 
exsiat  in  aiiiograpiio,  nulluniqu  '  soiisuni  proiliet. 

<^  Ensiaiapud  Mabilloniuin,  de  Kc  dipl.  |ia  .  483, 
etFeliliianuiii.  llist.  abb.  S.  Dioii.  pag.l9,exscrlpiiira 
cx  autograplio  (nunc  in  Arcliivo  rei>iii,  &,  scriii.  3, 
asservaio),  et  in  Coll  scripi.  rcr.  Franc.  t.  iV,  p:ig. 
6S5,  3.\  Mabillonio.  Ad  tideni  autographi  diligcn  iu; 


fedilebus,  ac  c  usa  aui.e  se  jussit  advenire,  ift  eam 
diligencius  inquirerit ;  quod  ita  et  ficit.  Sic  ad  ipso 
viro  Grinioaldu  fuit  julecatum,  ut  sex  homenis  de 
Verno,  et  sex  de  Latiniaco,  bone  lideiis  in  oraiurio 
suo,  seu  cappella  sancli  Marcthyni,  nieniorate  hoiiie- 
nis  hoc  debirent  con^urare,  quod  a  loiigu  tempoie 

collati  recudimus  (quocum  novam,  nec  fnistra,  re- 
ceiisioncin  insiitiiil  A.  1  eulet).  Multa  Iiabel  hoc  pla- 
citum  iiotalii  digiia,  de  quilius  in  prolegonieiiis  nnstris 
commodius  eginiiis.  Foedissime  sermonis  vitiis  detur- 
patiiiii  iiislrunienluin,  a  neinine  tninen,  quod  sciamus, 
de  falso  crinitnaluui  fuil.  Quis  autem  liierit  liicoj  no- 
niiae  Cadolaiti  appellatus  videsis  in  opusculo  domiii 
Germani  de  villis  legiis,  inserto  in  opeie  Mabilluan, 
dc  Re  diploinatica,  pag.  29(i  et  336. 


liil 


S.t:(.lL.   Ml  Ll   VIII  ECCLKiSIASriCA  .\»O.NliMi.M A. 


nU 


tt>iii|>er  ipse  r.rimrliis  .i<l  ipsu  Laliniaco,  curle  ipsius  \ 
uioiiaslirle  saiicti  Dioiiisii,  aspexiiisit,  rl  iliitlem  ju- 
»iis»eiui  reilebeljalur.  Sot  ipso  sagraiiienluui,  si- 
(ut  eis  fuit  juilecaiutii ,  iii  quaiitnni  iiiluster  vir 
ifigiilVilijs  auilitiir  ipsius  viro  Criiiioaldo  lestc- 
iiioiii.ivil ,  quoil  ipsc  hoiiicnis  ipso  sagranientuni 
klcul  ab  ip>o  viro  Griiuualilo  luil  juilccalinn  in  omiic- 
bus  visc  fueruul  adiinplisso  :  et  (nle  jiitlicio  ipsius 
viro  Si;oriido  iiiaiio  lirnianie,  vel  dc  anolu  •  ipsiuj 
Griiiieallo,  niajiiicni-iluums  noslri.  sigclialiin),  ipse 
agenles  act-pisscnl,  iit  ipso  fariiiario  ad  parie  ipsius 
Dallino  abbaii,  vcl  iiionasiirix  sui  Sancli  Dionisii 
rlitliato  urdene  debiaut  posedire  vel  doineiiaie. 
Proiiulo  iius  lalilcr,  uiia  ciim  nosiris  prorerebus, 
conslolit  decre\isse,  in  quanluni  itilu-l>r  vir  Bero,  p 
comis  palale  noslre,i|ui  ad  vice  iiemque  inlustri 
virj  Griaib^rctbu  coniite  palaii  nostro  adestaro  vede- 
baiur,  tesleinoiiiaiii ,  quod  ireinoraius  Sigofridus 
suuiii  prebiiii  les  einoniuin,  quod  ac  criu^a  ante  ipso 
viro  Griino.ildo,  majorcin-doraus  uostri,  sil  acla  vcl 
judecata  fuissii,  denuscetur  ;  jubeinus  ut  memor.ite 
agentcs  ipso  farinariu,  ad  parte  ipsius  Dalfliio  abbaii 
vel  moiiaslirii  sancli  Dionisii,  alisquc  repoticione,  su- 
perscri|ilo  Grimoaldo,  aiit  agi-nles  vel  beridii  aul 
successoris  suo^,  vel  c  ntia  quenilibit,  iuspocto  illo 
judicio  ipsii  s  viro  Griiiioaldo,  iQajurem-donnis  noslri, 
sicut  per  eudem  detlaraiur,  omne  tempore  baLiant 
uvindecalum  adtjue  elidiatum  ;  et  sit  inter  ipsis  ex 
ac  re  in  poslmoJum  subiia  causacio.  —  Dagobertus, 
ad  \ice  Angilbaldn,  recognovit.  {Locut  tigilli.)  C 

Datum  qod  11  ii  niiiisis  Deceiiiber  dies  xiiij ,  aun. 
xvj  rijjni  noslri,  .Mamaccas  teliciter. 

XXIH. 

Diploma  Dagoherti  III,  regis  Frnncorum,  quo  Aniso- 
len.  ii monas  erii  immuniiaies confirmaf  ••  (ami.  7(2). 

Dagobertiis,  rex  Francoriim,  vir  inlustcr,  omn  bus 
ageniibus  pra^sciitihus  aiqiis  fuiuris.  Si  peliiionibus 
seivoruiii  Dei.  in  quo  pro  opporluniiatibus  ecclesia- 
runi  vel  inonasteriis  nostris  patefecerint  auribus,  li- 
benter  audimus,  regiam  consuetudinen  exercemus , 
et  nobis  ad  niercedem  vel  stabilitatera  regni  nosiri 
sialiilire  coiilidinius.  Ideoque  venerabilis  Ibbotenns 
abba  de  monasierio  Anisola,  qui  est  in  pago  Cyno- 
inannico,  in  bunore  peculiaris  nostri  palroni  pii ,  "^ 
Leali  videlicei  Carileli  c  nfessoris,  constructus,  per 
missos  suos  clemeniio:  rcgiii  noslri  deiulit  in  noti- 
tiam,  eo  quod  consobrinus  uosier  Guntramnus  rex, 

•  Hafi  dui  voces  a  sui>erioiibu$  eilituril>us  omi-,sx 
siinl.  qiiippe  oculoniiii  aci  m  fugieutes. 

•>  Eruil  M.irlenius,  Tliesaur.  anecd.  t.  I,  pag.  S, 
ex  cod.  ti:s.  Aii'soleiisi;  recudcrunt  Collectores  srri- 
plnrum  rerum  Francicarum,  l.  IV,  p.ig.  686,  ex  Mar- 
tenio.  Nou  exslat  iiiter  Acta  episcoporum  Ceiionia- 
nensiuin.  ubi  tol  supposilitli  pro  legiliiiiis  inslru- 
nieiitis  obtrusa  vidiiiius.  Dee-il  aniii  nola.  Iloc  auleiii 
dtptonia  Dagoberto  III  Iribiieinl  ini  patet  ex  eo  quod 
liiiius  aucKir  palreiii  buuni  .-ippellat  Cliildebcrtiim, 
«vuiii  Tlieodoricuin,  aviiiiculuni  Clilodoveuiii,  elc. 
^'i  vero  ait  iiiitia  n-gni  |)a',;oberli  III  diploina  liuc  re- 
fcmmiiii,  quo  I  .Marieiiiu  piacult,  annu  Tii  adjudica- 


ad  ipMiiii  moiiasteriuin  siib  oiiini  iiiiiiitiiiii.iiu  pi  r 
siiaiii  aitciHritutein  cuiict;s«issrt,  e(  lioc  posiea  avi 
nosiri  Clilutarius,  el  ileiii  Ragobertus,  seu  etiaiii 
Chlutloveus,  nec  non  ct  Chlotarius,  etiain  doinnus  el 
avus  noster  Tlieodcricus,  iiec  non  et  avuiiculus  iio- 
sler  item  Clilodoveus,  el  pracelsus  doinnus  ct  geiii- 
tor  iiuster  Childcbertus  quondain  reges,  qui  per  eo- 
ru  u  auc(ori(ales  ipsorum  manu  robora(as,  ipsi  nit>- 
nasterio  lioc  conlirmassent,  undc  et  ipsas  prxcep- 
liones  se  e\  hoc  prx  manibus  babere  adliriiiaiit,  el 
hoc  circa  ipsiiiii  inonaslerium,  nullo  inqiiietanle,  as- 
serunl  coiiservatum.  Sed  pro  toiius  rei  muniinine 
piislulat  in  boc  nostra  auctoriias  ul  in  ipso  inonasle» 
rio  pleiiius  debeat  conlirmare;  quod  nos  prxstilisso 
vesira  non  dubiict  inagniiudo.  Quapropler  prx;eiiii 
prx.  eplo  jiibemus  ut,  sicut  per  auctoritates  seu  per 
s  ripturarum  principum  legunlur,  et  usque  nunc  fuil 
conservaiiim,  neque  vo?,  neque  priores,  iieque  suc- 
cessores  vestri  in  caiisis  ipsius  monasterii,  neque  ad 
causas  audiendas,  neque  ad  freda  exignnda,  nec  nian- 
siones  requirendo,  penitiis  ingredere  noii  pr.esuuia- 
(is,  iiisi  per  aucloritatem  firmaiam  ipse  abba  suique 
siiccessores  a(i|ue  congregatio  eorum  iii  ipso  moiia- 
slerio,  Dco  aiixitiante,  consistentes,  qund  a.lprvsens 
rationabililer  babere  videnlur,  aut  adhuc  a  Deo  li- 
nienlibus  bomlnibus  ibi  fucrit  additum  vet  augmen- 
taiuin,  siib  omni  inimunitaie,  inspectas  ipsas  prse- 
ceptiones  siipra  menioratorum  principum,  qucffl  se 
prx  maiiibus  ex.hoc  bnbere  aflimant,  valeant  tenere, 
possidere,  ct  ibidem  ad  ipsiira  locum  sanctuni  per 
banc  auctorilatcro  nostram,  ut  hoc  quod  esl  nrma- 
tura  perenniter  proGciat  ad  augmentum,  quod  potius 
eis  mclius  delectet  pro  stabililate  regni  nostri  Doniioi 
misericordiam  deprecare.  E(,  ut  hxc  prxcepuo  na- 
s(ra  iirraum  ob(inea(  vigorera,  mauus  iios(rx  sub- 
scriplionibus  roborare,  sigilloque  nos(ro  boc  decre- 
virans  afQrmare. 

In  Cbrisd  nomine  Dagober(us  rex.  Da(a  sub  dic  x« 
cal.  Februar. 

XXIV. 

Diploma  Dagoherti  III,  regis  Francorum,  (/uo,  ad 
peli:io>iem  Herlemuncti,  Cenvmanensis  episcopi,  im- 
m  nilales  confirmal  a  regibus  Frnncorum  concessat 
Cenomanensi  Ecclesix,  pro  villis  et  monasteriis  huic 
Eccles  w  subjecl  s,  pr<eserlim  pro  m^nat<erto  Aui- 
(otensi  '  {ann.  715). 

nag"ber(us,  rex  Francorum,  vir  illus(er.  Tunc  re- 
galis  cctsi(uda  fuudamenta  sui  culmluis  corroborji, 

binius  :  nam  Dagoberius  III  regnum  anspicatus  est 
iiiense  .^prili  ann.  711,  ac  proinde  dies  18  Jaiiiiarii. 
aiiiio  priiiin  regiii  ejus,  periMiei  ad  .tiinuiii  liliristi  7 li. 
'  lliijus  fragmeiiium  infornie  aitnivduiii  depronip- 
sil  Labbeus,  Miscell.  t.  II,  pag.  iii,  ex  chartulario 
Anisoleiisi.  hitejiruin  diploma  iiisertutii  est  iiiter  .\cta 
episcoporum  Ceuumaiiensiuin,  apud  Mabill.  Anale«U 
paj:.  S.^Ni,  e(  recusum  iii  CoIlet(.  scrip(.  rer.  Franc. 
l.  IV,  p!»g.  088.  Aii  id  pneciptie  videiur  condiiuiu, 
ut  jura  F.cclesi  c  Ceuomanensis  in  Atiisolense  mona- 
.■ieriuiii  asNcrercittiir,  el  iJeoexliibiluni  rsi  in  lile  il« 
ipia  sxpiui  dixiiiius,  sitper  liis  jurilnis  iimiIi,  u(  li- 
<|ucl  ex  caialogo  itistrumciiloruiu  tiiuc  prolaltnwin. 


in»  IIECCM  PRIM.E  STIRPIS  FUANCOHUM  DIPLOM\TA.  II  U 

qiiandopeiitionibussacerdotumaulponlinciim,  niiod  jj^  beant  reddere  atque  Iranssolvere ,  ut  dixiiiius,   ex 


pro  opportuiiitate  pcitineat,  obaudilur,  cl  ad  cflec- 
lum  in  Dci  nomine  mancipalur.  Meoque  apost'iIicuj 
vir  doninus  llerlcmundus.  in  Chrislo  pa  er  noster, 
Ccnomannicx  urbis  episcopus,  nobis  siiggessit  eo 
quod  anlecessores  fu'\  ab  anteriore  regc  parente  no- 
stroemunitales  a  malis  bominibus  fuissciit  fiiraiic,  et 
denuo  domnus  et  prxceljus  genitor  noslcr  llilde- 
fcerlus,  quondam  rex,  iniegras  einunitaies  de  omni- 
biis  villis  ei  curtis  ccclesiae  suae,  et  nionasleriuin  Ani- 
sola,  in  qiio  f).  KarilefTus,  Chrisli  coiifessor,  corpore 
requiescit,  quod  est  suic  juris  ecclesiae  sancix  Marise, 
el  sancti  Gervasii  et  Proiasii  niarlyrum,  in  quibusli- 
bel  pagis,  vel  territoriis  Iiabere  videntur,  eiiam  H 
monastrria  sna  quac  ipse  iii  regimine  babel,  qiiae  in- 
fra  urbem  Cenoniannicam  sunt  constructa,  vel  villas 
ac  cuUa  cnrura  in  quibuslibet  pagis  ac  terriioriis, 
concessisst  t  ut  nullus  judex  publicus  nec  aJ  causas 
audiendas,  iiec  ad  freda  exigenda,  nec  mansiones 
aut  paratas  faciendas,  nec  pjstiis,  nec  ullas  rcJdi- 
bitiones  requircndas,  nec  exaclandas  quoque  tem- 
pore  ingredi  dcberei,  iiisi  cum  oninis  fretus  conccs- 
sus  quietiin  debereni  possiJerc.  Unde  et  ipsa  sibi 
praecepta  per  nianus  habere  aflirmat,  el  ipse  bene- 
ficiiis  de  eo  tempore  fuisset  conservatus,  peiiit  ceU 
sitiidini  nostrx  ut  hoc  circa  eidem  in  idipsum  con- 
(irinare  deberemus.  Cujus  petiiionem  non  denegasse, 
sed  in  omiiibus  tta  prxsiitisse  cognoscite.  Ideo  per 
prxsentem  praeceptioncm  decernimus,  quod  in  per- 


noslra  imlulgenlia  sccpediclus  Herlemundiis  eiiiscopus 
ai/t  pars  ecclesia;  suse  vel  nionasteria  sua,  de  oinnes 
villas  vel  curtis  suis,  cuni  oiimes  fralres  concessus 
sub  cmunitalis  noniine  onmi  lempore  boc  debeat  pos- 
si  lere  et  dominare,  et  nullas  requisitiones  ncque  im- 
pediiiientum  a  juilicibiis  publicis,  quoque  teiiipore, 
taiii  ipse  ponlifex,  qiiam  et  succcssorcs  sui  liabeic 
iioii  perlimescaiit,  nisi  nosiris  et  futiiris,  Deo  auxi- 
lianle,  temporibiis  vaUat  esfe  conscrvatum,  et  ad 
ipsa  saiicla  loca  pereiuhier  proliciat  iii  augraenlis. 
El,  ut  haec  pixcoptio  firmior  babeatur,  vcl  per  tcm- 
pora  inelius  conservelur,  nianos  nosliie  subscriptio- 
nibus  suliter  eain  decrevimus  roborare. 

Iii  Cbristi  noiiiine,  Dagobertus  rex  siibscripsi 

ingobaldus  oplolil  et  subs.  —  Daluni  quod  Cecii  iiien- 
sis  Marliiis  dies  ij,  anno  ij  regni  nostri,  Mamaccas 
feliciler. 

XXV. 

Diptoma  Dago'  erli  III,  regix  FraiicoTum,  quo  confir- 
mat.  aU  petilionem  Herlemundi,  episcopi  Cenoma- 
nensis,  immuiiitalei  ceiiomancisi  kcilesite  lonces- 
sas  pro  lilla  Arduno  "  (ann.  7lo). 

Dagnbertus,  rex  Francorum,  vir  illuster.  Si  liicta 
parcQium  nostrorum  conscrvamus,  nostra  perenni- 
ter  siabilia  esse  conndimus.  Ideoqiie  aposlolicus  vir 
pater  noslcr  in  (.  brislo  llerlemundus,  Cenomannic?e 
urbis  episcopus,  nobis  suggessit  eo  quod  avunculus 


petuum  volumus  esse  mansurum,  ut  inspecta  ipsa  r  genituris  nostri  Ilildeberti  quondam  regis,  (lildericus 


anieriorem  praeceptioneip,  nullus  judex  publicus,  ne- 
que  vos,  neque  juniores  seu  successores  vesiri,  ne- 
que  quislibet  ex  judiciaria  polesiale,  in  viilis  vel 
curlis  ipsius  pontificis  vel  ecclesi*  suac  Sancli  Ger- 
vasii  et  Prolasii  martyris,  vel  monasteria  sua,  aut 
curtis  vel  villis  ipsorum,  nec  ad  causas  audieudas, 
nec  ad  freda  exigenda,  nec  lidejussores  toIIenJos, 
nec  mansiones  aut  paraias,  nec  pastus  facien  lo,  nec 
ullas  reddibitiones  quod  ad  liscum  nostrum  sperare 
videlur  requirendis  nec  exactandis,  judiciaria  potes- 
tas  inibi  quoque  lempore  ingredere  non  prxsumatur. 
Sed  ipse  pontifex  aut  agentis  siii  ill.  cc.  inferenda- 
lis,  et  ill.  sol.  alios  ducpntos  auro  pagins.  quod  ad 
fiscum  Qostruiu  de  ipsa  villa  vel  de  ipsis  curlis  suis. 


quoiidam  itenique  res,  per  suain  prjstepiioiiem  lali- 
ter  anlecessore  suo  quondam  episcopo  domno  Bcra- 
rio  et  Aicliilberto  episcopo  successori  concessisset, 
ut  quidquid  de  villa  ipsius  ecclesiae  Cenomannicx, 
nuiicupante  Arduno,  iii  pago  Pictavio,  ad  fi^cum  spe- 
rabaiur,  hoc  niiUus  judei  iieque  quislibet  exaclaro 
deberet,  et  in  ipsa  villa  nec  mansiones  facere,  nec 
freda  exactare.  nec  ullas  parat?s,  nec  ullum  lucrum 
terrenum  requirere,  nec  exaciare  prscsumeret,  nisi 
lioc  in  luminaribusips"usecclesise  Cenomannirae,  qu.-c 
esl  in  honore  sancii  Gervasii  et  Protasii  paironis 
iiostri  constriicta,  deberet  cssc  concessiim ;  et  post- 
ea  denuo  Aiberlo  episcopo,  qui  Berario  posl  quoii- 
dam  ibidem  fuit,  siiniliter  coiicessisset.  Unde  el  ip- 


vel  ecclesiis  suis  el  inonasteriis  suis  reddebantur,  et  D  s^s  prxcepliones  ipse  pontifexseprse  manibus  babere 


in  saccllo  puplico  fuit  consuetudo  reddendi,  ipse 
pontifex  aut  successores  sui,  per  missos  suos  hoc  de- 

tiA.  Baluz.  Miscell.  t.  III.  pag.  l^^S.  ttxc  autem  instru- 
nienla,  ui  alias  siepe  moiiuiiiius,  regia  et  apostoica 
auclorilate  falsi  damna  a  sunl.  nec  deiiiceps  quis- 
quam  instrumcnti  de  qui  agimus  defensionem  au^us 
«st  suscipere.  Illud  ergn,  qiiasi  re  judicaia,  supposi- 
titiisest  annuineranJum.  Nusquam  apiiarent  CliilJe- 
berii  Ul  lilterac  in  boc  diploiiiute  lauJasx,  nec  me- 
Uoris  nota;  eas  fuisse  credibile  esl,  si  unquani  exsti- 
terunt.  [iluc  taincn  diploiiia,  eisi  valJe  suspcciuin, 
conlirmatuin  riiit  praecept')  C^roli  mngni,  aiin.  796, 
qnodviJereest  apud  Mai.ill.  Aiialecta.t.  111,  pag.  258, 
allcroqiie  Ludovici  Pii,  aiini  810,  apud  B.iluz.  Mis- 
C«ll.  t.  III,  paii.  58,  liisuper  hnc  ipsum  Jiploma,  cuin 
)irecep:is  Caruli  Magni  Ludovicique  Pii,  deiiuo  con- 
tinnaiuui  fuil  a  Ludovico  .\I,  anno  1483,  ut  testatur 


aflirmat,  et  de  eodero  tempore  usque  nunc  ipsum  be- 
neficium  asserit  esse  conservaium  :  sed  pro  inlegra 

pri*ilegium  in  tomo  XIX  Ordinalionum  tertiae  stir- 
p  s,  pag.  55  insertum.]  De  temporibus  Herleinundi, 
quac,  juilu  Cointium,  cum  notis  clironolngicis  huic 
(liplomaii  subjectis  non  concordant,  videsis  notas 
nostras  ad  Herlemundi  chartam. 

"  liiserium  iii  .\ctis  episcoporum  Cenomanensium, 
apiid  Mabill.  Analecta,  pag.  284;recusum  in  Collect. 
script.  rer.  Franc.  t.  IV,  pag.  688,  fabricatum  ad 
conlirmandum  iiisirumentumquodsupra(Co(.  1112), 
edidimus  ei  commentitiuni  judicavimus  ;  nec  meliori 
videlur  nola  dignuin.  Herlemundus,  episcopiis  Ceno- 
maneii  is,  in  cujus  graliam  ftngiiur  emissnin  diplouia 
boc,  nondum  regnanle  Dagobeno  III  regimen  Aniso- 
leiisis  inonasierii,  juxta  Coinlium.Ann.  t.  IV,  p.  59S. 
asseculus  liierat. 


<tlS  S/ECUI..  VII  ET  Mll  ECCLE SIASTIC \  MONDMENTA.  111'? 

tlruiilaie  peiiil  relsiiuiliiiein  noslrain  ul  lioc  deimo  A  riam  ac  epil.  suuiu  prxcepluui  prasdiclus  Cliililtfbci-- 


per  noslraiu  aucloritaicm  ipsi  viro  iloinno  llcrle- 
mumlo  episcoiio,  vel  a'l  i|isam  saiictain  l>»silicaiu 
cancli  Gervasii  pi  Trolasii  iiurlyriiin  coiiruiiiare  de- 
l>eienuis  :  rni  nos  nim  dpiiecasse,  sed  in  oiiinibiis 
prresiiiisse  el  conlirniasse  fogn'iscile.  Prjccipienles 
cniin  ui,  sicul  consiat  ibi  avunciiUis  nosier  llilJcri- 
rus  i|uoiidain  rex  inlegra  iiiiniiiiiitate  de  Ipsa  villa 
Arduno  ad  ipsaiii  ecclesiain  fccii,  ila  el  iiianleu  nos 
per  nn.^lrani  aucioiilate  ii  coiicpdiiiius  et  conlirnia- 
IDUS,  ul  nullo  unquani  leinporc  i  ullus  jndex  in  ipsa 
villa  non  prassumat,  nec  cau-as  aiidire,  iiec  ulla  pa- 
rala,  nec  freda,  mx  qiialeincunque  ccnsum  aiil  lii- 
crum  lerrenuni,  quod  ad  lisco  potueril  sperare,  iiullo 


lus  rex  lccil,  et  postea  anlecessor  suus  Domnoli» 
siniiliter  Gallo  moiiaclio  ei  disiipulo  douino  Carilef- 
fo,  e(  ab  ipso  Uoniiioln  abbale  facto  et  ordinaio, 
precariam  fecil,  et  siipcr  ipsain  precariam  Chilperi- 
ciis  Tex  suum  pnccpptuni  lleri  jussil.  Haec  omnia 
nieinuralus  episcopiis  Beraritis  nobis  ostendil,  dc- 
precans  ul  abb;i:i  suu,  noniine  Guiidoleiio  **,  siiiiililer, 
sicui  antecessores  noslri  suis  antecessoribus  pm:- 
cepta  fecerunl,  iia  et  nos  fecisseraus.Cujus  petilioneni 
lilicn  i  aiiimo  siiscepiiiiu",  el  sicui  i!epricatus  (st 
ficri  jiissimus.  Proinde  hoc  auctoritatis  noslrx  pro:- 
ceptum  lieri  jussinius,  per  qiiod  finniter  iDandaniiis 
iit,  sicut  pr.cdicio  ahbaii  a  memoraio  Berario  C|ii- 


uraquam  lemporc  iion  prasumai  requirere,  nec  exac- B  stop"  praedicium   mnnasteriuhim  jnre  beneflciaiio 


lare,  nisi  inspeota  ipsa  pixceptiune  ab  avunculo  ge- 
nitore  nostru  Cliildcberto  ()uondam  rege,  noinine 
Childerico  quundam  rege,  iii  luniinaribus  supradiclx 
hasilicx  sanrli  Oervasii  •  t  Pioiasii  niariyrum  pcrpe- 
tualiter  debeal  cssc  cnncessum  alque  indiilium.  Ei, 
ut  hxc  auctoriias  Grniinr  habeatur,  vel  per  teinpora 
con^^ervelur,  manii  noslrx  subscripiionibus  sublcr 
e.im  dccrevinius  roborare. 

lo  Chrisii  nomine,  Dugubertus  rex  siibscrip^i.  — 
liigobaldus  scripsi  el  subscripsi.  —  Data  quod  fecit 
iiiensis  Mariius  dies  x,  anno  ij  regni  nostri,  Mainac- 
cas  felieiter. 

XXYI. 


datum  esl,  ila  dcinceps  in  ejiis  bencncio  ei  doinina- 
cioiie  seu  piecaria  diebus  viix  siix  absque  ulla  ini- 
nnraiiune  maneat;  et  censum,  sicul  in  precarii» 
eoruin  coiilinelur,  per  Eingulos  annos  Ibbolenus 
abbas  inemoralo  episcopo  Berario  suisque  successo- 
ribus  sol\al,  id  est,  a.l  liiinen  niatris  ei  civitatis  cc- 
clesix,  de  cera  lib.  iiij,  el  fralribus  canonicis  iii 
civitate  coiisisl>>niibus  srcprxdiclx  ecclesix  servien- 
libiis,  in  coeiia  Doniiiii  plenum  modiuin  de  ovis,  ct 
buliculas  plenas  paratas  de  optimo  vino  solvat,  et 
ppiscopo  ejusdem  civitaiis  iinam  carobuttim  beoe 
paratam,  et  duos  sublalares  ad  ofTicium  suura  per- 
agf^ndum  tribuat :  et,  post  ejus  discessnm,  prxdiclum 
monasteriuluin  ad  potestatem  vel  doniinaiiooem  rae- 


liiplomi    l> igoberti  III,  'egii  Frnnrorum,   qiio  jus  ,    ■         , 

EcdiiteQnomaneiisis  in  /t.  iso/*iij»>  m  h'/s  ,t  iim  C  ""'ratx   malris   ecclesix,  absque  ulliiis  detenli(me 


a-seritur,  juxta  charlam  Ibboleni  a'jbulis  '   tAi:n. 
713). 

Dagoberlus,  rex  Francorum,  vir  inlusier.  Si  peli- 
tionibus  servorum  Dei  assensum  prxbemus,  ni>n  so- 
lum  regiam  consueludinem  exerceraus,  sed  ad  xlernx 
felicilatis  percipienduiii  prxmium  prnfuiuruin  nobis 
esse  conlidimu'.  Igiiur  omiiibus  fiJelibus  sanclx  Dei 
Ccclesix  el  no  Iris,  prx.sentibus  et  fuluris,  noluui 
esse  volumus,  quia  vir  venerabilis  Cennmannis  civi- 
lalis,  Berarius  episcopus,  noslrain  adiit  prxseniiain, 
afferens  strumenia  iiobis  carlarum,  qiialiier  domnus 
KarilriTus,  sacerdos  atque  inonachus,  in  siia  parochia 
constriixit  quodJam  nionasterioluin,  el  suo  anlcces- 
gore  donino  Innocenle  per   conson-um  Childeberti 


aut  consignatione,  cum  oinni  integritalc  vel  cuin 
luto  tuperposilo  iminelioralum  revertatur;  et  epi- 
scopi  sive  rectorcs  aiatris  ecclesix,  quidquid  exinde 
jusie  et  cannniie  facerc  disposuerint,  liberain  ba- 
beant  poleslaiein  facienJi.  El,  ut  bxc  auciorita» 
linnior  babeatur  ,  iiiauiis  noslrx  subscriptionibu» 
subter  eaiu  decrevimns  roborare  ^ 

XXVII. 

Diploma  ChHperici  II,  regis  Francorum,  q  o  saiicli 
Dionusii  monasleno  loncessat  immunilates  eon;  r- 
m-t  "•  (un;i.  Ii6). 

Cbilperichus,    rex    Francorum,    viris  inluslribiis. 
Oportit  clinipnciae  princepale  iiiter  cileras  peticionis 


regis  iradidit :  el  posiea  ;  b  eo  per  ccnsuin  in  preca-  ^  i"ul  qiie  pro  salule  adescribelur,  et  pro  divine  no- 


•  Ifane  conrirmatinnpm  commentiliam  chartx 
cnmmentitix  abbatis  lliboleni  exliil'cnl  Acla  episco- 
porum  Cenomanensiuin ,  in  AnaliH-t.  Mabillon. 
pag.  373,  Pt  apud  D.  Uouquel,  Rpriiiu  0^11.  ct  Kranr. 
sciipl.  I.  IV,  pag.  687,  In  annol.  li.^dein  rcforiiim 
falsis  iiidiciis  Jiploina,  quibus  cli:irl:i  qiiain  i-unlir- 
mat.  Videsis  noias  nnstras  ad  chartain  ipsam.  Itc- 
censetur  autpin  dipluina  h>'C,  sicuti  el  charia,  inter 
insiruinenta  io  conveiitu  Vermerieiisi  daninata,  ct 
abuleri  jiissa,  ut  dictinii  esl. 

^  Guiidulenl  nomcn  per  ainanuensis  oscilaniiain 
scriplum  i  ro  nomine  lliboleni,  ut  ex  ipsius  diploma- 
lis  texiu  liqnei,  in  cnjus  seric  nomeii  Ibbolcni  rec- 
tiut  ascribiliir  Aiilsul>-nsi  abbati. 

'  Notx  clironolugicx  desuiit ;  flriiiin  dipluma  col- 
liicaniiis  pauln  puit  rhailam  Ibboleiii,  qiiaiii  sub 
rfiiiiu  713,  Aprilis  dic  H,  collucjndam  ccn:>uiiiius. 


•*  Sxpius  lypis  inamlaluni,  a  Maliillonin,  Acta  SS. 
Bened.  t.  IV,  pag.  Hiii,  el  de  Rc  dipl.  pag.  4K4,  et  a 
Felibiano,  llisi.  abb.  S.  Dion.  pn>b.  pag.  19,  ei  au- 
to^raphii  (iiuiic  in  arcliivo  rcpiii,  k,  n.  3  assierv.ilo); 
aCoiiilin,  Aiinal.  I.  V,  pag.  '280,  ab  ■tiictoribiis  ^ovx 
Gallixchristiana-,  I.  VII,  iiistr.  col.  5,  ei  a  Colleclo- 
ribiis  scriiitoruiii  rpruiii  Franrirariim,  1.  IV,  p  tiW, 
ex  Mabillonio.  Fragineniuni  ejiisJein  vulgaveul  Du- 
blelus,  Aiiiiq.  eccl.  S  Dioii.  pag.  68i,  el  Childe- 
rico  II  tribucrat.  Coiiiiius,  Aiiiial.  t.  III,  pag.  S  5, 
illnd  sub  pudeni  ChlMcrlci  nuniine  annalibus  suis  in- 
seiuit,  ad  aniiuiii  (>7'J,  a  Dubleto  iii  eiTorem  inJuc 
lus,  quein  saiie  rolegere  drbuorat  vir  bi>ne  (huUui'*. 
cuiii  lotuiii  diploma  e\  Maliilluiiio  rrouJit  sub  vero 
noniine  Cbilprrioi,  ibiil.  l.  V,  pag.  S80;  i««  rnmi  i|(>i 
liuc  di|iloiiia  eiiiisit  aiuiKuiuin  apiiollat  Thoodort- 
cum,  rons'>brino»Chlud.'ieuiH,  Cliildeli«riuin  et  Da- 


1117  REGUM  PRIMiE  STIRPIS  FRANCOKUM  DIPLOMATA.  HI8 

mlnls   postolatar,  plaj;abile  audituoi   siiscipere,    et  A  nec  ad  cau>as  judienduin,  iiec  ait  /iJejursores  lul- 


procul  dulilum  ad  xrectum  perducere  :  qualenus  do 
caduces  rebus  prescnles  secoli  xterna  conquireinr, 
juxia  preceptum  Doniini  dicentig  :  Facetis  vobis 
aiuici»  de  luaraona  iriiquetalis.  Ergo  de  mamona  ini- 
quaetatig  juxia  ipi-ius  dictum  nus  oporiit  mercare 
eterna  ceieslia  :  et,  dum  sacerdoium  congrua  inper- 
tfinus  beneficia,  reirebutorein  Domino  ex  boc  babyre 
ineriamur,  in  eterna  tabernacola.  Igetur  venerabelis 
TJr  Chillardus,  abba  de  baselica  peou^i.tris  palronis 
nostri  donini  Dioiiisii  maribyTiR,  u)>y  ipse  preciosus 
dnmniis  in  corpure  requiiscit,  cli^i^ei.ciae  rigni  nostri 
supplicavit,  utjuxta  quoil  ab  anieccssorebus  r  gibus 
parentebus  nostris  a  longo  lenipiire  oiunis  eniuriaeias 


lendum,  nec  ad  freda  exygendum,  dcc  ad  maiisionis 
faciendum,  nec  paraias,  nec  nullas  redeliucioiies  re- 
querenduni,  ingredire,  nec  exygire  qunqne  lempun- 
peneius  non  presumalur,  nysi  quicqiiid  liscus  noster 
exindc  polueral  esperare,  oinnia  et  cx  omnebos  pro 
niercidis  noslri  conpendiuiii,  cum  omnis  Tridug  ad 
integrum  sybymed  coocessus,  ut  dictum  est,  inspe- 
ctas  ip:'as  precepcionis  anteiiorum  regiim,  parentum 
quondain  nostrorum,  vel  juxla  quod  preseiis  no  tra 
conlenire  vi'letur  aucluretas,  quicquiJ  ipse  saiiclu» 
lociis  a  diae  presente,  ut  dixeinus,  habyrc  videtur, 
qiiam  qiiod  inpostinodum  a  Dco  liuienlcbus  boinine- 
bus  val  a  nobis  ibydem   fuerit  adelum  vel  coiilatum. 


de  villa  prefale  sancti  basellce  fuit  concessa,  undae  n  seu  quicumquae  justi   el  racionabyliler  ciim  orone 


et  ip-as  precepcionis  sae  per  manebus  babire  adfir- 
mal,  el  boc  usque  nunc  inviolabiliier  adseril  esse 
conservaium.  Unde  petit  ut  hoc  per  noslra  aucture- 
latem  dinuo  pro  rei  lirmilaiis  circa  ipso  sancto 
loco,  vel  bomenis  qui  se  cuni  subsiancia  eorum  ad 
ipsa  baseleca  tradunt  vel  c-ndonant,  jaxla  quud  nn- 
leriores  parentis  noslri  vel  preceisus  avuncolus 
nosler  Tlieodericus,  seo  et  crnsobrini  nostri  Clilodo- 
t:us,  Cliildebercthus  et  Dagobercthus  *  quond:im 
regis,  per  eorum  aiicluretatis  ad  ipsa  basekca  boc 
pristeliiunl  vel  conlirmaverunl  :  boc  itcratis  circa 
jpgO  abbali  concidcre  et  conrirmare  diberimmus. 
Idio  cngnuscal  magneludo  seu  ulilitas  vestra,  quod 
nos  pro  reverencia  Ipsius  sancie  loce,  vcl  pro  quie- 


sulislancia  sua  ad  ipso  iiiunnsiirin  se  tradedirit,  et 
res  suas  per  ligidema  iiistroniciila  ibidcm  delegaverit 
vel  lirmaveril,  sub  integra  emiinilati,  ad  diae  pre- 
sente  valiat  resedire  quictus  adque  seciirus  :  el,  ut 
dictura  est,  qnicqiiid  exinde  forsetam  lijcus  noster 
sperare  potueral,  in  lumenarebits  vel  estipeiidiis  seu 
et  in  eliraoniis  pauperum  ipsius  nionastirix  peren- 
niter  pro  nostris  oracolis  ad  integrum  in  oinnia  et  ex 
omnebus  sit  conccssum  adque  indultiim,  ut  eie  me- 
lius  dilectil  pro  estabililate  rigni  nostri ,  vel  pro 
quietcm  quibuslibil  chunctis  leodis  noslrus  Domini 
meserecordia  adtencius  deprecare.  Et,  ut  hec  auctu- 
retas  nostiiset  foturis  temporebus  circa  ipso  gancio 
loco  perenniter  lirma  et  inviolata  permaniat,  vel  per 


lem  ibydem  Deo  famolaocilim.  prumtessima  volom-  C  lempora  inlesa  cu^todiatur  adque  conserviiiir,  ct  ab 


lali  diouo  oncessissae  et  in  omnebus  conflrroass.-ie 
vestra  cognascat  solercia.  Quapropter  per  hunc  pre- 
eeplum,  quod  gpecealius  decernemus  et  in  perpduo 
Tolemus  esse  mansurura,  jobymmus  ul  neque  vos, 
neque  junioris  seu  guccessores  vegtri,  nec  quislibit 
de  judiciaria  potestaie  accinlus,  in  curtis  prefate 
ganele  baselece  dorani  Dionisii,  uby  et  ubi,  in  quas- 
cumque  pagus  in  rigna  Deo  propicio  nostra,  quod  ail 
die  presente  pars  ipsius  monasliriae  posedire  vel 
dominare  veditur,  vel  quod  ad  Deo  timeiitebus  bo- 
niiiiebus  per  ligedeina  inslromenta  ibydem  fuit  con- 
Gessum,  aut  inantia  fuerit  adetum  adque.delegaUiin« 

gobertum;  et  biec  salis  Chilpericum  indigiiant,  Cliil- 
perici  II  rilium,  ul  ipsc  monuit  Cointius,  ibid.  Ilic 
autem  Chilpericus  vulgo  dictus  hujus  nominis  seruii- 
dus,  a  quibusdain  teriius  vocatur,  eo  quod  Chilpe- 
rici  II  nomine  appellent,  ut  videre  esl  in  Annal.  l.  II, 

Iiag.  817,  Cliiljjeririim  piifrum,  Cariberli  rcgis  11- 
ium,  qui,  statim  post  patris  niortem  anno  G30  cx- 
slinctus,  in  reguni  Francorum  cntalogo  a  plerisque 
non  scribitnr.  Diploma  ediuius  ad  lidem  autojrraidii, 
accuratiori  lectione,  a  sxpe  laudato  domno  Poirier 
recogniii  et  nova  ejusdem  ab  A.  Teulet  recensione 
facta.  De  hujus  sincerilaie  nullus  suspicionem  ali- 
quam  movit,  nisi  Germonius,  sed  lcvem,  et  cui  non 
immoratur ;  unde  licet  conjicere  viruiii  exercenda; 
censurae  avidum,  paucis  in  lioc  instruinento  maculis 
oOVnsum  fiiisse.  nuic  diplomati  affixum  fuit  cereum 
sigillum,  quod  peoe  deleluin  testabatur  Mabillonius, 
in  Acia  Sb.  Bened.  ubi  supra  et  cujus  nuUum,  pra:- 
ten|uain  in  membrana  foraincD.  vestigium  jam  noii 
eistai. 
'  TbeoJerici,  Cblodovei  ct  CliQdeberli  diplomata 


omnibus  ju'lices  iiielius  credatur,  maniis  nostri  sub- 
scripcionebus  subier  eam  «'ecritemus  roborarae.  — 
Chilpriciis  rex  siibscripsi.  —  Actulius  jussus  optolit. 

Datuni  sub  diae  pridiae  Kalendas  Marcias,  anno 
primo  i>  rigny  nostri,  in  Dei  nomine,  Conpendio 
feliciter. 

XXVIII. 
Diploma  Chilperki  II,  P^git  Francorum,  quo  imtmtti- 

lalein  a  leloneis,  monanlerio  sancli  Dionysii  concei- 

tam  lonfinnal  «  {ann.  7lt)). 

Cliilpfrichus,  rex  Frai  corum,  viris  inlusirebus 
oinnis  lileuariis  Masilieasis.  Dum  et  ante  bos  anuis 

in  gratiam  monastrii  Sandionvsiani  eroissa  plura 
suo  oriline  elidiiniis;  Dagoberiilll  nulliim  habemus. 
"  fc  Monuo  ChiMerico  II,  anno  715,  mense  Juiiio. 
.'unecjiuni  Franeiorieniales  clericuiii  noiuine  Danie- 
lein,  cui  Cliilpcri  i  noinen  impnsueruni.  Ilinc  patet 
mensein  F-briiariuiii,  anno  regni  ejus  primu,  in  an* 
num  Christi  716  iniiiiisse. 

c  Ex>iat  ex  autographo  (nunc  in  archivo  regni,  «, 
n.  5)  apud  M^ibilloniuni,  Acla  SS.  orJin.  S.  Beneil, 
t.  IV.  pag.  .%5,  et  de  Re  dipl.  pag.  485,  et  apud  Fe'i- 
bianuin,  llist.  eccl.S.  Oion.,  pag.  21,  exM.ibillonio  iu 
Coll.  script.  ler.  Franc.  l.  IV,  pag.  (391.  lisdem  con- 
cipiiur  verbis  quibus  diploma  de  ejusdem  inimunila- 
lis  cuncesslone  a  Chlodoveo  III  emissum  ,  quod 
alibi  cxhibuiinus.  Lalel  hucusque  Dagobeili  con- 
cessii).  Diplouia  Chilperici  ediinus  ad  UJein  aulo- 
grapbi  diligentera  domno  "Poirier  cuin  editis  collaii 
uovaque  ab  A.  Teulel  reccnsione  insliluta.  Id  pra;- 
cipuc  iu  hoc  instrumento  notandum  est,  quod  ibi 
Ghilpericus  ChJdcricum  genitorem  snum  appellet  . 
illustre  moimmeQlaai,  ait  Coiuiius,  Aimal,  tom.  V, 


Ilia  S.ECtL.  VII  KT  VII  KCCI.I 

|ii(iavu$  nof^ltr  lt.ii;uborc'lhiis,  quondain  rcx,  solitliis  A 
irnto  exinuis  de  M.issili.i  civei.iti>,  sicnl  ad  cellario 
lisce  |>oiueranl  esse  einciaii,  ad  liaselrc:)  iiLCniiaris 
palroni  iioslri  doniiii  I  iuitisii,  iihy  ipse  iireciosiis  in 
c-orpnre  rei|iiiiscii,  ct  venciahelis  vir  Chillardiis  abiin 
prcessau  vedilur,  per  sa  (tjc)  precepcione,  sua  mano 
roliorata,  cuncessissit,  eeu  ct  donmiis  vel  geiiciiir 
noslrr  Cliild.iericnj,  eciiin  et  aliiiiiculi  nostri  Chln- 
ilochnrius  ct  Theodericii-i.  qiiondain  rcgis,  aeciani  el 
iios  piislia  per  iiostia  iMccepcione  I  oc  ilydein  diniio 
vise  rniniiis  concessissiie  vcl  coiilirinas'e ;  et  taliler 
iii  ips.is  prccepcionis  vediiiiir  lintiyre  inseriuin,  iit 
(ara  in  insa  Mnssilia,  quain  ct  per  reliqua  loca  in 
rigiin  Deo  propicio  niistra,  uliycuin(|ue  lelleneiis, 
pnriaticns,  ponlalecus,  rolaiicus,  vel  reliqiias  rede- 
buciiiiiis,  quod  a  judicebus  publicis  exigelur,  de  ^ 
€arra  cQriiin  qui  hoc  iiilerie  vediiilur,  .id  luissns 
ipsiiis  baselice  nulialcniis  requernlur  ncc  exigiatur, 
nisi  huc  in  oiiinebus  annis  singulis  hahiaiil  conces- 
siini.  Idio  per  piesente  urdenacione  vobis  decerne- 
inus  ct  oii  iiiiio  joliiiiiiiiiis  ut.  qiiuiiiudo  inisse  ipsius 
baselicc  donini  Dionisii  vil  iiieinorato  abbati,  hoc 

csi  " ciiin  paris  suns  ad  vos  viiierint,  ipsus  soli- 

dus  cciito  e\iiiitis,  sicut  cx  ccllario  noslro  secunduni 
consuetuiliiieni,  absqiie  ulla  niora  vel  delaiacione, 
juxln  qiiod  on)u  c^italioli  luerit,  oinninioilis  eis  dare 
ct  ndiin|>lire  raciaiis  :  et  de  ipsa  carrn  qui  hoc  in- 
fcrre  vcdiiilur,  nec  in  ipsn  Mnssilia,  ncc  per  reliqua 
loca  in  ligiin  Dco  propicio  nostra,  niillo  tel!eueu, 
iiec  poiinlico,  nec  piiiilalecn,  nec  rodatico,  ncc  reli-  r, 
qiias  rcdehucionis,  nec  vos,  neqne  juiiioris  vesiri, 
nec  qiiislibit  de  partc  fisce  nostri  reqnireri  nec  exa- 
gctarc  penitus  nnii  presuinaiis.  Videlis  ut  aliul  ob 
hoc  non  faciatis,  se  gracia  nosira  obuitis  habyre 
propici».  —  'i  Chrodeberclhus  recognovit. 

Dutuni  qod  flcit  ininsis  .Mnrcius  dies<^,  anno  priino 
rigni  nostri,  Cunpcndio,  in  Dei  iioinine  feliciter. 

XXIX. 

riiidlum  Cliilpeiici  II,  rcgis  Fraiicorum,  quo  Ifrra 
sita  in  Superiore  Bnciro  pra^uosito  moiiasterii 
sancti  Dioinjsii  asscriiur  *  (aiin.  716). 

Chilperichiis,  rex  Francornin,  vir  iniuster.  Cuni  in 
nostra  vel  procerum  nosiroruin  presenciae  Coipen- 
dio  in  palacio  nostro,  honio  aliciis,  noniine  Friulfus,  ]) 


•:SI.ASTK'.A  MONUMENTA. 


\m 


viiierabeli  viro  Marlino  preposito  de  baselica  pecii- 
linrif  patronis  iiustri  saiicic  Diniiisii  iiilerpelavit, 
diiiii  diceril  cu  qiiud  purciune  8ua  de  p.irlo  socero 
siio  Kilrone  i|uundnin,  iii  loco  noncupaiite  Superiore 
ISnrivo,  ad  cii  ligehus  pcrvenire  debiirat,  ei  niab 
ordine  rnnlradiceril.  vel  p  st  se  relcnirit;  qui  ipsac 
Mnniniis  dedil  iii  rcspunsis,  quod  extroraeiituin  lia- 
bibnl,  i|iii'in  lilius  sii|ierescri|ilo  Kdrone  quondnni.. 
noniinc  Ludo,  vencrahili  virn  Clirodchario  nionnco 
saiicli  D  onisii  vindedissit,  cl  ipsa  vindicione  in  pre- 
scnte  osiendedit  relegenda,  rclicla  ip.<;a  viiulicione, 
sed,  diini  iiiter  se  inienderint,  sic  a  procerebus  no- 
sliis  fuit  invcntum,  ut  illa  niedietale  de  ipsa  por- 
ciono  in  jamdicto  loco  Supe:  iore  Bacio  jamdictug 
Martinus  ad  parte  ipsius  Sancti  Dlonisii  habire  di- 
biad.  Pro  nde  nos  taliter  una  cum  nostris  procerebiis 
constctit  decrivissae  ut,  dum  inluster  vir  Viiarno, 
coiiiis  palati  nosiri,  te&lemoniavit,  fuit  jiidccalum  ; 
quod  ac  caiisa  sic  acta  vel  inquesita  fuissit  dcnnsce- 
tiir,  jobinimus  ut  memoratus  Harti.ius  ipsa  niedia- 
taie  de  jaindicla  porcioiie  in  ipso  Snperiore  Bacio, 
quicquid  ad  ipsa  medieiate  aspicere  veditiir,  una 
cnm  terris,  domebus,  edcficiig,  acolabus,  niancipiis, 
cainpis,  silvis,  pratis,  pascuis,  aquis  aqiiaruinve  de- 
cursebus,  adjaecenciis,  apendiciis  ad  se  perteneniis, 
pecuniis,  prcsidiis,  farinariis,  gregis  cum  pasthorc- 
bus,  oninia  et  ex  oinnebus,  rem  exqucsita,  illa  nie- 
dielate  ad  integrum,  inspecta  vel  esiauto  coruin  es 
tromciiin,  nbsque  repeiicione  superscripto  Friulfo 
vcl  lieriilis  siios,  ad  partes  sancli  Dionisii  omuo 
tempurc  liabinnt  eviiidecala  adque  elidiata,  et  sil 
inier  ipso  Frinlfo  suisque  heridcbiis  vel  agentis 
doinni  Dionisii,  omni  tempure  subita  causacio.  Et, 
diiin  ipse  Marlinus  in  cnusa  ipsius  baselice  domui 
Dionisii  contra  ipso  Friulto,  tain  illa  (ructa  de  illa 
alia  nicdietnte,  quaui  et  illa  fide  facta  per  vuadio  suji 
in  presente  visus  fuil  transsolsissae,  jobimnius  ut 
omne  tempnre  lam  ipse  Mariinus  vel  pars  dorani 
Uionisii,  absque  repeticione  ipsiiis  Friulfo  vel  lieridis 
suos  de  ipsa  iiJe  facta  vei  ipsa  frucia  ducti  ct  secure 
valiant  resedire.  —  Krmedramnus  r.  cogiiovit  ci 
subsc. 

Dntuin  qoJ  licit  niinsis  Mnrcius  dies  vii,   «nnu  i 
rigni  noslri,  Conpendio,  iu  Dei  noiuiue  feliciter. 


f>ag.  2!tl,  qno  Chilporicus  Childeriei  frius  prohatur. 
d  quidem  diii  ij;noraliiiii  fuer:il  :  sed  ct  ^ib  aliiscon- 
liriiintur  Cbilperici  diploiiimihus,  qiie  ninx  refere- 
iiius.  (^ereo  siKillo  vallniinii  fuisse  iiisiniiiieiitiim  Ma- 
liilloiiius  teslatiir,  Acla  SS.  onl.  S.  Keiicd.  uhi  siiprn. 
(lujus  sigilli  h'n(!iiieiitiiin,  rriiiila  eHigic  et  Cbilperici 
liuiiiiiie  iiisignitiiiii,  niciiihranx  ndhiic  ailhxrel. 

"  lloc  spatiuiii  iiiiius  vucis  vacal  in  auliigiM|ilin. 

^  llic  in  auiogrnphu  quidnin  apparciit  chnracleres, 
siili  loriiia  niunugrniiiinuiis,  qui'S  lcgendos  puiainus : 
f  ii  Xpi  iiom  ne. 

'  l^rislini  edilnrcs  scripseriiiit  difs  qiiiiiqne:  i\»x. 
truiporis  iKiln  iiullo  niudo  exst  t  iii  niiliigin)Jio,  seii 
»U  escitanli  scriplore  uiiii.ssn ,  seii  fursan  qiiin  per 
lin'c  \erba  Mincius  dies  priinus  dies  Martii  inlelli- 
g>'iiilus  sil. 

"  Uis  cdituui  a  .Mabilbniio.  in   Ail.  SS.  Bcned. 


I.  IV,  pa^.  r>63,  ol  in  opcro  de  Re  dipl.  pag.  H^t, 
cx  autugrapho  (iiniic  in  archivo  reiiiii.  k.  scrin.  S 
a^iservnto) ;  ileruni  ex  niitogi-apho  a  Felihiann,  llist. 
abl>.  S.  Iiion.  prob.  pn>;.  i\  ;  nd  lideiii  M.ibilluiiii 
r-cusiiin  iiiCollect.  script.  rer.  Franc.  t.  IV,  p.  hy*. 
Iluic  iiislroiiiento  sixilhiin  cereiiin  alhtuin  fuit,  ul 
lestaliirMaliilloiiius  iii  .\ct.  SS.  Bened.  t.  IV,  pwfai. 
png.  IV,  (|iiud  jniu  inedia  sui  parte  detritiiin  eial 
cum  illnJ  iii^pexit,  anni  sunt  plus  ceiilniu  vigiiiii 
Onod  (|iiidein  frugnieiitiim,  criiiiia  regis  rniiiiti  iiis- 
goiluni,  aJhiic  exslnt.  .Autogrn|diniii  ob  sliili  el  a^ti- 
ciiin  salebrns,  r.iiente  ipsu  Muhilloiiio,  Uviu  dillicil- 
limniii ,  n  duiniio  Poiner  recogoituin  e\liibeniiis, 
iiovn  ejiisJeiii  au  A.  TVulel  recensioiie  lacla  lluju» 
plncili  lorinnhe  cunveniunt  cuiu  forniulls  «liuruui 
iiiijus  .clulis  pUclloruiu. 


1121 


ni:(.L'M  rRiM.«  stirpis  francouum  dulomata.  4 122 

XXX  A  el  lioc  a  jiiditiari  poiestate  aiinis  singolis  consei  \:\ro. 


r>i])loma  Cliilje.ki  II,  regh  l-raiirurnm,  quo  ifiiliim 
cmc.s  aniiuatim  moiiaiterio  S.  Dionysii  co:icedit, 
siciit  vliin  a  Dnijobeito  rege  coneesm  ftierunt 
«  (ann.  716'. 

Chilperichiis,  rex  Francoruin.  virinlusler.  Se  (aUa 
p.irentum  uoslroruincoiiscrvaiiMiui  ,  rrgiaconsuetii- 
dinc  exserci^inus,  el  nostra  iii  postiiio  liiin  estabelis 
csse  conliJcnms;  precipinc  peticu.nobus  sacerilo- 
luiu,  quodproeoruiii  C(iii(iriiiaii(la  lieiicli  ia  perlenil, 
libeiiier  obauilinKis ,  vcl  tlKtiiii  in  Uei  nomene 
niancaepainmus,  l.oc  noliis  a  I  inerccilis  no«lri  auge- 
itienluiu  perteniie  conliiWinus.  IJ^uiiuae  venerabelis 
vir  Chillardus,  abba  de  basclica  peculiaris  palronis 
iiosiri  doiniii  Dioiiisii  inarteris,  ubi   ipse  [ireciosiis 


vel  adiinplire  vedintnr  :  ita  el  deinceps  inspccias 
ipsas  auclurelatis  vt;l  conlii  iiiacioiiis  predictis  priii- 
cipebus  per  nostruni  preceptinn  prniiii&  in  Uei  no- 
inine  conlirniatum  circa  ipso  sancto  loco  pereimilcf 
in  omnebns  valial  psse  conservaluni  ailque  iiiduiluin, 
el  ibidem  nnslris  et  luiuris,  iJeo  ausiliante,  tcniin)- 
rubus  proliciat  iii  auyeiiientis  :  ita  nt  cis  nidiiis 
delectil  pro  eslabelitati  rigni  noslii  ad  ipso  sancio 
loco  Domini  niescrecordia  adiencius  (ieprecarc.  Kt, 
ut  hec  auctoretas  lirinior  habiatiir  el  pcr  teinpora 
conierviiui,  niaiiiis  nostri  subscriptiiinel.iis  siibtcr 
eain  deciivonms  roborare. 

Clii'priciJS    ic.v    subsciipsi.    —    Aciuli.is   jiissiis 
(iplulit. 


donniusincorpuiercqniiicil.clime.iciae  rigriino^lri  8      Dalum  qod    ficil  minsis  Marcius  ai(S  xvi,   amio 

so!!e..-sil   co  qiiod  bone  memorius   proavus  nosler 

Dagoberctims,   quoiidam    rex,   per  sua  auclarclale 

inano  3ua  roboraia,  vaccas  cento  soldaris  quod  in 

inrerenda  de  pago  Ciiioinaneco  in   fiice  dicioiiebus 

sperabatur,   ad  ipsa   saiicta  basileoa   annis  tiiigolis 

concessijsii.  Lnde  cl  cessionem  ipsius  princepae,  seu 

el  tonnrmacionis  avo  no^lro  Cblodovioet  bonc  me- 

inor  ae  genetiire  nostro  Cliihlerico  vel  avuiicolo  nostro 

Tlieoderico,  seo  el  consobrinus  nostras  Chlodovio, 

Childebcrctlio  cl   Dagoberctho    qiiondam  regebus, 

ciiruiu  manebus  rcboratas,  se  ex  licc  per  manebus 

liabire  alfirmat;   el  sicul   ipse   benelicius  ad  ipsa 

baseleca  ab  ipsis  principebus  fuit  coiicessiis  vel  in- 


primo   rigni   nosiri ,    Coiipeiidio ,    iii    D/i  niimine 

feliciter. 

XXXI. 

Diplonia  Ch  IpMn  11,  rcqis  Franeonim,  qno  fnrei- 
tum  de  Ueinelico  ei  aiia  dona  a  i  ra^dccessoribus 
siiis  Fentiiiie  lensi  mouiisleiio  coli.ita  confirmat 
>>  (aim.  710.) 

Chilpericus ,  rex  Francormn  ,  vir  iliastiis.  Decet 
cleiiicntia  piincipaii  pclitionihiis  saicrdoluin  quod 
pio  oportMnitalii  iis  locis  saiictoriim  pcrtinei  obau- 
dire  vel  ellecu  in  i  ei  iioinine  mancipare.  Meoque 
veiior.ibilis  vir  Deniijnus ,  abba  de  inonasierio  Fon- 
taiiclla,  qiiod  e.>t  in  honore  sancii    Peiri    ct   Paiili 


dultns,  annis  singolis  a  judiciaria  potestaie  loce  illius  ,  apostolorum  vel  sancii  Laurcncii  ni  rt  ris,  iiifia  dio- 
reddire  vel  adimplire  connieinorat.  SeJ  pro  linni-  cesim  Unthnmageiisem  super  fluviuni  Sccaiia  con- 
latis  eatudiuin  ,  peiit  celsaeludinein  nostri  ui  hoc  sirnctuin,  ubi  ipse  abba  cmn  lurba  pliirima  mona- 
circa    ipso   abbaii   vel    memorata    sancia   basileca      choruin  siib  sancla  regu'a  coiiversaie  viileiilur,  no- 


noslra  iioc  plinius  dibcril  auctureias  perpctualiter 
conlirniare.  Ciijus  peticioni,  pro  reverencia  ipsius 
saiicie  loce.  grad.inie  aniino  prisietisse,  vel  in  omiie- 
lius  confirm.iSrc  veslra  conperiat  magneliido.  l*reci- 
pientis  eiiiiii  jdbimiinis  ul,  sicut  constat  aiMedictiis 
princeps  Dagobercthus,  quoiulam  rex,  ip-as  vaccas 
cento  inrirreiulalis  de  superescripto  pago  Cinomane- 
co,  qiiod  aniiis  singolis  in  fisce  diccioncbiis  speraba- 
lur,  per  sua  auctnretate  ad  ipsa  ba^clica  coiicessir, 

"  Cdidit  Mabillnniiis  ex  auiographo  (imii-Hii  ar- 
chivo  regni,  k,  .-c  in.  3  asscrvaio)  in  .\ciis  SS.  orJin. 
Ben.,  t.  IV,  pag.  5t>i,  et  iterum  iii  iiperc  De  re  dipl.:-  D 
malica,  pag.  48G ;  ex  eoilcm  aiitos;iaph'i  Frhbianiis, 
llist.  abli.  S.  l)i"n.  proli.,  p:ig.  21.  lU-cinlerciit  ex 
Midiilloiiio  Cniiiiiiis,  Aiiiial.  l.  V,  piij;.  282,  et  Ciill. 
s(  ripl.  rer.  Kranc.  t.  lY,  pag.  UU2.  Ilnjns  dij^iloinalis 
rragineiitiini  priiis  edideiat  lli-nscheiiiuj  in  (•xegrsi 
dc  genealogi.i  reguin  Dagolieriiii.ormn,  sed  iiiaciu- 
ralum  el  vaMe  inutiliim.  Fragnieiitiiin  ideiii  Cdiiilins 
exhibuit  l.  IV  Aniialiuiii,  pag.  .liiS,  et  denui)  t.  V, 
pag.  282,  ad  latus  iiiiegri  (lipliiiiialis.  tluc  iiisliu- 
iiieiito  lulam  genealogijc  sux  seriein  pandil  Cbilpe- 
ricus  II,  Ddgouertum  eniiii  proavum  suuin  appi;iiai, 
Childcriciini  gciiili>reni,  Theodericum  avuncoUim; 
Cblixloveum  vtro,  Childeliertum,  el  Dagotieiium 
(»ciiicet  hujii3  nouiiiiis  lertium)  consobrinos  vutal. 
lCl  acciirau  donini  1'oiricr  recognitione,  ii.  v..qiie 
:ib  A.  Teulet  ad  !i  lem  archciypi  receiisii.ne  laita, 
liiploina  hoc  cdinius,  sii  ut  cl  alia  ejiis.iem  re^is  ij  x 
iriiicejunt. 


bissugessit  eo  quod,  ciim  pro  prei  eptidnihiis  avi 
nostri  Clodovei  regis,  sea  et  avui  cu'i  nosiri  Cloiarii 
et  Theoderici  vel  genitoris  Cliilderici  et  pareiitum 
noslrorum  Childeb  rti  et  Dagoberti,  eliam  pro  quo- 
libiH  struiiieiito  carlaruin  ad  ipsum  iiionasteriuni  a 
qnibiislibet  rebiis  aique  corporil-us,  seu  eiiam  fores- 
lam  deGemmotico,  velquoda  Dco  timentibiis  horai- 
nibus  ibi  iein  fnerit  addiictu.ii  vel  conlatimi,  ctadlinc 
inanteii  est  imlioialuiii  vel  doiiaumi,  per  eorum  au- 

1*  Exliibeiiiu»  (|iiale  inscrium  esi  el  coiifirm:ituin 
in  litleris  aulograpbis  l'iiilippi  V,  resjis  Fiancorum  , 
anno  1 51)  emis  ii  ,  iju.iruin  apngrapluiin  exstat  iii 
chirtnpliylacio  nostro,  ex  archivo  Fonlanelleiisi  de- 
promptura.  Edidernnl  (^hilperici  diploiiia  Colleclores 
scriptoriim  rerniii  Francicaruin,  l.  IV,  pag.  6)3,  ex 
scliwlis  bibliothecfi  S.  Germani  a  l'ralis.  illud  Ma- 
billo;iiiis,  Antial.  t.  II,  pag.  iS,  at  6«  retulisse  iii 
appoiiilie  hiijus  tonii  ;  sed  quodibi  fruslra  qiiicsieris. 
Iii  ediio  pUnii  (lesuiii ,  qn;c  iialico,  ul  vocant ,  cha- 
lacleiv  cxp;iiiieiiila  cu  aviniiis.  Iii  .-.pograplio  nostro 
lota  t.cineticnjis  silva  Fonianellcnsi  monasterio 
concedilur,  qu;c  (|uidem  in  coitcxlu  vulgalo,  solo  fo- 
rcsiw  de  G  rnmelico  noiiiine  coHcosa  dicitur ,  noii 
lolius  (orf-slce  :  quod  iion  inler,  ol.ilioni  in  exeniplo 
Uip!omiili>  a  Philippn  V  confirinaii.  sed  omissinni  i:i 
edito  piiiiiis  iribueiidiim  censeniiis.  A  I  calcem  apo- 
graphi  inch.artophyliicionoslroex-ilniislfuilnr,  plma 
apographa  lirteraiumPbilippiinarchivisFonLinellcn- 
silius  asstrvari,  quas  etiain  reperire  esl  iii  Fontanil- 
lciisi  chaitulario,  qiiod  sa;culo  xv  vidctur  cxaralmn. 


11^3 


S  CCLL    VII  ET  \i:i  ECCLKSI\STICA  MONLMENTA. 


ilii 


cloriiat  s  coiiccssi  sent  vtt  tonfirmasseiU ;  u/itie  t'(  A  q»>:i»    pracelsus   aviincnlus    noster    Cliliiilecbnrius 


ipsas  firicepiiones  lu/tnMCrif  (oriim  principum,  seu  el 
tttias  preieptio'us  avunculi  nostri  Tlteederici  el  pa- 
renlum  nostroritm  Cloilovei  et  Cliildcbjrli  qnonilam 
reyuin  ,  qualiler  lioc  ibiilein  rienuo  concessissent  fscl 
confirinassenl,  ret  lolam  ipsiim  (orcstim  Gemmeticant 
aii  ipsum  sanclum  tucum  concessiMent,  nohis  in  pre- 
seiui  ostenJil  relegendas,  el  ipse  hoe  presenii  lem- 
porequielo  orJiiie  pos  iilcrc  vel  d'inrin:irc  probaiur, 
seJ  pro  iniegra  nrioilaie  peliii  meinorains  nlilia  cel- 
sitndinem  Bostraiii,  ut  hoc  circa  ipsuin  iiicuni  san- 
clum  per  nostrani  (lcnius  auctoriialeni  conlirina- 
remus,  cujus  pciitioneia  iia  prcstiii  se  vel  coiilir- 
massc  cogiioscimus.  Precipimus  ergo  u(  qiiicquiJ  per 
precepiiones  suprascriptorum  principuin ,   seu  coii 


qnoiidain  rex,  vei  duiiiiia  et  ava  iioslra  Ualdicliiidis  , 
qnoiidam  regiiia,  ob  ainorcm  Cliristi  ,  io  honurciii 
SS.  Pctri  ct  l'au'i  principuiii  aposiolorum,  et  sancii 
S;ephani  martyris  vi:>U!  ruernnl  cuiistJiixisse  ,  ad 
iiostram  accessil  prxsenliam,  cleinentiu!  regiii  noslri 
suggessil  eo  quo  I  prcfatus  avuiiculus  noslcr  Chlo- 
tarius  quondani  rex ,  seii  etiain  dicia  ava  nnslrii 
domn:)  UaKlcchildis  regina,  unde  luminaria  monachi 
ibideni  consisieiites  hahere  debercnl,  de  leloneo  da 
fussas  aiinis  singulis  ad  ipso  nionasterio  coiices- 
srrunt :  hoc  esi,  oleo  llb.  x  inillia,  garo  inodios  its, 
piperc  *•  lib.  xxx,  cuniino  lib.  ci.,  cariolilo  tib.  ii,  ci- 
namomo  lib.  v,  spico  lib.  ii,  corto  lib.  xxx,  dactili- 
bus  lib.  L,  carigas  lib.  c,  amaiidolus  lib.  c,  paslicias 


lirniatioiies  vel  vcndiciones,  donaiioncj ,   cessiones  ,  B  lili.  xxx,  olivas  lib.  c,  hidrio  lib.  l,  cicer  llh.   cl  , 


coinmuiaciiines.pactioncs,  velpro  quolibel  strumento 
cartarum  de  lisco  nostro,seueliam  furcslam  Gemme- 
licam,  vela  Deo  timeniibus  hominilius,in  quibuslibel 
pagis,  locis  aique  lerritoriis,  aJ  ipsnm  inonasterium 
Fonlanellam  fuit  adJitum  vel  conlatum,  aul  ddcga- 
tum  vel  coBcessum,  et  hoc  presenti  tempore  ibidem 
juslura  aut  legale  videlur  esse  possessum  ,  ita  et 
inantea  sit  per  nostrum  preceptum  plenius  in  Dci 
nomiiic  conlirmatiini.  f  liispeclas  ipsas  pi-ecepliones 
scu  blrumeiita  qiioe  exiiiJe  habenl  conlirinanius,  et 
sicul  per  ipsas  declaratur,  meraoratus  BcnignU"  abba 
seu  succes 'Ores  sui  aut  ipsa  coiigregaiio  qiii  iu  ipso 
iiionasterio  Fonlanella  per  tenipora  convorsaverinl , 
hnc  liabeant,  teneaiil  atque  possiJe:inl,  et  ad  ipsuni 
sanclum  lucu:n  nostris  el  fuluris  tcinporibus  ,  Deo 
auxiliaiite,  jure  proprietario  pro<ici:Ht  iii  augmenlum. 
El  ,  iit  hec  auctorilas  riiiniiir  habeatur  et  in  oiiini- 
bus  conservetur,  raanu  nosira  subier  eam  decrevi- 
nius  aflirmare.  Chilpericus  rex  subscripsil.  Datuin 
quod  fecil  mensis  Mariiiis  dies  xxv  ,  anno  primo 
regiii  nostri ,  CompenJio,  in  Dei  noiiiine.  FieJcbcr' 
tiii  <:cripsiu 

XXXII. 

Diploma  Chiiperici  1 1,  rcgis  Francorum,  quo  pturima 
dona  conferl  monasterio  Corbeiensi  *  [ann.  716). 

Chilpericus,  rex  Francorum ,  vir  inlii  ter.  Oiniii- 
bns  agentibus  lam  prescntibus  quaiiiei  luiuris.  Quid- 
quid  in  luininaribus  locissanctoruiii,  vel  pro  opor- 
(unitaie  servorumChristi  cuncediiiius,  el  qiia;  parcn- 
4es  nostri  pro  eoruin  niercede  cuucesseriiiii,  pru  nu- 
stris  oraculis  confirm.imus,  aJ  merceJcni  nohis  vel 
pro  stabiliiate  regni  peniuerc  cuiilidiinus.  Igitur  rc- 
Ijgiusus  ct  venerabilis  abbas  de  inoiiasterio  cugno- 
luiiiante  Oorbeia  ,  qui  ponilur  in  pago  Auibianense  , 

"  Vnlgavit  Lahbous,  Miscill.  t.  II,  pag.  436,  sibi 
Iradiluiii  a  Siriiioiulo,  qui  illud  ex  Vlndocinensi  cu- 
dlce  iiianiiscriptu  eruerat.  Kecudit  I.alande  in  sup- 
plemento  aj  Cuncilla  Galli.-c  ,  pag.  Ti ,  vl  aiinu 
(^hriui  715  iribuendum  juJic.ivit :  perpi>r:iin  ,  cuin 
Chil|>ericus  II  hoc  ipso  anno  regniim  auspicalus  fuerit 
inense  Juaiu,  ac  pruinde  niensis  Aprills  anni  priuii 
regiii  ejus  aimo  (^hrlsii  710  ailjuJicandiis  sii.  Iicrum 
«didcruut  cx  I.ahbeu  Cullectures  sciipionini  ruruiii 
Francicaruin,  t.  IV    p.ig.  665.  Id  lubcl  prrcipue  iio- 


eridialib.  xx,auropigmenlolib.  x,  seoda  pelle»  x.cor- 
dellisa;  pelles  x,  carla  tomi  l  :  ila  ut  telonana,  qui 
post  (rloneo  fu-sense  agere  YiJubainr  aiiiiir  illalinne 
h:rcomnia  aJ  niissos  ipsiusinonasicrii.  (|ui  iiiJe  direcii 
fuerinl,  dare  ct  aJiinpierc,  inioqu>',  et  eveciicne  ad 
ipsius  missos,  qui  hocexigere  anibularent,  perpetu.i- 
liter ,  nbsqiie  renovatn  tractoria,  annis  sii'g>ilis  djre 
pr;ecipimu5:  hocestvcredos  sive  paraveredos  dccem, 
panisiiiteJ.  Jecem,  scqueiites  vegenle,  vino  inuJ.  i, 
eervUa  niod.  i,  lardo  lib.  x,  carne  punJa  vegcnle  , 
cassio  lib.  xii,  lisiis  lib.  xx  ,  capro  i  ,  pullos  xi  , 
ova  X,  oleo  lih.  ii,  garo  lib.  i,  pipcr  iincia  i,  cimino 
uncias  1>,  sal,  acctum,  ulera,  lignum  suflicleiittT.  IIoh; 
oinnia  superius  comnicmorata  locis  coiitenieiitihus  , 
'  annis  singulis,  ei^dem  tam  cuniibus  qu:iiii  redeunti- 
bus  absqiie  inora  dare  et  adimplere  debcretis  ;  ctiani 
ad  reveitendum  carra  xii,  de  loco  in  loco,  p^^r  loca 
consuetudiiinria,  nsipie  quoj  ip^^e  ct-lbrius  aJ  ipso 
nionasterio  pervciiicbai,  eis  dare  Jiberetis,  qualitcr 
pro  eornm  merceJe,  absque  dispendio  ipsius  muna- 
sterii,  deberet  provenire.  1'iidc  et  ipsa  prsscriptio:ie 
sub^criplo  avunculo  noslro  Clodecaiio,  iiec  non  ei 
ava  nosira  BalJecbilJe  rc^ina,  s«d  et  coiillrmaiione 
domnc  et  genilore  nostro  Childerico  quonJara  rege, 
ipse  venerabilis  Sebastianus  abb:i,  iiobis  in  pnes«nle 
de  hoc  proiulit  relegenda,  vel  se  ei  hoc  prc  maoibus 
habere  afliniiat ;  sed  pro  limiitate  siudium  petiil 
ipse  Jomnus  Sebastiauiis  cclsiluJine  noslra  ,  ut  hoc 
circa  ipso,  vel  ipso  monasterio  Corbei»  aul  suct-es- 
sorcs  suos,  vel  ipsa  congregaiiane  qux  iii  ipao  ino- 
iiasterio  consistere  vi.leiur  ,  pro  noitra  auctoritaie 
plenius  in  Uei  noiiiine  contirinare  et  conreJero  Je- 
beremiis.  Cu.iis  petlUoncm  gratante  aniino  perme>- 
ceJis  nostix'  coinpenJiuu,  vel  pro  revrrenlla  ipso 
sancto  loco,  ita  prxititisse  etconHrinasse  ,  seu  e(  ad 

l:itM  dignum  dipluiiia  hoc,  qHod  pii-ter  ea  qua>  pnt>- 
ceJuiitia  liujus  rc^is  di,>luui:ita  Joeent  de  ipsius  gi-- 
nealugl.i,  ibl  K.ililcchllilein  regliiam  aviani  suani  ap- 
iicllft.  Iliuslratur  ln>c  coJcm  iiistri.meiitu  serles  al>- 
li:iluiii  Ciirhfii'iisluiii,  et  Sebastiaiii  abbalis  xtas  a  - 
seriliir;  du  qu'i  vi  lesis  Cuiiitiuin,  .\iin:il.  l.  IV, 
pag.  .SH ),  el  .MabJluiiiuiii,  Aiiii.  SS.  urd.  >.  BeMO<i. 
I.ll,  pag.  4s. 

>>  V.\  liiic  iinn   di|ili>m»le  roiupcrimus   noiiniirii 
res,  species  vulgo  nuiuupaijs,  iii  cuiuuirrciu  rniMiia. 


MiH  RECUM  PRlMiE  STIRPIS  FRAISCOnUM  DIPLOMATA.  lliG 

noslro  prxceplo  coucessisse  el  corifinnasse  cogno-  A  troois  iiostri  sancii  Dioiiisii,  ubi  ipse  preciosus  ilom- 


scile,  pra;cipieiiies  ut  ipso  ceiiario  ile  j;iiii  tlicio  le- 
loiieo  fossense,  scd  ct  ipsas  traclorias  vel  inspectas 
ipsns  pr^ceptiones  nieniurais  principibus,  sicut  per 
ea<>dein  ileciaralur,  pro  liac  nosira  auctoriiale  plenius 
in  Chrisli  noniinc  conniinaliiin  ,  lelunaiio  quaiii  et 
reliqui  judicessubscripto  cellario  ad  inissos  ipsius 
iiioiiaslerii  dare  el  adimplcre  pruciiretis,  eiiaiii  duin 
in  ioco  fuerint  deinorjli,  suprnscrifita  praeben  la  eis 
dare  sludeatis;  immoque  et  relii|ui  judiies  pro  locis 
conveiiienlibus  de  coiistiluia  evcciione  tam  carralc 
quam  navale,  scu  et  suprascripla  prxbcnda  eisdcni 
oinnimodisnostris  el  futuris  leniporibns  absqueinora 
vcl  dilatione  dare  et  adimplcre  aiiiiis  singiiiis  facia- 
lis,  qiiatenus  pro  nobis   per  lieiiericium  integrain   ct 


nus  iii  corpore  requeiscit,  vel  iibi  domnus  Turiinal- 
dus  episcopus  custus  preesse  viditur,  ad  peticioii» 
inliiari  liro  Raganrrelo  inajorim-domus  iiostro,  pliiia 
ei  inlegra  gracia  ad  diae  pieseiite  vise  rueunis  cuii- 
cessis.e.  Quapropier  per  presente  precepcioiie  spe- 
cialius  decerniinus  uidcnandiim,  quod  in  perpctuuii» 
circa  ipso  saiiciu  loco  mansurum  esse  volcniu<,  ui 
ipsa  foresle  nostra  llov?rito ,  cura  oinnem  jure  vel 
leriiiene  suo  ad  integrum ,  uiia  cum  superscripto  fo- 
resiario  vel  niansus  suos,  cum  lenas  vcl  prala  iii  ipso 
Clippiaco  ad  integrum ,  ipse  doiiinui  Turnualdus 
episcopus  ad  ipsa  saiicta  basilcca  doinni  Diunisii  mar- 
liieris  plina  el  iiilegra  gracia  ex  noslro  munere  lar- 
giiales  hoc  babiat  concessum  ailque  indulium,  uteis 


perpcluaiem  debeat  pervenire  mercedein.  El,  iilliaic  ^  inaiiiia  semper  nielius  dclectit  pru  stabilctaie  rigni 


pneceptio  nrmiorhabeatur,  vel  per  lempora  coiiser- 
vetur,  manus  nnslitcsubscriptioiiibussubtcr  eam  de- 
creviinus  roborare. 

Data  sunt  sub  die  tertio  ka).  Maii ,   .-tnno  prinio 
regni  noslri,  Cuinpeiidio,  iii  Dei  nomine  fcl  citer. 

XXXIII. 

Diploina  ('.Inlperici  II,  regis  Francorum ,  qiio  silvain 
Roverilum  doitat  manaslerio  S.  Dioniisii  '  (ann. 
717). 

Chilperichus,  rex  Fr;incorum,  vir  iiiluster.  Se  ali- 
quid  ad  loca  sanctorum  de  no-irls  munerebus  pri- 
slanius  vel  conciilemus,  hoc  iiobis  ad  mercidem  vel 
slabiletaie  rigiii  nosiri  iii  Dei  nomeneperlenire  conli- 
denius.  Idco  (Ognuscat  bijtilclas  geo  magiieluJo  vc- C 
slra,  quod  ncs  furcsie  nosira  Roverilo,  cum  omnMO 
jure  vel  lermene  suo  ad  integrum,  que  est  iii  pago 
Parisiaco,  super  Uuvium  Sigona,  una  ciim  illo  f^re- 
slario  nomcne  Lobicino  qui  coninmanit  in  (isco 
nostro  vetus  Clippiaco,  una  cuin  mansus  quod  in  ipso 
Clippiaco  leiiiie  viJitur,  vel  terras  ad  ipsus  niansus 
aspicienles  ad  integrnm,  ad  basileca  pecuiiari-s  pa- 


nostri,  vcl  pro  salute  patri:ie,  doinini  meserecordiae 
adteiiciiis  exor.ire,  et  nulla  reque^icione,  iiec  nullo 
inpidimeiilo  al  jndicibus  pubrcis,  lain  in  nosiro 
tempore  quam  el  aJ  succedeiiciuni  ligiim,  ob  hoc 
habire  iioii  pfrieiiiisca'il,  nise  ad  super^cripta  sancia 
basileca  domiii  Dionisii,  nostis  et  foiuris  tenipori- 
bu-,  proliciat  in  augimentis.  Et,  ul  baec  precepcio 
firmior  babiatur,  vel  per  tem;  ora  conservilur,  ma- 
iiiis  nosiri  subscripcioiiebus  subter  eain  decrivemus 
robo-arc. 

Cbilpiicus  rex  subs,  — Uaganfridus  optolil.  (ioiu» 
siijilti.) 

Uaiuin  piidiae  kalenJas  Marcias,  anmim  secundiim 
ngni  noslrl,  Conpendio,  in  Dei  noniene  felicitcr. 

XXXIV. 

Diploma  CliHprci  II ,  regis  Francormu ,  qiio  Fossa- 
/i'»si  monailerioconcessuprivilegia  coiifirmal  ■>  (iinn. 

Cbilpericus,  rex  Francorum,  V.  L  Sijustis  pcliiio- 
nibus  scrvorum  Dei  aures  noslras  accomniudanius, 
con  uetuJiiiem  regiain  esercemus,  et  hoc  nobis  pro- 


"  Editiim  a  Duhleto,  Aniiq.  S.  Dioii.  pag.  G89,  el 
Felibi  no,  Hisi  abb.  S.  Dion.  prob.,  pap;.  ii,  ex  ori- 
giiiali ;  a  Coitit  o,  Aiinal.  t.  IV,  pag.  58J ,  et  Cnllec- 
toribus  scriptonim  rerum  FraiicicaruMi ,  t.  IV,  p. 
69i,  ex  Dublcto.  Specimen  hujus  insirumenii  ari 
incidi  fecit  Mabillonius,  de  Re  dipl.  pag.  585.  Edi- 
mu^  collalum  cum  aiitographo  a  D.  P.Jrier.qui  in 
his  8;epe  nubis  et  bumanissime  adfuit  [novaque  ad 
fidem  ejiisJem  autograpbi,  in  arcbivo  legni,  k,  .scrin. 
4  nunc  asservat',  ab  A.  Teulet  recensione  inslituia), 
Sigillum  exbilict  Mabilloniiis,  et  monel  vocein  bcne 
valeie,  posl  siibscriptionfm  legi  cumpendiosis  lilteris. 
In  hoc  diplumate  iiihil  viJetur  Cointio,  ibid.  pag. 
690 ,  quod  hisiorix  chroiiologiacqiie  refragetur  ;  si'd 
ipsum  valde  iiiovet  frt-qiieiis  et  barbaia  vocalitim 
permutallo,  quam  aitin  biijus  xtalis  pulJlcis  inslru- 
menlis  n  n  occuirere.  Veruiii,  taiiti  viri  pace  dixe- 
rimu'-,  his  ecateiit  vitiis  auiograpiia  Merovingica, 
«jua;  videiur  pleraque  nun  nisi  ex  emfnJails  apogra- 
phis  novisse.  Ex  aliis  indiciis  f.ilsuin  sus|iic;iius  est 
Germonius,  de  vet.  reg.  Franc.  diplum.  t.  H,  pag. 
1*29  ei  sei|.,  tiim  quia  relerendarii  vel  nular  i  v  ces 
iii  boc  diploinate  exp'ere  viJelur  Raganffidus  m  ijor- 
doinus,  qo-d  insolituin  arb  tratiir,  ei  dignaaii  parum 
conveniens,  tiiin  qiiia  Tumoaldiis  episcupus,  scilicet 
Parisiensis ,  Saiidionysianas  abOas  auno  secundo 
lejjni  Cliilperrci  dicitur,  qiiod  lieii  iion  potuit,  nisi 


quatiior  f  erlnt  saiicti  Dinnysii  abb::tes,  inira  octo 
vel  noveiii  aiuioruiii  spatiuiii.  Ad  id  r.'piiniinus,  ideo 
forte  Raganf  idum  diploma  hoc  ■  ic  •  referendaiii  ob- 
tulisse,  quoJ  fuL-ril  aJ  siiam  petitionein  eiiiissum,  ut 
docel  i,se  diplomalis  c<int°exiu<.  De  cliroiiO'og  a  ali- 
batum  moiiasterii  S.  Dionysii,  et  de  Tuinoaiilo  epl- 
scopo  simul  el  abbate  seii  ciislndc  liiijus  moiiasteri', 
viJesis  Mabill.  Annal.  l.  II,  |i;ig.  49;  1'iihuis,  Ui-^tor. 
D  eicl.  Pjr:s.  i.  l  pag.  ■215;  Frahian.  ilisi.  abb.  S. 
Diun.  pag.  5U;  Noi.  Gall.  ch  isi.  l.  VI',  CiH.  5i2, 
hinc  paieiJt  nibil  e^ss  qtiud  repii^'iiet  iii  bis  qux 
liaLiei  hoc  instriMiie  lum  de  Turnoaldo. 

b  Vulgavit  .Mabilloiiius,  de  Re  diplom.  pag.  48ij  ; 
e  scbedis  snis  ;  recuJeruot  Colleciore-  scri,l'iruni 
rerum  Fr.mcicarum,  i.  IV,  pag.  6j6,  et  N  iva;  Galliae 
cliristiantc  aiiciore-,  t.  VI! ,  iii-truin.  col.  6,  ex  Ma- 
billonio.  Fragiiienium  edidcrat  Labbeus ,  Miscer. 
t.  II,  pag.  458;  sed,  quod  perperam  pro  Gliii- 
nafoliensi  uionasterio  emissum  arbilratns  esl,  ut  .\l;i- 
bdlonius  monuit,  Annal.  t,  il,  pag.  49,  Colnlius,  » 
Labbeo  in  errorcm  induclus,  ideiii  fraginentuiii  lii 
Aiinalibus  siiis  inse.uit,  t.  iV,  pag.  595,  qiiasi  ino- 
natbis  Glaiiiiafoliensilius  concessum.  Abbas  Fossa- 
tcnsis,  qui  in  Iioc  diplomate  Waldeinarus  appellatiir, 
ab  aliis  vocjtur  Wal  Jorannus,  tesle  .^ov.  Gall.  Cltrisi. 
t.  VII,  col.  -2Si. 


1157  S^;(.ll..   VII  I  T  VIII  F.r.CI.ESIASTlCA  MUND.MENTA. 

tul  «lubio  ad  siaimii  aniniariiiii  iioslianiiii  ei  :i.l  ino-  ^  XXW. 


«1-28 


leciuiii  rvgni  iioslri  prodcsse  cniliiiius.  IJco  vciie  ;i- 
uiiis  \ir  Waliloiiianib  alibas,  coiisideraiis  iiiliniillatciii 
el  iiiibeeilliiaieiii  torpori»  sui ,  el  rreq^ieiiies  iiiliiini- 
lates  quibus  illiiiii  Uoiniiius  casligarc  digiialus  esl, 
perlratiaiis  cum  omiiibiis  lialiibus  qiii  iiioiiasierio 
Fossal.,  III  pago  l'arisiuco,  oiiiiiipuieiili  Oeo  deser- 
virevideiilur,  cleiiiealix'  regiii  iiosiri  suggessiuii,  se- 
cundum  eorum  privilegium  qiiod  sb  aiiiecessoribiis 
nosirib  ei  poiiiilicibus  conservauiiii  lull,  a  nobis 
etiaiu  pro  revereiitia  sanctie  Dei  geiiitricis  el  Viigiiiis 
Marix-  el  SS.  aposioloruin  l'eiii  et  l'auli,  et  pro  iu- 
tuiiu  aiiiiiuc  nosinje  elxierna  retributioue  per  cuncla 
lenipora  maneat  conlirmaiuin  atqiie  coiiservatuni. 
l'roiiide  ipsi  abbali  vel  suis  inoiiaciiis  tale  praiceptuin 


D  l>hma  Chilimiti  II,  reijii  t  ia:icorum,  quo  rillam 
lHirtcm  (loiut  Mrli\:si  biisilicu  s  iicli  Aniiilfilti 
"  {iiiiii.'iiT). 

(;heli>eiii:ui  [.Wc-iriss. .  Cliilpeiicus',  rex  F.amo- 
rum,  vir  inlusler.  Si  aliqiiid  aj  loia  sanctorum  \\:u- 
Etamus  vel  Cdiiceiliiiitis,  boc  iiobis  ad  laudoni  vcl 
stabilitalein  regiii  iioslri  in  lici  iKimine  periiiierc 
coiilidimus,  ui  eis  [M,,  ei.sl  nieliiis  delecict  pio  nos 
vel  [Sl.,  niiliis  vel  pro]  stabiliaie  regni  noslri,  Do- 
iiiiii  misericorrfiaiii  jugiier  depretare.  Ideo  coKooscal 
utililas  S'U  niagniuido  vestra,  quod  iios  Villain  iio- 
slram  nuiicuiiaiile  Marle,  silaiii  in  pago  Slosliiise 
[M,,  Mollinse],  uiia  ciiui  omni  iiitet;iilaie  sua,  quaii- 
tumcumqiie  liscus  noster  ibidem  csse  viiletur,  ad  ba- 


el  conliriiiaiioiiem  lieri  roganius,  iina  cum  consensu  n  sillcam  baiicti  doinini  A-iiulll   vil  sanctorum  aposln- 


Hiajoris-domus  nostrx  Uaganfredi,  ut  quicquid  iii 
ipso  coruin  privilegio  loquitur,  boc  nos  pro  iiosli  a 
sucioiiiaie  et  successoruin  noslrorum  per  tempora 
conservalum  et  in\iolalum  esse  volumus  atque  decie- 
vi^i  us  :  et  omnino  hoc  jubeimis  «l  in  ipso  momi.-Ufi- 
rio  Uttlla  exira«ea  vel  opposita  persuna  sine  vo- 
lnnt.-ite  abbatis  vet  Iratiuin  siioruiii  ad  dominandiim 
vel  (onipeieiiilum  ingrcdi  prxsumat  ;  sed  jiixta 
iri^ilegium  qnod  noslnr  piaiseiiiiaj  prjcseiilaveraiit, 
qumi  abbas  elegcril ,  et  llla  pars  monacbonim 
iiieli«r,  de  ipsa  congregaiione,  vel  si  uecessitas  fue- 
rit,  de  quoiibet  nioiiaslerin ,  post  deccssum  abbaiis, 
\el  quandocuiiique  ipse  abbas  voluerit,  omiila  cum 
ipsius  consensu  ei  voluntate  subjecioruni  suoruin, 


liirum,  ubi  ipse  preiiosus  corpore  requiescet  [SI  ,  in 
corporo  requiescitj,  lioc  es t,  sub  i/ppidum  Mctensium 
civiiatis,  ubi  vencrabilis  vir  L-u:bei|us  ablia  uiia 
«um  norma  plurima  eltricoriim  diservlre  videniur; 
pro  merceJis  noslra;  aiigineir.um  [lil.,  anginenio], 
vel  pro  reverentia  ipsius  samti  luci,  a  de  prcsenie, 
jiire  propr  altario  [it.,  pro|Tielario],  sub  eaiuiiitalis 
iioniiiie,  plena  el  inti^gra  graia  [il.,  gratia],  visi  fui- 
nius  concessi-se.  (Juapropier  per  liunc  [.</.,  Iioc] 
pnfiiepluin  speiialius  deceriiamus  [M.,  decer  iiiiusl 
oidiiiaiidum,  quod  perpetualiter  erga  ipsoruni  lou 
[11.,  locuinj  mansurum  esse  volemus,  ui  ipsa  vil  a 
superius  nominaia,  lioc  esi.una  cuni  terris,  domibii-, 
oidiiiciis,  mancipiis,  aclas  \M.,  aolisj,  vineis,  campis. 


licentiam  habeant  cnnstiluere    abbalem  ,  sicul    iii  ^  pratis,  silvis,  aqiiis  aquaruinve  decursikus,  adjunctls. 


eorum  privilegio  maiiifestissime  designalur.  Ita  ta- 
raen  ut  talis  eligaiur,  qui  corpore  sil  cas'ns,  iiionle 
devolus,  sacris  scr:piuri.s  coii  lilus,  ct  conveisaiiiiiie 
regu  ari  mslructus  ;  ut  ipsi  niouachi  subquietu  uidiiie 
vivenies,  nlbil  paiieiiles  inquietudiiiis  ,  pro  stalu  re- 
giii  iiostri  vel  pro  salute  toiius  popiili  molius  et  ine- 
lius  exorare  delectet.  Unde  ei  conlirmaiiiiiiem  priii- 
«ipis,  consobrini  noslri,  Oagoberti  quoiidaiii  regis  se 
K\  hoc  pr.*  maiiibiis  babere  allirmal;  ei  ipsum  beiie- 
hiiun  Ciiiicessum  de  eo  lemi>ore  usque  niiiic  videtur 
es>e  cunKervaium,  iia  el  inantea  inspectas  ipsas  pra;- 
ceptlunes  suprascriptas  priiicipuin,  sicui  per  easdem 
declaratur,  oinni  tfiiipore  ipsuiii  beueliciuin  coiiccs- 


adjacenliis,  apendiciis,  gregis  [W.,  gregil.iN!  >  iim 
pastoribus  ulriiisquc  gen ^ris  sexus,  oiniiiaeiexomMi- 
bus,  re  exquisiia,  ad  iniegrum,  quicquiJ  ile  rebus 
iio>ler  j.tf.,  nostris]  ibidein  tenetur  ipsa  [M.  iii  ipsa] 
villa  Marte,  unn  ciiin  omiii  nieriio  vel  soliditat  r  ad 
se  periineiile  ipsius  [M.,  ipsej  L  iitb  rtus  ablia  ad 
parlem  j|isius  sancti  donini  Arnulli  [M.,  Ariiulpbi[ 
vcl  sancti^  apnstolis  |.V. ,  saiicloruin  aposinlorumj, 
e\  iiostroruiii  lar^itaiis  jure  proprialtario,  sub  emu- 
n  taiis  numiiie,  cuni  umnis  liscus  concessus  hoc  lia- 
be:il  conccssum  atque  iiidiilluni  :  et  quiiquid  ipsA 
vel  siiccessores  sui,  pro  opportuiiitaie  ipsius  sancli 
loti  eiiiide  facere  decreverlnt,  liberam   in  omnibus 


Kuni  valeal  el  consorvalum.   Et,  ul  bxc  prxceptio  D  liabeanl  pot«staloni  ,   ex   nnlla  requisitione,    el  et 


tinnior  sit,  manus  nosine  subscriptiouibus  sublcr  ea 
di  f  revimui  coiifirinare. 

Chilprricus  rex  subse.  .ido  jussus  obtulil. 

Bata  sub  die  viij  kal.  Maias,  anno  ij  rcgni  nostri, 
Purisius  ciulaie,  leliciler. 


*  Exslat  apiid  Meurissium,  111^1.  epi-^cop.  Meleiis., 
pap.  14.1,  ex  arcbivn  S.  Arniilpbi  depr  nipliiiii.  Ue- 
cuJoiuiil  (>oin  iiis,  Aiiiial.  t.  IV,  pag.  .'iU5,  ui  Caline- 
liis,  llisl.  Liitbar.  I.  H,  pag.  ilU,  '  \  .Mi-iirissio  (•  1- 
lice  TiTsiiiii  elidll  Vallailieiiis,  Itj  il.  S.  Ariiiil|ilii, 
pag.  |77.  INus  etbilieinu^  aj  Iblom  apogr.;plii  Joiiini 


tiirlo  iiiipediineuto  a  judiciis  publiois,  cum  nnstiu 
leinpore,  quain  el  siiccedeiitiiini  regum  e.\inJe  lia- 
berc  non  periinie.scal.  El  [U.,  el  ul]  li:ec  pruiceplio 
liruiiiirsit,  inaniis  iiostr.v  suiciipiionibiis  subter  eain 
deoreviiiiiis  roborare. 

Cbilperious  rex  siibsorips 

Dies  [M.,  daium[  quod  ferit  meiis.  |JW.,  mensi^j 
Jun.  VI 1,  nniio  secunJo  regni  noslrl,  Coinpen  liu 
pUcatio  i>  iioslro. 

Tabouiltol ,  cuiigr«gatioiii«  sancti  Vitoni,  qui  illu  I 
expressil  e\  aicli>vu  suiioli  Aiiiiil|ilil,  oi  iii  iiosiruni 
tbarophyl.ioiiiin  iiivoxil.  Leclionos  \aiia\  ex  Uou- 
riasio  evoorptat  iiiter  uiioos  a|ipoiiiiiiiis. 

1*  Con  iipli  vo\  yiicuiio ,  pi o  fiijltiiii) ;  freqiienior 
e  CaHi/ioiiifio  piiliiiiu  .Moro\iiijioa  di,'loiUut.i   eiuik.\a 


«129  REGUM  PRIM.E  STIRPIS 

XXXVt.  A 

Diploma  (Mlperici  \l,  yegis  Fiancorum,  quo  Silhieusi 
monntUri»  col  a  a  dona  et  Concessdi  immitnilates 
confirmai  *  {ann.  718). 

Cbilpericus,  rex  iFrancofnni  [vir  inlusler].  Si  facla 
parenlun)  iiosiroram,  quoJ  ad  loca  sanLlorum  prx- 
stiieruiil  vel  coneesserunt,  per  noslris  oraculis  coii- 
flrmanluS,  fegia  consuoiudine  hoc  eitercemus,  et  no- 
bis  ad  laudem  vel  slabililaiem  regni  noslri  in  Dei 
uomine  periinere  conndimus.  Igitur  venerabilis  vir 
Erctieinbodus  abba  de  monasterio  Sitdiu ,  qul  est  In 
pago  Tervanfiense  in  bonore  sanciac  Maria;  genitricis 
Daniini  noslri  Jesu  Cbrisli,  net:  non  et  sancti  Petri 
et  Pauli  aposlolorum,  vel  ceterorum  domnornra  san- 
ciorum  constructus,  ad  nostram  accedefis  pfssen- 
tiaiD,  clemerttix  regni  noslri  suggrssit  quod  avus  ■' 
noster  Chlodoveus,  quondam  rex,  de  omnibus  curtis 
vel  villis  ipsius  raonasterii,  quicquiil  eodein  tempore 
possidebant,  aut  adbuc  inauiea  cx  niunere  reguin, 
vcl  collaia  populi,  scu  de  comparato,  aut  de  qualibet 
idlracto  in  quibuslibet  pa^is  aiqne  territoriiB  inilii 
est  additu'n  vel  collatum,  iiitegra  emunilale  anteccs- 
sori  suo  domno  Bertiiio,  quoinlam  ipsitis  monasterii 
abbaie,  vel  ad  pr*diclum  monast'iriuin  concessisset, 
ul  iiullus  judex  publicns  ibidem  ad  cansas  audiendas, 
ao(  freia  exacianda,  vel  njeijussores  lollehdos,  ncc 
manslones  aut  paratas  raolendas,  nec  homines  ipsius 
monaslerii,  tam  ingenuosquam  ct  servientes,  qui  su- 
per  terras  suas  commnuehl,  distringendoS,  ticc  ullas 
redibiliones  requirendas,  ntc  cxactandas,  judiciaria 
puteslas  ibi.lem  iiigredere  quoquain  tempore  non 
deberet,  nisi  sub  cniuniiaiis  iiomen  omni  lemporc, 
cum  oinnes  fretas  concessas  pnrs  ipsius  monaslcrii 
perennler  dcberet  possiJere.  Uiide  et  praiieptioncs 
ipsius  vidclicet  principis  avi  nosiri  Chlodovei,  et 
conliriuaiiones  pncceisorum  avuiiculonim  nostrOrum 
Chlodocbarii  et  Tlieoderic  ,  seu  ct  genimrii  iinsiri 
Cbilderici,  eliam  et  consobrinorum  nostronim  Clilo- 
dovei''eiCliildeberli,  quondam  regum,  se  ex  hoc  pr.-e 
manibus  babere  affirmat,  el  quod  ipsa  beneficia  con- 
cessa  ab  eo  terapore  usque  nunc  viiieant  esse  conser- 
vata :  sed  pro  inlegra  Drraiiate  peliit  celsitudineiti  no- 
stram  memoraiusabbas,  ut  hoccirca  ipsum  locumpro 
nostra  auctoritale  plcnius  confirinare  dcheremus.  Cu- 


FR.\NCORUM  DIPLOHATA. 


»150 


jus  petitioiii  pro  mercedis  nosira:  aiigmenium,vel  re- 
verentia  ipsius  loci  ita  prxsiiiisse,  el  iii  omnihus  cnn- 
iirmasse  cognoscilc.  Pnrcipientes  eniin  prreipimus 
ut,  quicquid  consiat  suprascr.btura  avum  nostrum 
Chlodoveum,  qiiondam  reg..'m  ,  de  ipsa  cmuiiitate, 
sicut  siiperius  est  comprehensum,  prifaio  Bertino^ 
vel  poslea  ipsi  avuncuii  nostri  Chlodocliarius  et 
Tbeodoricus,  seu  et  genilor  noster  Childericus,  etiani 
et  consobrini  nostri  Chlodoveus  et  Chiklebertus, 
qiiondani  reges,  justc  et  rationabiliter  quondam  coii- 
cesserunlet  confirmaveruiit,  ct  de  eo  tempore  usque 
nunc  recto  tranii:e  fuit  conservatum,  ila  et  inantea 
per  nostro  prsccpto  plenius  in  Dei  nonrne  confir- 
mare  debererous,  iiispeclas  ipsas  pr.i  ceptiones  su- 
prascriblorum  principijm,  sicut  per  easdein  declara- 
lur,  circa  ipsum  abbaiem  Erkembodum  vel  successo- 
ressuos,  ct  ad  ipsum  monasteriura  Sitdiu  omni 
lempore  ipsa  beneficia  conccssa  in  oimiibus  valeaui 
6ise  conservata,  et  nulla  refragatione ,  nec  nullum 
impedimentum  a  juJicibus  publii.is  exinde  quoquam 
tempore  habere  iinn  debeanl,  unde  ipsa  congrcgaiio, 
pro  it.ibililate  regni  nostri  vel  salute  patria;,  Domini 
inisericordiam  jugiter  debeant  exorare.  Et,  ui  liaec 
auctoritas  firmior  habeatur,  et  in  omnibus  cooserve- 
lur,  inanus  nostrae  subscribtionibus  eam  subter  ile- 
cfevimus  roborare. 

D.ilum  anno  rcgni  nostri  iij  •"• 

XXXVIl. 

Diplcna  Theetlerici  I V ,  Francorum  regis ,  qno  dona 
Silliiensi  monaslerio  a  majoribus  siiis  collata  et 
concessas  immiinilales  confumai  «  [ann.  721). 

TIieodoricuR,  re.t  Francorum,  viris  inluslribus, 
giauoiiibus,  seu  el  omnibus  agcnlibus,  vel  jiiniori- 
bus  eoruin,  lain  piajsemibus  quam  futuris,  in  qui- 
buscumquelibet  accionibus  nionasterii  Sitdiu  teiiere 
vel  liaiure  vi  etur.  Si  facta  parcntorura  nosirorum, 
qusad  loca  Banctorum  praeslilerunl  velconcesserunt, 
per  iiosira  oracula  conlirmamus,  regia  consuetudine 
eiercemus,  boc  idoo  ut  nobis  ad  laudein  vcl  stabili- 
tatem  regni  noslri  in  Dei  nomine  pertinere  conlida- 
mus.  Igiuir  venerabilis  vir  Erliembodus,  alibas  de 
moiiasierio  Sitdiu,  qui  est  in  pago  Tervanncnsi,  in 
honore  sanctx  Marise  gftniiritis  Doraini  nciri  Jesu 


snnt.  Veram  leclionem  non  agnovii  Valladieru»,  q\ii 
ridicule  veriil  vemaculo  idioiuaie,  au  tieu  de  uolre 
filacard.  Idem  artnum  regni  Dogobeni  spcundum  per- 
peram  Rilig;il  cum  anno  Chrisii  lii.  Toiuin  auifm 
instrumeiitum  propria  Cbilperici  inanu  exaratum  as- 
serit;  res  inaurtita,  etquaifi  nemo  crediderilquiejus- 
niodl  instrumenia  a  liniine  snlulaveril. 

»  VnlgaTii  Mabilloiiiiis,  dfl  \ie  diplom.  pag  (508, 
deprompium  ex  cliaiiulurio  Folquini.  Recusum  cx- 
giat  in  suppleiiienlrO  ad  Opora  diplomalica  .Mir»i, 
C.  U,  pag.  929,  el  iii  Colleflione  sriipldriim  rrtriim 
FrJ»ncicaruin,  I.  IV,  pag.  GyO,  ex  Mabillonio.  Cliil- 
dericoregi,  errore  i»'Ogra|ibico,  iribiiitur  iiisiipplc- 
mento  snpra  laudato  ;  cx  i;tsius  enim  diploiiiiuis 
corttexlu  liqiiet  illuJ  emissuui  fnisse  a  Cliilperico  II, 
tujus  paler  Cbildericus  fuit,  avus  ChloJovru*.  Nntat 
ad  hoc  in  trumentuiii  MabillOnius,  ubi  supra,  Fulqiii- 
num  prjeterniisisse  subscripiioiies  ei  nomen  loci  ulii 
diploiiia  datum  fuit,  sigillu;u  vero  apposituni  lin.\isse 

1*ATR0L.  LXXXVHI. 


"  diversissimiim  ab  aiithenlicis  regum  Meroveadum  si- 
gil  is,  et  quod  SiCculi  x  siate  n  et  ggnium  sapit.  Sed 
ad  sinceritaiem  diploraatis  facit  quod  ejus  nicnliosit 
in  cbronico  Siihiensi ,  scripto  ab  Iperio  Siihien.fi  ab- 
hiie,  apud  Marien.  Tlies.  anerd.  t.  III,  col.  482.  Ad 
lideni  Mabillonii  edimus.  Cf.  Chariulariuni  Slihiense 
a  docl)  viro  Gudrard  aiin.  1841  edlliim,  pag.  ii. 

6  Anuus  3  regni  Chilpcr.ci  II,  anno  Cbristi  717 
iiicepiu.',  anno7l8  expletus  est. 

c  Deprompsil  Mabillonins,  de  R«  dipl.  pag.  609, 
es  chartario  aulographa  Folqulni ;  recuderuiit  Mi- 
raeiii,  Opera  dipl.  l.  I,  pag.  12S ;  Cointius.  Annal. 
t.  IV,  pag.  649,  ex  Mira^o,  ei  Collectores  sciiptorum 
reruin  Francicarum,  t.  IV,  pag.  637,  ex  MabiiloniO  , 
qupin  scquiniiir.  Iperius  ,  in  chroiiico  Berliniano , 
8|)uJ  Marien.  Thes.  anecj.  i.  111,  pag.  482,iiioiiiorat 
hoc  privilegiuin  libeitaiiset  cuulirmalionis  abbaii 
Sitbiensi  concessnm.  Cf.  Chariulariuiii  Silliiense , 
pag.  ii,  ann.  1811  edituni   a  s;cpe  hiuJato  Gu^rard. 

3G 


*i:.f 


S.EdL.  YII  I;T  VIII  EC.CLESIASTICA  MOMMr.NTA. 


MSI 


CliiUii,  iiec  non  cl  sancii  iViri  et  P.iuli  apoiiolorum  A  nio.luiii  por  nosirum  prxcoplnm  plenns  in  D.-i  no 

vel  ccterortim  doiunoruin  saiictoiuiii  constrmius,  ad 

nosirain  accedenspr.cseiitiaiii,  cleiii.'iili;c  noslri  regni 

sugt;essit  co  quoJ  proavns  iiosler  Clilodovius,  quon- 

():ini  rex,  de  oinnilms  lurtis  vel  villis  ipsiiis  iiionaste- 

rii,  quicqiiid  codeni  leinpnrc  possidcbant,  vcl  a>lliuc 

inaniea  c.\  munerc  regHin,  vel  de  collaiis  populi,  scu 

ile  coinparato  ant  dc  coiiiparando,  aut  de  quoiiLet  aJ- 

iracto  in  i|uib>J8M)ct  paj;is  alquc  territoriis  inibi  esl 

:'ddilum  vcl  collaluni ,  iiitegra  einiinilalc  aiiteccsso;i 

suo  Ucrlino  qnondam,  vcl  ad  pr.vdiclnm  monnsleriiim 

Sitdiii,  concessissct,  ul  nulltis  ju  kx  publii  us  ibidtni 

:id  cansas  audiemlas,  aut  ficda  e.vaiianda,  vti  fidc- 

JHSSores  lollendns,  ncc  nianiioiies  aul  paralas  fatien- 

das,  ncc  homincs  ipsius   nioiiasUTii   tain    ingenuos 

(luam  serv!enles,  i|ui  super  len.ts  suas  commancnl, 

(rblringendos,  ncc  nullas   rcilibiliones  requiren  las 

ncc  cxaclandas  judiciaria  potcsias  ibideni  ingrcdere 

non  pr:C!^uin;.t ,  nisi  sub  cmunilatis  nomine  oinni 

lcinpore  cum  oninibus  frcdis  concessis  pars   ipsius 

mDiiaslcrii  perennicrdebeat  possidere.  Unde  e'  prx- 

ceiiiione  ipsius  principis  proavi  nosiri  Clilodovei,  et 

confir  I  alionibus  prreceborum  a\unculorum  noslro- 

rcm  Cirotacbarii  cl  Chldc.ici,  seii  el  avorum  no- 

^lroruiii  Tlieodorici  el  ChilJeberli,  atqne  coiisobrini 

nostri  Cbilperici ,  qtiondam  rcgis,  ex  boc  pr.c  n  ani. 

bi;s  se  liabere  afilrni.it,  et  quod  ipsa  benelicia  ron- 

cessa  ab  eo  ■cinporetisque  nnnc  videantnr  csse  coii- 

servata  :  sed  pro  inlegritatis  lirmitate  peliil  celsitu 


ininc  cnnlininiiniis,  iiispccl:is  ipsas  pr;ccc|.tiones  au> 
prascribt'iruin  principum,  sicul  prr  casdeni  declara- 
tiir,  circa  ipsiiin  Krkenibndiim  abliatem  vel  succcsso- 
rcs  suo-,  aiil  circa  ipsiiin  lociim  Siiditi,  oiniii  lcin- 
pore  ipsa  benclici.i  conrcssa  in  omnibiis  v.ilcanl  es'-» 
consCivala,  ct  nullam  rcf.  agationem  ncc  ii'lum  iir- 
pedimenliim  a  judicibus  publicis  exiiide  quoqnain 
tempore  liaberc  noii  pc-limiscaiit  :  unde  el  ips» 
congrcgatio  pro  slahiliiatf  rcgni  nostri  vel  salule  pa- 
Irijc  ,  Domini  miscricordiam  jugilcr  debeat  exorara. 
Et,  ul  bxc  anrlorilas  firniior  liahcaliir,  cl  in  oiiini- 
bus  con  crvcliir,  nianiis  iiosirc  '.uliscribtiunibuseain 
subler  dccreviiiius  adlirmaie. 
Signum  gloriosi  regis  Theodoric'. 
6  Data  qnando  facit  M  rcius  dies  iij,  anno  pritro 
regiii  nostri,  Sucssion  s  civiiaie,  in  Dei  nom  ne,  feli- 
ciler. 

XXXVIII, 

Diploma  Tlteodorici  lY,  regis  Francoruti,  tjuo  im- 
munilales  con^rmul  monasterio  Silliiensi  concessa» 
''(aiiii.  721). 

Tbeodericu?,  rcx  Fr.incoruin,  vir  inlu^ier.  Qucra 
divina  pielas  sublinial  ad  regr.um,  condecei  fada 
servare  parentum;  pnccipue  qu«  roinpendi  s  eccle- 
siarum  ant  locis  sanctorinn  a  regali  clemcnlia  pro 
xlerna  retribulio:  e  pn  batur  esse  iiidullii:n,  npnriet 
conservare  in  a;vnm.  Igilur  cognnscal  magiiituilo  ac 
nliliias  vesira,  vcnerabilem  virum  Eikcmboduni,al>- 


diiii  nostra:  memoratiis  Erkembodus  albas,  nt  hoc  C  b''''«'"  '^^  monasterio  Sitdiu,p(r  missos  si;os  clen:eii- 

circa  ipsum  I  iciim  per  noslrara  uuc:oriiatcm  ple  ius 

in  Dei  nomine  confirmarc  deberemus.  Cujus  peliiioni 

pro  meicfdis  mstrx  aucmentum  vel  reverentia  ipsius 

loci  ita  prsslitisse,  et  in  oninibusconlirmas^e  cogno- 

sc  tc.   Pracipienles    cnim   pr.xcipinns    nt  qiiicquid 

conslal  suprascriblum  proavum  Chlndovcum,  qiion- 

dain  re^em ,  de  i,  sa  emunilalc,   sicul  supcrins  est 

coiiiprcheiisuni,  conccs;issc  pr.if.ilo  Bertino  antece«i- 

sori  sno,   vel  postea  ipsi  avtin  iili ,  vtl  avus  noster 

Chloiarius  et  Theodoricus,  Childeberiiis  cl  ChilAtri- 

c;  s  ",  etiani  ct  confirniaiioncs  consobrini  nosl(i  Cliil- 

•prici  quondain  regis,  jusle  et  ralionaliiliter  Coiices- 

serunt  ve!  confirmaverunl,  et  do  eo  tcinpore  usi|ue 

ir.inc  recto  iramite  sunl  confeiv;it:c;  ita  et  in  posl- 

•  Menda  nonnulla  deprehenduniur  in  stcmmale 
pciiealngico^nuod  exbibet  diplomaqiiale  exstal  apnd 
Mahironiiiin.  Ex  liis  prrBcipiinin  est  in  v  ^cibiis  ipsi 
avwcui,  vel  avus  uosler  Chlotarius  et  TliioUoricus  , 
Cliideberlus  il  Cliildririis,  iiiiaruiii  Imbalo  ordinc  , 
oscilanli  1  amannensis  .  omiiia  snsileqne  iiiisr eniiir. 
l'i<)pior  ver;n  leclioni  Minci  li'clioh*c:  Ipsi  anincul- 
icl  nvi  noslri  Chlolarius  et  Tlteodoricus,  Cliildcberlrt 
et  (.liilperiais.  Sod,  ul  liicidius  cini'rg;it  senlonlia  ci 
iiilor  se  pncecdonlia  cuin  soqiioniiliiis  coiicorile:il , 
sic  ordo  vorboriiin  ,  ciiin  <'()intio,  oiniiino  ost  rc»' 
tucudus  :  ipsi  ni'i(ni«/i  Clilolarius  ct  Ciiildnicui,  tel 
ari  nostri  T Iwoduricus  et  (Jiililebcrlus.  Nilill  s;iiii! 
iniriitn  qiiud  vncos  avuii  uloruni  pro  patriiis  avoruin 
pro  abavo  ot  proavo  lnc  usnrceninr;  qno.l  alias  in 
instriiinenlis  linjiis  al.itis  nbservari  potiiil. 

*>  Vulgavil,  Mabillohiiis  dc  ilc  diplDiii.  p;ig.  Gf!9, 
ex  cliarlarii)  Folqiiini.  Ileciidorunl  tailhcioros  skii- 
plorum  reriiin  Erancicaruni,  t.  IV,  pij.  9'J5    Mal- 


ti:G  rogni  noslri  talem  intulit  noiiiijiin,  qu:)d  iriavus 
nnstcr  Theudericus,  quondam  rex.per  pr;«ccpiioncin 
siiain  sua  manu  subscriblam,  anlecessoii  suo  Bcr- 
tiiio  quoiidam  alibali,  vel  pra?dicto  monaslcrio  Sildiu, 
lale  beiitliciuin  ccncessiset,  ut  qo.id  infra  fisco  no- 
slro,  iibi  et  ubi,  in  quascuniqiie  libot  pagis  vcl  tc  riio- 
riis  comparatuiii  liabcbal,  aut  inanloa  ad  conipaian- 
dum  invcnire  poti  ril,  vcl  qiiod  boi;i  homincs  Uciim 
liintntes  pro  aniin  'bus  eoruin  ad  supiascribtum  niii- 
nasieriuin  dederuni,  ant  inaiitea  dedeJnt,  lioc  lia- 
bnisset  conoessnin,  ct  qnod  de  iisco  nostro  conipa- 
ralnni  h;4bebat,  aut  inanlca  coniparassei,  pr.ctcr  il  aiii 
tcrrain  uiide  opera  carpcntaria  exeunt,  hoc  habnisset 
indaltuin,  ut  iiulla  judiciaria  potcstas  nullos  rcddiins 

hrani-q,  De  Moriuis,  lib.  iv,  cap.  58,  fragiDCntnin 
ejiisdom  odidit.  (Cf.  supra  lauilatuiii  cbarluiarinm 
Silbionsc,  pag. '17.:  Iliijns  diplomaiis  nieiniiiit  Ipe- 
rius  iii  ohroi  o  S.  Oorlini,  apud  M.irlen.  Tliesaur. 
anccdot.  t.  III,  pag.  iBi,  iibi  inter  noias  chronnlogi- 
i:as  dieni  nndociiiia.ii  Noveinbris  scrihi  pro  dio  doci- 
nia.  Iii  boi'  iiistriinionlo  The  dor.ciis  IV  appellat  tri- 
l;iviiin  suum,  quoin  pruavuin  appell.ire  debuit.  The«»- 
doiicuiii  linius  noniinis  teniuni,  riijus  privilo^ium 
('onrninal  Silhi  'iisibus  com  cssuin.  Eo  ga;;e  ^eiisu 
tritaviis  dicitur,  ui  iros  gradus  iiiier  nlriiinqiie  Thoo- 
doricniii  interccssisse  designolHr.  Id  aulom  pr.vcipue 
niil.iiiduin  uocnrril,  qnod  oonlirin.ilio  latius  pile.tt 
qiiaiii  cuiiccssio.  Ilaiic  eiiiin  concossionein  alibi 
odidiiniis,  qn;o  cerlos  privilrgio  liinitos  constitiiit  in~ 
Ira  .Alliiiiiiiii  lUcuiii  :  conllrinalio  nullos.  IV  l!rk"iii- 
bodo,  vido  Joai.  Iporii  cliroiiu  oii  in  M.i<lo.i<  i'u> 
liicsauiu;  Nuvamquo  C.ill.  Chrinl.,  t.  1 1,  oul    «^7. 


I 


ilS^  REGUM  pniM^  STIRnS 

lerra  ncc  ullas  fiinclioncs  piililicas  eiilem  ob  hoc 
exigere  aul  exaclare  vel  reqiiircre  iion  ilcheret.  Unde 
tl  ipsam  proccepiioneni  j:imilicii  irilavi  noslri  se  prsc 
inaiiibiis  babereex  hoc  afiirmivii,  ei  nobis  in  prx- 
senlia  oslcnJil  ad  lcgenduip,  el  ipsa  beneficia  con- 
cessa  de  eo  lempore  usque  nuoc  asseniit  esse  con- 
servata  :  sed  pro  fi^rniilalis  stuiiiuni  peiilt  celsitiid' 
neiii  noslrani,  ut  b"C  circa  ipsum  Iucum  sanctiii 
pro  nobis  ileberemiis  conlirniare  oraculis  :  quod  nos, 
propler  noiiien  Doniiiii,  et  reverenlia  ipsius  sancl. 
loci,  grataiiti  aniino  ila  prxsiitissc  et  jn  oninihiis 
confirmasse  cognoscite.  Praccipienies  enim  ut,  quic- 
quid  con'lat  suprascribtuni  irilavuiii  nostriini  Theo- 
deiicuin,  quondain  regcm,  de  ipso  beneficio,  sicut 
«uperius  est  compreliensuni,  praefato  Bertino  vel  ad 
Suprascribtiim  locum  sanctum,  pro  aucmento  mer- 
cedis  sua;  concessisse,  cl  de  eo  tempore  usqiie  nunc 
reclo  iraniite  fuFl  conservalum,  ita  et  inanlea  inspe- 
cta  ipsa  proeceplione  prredicli  prii.cpis,  sicul  per 
«alem  declaralur,  ita  et  inantea  pcr  noslruni  pnc- 
cepium,  plenius  in  Dei  nomine  sit  confirniaiuni,  sub 
60  ordine  circa  ipsiim  Erkembodum  abbalem  vel  ad 
ipsum  nioiiasleriiim  suuin  Sildiu,  oinni  tempore  ipsa 
bencGcla  sint  concessa,  et  in  nmnibus  valeant  esse 
conservata  ,  et  nii!lam  ri  fragationcni,  nec  nu!Inm 
linpedimcnlum  a  judicibiis  piiblicis  ciinde  quoqiiam 
leinpore  liabere  nnn  pertiniescant ;  unde  et  ipsa 
congregatio  pro  slabililate  regni  nostri,  vel  pro  m- 
luie  patris,  Doniini  miserlcordiam  jugiler  e."{orare 
Jelectel.  Ei,  ut  ha-c  auctoriias  nrinior  habeaiur,  vel 
pcreiiniter  in  omnibus  conservetur,  nianiis  noslnB 
subscribtionibus  eanl  subler  decrcvimiis  alllrinare. 
Sigiiiim  gloriosi  domnl  Tbeoderici.  Datiim  quod 
facil  Noveinb.  dies  decem,  aiino  priino  regni  no^tri, 
Coiifclcntis  caslro.  Ego  Conradus  jussus  recognovi  et 
subscribsi. 

CAPUT  XXXIX. 

Diploma  TlieoHerici  IV,  reyii  l'ranrorvm,qno  immn- 
n.lates  cnn/irmat  conceasas  A)nso'ensi  monasterio 
Cenomanensi  Ecctesia:  subjecto  ^*  (ann.  722(. 

Tbeodoricus,  rex  Francorum ,  vir  inluster.  Tunc 
regalis  Cflsitu.lo  fund  imenta  siii  cutininis  corrobo- 
rat,  qiiando  petilionihus  sacerdotiim  aul  ponlificum, 
qood  pro  opporiunit.ile  ecclesiarum  perilnct,  obau- 
ditur  el  ad  elfriclum  iii  Dei  nomine  mancipaiur.  Ideo- 
que  apostolicus  vlr  domniis  Berarius,  Ccnomannicx 
urbis  epiicopu',  qui  iiialreni  ecclesiani  Cenom.inni- 
cani,  et  mouasteriuin  Aiiisolx,  in  quo  doniiius  Cari- 

•  Edilum  inter  Ada  episcoporum  Cenomanensiun. 
a  Mabilloiiio  vulgala,  Atiaiect.  pag.  274;  recusum  in 
Colleciione  scripioruin  renmi  Francicaruin,  l.  IV, 
pag.  700.  Unum  esi  ex  instrnmenlis  ab  ccclesia  Ce- 
noinanensi  in  judicio  prolatls,  damnatis  et  abolcrl 
jussis,  de  quibus  non  semel  dixiirius.  Hinc  illud,  sicut 
alia  ejusdem  fabricae, conflcium  arbitrainur,ut  jura  in 
Anisoleiise  monaslerimn  asserereniur  Cenonianensi 
eccleslse.  Plura  in  eofalsum  produnt.  Ibi  eiiim  diciiur 
tunc  Berarium  pneesse  ecclesix  CenoinariicseVqiiod 
tempura  Theodorici  III  indigiiai,  cujus  annussecun- 
duscoQcorJalcuui  aiiiio  Ciirisli  G74;  rcx  vero  qui 


FRANCOnUM  DirLOMATA.  ^54 

K  lelTus  requiescit  in  corpore,  quoJ  est  sua;  sedis  et 
niatris  ecclesi.i".  jure  sanclae  Mari.-c  el  sancti  Petrl  ei 
sancli  Gervasii  ci  Protasii  niarlyrum ,  in  regiiiiinA 
habere  videtur,  nobis  subgessit  eo  q'iod  aniecesso- 
res  sul,ab  anterioie  rege  parenle  no>tro,rinuiiltales 
de  omnibus  rebnseorum  vel  ecclesia!  sancti  Gervasii 
et  Proiasii  marlyrum  promeruissent,  el  poslea  ips.u 
eniunilates  a  malis  hominibus  fuissent  furalx.  Idco 
domnus  el  pmecelsu?  aiiiecessor  nosterCLildebertu% 
quondam  rex,  necnon  et  geniior  noster  Dagobertus. 
quondam  rex,  et  inpo4ea  parens  nosJer  Cbilpericus, 
quondam  rex,  inlegras  emuiiiiaies  de  omnihus  vlllis 
vel  cartis  ecclesiac  suoe  Saiicii  Gervasii  et  Prolasii 
marlyrum,  in  quibuslibet  p.-gis  atque  territoriis  ba- 
bere  videntnr,  etiam  et  inonasterla  sua,  quaj  ipse  iii 

B  regimine  babet,  quae  ii.fra  ipsam  urbem  Cenomannl- 
cani  suiit  con^trucia,  aut  curiis  eorum,  vel  villas  In 
quibuslibet  pagis  vel  territurlis,  vel  qua:  per  ipsam 
Ecclesiara  sperare  videniur,  concessissent  ut  nulliis 
judex  publicus,  nec  ad  causas  audiendas,  nec  ad 
freda  exigenda,  iiec  raansiones  aut  paratas  fucii  ndas, 
nec  pastus  nec  uUas  reddibitiones  requircndas,  nec 
exactandas,  quoque  lcmpoie  ingredi  deberel,nisi 
cuMi  oiiinis  frelus  conc  ssus  atque  imlulius  deberei 
possldire;  unde  el  ipsam  prxceptionein sibi  per  ma- 
nus  habere  affirmai,  et  ipse  beneficius  de  eo  tenipore 
fuisset  conservatiis ;  petilt  celsitudini  iioslra;  ut  Iioc 
circa  codem  in  id  ipso  confirmare  deberemus.  Cujus 
pptiiionein  non  denegasse,  sed  in  omn  bus  ita  prx- 

^  stilisse  vel  confirinassj  cogiioscite.  Ideo  praesenteni 
pra;c.  ptioneui  decerniinus  alque  jubemus,  sive  iii 
perpetuum  volumus  esse  mausunjm,  ut  iiispecla  ipsa 
an:eriorcm  prxceplioncm,  nulliisjudex  publicus,  ne- 
que  vos,  neqiie  jiiiiiorcs  aut  successores  vesiri,  neque 
qi.lsllUet  ex  juJiciaria  pntesiale,  ia  viUis  aut  curiis 
ipsius  ccclfsix  suac  sancli  Gervasii  et  Proiasii  inarty- 
rum,  vcl  monasieria  sua  aut  curtis  vcl  vlllas  ipso- 
ruin,  aut  quse  prr  ipsani  ecclesiam  sperare  viJentur, 
nec  ad  causas  audicndas,  nec  ad  freda  exigenda,  nec 
ad  fiJejussnres  tollendos,  nec  ad  ullas  lnquietudlncs 
faclendas,  nec  mansi  nes  aut  pastus,  nec  paratas 
facieiido,  nec  ul.as  redbibitioiies  facicndo ,  quod  n 
Csconostro  speralurreqnirendum,  ncc  exactandas, 
judiciaria  poteslas  ii.ibi  quoqne  tenipore  ingredi  non 

p  praesumaiur,  nisi  ipsi  Berariusautagentes  sui  ill.  sol. 
ccinferendalis,  ct  illusalios  cc  auro  pageiis.,  quod 
a  fisco  nosTo  de  ipsis  villulis,  vcl  de  ipsiscunissuis. 
vel  ecc!esi.e  suae  aul  monasteria  su.i,  vel  qiii  ipsaui 
ecclesiain  sperare  videntur,  reJJebatur,  et  i;i  sacell»» 

diploma  hoc  emisii,  genitorein  suum  appellat  Dago- 
berium,  quod  TheoJovico  IV  conveiiil,  inin  me  auleiii 
Tbcoderico  111.  Annus  seciindus  IheoJoriii  IV  inci- 
dit  in  annumChiisii  722,  cui  anno  collecinres  scri- 
pt:irum  reriim  Kraiiclcarum  lioc  inslrumcnUim  Iri- 
buerunt;  sed  id  concordare  neqnit  cuin  temporiliiis 
Berarli  abbatis,  cui  Aiglibertus  succes-il.  Ergo,  ciiiu 
hxc  omnia  interse  pugneiit,  diploina  hoc  siipposiu- 
liis  anniinierare  non  ainbigimus,  sicut  ei  al.a  pliira 
quae  iii  lisdeni  Cenomaneuslum  episcoporuin  aciis 
intrusa  fueruiit. 


1155  S.CCUL.  VII  ET  VIII  ECCLESIASTICA  MONUMENTA.  1136 

piibilco  fuit  consiiciudo  reddendi,  ipsi  aut  surcesso-  A  lioc  ad  iumiiiaria  ipsius  ecclesix  Cenomaniiicx,  quje 


res  sui  proinissa  sub  lioc  dvbueranl  reddere  atquc 
traiissolvere  ;  el,  nt  dixiiuu»,  ex  nostra  iiidul|;encia 
Mepedictiis  Bcrarius  aui  pares  eccleii:c  siix  Ceno- 
nianiiicx,  vcl  inona^teria  sua,  de  onmibus  villis  vel 
curlis  suis ,  vel  qui  per  ipsani  cccicsiana  spt-rare 
\identur,  cum  omnes  fructiis  concessos,  sub  cmuiii- 
tatis  nomine,oinui  tcmporc  boc  debcant  pussiilcre  ct 
dominare  ;  el  nullas  requisitioiies  neque  impedinien- 
tuin  a  judicibus  publicis  quoquc  teropore  hoc  d>- 
beanl  possidere,  laiu  ipse  Berarius,  quam  el  succci- 
sores  sui  babere  non  pertimescaul,  nisi  niist4-is  et 
futuris  Deo  aux'liante  tempuribus  valeat  esse  con- 
servaluin,  ct  ad  ipsa  sancta  loca  percniiiter  proficiant 
in  augineiilis.  Et,  ut  ha!c  proecepiio  lirmior  habea- 


est  iu  liniiorc  sancti  Ccrvas  i  et  Prolasii  uiarlyris 
paironis  nustri  constructa,  deberet  rss«  concessum 
alque  indullura.  Cnde  el  ipsas  prxceptiones  ipse 
Carivius  se  pr%  inanibus  babcre  arfirmat,  et  de  eo- 
dem  tempure  usque  iiunc  ipsuin  benelicium  asserit 
esse  couservaluin,  sed  pro  integra  linnitate  petiit 
celsiludinem  nostrain  ut  hoc  denuo,  per  auctorita- 
tcin  noslram,  ipsi  Cariviu  atque  ipsi  eccles'a!  suncti 
Gervasii  et  Protasii  mariyrum  coiifirmare  debcre- 
nius,  cujus  petitioncai  non  denegasse  ;  sed  in  om- 
nibus  ita  prxsiiiisse  et  confirraasse  cognoscite.  Prx- 
ci|iieiites  enim  ul,  siciit  consiat  ipse  aviis  nosier 
Childeberius  vcl  genitor  noster  Dagobeitus,  seu  el 
inpostca   parens   nosler   Chilpeocus,   antecessnres 


liir,  elperleniporameliusconservctur,  manusnosu-as  B  rcges,  inicgras  emunilales  de  ipsa  viHa  Arduno   et 


subier  eam  decrevimus  roboraro, 

Signura  glorioso  domno  Theodorito  rege.  Giuan- 
tinus  jussui  obtulit  et  subscripsit. 

Daium  quod  fccit  Mariius  dies  ij,  anoo  u  '^■■i 
nostro,  Carisiaco  lcliciter. 

XL. 

Diptoma  Theodorici  IV,  regis  Francorum,  quo  con- 
cei  ns  cenomanensi  Ecrlesiee  pro  li/Xfl  .4n/u)io  im- 
mHnitatei  eonfirmnt  ■'  {ann.  742). 

TlieoJoricus,  rex  Frarcorum,  vir  illuster.  Si  facla 
parenluin  nostrorum  conservamus.noslra  perenn.ter 
siabilia  esse  conlilimus.  IJeo  fiJelis,  Deo  propiiio, 


i|!sam  ecclesiam  rcceruol,  ila  el  inaniea  nos  per 
iMKlram  auctorilalem  cobcedimus  et  coiiGrmaraus, 
uinullo  umquam  tempore  iillu?  judeii  in  ipsa  villa 
phi-sumat  nec  causas  audire,  nec  liilcjiissore.«,  nec 
ullas  paralas,  hec  frcda,  nec  qualeciimque  censuro 
aut  lucrum  ter/enum,  quoJ  ad  fiscum  nostrum  po- 
luerit  sperare,  nullo  uinquam  tempore  pra^suina) 
requirere  necexaclare,  iiisi  inspeciis  ipsis  anteriori- 
bas  pra;cepiionibus  aniiquorum  principuin  parcntum 
nosiTorum  in  lumiiiaribus  suprascriplx  baiilic:e 
sancii  Gervasii  ei  Prolasii  niartvruni  perpelualiicr 
debeat  esse  concessum  alque  indultum.  tl,  iit  bax 
auciorilas  Ormior  babentur  ei  per  tempora  conser- 


noster  vir  apostelicus  el  iu  Chrisio  pater  nosler  Uer-  q  vetur,  manus  noslrse  subscriplionibus  suLler  eaifi 


lcmundus  cpiscopus,  illusier  vir  Cbarivius,  qui  ma- 

trem  ecclesix  Cenomannica:  sancti  Gcrvasii  et  Pro 

tasii  mariyris   in   rtgimiue   habere  tideiur,  nobis 

suggessit,  eo  quod   antecessorcs  sui  ab  anleriores 

reges  parcntibus  noslris,  boc  est  avo  nostro  CbilJe- 

berto  et  genitore  noslro  Dagoberlo  seu  et  parente 

nostro  Cbilperico  >>,  quondam  rege,  taliter  per  eoruin 

pfxcepliunera  conccssissent  ul  quicquid    de   viHa 

ipsius  ecclesiae  CenomannicDe  iiuncupanle  Arduno, 

in   pago   Pictavo,  ad   fiscum  sperabatur,  ut  nullus 

juJex,  ncque  quislibet  exactare  deberci,  ncc  iu  ipsa 

\illa  nian:.ioi;es  facere,  nec  frcda  exactare,  nec  cau- 

sas  auJire,  nec  Odejussores  lollore,  nec  ullas  inquie- 

luJines  faciendo,  nec  uUas  paralas,nec  ullum  lucruni 

tcrrcnura  requirere  nec  exactare  prxsunipserit,  nisi  £)  perducire,  ut   liai  in  mercidem,  duiu  pro  quieteui 


decreviinus  roborare.  Signum  glorioso  donni')  Theo* 
derico  rege.  ConOsius  jussus  obtol.I,  scripsit  el  sOb- 
scripsit. 

Datum  quod  fecit  mensis  Marlius  dies  t,  anno  SJ 
r?gni  nosiri,  Carisiaco  feliciter 

XLl. 

Diploma  Thi-odorici  IV,  regis  Fraucorum,  ijuo  con- 
cessa  mnnasteriv  S.  Dion-js  i  jrivilegia  cvnfinn/it 
<■  (mm.  725). 

Tbcudericus,  rex  Francorum,  vir  iiilusler.  Oportel 
clitnencia  priacipali  inter  ceieras  peticiones,  ilbid 
quoJ  pro  salute  aJscribilur,  vcl  pro  divinis  nomiois 
postulatur,  plagabili  auditu  percipere,  aJ  xScctum 


•<  InRCTlum  in  Actis  episcoponrm  Cenoinanens'iim; 
apud  Mabill.  Analecta,  pag.  285;  recusw  n  in  Colle- 
ctii  ne  scriplorum  reruin  Francicarum ,  i.  IV, 
pag.  701.  lisdem  vcrbis  ronceptutii  alihi  ediili<iiiis 
D.igoberti  terlii  diploina,  quod  siio  diplomate  coii- 
lirinat  Theodoriciis  IV.  Instrumentmn  vero  sub  I>a- 
goberti  IU  nomine  edltum  ,  coinmeniiliii  n  pro- 
(lunt  not.e  chronolopirne,  ut  suo  loro  niiniuinius. 
Hinc  viJetur  diplonia  Tlioodorici  IV  quod  hic  exhi- 
bciiiiis  cmidiluni  luisse  post  siipposiiiiium  Dagoberti 
diploma,  cuju»  vcrb  i  ipsa  lidelitcr  exscribil ;  ac 
prainJe  i|isiiin  supposititiis  qiii><|ue  aniiuiiieranduin 
esse.  Cliarivius  auieiii,  ad  quem  siciit  et  aJ  Herle- 
iiiiiiKluin  Tlieoilurirus  viJetur  liticras  suas  dirigere, 
liiiiliarii  comiiis  blius  fiili,  qui  ciiin  patre  siio  res 
c|ii>cop.Uus  Crnoinaiicnsis  lyraiinica  potestale  ocrii- 
paveiat,  si  actis  episcoporuui  Cenomanensium  cro- 


dimus,  qu.TC  videsis  apnd  Mubilionium,  ubi  snpra. 

■>  Oe  Childrbfrii  diplomaie  vide  supra,  nulluni  tt- 
stat  Cliilprriri. 

<:  Eiuii  M:ibillonius,  de  Rediplom.  pag.  488,  ei 
archivo  Sandionysiano.  BecuJerunt  aJ  lulcm  Mabil- 
lonii  Ruinartius,  Append.  ad  Grec.  Tur.  col.  l."85, 
el  Cnllerton-s  scriplorum  rcTuni  Pranc.c  irum,  l.  IV, 
pag.  702.  {Iliijiis  di}iIoni,iiis  autographutn  iii  arrhiTO 
regiii,  inter  raMera  SanJinnysiani  nionasterii  iii^rru- 
inciiia  n  in  exslat;  sed  diu>  excinplaria  tuiitimi,  quo- 
ruin  alterum  adniodum  recens,  aUenim  bainbycina 
rbartu  qnaiio  decinio,  ot  vidctiir,  siwulo  rx.iratum  ; 
Inijiisrc  Irrlioucm,  rollat'0;ie  ab  .A.  TeiilM  fift», 
srrniiis  snm  ct  lani  ipse  scriiins  fnisse  m'lii  »Met\if 
Mubilliiniirs,  quum  eam.refera'.  ipsis.si[nain.  mnam- 
qne  anto^aphi  t-iriat  inonlioncni,  quod  quidcin  I 'ti- 
ginquis  abhinc  amiis  jam  toni  probabiliier  per^enit.] 


mi  REGUM  PRIM^  STIRPIS 

«ervorum  Dei  vel  congriientia  locis  veiierabililius 
impertitur  petitio.  ;^ergo  duni  ei  oninipotens  Pater 
qui  dlxil  de  tenebi  is  tiimen  expendiscire,  per  Incar- 
nationis  mysllierix  unigpniii  niii  sui  Doniini  nostri 
Jesu-Chrisii,  vel  inluslr.ilionc  Spiriiiis-Sancli  inluxit 
in  corda  sanctorum  Christianorum,  pro  cujus  amore 
et  desiderium  inlcr  cilerus  gloriosus  triumphus  niar- 
lyrum  beatus  Diontsius  cum  sociis  suis  fin5iico  et 
Cfeoilierio,  qni  priiiii  po^t  aposlolos  sul)  ordinalione 
b''atl  Climenli,  fctri  aposioli  successoris,  in  lianc 
daltiarum  provinciai\)  advenerunt ,  ibique  pKcdlcan- 
les  baptisnium  pieniientix  et  reinissionem  peccato- 
rum,  dum  in  Lunc  modo  conceriabant,  ibique  me- 
rueruni  palniam  marlhyria;  et  coropas  percipere 
gloriosas,  ubi  per  multa  lempora  et  nsque  nunc  iu 
rorum  basitecam,  in  qua  preliosa  eorum  corpora 
rcquiescire  vedeniur,  non  minima  miracola  virtule 
Christi  per  ipsua  dignabatur  opcrari,  io  quo  eliani 
loco  gloriosi  pareiiUs  nostri,  vel  bonoe  menwi» 
proatuvus  posler  Dagoberthiis,  qnoni'am  rex,  viden- 
lur  requiescire  :  uiinara  ut  ct  nns  per  inlercessicjneni 
sanciorum  ipsorum,  iii  coeleslia  rigna  cum  oamibus 
sanciis  niiriamur  pariicipare,et  vitam  Kteriiam  per- 
cipere.  Igitur  venerabilis  vir  lijelis  qoster,  Dqo  pro- 
piiio,  Berlhoaldus  *  abba,  da  ipsa  basilica  pecullaris 
l>atroqis  nostri  doranl  Dioniaii,  niissa  petitione  per 
iflustri  viro  Carlo  majorem-domus  nostro,  clemenliaj 
*egni  nostri  reddedirunl,soggercnies  eoquod  al.ojigo 
femporea  pontelicibus  Parisiornm  urbis  iniegrvs 
privilegiys  ad  ipsa  biselica  dorani  Dionisii  fuiisent 
concessus,  ei  ad  anterioris  regis  pareatis  no6ia'us  de 
eu  tempure  usque  nuac  conlirmalus,  qui  et  ipso  pri- 
vilegio  se«  et  ipsas  praicepiiones  vel  confirtnationes 
se  pr.-e  manibus  abire  adlirmant  :  sed  pro  inlegra 
firuwtate  ipsi  peiiit  vir  C*pUis  vel  ipii  abh»  cclsitu^ 
dinem  nossra,  ut  et!nu8  iieraiis  per  noptw  priJ^c- 
piiooe  lioe  deberimgs  i^itririivare  ;  qnoruni  taw  r(  (i- 
gigsp  p«iii,ione  libeutis^iroi  $«sci;pissi\et  m  Qimiiias 
egnfirmqsse  veslra  comperiat  magniludo.  Sed  quia 
a  euprascriptis  priDcipibus,  vel  a  ceteris  priscis  re- 
gibiis,  etiara  et  ad  Oea  timeniibus  cbristiani^  qmni- 
bu5,  jpai  tdqiplus  xol  ipii  sanctus  torus  propler  amo^ 
rem  Dei  et  vilam  jeternsm  in  rebus  videlur  esse 
dithaius^  nQsUa  iulegra  devoiio  est,  ut  privilegio  ad 
ipsua  SAnetuin  locuui  abbali  vel  frairebus  tbidem 
consibtentlbus  foccre  vel  confirmare  pro  quiei  fulurse 
diberinius,  \ii,  hciVm  a  congregaiione  ipsius  liceat 
pro  estabiiilal^  regni  nqsu-i,  atl  limei)a  vel  ad  Ke« 
pulcra  ipscu-um  marthyrum,  jugiter  exorare.  Nus 
ergo  per  bano  seriem  aucloritalis  nosiri,  juxta  quod 
persupradlclum  esi  privilegium  a  pojileficibus  faciura, 
761  ab  anlacessoribus  legibus  parenlibus  uostm  cun- 

•  Berthoaldus,  ad  cujus  Delitionpm  hn.c  instru- 
meniiiiii  emissuin  fuit,  non  aliunde  notus  est. 

^  tn  aliis  Tlieodorici  IV,  neque  quod  scian),  in 
caelerorura  regum  diplomalibus,  nuila  iit  opiimaUtm 
*l  procerum  devotionh  menlio. 

«  Hic  liabemus  esemplijin  improcatianum,  in  di- 
plom^e  rcgio,  conira  diploniaiis  viiibtore.!>,  quoj| 
sub  Jlcroviiigicis  regibus  rarissimeusurpaiuin  luisic 


FRANCORLfM  DIl  LOMATA.  1»8 

A  lirmatum,  pro  reverentia  ipsorum  marlliyruni ,  vel 
nosira  coiifirnianda  inercide  concedenuis,  ip  i  sanrto 
locus  et  a  novo  eonftrmaraus  :  ut  si  qua  ad  ipsuin 
saiutum  locum  tam  iii  villabus,  maiicipiis,  vel  iit^ 
juibosque  rebus  adque  rorporibus,  a  prisris  princi- 
pibus  seu  3  genitoribus  nostris,  vel  ad  Deo  tiiiieiite- 
bus  hoininiba$,  propler  ainorem  Dei  ibidem  fuil  de- 
ligalum  aut  deinceps  fuerit  addetuin,  dum  el  ex 
nvuuilicenlia  pareDturo  nosirorum,  ul  dixemus,  ipsi 
saiiclus  locus  vodilur  esse  ditalus  vel  condiius  :  nul- 
lus  ep  scoporum,  nec  prsesenlis  neqiie  futuri  fuerint 
successoris  ^  au(  eorum  ardinatoris,  vel.  quislibet 
persana,  noo  possil  quoque  ordine  de  ipso  loco  ali- 
quid  auferre,  aui  per  aliquam  poteslatem  sibi  iii  ipso 
monasUiirio  usuqiaje,  vel  aliquid  quasi  per  corarau- 

fl  lationis  tiloJum,  absque  voluuiali  ipsius  abbaii  vel 
ipsiu?  cfljigregatioois  aul  Bostrum  perraissmn,  ne- 
que  calicss ,  iieque  crocees,  seu  indumenia  alta- 
rium,  vel  aagrgs  codiccs,  aut  auruin  aut  argeniuni, 
vel  quaiiQuioque  especiem  de  quQ  ibid«m  contatura 
fuerit  aul  inautia  dedieaiuro,  auferri  aui,  minuare, 
n«c  ad  civitatein  deferri  pcnims  eis  boo  liciaj,  nto 
fckcere  pra;8uinani ;  sed  liceai  ipsi  sancii  lcci  v«I 
ipsius  coogfegaiioni,  quod  eJs  per  rectain  delegatio- 
ncm  eonlalum  esl,  perpetira  possjdera.  Et  illut  viro 
iii  Imne  pri^ilegio  nojlrac  serenitatis  placuil  inse- 
reiidi,  u»  cuin  sbbas  de  ipsa  casa  Dei  de  hunc  saiculo 
nulo  divin.0  fueril  evogilusi,  licceat  ipsius  sancti  con- 
gregaiioni  de  ipso  rao»as:lkiirie  ex  semelipsis  elogire, 

-,  el  quem  l>onum  et  condi^nuin  invenirent,  qui  hon- 
nus  abhaiis  secundum  urdine  sanclo  possit  regere 
v«l  gc>bernare,  et  unaninMier  consenserint,  data  aue- 
torilate  a  nobis  vel  a  snccesioribus  nostris,  ibidem 
in  ipsacasa  Dei  instituatur  .ibba,  et  pro  eslabilitale 
rigjoinostri,  vel  pro  cui;clis  Icoijis  noistiis  seu  suluti 
patria»,  Domini  niiseri.or.4iaiii  valeant  exorarc.  Qua 
opteniatum  inlustrium  vitoniKi  nostrorqm  procerum 
gralisBeino  anitno  et  iiiiegra  devoiione  visi  fvtemus 
prestiiisse  vel  concesiisse  i>,  eo  es  scilicet  urdene,  ut 
sicut  temporebns  aniertorum  reguin  parentura  no- 
strorura,  ibidea)  io  ipsa  suiicla  basdica  psalleDtius 
per  lucmas  fuit  instilutus,  sicut  ord«i  sauclus  edoeii, 
die  necfuque  perenniter  in  ipso  loco  $ancto  celebre- 
tur.  Quam   urdeuaiiouis  aucloritalera   decrivemus, . 

n  CbrisiiiQi  in  omnitMis  nobis  sofragantem  conOdemus, 
quiadjuvel  il!isconservantein,etdessipil  illisdisiroire- 
cQpicnlii"',  Et,  ui  Crmioremoblineat  vigorcm.et  np- 
stris  et  futuris,Deo  ausiliante,temporebus  inlseaa  cu- 
stodialur  ei  por  lempora  conservitur,  manus  noslrae 
[subscriptioiwbusj  subler  eaip  decrevira.us  roborare. 
Daia  ipsa  die  Kftl.  Mariias,  anno  ii]  rigni  uoslrt , 
Vakiieianis,  in  Dei  nomine  feticiter.  Amen * 

Mabiitoniiis  docet,  de  Re  dipl.  p»g.  lOii.  [Jam  fere 
siinileiii  iiiiiirecaiionem  cxhiben,i  dijilomat^  Chilpe- 
rici,  Giinlramiii,  Chiiderici  :  ailcil  alip,  exquiiiiliori 
apparalu  coacepia.in  diploinate  ejusdeiii  Theoderici 
IV.iiif.a  {Vot.  U«i).l 

<>  Ad  calcem  iusiruinenli  punela  addiU  d«6ci&nles 
siibscrii>'io:iea  indicaiil. 


1159 


5.£CUL.  Yll  ET  VIII  ECCLblSIASTiCA  UUNUMCNTA.  1119 

mi,  A  lcriaui  succidere,  iiec  ipsius  RuKi  peiiitus  irruiii|ieiu 


Diploina  TheoJoii  i  lY,  regis  trancorum,  quo  lUauri 
monattfriiim  $ub  lua  (ie\eni\ont  lutdpil.  el  conftr- 
Mal  quiiiuiU  eidem  ceiicenum  fueral  •  (uun.  Tii). 

In  nomiiie  sancieel  invidiJue  Trinilaiis.  Theodori- 
cus,  divina  raveKte  clemcncia  rei  Francoruni ,  viro 
illusCri  LuiliriiJo.  Si  pelicionibus  Dco  servieniiuiu , 
i|ua»  ad  coiuniquieiein  vcl  lraii({uilli'aleni  peninenl, 
libeuicr  prestamus  atque  ad  eflcclum  perducinius, 
regiain  coiisiieiuJinein  exerceinus,>ei  ad  inercedein 
vel  slabilitaleMi  regni  nostii  periiiiere  conii  liiiius. 
IJeo  notiim  csse  volumui  lam  futuris  qiiam  preseiiti- 
Imis,  qualitep  venerabilis  '  Maurus,  abbas  de  nioiia- 
-  lerio  doiiini  Leobanli,  quoiidam  abbaiis,  in  lion  rem 


presumerel,  teil  hoc  ipsi  monasterio  oniiii  lenipore 
concessum  eise  debcrel,  et  quicquid  intra  vel  exlra 
piescriptos  lerniiiios,  inqiiacunque  provincia  vcl  pago, 
ipsc  vel  uliqiiii  re|;um  predecessurum  ejiis  Iradidis- 
set,  seu  successoruin,  quaslibei  potens  vel  vi.is  per- 
soiia,  ineiiioraio  luco  abbati,  ejusque  successorilius 
pro  aniniae  suac  salute  tradilura  esset ,  nullo  con- 
tradicenie  aul  resisieiite,  libere  ati|ue  liccnler  possi- 
ilfre  liceret  '.  Uiule  ipsam  preceptiuiiem  nieiiiorati 
priiicipis.seudive  recordalioiiisTheodeberti,  Clotlia- 
rii,  Da^oberti,  Sigebtrli,  iteuiqueUaguberli.quonJaiit 
rejjuiu,  nobis  coiitirmaliouemoslendil  iii  prxseiiti  re- 
legeiidam  ;  sedprolJrmiiatisstu  Jo  noslrunisibieipe- 
tiit  cx  boc  ipso  in  eodein  monasierio  vel  circa  ejiis 


saiiclorum  aposlolorum  Pelri  et  Pauli  el  saiicli  Mar-  C  lemiiiios.omniaqueaJid  perlineiitia,  conliimare  pre 


tini  peculiaris  patroni  nostri  coiistructo  ,  clemencic 
legiii  nostri  snggessit  qnod  aiilpccssori  suo  doiiino 
Leobardo,  quondain  abbaii,  qui  ipsum  mouasteriuni 
suo  opere  a  iiovii  fuiidameiito  rdiflcasse  noscitur , 
incKlx  memorix  pnrens  nosler  Cbildebcrlus  ,  quon" 
ilaro  rex,  ad  opoitiiniiaiem  ipsiiis  monasterii,  lerram 
iilamqua  II  de  deserto  ipse  adexcolenJum  vel  coma- 
iieodum  preoccupuverjl,  per  loca  dcnoininata ,  de 
penlicu!»  ad  cuenbeiin  usqne  ad  publii-am  slraiai» 
TaberneiiseHi ,  ac  deinde  ad  str.  tani  Marleieiisein  , 
hiuclernit.iuii)  de  foiitc  Cisternala,  cumi  adjaccnr- 
bus  suis ,  iisquA  ad  Gunsiiuim  rivum  ,  iiuleque  ad 
monleni  (^iobergum,  per  fraxineliim,  ad  locum  qiii 
vocalur  Uscliowa,  cl  sie   per  fluviiiin  Snrnain  nsque 


ceptum.  Cujus  petitionem  pro  Oei  iuluilu  vel  mer- 
ccdis  nostrx  augmenti)  benigne  suscipienles  ,  ita  et 
confirmasse  el  iii  onmibus  preslilisse  regia  coiisue- 
tudiiie  cognuscito.  i'recipiiuus  eiiiiu,  ut  quicqiiij  per 
iiispeclassupradiclorum  regumpreccpiiui  e-;aj  ipsuiii 
n.oiiasterium  longc  vel  prope  iioscilur  concessum 
fuisse,  per  lianc  auclhor^taieiii  nostram  ipsi  mona- 
terio  vel  iiieiiiurato  Mauro  abbali  suisquc  s.ccessori- 
luis  oiuiii  tenipore  ii>  l)ei  nuniine,  ipsiiin  priveligium 
flo^itris  el  futuris  temporibus  stai:ile  Ooo  auxili.iiite 
oiiiiiiiuodis  conscrvi  lur.  Siiuiliier  peliit  ut  euiii  cuiii 
oiiitii  fa:iiilia  rebusquc  moiiaslerii  .-ui  longe  vul  p:  ope 
cunsiilulis,  sub  iiustro  mundiburdio  ei  defensiooe 
reciperenius ;  quod    nos  pro  mercedis  nnsira;   au-> 


aJ  cruceni  peirina  n,  tunc  demuiii  ad  Mauri  rivuni ,  C  gmeiitis  ita  el  preslitissc  cognoscitc  et  conlirin.isse. 
pro  futura  inrccde  eidein  concessissot ,  ut  nul'us  Quapropter  per  presens  deceriiimus  ac  jubemus 
ibiJem  canipos  faceri',  iiec  porcos  saginare,  nec  nia-      precejilum,  ul  neque  \os,  neque  juuiores  veslri,  seu 


•  Edidere  Bruschius,  Chron.  monaster.  Gennan. 
fol.  84,  el  Cocciu«,  in  DaKobert.  pag.  56  ;  ex  Coccio 
Coinlius,  Aiinal.  I.  IV,  pag.  735;  ex  Bruschio  Col- 
lectores  scriptorum  renim  Francicarum,  t.  IV,  pag. 
703.  Schoepflinus,  Alsat.  dipl.  1.  1  ,  pag.  29,  et  0. 
Gr.indidier.  Ili.'^t.  F.ccl.  A  gent.  t.  I,  prob.  pag.  5C , 
accuratiiisex  vcteri  iiienibrana  rccuderuiit,quale  re- 
vera  exstat ,  non  quidem  geoiiinuiu  ,  ut  Eccardu  , 
Origin.  llabsburg.  pag.  111,  visum  est,  sed  coin- 
iiiciitiliiim,  ut  fatentur  omnes  qui  rem  atieiile  per- 
penderunt.  CcrtecunUut  oninia  inslrumenta  in  hiijus 
iiioiiasterii  archivo  reposiia  igiie  absumpta  fiiisse 
cuinipso  inoiiasteriii,  aiinu  828  ,  et  posluiodum  a 
Celso  abbate  instaurata,  (|iiaMluiii  saiie  ex  minioria 
el  lr:ulilionibus  fieri  poiuit.  Iloc  Ifslalur  inscripiio 
vcius  lapiJi  iiisculpla,  quam  iiilegram  in  altero  liiijuj 
iiosiroe  colleciiuiiis  vuluiiiiue  pruleremus,  et  qu:K  pru 
nntis  chronologicis  adhibet  aiiiiuiii  e.xplelnni  (>'i8  ab 
liicarnatione  Doinini.  Veiba  suiii,  ut  leslatur  llisior. 
liccl.  Argent  t.  II,  prnb.  pag.  190:  «  Celsus,  M.iuri 
aiibas  Diouasierii,  pusl  cujus  us'ioneiii  ct  cliaiiariini 
lenniiium  scribcre  vulu  t  quahier  illustcr  vir  llilJe- 
hertus,  quunJam  rex,  eideiii  luco  cetuessit  lcrram 
Zaberneiiseiii  ,  dc  f  .nie  Cisteriiala  UM|ue  ad  (luii- 
zinuni  rivuiu,  idem  ad  inonlem  (^uberguiii  per  IVaxi- 
iietuiii  qiine  vocatur  Asco\v:i  ,  et  sic  per  niiviimi 
Soriie.  >  llxc  eadeiii  ipsi^ssihiis  vocibiis  leguiiiur  iii 
diplomate  (|uod  e.\|icuJiinus.  Iliiic  liccl  coiijicere  hnc 
iiislruiiieiitu:ii  aJ  dcperdili  vcri  di,  liiuialis  supplcii- 
daiii  viceiLi  rabricaluiii,  sed  infolicissiiue  iiislaiiraluiii, 
(U.ii  pluriinis  scaleal  fulsi  indiciis.  rrxcipua  hic  iii- 
dicasse  salis  sit.  1"  Furmula  iiiilialis  in  Meruvingicii 
(li^lumatibua  non  apparei ;  i'  1'arenteui  «uum  aptwt- 


iat  Childebertum  Tbeodoricus  ,  quera  Dagobertura 
vocare  debuit,  si  bac  voce  patrem  suiim  iudigitaro 
viluit ;  5°  Annus  liicarnatiouis  et  indictio  pro  uoiis 
chronologicis  hac  xtale  iu  usu  non  fuerunt ;  •4*  Pu- 
gnaiil  iiiter  sc  nolx  chroiiologica;  quolquot  sunt ;  an- 
nus  eoini  Chrisli  7^1  iioii  conconlat  cuni  ann» 
quinlo  regni  Th  odorici  IV  ,  et  indiciio  III  miiiiine 
ciinrordat  cuiu  anuo  Christi  aut  cum  anno  regni ;  5" 
lnsiJiosam  curam  sapit,  quod  ad  chanx  aulhenticai 
exeiiipUi:ii  iiifonnatuiii  sit  dipluma,  adJito  sigillu  ; 
seJ  et  id  falsuin  prodit :  sigillum  eniin  multn  iiiajus. 
est  sigillis,  seii  pulius  aimuiis  ,  quibiis  utcbaiitur  re- 
ges  Mcroviiigici,  et  in  hoc  sigillo,  regis  coronali  pro- 
touie  exbibetur  ,  sceptruiu  liligerum  maiiu  dexti'.i , 
D  sinistra  globiim  ciiin  cruce  superposiia  gestans,  ad- 
dita  perigraphe  TheoJoricut  Uei  gracia  rex  tranc, 
quod  leinporibii-i  CaruloCalvu  anterioribus  noii  cuu- 
veiiit.  De  ri'li(|uis  silciutis ;  videsis  0.  CraiiJiJier  ,  iii 
disserluliune  sua  de  hoc  diploiualo,  llisi.  Eccl.  Ar- 
gont.  t.  I.iiage  94et -seii.  Nuii  nogdinus  i  lnra  in  hoc 
instruinento  agnosci  verit.ili  coiijona,  iit  scribil  Ua- 
bill.  Aiin.  I.  II,  pag.  74,  .-eJ  nuie  iiuliam  <b  i|iso 
auciorit.itciii  obliiiere  qiicaiit.  l.ocliuiioii  0.  Graii- 
diJicr  seciiti  su.iius;  varias  >piirii  diploiuaiis  leciio- 
nos  exscribere  operx  prcliuin  iinii  eial.  HJuo  iiioJo 
ulereiitur  aJ  monuiueuloruiii  J''|i.  r.iiiuiuui  iiislau- 
raliuifs  ,  viJe  (|iue  dissoriii  iii  l>ililii>tliei.t  scliulje 
dipliiiii.ilicic,  t.  I,  p.ig.  i\'.\ 

!■  Ilic  iiioipit  duiuiiiriiium  apiiJ  Cuociiim. 

<■  llic  esl  Diiis  iii  CiHoio.  uiiJe  etaJii,  viruin  Jo'. 
ctuiu  in  uiiiiiiu  liiibiiitsc  taiituininudu  ex^cnbeiiJi  )U4 
sibi  videbaiiiur  (.hil.lobertu  peiliiicre.  Ila  Cuiuliu>t 
Aiiu:i'.  i.  II,  pag.  3I(>. 


flil  IIRCUM  P«I.VI,E  STiRfiS 

•uccessores,  nullaqud  omiiiiio  cujuscunque  sit  po- 
leiitise  persoiia,  ipsuin  abbalcni  neque  inonachum  , 
velcerie  lioinines  suos,  inJMriari  nequecoiidempnare, 
nec  ei  infia  vei  exlra  mouasteiium  rcm  irracionabilem 
facere  I  eiiilus,  neque  de  reliiis  ad  sc  pcriineniibus 
quippiam  auferre  presumai;sed  lictatei  suitque  , 
sub  emunitatis  litulo  et  nuslro  muniliburdio  vel  de- 
fensione,  cuin  omnibus  rebus  suis  el  monasierii  sui, 
secunduni  ncrinam  patrum  <lonini  Benedicti  cl  donmi 
Coluuibani,  quielos  residere  alque  securos,  qiri  pu- 
lius  ipsain  congrogatioiicm  saiiclam  nnlius  deleclet 
Iffo  siabiliiate  regiii  ni<stri  niisericordiam  Domihi  die 
iiociuque  crebrius  cxoraie. 

Uaia  Meiis,  iii  ecnobio  sancli  Arnulplii,  ejusJcni 
luci  episiopi,  quod  e^t  coiislituluiii  iii  subiubio,  sub 
die  ka!cndarmn  Maii,  anno  Dominicae  Incarnationis 
bccxvini,  iiidiclione  lercia,  aiino  vero  regiii  Thco- 
dorici  (luiiito.  —  Ego  Grin>alilus  cancellarius  reco- 
gii.vL 

XLIII. 

/)i/)'om'i  Theodorici  I V  ,  regis  Frnnconim  ,  qtu> 
iuoniislciium  Uoiiaugiense  Tubano  co  mititur  * 
Iniin.  7^5.) 

Tlieoderieus  ,  rex  Francorum,  vir  illu^ler  ,  Lu?(- 
frido  duci,  Eberliardo  domesiico,  domino  patri  pa- 
Irum  (desuiit  liacc  duo  verba  ap.  Gr.),  ac  venerabili 
in  Cbristo  dnmno  Bencdicto  abbaii.  Quia  convenii 
iiubis  pro  voluntate  nuslra,  v>  1  aniistilis  nostri ,  seu 
ducuin,  coiiiitum,  domeslicoruiii,  vel  pagisorum,  vi  I 
uiei  ipsius,  ut  in  lociim  noslrum  aiiquem  eligere  de- 
beamus  ad  onus  abbaiis;  idco,  veuerabilis  fraler  Tu- 

■  NiiUa  in  boc  diplomate  lil  mentio  monaslerii 
llonaiigiensis  :  sed  ex  pluribus  aiiis  inslrunientis  ad 
rionaugiensemoiiasteriuin  spectaniibus,  siipra  editis 
vel  infra  edcndis,  pntel  Benedicluin  et  Tubanum  ,  de 
quibus  hic  agilur,  huic  monasterio  priefuisse ;  Tu- 
hanum  scilicel,  cum  Benedictus  gravis  annis  vel  alia 
de  causa  hunc  sibi  in  sorium  adjungi  petiisset.  Di- 
ploma  hoc  non  salis  iiispexerant  qiii  arblirali  sunt 
ibi  alibatem  Uonaugiensem  duplici  nomine  Benedicli 
et  Tubani  appellarl.  Imo  utert|ue  manilcste  dislin- 
guitur,  cuni  Benedicius  dicitur  pater  painim  et  abbas, 
Tubanus  vero  (rater  ,  cui  hac  charta  monasieriitm 
commitlilur,  luco  Benedict'.  Edi  lit  hoc  instrumen- 
limi  Coccius,  in  Dagob.  pag.  132  ;  ex  qiio  lonte  ban- 
blum  non  docet;  neque  eiiini,  ut  quiliiisdam,  vidcli- 
ret  Mabitlonio  in  Aniial.  t.  II,  pag.  59,  et  auctoribus 
Nov.  Gall.  cbrist.  t.  V,  col.  855,  visuin  est,  ait  se 
cx  veteri  ms.  deprompsisse ,  undc  phi.a  alia  exscri- 
pserat.  Mabilloniiis,  ubi  snpra,  etsi  formiilas  insidi- 
las  in  hoc  instrumeiito  sc  deprehendisse  fatealur  , 
illiid  lamcii  pro  suspecio  nnii  osiuiino  baliuit;  et  ipsi 
suflragalur  D.  Gramlidier,  llist.  Eccl  Argeiil.  t.  I , 
pag.  400,  et  prob.  pag.  59,  qui  hoc  iiisirumenium 
recudit  ex  ms.  soeculi  xi.  Omnia  autein  ibi  coiiliela  , 
et  f^lsumvideniur  prodere  :  1"  .\!a'epr,x'lig;tur  nomen 
Theodnrici  regis  quasi  iii  di[iloin:Ue  regio,  ijiiod  la- 
nien  Luiifrido  ,  l''.lierliarilo  et  Benedicto  direcluin 
foret.  ^eque  rex  dix  sset  se  nd  omis  atbatis  su'ticere 
Tubanum  in  lonm  suum ;  2*  Miruiii  saiie  quod  cliarla 
coiicppla  sub  forma  episloUc  ad  Bi-neiliclum  diiei  tne, 
ab  ipso  Benediclo  subscripta  lingahir;  3"  .\i;clor 
charlcc  ait  se  onus  aldiatis  Tuliano  coiniiiillere  iri  lo- 
«iiiii  sumn  ;  unde  argiiilui'  ipsumBenediclum  abbatem 
chari'ji!  auctorem  esse;  id  autem  cum  toto  iusiru- 
liiculi  contextu  pugnat.  Cuci  ergo  lol  viliis  laboret 


FR,\NCORUM    l)irLO.M.\TA.  M42 

A  bane,  commendamu;  sanctiiali  lux  Lanc  vctici  abilem 
regulain ,  qiiia  sicul  sol  ab  incbo:itione  dici  tutUH 
flagrat  et  niigral ,  iia  cgregiu!  benevoleiitix  lux  iu 
toio  mundo  longe  laleque  pncclare  di(Tu.-a  lulget 
opinio.  Ideoque,  sicut  siipra  diximus,  liunc  porra 
Incum  et  ipsam  congrcgaiionem,  ac  sanclam  rcgulain 
et  slabilitaiem  monacborum  ,  ad  sanctiiatem  luani 
tradt'mu5,  a  die  pnesenli ,  el  exinde  :  qualitcr  evan- 
gelium  Matthxeos  libi  testalur  t> :  Quia  ,  qui  bcne 
minislraveril  sibi  bonuin  opiis  arcipiet ;  et  qualiter 
perpensaie  debes,  quod  pro  unoquoque  in  die  ju- 
dicii  ralionem  reddilurus  assistes  ,  bone  Paler  ,  et 
qualiter  congregatione  hac  coiiservala  centuidani 
mercedem  in  die  juJicii  libi  acquires.  Christo  igitur 
p.-opitio ,  tibi  hanc  regulam  lideliier  [6'r.,  firmiler] 

B  ciiininendamus.  Signum  Luilfridi  ducis.  Signufii 
Eberbardi  domestici.  Signuin  domini  BeneJicti.  ab- 
batis,  qui  hauc  charlain  Tieri  rogavit.  (Ilic  Gr.  Iiabet 
multoriim  nominum  iniervalla.)  Ego  Haimo  indignus 
p.^ccalor  presbyter  haiic  charlulam  ,  rog  ;nle  domno 
ISe:iediclo,  scripsi  ei  subscripsi  ■■. 

XLIV. 

Drptoma  Tlieodorici  IV,  regit  Francorum,  quo  villam 
Biwdriuum  venditm  monnsterio  sancti  Donysii , 
placito  liobito,  asterit  ■'  (aMii.  72(5). 

Theudericm,  rex  Francorum,  vir  illusler.  Cuin 
nos  in  Dei  nomene  Ponlegurre  in  palalio  nostro,  uaa 
cum  noslris  lidelibus,  ad  universoruin  causas  au- 
diendas  vel  recla  judicia  lermiuanda  rrsedcremus, 
C  ibique  venienlis  ageniis  basileci  pecuiiaris  palroni 
noslri,  doinni  Dionysii  niartyris,  uhi  ipsc  preciosus 

insirumcnlum  hoc,  sinceris  inslrumentis  iltuil  an- 
numerare  fas  esse  nou  credimus.  Leclionem  Coccii 
scquimur,  discrepantias  quas  exhibet  editio  domini 
Grandidier  inler  uncos  aJscribiraus. 

ii  .4n  exi?;nnraniia,  an  ex  oscilanti3,verbaba!cqHasi 
ex  Evangelio  Malth.-ci  desiimpta  profernntur,  qu  c  e.x 
epistola  prima  Pauli  ad  Timollieum,  cap.  ni,  v.  13? 

«  Desunt  not;c  chronologicic,  veriiin  siib  anno  725 
fommode  collocari  polest  lioc  instrumenlu;ii :  Benc- 
dictus  enim  adhuc  solus  regebat  monasterium  Ho- 
naiigiense  aiino  723,  ut  diximus  ( i«  nota  prX' 
ced.);  anno  auiein  72G  jain  huic  monaslerio  Tuba- 
nuni  conslal  praiCccium  fuisse  in  locum  Ileiiedicii,  qui 
lamen  abb;iiis  litulum  ct  dignilalem  reiinuil ;  und'*, 
cum  de  abbaie  hujiis  monasierit  mentio  sii  i.i  qui- 
busJaiii  cbai  tis,  aJ  iucitur  abbalis  ntriusque  nomeii, 
D  Benedicliis  sive  Tubanus. 

i  Vulgaverat  Uubletus,  Anliquit.  eccles.  S.  Dion., 
pag.  686  ;  recuJerunl  Coinlius,  Ann.  t.  III,  pag.  802, 
ei  Coll.  scripi.  rer.  Franc.  t.  IV,  pag.  704.  Dublelus, 
Coinlius,  [oc.  c  t.,  et  Labbeiis,  in  suisjMiscell.  i.  II, 
pag.  432,  instrumciitum  boc  Tlieodorico  III  tribuiml : 
perperam ;  id  eniiu  Theodorico  IV  tribuenJum  eviiii-it 
M;i!jillonius,  iVe  Redipl.  p.  628,  ei  Annal.  t.  II,  p.  V.i, 
.,uin  eiiiissuin  fuerit  fub  Godobaldo  abbaie,  qui  aj 
anno  725  ad  aniiuin  748  iiionasierio  S.  Oionysii  pri  - 
fiiil,  ul  leslalui'  Coilex  r.iembran.icciis  ab  annis  plui 
quaiii  ocrnigeiitis  evar;ilus  [cod.  filieineiis.  Eccles.  t)e 
mirnctilis  S.  tlioujr.ii  insciiplusl.  .Mabilionio  sullraga- 
tur  l''elihianiis,  llislor.  abb.  S.  Dion.  pag.  3S,  l,tii  o.t 
Germoniiis,  acer  Mabiilonii  iiii|iugnator,  de  vel.  icj,'. 
Franc.  dipl.  t.  I',  pag.  120.  Mabillcii.Uis  qiiiJem,  tibi 
supra,  pag.  246,  lioc  diploma  Tbeodorico  III  priinuui 
assigiiaverat,  sed  erroiciii  fassus  csl.eiemejidavii,.da 
Re  diplom.  pag  Q-2.&.  Ad  lidem  Dubleti  edimus. 


1145 


S/ECUI..  V|l  ET  VIII  ECCLESIASTIfiA  MONUIUENTA. 


1144 


(loninus  \n  corpore  rei|uiescil,  et  \cneral>«|i:i  vir  Go-  A  coniiiibus,  vcl  oiunibiis  ageu  ibus,  tam  proseiiiibut 


tlobalJus  abha  (T.eesse  viJelMr,  adversuj  jii  i(slri  viro 
Ernittnteo  sug^erebant,  duin  diceriut  eo  quod  villa 
siia  nu:ioup»nlc  Dai|diino,  »g|icr  fluvium  llyssera  sj- 
(um  in  pago  Canioliacinse,  quani  de  parle  gcneiore 
biio  Nordebcrlo,  ei  ^erinano  suo  GunlUccliario,  am- 
babus  quondaiu  ad  ipso  legitemi  ubvinit,  vencrabjli 
viro  Codobaldo  abbalj  ad  parie  basileii  doinni  Dio 
iiy^ii  pro  vindiciunis  litolum  dclegasil  vcl  finnasjt, 
i|ui  ct  ipsa  vindicfitione  in  prxseute  ad  rclegenda  re- 
lecla,  ipsasque  duiii  i|isi  Ernientcus  in  pricsenlc  ad- 
erat ;  interrogatum  ei  fnit  a  procerebus  nostris  se  ipsa 
viila  Baudrinus  ipsius  Godobal  o  alibati  ad  parte 
tlomiii  Dionysii  vindedi^it,  atit  se  preiium  exiiide  ac- 


quam  fuluris.  Si  petitinnibus  sacerdutnni  quod  ad 
propristatem  ecclesiaruin  pertinet,  devoia  iiiente 
prcstanius,  rctiibuCorem  omniuni  bonoriim  Ooniinuin 
Jhesum  Chrislum  ex  lioc  nos  liabere  cunlid  inu^.  I|i;i- 
tur  dnm  el  vcncrabilis  vir  Perminus,  gralia  Dei  epis' 
capus '',  nostris  tcmpoiibusciiin  piqnachis  suis,  Deo 
inspirante,  pro  Evangclio  Chrisii  pcregrinatiune  sus- 
cepta,  nionasterio  vlrorum  in  hcreini  vasta,  qiiae  Vo- 
sagiis  appellatur,  in  pago  Alsacinse,  in  loco  qui  vo- 
e:iliir  Vivarius-pcregriiiorum,  qui  aiitea  appcllatus 
cst  Munrbacli,  in  ajodo  lidele  nostro  Eborhardo  co- 
niiic,  cum  ipsius  adjulorio,  Deo  donante.  conatus 
est  cfliistituere,  vel  coenuliio  sanclo  ibidcra  instUuere 


cipisil,  aiii  sc  auclor  ei  exinde  aderat ;  sed  ipsji  Er-  »  in   hooore   Dci  et  genetricis  Dominl  nostri  Jesu- 

nient.  us  in  prxsento  taliter  fuit  proressus,  qnod  ipsa 

villa  in  suprascriplo  luco  Baudrino  in  jamdicto  pago 

Cameliacmse,  ipsius  Godobaldo  abbati  ad  prte  ba- 

sileci  sui  donini  Dionysii  vindedisit,  et  juxta  sui  apri- 

ficaiione  precio  exinde  recepisiit,  ei  ipsa  vindicioiie 

lieri  et  firniare  rogasit,  et  auelor  exinde  aderat,  et 

inantca  adesse  vellebat.  Proinde  nos  laliter  una  cum 

uostris  procerebus  constetit  decrevisse,  ul  duni  in- 

lusler  vir  Cumrodohaldua,  coraes  palaii  no&tri,  les- 

teimeniavil  quod  laliter  ac  causa  aela  vel  inqiiisiia 

fuisit  deiioscelur,  jobimus  ut  memor.ili  agentis  ad 

parte  l(  sius  venerabeli  viro  Godobaldo  abbaii  vel  ba- 

sileci  sui  domni  Dionysii  jamdicta  villa  Baudrinus  in 

superesciipio  pago  Caineliacinse ,   Lna  eum  lerris, 


Cliristi,  seraper  Virginis  Marix,  sen  sancti  Michabc- 
lis  archaugeli,  vel  sancti  Pctri  et  Pauli  beatls  apo  - 
stolis,  et  sancti  Leudegaris  marllris  cum  sociis  eo- 
rum,  ubi  ipsi  famuli  Dei  sob  sancta  regula  golitariaiQ 
viiara  rruantur  :  petiit  ipsc  vir  Dei  Perminus  episco- 
pus  serenitaii  nostre,  eiim  ipso  jam  nominato  lldele 
uustro  Ebrochardo  comite,  talem  ob  boc  dosLtui^ 
cinanare  preceplum  de  omni  corpore  possessiouis 
ipsius  nionasterii,  quicquid  at  prxsens  tenere  vel 
lionare  videlur,  aut  quod  inanlea  P  quocumque,  Deo 
iiiS(>iran!e,  ibidera  rccle  (uerit  coolatuo)  vel  delega- 
luin,  per  nutUuio  precepluui  debereiuus  in  Dei  no- 
nicn  plonius  oootirmare.  Quod  nos  pro  iaei>cede 
nosira  in  oiuuibus  fgcii^se  cognoscite  :  et  ad  orxdi- 


dwnebus,  superi^osiiis  xdificiis,  acolabus,  mancepiis,  C  *^''*  'aniulis  Oei  talcm  euiisirous  deorelum,  m  nulUiS 


viiiiis,  silvis,  campis,  pralis,  pascuis,  aquis  aqua- 
ruaive  decursebus,  movitebus  et  immoTilebus,  pecu- 
Ki^,  prxsideis,  farinariis,  gregis  cuiu  patoribus 
ulriusque  generis  sexus,  una  cuin  omne  adjecenciis 
vel  appcndiciis  ad  se  perlineniis  vel  aspicicutis,  ad 
iiitegrum  oinnia  el  cx  omnebus,  inspecta  eorum 
struiiieiita,  omne  lempQre  habeant  evindegata  adqvie 
elediata.  Ei,  se  neccssilas  ipsius  GudobaMo  abbaii 
vei  basileci  sui  doiniii  Dionysii  aui  suecessorebus 
suls  inaniea  ftierit,  memoratus  Ermcntcus  vel  here- 
dis  sui  cos  in  aucturicio  conlra  quemlebet  studeunt 
definsare.  Gairebaldus  ad  vice  Eiinardo  recojjnovit. 
Judicaium  (|uod  licit  ininsis  Marcius  dies  iij,  an- 
num  vj  pcgni  no>tri,  Pomtegune  iu  palaiio  nostro, 

XLV. 

Diploma  riieodorid  1  V,  regis  Frnncorum,  quo  djua 
monaxterio  Morbaceiisi  collala  aut  conferenda,  et 
concesst  privitegia  con/irinat  "  (ann.  747). 

TUeodericus,  rcx  Francorum,  viris  aposlolicis  Pa- 

Iribus  episcopis,  nccnou  iiiluilribus  viris,  pairicis, 

'  Cxstat  naevis  plenum,  apud  Mabilioiiiiiin,  Anii. 
t.  II,  appeiid.  pag.  700;  I  ijnig,  Spicil.  ecclcs.  t.  IV, 
pag.  175,  el  t.  V,  piig.  1)51,  et  in  Aciii  8S.  Bollaii- 
diaiiis,  I.  I  Ociol).,  pag.  -kSi;  iiiinus  iiiaecurate  a|iud 
La  Guille,  llisi.  Alsat.  prub.  pag.  13,  «i  in  Collec- 
tione  seripturuin  riTuin  KrancicarAni ,  toin.  IV, 
pag.  IW.  SchuR|illiHiis,  llitt.  Alsal.  diploni.  l.  I, 
^ag.  7,  edidit  ud  lidcni  aulographi  et  aiilographuni 
iptuin  xri  incisuin  puhlici  juris  fecit.  Ju\ia  ledio- 
ncMi  SclicBpllini  rccudimui.  Peiminus,  alias  Piriiii- 
iiius,  •  uioiiabtcriu  suo  in  Augia  pulsus,  iii  Al»aliiiin 


episeoporuju,  nec  presenlis,  nec  qui  fuerinl  succes- 
kores,  nec  eorum  nrdiuatores,  aut  quibuscumque 
jtidiciaria  potrstas  pro  quacumque  iiigenio  possinl 
quocumque  ordiue  de  loco  ipso  aliqutd  auferre  aut 
absirahere ;  ui  facUius  liccal  ipsa  raiuiUa  CliriUi.  que 
iliideju  in  Dci  douiiae  adunare  desiderjDt,  fortuu 
reciam  delegalionem  quieie  per  lempora  posiedere, 
ei  sancU  regula  conservantes  proprio  privilegio,  que 
nobis  pre  manibus  ostetiderunl,  Dao  juleote,  sub 
tr;)n^|uilliiale  possinl  pemianeie  :  qiiia  niUil  de  ca- 
nonica  aucioritate  convellitur,  quicquid  at  talein 
fainiiiain  Cbrisli  ad  laudeiu  Dei  die  noctuiiue  cinen- 
daui  concedilur.  IJcirco  pro  coeieoti  inluilu  taleni 
nobis  beoelitiuin  presteiisse  cognoscite,  ul  nianeat 
D  quicquid  aoiefati  viri  Dei  ad  ipso  menasierio  conque- 
siveriut  vel  jaboraveriut.  et  quod  jiuii  dictus  Odelis 
noster  Ebrchardus  per  sua  strnnienta  ibidem  adHr> 
mavit,  vel  a  cxteris  conlata  fuit  aut  (Uerii,  sub  iio- 
slra  eiiiunitaie  ejus  teiupurilius  absque  iillius  iuquie- 
tud.iiu,  Dco  auxiliaiiie,  cuacta  «is  proliiiani  iu  au- 

venit.  te.«ie  llermanni  Contrncti  Chron.  »d  annoin  727 
l;iputl  l>.  Bouquei,  I.  III,  pag.  3o0|,  ubi  monasteriuiu 
Murbuoense  coiididit,  iinponsas  suppedilanlo  Kl  e  • 
hardo  coniite,  circj  aiiiiinn  7d7,  quo  i)>su  aiino  iii 
iiovi  munastcrii  graliaiu  TUeodurieu»  emiait  diplouij 
quod  etliilieinus. 

>•  ChvrepiscupMin  Permlauni  Tooat  llerinanuns 
Contraclus,  inCnruiii(.H> ;  hie  veroepitcopujialitulitli 
dicitur.  Aii  rpiH-opui  retionariuj  1  n<«iiiir«  Mahillu- 
niiis  niMi  audel,  Annul.  t.  II,  pag.  73.  [Clioirpiactpl 
iiunicn  non  Uftjitur  in  Iterniaunu,  ulil  supra-J 


114S 


REGUM  PRIM^  SllRPIS  FRANCORUM  DIPLOMATA. 


1146 


(;meiitis.  AdJitur  taroen,  elsi  abbas  congregationis  ip-  A  severet.  El,  ul  hxc  prxceplio  erga  ipso  inonasierio 


sius  episcojips  fuerii  pos!i!l>tus,  ut  ei  presbiieros  vel 
<liacono$  pro  missas  celebranrtum  debeat  ortlinare, 
«bsnue  conimodi  accepiione  instituat;  el  si  rogilus 
coiiditam  ecclesiam,  crisma,  labulas,  gradns  eccl«- 
six,  absqiie  conimodi  acceptione  faciat :  quud  si  ipse 
reouerit,  altero  quemlibet  ponii(icem,  qui  gratis  lijec 
tribuat,  licenlia  habeat  supplicare,  et  ille  bnc  fa- 
cere;  ei  nullo  unquaiu  tempore  parrochia;  ipsius 
pontillcis.  in  cujus  diocese  sllum  est  hoc  monasle- 
riuin,  potesiateiii  nullain  )iabeat  inqu  etandi,  noii 
ipse,  Dun  arcbidiaconus,  non  Ecclesia:  judices,  nec 
ceiisqm  mitlere,  neque  pasium,  neque  honorem  in 
rebus  monasterit  reqMirere  non  audeant.  Et  si  abba 


flriiiins  habeatur,  niaiius  nostrx  subscriptionibus  sub- 
ter  decrevinius  robor.iri. 

Theolericus,  rex  Fr.incorum.  Data  qtjail  fecit 
meiise  Julio  dic  xij,  aniio  vij  regni  nostri;  Gun- 
dulD-villa  »,  In  Dei  noinine,  fcliciter.  Ainen.  Gerbal- 
dus  oblulit. 

XLVI. 

Dlptoma  Tlieoilorici  IV,  regi»  Fraiicurnin,  quo  doiia 
ecclesia;  snncti  \  inceiilii  Pnrisiensis  a  Gullerio  el 
Uoilu  oonjuge  ejus  coUata  caniirmai  ^  (aim.  T50). 

Tbeodericus,  Dei  gralia,  res  Francorum.  Si  peti- 
cionibus  servoruni  vel  aiicillarum  DeJ,  in  hoc  quod 
ad  loca  sanelorum  ac  Deuui  linientium  bominuni  ad- 


ipsius  congregationis  d?  hac  luce  vocatus  fuerit,'     linel  assensuni  prsebuerinius,  hoe  ad  mercedeiii  fu- 
nulliis  ibidetn  de  alio  raonasierio,  nec  de  civiiate,  B  luram,  el  siaWliialem  el  l.iiilnnem  rcgiii  nosiri,  lii 


ncc  pro  pareutela,  nec  ab  episcopo  ordinalus,  neque 
per  potestalem,  neque  per  prxiuium,  aut  iinolibet 
ingenio,  cuicunqne  judici  nullus  prx'suinat  in  ibidfm 
abbatem  ordinare;  nec  quandocumque  necessitas 
evenerit,  abbatem  instituere,  nisi  quem  ipsa  congre- 
gatio  et  melior  pars  elegeril,  secundum  quod  regula 
el  priviltgiiis  ipsorum  conlinet,  ipsi  slbi  dignnm 
conslituant  pasiorcm.  El  illud  nobis  placuil  pro  in- 
tcgramente  vel  stabititate  regni  nostri  iniiectere,  ut 
ipse  monasterius  sub  defensione  el  tuitione  Dei  et 
noslra  stirpc  regia  per  succedentia  tempora  vateat 
coDsistere  inconvulsum,  et  nulla  publica  juditiaria 
potestas,  nec  pr.rsente,  nec  fiiluro  tempore,  in  cur;is 


Dei  noiuiiie  prodesse  confidimus,  ut  propter  hoc 
inaiitea  semper  iii  nielius  deleclcnlur  eiga  culmeti 
rogale  fidem  servare,  et  pro  stabilitaie  regiii  nosiri 
Domiiium  cotidie  depreeare.  Ideoque  notillcamus 
cunclis  nostris  fidelibus  quod  quidam  nostrorum  prt>- 
ceruni,  nomiiie  Galicrius,  ejusque  conjux  nomine 
Goda,  adierunt  nostrain  cteinentiam,  snggerenles 
qiiaiinus  donum  quod  ex  suis  rebus  in  pago  Biluri- 
censi  positis  Jiiciebanl  a  1  ccclesiam  Sanct;e  Crucls 
Sanctique  Vinceiilii  in  subarbio  Parisiaco  sitani,  util 
precio  us  eonfessor  doinnus  Germanus  in  corpore- 
requiescit,  nobtra  auctorilate  llrmaremus.  Suiit  ao- 
lem  h^c  loca  denomin.ila,  Fraxinwn  cum  ecclesiis. 


Tel  lerrituriis  ubicumque  ipsius  monasteiii,  ad  cau-  (]  Caldunum  cum  ecclesia  donini  moniaiis  confessori» 


£as  audiendum,  vel  freda  undii|ue  exigendum,  non 
pcxsumat  ingredere,ncc  fidejossores  tollere,  et  quic- 
quid  lain  de  ingenuis  quam  de  servieutibus  super 
terrliuriis  ipsius  monasierii  oinni  commaneniibus, 
Hsco  de  freda  aut  harebannus,  unde  poierat  sperarc 
xd  luminaribus  vel  stipendiis  superscrijitis  famulis 
Del  et  nosira  indiilgentia  ad  in;egrum  mancipentur 
cffectui,  et  nobis  regnantibu;,  aut  poslmodum  tem- 
pora  succedentium  reguin,  qiiod  iios  pro  Dei  amore 
ci  timore  indutsimus,  quemquam  boc  i:on  prxsumat 
cnnveltere;  set  omne  quiete  et  inlegra  emunitale 
boc  quod  decrevimus  invlQlabitis  auxiliante  Dcq  per- 

"  Gundutfi  villam  regiis  villis  aniiumerat  Schscp- 
ftinus,  ubi  gupra  in  not.,  lecle  q^uidem ;  sed  ipsani 
<)iiiissam  qneriiur  a  lk.  Gerinain  in  opusculo  de  viliis 
regiis,  iii  quo  miraniur  Sclicepfliniim  cscutiisse  ;  de 
liac  enim  fiise  disserii  d^niuins  Gerinain  in  hoc  ipso 
opusculo,  apud  Mabitl.,  de  Re  dipt.  pag.  283  et  seq., 
ubi  ait  millam  bujus  regia^  vitlx  mentioneni  haberi 
aaii(|uierem  quam  in  diplomate  de  quu  agimus. 

^Hxsiatapud  Rulliartluin,  Hist.  abb.  S.  Gerinan. 
a  Pratis,  prob.  pag.  8,  qni  illud  deprompsit  ox  cbar- 
tutario  ejusdem  nionasterii.  Mabittoiiius,  Ann.^il.  1. 1, 
pag.  542,  hiic  diplonia  tribuit  Theodoricoill.eteirca 
annum  (J7S  datuin  ceiiset,  quia  tiinc  S.  Vincentii  Pa- 
risiensis  [sancta?que  Crucis,  posierioribiis  lemporibus 
et  usque  ad  nostra,  Sancti  GermaHi  a  Pralis)  uiona- 
slerio  prteerat  Aulharius,  qui,  ul  asserit  pag.  6U, 
non  ullra  aniium  697  vitam  ppoduxit.  Sed  recte  no- 
lat  iiulliardus,  ubi  supra,  pag.  17,  de  allero  .\utbaiio 
agi  in  diplomate  quod  expendimus,  quem  sub  Theo- 
rtorico  IV,  eiileiu  monajterio  pri£rui&se  ci^edendum 
«31.  Attvha^ium  Uuuc  abenim  Si^efrido  Sancti  Gcr- 


supcr  Chrosam  fluvium,  Grasgilidum  cum  eectesia 
domiii  Gerraaiii ,  Argentonem  cura  ecclesia  ,  vei 
quicquid  utira  Ligeiim  possidere  videbanlui",  una 
cuin  domibus,  a;dificiis,  accolis,  mancipiis,  vineis, 
silvis,  campis,  pratis,  dccimis,  greges  cum  pastori- 
bus,  servis  et  sncitlie,  aquis  aquarumque  decursibus, 
et  insuper  omnia  ad  iniegrum  quicqiiid  ad  supradi- 
ctas  pertinent  possessiones.  Ita  videlicet  ul  post  ob- 
itum  Gallerii,  si  Goda  ejus  eonjux  supersles  essel  ia 
corpore,  Deo  sacrala  foret,  et  in  ecctesia  domni  iiio- 
Binlis,  CMiu  puetlis  Deo  sacratis  quamplupibus  slbi 
associatis,  Deo  serviret ;  ipsumque  locum  una  cuia 

mani  abtiati  suflectura  e»se  arbitranlur  aorloresN^v» 
Galii*  ctiristianaj,  i.  Vil,  col.  -422,  et  ab  aiiuo  i50. 
ad  aiinum  733  hanc  abbatiam  rcxisse.  Cerle  di- 
plunia  quod  exhibemus  emissum  est  a  rege  cujus  pa- 
ter  dieilur  Dagohertus,  atavus  Cbildebertus ;  quod 
TheoJoricolll  iionconvenit,  qui  patrem  Chlodoveum 
habuit.  nec  ullum  intcr  inajores  noinlne  Childeber- 
tum.  Theodorici  vero  IV  genitor  fuit  Dagolieriiis,  et 
avus  <;iiildeberius,  qui  atavu»  pro  avo,  tapsu  faciU 
ainanuensis,  vocari  potuit;  imo  nee  quemi|uam  mor 
vebil  quod  vox  atavus.  his  temporibus,  pri^qiiolibel 
6  majoribui  usurpata  fuerit.  [Dubitandi  anbam  pr^ 
ripuissent  notie  chronologicx  diplomatis,  si  qu%dam, 
exstiiiiseiU  in  chartutario  undo  illud  Bulliurdus  eic- 
pressii.)  Dchcientibus  uotis  chronologioia,  hoc  in- 
siruinentuin  siibaiiuo750  cuin  Buliiardoeollocamus. 
[Hoc  diploinate  rex  ecctesiae  S.  Vinceutii  el  S.  Cru- 
cis  confirmat  pturima  loca  eidcin  a  Galierie,  imo  e 
proceribus,  et  uxore  ejus  Goda,  sub  quibusdam  con- 
ditionibus  iinpertiia  :  quod  circa  has  coudilioaos 
cveiierit,  meinuria  nulla  esl.J 


JU7  SiECUL.  VII  ET  Vlll  KCCl.ESIASTICA  MONUMENTA.  11« 

«pradh  lU  pos!.e»8ioiiibus,  ail  erclesiaiii  sancuu  Cru-  A  (isciiin  epcrab:iiur,  hoc  iiul!us  judex  neq>je  qui.lilicC 
i-ij  saiiclique  Viiiceitlii  levilx  el  inurlyrisi,  u!ii  pre 


ciosus  coiirrssor  Cernianus  iii  corpore  requieicil,  iu 
fciiliurbio  Parisiacu:  urbis,  sicuti  vir  suus  Calterius  et 
ipsa  GoJa,  pari  el  coiiiiiiiiiii  asscnsu,  iiostra  lirnuinte 
ituctorilate,  decreverant,  siib  doniinatione  cl  provi- 
deiitia  Autbarii  ecclesia)  saiictse  Cruci  prx\lictoruin- 
que  s>nc(oruin  abbate,  legavcrunt;  e;\  scilicet  ra- 
tioiie,  ul  prxdictus  aMias,  posl  deposiiiuiicin  piu'- 
dicl;L-  Godx,  abli.iiissaiii  ibidciti  dclieat,  aut  post 
ol.itiiiii  ejus  abbns  qui  sili  successerit,  vel  reciores 
qui  sibi  per  liitura  secula  siiccesserinl,  iii  sxpe  dicia 
f-aiicia!  Crucis  $ancluriiin<]ue  dicturiiiii  ciclesia  eli- 
gere  et  constiliieie  pro\ideanl.  {^uaiu  teslanienti  pa- 
ginain,  Dei  ac  prxdictoruin  saiictorum  aimire,  scu 
reiiicdio  nostri  ac  conjiigis  seu  niiorum  nosiroruin 
vel  geiiiloris  Dagoberti  secnii  i  vel  aiavi  nostri  Cliil- 
deberti,  rrancornni  reguiii,  salule  ac  requic,  nianu 
et  auctoritatc  sign:  culi  nostri  ririiinviinus.  Qi;iii 
eiiaiii,  juxta  prtceni  (idtlis  noslri  Griltcrii  ac  u.'soiis 
ejiis  Guda;  lioc  eliam  adji.liiniis,  qiiod  >i,  qu  d  ali- 
sit  vel  quod  niiiiiiiie  creiiiJiimis  lieri,  haiic  tejt.i- 
nienli  paginam  reil:'.iiiare  vel  violare  conaiiis  fiie."it, 
vel  a  duniinationt:  ccclesi*  Sanct;e  Crucis  Saiiciique 
Yiiiccntii  kvltu  et  niartyris  nec  non  doHini  beatis- 
stuiique  Gerinaiii  vel  recloruin,  sive  ir.onachuruni 
ejusdcin  cccle  i;B  :  ubtralieiido  aiiferre  conatus  fuerif, 
iii  priinis  irain  Oei  incurrat,  et  cum  Jula  Iraliloie, 
iiinulque  Dathaii  el  Abiron,  sine  line  [enas  infei na- 


exaciare  dcbervt,  nec  in  ipsa  villa  inansioues  facore, 
nec  freda  exaciare,  nec  causas  audire,  iiec  ul  as  pa- 
rala'<,  ncc  ulliini  iucruin  teneniitn  requirerei,  uec 
exaclare  prie.-.uinpserit,  nisi  huc  iii  luiiiinarib:is  ip- 
siuseccIcAij-  Cen  in.uiiiice,  (|iiu!  esi  in  buiiore  saiuti 
icrvjsii  el  Pmt.isii  niariyris  patrouis  nostri  cun- 
Binicta,  deberei  csse  concessuiu  ;  el  postea  Herle- 
.iiiiiulo  episcopo,  qni  posl  Acbilberliini  episcoi  uin 
ibi.lein  fiiil,  siiiiilitcr  concessisset,  uiide  ct  ip^as 
pnvcepliones  ip!.e  ponlifex  se  prx  niaiiiiius  habere 
afliniiat,  et  de  eodein  teuiporo  usque  iiuiic  ipsuin 
lieiielii.'iu:ii  asserit  essc  coiiservatuni,  sed  pro  intcgia 
(innliale  pctiil  cclsitudiiii  nostra;  ut  hoc  dcnuo  per 
n  n(i!>lrani  auclorilntiin  ipsi  Gauzioleiio  episcopu,  vel 
ad  i|  sani  ecclcsiain  saiicii  Gervasii  ct  Protasii  tiiar- 
lyris  conruiiiare  debereinus  :  cui  uos  noii  deiicga^se^ 
seJ  in  omiiibus  ita  pr.Lstiiisse  et  co.:rirnia.>se  cogno- 
scite.  Pr.Lcipiculei  cniin  ut,  sicui  eoii^tat  i|;se  subri- 
nus  i;oster  Pag  ■berius,  iiuutidam  Ti.x,  v.^1  alii  paren^^ 
tes  nostri  a:iteccss'ires  reges,  iniegras  eniuiiiiales 
d  ijsa  villa  Ardiuio  ad  ipsain  ccclesiain fecenint,  iia,. 
tl  inanieaiios  periioslraui  auctoril;.teiii  coiicediinns, 
ct  connrniainus,  ui  nullo  uinquam  teii  pure  ullus 
judex  in  ipsa  villa  praisuinat  aot  causas  audire,  aul 
iilla  p:irala,  aiil  froda,  aul  qiialt-nicuiiiqiie  censuiii, 
aul  lucruni  lerrenuin  quod  aj  nstum  nostruin  potue- 
rit  spcr.rc,  nllo  uini|u.:in  teinpurc  p  asuiiiai  roqui- 
rere  nec  exarlare,  iii.i,  iiispeciis  ipsis  pra;ie(.ti(>iii- 


les  subeal,  iiniiio  eliain   Ireccnias  aiiri  libias  (isco  C  ^»"^  an  iqiiorum   p:iieiituin    nosiiorum   vel   subiini 


no^tro  pe:solvere  cogatur    et  quod  repetit  niiiiiinc 
assequatur. 

XLVil. 
Diploma  ChUpeuci  {('.liitdcrici  III],  qiio,  ad  peilio- 
nem  Gauziotciii,  leHomanensis  episcoji,  coiitinnat 
immunila  es  vitlo!  Ardvio  ch  cssns  »  (unn.  743). 

Chilpericus,  rex  l'.:iiicoiiim,  vir  iliust  r.  Si  f.icta 
parciituni  nostrorum  runsoivanuis,  iiotia  peieiiui- 
tcr  stabilia  csse  coiiliuiiinis.  ldeoi|ue  aposlolicus  vir 
p;  (er  noster  iti  Cliri^lu  Gau/.iulcnus,  Ceiiuniaiinicie 
urbis  episcopus,  nobis  suggcss  t  eo  qiiod  sobriiius 
iioster  Dagubertus,  qnondani  rex,  per  suain  pi«ce 
ptionem  taliicr  doiiino  Berario  quoiulani  episcopo  et 
Achillierto  episcopo  iicc  non  ci  duinno  llerlemundo 
episcopo  concessissel,  ut  quidquid  de  villa  ipsiiis 
ecclcsia;,  nuncupanie  Arduno,  in  p:)go  Pirt  vo,  nd 

■  Non  aliunde  hoc  iiislrumeiituni  nnvinuis,  nisi  cx 
Actis  Cenonianensiiini  episcuporuin  ,  in  Mabillon. 
Analert.  p:ig.  287.  Ilnie  perpisiaiu  pi;cli\um  est  no- 
nien  (^hilperici  pru  Childerici  iiouiiiie.ul  reclenuinet 
Mabillonius,  Aiiiial.  t.  Il,p:ig.  t'.!:!,  ne(|ue  eiiim,  teiii- 
poriliiis  Cli  Ijicriii  regis,  t.eiimiiaiieiisi  ecclesi c  pr;i'- 
fiiit  (lauziiileiius,  (|iii  siuicssil  llnlciiiiiiulo,  ciiins 
cbarlaiii  C(li;liiiius,  p:ig.  Tir.O ,  (bil.im  aiiiio  'l'-!^.  Er- 
rorem  censereimis  amaiiiii'iisis  (>sci:aiili;e  (libiieii- 
dniii,  >i  pro  le/ilinia  li:ilieri  possit  cliarl  luec  ;  >,ed 
alia  iiidlcia  siipp()-<ilil.um  lcliiin  priidiinl,  uiile  coii- 
jicere  licet  f:ilsariuiii  ex  iiiS'  ilia  crrasse,  dum  spu- 
riiiii  cliartani  fabriiarel,  ad  nilciii  coiicili:iii(laiii 
«barku  alteri  (|iiain  alio  liico  e\liilmiiniis  et  spu- 
ri.iiii  inoiislraviiiius.  Il;i'  aiileiii  i  liart.i'  inler  se  iiii- 
uiiiiO  ( uucurduut  ;  cliartu  u<.im  do  qu.i  iiuiic  aj;!- 


nosiri  Dagolierii  regis,  in  luiuiiiaribus  suprastripUu 
basilica:  Sancti  Gerv:isii  el  Prol.isii  inariyris  perpe- 
lualiier  debeal  esse  cunces  um  atque  indultum.  Gt,. 
u(  hxc  auetoriias  iirniior  liabeatur  vel  per  lempora 
co:;servetur,  iiiatius  iiostrx  subscriptioiiibus  subter 
eam  decrcv:miis  roboiare.  Chilpericus  rex  siibs. 
Daia  (|U(id  fecil  inensis  Martius  dies  ij,  aniio  prinia 
regni  noslri,  Cumpcndio  felicilcr. 

XLvni. 

Diptoina  Childerlci  III.  reijis  Friincoriim,  quo  immu~ 
nUates  confirmal  a  Theodorico  rege  conctssas  ntu- 
nusterio  Sithiensi  >>  (iinn.  743). 

Hildericiis,  rex  Francorum,  viris  inliistribus  Gr.t- 

D  viotiibus,  alque  omnibus  agentibus,  \el   juiiiuribiH 

eoruni  lani  prxseniibus  quait)  futuris,  in  quiscumqiie 

nius  iminiiiiiiaies  connrmat  quas  ait  concessas  fuisse 
Ijerario,  Achilberlo  ei  llerleimi:ido,("enotiiatiensibus 
episcopis ,  a  l»,igulierlo  rege ;  charta  vfiu  a'leia 
immniiiiales  e  .sdem,  jam  pride:i\  lier:irio  et  .\e!iil- 
berto  indultas  a  Cliililenco  ,  a^seiit.  Chronol' giea'ii 
iiotam  sic  inlerpietaiiiur.  Conciliuni  Suessii<iieiise 
coaetum  fulssi;  e<<iislat  v  nonas.Marlii*,  anno  744,  id 
est  Mariii  die  (erli:),  j  uii  cmTciite  aniio  seiund'' 
regni  Chililerici.  Krgn  aiin  )  primo  regni  Childerici 
ilii  s  i  meiisis  Martii  videlnr  adscriben  la  anno  C'.ri-li 
745.  Vidc  Longuei .  \iiiial.  in  I.  III  Cullecl.  scrij  I. 
ler.  Krane.,  p:ig.  704. 

>>  L\  cbarluhiriu  Kolqniiii  eriiit  M:ibilloiii<is,  Pa 
re  dipl.  pag.  GIO;  reeuilit  ex  M:iliilloiiio  Mi:;eiis, 
Opera  diplum.  l.  II,  pag.  'Ji9  l)uu.pi-jeci;>ue  in  hoc 
dip!uiu.ilc  uuutu  diBua :  1  (JtUdciiciu  TltcodoJ icuui 


1H9  REGUM  PU!M.«  STmPlS 

accionibus  monasleriuin  Silliiii  liiibercviJcliir.  Quem 
diviiia  pielas  subliiiiat  ad  rfgnum,  conilecet  facta 
cuiiservare  parenluiD,  prjccipue  qux  conidiis  eccle- 
sijruin  aut  locis  sanctoriiiii  regali  clementia  pro 
xterna  retributione  proba;ur  esse  iiidultum,  opnrtet 
confervare  in  xvum.  Igilur  cognoscat  magnitiulo  seu 
et  ulililas  veslra,  quod  venerabilis  vir  Waiinarus, 
abbas  de  monasterio  Sitbiu,  clementise  regni  iioslri 
detulit  in  noiiiiam  quod  parens  nosier  Tlicodericus, 
quondam  rex,  pcr  suam  prxceptionera  sua  manii  lir- 
maiam,  aniecessori  siio  Erkenibodo  abliali,  vel  ad 
pnr.Jictiim  monasteiiura  suiuii  Silliiu,  lale  benelic  um 
eonccssissel,  ul  quud  infra  liscum  nostruin,  ubi  ct 
ubi,  in  quibiiscumquelibet  pagis  aut  terrilorlis  com- 
paratum  babebal,  aut  inanlea  ad  coinparaiidum  in- 
venire  polerat,  vel  quod  honi  bomiiies  Deuni  tiinen- 
(e.>,  pro  aiiinialius  coruni  ad  suprasiribtum  nionas- 
teriuin  deJeruiil  aut  inanlea  dederinl,  boc  habuisset 
conccssum  ;  et  quod  de  lisco  nostro  coinparalum 
babebat  aiit  iuantca  comparasset  prxter  illam  ter- 
rani  unde  opera  carraria  exeuiit,  hoc  liabuissct  con- 
ressuin,  et  iiulla  judiciaria  poteslas  nullos  rcdlitus 
leiTje  nec  nullas  rinctiones  pubpli'  as  ei.Iem  ob  boc 
exigere  aut  exactare  nec  requiiere  non  deberet: 
unde  et  ipsaiii  pi.Tcepiioneiu  ipsius  janiJicli  paren- 
tis  iiostri  Tbeodcrici  qiioiidam  regis  se  prx  inanibus 
ex  boc  babere  adliriiial,  et  nobis  in  pr.-eseiiti  eaiu 
ostend!t  ad  relegciulum,  et  ipsa  henclicia  coiicessa 
de  eo  lenipore  usque  nunc  asserii  esie  conservata; 
sed  pro  firniiialis  siiidiuni  peliit  celsiiiidiiiem  no- 
Strara  ut  hoc  circa  ipsum  locum  sanctuin  per  nostris 
de')eremus  coiilirinare  oraciilis,  qnod  nos  propter 
noiiien  Domini  et  reverentia  ipsius  sancti  loci  ita 
praestiiisse  et  in  omnibus  confirmasse  cognoscite. 


FRA.NCORUM  DIPLOM.iTA.  ifl,9 

A  rrxcipienteseninipra;(ipimusut,quici|uid  catistatsii- 
prascribtuin  parentein  nosirum  Tbcodericum,  quon- 
dani  regem.deipso  benelicio,  sicut  superiu^  estcom- 
prebensum,  praefato  EikemlioJo  abliaii  vei  supra- 
scriblo  ioco  sancto,  pro  aucmeiito  merccdis  suie  con- 
cessit,  et  de  eo  tempore  usqiie  nuiic  recio  iramite 
^uit  conservatum  :  ita  et  inanlea  iiispeclis  ipsis  prx- 
ceptionibus  piaidicii  prinfipis,  sicut  per  easdem  dc- 
claraiur,  ita  el  tnaniea  per  noslrum  pra;cepium  plc- 
niiis  in  Dei  noniine  sit  connrniatuin,  siib  ro  cnliue 
circa  ipsum  Waiinarum  abbatem,  vel  ad  ipsum  nio- 
nasteriuin  suura  Sitliiu,  omni  tcmpore  ipsa  benclicia 
concessa,  in  omnibus  valeant  esse  confiruiata,  et 
nullam  rcfragaiionem  ncc  ulhim  impediinentum  a 
g  judicibus  puMicis  exii.de  quoquam  tempore  habere 
non  pertiniescaot,  uiide  et  ipsa  congregatio  pro  sta- 
l.ililate  regni  iioslri  vel  salute  palrijc,  Doiiiini  inise- 
ricordiain  jiigiier  dcbeanl  cxorai  e.  El,  ul  liaec  auclo- 
riias  lirmior  habeaUir,  vel  per  tcmpura  iii  oinnibas 
conservctur,  luanus  nusiric  subscri  lioiii  us  c.in 
subler  decrevimus  adririnarc. 
Signum  gloriosi  regis  llildeiici. 
Dalum  quanJo  fccit  Aprilis  dies  .\xiij,  aiino  prini» 
regiii  nosiri,  Crisciaco  palaiio,  in  Dei  nouiiiie,  leli- 
citer.  Amen. 

XLIX. 
Dipioma  Childcrici  111,  reijis  Fraiicorum,  qiio  :m- 
m  iiitati^s  Aiiisoleiisi  moiiasterio  a  pra^decessonbus 
iiiis  coiicessas,  ad  preces  Gatuioleiii,  e;:iscopi  ('eiiL- 
manensis  ,  conprmal ,  simul  et  c  nsum  aiimiuiii  , 
C  quem  albas  isicii  moiiasletii  sohebul  episcop  i 
teiiomaiieiisibus  •'  (ajiii.  743.) 

Cliildericus,  rex  Francoriiin,  vir  illiisler.  Si  fai.ta 
pareiitum  nostrorum  conservanius,  no&lra  perciiiii- 
ter  stabilia  esse  conlidiiuus.  Ideoque  a,  o^tolicus  vi.r. 


soCAt  parentem  suiiin  ;  quo  vocabulo  alii  palem,  alii 
cognaium  iiiiclligu'  t.  Ilane  postreiiiam  iiiterpreta- 
tionem  tuelur  Mabillonius,  de  Re  dipl.  ubi  supra,  et 
Aiinal.  t.  II,  pag.  lil.sed  inlirmionbus  arguineniis  : 
scilicet ,  aucturitaie  tiiiim  cbartarum  in  graiiaiii 
fliiscoporum  Cenoiiianensiuin  e;iiissarum,  iii  quibiis 
t.liildericus  D.igobertum  s.ihrinum  suuni  vocat  , 
queui  poiius  avum  appellassei,  si  patreiii  agnovissct 
Tl;eodoricum  qui  Dagoberli  filius  fiiit.  Verum  nul- 
lius  fiJei  sunt  cbarise  qiiibus  Mahillonius  niiiiur, 
quarum  unam  spuriam  alibi  monslraviinus,  et  alias 
suis  locis  exbibebiiiius,  non  nielioris  notae.  Ergo 
hariira  tesiiiiionio  minimc  evertiiur  seiitentia  Aial- 
branci,  De  Morinis,  lib.  IV,  cap.  lxiii  ;  Cointii,  An- 
nal.  t.  V,  pag.  108,  cl  aliorum  plurium,  qui,  ex  di- 
ploxate  de  qiio  agimus,  coiligunt  TbeoJoriii  IV 
liliura  fuissc  Childericuni  III.  IJ  vero  majiirem  dubi- 
tationem  parit,  quod  no.at  MabiUoiiius,  de  Re  diplom. 
pag.  GIO,  not.,  CbilJerici  xlaie,  palrfni  genilcris 
vocabulo,  consanguiiieos  purenlum  uoinlne  designa- 
tosfuisse.  Qiiin  ct  in  hoc  ipso  ChllJerici  diplomaie, 
vox  farenium  lato  seiisu  siimpta  le.qilur,  pro  aiite- 
cessoribus  qiiibuscuiuque;  i"  Dipioma  CbilJerici 
datum  dicitur  iu  (.risciaco  palaiio.  Iliiic  acute  arguit 
Cointius,  Ann.  t.  Y,  p.  108,  Cbildericuiu  iii  regiis 
ajdibus  Jegisse,  nec  apud  Mamaccas  villaiii  Jelitiiisse, 
ut  posteri  Unxerunt.  NuUa  liujiis  dipluniaiis  meniiu 
est  apud  Iperium  in  Cbronico  sanUi  Bertiui,  ut  vi- 
dere  est  in  Tbesaiir.  anecd.  Marten.  l.  III,  pa.j.  48:2. 
Diplonia  TheoJorici  IV  a  ChilJerico  coofiniiatum 
iuco  buo  edidimus,  pag.  330.  Uestal  ut  notas  cliro- 


nfiloi;icas  diplomalis  ChilJerici  cxpeiidannis  paui  is. 
Cuiii-tat  conciiiiim  Suessiiiiiense  coactum  fui^se  anno 
regiii  ejus  scciin  lo,  die  v  nonas  Martias  anni  tJir. 
1M.  Erjiu  iiiensis  Aprilis,  anno  primo  regni  ejusdeiii, 
viJetur  inciJisie  in  aniiiim  Christi  743;  iinde  h<ic 
dipluma  sub  aiiiio  7J3  recte  collocant  cbronographi ; 
vide  Loiiguer.  Annal.  iii  CoUeci.  script.  rer.  Franc. 
t.  III,  pag,  704.  Cf.  cbartulaiium  Sitliinse,  pag.  5!, 
a  claro  viro  Guerard  ediluin  ann.  1841. 

»  Spuriorum  instrunicnloium  spuria  hxc  coniir- 
iiiatio  exslat  inlcr  Acta  episcoporum  Ceiiomancii- 
r.  sium,  apud  Mabill.  Aiinal.  pag.  38(5,  quam  recude- 
runt  Collectores  scriptorum  reruin  Fraucicaruiii, 
1.  IV,  pag.  709.  Dipioma  itidem  spuduiu  suo  loco 
eJidimus,  quod  a  Dagobeno  eiiiissuni  fingitur,  ci 
aliuil  quo  census  ab  abbate  Anisolensi  Ceitoiiia- 
neuji  episcopo  solveiidus  asserilur.  [Uiploma  Chil- 
deberti  III,  de  quo  nunc  agitur,  has  ficlitias  con- 
cessioncs  confiriiial,mentione  imprimis  facta  census 
aniiui,  EcclesiiB  Cenumanensi,  in  signum  suhjectio- 
nis,  solveiidi.J  OmnLa  iisec  iiisirumeiita  stipposiliiiis 
aiiiiuineraiiJa  docet  solemne  judicium  quo  lixc,  iii 
lite  p.olata,  de  iaUo  damnata  suiit  et  abuleri  juss.i, 
noiio  s.uciilo,  ut  viJere  est  in  Baluzii  .Miscoll.  t.  111, 
p.  128,  art.  18.  et  apuJ  Collett.  script.  rer.  Fiaii  . 
t.  VII,  pjg.  297.  I)e  his  iioii  seinel  dixi;iius.  Cbro- 
nolugic;e  iiola;  deficiuiit  iii  iiiiliu.iieiilo  (|uod  bio 
exblbemus.  Eo  orJiiie  illud  coIloca:iJuiii  stiidu  iiiuj 
qui  cum  regiio  CliilJerici  III  cl  cuiii  Gauzioleni  Ce- 
nomaiieusis  e^iiscupi  pia.'sulalu  cuiivc  .ireposset. 


11SI  S/ECUL.  Yll  fcT  VIII  ECCI.E.SIASTH:a  MONUMENTA.  1154 

Vitcr  jn  Chrisio  nailer  Gauziuleiiin,  Ccnumannice  A  iir.-udictorum  rcguiu  pr:ucepiiuncs,  etsanciorum  ntv 


iirhii  rpiicopiis,  nubis  »ugges»il  eo  quod  do  mona- 
kleriulo  i>u9i  sotlii  ecclosix,  qnod  vucalur  Anijoliv, 
in  quii  (toinnus  kiirilcfus  corporaliier  jacct,- sobrinus 
iH)  ler  DagobiMluSi  quoiulaui  rcx,  el  aniccessorcs 
*w,  regi'8  siilicci  Fraiicorum,  cjua  pisedeccssoiibus 
domiiQ  Damiiolu  epiicopo,  cl  Itadoiiido  cpiscopo,  e( 
dunmo  Ueich^triu  quDndttm  episcopo,  cl  A.i{;lil>erl(] 
episcopo  n  c  uon  el  domno  Ucrieiimndu  episcopo 
p  xcupia  1'ccisscnt,  ct  eiinmiuies  sedis  ecclesia:  sux 
propriis  lusuibus  Deo  conflrmiistxeut,  qualitcr  a  siio 
titula  et  R  sua  ccdesia  et  civi  aiu  uumquain  aliena- 
liuii  aut  &uiilrai.'iuiu  eiia:u  vcl  in  ruturo  Qerel,  undo 
(.li^iMb  i»rai<c|)iioncs  i(Wi!  pontifcx  sc  pi»  manibua 
UaUarc  u(lirnini,  el  tlc  eodcm  icinpDie  uSque  nunc. 


civiiaiis  epi  coporMin  (irecarias  nobis  ad  rciegendu<u 
osleiidil,  qu«e  oiniiia  aiile  nos  recilari  fecimus  :  iii 
quil.us  inscrium  invcnimus,  qualiier  ccnsuni  alilia- 
.'es  pr:»'dicli  uionaslerioli  Anjsohp,  ponliOciluis  ejus- 
de:;i  civitHiis  persolvcrcnt  et  seniori  ecclcsia,  de- 
cera  lib,  vj,  ct  ad  opus  frairum  canonicorum  Iq  prx- 
di<^la  ecclesia  Den  iniliianlibus  in  Coena  Domini 
plcnuni  modiuin  ilc  ovis,  et  duas  bcUculas  paratas, 
de  optiino  viiio  pleo»s ;  et  ad  npus  epiicoporum 
cjusdeni  civitatls,  cambuilam  iinam  optiiiiam,  et 
duos  !;ubtaUres  obiime  paratos,  et  alia  dona  et 
opcra  miilta  :  quc  omuia  ad  liqiiiJum  cognoscentes, 
banc  auctoritaiis  nosirx  prxceptionem,  sicut  depre- 
catus  est,  fieri  jussimuf,  per  quam  pnKclpicnCes 


ip&mu  moua&icrioluui  sux  c:itliedi'x  ccclesia:  asseril  B  jubcmus  ul,  dt>in  advixerit  prxdictus  poniifex,  abba» 


«sse  CQttterYatum  ;  sed  pro  iiucgra  linuitate  peiiil, 
celsilmliaein  nostrnm,  ui  lioc  deouo  per  nosiram 
apcloriUtan  ip^i  viro  doniiio  GaUiiiuleuo  epi>copo 
v«l  siiae  civitatis  eccicsia;  conlinnare  dcbcicuiu3 : 
cujus  iios  iion  deneg:)s$c,  sc4  iu  omuibus  prj^&titi&SQ 
et  conllrmasse  cognoiicite,  Prxcipiejitc^  Qiuiu  ut,  ^c- 
Ml  constat  ipse  sobriugs  noster  Dasobertu',  quon- 
dam  rei;,  vcj  alii  pareotC'»  nosui  antHcesjores  reges, 
iniegra  emuniiate  de  ipso  monastcrlolo  aj  occle^i:im 
fecerunt,  itact  inante;»  uos  pernosiram  auctorilatem 
caoecdiiim»,  etconiirmaiuus,  ut  nullo  umquain  tenw 
pore  nullus  judcx  in  i|kso  iiKinasLeriulo  et  suis  up- 
pendicilg  noii  prasuniat  cgusas  audire  m^c  ulla  pa- 
raia,  nec  freda,  neo  qualeincumquc  ccasuui,  ant  <■■ 
lucium  terrenum  qtiod  ad  iiscum  tiosUuiu  p(Mue:it 
sperjre.nuUo  niviqHam  lcmpore  nou  prasumat  requi- 
rcre  nec  exactare,  nisi  inspectas  ipsas  pr*ceptiones 
aptiquorunt .  priocipmw  parentum  noslriKum,  vel 
consubrioi  nostri  Dagobeni,  quouilum  rege,  in  luiiii- 
nariUua  suprascripU  reatra  ct  civilatc  hasilicae  pcr- 
petuiiliier  debeat  esse  cencossuai  atque  indultuin. 
Iiisuper  postalavil  iuemoratus  Gausiolinus  epi3(;<nigs 
ut  supcr  precarlam,  qnam  fe(jt  de  moaasleriolo 
Aui«o|3»  cuidain  abbali.  nomine  Didoiio  *,  no&trum 
rcengeinus  priaceptuiR,  sicul  aiiteccssopcs  et  paren- 
les  nostri  mcniorati  rcges,  «uU  antccessoribus  ei 
abhatibus  pixdicli  inonaslierioli  Cecerunl ;  uudc  ci 


per  prccariam  et  bene.nciuin  jamd  cti  Gauzioleiii 
sigdrumque  succcssoruin,  prxdJctum  teiieat  iiiona- 
steriolum  ;  et  mcmoratum  censuin,  $icut  in  eoruiii 
precarias  continelur,  absque  iilla  dilatione  persjn- 
gulos  annos  persojvai,  ei  ei  obediens  in  omiiibiis 
semper  cxisiat;  post  ejus  vero  excessum,  ipsum  mo- 
nastcriolum  ad  memoraiam  matrcm  ecclesiam  el  in 
jus  et  polestatem  ejus  et  episcoporum  sive  recto- 
rum,  cum  omni  integritate  et  cgm  omni  suporposito 
iium^lioialum,  absqueullius  consignatioaeaiitprohi- 
biiionc  reverlaiur,  ul  quicquid  deinceps  cpiscopi  el 
rcclores  cjusdem  saucla;  ecclesi;e  canonice  et  ratio— 
nablliler  facere  disposuerint.^iberum  in  omnibiis  per- 
fi'u:iiitur  arhiiriiim.  £t,  ut  ba:c  auclQriias,  tam  pne- 
scntibus  quam  et  fulurls  tcmporibos,  Dei  adjuiorip, 
liruia  staliilitaie  debeat  pcrdura  e,  subter  eara  slgna- 
culis  propiia  manu  dec:cvimus  roborarc. 

L, 
niploma  CJiilderc!  Jll,  rcgi.s  Frrtii<-ori(m,  qtto  immtt- 

niloKs  (onlirinat  moiiasteriif  SUibuieti^ielHtttmui- 

d.aiieiifi  coiicessas  '•  (a/ui  74  i). 

Hlldi>)oi)s,  rei  Fraiicoram,  viro  incllto  Karlomanno 
inajore-domus,  rectori  patatio  nostro,  qgi  nobis  in 
soltuin  rQgiii  ii)»tituit,  viris  apoitoli(US  palribus  no- 
stris,  nec  non  et  imperatoribus  «  viris,  omnibus- 
con^Itibus  vel  oinribus  agentibus,  tam  prxsenilhus 
quain  fiiluris.   Oportcl  enim  elemenii^   principale 


<  Forte  legendum  ll>Meu  >  pro  Didono.  Habemus      (j&i,  vt  inslrumenla  cnm  memlis  suis  Ktleliter  exscri- 
enim,ei  alibi  recudiinuscliartam  precariamlhbolcnj,  "  batniis.  Deficit  anni  iiola;  annuin  auiem  744  cuin 

DcNlioleto  prxli^iuius.  cui  faieainur  niUil  olijtare 
i|uoii\iuiis  ^iiU  initiis  rcgui  Cbiidcrici  emissuu)  dica- 
lur  Uoc  diplonui.  Id  certe  cum  Coiniii,  .Annal,  t-  IV, 
pjg,  t09  el  IGti,  opiiiiuno  coiuturd.it,  qui  Kgrt^ 
coucedtt  Aniiruium  monasterlis  Stabuleiisi  vi  Mal- 
iim!id.irieiiHi  aUUuc  prsbliiisse  ctiin  CUildericu^  ad 
rci(iiuiu  vi^catus  ((.it ;  Aiitiliuo  tuiuu  succ«i)«e'al 
A^Hulphus,  qgi  Colouienses  iiifulas  jain  anno  ~4t> 
adoptus  fgerat,  Nuui  vcro  .\iu;lioiis  iikun  C4>iiseiidus 
qiii  ali;)s  Agilulphws  .'  Cum  iii  dcpiavati^Hiniis  iu- 
strumeniiii  lc^atMr  uomcu  Ai>g'ioi,  ucc  aliiiiuU;  .\»~ 
gliiiu&  iiotii:t  ^it.  id  forto  t\i  ok  conjicore.  jljuikuivi» 
liuic  sil  Coiiitii  couieviurai,  aiutores  Muv.v  Gall. 
cUrist  t.  III.  cqI.  9Ut  Cointium  4  seiiicuiia  Mt» 
(I  siisse  Hsseruiil.  |  b«d  du  l-i^  iteruiii  ubi  iu  cltitr-' 
tis  aliis  duabus  il«  cudvui  .'.utiliiioayiiur- 
'  UiKlius,  ui  iii  lunii.  Miiicitlil,  in  ttt(ri^^$. 


ahbutU  Aiiisolonsis,  spurinm  qujdem,  sed  qux  slmul 
cuindipluiiMte  Childerici  inler  Acta  Ceouiiiancn&iuni 
cpiscoponiDi  itiserla  es(,  qna  IbUolcnu»  abUas  decla^ 
rai  >e)  :ib  ecvclesia  Cciiuiuat)ic»  sub  censu  aiinuo  tQ" 
iiere  Anisoiense  uiona^teriuui. 

>>  Vulg;»vit  Marteniiis,  Ampliss.  coll,  l,  11,  ool.  17, 
ex  arcbivo,  8i«liulon:>i  det>roinptum;  recuiliisd  lldcn) 
Marionii  HfiriU(i4«lii»,  Hisior,  Luxomb.  1. 11,  prohai, 
)>ag,  36,  Foedo  dcpraviiium  einendare  cciii»i,i  wiK, 
lollaoiores  jcripiorum  reriiiu  Krancicaruii),  l.  IV, 
pag.  7M,i)peuiuu!>  0  funuulis  Man'uIU.  lib.  1,  rniiu, 
2,  qiiat  salis  cu(i)  lcclioolUui  Martunii  ooiivrnit. 
Forinula  Uintii  ;iddidii  qua:Uiuii  qu;c  in  iiii>ti'imiQn- 
tum  (vlitmu  a  Marlanio  iutrusorunt,  qnscdtui  nmi 
<uUibi>l  quae  expunxerunt,  ita  ut  tunuuUiu  puliiu 
quam  ipnuin  CUilderiei  diploiua  udidinso  viilo;tntur 
Nos  ipbisaiiuas  Marionil  lecliunes  sccuii  suiuus,  «Isi 
lurrnplas  a|;iiovcrimus;  id  ciiiiu  ex  iiisiituro  iiostio 


1153  BEGUM  PRIMJ:  STIRPIS 

inicr  cclen\m  pctliiones  sacerriotibiis  quibiislibcl 
l'Cnignuin  accoininodare  audiluiii,  el  qu.T  pro  timore 
l)fi  el  pro  limore  nominis  Christi  poslulatur,  poiia- 
i;ir  procul  d\ibio  ad  effcctuni,  ui  liai  in  mercedem 
conjuiicliu,  <1uiii  pro  qiiiete  servorum  Dei  congrua 
inipertilur  pelilio,  qua  Hdus  propbeta  non  dubiial 
aJ  Allijsinii  graliam  pervenire,  quod  sccundum 
sacro  eloquio  prxcipue  a  domesl  cis  tidoi  de«ota 
nieiiie  impendiiiir.  quia  sciipuim  esl:  Beaii  patipe ■ 
res  spiritu,  quoniam  ipsoTiim  est  reguitm  caloriim. 
£rgo  duin  et  Anglinus  abba,  qui  eiiam  mnnasteria 
Stabulaus  el  Malmmidario,  qiiac  poniiniur  in  forcsta 
iiosiro  Arduenna,  vel  super  (isco  nos  ro  videntur 
csse  conslructa,  ct  noslroproniiiso  jiissus  est  regcre, 
vcl  ipsorum  monacborum,  ubi  basilicas  in  honore 
domnorum  sftnciorum  Petri  et  Paiili  ci  saiicii  Mar- 
tini  vidcnlur  esse  construclas,  -vel  tiirba  plurima 
monachorum  ad  unilalem  noscunlur  ,  clementise 
noslrx  pro  quiete  ipsorum  servoruni  Dei  perccplio- 
iiem  yigoris  nostri  placuit  propalare,  sub  qiio  iran- 
quillitatis  ordine,  Dnniino  protegentc,  ipsi  irionacbi 
juxla  religionis  norniam  pcrpetim  valeaiii  r.si.lere, 
ut  huic  series  plaiiius  dectart>tur,  qiiia  nibil  de  cano» 
nica  institulione  convelli;  et  quicquid  a  domoslicis 
pro  Iranquillilate  pacis  conceditur  :  nec  nobis  ali- 
quis  detrabendu;n  aisliiiict  aique  innova  dcce  niiur 
nierito,  dum  ab  antiquis,  juxta  poniiricum  iiistilu- 
lionem,  pro  regale  crreclione  monasteria  saiicto- 
rum  el  Stabulaus  et  Malmiindariiim  libcrtaTis  privi- 
logio  videntur  consislerc.  Ergo  si  qua  inibi  illius 
:ibbali  cst  delegiitum,  aul  deinceps  fuerit  aJdiiiim, 
juxta  qaod  ab  Anglino  abbaie  vel  ceierij  domnis 
abbaiibns  ad  prxratn  monasleria  vel  inonachnrum 
ibidem  doservietitcs,  juxla  qnod  eorum  coiilinenl 
privilcgia,  qua:  nobis  pra.':atus  Arglinus  abbn  protu- 
litrfcensendum,  sancitumeBsecognoTimtiset  scimus, 
nullus  episcoporum,  ul  diximus,  nec  pnsens,  nequ 
qui  fuerii  successoris  ejus,  sou  archidiaconus,  seu 
eorum  ordinatores.Teiquxlibel  persona,posi  qnoqiie 
ordine  alTerre  de  loco  ipso,  aul  aliqua  pote&tale  sibi 
ipsa  monas:eria  pete.re  qiiod  scriptum  est  adaptare, 
vel  aliquid  quasi  pro  commutationis  litulo  minorari, 
aut  de  tnonasteria  lllata  abstollere,  nec  a.1  ipsa 
luonasteria  vel  cellulis  ejus,  qood  facilius  est  secun- 

»  Pro  jiii/io,  quod  Martcnium  el  Bertholeium  se 
fuil,  scripseiunl  pristiiii  eJilores,  excepto  D.  Bou- 
quet,  qiii  habel  mitio.  Hanc  ipsam  vocem  prxfcren- 
(i.iin  op  nor ;  qiiippe  legiiur  ii»  chartis  ann.  1T>'1  et 
■/(jO  ^  Martenio  eiliiis,  Ainpliss.  coll.  l.  I,  c<il.  20  et 
27,  fiwmulisque  xmel  xiv,  lib.  1  .Vlarculfi.  Qiiid  vero 
sit  nulium  iioii  omuiiio  cou&lal,  cum  liac  voceBijdio- 
niiia  censueril  signilicari  nuasus,  egoque  ipse  pri- 
luum  iii  haiic  iefim  senieolLaiu.   Ue  taiuen  aiteii- 


FUANCORUM  DIPLOMATA.  HU 

A  lium  delegaiioiiibus  vilalam,  vel  hujus  scrie  aucio- 
riiati  ad  ipsa  monasteria  absque  illiiis  inquieiudiiie 
ibidem  cuiicia  protfCi.int  in  augmcntis.  Addiiieiites 
ergo  ut  eiiaiii  iii  ipso  privilcgio  de  abbale  ingrcssus 
ipsa  loca  congrcgatio  post  atius  niigravit,  e  seuieti- 
psis  rigulariler  eligerint  iiistii»e;.d«  abbaii  polesla- 
tem  habeant  coinmidendo,  et  liccritiaic  habeanl  ler- 
ri.s  liscalis  comparandi  vel  conimutandi ;  adicienles 
Ut  nulli  penilus  jiidicum  vel  cujuslibet  hominuui 
liceniia  sil  de  rcbus  prxfatis  monasteria,  absque 
voluntate  ipsorum  servorum  Dei,  iniquiter  in  ali- 
qiio  dclrauilare,  aiit  de  monasterio  pro  suis  usibus 
usurpare  ;  iiec,  quod  primitus  esi,et  Dei  iraiu  iiicur- 
rat  et  nosiram  offeusam,  vei  tlscognvi  riamno  susti- 
ncat.    Iliud    nobis  pra;clp-ne  intcgfam   meu;oriam 

B  no^tram  placuit  aJdendo,  ul  tam  quod  ex  nostra 
largitale,  quam  detiberalioiie  ipsius  vel  ceteroruiii 
aut  ciiju^tibet,  aut  fuerit  devoiuta  possessio,  quoquo 
temporc  nulla  juJiciaria  potcstas,  aut  succidenle, 
ad  causas  au.lienJas,  aul  aliquiJ  esactando  ibiJcin 
non  prirsumai  in;;i'e(li,  sed  ouine  immunitaie  bic 
ip&um  iiionasteria  qui  in  Dionante  castro  ct  in  Ilogio 
conimorariviJeiitur,  nullo  theloneo  ad  usus  exactare 
pcnilus  non  prxsumatis  ;  el  quiJquid  exi:iJc  fiscus 
nosiro  forsilan  dc  eonim  hominibus,  aut  de  inge- 
nuos,  aut  de  servienlibus,  qua»  ad  ipsoS  casus  legi- 
tiiiio  redibunl  mitio,  »  et  earuin  agros  coinnianir6 
videntur,  vel  unJe  quij  poterit  sperare  cx  iiidulgefi- 
tiam  nosiram  in  luminaribus  ipsius  sancti  loct  vel 
siipenJia  saiiclorum  Dei,  tamen  nobis  iii  Deinomiiie 

C  vivciiiibus,  tam  pro  tfmpore  succeJcnlibus,  pro 
niercedis  compcnJium  debeant  cuncta  proriccre,  ul 
pro  oeterna  salute  vel  fcl  cllati  patri.e  seii  regni 
coDstantiiini,  delcciet  ipsius  monacliis  iinmensam 
Domini  pielatcni  implorare.  Quem  prxceptum  decre- 
tus  noster  in  nmnilius  suiTr.iganli,  et,  ut  rirniior  ba- 
beatur  ct  pertienniier  conserveiur ,  subseriblione 
roaiius  nostroe  csiuduimus  petagere.  Cadecissama- 
nus  recognovU.  Signum  Childerico  dorano  glorioso 
rege- 

Emunata  de  monasterio  Eslabiila  seu  Malmunda- 
rio,  ut  non  debcat  alicr  abbas  csse,  nisi  quos  ipsi 
monachi  voluerint  eligere,  ut  Dei  voluiitas  fueri'. 

D  D.;la  quoJ  fccit  mensis  Julius. 

lius  perpcnsa,  siispicor,  in  chartis  cerle  el  in  ft)T- 
mulis  laudatis,  mitium  iiiielligcndum  esse  de  ptacit.ii 
iniiminilalis  qiio  ronvenire  dcbebaiil  homines  infr.i 
teiritdrium  iinmunilalis  commiinentes.  Neque  ineptc 
fortas^e  originem  vocis  mitium  duceret  atiqiiis  a 
verbo  Saxonico  me/oH  (occiirrere',  iindemo/et  ge- 
niot  (t(nciliain),  ci,  (luod  adhtic,  apud  AiigIo3,ditilur 
ireeting. 


iiris 


S*CUL.  VII  ET  VIH  KCCI.KSIASTICA  MONUMKNTA. 


JI5^ 


APPENDIX  AD  DIPLOMATA  REGIA. 

DONATIONES  AG  TIlSTAMI-WTA  PIA.  FUNDATIONl-SOUE  EPISCOPORUM.  ARBATUM» 
MAJORUM  DOMUS,  DUCUM  ,  FKANCI.E  FUANCOUUMQUE  ILLUSTRIORUM  USQUiJ 
AD  FINEM  STIRPIS  SECUND.ii:. 

(  ANNis  059  -  748.  ) 

(Ex  Breq.  Diphm.  eliart.  leg.  l.  II.) 


A  veril  uilo  uniqiiani  tempore,  in  priniilus  iram  Dt^ 
iiicurrat,  ct  S.  Peiri  ofTeiisam,  el  insuper,  fisco  ro- 
geiilo,  auri  liliras  xv  argcnli  pontlo  x.w  co.iclus  ex- 
solvat,  et  (|U0<1  repeiit  iioii  valeat  eveiidicare.  Et  iit 
liaec  donatio  oniiiibus  leiiiporilius  firinissinia  sil, 
nKiiiu  nostra  ruboravimus,  ei  qui  slgn.irent  aut  suli- 
srrlberciil,  ad  prcsens  nigavinius.  Fat  ta  doiiaiio  viij 
iJus  Seplembris,  anno  xj  regni  (!omiiii  r.oslri  Cliln* 
duvii  regis.  Acluni  Asi  io  ^,  villa  doniinirs,  publice, 
corani  strenuis  pers'iiiis  qudruin  noniiiia  cum  sub- 
scriplionibus  vtl  signaculis  subter  leneiilur  iii<erla. 
Ego  Adroaldus  liaiic  donntionein  a  me  rartain,  in 
Clirlsli  iiomiiie.  Pcci  ator  Auilomaru-,  nomiiie  abs- 
que  opere  episcopu?»  pro  tcstimonio.  Ego  Agolfus 
ac  si  indignus,   presbiler.  Iiigdliei  tus,  ac  si  indignug, 

bciii.  Baboni.  Maurilioiiis  saceliaronis.  Ada  baldi. 
Cliiincrici.  Babbini.  Signiim  Bcriolandi.  Signnm 
Seo:|uini.  Signum  TiodobaLii  Casscrvi...  Sigiuini 
C.hrodniari  sar.  Sigiium  Man.issis.  Signuni  Osorou- 
ualdi.  Leudolenus  abbas.  Sigiium  Erineiiberti.  Guo- 

lierli.  Signuin S  gnum  Maurini.  Signum  Bainus. 

Sigiiu  II  Ad:ilcbarii.  Sigiiuin  .Maiialgisili.  Sigiiuni  Ui- 
goberli.  Signum  rurgasli.  Signuin  Cbrodobnldl. 
Signum  l  nlilegisili.  S  giiuin  MadalaulD.  SigiDim  Uii> 
neger-.  Signum  Aldetierti.  Danoaldus  presbiter. 
Sigiium  Trasuualdi....  Signum  Erinati.  Signiim  Ma- 
cT.ni.  Sigiitim  Breulli.  Signuin  Gislcbertns.  Signuin 
Badddiii.  Signuin  Aldeb....  Cebereti.  Signnin  C.liar- 
riri.    Signuiii   Badlialdi    sacebaronis.   Asileiidi  sac. 


I. 

C/i  rla  qiia  Adronldiis  donal  Berlhw,  Mommolino  el 

F.berlramno  portionem  haireditalisi  ince,  nd  wo  la- 

slerium  conslriieiidum  "  (aii».  li-iS).  . 

Dominis  s;inctis  palribus,  Bertino,  Mommoliiio, 
Eberlranmo,  ego  in  Dii  nomine  Adroaldus,  sana 
nien'e,  sanoque  consilio  iniegre  delibcrationis,  proiit 
mmidana  percata  mea  illecebris  abslergere  Doiiiinus 
di"netiir,  dono  vobis  omncni  rem  porlionis  heredi- 
tatis  mcae,  in  pngo  Taroaneiisc,  quod  domiio  palri 
Audomaro,  apostnliro  viro,  ad  senodocium  suum 
edificandum  dare  voluimus  :  sed  ipse  salubrc  ac 
melius  coiisiliiim  nobis  donavil,  ut  ipsam  rem  vohis 
delegan  m,  ut  ibi  iiionasteriuni  in  bonorem  S.  Petri, 
prini  ipis  apostdlorum,  eonslruere  dcbeatis,  ad  con- 

verfaiuUm.  mora.bis.  ubi  beati  panperes  spirilu  cl  B  ,,r«biier."signum  Cbuncberti  grapliionis.  S.  Lande 

domeslici  fidei  adunari  debeanl,  quorum  vccs  coii- 

die  ad  aurcs  Dotnini  personare  no-cuntur,   qunnim 

peliliones  Donvnus  audit  ct  implcl.  Propicrca  vobis 

in  Chrislo  paliibiis,  ricno  per  hanc  cpisloiam  dona- 

tinnis,  in  pago  Taroaiiensc  Tillam  proprelalis  m- « 

nuncupante  Sildiu,  supra    fiuvium    Agniona,   cum 

oiniii   merilo   sno,   vel  ailjaccnliis   seu  a<|ricienliis 

ipsiiis  villae.  Haec  sunt  villa  Magnigelei  a,  Yuiciaro, 

T.itinga  villa,  Anineio,  M.islp,  Fabricinio,  Lusanta- 

nas  el  Adlundenis  seu  Malros,  Alciaro,  Launaruiara 

villa,  Fraiiciliaco,  cum  omt.i  merito  eoruin,  cum  do- 

inibiis,  aediliciis,  terris  culiis  ei  inculii-,  n.aniiones 

cum  silvis,  pr.ilis,  pasruis,  .iqiiis,  aquaruune  deciir- 

sibus,  seu  farinariis,   mancipi  s,   acrulabns,  gregcs 


cum  pasK.ribus,  n.obilibus,  inimobilihus,  vel  quibiis-  ^  g.^^^^,^^    ,^^^^jj  ^^^^    gjg,,^,,,   Vualdemari.    Signii.ii 


libelbeneliciis.  Haer  oninia  vobis  ad  integrum  trado 
alque  trai:sfirmo,  ul  babeatis,  teiiealis  aique  possi- 
dcaii?,  et  quibus  voluerilis  aJ  possidcndum  relinqua- 
lis.  Si  qii's  Tcro,  quod  tniurum  csse  non  rredo,  si 
cgo,  aul  ullus  de  licredibus  meis,  vel  qnislihct  oppo- 
siia  per^ona  coiilra  liacc  donalionem  veni.re  cona- 

"  Cli.iriam  lianc  eilidcriinl  Mirxus,  Opera  di|.|. 
I.  I,  pag.  7  ;  C-.iiiliiis,  Aunal.  t  II,  pag.  -2i'J ;  Ma- 
liillnniu;,  Aiiii.  hriied.  I.  I,  pag.  iOI  ;  .Malbranq.,  I)e 
IMoriiii^,  lib.  II.  cap.  xxvii;  Auclores  Mov;c  Calli;e 
chrislianr,  t.  III,  ii.str.  pag.  109;  ex  auioprapbo 
iiulliis.  Nus  cdi  I  us  ex  aiithcnlieo  in  chartni>hylario 
iiostro  asseiv.ilo,  cvsrri|ilo  parliiii  cx  aulograplio 
iniililo,  partini  e\  eharlarin  Folquini,  de  qu.hus  luse 
in  prcfaiidiie  iioslra.  [1.1'. Charlularium  S.  rnTliiii,  a 
claro  viro  Cuiiiard  ediluin  .iiin.  1841,  p.  18  J  lii  liic 


B.isini.  Signum  Amalgarii.  Signuin  AnschidJi  mcc. 
baroiiis. 

In  XPl  noniinc  Ragnulfus,  jnbente  domiio  Audo- 
maro  episcopo,  el  roganle  Adrualdo  iiilustri  viri, 
haiic  donalionem  scripsi  *. 

instituli  noslii  est,  nec  sinuiit  notis  no.^tris  assignail 
liniitos.  Dixisse  salis  sit  chartx  c.ilnini.ialdres  nullu!:i 
in  ipsa  diploinaiicuiii  viiiuni  arguisse,  nec  aliunde  oi>- 
jecla  peliisse  iiisi  ex  ronjecluris,  ai.t  ex  lesllmonlis 
quoruin  aurlorilas  llJeiii  rharl.i'  nun  eleval,  quaiii- 
que  alia  noii  Uvis  poiuieris  lesiiiiionia  tueniur.  Do 
his  v:(lc.'.is  llissert.  de  orlgine  ii.oii:>sl.  S.  Berlini, 
1'arisiis,  17  4,  et  Disi)uisii.  de  veriiaie  liiai.  ec  I. 
S.  Aiidoinari.  ihid.  17.'ii. 

^  Iprrii  Cliroiiicdii  haliel  ;  Actum  Silhiu.   Ilii  tohe 


InlcrAiidomarensein  erclesi.ini  elS.Berlini  inoiiasli- D  lori   et  anni  iidUe  hiijiis  iii.|runienli  evtlanl,  lesla 
riuni.  de  iiiijiischart»  sineerilale  reilainen  liiit.  Ar-       Marlrii.   Ihesaur.  anecd.  I.  III,  rol.  465. 
lUinentainuiraiiiqneparieniallatahiceNpciiderenec  •■  Cormpui'    qii;cd»ui,   oinissa;  pliiriui.o    in  edilit 


«f57 


DONATIONES  AC  TESTAMENTA  EPISC.    ABH..  ETC.  i»5l» 

".  A  die  iisqiie  .nd  ulijin:)m  Iiujiis  scculi  liorani  teiic^nl  ar. 


Cliwta  qua  BHdtgisillus  oninn  qva:  a  C/i'oi!o':co  rfrie 
arcep^ral,  ad  construendu  n  oioiinsleriiini  iossa- 
inse,  rionat  huic  monalrio  a  se  consritclo  ' 
(flnii.  640). 

In  nomiiie  s.mcla;  Triiii!ai-s,  BliileKisilliis  diacn- 
-niis,  sertiis  scr.'(iruni  Dci.  Qiii  srleriia!  vilx  li;ereili- 
lateni  <uin  sanclis  iii  fuliiro  seculo  desiderat  po.si- 
dcrc,  oporlft  illuin  in  proesenti  seculo  compensarc, 
iinde  illam  apuJ  piissiiniim  Dominum  v:\lcat  impe- 
trare.  U.iuii.  ns  igiiur  ordinilins,  clericis  quoquc 
ncciion  el  luicis,  ciinclisqui  saminc  Dei  Ecclcsinc  lide- 
liiiiis,  lam  prjesenlilius  qiiani  futiiiis,  cogi  itum  fleri 
volu.i  us,  qiii  I  qii.ind.iin  terrani  in  pago  Parisiaco 
■sitani,  quaiii  domnus  rcx  Clilodoveus  gloriosisinnis. 


perpeiualiier  possideanl.  Ei  sicut  dc  regali  muneic 
lioc  promcruimiis,  ita  de  jiire  nosimc  propiietaj  s, 
cuni  pnccepto  cl  onini  iiis  rumeiilo,  sive  omi  i  liona- 
tione  qii.iin  sni  r.imcnioratus  lex  (lomniis  CliloJo- 
vei!S,ac  inclyti  ejus  gcniirix  .Nanilecliildis,  fecerunt, 
et  nobk,  l»co  inspiraiitp,  pljcabilitcr  dederuiil,  iii 
eorum  ejiis  polestatcin,  ad  ipsum  lncum  susliian- 
dum,  alque  ad  conini  corpora  i.n  Dci  servilio  itii 
siistiiienda,  Deoaiixi!iante,  transponimus  ac  lirniiler 
transfuiiilinuis  :  quaiiinis  ipsi  icrvi  D.-i,  omne  que 
successores  eoruni,  ut  prnedixiinus,  iLiJciii  siili  re- 
gula  S.  Benedicti  ad  modur.i  et  siinilitiidinem  Liivo- 
vien'is  nionasterii,  Do:iiiiio  Cliristo  valeant  dcvots- 
sime  fjmulari,  et  in  oiiinilius  eam  sectenlur  normain. 


ac  praecelsa  gcnitrix  ejus  Nandecliildis  rcgina,   per  B  ul  omnibus  postposiiis  peculiaribus,  jnxta  apostoli- 


prscceptuiii  ill.irum,  pro  mcrcede  sua,  ad  crclesiam 
liei  iiiibixililitaiidani,  quoii  laiii  nobis  conccsseiunt : 
illuiii  vldelicei  caslellionem  qni  Fossatus  diciliir,  ft 
quem  vu'garis  lingua  Cistruin  vocat  Bagiudarum, 
^uper  fliiviiim  Maternx  situni,  iiabentcm  ah  introitii 
fuo  usque  in  alvcum  ipsius  Maternx-  buinaria  ^  du)- 
(Jecini,  cuin  tuta  terra  vocaliulo  Yarcnna,  qu:r  cs;  in 
circuitu  ipsius  casiellionis,  et  quani  Malernx  lluvius 
pyral,  ac  lossatiis  aqux  concludii,  ipsi  sancio  lo  o 
iii  honore  Doiiini  ac  sacr.i?  genitricis  ejiis  Maii;e, 
Jiec;  on  et  principum  apostnloium  Pclri  tt  Pauli,  a 
noliis  conslrucio  ,  in  qiio  rgn  giiim  vii  uni,  noinine 
Bdbolenuiii,  sub  S.  palris  B  iiedi  ti  exemplo,  niipcr 


cain  Iraditioncm,  cuncla  possint  possidcre  conimu- 
nia  ;  iit  ct  silii  falulem  acquiranl,  ac  pro  aniiiia  pras 
scripti  rcgis  (loii  iiii  Clodovei,  ac  iiiatMS  cjiis  N.in- 
dccliildi-,  qiii  niibi  boc,  ut  pr:efaiumesi,conialcrmii, 
nrcnon  ct  pro  nie,  indigno  ac  miserrimo  Blidogisil  o 
ppccalurc,  Doniinura  tolo  corde  fidelius  cxorare 
delccict.  Si  quis  vero  (qu"d  nunquam  credimus) 
contra  lia  c  traditionem  et  nostr.c  delrgalionis  de- 
crcium  insurrexerit,  aul  eam  infringere  pra;.-uiiipse- 
rit,  vel  abslrahere  ab  ipso  saiicio  loco,  scu  de  po- 
listate  corum  inibi  Deo  servieiitinin,  iiani  Dei  omiii- 
poicntis  se  inei.rreie  peitiniecal,  et  i>i  coelis  san- 
clorum  societalem  pcrdere  per  omnia  formid.l.  Et 


conslitiiimus  abLaicm,  propter  all.ienda  delictnn-fli  ^  "'Snpcr,  juxla  seculi.  poenam,  auri  liliras  qiiinjuc, 
meoruin  facinora,  vel  Chrisii  graiiam  coiiqiiirciidani,  ^  arienii  pimdera,  paitibiis  ipsius  loci  vel  jam  didis 


complaeuil,  dodi^se  voluinus.  I'r;cterea  ul  pi:cdicli.s 
vir  sanctssimus  Babol'-iius,  quem  pio  amore  Dri  in 
codein,  sicul  diximus,  loeo  alibaem  consiituinuis, 
stiique  nioiiachi  seu  successores  e  rum,  npe  fatutii 
casiellionem  cum  jani  dicla  Varenna  ijuain  lliivins 
ilaternae  circundat,  e!  fosatns  casiellioiiis,  ut  di- 
ctum  e^l,  iii  iniroiiu  suo  ab  aqua  in  aqu.iii  toiaui 
ii^rsin  concludii,  una  cum  manenlibus  illis  qui  ilii 
appendunl,  cum  pralis  ac  pasoias,  garricis  et  ulinis, 
tum  aqiia  vero,  seii  omni  pisratione,  insulis  quoque 
ac  inolendinis,  necnon  et  piscaloriis,  cum  portis 
rliam  r uiictisque  ipsius  aqiix  Iransiloriis,  vel  i  uni 
oiiinibus  adjaeentiis  cilii,  et  incultis,  ab  holiemj 


fcrvis  Dci,  cogenle  lisco  exsolvat,  et  nullo  nio  lo 
nulloque  ingenio,  quod  adversatur  evindcaie  v.leal. 
Ui  aiuem  hacc  epistola  nosir;B  donationis  per  cu  cta 
scfula  teneal  vigorcm  et  st.ibi'itatem,  manu  prcpria 
siib.icripsiraus,  stipu'atione  siibnixa,  et  tam  poiillices 
qiiani  abliales,  c;ct.  rosque  magnilicos  viros  pr.cs 'ii- 
les  iii  prxsenti  rogavimus  iit  eam  suis  roboratioiii- 
bus  adlirmarent  :  quod  et  iuulti,  opitiilante  Den, 
libcnter  feceriiiit.  Actum  Parisius,  sub  die  nonaruin 
Maiarum  ,  ann.  iii  regnanle  Clodoveo  ,  gloriosis- 
simo  rege.  Signuiii  Blidegisilli  diacoiii,  qui  hinc  epi- 
stolam  donaiioiiis  lieri  rogavit  et  subscripsit '.  Si- 
gnum  Auduberti,  Parisiacx  urbis  episcopi,  qui  huic 


siibscripiiones  ;  in  apographo  nosiro,  iinicuique  prx- ^  ncm   Luxoviensis   monistcrii,   suli   regula   S.  Be- 
■Jix;B  cruces  ;   nonnullis  additx  iiotx  chirograpliic.c.       nedicli  :  hxi;   enim    male   cimcordanl.  Nam,   iil  px 


\ox  sacebjironis  ad  editoril.us  sumpta  pro  iinins 
■lcslis  iioininc.  Desflfc^-aionifiiisagiinusin  pr.ilatione. 
"  Vulgaia  primiiin  a  Breulio,  in  Supdenvnto  ad 
Amiquitates  Parisieiises,  pag.  t-12,  cx  Viii  S.  Balm- 
leiii,  et  ex  eo  rclala  apiid  Coiiiliimi,  Ann.  t.  III, 
p.  ilT;  recusa  posica  in  llisturia  Ecclesia^  ranficn- 
sis,  i.  I,  pag.  173  ;  in  Hisloria  civilalis  Parisiei.sis, 
Felili.  I.  II,  pa2.  '21  ;  deaique  in  Nova  Galli;i  chr' 
sliana,  l.  VII,  inter  inslrum.  col.  3.  Leclioiiem  Brei; 
liani  supplemeuti  secuti  sumus.Cuni  pro  suppositilio 
liabiierimus  Chlodovei  riiploma  cxhiliitum,  hiiicse- 
qnilur  cliartain  Blidcgisilli,  qiix  Chlodovci  inslrii- 
tiitiiito  iiititiir,  legitiinis  annuraerari  a  mibls  m  n 
pnsse.  lllani  a  Mabillunio  non  omniiio  siicera :ii  jii- 
(licaiam  lnissc  jain  diximus,  iibi  eupra.  Spuii  m 
i:ion^lranl  qii:v  iii  ea  l.egunlur  :  iiionaslrriuni  sc  licet 
F.  b^aicnse  coii  iituui  fuise  ad  iiiodiim  et  siiii  I  iuJi- 


Coiiitio,  ad  diploiiia  Chlodovei,  nolivimus,  moii;i- 
steriuiii  Liixoviense  noii  sub  S.  Beiiedicti,  sed  suli 
S.  Colnmbani  regiila  conditum  fuil.  Erroris  f:il- 
sarii  causam  cnnjiciinus,  ex  eo  qiiod  cuin  aliquandiu 
sult  S.  Columhaiii  regula  exstilissel  nion:i!.teriiim 
Fossatense,  reformatum  fiiit,  ei  regulx  S.  Benedicii 
submi.-sum ;  un  le  chart;R  fabricator,  lixc  oniiiia 
misceiis,  suli  S.  Benedicii  regula  coiiditiim  fuissc 
exl^timavii ;  atque  hiiic  satis  videlur  verisimile 
chartaiii  seculo  decimo  fuisse  conliciain,  ab  ipso  furij 
scriptore  Vit;B  S.  Balioleni,  errorihuset  faimlis  refer- 
tae,  aui  certe  ex  ip^a  vita  deproniptam. 

i"  Coiiitius,  loco  citato,  legi  jubet  buiiuaria,  quo  I 
iaie'prelaiur  quamdam  terrx  nieasur.im.  [Loiir. 
Cangium  voc.  Biiinarium.] 

•:  De  subscriptionibu-i  hxc  uolabiinus  :  Parisieii>is 
cpisci  piis,  iinus  cx  gubrcribeiiiibus,  non  Audobeitii» 


1159 


Sjf:Cl'L.  VII  ET  VIII  ( CC.LESIASTICA  MONUMENTA. 


im 


epistolx,  rogante  Blidegisillo,  subscrlpsil.  S.  Aiiiio-  A  silio  i;icii,  allodia  hoslra  slatuiinus  servire  jiisiiciaB 

berli,  Senoniex  ecclesiac  episcopi,  qui  lianc  corro- 

boravii,  elc.  («V)   Signuin  Mariiii,  Hclv»iensts  Ec- 

flesi*  episcnpi,  qiii  et  lianc  consciiiilionem  eoiiflr- 

mavil.  Slgniiin  Agoni.iri  episcopi,  qui  siinililer  eam 

signavil.  S.  Argiiiidi  episcopi,  qiii  hor  similiicr  sign.i- 

vil.  S.  Audonis,  qtii  aJflriiiavil.  Siiimiin  Waiideberii 

atlsignaniis.    Sigiiiim    Randcgrainni    consrribcniis. 

Signuiii   Thcodelierti.    Signnm  Cliaroandi    aMiai». 

Sgnuni  lliMo.irdl  abbstis.  Signum  CalliOrini  abbatis. 

Signum  illu>iris  viri  Valdcberii  cnmitis. 


III. 

Chnria  qiia  }Viderints  comrs  derliiriil  sc  (onlfrrqaste 
moiiiiilrs  in  llnslerieiisi  eicUiin,  ejc  iisil<'ricis,el 
Hlam  Metcnsi  cpiscopo  su'  jecisie  "  (unn.  ij-Hi). 

In  nontino  Triniiaiis  sancla;  cl  individu;i' ,  clr. 
Epocoines  \Vilori(US  [Wasscb.,  WAdmcus] ,  nobili 
prosai>ia  cxorlus,  iiuomoflo  in  \i  a  mea  egi  omiii 
veniurai  gientrationi  relifiquendiim  curavi :  dol'iincio 
namquc  palre  mco,  s'ilictl  Obarico,  Lolli.-.ricnsi 
iWasseb.,  Oacrio  Lolhariensi]  duce  nobilissimo,  qiii 
ii  siirpe  prncesseral  IMperioi ,  Francorum  regis , 
Tuorcm  in3gn<C  nobillt.^tlis  diixi,  noinine  Beriani,  sci- 
licet  Melensis  rcgis  Si^iberii  amiiani,  el  illi  dotis  no- 
inine  dcdi  iiiMiumllasteriensis  vilhe,  super  Mosain 
po$it<c,  cuni  onmibus  nppendiciis  suis  (vidclicetcum 
Jeiieres,  Serevilla,  Mareynn,  &cdermo,  Porvina  ,  ei 
lioc  quod  conlinclur  in  1'ionanle,  videliccl,  ecclcsia, 
Camba,etlerra  Iloiuieaiones.Goessence,  cum  inanso 
in  villa  Vireux  ,  Foscia,  Sainimco  in  F;imciina ,  C 
Riennes  in  Arduenna,  cum  silvis,  terris  Cnliis  ei  in- 
cuUis,  cainpis  et  molcndinis,  ci  cum  mulia  familia 
qux  iufra  bannum  isioriim  allodiorum  coniiiietur>>), 
non  pauco  aiiieni  tempor?,  cum  magiia  Isriilia  mor- 
lalem  vitam  du-vinuis;  se<l  qiiaudo  Dei  judi.  io  bere- 
dibus  carnfs  privali  «iimus,  qnapropter,  divir.o  con- 

dici  debuil,  fed  Angilberlus,  ut  legere  est  arud  Be- 
dam,  llisl.  eccles.  lili.  iii,  cap.  vn,  iu  c.\emp!ariquo 
nlimur,  cum  novem  maniiscriptis  opiiin»  noix  dili- 
genier  olim  collato.  Annoberius,  Senonen>i«  ei»isco- 
l^is,  uon  aliuiide  notus,  nisi  ex  Vila  S.  Itaboleni  et 
charla  de  qua  agimus.  Felicius  buc  adducunlur  Ma- 
rinus,  tlelvaceiisis  episcopus,  qui  subscripseral  di- 
plomati  DaKOberti,  anno63l,  et  Ai,'ninarHS,  episco- 
[lus  Silvaiicclciisis.  qui  c^mcilio  Remeiisi  iitie;riieral  n 
,inno  1)25,  ac  obiil,  jiixla  Coiiirnini,  Ann.  I.  III, 
pag.  183,  aiino  eit) ;  sed  Arjjundi  episfopi  nomen 
videtiir  aiere  supposititinm.  Ilnnc  qiiiileni  .Aurelin- 
iiensein  eplscopnm  fuisse  conjicil  Coiiiiiu^ ,  iliid. 
pag.  il8,  at  ntillo  foltus  argnmenlo  :  noque  euni 
9gnosoit  calalogus  episcopornm  Aorcli."infn<lum , 
Nov.  Gall.  cbri.t.  t  Vlll,  col.  1410,  nec  ulli,  qund 
sciamus,  cnnrllio,  hujus  nominis  ,\ureliaiiensem  epi- 
scopiim  inlerfirissc  trailitnm  esi. 

•  EJiia  iii  aiiliqnitaiibns  llrnbanlicis  Grammaii , 
I.  II,  p.C7;  hinc  iii  snpplcmenio  opcruin  diplunmti- 
coruin  Mir;i'i,  t.  III,  pag.  2;  cvslat  nuoqne,  std  iion 
inlegra  ,  In  aiiliquilaiilius  Gallia;  lielgicn!  Wassc- 
burgi,  I.  l,folio  CLvi.v».  Ex  supilimenio  ad  Mir.euiii 
de^Tomplim  rccudlmus ,  vanis  K'clionibus  iiiicr 
uncos  adscrlplls  ex  Wasscbiirgo,  qiii  hoe  inslru- 
iiieiiium  se  ex  aiitlieniico  cx-ciipsisse  inonel.  Auclo- 
rcs  Novx  Ciallia'  chrisiiana',  t  lll,  col.  .il:;,  nol.  ii  , 
illud  lictionciii  sapcro  jii  licavrrunl ,  ncc  eu  iiiiitus 


et  veriiali,  ita  ui  hcreditalem  fniemur  perpetuaiu. 
Eral  aiitem  llaslerienijis  ecclesin   a  priscis  lempori- 
bus  a  saiicto  Malcriin,  Pelri  apostoli  discipnlo,  con- 
secrata.   lii  qna  innllorum  sanctorum  rcliquix  sunt 
posiix,  <le  Cliristi  san^uine,  de  malri'<  ejus  lacie  («io 
spina  coron;e,  de  ejns  vestiinonio,  du  pr.i«epis  ejus 
slramine).  Ill;is  S.  Sirenue,  episcopus,  qui  in  lli]te> 
riensi  ecclesia   requieicit ,    detulit   a   llierusolyma, 
eodem  temporo  quo  S.  Joaiiiies,  episcopus,  reliqulas 
prolomariyris   Siepbani    invenil  rcvclnlione  divin». 
Quia  crgo  in  llaslcria  niaxim:G  coniincb^intur   reli- 
quiafc  ,  et  qiii.i  iixor  inea  ernt  noplts   6.   Arnulpbi  , 
Meteitsis  episcopi,  cominnni  consi!io  dccrevimus  al- 
lodia  no6tra  Iradcre  Metensi  Eixlesix,  qiia;  pite  om- 
0  nihtisecclcsiis  habebaiur  iiisignis  iii  toto  regno  lerr:)} 
noslrxcoiifracio[W<itsc(>..  contiuio].Siquidem  llastc- 
riensi  castello  villam  dictain  Stephano  sancio  tradidi 
[IVdjscft.,  legaliter  trndidij,  ibi  locum  sepultiirx  ineie 
el  uxoi  is  in  monasterio  lla^teriensi    paravi.  t)e  qiio 
cjcctis  ilericis  qui  vice  capellanofuni    Deo  et  mibi 
fainulabantur  ,   ibi  in  ipso  luco  monialium    congre- 
gHtioncm  slaiui ,  iisque  abbatis^am  noniine  Haiiie- 
trudeni  pnefeci,  cum  quibus  uxor  niea  jur.ibat  se 
famnlaUiram    Deo  post  ohilum   niortis  me:e,  si    vila 
comes  esset  illi.  Actum  esi  hoc  publice  HctliF,  anno 
dominiea'Iiicarnationisi>cLvi,indictionexrv«[fffl(Mft., 
indictione  duodecima],  regnante  Sigiherto,  filio  D». 
goberti  regis,  in  ipso  anno  quo  obiil  S.  GerirudiV. 

IV. 

Charla  (ivtt  .M  legiinds  ccclesia'  saiiclte  Haiie  Mal- 
bod.i  el  sorvTibKS  ibi  i  onsiitutis ,  d:e  consecrationis 
ejiisdeni ,  plurima  dona  in  dolem  lusignai  '  (uim. 


lo  nnmine  sanclx  et  individux  Trinitttis.  Amen. 
Quod  prudeniius  consilium  quam  ul  horoo  terrenus 
de  lerrenis  rebus  aut  de  c^iduca  substantia  debeat 

ahas  ejns  tetimonio  usi  suni,  I.  XIII,  col.  7iO.  Cal- 
inoiiis  I  hariaiii  quasi  logitiin.iii  Uiudal  in  liistoria 
Lotliariiigic;!,  proh.  pag.  '2i1,  iioi.  Nos  autein  pro 
suppnsilitia  liab<-ndam  censemus  cuin  vii  sxculo  noii 
evstitisse  virfoantur  Loiharingiie  duces,  quo  lilulo 
iiisignitur  Obaricus  ,  Yuleriei  pater.  .\  Ide  noiam 
chronologicain  ab  Incarnatione  >.uniplain,  hac  ceiate 
nonduni  udliibiiam  in  rcguni  Fraiicurum  diplomati- 
bus.  Nec  aiiiius  ah  hac  epoilia  (>jI>  concordsl  cmr. 
aiiiio  quo  obiii  S.Gcririidls.quem  pro  synchronismo 
adducit  cliarta  Ujf.c.  Obiit  eniin  Gerinidis  (lle  IS 
inen^is  M.iriii,  Hiino  Chrisii  6.5H ,  ut  doeet  Mabillo- 
nius,  .\iitial.  i.  I  ,  pag.  4t(6.  Qua  aiiicin  occasiona 
.«ipnria  charia  ooiilev-ia  ftiorii,  si  conjednra  lieot 
iuvestgare,  satis  appa.<;Ue  f^hrlcNia  ri  lebitnr,  C<im  , 
CKCunie  scciilo  vi ,  ecclesi»  Iln5ri*riensls  jugiiin  Oc- 
clesi;e  Valciodorciisis  declinare  conaia  csi,  et  litter.>s 
prot':lil  qu:!.'  falsi  d:imnul;«  Minl,  u(  n:iiTat  Fop- 
penus,  Opcra  di|d.  Mirici,  i,  III,  pag.  367  et  seq  iii 
iioiis  ad  banc  cli:4rti<iD. 

!>  lincis  inclusa  ilesunl  apnd  Wasseb.  bic  ei  infra. 

'  E<liia  iiniio  1731,  iii  Supplemenio  ad  opcr»  dl- 
phimalica  Mir;vi,  I.  III,  pag,  8S7 ;  eruia  e\  archivo 
ciipit«iliMHllK>  llonsis,  iiec  aliasrecnsa,  quodsci;4:nus. 
Auctoic»  Nov*  Ga  ha?  ohiisllao.e,  cuiii  lerlium  vo- 
lunitMi  viilg:ireiil  «iiiio  tlio,  ol  do  M.ilhodieiisl  iiio- 
nastrrio  vcrha  laccrent ,  conqnesii  suiil ,  eol.  Ht>, 
caiK^iiicasMalbodlensei  charlaniin  suarum  ln»vlrirn- 


1161 


nONATIONES  AC  TESTAMENTA  EPISC,  ABB.,  ETC. 


Itr,2 


sibi  preparare  pramia  sempiiern^?  Igitur  ego  Alde-  A  vel  quiqnid  eximle  facere  voluerint,  liber.ini  in  o.n. 


gundis,  admonila  divina  v(>catione  ,  cl  roborata 
evangelica  voce  ad  prxmia  oeiern:i  nos  sic  invitaate : 
Quicuraque  reliqueriipalrem  auimatiem,autuxorcm, 
aut  filios ,  aut  agros  propier  nonieii  meum  ,  centu- 
plum  accipiel,  et  vitam  seternaui  possidebii  ;  hanc 
proinissionem  desiderans  adipi^ci,  despecto  penitus 
conjugio  maritall,  pi.s~essiones  mea?,  qu^s  ex  parte 
patris  aut  inatris  hxreditario  jure  obtinebam,  Iradidi 
assensu  domini  Ilildricl  ",  iui  lyti  imperatoris  ,  quin 
et  Dagoberti  et  princlpum  ejus,  snb  icslilicatione  et 
coiilirmatione  subscriptorum  venerabiiium  episco- 
porum  ei  abbatiim  ,  religiosoruai  ct  nobilium  vi- 
rorum,  et  sanciarum  niulierom  ,  in  minisierium  an- 


iiibus  babeant  poiestaleiii  racienJi,  ut  ni-que  aliqiiis, 
neque  ex  abbaiissis  ,  neque  e\  reclricilius  ejiistlein 
monasterii,  nllo  aiiquo  tempore  quippiani  immutare 
et  convellere  ,  atque  a  prxsenti  ordiiialione  quani 
pro  amnre  Chrisii  feci,  alienare  prfesuiiial ,  sed  it.t 
omni  tempore  firmuin  iiiviolatumqiie  permaneat.  El, 
si  fuerit  aljquis  qni  contra  banc  traditiiineiii  venire  , 
aul  eain  ausu  temerario  violare  lenlaverit ,  si  se 
exiiide  non  correxerit,  in  priinis  iraiu  Dei  incunat 
offen.^i,  ct  ante  tribiinal  Christi  excoinmunicaius  ap- 
pareat,  et  s-c  marcescat  in  flnre  ut  nuinquain  ger- 
minet  frucium ,  ei  insuper  inuitum  per  districium 
judiciuin  coniponat :  hoc   est,   auri  libras  ceiitum  , 


cillarum    Dei    ad  illud  sacrum    raonasterium  quod  g  argenti  poiidcra  L.  C.  C.  <•  coactus  exsolval.eiquod 


vucatur  Malbodium  ^,  ulii  venerabiles  episcopi  Aut- 
bertus,  Amandiis,  Audoinus,  Ursmarus  ,  altare  Do- 
niini  in  bonore  sancta;  Dei  genclricis  semperque 
virginis  Marix  et  sanctorum  apostolorum  dedica- 
vcruiit,  quarto  idus  Junii,  ad  opus  sororum  ibidcm 
Deo  nucte  et  die  iiiilit:iniium.  Pncdia  vero  mea  ct 
possessiones  non  modicas,  ad  opus  inibi  Christo  fa- 
nmlantium,  donatione  publica  ad  supradictum  altare 
tribui.  lloc  est,  ia  priinis  villam  ipsam  in  qiia  mo- 
nasterium  silum  esi,  cum  oranibus  ad  se  perlinenli- 
bas,  qux  nimciipaliir  Malbodiiim,  sitaque  est  in  pago 
llainoensi.  Quasdam  eiiam  villas  quarum  subjecla 
gimt  noniina,  ad  usus  et  slipendia  ancillarum  Dei 
delegatas,  habere  iiisiiini ;  ut  absque   indij'entia  et 


repetii  evendicare  non  valeat ;  sed  pmescns  doiiatio 
omni  tempnre  lirma  el  stabilis  pcmaneat.  Aciuin 
Malbodio  monasterio,  ante  altare  sanclx  Mari.u  el 
saiict  rum  duoJecira  apostolorum.  Daiu:n  anno  vi- 
gesiino  regni  Dagoberti,  inclyli  rcgis,  suli  prxseniia 
virorum  ei  aniillaruin  Dei,  quorum  nomina  cl  signa- 
cula  sulitus  teiientijF  infcrta.  Sign.  Auiberiusepisco- 
pus.  Sign.  Aniandus  episcopus.  S.gn.  Aud<)enus 
episcopiis.  Sign.  Ursmarus  episcopus.  Sign.  Vinceu- 
lius  abbas.  Sign.  Uiimberius  abba'-'.  Sign.  Eloquiiis 
abbas.  Sigii.  Erinenius  vir  sanclus  et  abbas.  Slgii. 
Etlo  ablias.  Sign.  Gualdetrudis  alibalissa.  Sign.  Gcr> 
trudis  abbatissa.  Sigii.  Aldetrudis  abbatissa.  S'gn. 
Maldeber.a   abliaiissa.  Sign.  Gerviila  ,    aiiiita  bcjlai 


pennria  aliqua  Chrislo  famulari,  et  ordinis   sancti-  C  AUegundis,  qnx  eam  de  sacro  fonle  siiscepil.  Sign. 

Gunilandus.   Sign.   LanJricus.    Sign,    Cbaribertus , 
comes,  elc.  (siV)  '. 


monialis  vilx  competeiiter  deservirent '.  Dono  igiiur 
ego  AMegundis,  el  sp^cialiier  ad  usus  ancillarum  et 
lamulorum  in  prxdicto  monasierio  degentium,  et 
donatum  in  perpetuiim  esse  Vulo ;  in  ea  vero  ra- 
lione,  ut  sorores  et  fratres  in  prxdicto  monasterio 
degpntes  jam  dictas  villas  cum  omnibus  ad  illas  per- 
linenLbus  ad  suos  speciales  usus  habere  debeani , 


Clf.rtu  Aldegnnms,  qnaiiislUuit  durdecim  c.inomcosin 
ecclesia  ssncli  Quinlini,  Malboilii,  iiuibns  pnrimain 
dotem as^ignnl,  iii  ect  lesia: sanaa"  Maria; Mulbodien  i 
el  sororibus  ibi  cons  iluiis  deservaiit  '  {ann.  Gfilj. 
lo  noinine  sanctx  et  indiviJux  Trioilatis,  ameii. 


darum  cnpiam  recusasse.  [Hsc  sunt  verba  doctorum 
V  r>iruin  :  i  A  multis  annis  de  abbatissarum  qu% 
Malbodiensi  prrfuerant  coenobio  texenda  histnria  sol- 
liciii  fuimus  ;  eaque  de  causa  sjppissime  dominas  ca- 
iioiiicas  rogavimusutcbartarum  inspiciendarum  copia 
nobis  daretur.  Sed  repul.sam  pa-si  sumus,  bac  re- 
spnnsione  addiia  :  seminime  curam  habere  iit  res  ad 
Euuin  pertinentes  collegium  scriplis  mandentur;  et, 
si  secus  lieret.  id  xgre  se  laluras.  »]  Prudenter  ,  si 
quasdam  ex  his  de  falsilate  suspectas  liaberent;  mo- 
deste,  si  de  nobilissiini  sni  coenobii  fama  spargenda 
curam  posibabenJain  ducereiit.  Quocunque  sil  , 
charta  quam  exhibemus  plurimis  f.iUi  indiciis  sca- 
lere  videlur,  et  conflua  ex  Vila  AI  legundis  ,  non 
qiiidem  veteri  qnam  Mabilloniiu  ,  Acia  SS.  ord, 
S.  Bened.  sxc  ii,  t.  II,  pag.  775  ,  edidit,  .«ed  recen- 
liori  quam  vulgavit  Bollandus  (ad  dieni  xxx  Januarii), 
nono  sxculo  scripla,  cujus  verba  ipsijsinia  exbibet 
cliarta  de  qua  agimiis.  Falsnm  prudit  nola  chronolo- 
gica  ab  aniio  vigesimo  Dagolieni  peliia  ,  cujus  re- 
gnum  ad  aniium  vigesimtiin  non  proienditur.  Adde 
enn  litum  fuisse  Malbodiense  inonasleriuin ,  juxta 
Cointium,  Ann»l.  t.  Ill  ,  pag.  515,  anno  661  ,  qui 
concordat  cum  anno  sexto  regniChliilarii  lil.  Ilinc 
sequitur  dici  non  deliuisse,  quo  I  legitur  in  charta  , 
eam  fuisse  factam  assensu  Chilperici,  inclijli  imperu- 
lorii,  et    Dn;oberti.    Pryelerea   lituius  imperatons . 

Patrol.  LXXXVIll. 


regi  Francorum  tributus,  s:cciilum  noniini  sapii.  Si 
vero  de  cbart^e  lestibus  inqniramiis,  ll'simaruii:  ab- 
balem  inveniemus,  qiii  non  nisi  anno  680  ablas  ao- 
pellandus  fuit,  le-te  iNov.  Ga  I.  chrisl.,  t.  III,  cid.  80, 
Silemiis  de  concur.^u  parum  probabili  quaiiior  abba- 
tissarum,  qiix  conflciemlo  Malbodiensi  inslrumcniu 
adfnisse  dicuiitur.  Silemus  de  stylo  insolito  ;  nec  ju- 
_  vat  ex  conjectnris  qnxrere  crimen  falsi,  quod  a  gu- 
"  ineniis  ceriioribnsevincitur. 

"  [Childericus  II ,  sed  vide  annotationcm  prxce- 
deniem.] 

•i  [Conditum  fuerat  hoc  monasleriiim  a  D.  Alde- 
gunda  pro  saeris  virginibus  Benedictinis  :  anno  963, 
per  Brunonem  archiepiscnpuni  Cnlonienscm  lega- 
Inm  aiiost  >Iicum,  ad  staium  s.ccularem  redactum 
fuil.j 

'"  In  exemplo  a  Foppeno  edito  qiiod  exscribimus 
hxc  nolantur  :  Mulla  liic  ilesiint  in  eopiii,  per  qux 
dcsignabanlur  villa;  coeteraq  e  bona  Imic  Ecclesioe  do- 
nala. 

^  IJ  est,  libras  ducenias  :  sic  ope  chartx  seqiiciw 
lis  hiulcum  locnni  emendanius. 

«  [Vide  ,  de  hig  teslibus,  annolationes  Foppeni  in 
Supplemenlo  ad  opera  diplomatica  Mirxi,  tom.  111, 
pag.  538.] 

'  Exstai  in  Supplemenlo  ad  Onera  .Mirxi,  t.  IH  , 
pag.  558,  iisdem  verbis  conccpia  quam  qnx  proxinid 

37 


1165  S.fCUL.  VII  ET  VIII  F.CCLESIASTICA  MaNUMF.NTA.  M64 

(^iiiixl  prudentitis  eonsiliiini  qiinin  n(  lionio  terronus  A  pKBctdenli,  ubi  legiiur,  jiro  nota  chronologica ,  anno 
ili.'  itMTeiiis  reliijs  uiit  <lc  cadiica   siibsiaiiiia  delieut      xx  (C|Siii  Dagoberti.) 


hilii  pneparare  piuMiiia  seinpiieriia?  Igitnr  ego  Aliie- 
(.'umlis,  adinonita  divina  vuoatiune,  ete.  {retiqua  ul 
in  iitperiori  cliarta,  usque  ad  hcec  terba  :  noctc  ct  die 
iiiiliiaiiliuin  *.  Ouia  vero  reiiiiiieus  scius  iion  puleral 
perse  explerc  ttivina  sacraiiieiita,  prxiiiclo  iinpcra- 
tore  conriimante  ,  ei  consiliu  prxiiiclorum  episco- 
porum  et  aliarum  rctiginsaniin  personarum,  institiii 
(luoilcciiii  fratres  in  cccli'sia  SancliUniHlini  martyris 
a  suprailii  tis  episcopis  co  secrala,  qu«  iii  villaMcl- 
builicnsi  erat  sita,  lali  coiitiilione  :  ut  i!li  jain  ilicti 
fratre.4,  supra  noininatx  ecclcsix  sanciissinix  Dei 
gciicitieis  Mariae,  cum  reverentia  et  hojiore  ileservi- 
ronl,  sicut  ipsi  onines  paritcr  iii  solemnibus  dicbus 


VI. 

Cliarln  qua  Annemwidin,  Lugdunemit  pr(esiil,  /Ldy- 
duiieiisi  saiieli  l'elri  Parllieiioiii  doua  ciillulii  inemit- 
rat  et  cQnlirmat,  ac  iuie  hodu  doiick  couferl  *>  lann. 

055). 

Ego  Anneniundus,  sancli  Stepliaiii  protoinartyris 
Lugdunensis  Ecclcsix,  priiUiU  scdis  Galliaruni  ar- 
cbiepiscopus,  oinnibus  lidelibus,  lain  prxseiiiilnis 
quani  luturis,  nnium  lacio  quiid,  rogatii  niei  pncd^- 
cessoris  beata;  ineinoria!  Viventiuli,  cjusqne  Eccle- 
slu  afcbiepiscopi,  qui  ine  prxfat.c  Exclesiu;,  se  vi- 
vcntc,  archicpiscopum  ordiiiavit,  el  in  mona^tcrio 
sancti  Pelri  pucllis  monialibus  permanenljbus  plui.t 


^ativilaiisEpipbaniLE,  Hesurreclionis,  Asceiisionis  ,  B  boiiolicia  miiiistravil,  supcr  baec  oiniiia  conMderavi 


1'cnlecostes,  dedicaiionis  ipsius  ecclesir,  omniuinque 
sulciiiiiitatiim  sanclx  Dci  gcnitricis  Mari.i>,  ititcrsint, 
in  celeliralionibus  niissaruiu  et  vesperaruni ,  elc. 
Ut  antcm  illi  jam  ditti  fraircs  ubsque  indigentia  et 
penuria  aliquaChristo  fainulari  et  ordiiiis  sanctorum 
canonicoruui  'vitai  coinpeteiiter  descrvireut  ,  ad  sti- 
pendia  et  iisus  eorum  donatione  propria  tribui  , 
eoJcin  die  qiio  proBdicti  venerabiles  episcopi  Aiil- 
bei  tns,  Anian.lus,  Audoenus,  Ursinarus  dedicaveriiiit 
ecclesiam  in  bonore  ^''ati  Quintini  martyris  ,  deci- 
iiiam  partcm  qu;T>  e.xil  du  po;estateMelboJii,  excepia 
indominicaia  cirli  quain  in  usus  bnspitum  el  pau- 
peruin  Cbristi  sta.ul,  de  laboralo,  de  praiis,  de  sil- 
■vis ,  de   niont-ta  ,   deponte;   et   niansos  scrvorum 


opliiiiuin  fore  eidem  mouasicrio  operain  nicain  ibrc, 
propler  ineas  duas  sorores,  qu^i  illic  assiduis  prcci- 
bus  parcnium  meoruni,  videlicet  Sigoiii  et  rcii'oiii:v, 
sacruin  velamen  consecuta;  sunt;  una  quaiuni  Pc- 
ironUla,  ct  alia  Lucia  vocabalur.  Parenies  vero  inei, 
cuin  ad  linein  sui  examinis  pervcniie  se  ceri.iercnt, 
tam  mi  <\W\\  fratrem  meum,  noinine  Daltinuin, 
oculos  nostro$  ipsi  monasterio  aperios  tenere  mo- 
iiiieriiiit,  ut  Deiis,  tain  sibi  quam  suis  parenlibus, 
videlicet  vivis  it  delunctis,  inisereri  dignaretur,  ro- 
gavere.  Ilujus  rci  non  inimemor,  dum  incoiuinisper- 
inadeo,  peiilioneni  patris  ac  niatris  iniplere  deside- 
raiis,  eidein  nionasterio  de  meis  facullalibusquse  ad 
rae  pertiiient,  in  perpetuum  dono.  Do  auteni  in  epis- 


quinque,  el  Odclia  Iriginia,  pratos  duns  ,  et  silvam  C  copatu  Geneveosis  Ecclesia:,  ecclesiam  mei  juris,  in 

boiiore  sancti  Pelri  dedicalam,  cum  oumi  ejusdera 
bonore,  ad  ine  in  cadem  regione  pertinente,  cuin 
beneliciis  et  dccimis  ct  sepnlluris,  quae  omnia  ad  ip- 
sam  ecclcsiam  perlineni.  In  pago  vero  Vieniicnsi, 
in  loco  qiii  vocatur  Tnrrisde-Pino,  circumquaque, 
dp  onines  bonores  meos  illac  ad  me  periineutes.  In 
oinnilius  supradictis  honoriliu!i,  villicos,  rogatn  ab- 
batissx  ejusdein  inonasierii,  nomine  Radagimdis,  at- 
que  congrcgationis  ejusdem  loci,  disposuiinus,  qui 
Cdeliter  censusel  tributa  quaereront,  ac  lideliier  prae- 


itiiam  qu.e  dicitur  Faresbus,  niolinos  diios  supra  ilu- 
-rocit  Melbodii,  caiubas  tres,unanisiipra  ripam  Zani- 
brc,  duas  supra  lluincn  Melbodii,  et  quasdain  vi  las 
Jttoiacn  ei  Hanacn  ,  cum  ecclesia  et  appendiiiis  et 
maiicipiis,  el  aliam  villam  in  villa  Ruvo,  quc  dicitur 
Lamereias,  et  aliara  villam  qux  diciiur  Vi  leras  ,  et 
.'iliam  villain  Waldrecias,  cum  ecclcsia  et  appendiiiis 
ri  mancipiis.  Et  si  fiierit  aliquis  qu<,  clc.  {ut  in 
cliarta  piacedenti,  usque  ad  liac  verba :  argrnli  pon- 
dcra)  L.  C.  C.  coactus  exsolvat ,   etc.  [iterum  ut  in 

prxcedil  de  eodem  monasleiio,  cadem  die  data.  lis- 
dcin  ulraque  laliorat  viliis  qiix  falsuin  arguuiit.  Ex- 
RcripU  fuit  ex  apograpbo  quod  dicilur  fuisse  lega- 
liter  collaiuin  anno  1  6'J,  cuin  iransumpto  foiinis 
antbeniicis  vallato  ,  anno  1518;  nec  co  iniiius  ,  ut 
ipse  inoiiel  editor,bicc  cbaria  apml  erndiio^  de  filsi- 
late  valdc  suspecia  est.Vi.lc  iiolas  noslras  (Col.  I IGI ), 
:  I  cbartani  altcram  de  boc  inonasierio  ,  in  qniJMis 
aninde  falsi  indicia  monstraviinus  ,  utrique  charlx 
CDininunia. 

"  Sic  in  exemplo  edito.  In  pra^termissls  notae  ha- 
J.enliir  cliroiiologicT,  scilicet,  f/ies  iv  idus  Junii. 

''  Edidit  Mabillimius,  Annal.  t.  I,  pag.  «90,  cx 
avchivo  Parihciiiinis  S.  1'etri,  et  in  aliqiia  siii  parlc 
inierpolaluiii  l.aelur,  in  aliis  vero  neqinquam  sii- 
spcctuin  jiidicai,  iliid.  pag.  ■ii).  Ilnic  icisirumeiiio 
iniiilinain  lidein  adhibeiii  am  tores  Nov.e  Gallia!  cliris- 
lijlix,  t.  IV,  Cdl.  285.  Cuin  vero  noii  paioat  qua!  in- 
lorpolala  biiit  cl  pluribus  scalcat  charla  falsi  indiciis, 
lianc  legiiiiiiis  aniiumcrarc  iioii  licel.  Iudicia  auleiii 
liilsi  sunt :  1*  Titiilus  aitbiep  scopi,  hac  ajiatc  iiisoli- 
liis,  quuiii  assiiiuil  Aiinciiiundiis  el  |ir;cilecessori  suo 
iiibuti  (vidcsis  lamen  qua;  scripla  sunl  nupra  l.  I, 


pag.  147);  2°  cum  charta  lota,  ad  rerer.senda  et 
c  nlirnianda  dona  collaia  muna^ieiio  S.  Peiri  putis- 
siniiini  conllata  videatur,  ibi  inentiu  licri  dcbuissel 
doiioruin  collaioru.n  anno  587  a  Girario  el  uxore 
D  ejus,  de  (inilins  iiislrumenlniii  optiiii»  nol«  &iipra 
edidimus,  sup.ra,  l.  l,  pag.  i'M;  3^  pu^nat  cuin  lioc 
ipso  Girarti  inslruiiienlo  cliarta  Aiiiieinuiid» :  Girar- 
lus  eniin  conli  uiii  S.  Petii  niona.steriun»  ilocel  a 
rege  Gaudi.sello  el  TUeiid.'liiid:i  sponsa,  incunte  sa;- 
culo  VI ;  vide  supra.  t.  I,  pag.  1^7.  tib.nta  vero  An- 
iieinundi  iniiuit  .  Alliertuiii ,  iiobibssimuin  viruni , 
inum  ex  priiiiis  ionversis,  n^n  miilto  |iosl  lassiuncm 
S  Ireii^i,  id  esl,  Irihiis  ant-  sxculis.  Imic  monaste- 
rio  jiin  cdiidiio,  ecclesias,  vicos  et  villa»  conce»- 
sisse.  Qnidquid  rei  sit,  is  esse  viJelur  Partbeoon 
Lug'liincii>is,  ex  (luo  quidain  Eulaliiis  pucUam  ra- 
piieral,  ul  tra  lil  Grigiiriiis  Turonoiuis,  llisl.  Ub.  x, 
cap.  8.  Ideiii  (xirro  S.  Peiii  niona»lerium,  iiisini»- 
ravit  Aiineiiiiiiidiis,  l.iigdiiiion^is  .iiilisles,  el  pusl  euui 
I  eydradus,  labenie  sa-culo  viii,  ubi  uuiic,  ii|i|uil  epi- 
Slo'la  aJ  r.arolniii  Magiiiuii,  »iiiu(iMiuiii«i.»  Irigmld 
diiif  jt'rioiiiiim  iiislilttl  oii.'m  rei/uliireu»  /iafril(U((;  vule- 
sis  Novam  «;a  I.  clirisl.,  l.  IV,  cul.  i84. 


U6S 


[)ON.VTIONES  AC  TESTAMENTA  EI'iSC.,  AI!B.,  ETC. 


ncs 


diita:  abbaiissac,  tani  siLi  quam  subse()ur-iiiil)u.<!  red-  A  "^"^t  scilicet,  paraias  supradieiaruin  ecdesiaruiii,  ct 


dereiit.  Siniili  modo  Animonix,  abbalissxsupradictx 
noininalx  congregationis  ejusdem  loci,  c^nstituiinus 
villicog  in  paroiliia  quae  dicilur  Marines,  nec  non  in 
vitaqiii  vocalur  de  Loimipugu«,  atque  in  viila  de 
Bregovilliruia,  ut  qui  iniroductus  fueril  centuni  so- 
lidos  abbalissae  daret,  subvillicus  snxaginla;  siniili- 
ler  «i  111  mulaiione  abbatissx,  h\  perceptione  au- 
lem  bonorum,  ul  abbatiss.^e  atquc  cangregationj  mo- 
Oasterii  super  altana  juramenia  lidelitatis  facerent 
fideliterque  ttjnerenl.  lustituiio  autcm  hxc  facta  est 
ut  villicus,  quQciiraque  loco  abLalissa  juberei,  per- 
gerel;  subvilliQus,  ipso  absente,  prxcepto  abbaii&sa 
atqiie  villici,  utiliiatfls  terrarum  fiJeliter  procurarei 
ac  dispensgrei.  Dc  tt  rris  quoqne  aran^lis,  quas  ad 
aranduin  utiliot^  cernqrcnt,  excepiis  his  qux  abba-  B 
lis»a  ad  utilital.em  modiasterii  procuraie  feccrit,  talt 
pacto  ad  villicot  ei  ad  snbvillico  lali  modo  periineant 
quod,  M  Uli  qui  acceperint,  xdiricalionem  aliquai% 
fccerinl,  iudillculjo  ipsi  inenasierio  reverlu^tur;  si 
vero  vendere  voluerint ,  prius  abbatissara  qiiam 
aliuin  submoneant,  easque  (Mab.,  eique]  leviusven- 
dant.  Villicus  auteni  aut  &ubviHicus  supcr  extollen- 
liam  oeulorumconira  abbatissam  si  subire  coepeiunt, 
aut  aliquid  iiidecens  violeiUcr  egerunt,  prius  trina 
peracia  invocatione  capiluH  ipsius  moii.isieriij  abba- 
tissx  rectum  facere  si  recusavcrint,  ob  onmi  inunere 
Bfliicis  [Mab.,  amminislramus{  Iradiio  expellanlur, 
abbatissa  autem  ut.tiores  sibi  perqnirat.  Parochiam 


deciinationes  oinniuin  vinearum  illarum,  el  oblatio- 
nes  vivonim,  el  tumulationes  defunclorum  ad  illas 
pertineniium  eis  donamiis.  Ha;c  autein,  Deo  annuente 
el  disponenle,  a  nie  onlinata  sniil  in  prrcseniia  capi- 
luli  ejusdein  nionasterii.  Si  quis  aulem  linec  decreia 
a  me  consiitiit.i  aliqua  prxsumtione  violaverit,  ex 
parte  Dei  oiiinipoteiiiis,  Palris  et  Filii  et  ^^piriius 
Sancii,  et  Beatie  Mari;c,  inaliis  Domini  noslri  Jcsil 
Clirisli,  el  sancli  Pelri,  aposlolorum  prinripis,  ct 
omniuii  sanctorUin  Dei,  cxcninmunicamus  illum, 
alque  anathematizamiis  illuini  donec  ad  cmenilutio- 
nem  lain  abbaiissae  quara  congrogaiionis  in  capitulo 
ejusJem  inonasterii  veneriiit ». 

VII. 

Charla  cjua  Adahinda,  abbalma  sancv  Mn  tin'  Dor- 
n  iti:ici,  munastermm  suttm  donal  monasler.o  lie' 
suensi  *>  (ann.  6^7). 

Domino  saccto  el  in  Christo  amabili  frairi  Wal- 
daleno,  Adalsinda  abliatiisa.  Dum  malorum  homi- 
num  vexata  injuriis  et  variis  adversiiatibus^  ibidem 
stare  non  possein,  inde  ego  el  germanus  meus  Adiil- 
ricus  vobis  ei  fratribus  veslris  peliviuius  ut  ad  mo- 
nasterium  Sancti  Pclri  habitare  sub  regnla  vel  or- 
dine  in  Dei  noraine  deberem  :  quod  ei  vos  pro  c:i- 
riiatis  stuilia  concossislis.  Ideo  monasterlum  Donia- 
tiacum  in  bonore  S.  M.trtini  siium,  qiiod  gfnitor 
qieus  Amalgarius  et  Aquilina  roater  mea  consiruxe- 


de  .Marines euni  ecclesia  beaii  Johannis  evangelisu-e,  r  lunt,  el  ei  raaximam  partem  de  suis  facullaiibus  dc- 


et  Dolomicuraticum  vieum,  <  um  eccksia  beali  Pelri 
cl  terris  et  iiiansis  et  neraoribus,  aiqiie  si'va  Drego- 
iiensi,  cum  coucursilius  aquaruin,  lerrasque  Trequa- 
fenses  atque  terras  Brcgnnenses,  dedit  AllKirius, 
iiobiii<sinius  vir,  manaslerio  beali  Petri  puellanHU, 
qiii  unus  ex  prtinis  convcrsus  cxsiilit  non  post  iiiul- 
luni  Imiipiis  passionis  saiicli  Ira^nei  sociorimique 
ejus,  propter  duas  lilias  quas  ibi  sacrarc  fecit :  uiia 
vocabalur  Uadagitndis  atque  alicra  Aldagundis;  al- 
qiic  Peiiie>ani  liliuin  frairis  sui ,  n.^imine  Silviiii, 
qnam  pator  mori.  ns  iii  luleiam  ejns  dereliquil,  et 
aliain  noiiiine  Siliyliini  simililcr  coiiseeiare  feeil. 
Villam  de  Carpezaio  dedii  beato  Pctro  apostolo  si- 
mililer  Slepbamis,  vir  inlustrissimus,  propler  iiiiain 
suam  noniine  Ariiiing.irdis,  quam  consecrare  fecit. 
Villam  autcin  lncrera:am  cuui  ccclesia  duo  nobilcs 
beato  Petro  dederunt,  quorum  uiius  vocabalur  R.i- 
dulfus  et  alter  Conslaiilinus.  IIoc  donuin  faetura  est 
propter  duas  suas  lilias,  qnarum  una  vocabator  Rai- 
miindia,  et  allera  Vandamodia.  11«,  Deo  dlsponente, 
ejusdem  monasterii,  mia  posi  aliain,  abbatissx  factai 
sunt.  lii  supradicti  donn  deJerunt  pr.ufata,  quod  nos 
coiiGrmamus.  Insiiper  ct  de  bonis  nostris  augmenta- 

«  Dedcinnlihus  nolis  chronologicis,  sallem  locum 
liuic  charla^  iillra  Aniiemundi  cpiscpalniii  assignare 
non  lirel,  Murlyrium  (jussu  Briiiie  hildis,  ut  fania 
est)  tulit,  >uxla  Mabillonium  ubi  supra,  anuo  057; 
jiixta  Novum  Galliam  cbrist.  ubi  supra,  anno  tl55; 
jiixla  Cointiuni,  anno  G.'>4. 

''  Inserta  in  cliroiiico  Besucnsi,  Acber.  Spicil.  I.  I, 


legaverimt,  Iioc  recipere  in  Dti  nnmine  dcbelis,  cuni 
\\\\s  a>i  eundem  locum  periinentibusi  et  oinnihns 
uhiversaiier  appendiliis  suis  :  villam  scilicet  Asso- 
nani,  viliaiu  Parniacum,  Potenliacum,  el  medinta- 
tem  quam  in  Balatnnna  geiiitores  nostri  teniicruni. 
Reliqiia  vero  qii:e  ad  ipsuin  nioiiasterium  Doniaiia- 
cuni  genitores  nostri  delegavernr.t,  a  die  prsesenti  in 
Dei  nomine  lecipite;  el  de  villa  Monianiacn,  qiiod 
genitor  nosler  Amalgarius  ct  Amolouldus  de  lisco 
pariier  promeruerunl,  poi  li  nem  noslram  a  die  pric- 
senii  in  vestra  doniinaiioiie  rcvofale,  ul  nec  ogo, 
nec  quslibet  de  parle  nosira,  vcl  ulla  apposita  per- 
sona,  adversuiii  vos  de  supradictis  rebus  caliimMi.im 
ac  laborem  geiierare  prxsumat.  Si  quisvero  feterit, 
rv  conrernt  una  cum  sacratissimo  auri  liliras  vi£;inii, 
argenti  pondo  quiiiquaginta.  At  tum  publice,  Foiite- 
Besua  monasterio.  lo  Dei  nomine,  ego  Adahimla 
Lanc  tradilioncm  nosiraiii  suliscripsi.  llerinena  ino- 
nacha,  jnssu  doinnse  me.e  Adalsiiida',  subscr.  Aga 
raonacha,  jussu  doninx-  niex  Adalsii;da',  subscripsi. 
Suhsignavii  Daginus  haiic  donationem.  S.  Manaullus 
preibyter.  S.  Vicior.  S.  Procnlus.  S.  Vualiberlii?, 
S.  Landeberlus.  S.  Trafgarius.  S.  Bogilus.  Ego  All» 

pag.  49a;  hincdeprompia,  recusa  est  ad  calcem  opc- 
rum  abbalis  Ciiiberli,  pag.  612;  in  Coinlii  Annal. 
ercl.  l.  III,  pag.  442  ei,  Mabilionii,  Ann  il.  Bea.  i.  I, 
pag.  4i2,  cl  iiiter  Miscellanea  curiosa  Labbei,  l.  11, 
pag.  428;  pro  Ifgitiiiia  ab  oninilius  habiti,  si  qu:e- 
daui  ab  auclure  Chronici  intcriolata  c.tipungaiitur. 


MG7 


S.^ECUL.  VII  ET  VIII  FXCLESIASTICA  MOSIJMENTA. 


Ii.)iic  iraililiuDcm  scripbi  et  dicUvi,  aiiiiu  ali  Incar-  A  subg.  Fnlgoanlus  subg.  Eurcliariiia  subg. 


Da(a  siib 


luUiDiie  lioiiiini  dci.ii,  iiidict.  x,  epacla  vi  *,  l.liilario 
ri'ge  regiiuiiit!  In  Fmiicia  '',  priino  aiino  '  rfgiii  ejiis, 
veiicralali  viro  Uoiiutu  '  tlcsuiilicaiii  scilein  kmciiIc, 
tlie  Mercurii  proxinio  aiilc  mciliuiii  inciisisFLbruarii. 

VIII. 

CUarla  qua  Sichflmiis  ct  «/li  fidcles,  mfijoribns-ilo- 
tiiits  i'i'r(«Hi  (iiciiiiit  moiiualeiii  fiesiieiisis  <lii\'i>tio- 
neni,  1 1  roqiiiit  ut  per  reqis  auctoritalein  duiia  quo- 
rum  tabultv  iu.  latii!  fueruut,  qitielc  tcnere  potsint 
«  («11)1.   0  3). 

Doininis  nosiris  proprils  Reiilelierlo,  Chrodebcrco, 
Eiiierulfu,  iHajiir.hu<Kioiniis  sacri  palatii.  Siclielinus 
tuin  rclii|uis  liilelibus  ct  scrviciilihus  veslris  quoruin 
suliscriptiones  vel  signaoula  in  hanc  subgesiioneni 


tliu  Kalcndas  Octobris,  rcgnante  duniiio  nuslro  Clo- 

tario  rege. 

IX. 

Pru\e\>tum  F.mmoiiis  ,  Seiioncnm  eiiiscopi ,  de  nib- 
jcctione  monaclion  m  sanclti'  ('oliimhiF  abbaii  suo, 
ile  aibutis  eeclion',  et  ile  ejus  potestate  t»  mona- 
clios  et  bona  monasteTii  '  (aiin.  OU'J). 

Dilectissiino  in  Chrisii  ainoro,  et  honorabili  fratri 
Aguiii  alibali,  et  oniiiiiiin  rratnini  conijregalinni 
ron:iislcniiuiii  in  basilica  uhi  sancta  Coluinha  el 
beatus  Lupus  poiitircx  sub  opiduni  Senonis  civiiate 
rcquiesruiit  in  corpoie,  cui  superna  dispensatione 
prjici,  Enimo,  divino  inunere  ac  si  indignus  sanctae 
Seiionicx  Ecclcsi»  episcopus.  Diiin  te,  diligemle  in 


subier  tenenlur  inseria.  Creilinius  quod  gloriosissi-  g  Chrislo  fratcr,  tuosque  fraires  lanius  ardor  cxiestis 


iniis  doininits  noster  audiluni  liaheat,  qualiicr  illus- 
•ris  v)r  Ainalg.irius,  lenipore  diicaius  sui,  in  loco 
Fonte-Besua  iiuiicupalo,  in  pago  Alloaricnsc,  in 
hoiiore  sanctorum  aposlolorum  Petri  el  Pauli  mo- 
iiastcikim  construxil,  tibi  etiam  inonachorum  con- 
greg-.ilioneiH  ad  hubitanduiu  conjunsit,  el  de  facul- 
lotc  sua  niax.iinam  partcm  supradicto  nioiiasierio  de- 
Jegavil.  Crediiiius  eliam  ad  veslram  perveiiisse  lio- 
litiam,  qualiicr  ipsum  inonasleriuiii  aiilc  hos  dies  a 
malis  bominibus  irrupliim  fuerit  alqiie  vastatum,  et 
oiiuies  res  quas  ipsi  monachi  hahebant  cuni  ipsis 
<liartis  deporlala,  el  oinnis  hahilalio  eorum  in  direp- 
lioiiem  el  devastatioi  em  missa  :  undehumiliterpie- 
laii  vesir.e  suggcrere  prajsuininius,  ut  hoc  gloriosis- 


suciensos  hahere  videtur,  ul  secundum  pairum  re- 
gulaiii  et  evangelicam  aucioritatem  atque  a; ostoli- 
cam  traditioiiem  viverc  dispoiiatis,  ita  ut  jiixia  nor- 
inam  apostoIiLorum  actuuin,  nullus  sihi  monachus 
ullo  unquani  tcmpore  peculiare  in  rebus  niaxiniis 
vel  minimis  appet;it  aut  vindicct,  nec  suuui  propri.nn 
dicere  pr.xsumat,  sed  sint  illis  in  cuiictis  omnia  cum- 
niuiiia;  pro  qua  re  peiis  ab  extreinitaie  iiostra  ul 
tibi  privilegiura  in  jam  diclo  monasterio,  inanus  no- 
strx  sibscripiione  et  fralrum  consacerdolumque  nn- 
strorura  roboratuin  donemus.  Quam  petitionem  san- 
ciiias  tua,  veiierabilis  fraler,  noverii  libeniissiine 
velle  rae  tihi  pnesiare,  duin  coiislot  niliil  ecclesiasii- 
cae   praejudicare   reguht ,   quidquid   doineslicis  fTO 


«inio  doniiio  nostro  iiinolescere  faciatis,  ut  per  suam  C  amore  divino  impendilur  lidei  :  quia  monachi  siib 


clemeniiam  lalem  authoritatem  ipsi  loco  conscribi 
jubeal,  ut  siipradictas  les,  quas  boni  hoiiiines  ihidera 
delegaveruitt,  n  llus  invadcTe  aut  violare  vel  inquie- 
lare  pr.vsunial;  sed  qua;  in  prxsenti  babere  ve!  pos- 
sidere  videiiiur,  ipsi  nionachi  vestris  et  fuiiiris  leni- 
poiihus  S'"e  inquieindine,  per  vestriira  pr.-eceplum 
haberc  el  leuere  possini;  ut  et  eos  pro  viia  vestia  et 
stabilitate  celsiiudinis  vestrae  et  regni  vcslri,  Dei 
iiiisericordiam  alleiilius  deleclel  cx.irare.  Di)iirmiciis 
audivil  suggestionem.  Farulfus  subsignavit.  Ahbo 
*uhg.  Erinerbcrtus  subg.  Frodoaldus  subg.  Viiaraio 

"  Maie  convcniunl  notse  ab  Incarnatione,  indic- 
lione  et  epaclis  petila;,  quas  expu:  gere  jubct  Coiu- 

tiiis. 

b  Franci;ir  nominc  hic  inlelligiiiir  Neusiria,  cui 
siibiiiiicta  erat  Burgnndia.  lllraqiic  patri  Olilotarii, 
«'.hhidoveo  II.  pariicrai.  Austrasia,  qua;  ditio  fneral 
Sigiberli,  ad  liliuni  ejiis  drvenire  debiierai ;  sed  is  in 
Jlibcrni  in  essulare  coadiis  fuerat  a  Crimoaldo,  ma- 
iore  palalii,  qui  liliimi  suum  iii  regniini  Aiistrabiaj 
conslitu  re  (Oiiabatiir,  dum  primuiu  rcgiii  sui  auiium 
agebai  Chlotarius  III. 

'  Regniim  orsns  cst  f.hlotariiis  incnse  Seplembri, 
aniio  1150.  Erg.i  mcnsis  Februarius  anui  primi  regni 
ejus  eral  aiiniis  Clir.  057. 

J  lluiic  synihroiiisinum  Coinlius,  Ann.  lom.  III, 
rag.  55C,  expuiigeiidiiiii  censel,  cuiii  inortein  Donati 
collocel  suli  anio  O.li;  sed  Chifllelius,  Vesontio, 
part.  II,  pag.  10l,Doiiaii  vitx  spaiium  proiendii  ul- 
Ira  aiiiiiiiii  000. 

•  Exstat  in  Clironico  Dpsiiensi,  Dacherii  Spicil. 
I.  I,  pag.  197  ;  rociisa  est  in  t^ollectioiie  script.  ror. 
Fianc.  1.  IV,  pag.  OH.  Kjiisiiiodi  chariarum  loruiula 


abbaiis  reginiine  regulariter  viveniss  seinper  fiienini 
a  con.lilioiilbus  clericoriim  segrcgiti  ac  liberi  ;  ft  si 
qiiis  hoc  nianicctiiis  cogiioscere  appetit,  legat  conci- 
liiiiii  Carlhaginense  sub  saiiclx  recorJaiiunis  Bonifa- 
cio,  ejusdcni  civitalis  Ecclesix  pontiflce,  vel  ejus 
consacerdolibiis  cetebratum,  nec  non  et  jam  dicti 
ponlincis  ad  senem  liberaluni  epistulas  :  et  iii  brevi 
aiiiiiiadverlet,  omnia  scinper  monasteria  in  quibus 
regulariter  vivitiir ,  Iibera  fu  ssc  a  cunditiunlbus 
cericorum.  Nam  et  pr.i clarus  dor tor  ccclesia: 
Augusli;\us  in  libro  de  moribus  clericormn  probat 

legitur  apiid  Marculfum,  lib.  I,  form.  xxxiv  (complu- 
ribusque  ejusrlein  Marculii.  et  aliorum  fonnulls,  de 
»  quo  coiisuieiida  e>l  dlsseriatioBibliuthcccchariaruiii 
^  iiiserta  i.  I,  pag  217).  Mabilltinius,  Aniial.  t.  I, 
pag.  470,  majures-doiiius  sacri  palalil  interuretatur 
aiil*  regia'  proctres.  Sichelmusducatuni  in  Burgun- 
dia  agehat,  tesle  liesuciisi  chrunico,  ubi  supra.  Hac 
aui<mi  subscri  iiione  (siu  enim  appellatur  hsoc  charta) 
ad  regem  Cbluiarium  tlehita,  regiuni  pnucepium 
einissuin  est.  DaUim  cst  meiise  .Vii||;usto,  aiino  vui 
regiii  CJitota>ii,  id  est,  aniio  Otii,  uiidc  chariam  Si- 
clieliiii  mense  Uctobri  datam,  aunu  003  adjudlcan- 
dam  eensemiis. 

'  Mabilluiiiiis  hoc  instrumcntum  nnndum  lypis 
vulgatinn  putilici  jurij  fotil  in  .\niialibus,  loiii.  I, 
pag.  iiS.  Ex  vigiiiii  scx  opiseoporuiii  siil>strlpiioiii- 
bus  qiiMsdaiii  einendal,  quasdaiii  iliiislrat ,  assignalis 
noiiiiiiihus  cplscopatuuiii  :  nu;e  uiicls  iiiilu^issasiini- 
cial.  l'iiiciiuiue  subserlplioni  criicis  sigiium  pr.elixuin 
est.  [Ueiudil  .Mansi,  Collecliu  coiiciliorum  matiina, 
I.  XI,  coll.  llt>  et  set|q. 


H69  DONATIONES  AC  TESTAMESTA  EPISC,  AliD.,  ETC.  i*lt 

sui  jiiris  monastcria    esse  debere.   Sed  el  in  liis  A  fratre  noslrn  antefato  Agone  abbale  inslructum,  vol» 


provinciis  plura  alla  rcgalia  monasteria,  tam  anli- 
quiore  lerapore  quam  nuper  conslructa,  a  pontiQci- 
bus  in  quttrnni  lerritoriis  condita  sunl,  gralia  religio- 
nis  el  carilalis,  privili  gia  acceperunt.  In  line,  ne 
cuncta  nuroer.indo  in  longum  protraiiam  sermonem, 
pauca  et  praxipna  vel  vicina,  sufQciel  memorare 
antiqua  Lirinen^-ium  et  Luxovicnsinin,  vel  ad  basili- 
cam  beati  Marcelli  Cavilluno  construcia,  seu  ei  mo- 
nasterium  Resbacensium ,  de  quo  nos  nonnulia  pro- 
ximiore  lempore  a  pontificibus  conrtrmata  iegiiaus. 
Maneai  ergo  et  boc  vobis  vestrisque  posieris  privile- 
gium,  ob  institiitionem  inonasticam,  sive  ob  qiixdam 
impcdimeiita  reseranJa.omni  slabilitateflrinissimum, 
ita  ut  tam  monacbi  qtiam  omnia  qux  prsefati  mona- 


manere  flrmissum,  el  manus  me.TC  subscriptione  ro-- 
boralum,  ac  fratrilius  ei  coiisacerdoiibus  meis,  id 
esi,  doniinis  episcopis  subscripiionibus  trado  robo- 
randum.  Emmo  (Senonensis)  episcopus  subscripsi. 
Johannes  (Arelateiisis)  episcopus,  peccalor,  hoc  pri- 
vilegium  conseiitiens  subs.  Aunemui(diis  ( Liigdu- 
nensis)  peccalor  conseiitiens  subs.  «.  In  Christi  no- 
mine  Chaoodius  {legi>  Eoladius),  episcopus,  Viennen- 
sis  Ecclesiaiservulus,  consenliens  subs.  Vuiroleudus 
(Bituricens's)  peccaior  subs.  Audoenus  peccator  lioc 
privilegiuin  consenliens  sulis.  Glirodovcrlus  (l'ari- 
siensis)  peccalor  boc  privilegiuin  coiiseiiticns  subs. 
In  C  risii  nomine  Gauciobcrtus  peccaior,  Carnolinaj 
urbis  episcopus,  hoc  privilegiuin  consentiens  suSis. 


Sterii  sunl,  vel  quae  aliario  offeruolur,  in  abbatis  B  Carlededus   peccaior  hnc   privili  gium   conseiiliens 


ejusdem  monasterii  poteslaie  consislant.  Abba  Deo 
et  regulx  plena  sil  devotionc  subjeclus ;  nionachi 
vero,  post  Deum,  abbali  suo,  piopter  Deum,  vera 
humilitate  subjaceant.  llle  cogitel  pro  se  illisque, 
Deo  se  ralionem  reddiluruin ;  isiii  credant  de  sub,e- 
clione  sua  a  Cbristo  recepturos  liiercedem.  Abbas 
niinquara  nisi  de  eadem  cungregatione  vel  regula , 
cum  alius  pnrsentem  vitam  linicrit,  ins:iiuaiur.  Ille 
fiane  instiiualiir  quem  oniiiis  ejusdem  inonasierii  con- 
gregaiio  bene  rcgulam  scieniein  uno  aninin  elegeiit. 
Qund.si  d«  eadem  congregatioiie  talis  non  rueril  in- 
vestus  qui  tVatrum  curam  suscipiat,  de  alio  monasle- 
rio  eamdera  quam  illi  tenent  rcgu'am  tenenie,  licen- 
tiam    halieaiit    expetendi   abbalcm  ipsi   niona  hi. 


subs.  Canderis ,  Lugdunensis  Ecclosiaj  episcopus  , 
conse..licns  sul.s.  Berloaldus,  ac  si  peicator,  Trica- 
sinensis  episiopus,  boc  privilegiiim  coiisenliens  subs. 
Bcrlaiius,  ac  si  peccalor,  epibcopus  Ecclesise  Santo- 
nic:r,  hoc  privilegium  consentieiis  subs.  In  Cbrisli 
nomiiie  Berecbarius,  ac  si  peccator,  (Cenomanensis) 
episcopus,  hoc  privilegium  consentiens  subs.  Bur- 
guiidor.trus  (Meldensis),  in  Chrisii  nomine,  acsi  pec- 
calor,  episcopus,  lioc  |irivi!eglum  subs.  In  Christi 
norainc  Eligius  (Noviomagensis)  episcopus,  subs.  hi- 
Christi  noniineego  Adebertus  (Cameracensis,  ideni  ac 
Autberlus ),  ac  si  peccaior,  episcopus,  lioc  privile- 
giura  subs.  ''.  LeoJcbaudus  peccator,  Nebarnensium 
(iil  est,  Nivernensium)  episcopus,  boc  privilegima 


Quamvis  enim  in  jure  possessionis  iiostrx  non  sit  C  subs.  Amlecharius,  in  Christi  niimine,  ac  si  pecca- 


idem  monastcrium,  nosirx  taraen  auctoritatis  est  el 
canonicx  dispcnsatioiiis,  una  cum  regali  consensu, 
id  ordinandi  et  hiijusmodi  privilegia  monasleriis 
constiiuendi,  quamvis  nKmachi  privilegiis  episeopo- 
rum  uiidique  munili,  soli  Deo  ramulari,  et  sub  quiete 
ac  tranquillilale  in  suo  coenobio  valeant  conversari. 
Et  illud  buic  privllegio  placuit  adiiecli  ut,  si  quis 
^uod  nec  fuluruin  esse  credo,  si  ullus  poniilicum  su- 
peistilumque  nostrorum  ea  qusc  superius  sunt  de- 
creia  vel  comprehensa  non  valere  aul  quantulum- 
cumque  violare  volucriL,  severissimum  omnipoteulis 
Dei  judicium  i  cuirat,  et  lepra  Naamaii,  quim  Ciezi 
«au-a  cupidilatis  pronieruil ,  super  ipsum  desecndst, 


tor,  (Sagiensis)  episc-pus,  boc  privilegium  consen- 
t  ens  subs.  Bertefredus,  Ambianis  urbis  episcopus, 
consvniiens  subs.  Drucfredus,  in  Chrisli  nomiiie,  boc 
privi|i'gium  consentiens  subs.  Hincbo,  Lexogium  (id 
est  Lexoviensis)  urbis  episcopus,  subs.  In  Chri&ti 
nomine....  acsi  peccator  episcopus,  hoc  privileiiiusn 
subs.  In  Christi  nomine ,  Concessus ,  episcopus  Dor- 
reti  (Eliroicensis),  consentiens  subs,  Deocarus,  Anli- 
poliianae  Ecclesia;  episcop«fs,  conseniiens  subsc.  lii 
Cliristi  noinine  ,  Cbariocbaudus,  »c  si  peccator,  epi- 
scopus,  hoc  privilegium  consentiens  subs.  In  Chrisii 
nomine,  Ragnoherius,  ac  si  indignus,  Augustudunen- 
sis  Ecclesia;  episcopiis,  conseniiens  subs.  Boso  in 


ac  cuni  Juda  vindivtae  obnoxietur  perpetiia:,  et  insu-  D  ^^'  '«''''"'C  obtulit  ct  suhscripsit.  Datiim  sub  die 


per  tam  presintis  quain  fulune  Ecclesiae  commu- 
nione  pri\ct(ir,  el  sub  anathematx  in  a-ternum  ina- 
neat  fondemiiatiis  :  ui  privilesinm  pro  pace  vel  tran- 
<luillii3te,  vel  defensione  servoiura  Dei ,  tani  pro 
prxsenti  qu;:m  pro  fuluro  lempore  plenissima  devo- 
lione  lacluni,  iiuiid  circa  moiiasterium  a  religioso 

"  Qiia;dani  suliscripiiones  sernpulum  injiciiinl , 
praecipue  subscriptio  Aunemondi,  si  is  creditur  Lug- 
dun:'iisis  episcupiis  qui  neci  tradilus  fuit  suli  Chlo- 
doveo  II,  juxia  Coinlium  ,  Aniial.  t.  III,  pag.  o93  «.t 
seqq. ;  auctoies  i^ova;  Galli;c  chrisiiana;.  l.  IV,  co'. 
46,  et  alios  plures.  Acute  quidein  Candcrim  non 
Lugduneiisem  episcopum  fuisse,  sed  Laiiduneusem 
intelllgit  Mabillunius ;  tunc  enim  Laudunum  diceba- 
lur  Luguuoum  Clavalum.    NuUus  vero  inter  epi- 


septimo  kalendas  Septemlires  <=,  anno  tertio  regnanie 
doiuno  Cblotario  glorioso  rege. 


ecopos  Laudunenses  recensetur  nomine  Candeis. 

'■  Noii  alio  iiisi  luijiis  charia;  testimoiiio  noscinif 
Nivernensiiim  episcopiis  nniiiine  Lcodebaudus;  iiec 
Bertarii!-;,  X;inioiieiisis  episcopus. 

"^  Si  Chlodoveus  II  obierit  circa  inilium  inensis 
.Se,  tembris  anni  t)36,  ut  innuit  doinnus  Clenient,  in 
Arte  dijudlcandi  siiigulas  lemporuin  iiolas,  dies  ?6 
roeiisis  Augusti,  teriio  aiino  rcgni  Cblolarii  III  con- 
cordal  cuiu  aniio  Clir.  659. 


ini 


S.ECUL.  VII  ET  VIII  ECCUESUSTICA  MONUMli.NTA.  1178 

X.  A  deiiiierc,  sod  lucis  quibHs  se  proprix  monatbi  d«li> 


Cliarla  Emmonit,  Senoneiiii$  epitcupi,  qua  maiiasle- 
no  tnncii  Pelri  ScHonemis  priviteijia  cuiMdil 
"  (aim.  659). 

[><iiiiiiii!>  sanelis,  e.i  siiinmi  culrainis  apicein  poa- 
li!ic;iliis  catliiMine  spcriila  prxsiilentibus,  iii  Cliristo 
fr.itribiis.  Senniiicx  ci\ilatis  coniprovincialibus  i>, 
Chroduberlo,  F.nrone,  BertoaUlo,  Anitoeiio,  Cauz- 
liei-to,  Kligio :  En.mo  peceaior  supplei  vesler  ia 
Doniiiio  praisumil  mitlcre  s.ilutem.  Licet  nos  anti- 
qmc  regnla;  ronslituta  salubre  ubservaiione  custo- 
dire  cnnveniat,  lamen  utile  provisiune  traclantes  id 
constiiuvmtis,  ul  quod  sacris  deliberattonibus  non 
de  ogal  iiiirepila  ubservaiione  servetur.  Etqiiia  vir 
veiierabilis  Aghileiius  abba,  uiia  cum   r<atribiis  se- 


berationis  institutionis,  rura  ctiani  sub  hujus  renuta 
disciplina,  saiiclorum  Agauiieiisium  locusi,  immuque 
moiiasteria  Lirinensis,  Luxoviensis,  vel  basilica 
doinni  Marcclli,  de  inhabitator ibus  liberialem,  quani 
a  quibusqne  ibideni  derelictum  eateuus  Tuisse  san- 
ciluni  ;  et  nunc  «  succedeniibus  ciislodiiur,  conspi- 
ratione  consensu  antedicii  viri  posiulationem  sinct» 
religiiiDis  subiiueniissime  annuentis  ita  ab  ortinibus, 
nt  qux  pr.vdicta  basilica  vel  monachos  in  ipso  mo- 
nasteriosub  evangelica  libcriate  rdigionem  viventi- 
bus,  ab  ipsn  viro,  vel  regiu  inunere,  scu  a  quibuKli- 
b«-t  clirisiianis,  in  agris,  inancipiis,  miiiistvrio,  sa- 
cris  vnluiimiibtlB,  vel  quibuscimiqiie  «pecielius  qui 
ad  onialum  divtne  culiuni  pcriinerc  noscunlur,  aut 
cum  consisicniibus,  de  monasierio  Sancii  Pelri   et  B  «cteris  n  bus  conlaia  vcl  dciiicep»  conlatura  sunl. 


l'auli,  quem  doinna  Tbeodccliildis  regiiia  quon  !ain 
suo  opere  conslruxit,  vel  ipsa  ibiilvm  suum  videiur 
habere  Bepulchrum,  suli  opilum  Senouts  civiiate, 
religioiiis  suggesiionis  posiulaiio  nosirarum  quippe 
auriuin  intiiiia  peneiravil,  quaj  in  viBcerale  pietatis 
affeclu  iia  cor  intiiiisecus  siue  peiiiionem  inolivit, 
u(  pelita  non  concedcre,  aut  certe  libentissime  U6n 
iinplere,  nustix  duntaxat  anim»  inrcligiosu  fore 
putai^ent.  Sancto  igitur  desiderio  «UCCensis,  fiub 
regula  beati  Benedicti  <=,  ei  niodo  Lusovieiisis  mo- 
(laslerii,  dcvota  m^^nte  el  integra  devotione  delibe- 
rani  consislere,  nostne  vclociiaiis  exircmitale  snp- 
plica;  deprecaiioiii'*  peiiiionempopoScerent,  nbi  lios 


fr.--seiitis  viia;  iiostra;  temporis  scu  succestoram 
noelroruni  nullus  sibi  exinJe  aliqiiid  clericoruni  aut 
ponlilicum,  vel  regalis  sublimitas,  suis  usibus  usur- 
pare  aut  minorare  prxsumal.  Allare  vero  taRtumin 
ipsu  nionaslerio  et  tabula  batedicetur,  si  dvAteril 
episcopus  Senonics,  in  Dei  oouiiiie  benedicat  Cum 
sancla  cbrisma  annis  singulis,  pro  revereotia  san- 
Ctonim  sine  pnCmiuiu  muiieris  cansa  concedai.  El 
quod  iu  altario  fueriiin  Dei  noiuine  oblatum,  vel  ad 
ipsum  mouasterium  ad  quemcumque,  Deo  inspirante, 
(raosmissum,  niiiil  siU  exiiide  pontifex  audeat  vin- 
dicarev  ^i  eum  abba  i!<e  luerit  de  buc  s.-vcule  cvoca- 
(us,  quem  unaHimiler  outtts  ooigregatio  iUa  motxt- 


fratribusque  noslris  S^no.  icx  Ecclesitc  nobis  sub  C  chnrm:)  ex   semeiipsis  uptiiux  regula   cuaipertwn 


die  congf(^g:uio  libenlissimb  inipcrtirel.  Licetssncia 
Cartliagirteiisi*  syliodalis  domiii  Aogustlnl  epistola 
jubeal  abbates  monacl)oM|<ie  eonim  iiberiatis  privi- 
legium,  ut  nec  ullo  potestatis  vinculo  ab  episcopis 

«  Menioral  bauc  charl.im  cliroiiicuH  sancli  Pelri  vivi 
siTipliim  s.-uculo  XII,  a  Claiio,  ejuSiiem  monasl  l-ii 
inoiia<ho;  vid.  Aclier.  Spieil.  l.  11,  ^ag.  lOG.  Iii  ar- 
cliivi*  isliiis  loci  ilcliiitit,  donec  ex  illis  eriiiam  vul- 
gavit  Maliilliiiiiiis  iiiter  \cl;«  SS.  ordinis  S.  Denedicii, 
Kceul.  II!,  t.  \[,  pag,  61\  Inile  Coimius,  Annal.  eccl. 

4.  V,  pag.  28o,  feiudi  curavit.  lEdiilii  qooque  post 
pr.-Bcepliim  de  monasierio  S.  Colomluc,  Mansi  Con- 
ciliurum  collect.  maitiiiia,  t.  XI.  col.  121  ei<ei|q.| 
Sic  de  ipsa  Clarius  :  i  Emuio  privileguni  liiiertati:^, 
iui:i   cuin   comprovineia'ibiis   episeopi^ ,    mnnachis, 

5.  1'elri  synodaltcr  lecit,  lemporihus  Cliloiarii  regis 


eligereiit,  a  nnbis  vel  finccesseribus  nusliis,  absque 
ullu  coHnnndi, seciiiiduin sanctos canones or4iaetia', 
et  reliqii  S  gradus  clericorum  sineaJiqua  exceptiune, 
Juxla  ^quod  elcctio  docet«  eoustiluemus  cousecrare. 

Jonius  hihil  CoHtra  hujus  insirumenli  fldem  profert, 
*>  C.hrndoliertus,  Pari^ieii«i8  episcopuB,  Faro  M«I- 
densis,  Dertoaldus  Treceusis,  lunc  leaiporis  erant 
pruvinciie  Senonii  x  episcopi,  rci  le  comprovinciaLes 
aii  Emmoue  appellati;  sicet  Cinu^bertus, Carnoteiisia 
episcofms,  cujiis  scdem  Cuiiitius  Hoii  «gnovit.  8  4 
quid  dicendum  dc  Audoeno  ac  El  gio,  quorum  8i 
priur  Itothomagensis,  altir  Noviomeiisis  episcopus 
fuerit,  cumproviiiciiiliuiii  iioiiiiue  ab  Emoione  iiiini» 
me  appellari  polueriint  *  Pi  o  Voce  AuUoeno  leget»- 
duni  susi>ie:itur  .Matiillun  us,  t.  1  Aiiii.il.  pag.  450, 
Audoni,  qui  hoc  tempore  Aiirelianeiisi  etalesi.c  prae- 


et  Dillcelildis  malrisejiis;  iii  quu  coiiveiru  fueriml  j)  sidebal.  Ma^is  lurquet  Eiigius,  si  hoc  nomine  intellt- 
a:iiisiit  s  gluriusi  S.  Audueiius,  Roth:iniagens  s  epi-      galuf  ^oviomensis  episcopus.  Nos  veru  Vigiliuin  re- 

poiieiiduni  cuiijicinius,  lunc  AutissioJnreHsem  epi 


lopiis  S.  Farn,  Meldensis  episiopus,  sancius  Eli- 
i;iiis,  Nuvioiueiisis  episeopus.  ci  saiietus  Amandus, 
Tregtileiisium  episco|ius,  ciiiii  aliis  Iri^nnla  episcopis. 
Fl  reliat  tempnie  illo  in  eodem  cirnulii-)  Agileiius 
ablias,  eic.  >  ilxe  niimia  coiiveniiiiii  cuiii  eharta 
quam  e.vliihemiis;  neque  eniui  cum  Cointio  move- 
iiiur  eo  ijuoil  sulseripuuiiuin  numerus  minor  sit  nii- 
inero  epi-coporum  ipius  synodu  inlciluissc  Clariiis 
lerert;  furle  oniiies  nun  siibsc>i|iseruiit,  vel  ali  ama- 
iiucih|iius  qu.Tilaiii  suliscii|iiiuncs  otiiissx.  Crav^s 
certe  injurias  ali  amanuon&ibus  passa  est  charla  b.xc, 
nt  ex  harbare  eoriuptis  voejlius  pliirimis  lii|oet.  Ilas 
aiileiii  si  qiiis  lacile  emeiidarc  vulucrii,  Kmnioiiis 
ehartam  Conreral  cum  Ik-rlelVidi  charia  huic  similli- 
tiin  ,  pro  idonasteriu  CiirbeieiK>i ,  qii:e  iiilra  suquitur. 
<]liati3iii  Eumioiiiii  Marc  lli  rormulis  eunseiiUncani 
l'.iieiiii'  Coinilns,  cl  pro  legitlma  lialici,  ^niiris  ditHpns 
inieiijoiutioitibus  et  mpiileiii  umpuiniuiHibin ;  Mabil- 


siopum,  SeHiineiiMs  pnesulis  cumpruviiiei:ileni  :  uec 
vi  !ctur  liic  agi  de  Eligiu,  LNuvlumensi  episcupo,  cuii) 
nomeii  Muoiiiiuteni,  qui  ei  in  [Noviomensi  sede  suc- 
ces>it,  inler  suli^cribentium  numina  apiKireal.  Cla- 
rins  vero,  filsa  lectiune  dcceptus,  Ituhomagen^i 
cpiscopu  ei  i\u<iiimeiisi  iri:  uit  quie  Aiiielia  eiisi  el 
Auli>sioilor>'nsi  tni<ueiula  eiant.  Eiruri  luvebat,  quod 
nutiura  lurciii  Eligii  el  Audueni  iiumina  quam  Au- 
donis  et  Vigilii. 

«  A«  h;ee  verba,  sm*  rv(j'i(a  S.  B  nedieli,  temere 
iiiterpolala,  cxpttli^i  iidasniit*  An  regnla  S-Co\uhi- 
baiii,  quie  Lux<>vieii-iuin  munucliorwn  regliln  (uii, 
tuiic  cum  9.  Beneilicti  reKiil.1  jaui  co:iluer«i  ?  Oe 
hl*>  fiMe  disputut  Cuinlilis,  Aiinal.  eeel.  Fruiie.  I.  V, 
pat;.  ^W  et  seqq.  >Mabilloiiiu&<i«e  Aimat.  I.  I,  M» 
':il  cl  3:8.) 


1175  DONATIONES  AC  TESTAMENTA  EPISC,  ABB.,  ETC.  117» 

NiilUni  aliani  in    monaslerio  poieslalem,  jieqiie  in  A  gundrtranis,  in  Clirisli  nomine,  ac  sl  indignus,  epi- 


rebus,  ne'|ue,  ui  dixinuis,  in  personis,quamdiu  sub 
s.iiicU  regula  ipse  abba  vel  ipsi  monachi  seu  succes- 
STis  eorum  vixerint,  supradicius  epis';opus,  arcbi- 
diacnus,  aul  qujliliel  persona  alia,  lialiere  praesu- 
iiial.  Ai  quodcumque  de  endem  minasleriu.sicut  de 
b:irrochiis  autca-teris,  rauneris  causa,  audeat  donare 
vel  aulKrce.  Ei  ni--i  rogilus  a  congregalione  ipsa  vel 
abbate  nulli  nosirornm  audeat  adiru  secreta  aut 
ftmiuium  septa  ;  ut  qualenus  monacbi  snlitarii  niin- 
cupantur,  de  perfecla  quieie  valeant,  duce  Doniino, 
per  tempora,  et  sul)  antedicla  regula  vivcnles,  et 
ianctorum  palrum  vitam  sectanles,  pro  stalu  Eecle- 
si.e  el  saluie  regis  vel  patrioc  valeant  cxorare.  Et  si 
aliier  ipsi  monacbi  de  corum  religinne  lepide  egerint, 


scopus,  hunc  privilegium  cons.  Maurinus  peccalor 
hunc  privilegiuin  coi:s.  Berthofridus  episcopus,  pec- 
cator,  Amblanis  urbi-,  coiis.  Biigo  peccator,  Luso- 
giiis  nrbis  episcopus.  In  Cbrisii  nominc,  Bercirius, 
etsi  peccaior,  episcopus.  In  Clirisii  nomine,  Cnnccs- 
sus  pecialor,  cpiscopus  Ebrocini,  cons.  Hecheriiis 
peccaior  hunc  privilegium  cons.  In  Chrisii  noniino, 
Moraolenus,  ac  si  peccalor,  episcopus,  hunc  privile- 
gium  cons.  Uigwaldus  pcccator  bunc  privilejjiuiii 
cons.  In  Cbrisii  noiuine,  Lupus  episcopus  consen- 
liens,  liuuc  privilcgiuni  cons.  Gaudi  inttudus  pcccjtcjc 
hunc  privilegiuniconseiitiens.  Docliariuspeccal'irsct- 
vieus,  consentiens.  In  Ciiriisti  nomine,  Gyroindus,  a'- 
si  peccaior,  coiisentiens.  In  Cbristi  noraine,  Drusio, 


serunduin  rcgul.im  ipsius  domui  BeneJlcli  et  sancti  B  ac  si  peccutor,  huoc  privilegium  con>.  In  Chiisli  no- 


Columbani  ab  eorum  abbate,  autsi  ipse  ntglfxerit, 
ab  ipsis  abbaiibus  qui  regulariler  vivuiit,  corrigan- 
lur ;  el  ipsa  integritale,  Deo  adjuvante,  servelur  ; 
el  sub  eo,  ut  di.vimus,  privilegium,  eaque  libcrtale 
qiia  antedicta  monasteria  nionacbis  n'  stris,  ut 
dictum  est,  futurisque  temporilius  subsistant. 
Et  quia  nihil  de  canonica  auctorilate  convelle- 
tur,  quidquid  a  domesticis  Gdei  tranquiUilatem 
pacis  tribuetur.  Quod  si  quis,  caliiditate  aut  cupidi- 
late  pixventus,  visus  Tuerit  ea  qu.i;  sui:t  stiperius 
comprehensa,  temer.irio  spiriiu  violare,  annuiu  a 
coiuRiunione  omnium  rralrum  se  noverit  alienum, 
et  Dibib)niinus  boc  privilegiuin,  Christo  protegente, 
perpeie  maneat  incorruptum.  Quam  eiiam  constitu- 
tionis  noslrx  delinitionem  manus  nostrsc  subscri- 
plioiiibus  roboratani,  per  rratres  et  conservos  no- 
stros  abbates,  perpetuis  lempuiibus  valituram,  ut 
riibustior  maneat  vobis  vel  cxleris  (lestinavimus  in- 
SHper  confirmandam,  slipulat  one  suiinciia.  Actum 
Mansolaco,  curle  domiiiica,  anno  lerlio  regni  doinini 
upsiri  Clotharii  regis.  Einino  cpiscopiis.  Jo  nnes 
pcccator  hoc  privilegiura  c  nsensit.  Uneniuiidus 
hoc  privilegiiim  coneensit.  Eodakluis  episcopns  hunc 
privilegium  conseniiens.  Berlaldus  peccalor  liunc 
privile^ium  consenliens.  Leoboldus  episcnpiis.  Aini- 
chaiiu-,  in  Cliristi  noniine,  ac  si  peccator,  e;iisco- 
pus,  iiunc  privilegium  consensit.  In  (^hrisli  nomine, 
G»u:iobcrtusepi=copushuncprivilegiumcon8entiens 


mine,ego  Audebertus.ac  >i  indignus,  episi  opus,  hunc 
privilegiura  consentiens.  In  Christi  nomine,  Uagnu- 
bertiis,  ac  si  indignus,  episcopus,  cous. 

XI. 
Cliarla  qua  Audomanis,  Tarwainensis  ephcopiis, 
basilicam  sanctm  Maii(e,  a  se  conslitulam,  ei  siib 
patrocinio  sincli  Berlini  regcndam,  ali  onvii  epi- 
icopiili  subjeclione  eximil  '  {ann.  6C2). 
Duminis  sanctis  ac  veoerabilibus  in  Cbristo  niihi 
adbacrcntibus  fralril  us,  tara  abbatibus  quain  et 
presliiieris  vel  diaconibus,  relomni  clero  Taruanninr 
sae  Ecclesiae,  sen  viris  illustribBS,  optimatis,  subli- 
mis  personis,  vel  reliquis  quampluribus  :  Audouia- 
rus,  Christi  gratia  TaruanninsaeEcclesiae  episcopus, 
f,  licet  nos  antiquae  regulae  constituta  salubri  obser- 
valiiine  cust  dire  cuiivemat,  iamen  divina  l.irgitale 
inspirante,  utili  provisionc  pertraciante  coiistiluinius 
nt  quod  sacris  deliberationibus  min  derogat  intre- 
pida  otiservatione  conservelur.  Qaia  placuit  noliis 
juxia  rraternalem  consensam  et  viseerale  pietalig 
affectu,  iiacor  noslrura  intrlnsecBs  mollivit,  tit  basi- 
lica  in  insula  Sitdiu ,  ubi  inantea  monasterium  iri 
Dei  noniine  edilicatus  esse  videiur,  et  regulariier 
viventes  aieranl  monacbi  «ub  liberlaie  constiiuti, 
iliidem  pariter  cuin  ipsis  monacbis,  pro  eoruni  rc^n- 
solatione  vel  adjuiorio,  basilicam  communi  opeic, 
ad  corpora  eurum  vel  noslrura  quicsccnda  edifKa- 
viraus,  in  honorem  sanctae  iMariae,  genelricis  Do- 
niiiii  nostri  Jesu  Christi,  ut  in  siiprascripta  basilica, 


Hu^liierius  peccator  lunc  privilegium  tonseiitiens.  ^  juxta  ipsorum  fratrum  plenissimjm   cariiaieni  ,  iii 
Clirodoberius  peccator  hunc  privilegiura  cons.  Bur-      ejuslocellocorpusculura  raeum  •>  post  ol.iium  mcum 


£iTimiis  juxta  apogl-aphiim  qnoil  D.  Witc,  S.  Ber- 
rmi  itrhivis  prserecius,  es  originali  exsrripsit,  et 
twn  cliarlul.rrio  Folquiiii  coHaliim  aniio  1782,  in 
charlophylacio  nnsiro  de.msuit.  Gb^iilain  haiic  jani 
vulgaverat  Maliiranca.De  Morinis,  1. 1,  pag.  GBD.  llu- 
JUS  IVSignicnlum  Maiiilloniu^,  in  Annalibus  Bened. 
iiiseniii,  t.  i,  pag.  A»5,  Coiiilius  vero,  Annal.  l.  It), 
pag.  510,  boc  inslrnmentum  amandavit,  qua^idubix 
iidci,  non  qiiod  aliquid  b:storix  conlrarium  aniple- 
clerelur,  sed  prnpler  quasdam  episcoporiini  suliscri- 
ptioiies.  de  quibus  infra  riiceiiius.  Forliler  inipu- 
gnata  cbaria,  forlius  derensa  fuit,  pnijsertim  iii  scri- 
ptis  quai  de  origineet  juribiis  ecclcsiarum  S.  Audo- 
»nari  el  S.  Berlini  seu  Sitbiensis  nionasierii  piodie- 
<-ont,  tinnis  1 737*1  \lii.  Vidcsis  De  orig.  S.  ftcrliiii, 
iKig.  71  et  scqq.  De  vcrit.  hisl.  cccl.  S.  Aadoni., 


pag.  100  et  seqq.,  nec  nnn  D'pl.  nov.  t.  V,  p;)g.  5, 
noi.  Privilegiuii  absolntaj  libertatis  liac  cliarta  coii- 
cessumSiihiensibussol' mni  judicio  Parisiensis  ciirio' 
conlirinatum  est  die  5  Februarii,  aono  1778.  Ilu- 
jusmodi  liliertates  sxculo  vii  non  insolit%  rueruni,  iii 
patei  ex  rofmulis  SlarcuMi  qui  fforuit  seiate  ipsius 
Audoiiiari. 

•>  Objiciunt  chartse  hiijus  impugnaiores,  vetituni 
fuisse  a  concilio  Bracarensi,  anno  563,  ne  cadavera 
in  basilicis  sanctoriim  scpelirentur  ;  seJ  basilicx 
nomine  hoc  lnco  intelligenda  siint,  piaMer  ecclesiam, 
ecclesiae  adjacenlia  claiislra.  Ceite  temporibns  Au- 
domari  nios  erat  derunctorum  ciirporJi  sepeliemii  in 
basilicis.  Eligiiis  enim  circa  annnin  G51  basilicain 
S.  Pauli  condidil  ad  ancillaruin  Dei  corpora  sepe- 
lienda,  at  vidcrc  til  in  Yiia  S.  Eliijii,  Spicil.  Dacbcc 


li-rs  S/CCDL.  VII  ET  Vlll  ECCLESIASTICA  MO.NUMKNTa.  H"^ 

lliUlem  dpposiliis  vcl  conditiis  csse  deberel,  inier  A  celeris  reliut  collaiis,  aul  dcinceps  colUluri  sunl 


Ipsoriiin  corpiiscuU  inonaclionmi,  (jui  rcligioso  lia- 
tiilii,  ad  oniiiipoieiilis  Pci  vcrbum  coiiveiierunl,  <le 
dissiuiilibus  genlil.us,  de  esqualiiaie  inuiidi  in  uiiius 
greiiiii  sanciae  Kci-lesiae,  pro  aniore  Cbrisii  consnli- 
dali  sunl,  lU  ad  jiiguin  niundi  colb  iiieniis  cxiu- 
ci.ini,  oiiinia  deserere,  lerrene  ctire  pondera  dcpo- 
nere,  aique  ad  celesle  desideriuin  lalius  aiiiiiii  siiium 
laseiit,  vilain  remoiain  pro  superna  retributione 
pelierunl,  ut  in  oa  sanctis  precibus  dediii,  et  velu- 
slali  cordi»  a  sociclale  seculaiiuni  strepiius  disjun- 
gerc,  et  In  igiio  ainoris  Doinini  coiilUnt,  ntad  caele- 
Kiis  gniidium  conioinplandum  se  innovent.  Pruinde 
ego,  qiia  fiJucia  provocaluf,  intercessores  incos 
Dpud    clcmeniissiiiium  el  oinnipoteiilcm   noininum 


presenti  viia,  nnstris  teniporibus,  seu  snccessoruin 
nieonim,  neque  ego,  nullusqiie  sihi  poniilex  aut 
aliquis  ei  ordine  clericorum  ordinaior  Taruanneiisi» 
Ecclesie,  suis  usibus  usurpare,  aut  minuere,  aui  ad 
civitatem  aliqua  specie  deferre  non  presuniat.  Et 
quod  ad  ipso  altiirio  in  Dei  nomine  ruerii  oblatum  a 
quibuscumque  Deo  inspiranie  transmissv^  nibil  sibi 
exiiide,  pro  revcrentia  sancle  Marie,  in  cujus  honore 
ipsa  basilica  vel  reliquorum  sancioruin  constriicta 
esse  videiur,  pontifex  aut  ejus  arcbidiaconiis,  vel 
quilibet  ordiualor  Ecclesiae  Taruanncnsis,  audcal 
vindicare,  vcl  a  prcfaio  monasierio,  neque  in  agri» 
ipsius  convivia,  cgo  velpoiilillcessuccessores  noiiri, 
vel  arcbidiaconus  preparare  non  presuinat,  nisi  ab 


suis  precilius  prebere  milii  digneniur  amrainiciilam  ^  abluiic  gepedicto  monasteriiSitdiu.spontanea  volun- 


huiniliier  dcposco,  ei  laliter  ad  ipsa  congrcgatione 
supplico,  ubi  et  ubi  locus  evenerit  in  quo  Diiininus 
de  bac  luce  milii  inigrare  jiisserit,  cum  socia  caritale, 
jiixta  quod  iii  auribiis  vestris  paiefeciinus,  quod  vo- 
lunlas  nosira  laliler  ilecrevit,  ut  cum  ipsis  peregriiiis, 
in  ipsa  ba  ilica  quain  pro  eoruin  adjiiinento  constru- 
ximu;,  ibidem  me  requiescere,  seLUiidum  ipsorum 
inonacborum  voluiiiateDi  ei  Dei  adjutorio,  licentiam 
liabcre  dcbeam  et  ipsi  (ra  res  de  quibuslibet  lucis 
in  prxfata  insula  corpus  meum  adducere  ct  ibidera 
retondere  debeanl.  I'er  quod  di  ccrno,  ei  juxta  con- 
seiismn  fratrum  cleri  Taruanncnsis,  vel  ill  slribus 
viris,  personas  iiiterdico,  ut  ipsa  basilicasub  niiibra- 
culo  palricinii  abbatis  Berlini,  qui  nunc  l'  inporis  in 


tate  fuerit  rogaius;  et  peracto  divino  misterio,  abs- 
que  ullo  coinmodo  in  sua  studeat  babcre  regressum, 
neque  ulla  alia  polcslate  in  ipso  monasterio,  ut  dixi- 
nius,  neque  io  rebus  seii  minisierium  aut  orna- 
nientum  ipsius,  neque  in  personisdonandi  aut  com- 
niutaiidi,  pro  rcvercntia  sancte  Marie,  vel  Peiri  et 
Pauli  aposloloruiii,  vel  pio  eo,  ut  quieli  sub  regula 
sancta  ipsi  inonacbi  vivtre  debeant,  ad  ip^ud  mo- 
n:):leriura  deservientes,  ut  de  perfecta  quiele  ipsa 
ci.ngregaiio  valeat,  duce  Domino,  iiileso  ir.imiie 
per  tempora  exuliare,  et  ad  portuiii  quietis  eternuin 
fel  ciler  pervenire.  Et  sicui  plura  nionasteria  sub 
libeitate  viventes,  ut  pro  slatu  Ecclesie  et  salute 
egis .  vel  slabililate  regni  ei  tranquilliuile  pairie. 


unlediclo  monasterio  precsse  videiur,  seii  a  iucees-      valeant  in  ipso  loco,  vel  ad  ejus  reliquias  saucio* 


soribus  suis  ipsa  basilica  sub  eorum  gubernaiiune 
regenda  ciim  diviiio  culiu,  aflectu  piissimo  et  dile- 
clione  qua  dccet,  cum  omni  inlegra  suliJitate  insule 
Sildiu  monaslerio  in  sui  juris  oblineaiil  vigore  ar- 
biirio  vel  rebus  ia  ibidem  aspicieiitibu-,  ut  ncque 
ego,  iiequc  uUus  episcoporum  successoruin  meoruin, 
ncque  privilegio  aul  muneris  causa,  pro  ejus  adju- 
lorio  servorum  Dei  vel  ipsorum  liberlaie  inicgra 
rescrvanda  rcquirere  iion  priesumai,  ei  siiut  anii- 
quorum  vel  in  novo  tempore  monusleria  piopria 
privilei^ia  sinl  consecul»,  et  a  successoribus  custo- 
dialur,  ut  quicquid  in  ipta  basilica  vel  ejiis  moiia- 
fiterio  ibidero  olTcrtur,  i|>se  abba  vel  monachi  ibidem 


rum,  plcnius  exorare,  ei  jiixta  decreia  antiquormu 
patrum,  Domiiio  adjuvante,  valeanl  perseverare, 
quatenus  banc  cpistolam  cuin  privilegio  coucesso 
atque  indulto,  sub  ea,  iit  diximus,  libertate  sicut 
phirima  roonastcria  et  monachi  ibidem  consislentes 
dcbean'.  in  perpeluum  perinanere  llrinissiinuin,  ut 
jam  dictimonacbi  a  sepedictomonasterioejusquecel- 
lulas,  qiiia  nibil  de  canonica  aurlorilate  convellitur, 
quicquid  domesticis  Gdei  pro  tranquilliiale  pacis  vel 
reverentia  sanctorum  tnbuitur,  illud  etiam  iddi  pla- 
cuit,  ut  absqiie  inlroitu  pontilicis,  ipsi  monachi  sub 
religione  vel  regula,  sicui  superius  dixirous,  vivere 
debcani,  Cbrislo  protegrnte,  qui  adjuvel  banc  cpi> 


gervientes,  absque  ullius   conlrarielaie  vel  repeli-  ^  slolam  conservanlibus.  yuain  dednitionem  constiiu- 


cione  episcoporum,  liberi  cum  Dei  adjnlorio  hoc 
possideatil,  etjuxla  quod  decretum  esi,  qnicquid 
predicti  basilici  vkI  monachi  sub  libertate  evangelica 
regulariter  viventes,  regio  niuncre,  seu  a  quibiisli- 
bel  chrislianis,  in  agiis,  niancipiis,  auruin,  argen- 
tuinve,  sacris  volumiiiibiis,  vcl  aquibuscuiniiue  spe- 
cicbus  qiine  ad  ornunientuin  diviiii  cultus,  vcl  ad 
opus  eorum  moiiachorum  pcriinere  nnsciintur,  vcl 


lioiiis  noslrae  nostris  et  (biuris  lcinpuribus  valiiura 
sil,  manus  nustrae  substriptione  roboravimus,  et 
fratribus  nosiris  et  illustribus  viris,  ut  ipsi  perlirmare 
deb''aiitrogavl.  .Vctum  ad  ipsa  basilica,  sub  die  xviii 
kaleodas  Maii,  aiiiio  vi  regni  domini  nostri  Clolhi- 
c.irii  regis  '.  lo  Chrisii  nomine,  quamvis  peccalor, 
Audoniarus  nomine,  absque  meiito  episcopus,  liauc 
epistolam  voluniarius  dictavi  e(  recensere  ludivi. 


I.  V,  pag.  475.   Alla  exempla  promere  in  promplu 
Hjsei,  de   quiliiis  fuie   in  disseriuiioiie  de   origiiie 
iiionasicrii  S.  Uertini  anno  1737  ediia,  pag.  8i  et 
»cq. 
•  Id  ctt  anno  Chr.  iiS%  cum  Cblodoveu»  II.  Chlo- 


tarii  III  paier,  deresseiit  lahente  anno  t>S6,  iit  ipie 
docet  Mjbilinnius.  de  anno  niorlitCbloiiuTei  in  .\iia- 
Irct.pag.5i7;  uiide  niiruMi  est  cumdriu  Miibillo- 
nium  huc  instiume«iuin  culocavisite  sub  anno  C60, 
io  Aniiuhbiis,  I.  I,  pig.  45i5. 


1177  DONATIOffES  AC  TESTAMENTA  EPISC,  ABD.,  ETC. 

ei  qui  sublerius  scriljerenl  rogavi.    Hec   al>  occllis  A  *"• 


1178 


feci.  elalius  raanum  ineaui  tenens  scripsil  el   buIj- 
scrip>it  *. 

IiK  hrisli  nomineMummolinus^.acsi  peccalorepi- 
scopusfogslus  pro  indiculo  donini  Audomari,  subscri- 
psi.  In  Chrisli  nomine  Audeherlus,  indignus  episco- 
pu*,subscripsi.  In  Chrisii  noniine  Drausio,indignus 
episcopus.subscripsi.  InChristi  iiomineCravangerus, 
indignus  episcopus,  subscri|isi.  Berlefridus  pecc.  lor 
haix  e,  isloiam  subscripsi.  In  Chrisli  nomiiie  Audo- 
bertus,  peccator  episcopus,subscripsi.  Amlacharius, 
in  Christi  noniine,  elsi  peccaior  episcopus ,  sultscri- 
psi.  Baginus,  ac  si  peccalor  episcopus,  subscripsi. 
In  Cbristi  noniine  ego  Abel,  ac  si  indignus  abbas, 
privilegium  hoc  subscripsi.  Ego  Ramneberlns,  pec- 


Cliarta  qutt  Derlliefredus ,  Ambianensis  epUcopni:, 
Corbeiensi  monasterio  primligia  conadit  «  [aim. 
6U-2). 

Dnminis  sancli  et  summi  culminis  apice  pontifica- 
lis  caihedra;  specu!a  prxsidcnlibus  in  Cbristo  fralri- 
bus,  Nivoni  Ginesio,  Ellioaldo,  Emmoni,  Audoni , 
Audomaro,  Audoino,  Audeberio,  Btirgondofaroni , 
ilern  Audeberlo,  Drauscini,  Berihefiidus,  uiiiuie 
superiii  largiloris  Ainbianensis  Ecclesiae  episcopus. 
Licel  nos  aniiqiiie  reg  lae  constiliita  salubri  obser- 
valione  custodire  convciiial,  tanien  uiili  provisione 
tractanles  coiistituiiuus  ul  quod  sacris  deliberationi- 
bus  non  derogal,  inirepidaobserviiione  conservetnr. 
£t  quia  gloriosissiinus    doinnus  Cblotarius  rex,  nec 


caior,  rogaiiis  haiic  epislolani  relegi  ac  siibscripsi.  B  non  et  praecelsa  domna  Balihildis  regina,  divino  in- 
Ego  Landoberlus,  acsi  iiidignus  monacbus,  hoc  pri-  luminaii  auxilio  ,  nionaslerium  siio  opere,  CliriHo 
vilegiura  rogalus  scripsi  el  subscripsi.  prxsule,  in  loco  nuncupaiile  Corbeia  consinixeruiii, 

religiosam  pelilionem  nostris  auribus  paiefecerunl. 


•  Hx  voces  scripsi'  et  sultcrip  {',  nibil  aliud  hic 
innuunl  quani  subscriptionem  scripsii ,  inanu  S'  il  cet 
aliena  nianum  ejus  dirigeiiie  ;  ipse  enim  lest  lur 
lolum  charUE  contexiu  n  dictasse  el  reciiaium  audi- 
visfe.  Hiiic  igilur  niilla  falsi  su^picio  emergit,  ut  ipse 
fassus  est  unus  e  Bollan  li  soi  iis,  StiUing,  Act.  Si. 
Septemb.  t.  II,  pas.  506,  qui  alia  fal>i  indtcia  arguit 
ex  tesliuni  ^uhscriptiuiiibus,  sed  frusira,  ul  videre 
est  iii  noia  sequeme. 

•>  Bene  coiicordaiit  cum  nolis  chronologicis  huic 
cfaart:!'  subjeclx  subscriplinnes  episcoporuni  Muin- 
inoleni,  epis<opi  Novinmensis,  Aadiberli  Cainera- 
cens't,  Dr.iiicionis  Suessionensis,  liertelridi  Anibia- 
nensis,  Audeberli  Silvanetlensis  et  .Amali-arii  Sagieii-  ( 
cis,  de  quibus  vide  Nov.  Gall.  christ,  t.  III,  IX  et  X. 
Gravaiigerius  vero  et  liaiiius  episropi  sub.-ciibuni , 
qui  ainbo  Audomaro  successerunt  in  episcopatu,  et 
proinde  ipsi  chana;  conric;cnd.b  inieresse  non  (Otue- 
runi.  Hinc  Siilting,  ubi  siipra,  aiicior  Disscri.  de 
veril.  hisior.  eccl.  Audoin.  pag.  123,  el  alii  plures 
eam  habueruiit  pro  suppositilia  ;  sed  jaiudiu  con- 
f-cia!  charUE  nomen  suuin  apposuisse  utrunique  Au- 
domari  successorem,  vice  coiifirniationis,  eo  videiur 
probabiliiis,  quod  id  prij^cis  leinporibus  s.^pius  in 
U'ii  liiit,  ut  docet  Matiillnn^us,  et  e.teinplis  allalis 
asserit,  de  /i«  dipl.,  pag.  lot.  Vide  qiio^ue  Disserl. 
de  oiigin.  S.  Berl.,  pag.  134  et  seqq.  Nec  oHicit 
quod  ulriusque  subscripiiones  appoMla;  sinl  inler 
iiominaaliorum  episcoporuin  qui  in  Iriimenio  confi- 
ciendo  adfuerunl.  Spaiiis  eiiim  quK  vacua  suppeie- 
baiit,  inserla  fuisse  posierioribus  lemporibiis  ainbo- 
fum  Audoinari  successortiiii  iiomioa  credibiie  est.  . 
Hic  auiem  oper.i;  pretiuni  diiciiiius  exscribere  qus  de  ' 
veriiaie  hujiis  charise,  et  plurium  aliaruin  monasle- 
rii  S.  Berliiii,  Jic  3  Sepienibris  1/72  lesiatus  est 
doinnus  Builer,  collegii  regii  An;loriini  Audomaro- 
poli  lunc  prsses,  vir  in  re  diplomalica  versatissi- 
inus.  <  liifra  scriptus  fidttiii  facio  nie  in  arcliivo  ab- 
Laiiae  S.  Briiiii,  per  ires  dies,  coram  virii  venera- 
bilibus,  exemplaria  archeiypa  tiacta:se  ei  inspexisse 
charu-c  AdroaMi,  cha  t;E  S!  Audoinari,  decreli  sancii 
tolquini,  ei  bulla;  Victoris  11  papx ,  in  graiiam  Bo- 
vonis  abb.<tis  et  munastcrii  Sitbiensis  ;  et  cuni  iisdcm 
sumiiia  diiigenlia  ei  lide  transcripia  contuti^se  ;  ac 
in  omnibus  et  singulis  partibus  cum  prsedictis  arche- 
lypis,  ciira  levissiiuain  ininiiiii  puncti  discrepaniiaia 
qiiain  indicare  fas  erat,  iia  adainussim  convenire,  ut 
exeuiptaria  haec  transcripta  de  veruo  ad  verbuui  au- 
thentica  declarari  ethaberi  possint  ac  dcbeaot.  Idem 
le«lor  ino  prxdicta  arclielypa  diligentissiine  exami- 
D^se,  et  cottalione  facta  cuui  scripluris  diplomaticis 


ei  aiiis  eorumdem  el  proximonim  sxcniorum ,  ac 
atiis  ailjiinctls  »qua  laine  perpensis,  iiiihi  ceriiim 
exploraiiinique  videri  qiind  singiila  e\  his  quatnnr 
exeiiiplaribus,  qu»  in  pra»dict(i  artliivo  a^si.nanliir, 
vera ,  genuiiia  el  autographa  coiiiprobanlur.  »  Se- 
qiiuntiir  noniiaa  fepiein  testiuiii,  quae  prxcipuis 
abbalix  S.  Bertmi  ofliciis  lunc  fungebaninr.  [Liben- 
ler  lextum  ciniferei  lector  cuin  cbariularioS.  Bertini 
eJito  ann.  1841,  pag.  23. J 

■=  Edila  in  Coileclione  concilioriim  Sirmondi,  t.  I, 
pag.  502;  Labbei,  t.  M,  cot.  '6-1;  Ihirduini,  t.  III, 
col.  tOtO;  et  iii  Aiinalibiis  Cointii,  I.  III,  pag.  557, 
iieruinquc  i.  V,pag.285.  HaiiciiiipiignavitLaunoiiis, 
tiiqusit.  in  chartam  S.  Genii.  1'aiis.,  pail.  4, 
cup.  X,  sect.  I,  4,  el  post  ipsniii  Cnintius,  Ann.  t.  V, 
pag.  28  >  ct  seqq.  Eidein  omnino  bunt  argunicnta 
qu:c  airerUiilur  conlra  cliartain  Eninonis  pru  moiia- 
sierio  S.  Fetri,  adeo  ut  al.era  ad  alterius  exeiiiptar 
conscripta  videatiir.  CniHlius  censcl  ch;irlani  ulraiii- 
qiie  emendaiionibu^  indigere  iii  inscripiione  et  sub- 
scriptioiie,  ac  expungenda  esso  qu;B  ibi  dicunlur  de 
regiita  S  Beneilicli.  lt;ec  auiein  paruin  nos  movent. 
Vide  nolas  noslras  Emmonis  chartxsubjeclas.  Cxte- 
rum  nihi!  in  charta  uiraque  depreheniiit  Coiiiiius, 
quod  sil  praier  jus  commune;  iino  omnia  fateiur 
Marrullifiiriiiuliiconscnl:iiie».  Id  abiindeproscquitur, 
I.  V,  pag. 'i9l  et  seq.  collatis  siiigulis  charlLC  capi- 
tiilis  ciiiii  runiiulis  Marciilti.  Aiirj^us,  Uper.  d'pl.  I.  I, 
pag.  U39,et  Mabillonius,  Ainial.  t.  I ,  pag.  470, 
rragiiiciiiuiii  thartx  Berihef  cdi  e.vscripserunt ,  nec 
iii  ea  aliquid  redargueiidum  nolaveruiil.  Mabillunius 
innuet  hnjus  charlx  inenlioiiera  lieri  in  siiiiili  privi- 
Ifgio,  Ecclesix  Messinensi  sxculo  xi  ab  episcopo 
Terwaniieiisi  com  esso,  quod  babeiur  inter  ejusdeiii 
Mirxi  Opera  diplouialica,  I.  I,  pag.  04,  ei  quud  suo 
ordiiie  rccudendum  curabinius  Cliarlam  Berlbefredi 
juxta  lcclioneiii  Coinlii  ediiiius.  Licel  Bcrlhefiedi  el 
Einmoiiis  ihartas  dixeriiniis  siiiiilliina-,  iiiul;itis  sci- 
licel  mutaiidis,  Be:  theliedi  laincii  charla  interdum 
prolixi  r.  Id  priiiio  aspeclu  oculi  a-stqimiilur  apud 
C<iiiitium,qui  cbarlani  alleram  alter  us  lateri  aflixaiii 
exhibuit.  Mus  pnccipua  ex  liis  qum  iii  ciiarla  Uerlbe- 
fredi  abunJanl  parenthe.-ibus  iiiclusimus.  Varias  le- 
cliones  inler  uncos  adscripsiiiiiis,  quas  ex  iiis.  de- 
prompias  D.  Labbai,  cungregationis  S.  Mauri,  iio- 
iiiscuiii  hniHaiiissiine  coaiiuuiiicavii,  paratasad  edi- 
tionemCoiicilioruiu  Gallix,  cui  inox  vulgandx  scdulo 
incumbil.  [De  hac  editione  non  absoluta,  cujusvolu- 
nien  prinium  prodiit  anno  1790,  vidCiis  qux  ^cripia 
suul  1. 1,  ad  calceiD,  pag.  C7.] 


1179 


SiECtJI,.  VII  ET  VIII  ECCLESIASTICA  MONUMENTA. 


1180 


(|ii,i:  visocrati  |ieta!is  alTecUi  iia  cor  iiitriiisecus  inol-  \  ci>iiii  iiinnasteriuiii,  vel  iiiun^iclii  ibidetn  consis(«nics 


(ivit,  ut  peiita  non  concedere,  aut  certe  lilieulissinie 
ii'in  iniplesse,  no&ter  animus  iiireligiosum  Tore  pu- 
iiiret.  Saiicio  igiiur  ainore  succensi,  nostrx  vilitaiis 
cxiremilatein  pelierunl  u(  et  nns  el  vestra  rrateriii- 
ta&  conseiitienles,  pro  rcverenlia  sanctoruin  l'etri  et 
rauli  apostoloruin,  el  sano.li  Slepliani  proloniarty- 
ris,  i]iii  ob  gluriosuiii  ac  triuniplialevoluin  pro  aniore 
Clirisii  coronnin  iiiariyrii  coiisequuti  sunl,  ad  prxdi- 
rluin  monasicriuin  in  eoruni  lionore  constructum, 
privilcgiuni  coiiceilcre  deberemus.  Licct  saiicta  Caf- 
Ihaginensis  synodus  a  bonac  meinori:G  Roniracio 
ejusque  coepi-copis  fucia,  vel  ipsius  sacerdolis  epi- 
stoix  ad  Lihcriuin  porrcctx,  non  prohibeant  iiiona- 
choS  siib   privili!gio  proprio  [lloc  verbum  deesl  In 


possideanl).  Allaria  ad  »;i  pedictiiin  nionaslft:  iim», 
vel  iabul;c,  si  deruerint,  cpiscopus  Aiiibianlensis  Ei-> 
clesi.v  iii  Dci  iioiiiine  benedical,  et  chrisina  stnct<iiii 
conliciat  siiie  pretio  {hee  dua  voci*  Htiuni  in  »ii.|, 
et  annis  singulis  pro  revrMntia  saiiciorum,  siue  ullo 
prxiniu,  munerls  causa,  ron^edat.  Ei  quod  ad  Ipsum 
monasieriiim  in  Dei  noiiiine  Aierit  oblaluin,  vcl  a 
qnoi  uii  qup,  Dco  inspirantr^,  Iransinissuitt,  nlhil  Sibi 
cxliide  poiiiirex  aui  ejus  arcbiilioconus,  aut  quislibet 
ordinator  Eeclcsiac,  auleat  vindicare  (nec  ftd  prtsfa- 
tum  nioia.sierium  actedcre,  iiec  in  agrls  ipsius  Con- 
vivia  ego,  vel  pohiili>cs  successores  nosiri,  vel  ar- 
chidiacunus  aui  quislibet  ordinator  Eccleslie  Am- 
biancnsis ,   pncparure   prxsuinat ,   nisi  ab  abbate 


ms.]  rcsidere,  vel  saiicii  Augustini  pfajclari  doctoris  B  ssopcdicii    nioiiasierii    spontatiea    volunlate  ftierit 

libri  de  grailibus  ecclesiasiicis  doceant  monaclios  stib 

quiete  regulariler  viveiites,  absque  Inqaietiidine  t\t- 

ricorum  vel  episcoporuin  rcsidere  (qiiod  nos  consi- 

deraiites,  dum  el  canonica  inslitutio  de  bac  re  nos 

noti  prLCJndicat,  vel  supradiitus  doiiinuS  el  prxdicta 

Jomiia,  duiii  se  paliociiiio,  tain  et  in    pr.iseiili  vita 

l)iiam  ei  in  fuiurum,  prxratorum  sanctorum  plenis- 

smi^  de' oiione  tradiderunl,  ut  eis  ubique  apud  cle- 

nieniissiiniiin  et  oinnipntentein  Dominum  eorum  in- 

lercissiu  piM bere dignetur  3dininiculuin,vel  pro  re- 

verentia  taiitorum  niarlyrum,  seu  prout  raonacbi  ibi- 

deiii  degeiites  sub  regula  sanciorum   ratrum  quieti 

Cortversari  possinl :  hoc  privilegiiim  plena  voluntate, 


t-ogatus  ).  Et  cum  abbas  fuerit  de  sxcolo  isto 
evocaius  ,  qucni  unanimiier  congrcgatio  ipsids 
nion:isterii  er  semetipsis  boniim  et  dignum  ele- 
gerint,  dala  auctoritaie  a  prxfato  principe  vel 
ejus  successoribus,  a  nohis  vel  succesSoriboS  no- 
s!ris,  absque  uilo  conimodo  secundum  sanrtos 
canones  ordinetur.  Simiiter  et  reliquos  gradiis  clerl- 
cnrum  minores  ac  majores,  quos  abbas  Ja(n  dictl 
monasterii  elegeril,  sive  iiitra  aut  eitra  nionast«- 
rium  [  /:(E  quiirtiue  totes  desunt  in  mt.  ] ,  sioe  adiqaa 
prxniii  accepiione,  jiixla  quod  leclio  docel,  consti- 
tuiuiiis  consecrare.  (Neque  ulla  alia  potestale  in  ipso 
nionasierio  ulaiur,  ul  dixiniNS,  neque  in  wolMisteriu 


aiia  cufn  coiisensu  frairum  meorum,  concessisse  vel  r  [Ii<b   tres  vocet  desunt  in  tns,],  seu  in  rebos  aut  oma- 


indu'sisse  visus  suin,  per  quod  dccerno,  alqiie  ob 
tesiilicaiionem  divini  nominis  interdii  o,  ut  nec  ego, 
nec  ullus  episcoporum  successorum  nieorum  hoc  in- 
rumpc-re  prx-sumai.  Nec  nos  hoc  propri.c  delibera- 
tionis  iiisliiuto  postcritas  xsiiinel  decrcvisse),  cum 
«tiam  aiiliqHiora,  vel  in  novo  temiore  monasierla, 
propHa  privilegia  sinl  consecuia.  [Addit  codex  ms., 
cx  quib  s  vcl  pauca,  duin  longum  cst  oiniiia  e.xsol- 
vdre,  noiiiinon.us.J  Nain  el  Ag>uittnviuiiquod,\eIut 
islud  ,  regio  est  munerediiaium,el  Liriueiisiuni,  vel 
basilica  doMiui  Marcelli  iinmoque  et  inoiiasterium 
Luxoviense,  boc  viJeiilur  habere  coiicessuiii  [addit 
nis.  et  oinnein  liberiatein  sunt  cotisecuti],  et  ila  a 
succedentibus  custoditur,  ut  quicquid  ibidem  ulTer- 


nienlis  ipsius,  neque  in  personis,  dum  lanli  glorio- 
sissiiiii  princiiiis  petJtio  iniercessit,  vel  quia  ip-i  wo- 
nasi«riuni  ipsum  contlfuxerih  i  et  (CiavertiMt,  >-el 
pro  revereiiiia  sanctotuni  aphstoiorum  ct  matiynim, 
seu  pro  eo  ut  quieti  sub  regula  sancla  ipsi  moiiailii 
vivere  debeant  ad  ipMim  n  onasK  rium  detCrvieNtes, 
nec  episCOpuS,  nec  .'irchiJiaconus  ani  quxlibel  alia 
pcrsona  ordinalor  E  clesi  i-  Ambiaiiensis,  quodciini- 
que  de  eodtm  ninnasterio,sicul  de  reliquis  paiocliiis, 
usurpaie  aiit  ciiiiiii>utare,  aut  aliquas  res  auffefre, 
vel  species  qux  aJ  ipsuni  inunasteriuuisuilt  conTa  ^, 
deleire  ad  civilaiem  aiideat,  ut  de  perfecla  quicle 
raleunt  ipsi  inoiiaclii,qiii  ad  pr-.efatuin  nwBJislonun» 
dcserviiiul,  duce  Doiuino,  jfier  temporS  exuliare,  et 


tur,  ipsi  abhates  vcl  nionachi    ibiJein  deservientes  D  sicut  aiitedicta  niona:tcria   sub  libeitale  vivant,  nl 


absquecontrarieiaie  vcl  repetilioiie  episcoporuui,  li- 
licre,  cuiii  Dei  adjutOrio,  boc  possiJeant.  Eigo  om- 
iius  iinius  coiispiraiioiieconsensus,  antedictis  princi- 
pibiis  postulatione  sucia  libeiilissiine  annuenies,  sic 
decrcviinus  ul  quxcuinque  prxJicto  monastiTio  vel 
monachis  regiii  miiiiere  seu  a  quibuslibet  ( lirislianis, 
in  agvi»,  mancipiis,  viiicis  ,  silvis,  auro  ,  urgenlo  , 
Vel  vestibus ,  vel  quibushbet  spcciebus  coiilala , 
aut  duiiicops  cunferenda  suol  viix  iiosirx  tenipuri- 
bus,  seu  suxMiessuruin  no&troruin,  iiecego,  iiee  iillus 
sibi  poniifei,  ant  aliqui*  rx  onliue  cleTicornm  Am- 
liiancntis  Ecclesix,  suiti  usibus  uiurpare,  aut  miiio- 
rarc  (aut  ad  civitateni  aliqiias  species  deferre  prx- 
sumai,  seil  sub  uuiiii  liberlaie  vcl  ciHuiiitaic  sxpcdi- 


pro  staiu  Ecclcsi.f,  ci  sa^ule  regiiin  vel  stabiUUte 
regiii  et  tr.inquilUlaie  p.itrix  vllcaiit  pleuins  pintn 
Dorainuni  exoiare.  Lt  si  aliquis  de  ipsis  nioiiachis 
conlumaX  fueril,  ab  abbale  pi-xlieli  inonasterii  se- 
Cunduin  caiKiiiioam  iiistiiuiionem  eineiidetw.  ut  hoc 
(•rivilcgiuiii  suli  ea,  ut  dixiiiius,  libtTiaie  qua  anie- 
diila  iHoiiasteriu  el  inoiiaclii  vivunl,  debeat  in  per- 
petutini  pennaneir  liriiiKsimum,  M  jaiu  dieii  niona- 
cbi  sxpediclo  munasterio  deservlentes ,  nosiris  M 
futuris  leiiipuribiis  sub  librrlate  consistant ,  quia 
nibil  de  i-anonicn  *uel«ril«l«)  convellilur  quicquid 
domcsticls  lidel  |>ro  tranqiiillilale  V*i''*i  **'  1"''"  "^" 
vcreiitia  saiiciuruiH  (ritmilur.  (lllud  rtiain  aJdi  pla- 
cuit,  ut  ipsi  monacbi  iub  ivg<tla  saucti  D«iic4IhIi  vt-l 


1181  DONATIONES  AC  TESTA 

siincli  Coiunibani  co.tversari  el  vivere  dcbeani.) 
Ouod  si  al(q«isctilli<Iiiaie  aiii  cupiiliiaie  prxvenius 
e(:iscopus,  ea  qu*  sunt  saperius  comprebensa  leme- 
rario  spiritii  violare  prii'.suii:pscril,  iribus  aiinis  pce- 
nileiiliam  disiriclissime  agat  a  roniniunione  fratnim 
spquislratus ;  el nihilominus  lioc  privilegium,  Chri^lo 
prniegeiile,  qui  el  adjuvet  iliuJ  conservantes ,  el 
dissipet  illud  disirucre  cupienlcs,  perpetim  maneat 
incornipltiin.  Qiiain  delinitioneni  consiitnlioiiis  no- 
siran,  ul  iioslris  et  liilurig  lcmporibus  valitura  sii, 
inaiius  noslrx  subscripiionibus  roboraviniiis,  el  coe^ 
piscopos  domnos  ,  et  fratr^s  nnsirns  roganuis  ul 
ipsuiii  in  oninibiis  coiilirmare  debeant.  nerthefridus 
peccator,  Anibianensium  urbis  episcopiis,  hoc  privi- 
leginin  a  me  facluiii  relegi,  consensi  el  subscripsi. 
Genesius,  ac  si  peccalor  episcopus,  hoc  irivilegium 
consensi.  (itiaoaldus,  episcopas,  hoc  privilegium 
consensi  et  subscripsi.  <!nutioberlus,  ac  si  pec- 
calor  episcopus,  boc  privilcginm  subscripsi.  Boso,  in 
Deinomineepiscopus,  hncprivilegiuincoiisensietsiib- 
scripsi.  Ragnobertus,  ac  si  indigniis  episcopus,  boc 
{trivilefiuni  «onsentiens  subscripsi.  Muinmolenus,  ac 
C4  peccal«r  epiacopus,  hoc  privilcgiuin  conscnsi  el 
Sttbscriftsi.  Audobertiis,  ac  si  peccator  «piscopus,  hec 
4)rivilegiuin  consensiel  su^cripsi.  Audoenus  [  in  ms. 
nomen  AudoeiiiiS(/i."e-I.  C<e  erit  (ere  omnibuipriCfigilHr 
/Wiiiidn  :  in  Clirjsli  Momine],  episcopus  hoc  privile- 
giiim  cniisensi  et  snbscripsi.  Dado  peccalor  hoc  pri- 
vilegium  consensi  ac  subscripsi  Einmo  episcopus 
SLbsciipsi.  Leodelioldns  peccaior  episcopus  hoc  pri- 
vilegiuni  subscripsi.  Chroiloberins  peccalor  hoc  pri- 
vilegiuin  subscripsi.  faicrniis  pcccalor,  Egloensis 
Ecclesiai  ac  si  inillgniis  episcopns,  hoc  pri^ilegiuin 
coiisensi  tl  subscri,<si.  Drauscio,  ac  si  peccator,  hoc 
privilegiHfli  cousensi  ei  siibscripsi.  Ego  Audebcrtus, 
5C  si  pcccalor  rpiscopiis,  Itoc  privilegium  consensi 
et  subscripsi.  Pacluiuhocprivileginm  sub  die  oclavo 
i  lus  Septeinbfis,  anno  vu  regnante  Clolario  rege  ", 
ilaploiinaco  iu  palatio  publico.  Sigo,  in  Dei  noinine 
«lia  oiiiis,  hoc  privilcgiuin  scripsi  ei  subscripsi, 

XIH. 

fr^^flMKim  eliartm  qaa  Nitariiis  ,  Remensis  epi- 
»°e/iu',  Aliiiillnrensi  pioH-isterio  privileyium  con- 
(erl  B  (mn.  6.2). 

•  Regiii  Clotarii  III  annos  computamus  a  mense 
Sepienibri  aniii  Cbrisii  U50  elapso  aiit  labenie;  sic 
lUabiUonlus,  qiii  chaflaiii  de  qua  agiinus  collocal  jub 
aiiiio  6(J2  ArS  dijudicaiidi  singulas  leiiiporum  uoias 
regiiiiin  CloUrii  iiiiUuin  suHipsisse  docel  posi  diem 
qiiinlaiii  Se.ieiiibris. 

^  UoC  rragiiie.iluHiexsial  in  aimalilius  Cointii,  I. 
|ll.  pag.  htl,  ei  Mabillonii,  l.  I,  pag.  iUl,  apud 
SaiiilUai  Ih  iiios.  Gall.  c  .f.  edit.  priiiia,  1.  IV,  pag.  32, 
ei  irt  Nova  Ga  lia  clirisi.  demum  cuni  discrepaiiiiis, 
I.  X,  iiisl.  col.  1  ;  iii  Ilisioria  Ecclesia;  Ubeiueiisis  a 
Murl.  lo,  t.  I,  pag.  2'7.  Illud  prinii  erueranl  Sain» 
mafUianl  ei  cbaitupbylati.i  Allivillarensi.  Doceiit 
auciores  Ndv*  Callia;  cbristiaiiu;,  l.  IX,  col.  231, 
ijviOf uiii lectiunem  sequiuiur,  ibi  siiperc-sesciipium 
iil  liUilui)  to\io  coJicii  iiicililiraiiacci  U-vaiigelioruin, 
at  ptdrifeSi  ihterpolaluindiversimode.  Aliunde  pelilum 
fedidii  Maftotus,  cujus  varias  lectiuiies  iiiier  uncos 
apjioiiituUs  i  sed  imlliiji  charlam  inlegiam  habemus 


ME.NTA  EPISC,  AKB.,  F.TC.  H84 

A  In  noniine  Patris  el  Filii  pt  Spii  iiiis  Sancli,  aiiieii. 
Ego  Mvo  sive  Nivardus,  etiaiusi  peccalor  episi  opiis» 
dum  oiiines  episcopi  fratres  iiiei  eliam  et  de  virii 
christiani-i  ct  de  bonis  hominihbs  montisieiia  secuu- 
diiin  regulam  sanctoruin  Patrum  lediflcare  iiiin 
cessarent  (.V.(r(o(KS,  et  de  viris  Christianis....  pra».- 
ci;tiii  iii  uniiiii  convenissemus],  peliil  nos  Bercariiis 
abb.iscum  \M.,  una  eum]  fralribus  suis,  nt  ubi  [iibi 
deest  apud  M.]  lalcin  locelluni  eis  peri|uirere  debe- 
reuius  iii  nnstra  proprielaie,  nbi  ipsi  secunduin  rc- 
giilam  Pairuni  sancti  Benedicii  et  sancti  Columbani 
vivere  delierenl,  el  pro  ni.bis  die  nnctiique  iniseri-' 
cordiam  Doiuini  debeaiit  d.  precari,  ut  in  fuiuruin 
veni.im  de  peccatis  nierear  [M.,  mereainur]  obtinere  ; 
sed  cuni   niiiiime  hic  lalcui  locelluin  \M.,  sic   talem 

B  tocellum  compendiosuin]  in  nnstra  prnprietate  inve- 
niremiis  qui  ipsis  monacbis  ad  inoiiasleriuin  facien» 
dum  placuisset,  repertiis  est  nobis  una  culii  ipsis, 
locellus  qui  dicilur  Allivillaris,  in  line  Reoiensi,  sn- 
per  fluvium  Maternx,  pnipe  villaiii  Disiacum,  queoi 
a  Bavone  et  Thenderanio  \M.,  Theodcramnojde  villig 
ecclesioe  nostrai  concambivimas,  undeet  ipsainslru- 
menta  exlioc  inarchivisecclesiair.  tineiitur^J/.,  reli- 
nenius],  villaui  quoque  Disiacuin,  cum  ecclesia  ct  al- 
tari  beaii  Timothei  marljris,  in  cujiis  parochia  sitns 
esl  Aliivillaris  locus,  eideni  moiiastcrio  It-galiiercon- 
lirniavimii-s^M.,  conrirmaniDs].  Sed  sic  pensilavit  ips6 
Bercliarius,  uaa  cuni  fratribus  suis  [rscsuis  detst 
ap.dMarl.],  pro  novissimis  temporibus,  ut  dura  ad- 
vivimus   \M.,  adjuvimus],  ipsum  nionasteriuni  quod 

C  dicitur  Altivillare,  qiiod  ego  pro  aeterna  beatitudine 
vel  pro  remedio  aniin.-e  noslnc  ad  san.lam  regolam 
conseriandam  xdilicavi  in  honore  sanclorum  Pelri 
et  Paiili,  seu  etiani  sancti  Joliannis  ei  celeronini 
marlyrum  ei  confessorum  quorum  pignura  ibideni  vB'' 
nerari  noscuniur,  in  n^sira  poieslate  debcat  esse, 
ul  ipsos  mniiachos  melius  delcctet  secundum  disci- 
plinse  ordiiiem  et  regiihe  vivere,  vel  quietu  [W.j 
quielosj  residere ;  et  laliler  nobis  conseuferunt  de 
fratribus  ineis  coepiscopis  etiaiii  [voces  coepiscopis 
eiiam  desunt  apud  M.]  el  de  comitibus  nosiris  ar- 
chidiaconis  seu  et  abbates,  vel  etiam  clerus  nosler 
Remensis,  etiain  [M.,  et  abbalibus  vel  ex  clero  Re- 
men^i]  et  de  viris  illustribus  quorum  manibus  sub- 

0  quam  viderat  Frndoardus.  Hujus  summain  re.^ert, 
uude  liquet  iii  fragmento  q  ii»d  exliibeiniis,  e  Iriiius 
parlibuspriinani  duntnxal  salvam  supcresse.  Defi- 
(ienua  auteni  a  Frodoanli  narralione  repeli  possuiit 
qux  sic  habel,  Hlst.  Eccl.  Uhem.  lili,  ii,  cap.  7,  pag, 
202 ;  «  Beatus  Nlvardus,  consiiiiiio  iniinasierio, 
quidquid  possessionuni  anie  episc'ipatum  fuer.«i  vi- 
sus  liabere,  ad  ipsuni  locum  Iradidil. . .  Privilegliim 
quoque,  poscenle  praifain  aliliale  Beracario,  ei  leiil 
coiitulit  mniiasierio,  ul  sciiicel,  pi-ajsiil  i.Iein  inoiia 
slerium  in  sui  juris  dominatiune,  dnin  adviverel, 
coiiservaret ;  ei  ui,  posl  suuin  decessuin,  Uiieinensii 
episcopus  ipsiim  coeiioi.ium  gubernel,  ei  eosilem 
inonachos  coiilra  oninfs  adveisinles  defeiidal;  ipsl 
vero  iiionacbi  potestalt-ni  haliesul  pralaiiiiii  sibi 
regulariler  eligeiidi,  pr.iul  in  descriplione  ipsius  pri- 
vilegii  ccniiiieiiiur^  i  Porro  criiici  onines  Nivardi 
chartam  feferunl  circa  annu  ii  l.hrisl.  tiii2.  Vari;n 
leclivncs  nx  Mariuio  dcsumpta;  littera  M  sijjnauiur. 


i;s5 


SifirUr.   VII  tT  VIII  ECCI.ESlASTir.A  .MONUMENTA. 


<1»l 


tcri|itloiirsvel&i|Snaculasubler  leneniur  [.tf.,  leueiisil  A  liabel,  ui  infra  scpia   nioiiaslcrii  virgines  et   caste 

iiiterta  *.  reclausa;  Jcbeaiil  Uoiiiino  niiliiarr  ,  secunduin  voiiiin 

JIV/  Kcpe  dicloriiin  Ueo  (iineiiiiuiii(|iii  ronslruxerunt  re- 

gulain  ei  ciirsura  sanrli  Itencdicli,  eatenus  ut  posi- 
quani  in  ipso  nionaslerio  inlroicriiil  Doiniiio  inilila- 
re,  foras  de  ipso  nioiiastvrio  exire  liceiitiam  non  li.> 
beanl,  et  nd  inoduin  Luxuviensis  inoiiaslerii,  qiiein 
bealiis  Ciilunibaiius  lenuil,  rcgiilain  ad  proreclum 
aiiiiiiaruni  earuiii  studcanl  in  oniiiib^is  ciistodire.  Et 
nec  nos  sub^idua  Trali  rniias  sacerdoluni  prav-ciis 
privilegium  propria  deliberaiiniie  aut  iiova  adin- 
ventiunexslimeldecrevisse  aul  indulsisse,  cum  ad 
liujus  conslilulionis  nurinam  saiicloruiii  Agaunen- 
siuni  locum,  imnioque  ei  inuiiasierii  Lirln>-n-is  el 
Luxuvieiisis  vel  basilica  sancti  Maicelli,  tani  de 
iiibabit.itoribus  libertalum,  quiin  a  quibuscuinque 
ibidein  aliquid  deligaluin  eatenus  fuit  sancitum.  Krgo 
uiiicis  conspirationibus  cousensuni  ila  decretuni  est, 
ut  quidquiil  predicio  nionasierin,  vel  sacralis  Dco 
virgiiiibus  ibidein  sub  evangelica  religione  vivenli- 
bus,  ab  ipsis  prxdiclis  iiiluslri  viro  Ebroino  majo- 
rum-dooius ,  ejusque  iiiliislri  niatrona,  eorumque 
lllio  HoToni,  vel  a  regio  inunere,  seu  ab  eorum  pa- 
reiitibus,  vel  quibuslibel  Cliristijnis ,  in  agris,  luao- 
cipiis,  niinisterium,  saciis  voluminibus,  vel  quibus- 
libet  speciebus  qux  ad  ornalum  divini  cullus  perii- 
nere  nosciinlur,  aut  <a'(eris  rebus  conlala  vel  dein- 
Ct'ps  coiilatura  sunt,  s>  u  quod  in  aliario  fucrit  obla- 
lum,  aut  a  quocumque,  Oeo  inspiranie,   in  eo  niise- 


Charla  qua  Drautciu^,  Sueitioifinit  epitcopui,  Suei- 
lioiiinsi  iiiiit/K?  Uariat  Parthenum privitegia  conce- 
dit  '  \aitn.  t(i(>J. 

Ooniiiiis  sanciis  et  aposlollcis  fralribus  Suessio- 
num  civil:itis*  cumprovincialibus  Nivoiii  episcupi,  et 
Laiideberto,  Muinmoleno,  Andf bt-rio^ili^m  Audeberto, 
Clemente,  Uertbefredo,  Audoiiiaro,  Orauscius,  acsi 
indignus  cpisLopus,  supplex  iii  Uoiiiino  mittit  salu- 
leni.  Licet  antlqux  reguLc  constiiula  nos  convenit 
el  oportel  custodire  peromnia,  tanieii  iiludadneai- 
lur  conservandum.uiquod  orthodoxaiu  deflnitioneiu 
non  niaculal,  el  ad  religioiiis  quieieni  tempore  ser- 
vetur  eiiam  mulia  et  perheiine  custodia.  Ct  quia  B 
boiKC  vitx  inluoter  vir  Ebroinus  majur-duinus,  ejus- 
4|ue  iiiluslris  malruna  Leutrudis,  ei  eorum  unicus 
dileclissinius  lilius  Bovo,  rcligiosa  posiulalio  eorutu 
aiirium  ik  straruiii  furciisis  pulsaiiles  auditus,  inlima 
etiain  cordis  penelrarunt  arcliaij<i,  qualinus  et  vis- 
ceraU  pii  tatis  alTectiim,  ila  cor  inirinsecus  cariiaiis 
eorum  pctitio  niollirei,  ui  peiita  iiou  concedcre  ant 
cerie  libeiitissinie  qux  petuniur  non  implcre,  nu- 
sirx*  aninia:  liireligiosuni  fore  puiarent  Saiicti  igilur 
disiderii  ardore  succcnsi,  inira  cceoubii  sepia  basi- 
i  cas  iii  honore  sanclx  Marij;,  genilricis  Dumini  no- 
stri  Jesu  Cbristi,  el  sancii  Petri  et  saucUe  Ginuvev;e 
vel  celeroruni  sanctorum,  iuloconuncupatointra  mu- 


rusurbisSuissiuii  sci»ilaliscon6truxerunl,ubipuella5  q  rint,  prasenles  vitas  nostra:   teniporibus,  tuccesso- 

riiinque  nosiroruin,  niillus  ibi  aliquid  clericoriim 
vel  pont  licum  aul  regalis  sublimilatis,  snis  usibus 
usurpare  aut  niinuare  prxsumat.  £l  cuin  abbatissa 
ejusdem  monasterli  de  s;cculu  fuerit  revocata,  quas 
unanniiler  oiiinis  congregaiio  illa  ancillaruiu  Dei, 
ex  semetipsis,  opiime  reg  ilam  coinpertam  eligereni, 
pro  se,  Chrisio  prxsule,  sibi  seniorein  iiistituaiit ;  et 
etiam  si  opporlunuin  fuerit,  labulas  ad  altaria  bene- 
dicendum,  aut  chrisnial,  aut  ves:es  in  Dei  nomine 
consccrandum  a  quocuniqiie  speciali  pontilire  de- 
creverinl,  hoc  disciirreiitesgeruli  licenliam  habeaiit 
expcieiidi  vei  explicandi,  et,  ut  superius  conlineiur, 
niillani  exinde  poteslatcm  neque  in  rebus,  neque  in 
or.linandi>  aut  velandis  persunis,  excepto  si  ipsx 


virgiiies  ac  Deo  sacraix  Eiberia;  abbatissx,  relicta 
poinpa  scculi,  sub  regula  bcatissiniorum  patruin,  :id 
iaudes  Christi  die  noctuque  caiiendas  vel  pro  xterna 
rclributioiie  sunl  conlocatu',  nostra;  viliialis  exire- 
milaie  supplice  deprecaiionis  petilione  deposccrunt 
nt  et  nos  Iralrcsquc  no-^tri,  abbatibus,  presbyteri- 
bus  immoque  cl  diacoiiibus  vel  omni  clero  Suessio- 
iium  Ecclesix,  quurum  subscriptioiiibus  iiifra  lene- 
lur.  Quiid  niis  iractaiilcs  cariialcm  de  donicsticis 
lidei  Lencvula  deliberaiioiie,  boc  privilegium  iii  Dei 
noinine,  ad  nioiia^leriuin  pra}dicliiai  infra  urbis 
Siics^ionisciviialiscoiistructuni,  tiibucnilum  iiiduUi- 
iims.  Quo  pulius  dum  juxta  sexuin  predictaruni 
beo  sacralarum  virgiitum  inuaitas  sancta   iiisiilutio 


*  A'  iid  M  irlnluiii  addita  siint  qiije  scqnuiitur  :  L't, 
ticiil  jam  tnpra  dictum  est,  monusteriiim  ipsum  AUi- 
tilta....  (^ailerndesiint;  unile  sei|uitiir  liaiic  charlaiii, 
qiiiii|U'i  t 'iiipure  script.)  fuerit,  iiitegraiii  ad  iios  non 
pe  vfi!is<c. 

^'  llujiis  cliartse  qun  DrauscUis,  Sucssinnensis  epl- 
«copiis,  privHegiiini  cnncniii  puellari  Sanclje  Maii» 
nioiiaslerlii,  log.inlilius  Ebruino  iiiajore  doiiius  ,  et 
ejiis  roiijiigc  Leutruile,  :i  qiiilnis  consiriirtiiin  ruerni, 
fr.ngmeiila  pliiries  ediln  siiiil,  a  Ucginaldo,  Cuiii|ieiid. 
Ilist.  Siiess.,  prob.  p:ig.  2;  Duriiieio,  lli>t.  Siic^s.,  (. 
I,  p:ig.  'il\  ;C(>iiiiio,  Aiiii:il.  i.  lil,  p.ij(.  006;  Mat>il- 
iiiiilo ,  Aiiii.  l.  I,  p:ie.  im  llliid  iiili'<;ruiii  .Miclncl 
<!eriii:iin  ,  ex  anliivu  l':iilliciiuiiis  ilepriiiiiptniii ,  i>e 
Hiiiuiia  quiileui  una  syllalia  ,  cudi  typis  cur:ivii  nd 
calreiii  lli^tornc  ejiisdeiii  inonaiterii ,  pag.  i^ii,  el 
niiiis  illiisiravlt,  ini  ciijus  hileiii  rccuillnius;  i|uiii  ct 
CaJlico  vtnii,  ibid.  pag.  14  ct  seq-,  aliis  siibjuuciis 


anuoiationibus.  Lectu  vero  dimrilcm  scripluram 
ducei  Doniieiiis,  qiii  lccliunem  cjus  salis  assequi  se 
nuii  pi  liiis<e  lassus  est. 

'  lli  liiere  ci>inproviiiciales  Rbemensii  metrnpolis 
aiitistites,  ad  quiis  cli.iriniii  sub  epistnhe  riiriiia 
Ciiiicepiaiii  dirigii  Draiisciiis  scilicei  ,  Nivo  ipsius 
lUiemensis  Eccle>i.T  pr.esul,  Landebertus  Calalaii- 
nen>is  episcopus,  Miiiniiioleiius  Niiviuiiiensis,  Aii  le- 
bcrlus  Cameraren  is,  Audebrrtus  alier  Silvaiii  cien- 
si-,  Clemeiis  Uellovacensis,  Iterlherredus  Aniliiineii- 
>'is,  .Aiidoinaius  Murinensis.  Ne:iiu  nescil,  Eci  lesiam 
Cunieracensem  Rheniensi  nieiropuli  suiijectam  fViis-e 
u^qiie  ad  leiiipora  Pauli  papc  IV,  qui  episcup:iliiin 
Caiiieraceiiseiu  iii  iiietr.  p  >liiii  crexil.  Prlures  liu- 
jiis  aiiii>'t:itiunis  lliieas  aiiiaiidavi,  cuin  in  cis  edilor 
expiiiierel  lantiiniinudo  qiia  de  causa  hoc  diplvima 
iiiseruciii  Sup|ileiiiciiiu.  Nuiic  suo  ordiiie  «ulga- 
tiir. 


ll^S  DONATIONES  AC  TESTAMENTA  EPISC.  ABB.,  ETC.  1180 

ancillx  Dei  unDnimiler  propiia  vuliintale  poposce-  A  teneatur  obnosius  ;  et  nihiloniinas  lioe  privilegiuiii 
rint,  nos  vel  arclii(liaconu3,  successoresnjiie  nostri, 


vel  qujelibei  persnnani  liabcrc  nnn  debcKt,  aiil  qund- 
cuiiiqiie  de  codem  monasiiTio  siciilde  paroch  is  aut 
ecieiis  iiiniiasteriis,  muNeris  causa,  audeat  superare 
vel  aufferre,  el  nisi  coiigregatione  ipsiiis  vel  aiibalis- 
R3B  volus  el  peiilin  interce.-soril,  ei  proaiiiiiisesalnle 
fueril;  nain  aliier  nulli  iiostniruin  liceat  nionasterii 
ipsius  adire  secrela  aut  iiigredi  sepla.  Nec  nulliis  de 
viroruin  sexu  infra  porlas  ipsius  monasterii  fueril, 
prxsumat  cibuin  vel  potum  maiiducare  vel  bibere 
nisi  tantum  communio:ieni  sanctam.  El  sic  ab  eis 
ponlifex  postulalus  pro  danda  tantum  vel  lucranda 
oralionc  accesserit,  uhi  jiixla  regula  Incus  permiiiit, 
iliideni  singulum  cuni  rcligiosis  s:  cerdi.tibus  iiigie- 


lii  nulluin  possii  convellere,  sed  prxienti  et  futuro 
tenipore,  Christo  Domino  noslro  protegeiite,  incor- 
rupius  valeal  perdurare.  Quam  conslitutionem  no- 
strani  ul  lirmis  subsislat  vignribus,  manus  nosirx 
subscriptionibu;  roboratam,  perpeiuis  temporibiis 
valiiurain,  vnbis  vcl  celeris  episcupis  destinavimus  ei 
rogavimus  insuper  coniiriii.snJam,  stipulalione  sub- 
nexa.  Aclum  Aiigusia  Suossion.  Sulidie  vi  kal.  Jul. 
Aii.  X  "  domini  nostri  Chloiarii  gloriosi  sirai  regis. 

Drauscio,  acsi  peccator,  hoc  privilegio  subsciijjsi. 
Nivo,  acsi  peccator  episcopus,  hunc  privilegio  siib- 
scripsi.  In  Chrisli  noniine,  Genesius,  acsi  peccator, 
hoc  privilegio  subscripsi.  Aiidoeiius.  tbrislo  inise- 
ranie  episcopus,  honc  priv.Ieg'UJii  jmia  instilQtiDne 


diatur,  etcelcbrato  ac  peracto  divinn  niysterio,  con-  B  canonica  cuin  pietate  subscripsi.  In  Clirisli  nuinine. 


tiiiuo  absque  ullo  requisito  d.iiio  studeat  habere  re- 
grcssum;  necaliis  clericis  aui  qiiibusliliel  soerulari- 
bus  personis  ibiJeui  ingressione  ,  excepto,  gi  pro 
bona  nccessitate  aut  ulilitale  ipsius  munastcrii  fue- 
rit,  aut  mens  Deo  devnta  peiieiit,  regula  lameii  do- 
eentc,  aique  religioiiem  iii  uniiiibusservanie,  in  reli- 
quo  iiultatcnus  liabitare  permiiliiuus,  sed  corain 
D  miinn  prohibenius,  quia  cunclis  patet  manifesta 
cunditio,  quod  puellaruui  nioiiasteriuin  ab$que  fre- 
qucnlia  virorum  decei  ei  oportet  e?se  reclaiisum,  u', 
solilaria  vita  fruenles,  de  pcrfecia  qiiiete  uc  de  cun- 
servata  caslitate  valeanl,  ducc  D.imiiio,  per  tempora 
exultare,  el  siipra  dicia  regula  vivenles,  et  saneia- 
rum  virginum  viiam  seciantes,   pro  statu  Ecclesiae 


Leudtgariiis,  acsi  peccaior  eiiiscnpus,  hunc  privile- 
giuiii  consensi  el  subscripsi.  Buso  in  Dti  noniine 
subscnpsi.  In  Chriai  noiniiie,  (  anciobertiis,  acsi 
pcccator  epi^copus,  lioc  privilegiuin  consciiticns 
subscripsi.  Desideralus  peccalor  hiiiic  privilegiuiii 
consentiens  suliscripsi.  Viigilius  peccalor  liunc  pri- 
vilegium  consenlienssubscripsi.  Iii  Chrisli  noniiiie, 
Iniporlunus,  acsi  pcccalor  episcopus  subscripsi. 
Kmiadius  episcopus  subscripsi.  In  Christi  nornine, 
liurgunlo,  acsi  indignus  episcopus ,  conseiitiens 
subseripsi.  In  Cliristi  nomine,  Abbo,  acsi  inJignus 
ejiiscopus,  hoc  privilegium  consenliens  subscri|isi. 
Clemei.s,  ac  si  peccator  episcopus,  hoc  privilegiii.'ii 
Cunseniiens  subscripsi.   In   Christi  noinine,  Ragno- 


et  salule  regis  vel  patrix  vale.  nt  plenius  Dominum '- bclus,    acsi  iiidignus  episcopus,   hoc  privil.  gium 


deprccari.  Et  si  aliqui  fnrsitan,  qiiod  nnn  credimus, 
excedendum  ips:c  sanctx  muniales  de  earuni  reli- 
giunc  tepide  secuin  duxerini  supra  scriplaiii  sanciam 
regulain,  ab  earum  abbaiissa  di  beant  corrigere , 
qnaliier  in  nmnibus  debeant  sancla!  vivere,  quia  ni- 
h  I  de  canonica  aucloritale  convellilur,  quidi|uid  de 
domesticis  fidei  pro  quiete  tr:inquillilale  iribuelur, 
Quod  si  quis  calliditate  aiit  cupiJiiale  preveiilus, 
visiiS  fuerit  ea  qux  sunl  supeiius  coiiiprehensa 
tenierario  spiritu  violare,  divina  uliione  prostralus 
realus  anaihemaii  subiciat,  et  iiisuper  tribus  aniiis  a 
cuinmuniune  episcoporum  se  noverit  esse  alienuni. 


consentiens  subscripsi.  In  thristi  nomine,  Audo, 
ac-i  indignus  episcopus,  huc  privilegiuin  consen- 
liens  subscripsi.  In  Chrisii  noniine,  Itagnoinarus, 
acsi  indignus  episcopus,  hoc  privilegiuin  consenliens 
subscripsi.  In  Christi  nomine,  Concessus,  acsi  i  di- 
gniis  episcopus ,  hoc  privilegiuni  conseiitiens  sub- 
scripsi.  Leudeboldus  peccator,  acsi  indignus  episco- 
pus.hocprivilegiuin  consentiens  suliscripsi.  Sigobol- 
dus  peccator  hunc  privilegium  scripsi  ei  subscripsi. 

XV. 
Cliarla  qua  Leodebodus,  abkits  sancli  Aniani,  pturima 

dona  ccnfen  monaneriis    sncii  Aniaui-ei^  lancii 

Peiri  tloriiicensis  i"  {ann.  (i6,j. 


vel  irain  coelestis  incurrat,  et  cuin  Juds,    tradiloris 

Domini  nostri  Jesu  Chrisli,  se  participem  es.se  co-  ^.     '"  "omine  Patris,  et  Filii,  el  Spirilos  sancii.  Anno 

gnoscat  el  tanquam  negatur  pauperum  in   futurum      secundo  regnaiite  doinnu  noslro  Ci.lodovco  glorio-* 


"  Annum  Clotarii  10  non  solum  in  archetypo  m- 
slruniento,  sed  in  ch:)rlulariis  quatuor,  se  legisse 
mnnel  dninnus  Cennain  ;  adeoque  hanc  chartain  ad 
annuin  Chrisii  (tiU  referendain  censenius,  quam  edi- 
lores  alii  annn  Cloiarii  teriio,  quario,  unilecimo, 
quarlodeciinn  (Hist,  monast.  B.  M.  Suess.  pag.  itS) 
iribuerunt.  Obiit  Drauscius  circa  annuin  674,  Nova 
GalL  Christ.  t.  iX,  coH.  558 

^  Prinius  lianc  ciiartam  ex  archivo  Flori.icensi  de- 
scripsit  tlelgaudus,  monachus  Flnriacensis,  ap. 
r.liesn.  Hisi.  Frane.  t.  IV,  pag.  5'.>.  Kecusa  legitur 
spud  Sausseyum,  Annal.  eccl.  Aurel,  pag.  JS4,  el 
Ci^inlium,  Ann.  t.  Ill,  pag.  589.  Iliijus  fragmenlum 
el  subscriptiniies  iiiseruit  HiiberUis  iii  Aiiliqiiiiatilms 
fc.  lesioe  sancli  .\niani  Aurelianeiisis  ,  pirob.  p.  72  : 
cliaracteres  clirunulngici  adulterali  Cuintio  viJen- 


tur,  et  binc  linc  instrumentum  de  falso  criminat  s 
est  Lniigueval,  llist.  eccl.  Gall.  t.  III,  pag.  56.S.  Sed 
ah  omiii  criticnrum  faniiiia  abso  uiuin  juilicani, 
Coiniius  ubi  supra;  Maliill.  Ann.  t.  I,  pag.  580; 
Nova  Gail.  chrisi.  t.  VIII,  pag.  .518  et  1538;  Dipl. 
nova,  t.  V,  pag.  421,  n"t.,  etc.  :  Coiniius  ipse, 
emendaiis  nntis  cbroimlugicis  ab  iniperiia  nianu 
Curruptis,  illud  habet  pro  legilimn.  Jaiii  exslabat  iii 
arcliivo  Flnriaceiisi  sxcul .  iioiio,  lesle  AJrevaldn, 
Flnriacensi monachu,  qiii  hac xtit^ scripsit,  Biliii.ilb. 
Fioriac.  pag.  2,  etc.  Pugnanl  quiJcin  iiilerse  chro- 
nnl  'gicx  iiiiI:e,  ita  ul  cnnciliari  nnii  pussint,  et  in- 
snliia  est  invocalin.  SeJ  inJe  faisuiu  argiiere,  ciini 
aliiinde  nihil  falsuin  sapiat,  severius  s:ine  cl  acerl  ius; 
plura  enini  alia  iiistruiiienta  prn  siiiceris  rccept:i  liis 
vitiis  laborani,  qux  cscitanti.i:  aniunueiisiuni  iribui 


JI87  SiCCUU.  VII  KT  Vlll  ECCLF.SIASTICA  MONUUENTA.  »188 

•is»iii)o  regt>,  suh  die  v  Kal.  Julii  ".  Virlule  et  iir'  A  qne  n^oere  pecuJiun,  el  bciiancio  tuo,  slciil  a  ine 


iiiissiiiii)  roliore  ailquiritur  ut  agresKe  et  docla: 
iiieiiii  lesliticaiio  !>>inrugviiir.  Kt  (|uouimii  iia  e^t, 
Dri  proiegeiiie  ileitcra,  ego  Leoilebodu»  isla  eon- 
scrilio,  acsi  iiiiliKiius  el  peccaior  aliba.  Duui  ine  di- 
vina  pietas  basilicoe  domni  Aiiiani  iilii  ipse  doniiiiis 
iii  crpoie  requioscii,  abb.itiic  siil)liiiial..m  linnore, 
ejusde.K  Uui  cusioilein  esse  iii  liluil ,  coiiKriium 
dnxi,  ei  dev.iiioue  pleiiissiina  iiiilii  consensil  volun- 
las,  ul  de  re  pro;irietalis  ine:c,  tani  in  ipsa  basilica 
qiiam  et  basilux  uomnx  Murix,  quani  Joliaiiiies 
Floriacus  a  novo  quonJam  consliuxit,  ubi  veuera- 
liilis  vir  Fulcaldus  abba  custos  praesse  dignoscitur, 
seu  el  iii  agro  Floriaco  quem,  ciim  glorioso  aique 
prBCcljio  doiiino  Clilodoveo  rege  et  gloriosa  domiia 


pvsKuuiim  rst.  Simlli  inodo  cl  porl'uiicm  iiiMm  qiiat 
est  in  villa  Prieloiii  iii  Secaloiiia,  sicut  a  me  possessa 
esi,  cuni  mansiii,  accolabiis,  sylvis,  prati»,  campis, 
pasiiiis  in  iiitegrum,  cum  lermino,  vel  omnigcno 
pecude  ibidom  residente,  siroulque  lerras  vel  praia 
quu!  ab  Albiina  in  pago  Stampeitsi  visus  bum  compa- 
rasse,  sicul  a  ine  possessuin  esl  lii  iiilegrum.  Parl 
miido  vaia  dono  ar,;entea,  anacleta,  pensantia  lilirU 
^iii  et  iincias  duas,  sandalia  ii  ad  missa»,  cl  oralia  ad 
menbam,  iiua  curo  cappis  et  omiii  apparatu,  e(  vela  ji 
acu  picla.  Ula  nmnia,  ut  in  potestalc  «l  doinlnaliniie 
ijisius  monasterii  et  monacborum  iliidem  Ueo  ser.* 
vleiitium  perenniter  maneant ,  Integra  devoilone 
instiluo.  Simulqne  el  qiiod  in  pago  Bliorico  cogno- 


uxore  ejus  Baltilde  regin.i,  vi^us  sum  de  rebus  meis  I)  iniiiaiiie  Monie,  qui  est  juxta  Cabrias  vi  o,  porlio- 

propriis   coinmuiasse ,    iibi    pro    salute    regia    vel 

ciincio  populo  exorandum,  inonasterium  iii  honore 

saiKili  Pelri  aidilicare  delibero  ''.  ulii  jam  dictus  vir 

Dei  saiictiis,  vidclicei  pncsul  Anianus,   condigne 

jacet   luniulatus,   in   quo   monacbi  juxta    regulara 

sanciissiml   Benedicii  et  ilomini  Columbani  consi- 

stere  debeant,  singularlter  de  facuhaie  proprieiatis 

nieae,  Cbristo  prjesule,  confcrre  delibero.  Dono  igi- 

lur  antedct.T  basiliae  doinini  Aniani,  vel  monachis 

ibidem  deservienlilius,  ubi  ad  prxsens,   divinilaie 

propilia,  furgtmlur  offieio,  et  de  jure  nieo  in  jus 

anledicla;  basdic*  a  die  prBsenli  transfundo,   por- 

tii  nes  lerrulic  infra  agrnra  Nogrometensem  sitas  in 


nem  lerruke  quam  de  Dnmolo  et  uxnre  sua  Ingara, 
vtl  i'e  plurilius  bominibus  visus  sum  coiiiparasse, 
dono;  vel  quodciimquc  ibiJem,  per  dunati<iiiisepi- 
stulam  aut  quulibet  coiitraciu,  ad  me  pervenit,  seu 
et  quod  in  liria,  qua>  est  siiper  fluviam  Fliruiite« 
halieo,  qua»  de  pluribus  bomiiiibus  visiis  &um  com- 
paiasse,  ct  ad  ipsum  Moiileni  subjungitur,  eum  da- 
mibus,  Kdiliciis,  mancipiis  qui  a  me  lilierall  non 
fuepint,  viiieis,  sytvis,  campis,  pratis,  cum  ooini  jure 
el  lerniino  earum,  onmique  genere  pecudum,  sicut  a 
lae  possessum  est,  doiio.  Idemque  et  villara  Cambe- 
ron,  quu!  csl  juxia  t<?rminum  Clariaeense  vel  fcelfo 
vico,  quam  de  hxredibus  Nummoli ,  dato  pretio,  per 


lerritorio  Diiiiriro,  nuncupalas  Litmaro  et  Marinia-  ^  venditionis  titulum  visus  sum  comparasse,  cum  Ao- 


co,  qu.is  de  Aviaiia  et  Prosperiana  feminis  per  in- 
strumenia  cliarlarum  visus  sum  recepisse;  cmn 
doraibus,  n-dificiis,  mancipiis  qui  a  me  liberali  non 
fufrunl,  vioeis,  sylus,  campis.  pratis,  pascuis,  com 
(Kiini  jure  et  benefnio  suo,  vel  omnii;cno  pecude 
ilidem  re.-idente,  sicut  a  me  posse^sum  esl.  Siiiii!i- 
ter  portionem  meam,  quai  est  iiifra  agrura  Liiii- 
diim  in  Socalonia,  quam  de  Agana  femina  dato 
pretio  per  vendilionis  litulum  visus  sum  comparasse, 
cum  domilius,  aidiliciis,  mancipiis,  prailer  quos  in- 
genifis  relaxavero,  vineis,  sylvis,  (ampi?,  praiis, 
pascuis,  omniqiie  benedcio  suo,  sicut  a  me  posses- 
sum  esl.  llemqi  e  et  poriionein  meam  qux  est  ad 
Vetiilani  casam  qiiara  de  Alibone  et  (ilio  siio  Iratcr- 


mibu'',  xdificiis,  mancipiis  qui  a  me  liberati  non  fuc- 
rinl.vinels,  sylvis,  campis,  pratis,  pascuis,  omniqne 
genere  pecudum,  cum  onmi  jiire  et  beneliiio  vel 
terniino  ad  se  pprtinenle,  sicul  a  me  possessum  esl, 
dono  saiiclo  Petro  Floriacensi.  Idemi]ue  et  iu  K.iu- 
sedoiie  villa,  qnae  est  in  pago  M  igdunense,  quaro  de 
keredibus  Magni,  dato  pretio  '....  Suprascripta  pars 
antedielne  basiliex  dnmni  Petri  Floriacensis  perpe- 
luo  jure  alque  proprielario  ut  pnssitlcal,  iiilei^ra 
voluiitale  decerno.  Idemque  aiitcdictx  basilica; 
domnx  Mari:c  portioiiem  meam  quse  esi  juxta  Co- 
liimnx  vicum,  quarlam  parlem  ex  ipso  agro  Colom- 
nensi ,  cum  mansis,  accolabus ,  canipis  cultis  et 
incultis,  cum  omni   genere  pecudum,  in  integruio. 


no,  dato   prelio,  per  venditionis  titulum  coiiiparavi,  fy  sicut  a  me  possessum  est,  delego  perpetualiler  possi- 


el  q<i:e  per  epistolas  donaiionis  a  I  ine  pcrvenl,  cum 
mansis,  viiieis,  campis.  pralis,  sylvis,  pascuis,  oir.iii- 

Sdlent.  Adile  co'iimndam  emcndamli  rationem  a  diin- 
lio  adhiiiitam,  scilicci  pro  nnmine  Clodnvei,  Clotarii 
nomen  rcp  iiiil  Ciintins;  pro  anno  regiii  ii,  ai'num 
regiii  Xii.  Facilis  ulcrque  scribeiitis  lap>ii:i  Exi.ungil 
annos  ab  lncarnatione  repeliios,  comra  morem  liii- 
jiis  aititis,  qiii  frcqiieiitius  opliime  noti;  iiislniineiilis 
temere  a  neotericis  inserii  rcperiiiiiiiir.  Ilisniiteiii 
admissis  emcndatidnibus,  paiet  cbarl.iiii  Leodeboili 
cniiditam  foise  aniio  regni  Clolarii  III  ilimdecimn, 
Clirisli  ti67.  C.erie  ibi  iion  a',:iliir  de  (lodovei  II 
anno  regni  seciiinlo;  nam  liinc  vi\  sc|ileiiiiis  Clodo- 
veus  uiureiii  iiuii  pntcrat  liabiiissc  l>:itbild(Mii,  quam 
non  ante  dccluium  le^ni  aiiniiio  iii  iiiuUiiiioiiiuiii 
diixit,  et  de  qua  I  imcii  mciitio  llt  iii  lcstamciitu 
LeoJebodi. 


dendum.   Idemque  in  Simpliciacense,  quod  esl  in 
Secalonia,  quod  de  liomine  qundam,  Aregisilo   no- 

*  Has  notas  einend:iiidas  censemus  cura  Cointio. 

*>  Cointios  legcndum  censcl  a^i/irum,  pro  irrfi/i- 
care  detibero.  Rccle  noiai  ex  sere  in.i>iruiiieiiti  plii- 
ries  meutioiiem  ticri  de  iiionaslerio  aancti  Pctri  jani 
condilu.  Sed  nibil  obsl.il  quin  li:t>c  verba,  «dtfifar^ 
dclibero,  pro|iosituiii  iiimiaDt  de  nova  cunslruclioiMi 
iiislauraiiJ:i.  Quod  auiem  hic  dicitur  jain  tuiuul.luiit 
in  sancti  Pclri  moiiasicriojacere  sanclum  Auliinum, 
id  i|)sum  asseril  Coiiilius,  ubi  su|ira,  pag.  StMi,  qui 
saiicti  Auiani  corpus  iii  hoc  mouasleriuiii  aiino  tiSi 
fuis-e  iranslatuiii  o\|iressc  tesiaiur.  Kr(o  nihil  Imx 
loco  resiat  cmciidaiiduiii. 

'  Sic  apud  Saiisseyum  ;  hic  dc>sidoralur  aliqiiMl 
v.  g.,  viiio  siim  coiH  aiatic. 


«I?9  DONATIONES  AC  TESTAMENTA  F.nSC,  AUB.,  ETC.  llBtt 

iiiine,vel(le9lii&,  dalopreiio,  pervendilionislitulnm  A  daio  pretio,  per  veiiiJilioois  tilulum  visus  givm  eom- 


vibiis  sum  comparasse,  porlionem  ipsam  cum  man- 
si$,  sylvis,  pralis,  campis,  pascuis,  vel  omni  genere 
pecudum  ei  lienencio  sun,  sicul  a  nie  possessum  est, 
basilica;  dominae  Marix  tribuo,  ei  ut  in  perpetuum 
possideat  plenissima  vnlunlate  exopto.  Pari  modo  et 
ad  mem  raium  mnnasterium,  quod  in  liomirem  lio- 
niini  Petpi,  sicut  preJicium  est,  in  agro  Floriaco 
adificare  delibcro.  ul  i  monaLlii  regulariter  consistere 
debeant,  dono  a  presenli  (iscum  Floriaeum,  cum 
domibus,  xdiliciis,  mancipiis  quos.  jugo  servitulis 
non  relaxavero,  sylvis,  campis,  praiis,  pasciiis, 
vineis,  aquis  aqnarumve  decuisibas,  cum  adjunciis 
el  adjacentilius  suis,  omnique  gencre  pfcudum,  cum 
emni  jure  et  lermliio  suu,  sicut  acto  tempore  ad 


fiiirasse,  ubi  Leobastus  accob  cniMian^r»  videiur, 
ad  pr.bdictnm  monaslerium  domini  •Peiri  vel  ncanii- 
cliis  ihidem  degentibus,  iote^ra  volnntale  dare  de- 
cerno.  Similiter  el  caballos  xnx  boiios,  grege*  eqni- 
nos  V  cum  eniissariis  eorum,  boum  greges  x^,  v.ic- 
caruro  V,  armentorum  x.  Ar^^entuni  quod  ad  ipsum 
monaslerium  doniini  Petri  vel  monacbis  ibidem  de- 
servieiilibus  dono,  per  hujus  tenli  vigorem  iiiseren- 
diiin  putavi ;  hoc  esl,  baccbraicha  piira  sigilla(.i 
transmarina,  pensanlia  pondo  libras  x,  quoriim 
unus  b:ibet  in  medio  crucein  aureaiii.  Dnno  et  scu- 
tellani  qua;  hahet  in  inedio  elligicm  capil  s  bominis, 
simili  modo  auream.  Idemqiie  et  sculullas  du^is  mi- 
nores  Massilienses  dcauratas,  qiise  liabeni   iii  medio 


fiscum  fuil  possessum,  vel  ad  nos  pervenit.  Idemque  B  cruces  niellatas,  qux  species  argenii,  in  jurt;  et  do- 


in  polestale  Me  liac  o,  quod  per  vendiiionis  titu'um 
visus  sum  comparasse,  cuin  domibiis,  cediticii?,  nian- 
cipiis  qui  a  me  Uberaii  non  fuerint,  cum  campis 
culti^  et  incuit  g,  seu  onicina  molendini  ijuod  in 
Malua  in  ipso  territorio  esse  videtur,  in  ine^rum 
cum  termino  suo  et  omni  gencre  pecudnm,  sicut  a 
nie  possessum  cst,  concedn,  seu  et  qunJ  dc  hairedibus 
Pauloni,  negoci:iioris  quonJam,  visus  sum  compa- 
ra^se,  aroa^,  scilicet,  in  oppiJu  civltatis  Aurelianen- 
sium,  eum  domibns  de^uper  pusilis,  accolabus  ibideK 
re&ideDtibus,  vtl  \iiieas  ad  oppidum  ipsius  civit;iti3 
pertinenies;  seu  el  locella  vilUrum  cdgnoininaia 
Curun,  CHuavari^s,  Simpliciacn,  et  Caliace,  ultra 


minatione  mcmora:i  monasierii  doniiiii  Pttri  pe- 
reniiiler  permaneant  volo.  De  vestimeiit  s  vero  qiHP 
in  paupertate  mea  habere  \i:loiir,  piajler  id  quod 
superius  basilicx  doinini  Aniani  deleg;tvi,  nliquuin 
quod  supeifLierit,  pars  doniini  Petti  Fluriaccnsis 
recipiat  ad  possidendum.  Spero  autem  non  futuruui, 
nec  quolibet  modo  lieri  posse  creiio,  u^  aliquis  de 
hacredibus  meis,  aut  quxlibei  persoria,  cnutra  pr;e- 
sentem  venire  tentel  epistolam.  Quod  si  feceril,  et 
fuctum  meum  corrunip  re  conatus  fuerit,  in  pripiis 
irani  co;lesiis  incurrat  Trinitaiis,  et  insnper  partibus 
b.isilica  domini  Anian  et  basilicse  domina;  Maria;  vel 
monasteriu  sancli  Petri  qiiod  est  construcium  Flo» 


fluvium  Ligeris,  quo  I,  dalo  pretio  anteaclo  tempnre,  Q  riaco,   duplum  quod  ad  ipsas  basilicas  deJi,  juxt^ 


vi$us  suui  cumparasse.  Uiide  et  in  judicio  ante  virum 
apostoiicuin  ilominum  Audoenum  episcopum  ,  el  il- 
Itt^trem  virum  Cbranulfum  optimalem  vel  rcliquos 
abbal.es  conveuit,  ut  ex  oinnibus,  tam  in  lerris  ijuam 
in  inancipiis,  seu  et  vineis,  meJietaiem  exinde  p.'irs 
basilicae  domiiu«  Mariao  retiiieret,  et  aliam  medieta- 
lem  in  meo  jure  iii  iiitegro  debcrem  recipere ;  quam 
medietatem  eonmi  juJicio  visus  sum  recopissc  : 
ipsain  enim  i(i  iiilegrum  ad  memoratum  monasterium 
sancti  Peiri  Floriaco  consti  iiciuni  delego  perpeiua- 
liier  possidendam;  simulqne  ct  Asinarias  villara, 
qirae  est  in  valle,  qiiam  de  latione  illusiris  viri  Tro- 
donei,  per  comniuiaiionis  epistolas,  quantum  textus 
earum  declarat,  ad  me  pervenit;  dum  ego  e  conira 


quod  res  ipsae  meliorat.e  fiicriiit,  ipsis  abbatibus  vel 
mnnachis  ihidein  deservicniihiis  reformet,  et  lisci 
juribus  auri  lihras  iit,  argenti  ponJo  xx,  teneatur 
obnoxius.  Quam  dimationem,  ut  firmior  liabeatiir, 
gesiis  rounicipalibus  alligare  decrevi,  et  duas  epi- 
stolas  uiio  tenore  conscripl:is  feci  de  re  superiiis 
noroinata  ;  una  qu.^e  in  arcbivo  domini  resiJeat 
Aniani,  aliam  vcro  partem  nionaslerii  domini  Petri 
per  futura  leinpora  rcservanJain  recipiat,  qualiier 
moiiacUi  ibiJem  Deo  servienles,  iJ  quoj  eis  per 
ipsam  deJi,  defensare  valeant,  et  prsesens  niliilo- 
miiius  a  me  facia  donalio,  lirma  oiiini  tempore  et 
inviohita  permaneat,  stipulatione  in  omiiibus  com- 
prehensa.   Aclum  Aurelianis  ,  publice. -A.idi   v  ro 


porlionem  illam  qiia;  esl  in  Suncanto  vel  VVareniias,  j)  convcnii  quod   superius   intimare   debueianiiis,  iit 


qiiod  de  MaohilJe  fcemina  quondam,  dato  prelio,  per 
vendiiionis  litulum  comparavi,  et  hoc  ad  vicem  me- 
inQraii  Trodonei  deJisse  visus  fui  in  ipsa  villa  Asi- 
iiarias,  pars  memorati  monasterii  domini  Petri  quod 
e-.l  Floriaco  construclum,  in  integrum,  absque  cujus- 
liliet  impcdiinento,  cam  omni  jiire  et  termino,  sicul 
a  me  possessum  esi,  omneqiie  genus  pecudum  ibi- 
dein  resideiis,  recipiat  possidendum.  Areas  vero 
infra  muros  Aurelianis,  quas  de  Cbonulfo  clerico, 


quicquid  pracfato  monaslerio  domini  Pelri  Floria- 
ceujis,  quod  nos  a  novo  construximus,  deltgavimus, 
et  a  timoratis  viris  delegatum  fuerit  in  posteiun, 
quicquid  abbas  qui  ibiJem  pmefuer  l  exinde  voliierit 
facere  pro  usu  aul  uiilitate  monasterii  ipsius,  vd 
lucro  animx  aut  fralrum  necessilate,  liheram  liabe  t. 
potestatem,  absque  detrimenlo  et  impedini  nto  sa^pe 
dicli  roonasterii.  Leodebodus,  peccator  ahbas,  epi- 
siola  a  me  facia.  Audoenus  °,  peccator  episcopus, 


•  Inter  episcopos  subscribentcs  Coiniius,  ubi  su- 
pra,  pag.  59-2,  probal  .\udoemim  et  Leodegariiim, 
Ecclesiis  Rolboniagensi  el  Aurelianensi  pnelui<se 
anno  Christi  667,  quo  Leodebodus  c!i:.rlam  comlidil. 
tSuIla  de  Audoeno  conlroversia ;  de  Leodegario,  a 


Cointio  dissenliunt  Mabillonius  et  aiictores  Novae 
Galliae  Chrislianse ;  sed  fatetur  Mabillonins,  Aiinal. 
l.  I,  p.  580,  in  lania  reriim  obscuritate  ditficile  csse 
rem  accurate  delinire  ;  <  t,  in  re  dnbia,  ciiari«  Lco- 
debodi  auctorilaicm  [inBvalere  arbiliatur. 


1101 


S.tClJL.  VII  ET  VIII  FXCI.ESIASTICA  MOiNUJIE.NTA. 


1102 


rogante  venerabili   yiro  Leoilebodo  abbaie,   b.inc  A  nornia  »am  de  inbabiiationibus  quam  a  quibuscum- 

que  ibidein  aliqiiid  delegatiiin  esl,  eatenus  fuerit 
factum.  Inde  ergo  nn»  el  Traires  nosiri,  abbatesa 
presbyleri  et  clerici,  roospiratinne  una  ct  coiisrnsu, 
jam  dirti  viri  postulatinni  annuenteg,  hoc  ab  onini- 
iius  iiobis  decretuin  est,  ul  quidquid  prxdittis  mo- 
iiastcriis  [nionaslerio]  ei  monacbis  siib  evangelica 
rel  gione  vivent  Ims,  ali  ip.no  venerabili  patie  Deo- 
dato  episcopo,  eta  reliquis  Christianis  viris  et  fenii- 
nis,  aut  rogio  munere,  seu  a  quibuslibet  boniinibus 
ibiilem  collatum  fuerit  minisierii,  et  de  sacris  volu- 
ininibus,  et  quod  propriis  laboribus  poterinl  addera 
61  mnliiplicare,  aul  qun:cunqne  ad  ornatum  noscun- 
tur  ihidein  pertincre,  prxseiitibus  vit.-c  nostrje  tem- 
poribus  siiccessorumqne  nostroruin  nullus  exinde 
"  aliquid  ponlilicum,  nbtiatnm,  presbylerorum  ei  cle- 
ricoruin  seu  et  archidiaconnruni,  aut  regalis  suhli- 
mitas,  suis  usibiis  auJeat  usurpure  aut  iniTiuere.  Et 
cuMi  sxpediilus  Deodauis  rpiscopus,  qui  est  pater 
ipsius  inoiinsterii,  de  hoc  seculo  evocjiui:  [vocaius], 
illum  quem  unaiiiii>iter  oiniiis  congregaiio  illa  ex 
semelipsis  optime  regula  compertum  elcgerit,  se- 
niorein  ei  abhaiem  sibi  inslituat ;  et  si  eis  [etiamsi] 
opportunum  fueiit  ecclesiain  [ad  ecclesiami  benedi- 
cendam  ei  sacros  ordines  peri  ipiendos,  a  quocum- 
quc  pontilice  decreverini,  liuntiam  habeat  expeien- 
di :  nullusque  de  eodem  monasterio,  seu  de  paro- 
cliiis  nut  (eteris  nionasteriis,  ahsque  ulla  regula  ct 
priviicgiis  vivcniibn«,  luuneris  cau>a  audeal  sperare 


episioUm  relegi  et  subscripsi.  Leodegarius,  ac  si 
iiidignus  episcopus,  rogaiite  Lcudehodo  abbate,  lianc 
devotionis  ejiis  epistolam  linnavi  in  Chrisii  noniuie. 
Ueeceleniis  abbas.  Ado  abbas.  Salonion  ahbas.  Leo- 
tsiiidus  abbas.  Dulgulfus  p'eabyier.  Iligecius  diaco- 
iius  et  vicediaconus.  Mariinus  dincunus.  Roso  dia- 
coniis.  Agneramus.  Dngoherlus.  Miiiiiiiioleniis.  Va- 
pinjius.  Sigiriiig.  Fra  i  esiiiilus.  Anihorius.  Snloiiion 
sive  Itoso.  Pappolus.  Siruhnldus  sive  Saxo.  Aniiicgl- 
sillustestis.Manasses.  Authucarius.  Noiino.  lliUluirus. 
Crumoldus.  Segonius. 

XVI. 

Charta  "  qua  Niimerinntis  anliiepiscopiis  privilefiin 
concedil  monasterio  inlm  lociim  qiii  vociitur  (jalilxa, 
ad  precet  Dcodali  episcopi  (anit.  607). 

Dominis  sanctis  el  siimiiii  culmiiiis  apici,  pontifl- 
calisque  caihedioe  speculnc  prxsideniihiis  in  Christo 
fratribiis,  Cliildulfo,  CisIoaId<i,  Ehroinn  [Clodoaldo, 
EboritO|,  episcopis  coinproviiicialihus,  Niinierinnus 
.irchiepiscopus  supplex  et  fiJelis  vesler  prxsumil 
mittere  salutem.  Licet  ct  nos  antiquitus  regiilam 
constilutara  salubri  ohservalioiie  cnstodire  cop.ve- 
nint,  lamen  ut  vesla  provisionc  (provi^ioiie  trac- 
t  inlej  (iiit,  conslitiiiiiius  ut  qiiod  sacris  deliberaiio- 
nibus  non  dcrognt  [deroget]  intrcpida  observatione 
observetiir.  Ei  quia  vencabilis  vir  Deodalus  episco- 
p'.is  religiosa  postulnlione  auriuin  nostrarum  iMtima 
penelravlt  viscerale  pietntis  alTeclu,  ila  cor  iiostruiu 


iiitrinsecus  mollivit  [innolivii],  ut  peiita   dunlaxat  C  et  auferre;  et  nisi  iavitntus  a!i  abbate  et  loiius  una- 


non  caderc,  sed  libentissinie  non  imple  se  nostris 
aniinis  irreligiosum  fore  putnre  [putaretur].  Sancii 
igitur  desiderii  ardore  succensus,  suprndiclus  Deo- 
datus  episcopus  ccennbii  scpta  in  honore  saiiclse  Dei 
genelricis  Mari»,  vel  sanctoium  aposlolorum  Petri 
et  Pauli  et  siitioruin  eoriiin  \ad<l.  et  smcti  Eucliarli, 
Matcrni,  et  Mnxiiniiii,  et  oniniiim],  et  saiicti  Mau- 
rici,  Ixsuperii  el  Candi;li,  vel  sociorum  eorum, 
Imsilicas  iiitra  eremi  sccretum  locura  nuncupante 
Galilxa,  quod  prius  Junctiiras  vocnbatur,  siipra  tlu- 
vios  Murthx  el  Raiirobaccio  [fluviolos  MurLc  Uau- 
robacbio],  in  proprietalc  aiitein  sua  quaiii  ex  lisci 
largitate  proineruit ,  mnnasterium  construxit  uhi 
inonaclios  et  peregrinos  sub  rci^ula  bcati  ISenedicti 


nimitaiis  congregaiione,  liceal  ei  moiiasicrii  ipsius 
af.erere  sepia.  Si  ergo  ab  eis  pontifex  communitfr 
postiilatiis  pro  ipsorum  iitilitate  accesserit ,  quod 
ipse  abbas  nut  congregatio  sua  sancia  elegerii,  ila 
hal ;  ei  celebraiis  ac  peraciis  divinis  mysterlis,  mox 
absque  ullo  requisito  dono  stiideal  ahire,  qualenus 
monachi ,  qui  golitarii  iiuncupantur,  de  percepta 
quiete  valcaiit,  juvante  Doinino,  per  lenipora  exul- 
tare;  et  suli  ipsa  sancta  regula  viventes,  beatorum- 
qiie  vitam  patrum  sectanie$,  pro  statu  Ecciesia:  ca- 
thulica',  et  pro  desideraliili  saliiie  (^hilderici,  gloriosi 
principis,  plenius  Domiinim  valeant  exorare.  Et  si 
allquid  i\  si  nioiiaciii  quantulumcuroqiie  de  religione 
indeliiteegerini  [eirgeriiii],  secunJum  siipradiclain 


el  sancli  Columbani  abbatis  collocnvil,  et  noslrs  0  regulam  doinni  Benedicli  etsancti  Colurabani  abbaiis 


vilitatis  extremitatem  supplici  deprecalione  poposcit 
iit  iios  fratresque  nostri  illi  [illiiis]  ecclesia»  ibidem 
debereinus  previlegium  inipcriire.  Et  ne  boc  nos 
iinproba:  dcliberalionis  instinctu,  sacerdoialis  posle- 
ritag  .'CMtimet  decrcvisse,  cum  etiain  sub  bujusmudi 


a  proprio  objurgantur  abbate.  Et  si,  quod  absil, 
talis  inter  aliliatem  ei  monachos  dissensio  allqua  et 
niurinur  consurgere  videaiur ,  qualis  ininime  ab 
codem  alilinte  ibidein  sedari  possit ;  lunc  missus 
epiiC0|ius  oorura  ad  alios  abbates  qui  hujusuiodi  re- 


*  Vulgavit  Mabillonius,  Annal.  t.  I,  pag.  696,  ex 
veteri  Excinpl.iri,  quod  pen>'S  se  habere  ait,  ihid. 
p;ig.  508.  Iteuiideruiit  lluiiteimius,  llist.  Trnvir.  dipl. 
t.  I,  pag.  8-2;  i  nlinetus,  ilist.  I.utar.  t  M,  prob. 
png.  71);  ediloros  .Nuva;  lialliiH  Clirisiiniin;,  t,  XIII, 
iiislr.  col.  '^OI,  oiiinos  ex  Maliillnnio.  E\slat  ad  cal- 
toiii  llistorix  eiclosiio  sniicli  AJeod.ili  a  Soniinicro, 
png.  tyi,  ex  veteri  npogra|ilio  iii  areliivi>  hiijus  eecle- 
i>iu}  reposllo  ;  rl  iiiler  piobnlluiies  suhjeclas  defon- 
sioiii  Ecclcsix-  Tulleniis,   png.   I,   i|ii;e  proJiit  Tulli 


anno  1737,  juxta  apograpbum  quo«l  dieiiar  ettm  tri- 
ginoli  collatiiin.  Mabilluiiii  bdiiionrui  seqiiimur, 
adscripiis  inier  uncinos  variis  leriionibus  ex  de- 
fensione  Tullensis  Eeclcsia:  desuuipiis.  Cum  desiiit 
nut^e  chronulogiia^,  has  ex  synrliruoisiiiis  eruer« 
liciiit ;  veruiii  de  liis  in  ultiuia  prolegonienuruiii  parla 
dissKrinius.  Clinrlain  aiiioiii  liaiie  quain.  ie»ie  Cal- 
iiieio,  iibi  supra,  erudiii  pluies  duhi.e  lldei  prxdiu- 
veraiii,  oiiiniiio  siipposititiis  insiriiuieulis  auuuiue* 
ranJaiii  nioiislrabinius. 


j 


«193  DONaTIONES  AC  TISTAMENTA  EIMSC,  ABB.,  ETC.  i!2l 

gulatn  leneanl,  convenianl  in  ipso  monaslerio,  scan-  A  cipiis  quos  il)idem  slabilivi,  omnia   ex  eninibns  ail 
dalumque  depriinani  sentpntia  regnlari  :  quia  nihil 


■ie  tanonica  aucioriiate  convelliinp,  quidqiiid  do- 
roesiicis  lidei  pro  quietale  tranquillilatis  tribuitur. 
Qund  si  quis  inveaialur  ausus  qusc  superins  sunt 
comprehensa  leinerario  spiritu  violare,  a  divina  ul- 
lione  [esiimationei  prostralu^,  reatui  anatheniatis 
Mibjiciaiur,  et  insnperirain  omnipoleniis  Dei  incurrai 
omniunique  sanctorum.  Ui  ergo  privilegium  hoc  in 
nullo  possil  convelM,  sed  prxsenti  lempnre  fuluro- 
qiie,  Christo  Doraiiio  prolegenie,  incorruptum  va- 
leat  perdurare,  ac  fimiissiinis  subsislat  vigoribus, 
nianu  nostra  et  fralrum  noslrorum  eiiiscoporum  et 
abbatum,  vel  presbvterorum  aiit  arcliidiaconorum 
subscriptionibus  roboratur,  el  insuper  fratribus  no- 


iniegrum.  Ideoque  dono  ipsius  basilicx  areas  infra 
murus  ipsius  civiialis,  quas  cum  illHstri  viro  Hclchi- 
leno  comniulavi  ideoque  et  alias  areas  foras  murus 
civitalis  ipsius,  juxla  poriam  superins  dictam  ,  ipso 
muro  adherente,  quas  de  Lupono  abbale  ,  dalo  pre- 

cio,  comparavi.  Siniile  modo  porlinnem  meam 

Bercniaco,  que  de  alode  vel  undecuniqiie  ibidem  ad 
me  nosciiur  pervenisse,  aut  pixsentaliter  lenere 
videor,  una  cum  prata  super  Iluvio  BelchK,  ex  ipso 
agro  Bcrcuiacense,  quem  genilores  mei  tcnuerunt , 
qui  adlierel  de  uno  latns  et  ambos  frontes  ad  fine!, 
Fatriniacense,  per  fontanam  quae  vncalur  Dianna  , 
qualiler  ab  ipsa  basilica  prscsenlaliler  tencre  viJeor, 
una  cum  colonica  quam  QuentilJM  condam  supcr  flu- 


slris  venerabilibus  viris  Blidoaldo  [Blisaldo]  presby-  B  violo  Bclcha  tenuit ;  omnia  et  ex  omnibiis  ad   inle- 


lero,  Archivo  [Aliino]  diaeono,  quo  pcrpetuo  mancal 
inviolaluin,  desiinavimus  ad  conGrnianilum. 

Signum  Numeriani  archiepiscopi,  qui  hoc  fieri 
prxceptum^  S.  Dragobodi  [Dragobondi]  episcopi. 
S.  Grolcharii.  S.  Baldoni  episcopi.  S.  Dodoni  epi- 
scopi.  S.  Chroabaldi  episcopi.  .S.  Gariberli  arcliidia- 
coni.  S.  Prodagii  episcopi.  Ego  Fitbertus  [Filihertusj 
rogatus  scripsi. 

XV.I. 

Charta  qtta  Vigiliut,  episcopits  Autissiodorensis,  plit- 
rima  concedit  monasierio  bealte  Muria:  exlra  niuros 
Autitiioduri  condilo  ^  (nnn.  670). 

Sancta  ac  venerabilis  basilica  domn:e  Mariae ,  ge- 
nitricis  Doinini. quam   opere  meo  in  subui- 


grum.  Idemque  dono  ipsius  basilicaj  terram  portionis 
nie%  in  villa  Cauliaca,  super  (luvio  Igauiia  ,  quaii- 
lumciim  |ue  genitores  raei  ibi  tehuerunt,  ve!  insiipcr 
ad  me  noscitur  pervenisse,  cura  mansis,  hedificiis  ^ 
acolabiis,  vinei?,  silvis,  campis,  pralis,  pascuis,  cub 
lis  el  incultis,  aquis  aquarumve  discursibu  ■,  poculinni 
vero  ulriusquesexus.  Dari  niodo  Pauliaco  villa,  sita 
in  pago  Aulissioilerin  e  ,  proprielatis  meae  ,  super 
fiuvio  Ligeris,  cum  hediliciis  ,  vineis,  silvis,  prals, 
campis,  cullis  el  incullis,  a  iiiis  aqu.irunive  discursi- 
bus,  peculiiiin  ulriusqiie  sexus.  Siinili  modo  ipsiiis 
basilicx  lerram  quaj  conjaccl  in  villa  qua;  vocaliir 
Flivenasam,  cingas  !!!l.  Pari  niodo  relinqiio  ipsiiis 
basilica;  ternil  m  poriionis  meae  qu;c  conjr.cet   ad 


l)io  miirus  civitatis  de  Allhisiodero  visi  fnimus  con-      ■'•^'■ricas,  super  fluvio  Belchcc  ,   mansum  unum.   El 

rnrium  do  Ipsius  basilica;  vill.nm  proprielatis  mea; , 
quae  nuiicupaiiir  Cusciaco  super  lliivio  Belchoe,  man- 
sis,  silvis,  pratis,  acolabus,  cullis  ct  inculiis  ,  pecu- 
liiim  ulriusque  sexus.  Itemque  in  pago  Senonico,  in 
villa  Bonorlo,  qnse  est  sita  super  (luvio  iiaunse,  quatn 
per  inuiiam  pecuniani  dan Jo  in  proprietaie  recepi , 
mansos  vij,  cuni  adjunclis,  appendiciis,  beneflciis  , 
vincis,  pascuis,  silvis,  pralis,  cultis  et  incuUis  ,  ser- 
vos  et  ane  llas,  omnia  et  ex  oiniiibus  ad  inlegrum 
dono  iji  eleeinosyna  pauperum  ibiiiemdeservieniium. 
Siiiiili  modo  in  pa;o  Tornotrinie,  portioncs  meas  iii 
viUa  Flauniaco ,  quam  de  iirnislro  viro  Helchileno 
et  gcrmaiiain  nicam  Frautiide  visiis  sum  recepisse 


struxisse vel  monachis  ibidem  deservieutibus,  cgo 

Vigilius  peccator,  inspiratione  divina hcc  opor- 

luit  ei  congruit  pontiiicale  ordine  pnEvidere  adsen- 
sum,  nnde  religionis  ncmen  adcrescat  io  meliiis,  ct 
saiictorum  loca  veneraiionein  condigna,  Chrisio  Do- 
mino  inspirante.  Idcoque  doiio  ipsiusbasilicffiSancije 
Maria;,  in  alimonia  pauperiim  ibi<lem  residentum  , 
donaiumve  posl  diem  obiuis  niei  in  perpetuum  esse 
volo,  hoccst,  vineas  illas  ubi  ipsa  bsiilica  est  con- 
structa,  cui  subjungunt  ab  uno  blus  strnda  publica  , 
qui  de  ipsa  porla  Parisaca  ad  Senones  pergit,  el  ab 
alio  latus  siraJa  publica,  qiii  de  ipsa  porta  Parisiaea 
ad  Broile  vaJil,  ei   de  supenori  foiite   subjuiigiint 


vineas  Midranicas  Inde  juxia  \iiieas  aj  hereJes  ki-  ^  cnin  servos  elancilas  et  hedericiis,  acolabus.  vincis, 
lODe  quondam,  usque  ad  vincasdomni  Gerniini ;  el  mancipiis,  silvis,  pratis,  campis  ,  pascuis  ,  cullis  et 
inde  ad  strata  superius  nomiuata  ,  qiii  ad  sanctum  incultis ,  aquis  aquaruniTe  discarsibus ,  pecuiium 
Siineonem  vadit ,  quicqu'd  ibidem  un  lique  aJ  me  uiriiisque  sexus,  cura  adjiir.elis,  appendieiis  ,  bene- 
pervenit,  vel  prsienialiter  leneri  videlur,  eura  man-     *Jciis,  ve!  opportunitatibiis  earufn,  oninia  et  ex  om- 


»  Haiic  solus  vulgavU  Mabilionius ,  Anna'.  t.  I , 
pag.  611«,  aliqiia  p  iie  inntilam  ;  iiec  Jocel  uiida  ip. 
sam  rieproinpierit,  liiijus  lidera  tueniur  Gesia  cpi- 
scoporum  .Auiissiodorensiuni  a  Labbeo  ediia,  Bi- 
bliolh.  mss.  l.  1,  pa?,  427,  etChronicoi!  Auiissiodo  ■ 
.'cnse.fol.  67  v,  qiiod  Camusatus  juris  publici  lc-cit. 
In  Resiis  dicitur  nioiiasterium  in  suburbio  civitaiis 
Aulissiodorensis  a  Yigilio  ccnsiruclum  ,  et  p'uribus 
ditalitm  muneribtts  ,  aJ  testamemi  ipsius  seiies  de- 
tnonslrat;  quje  verba  sfltis  indicant  ch^.rlam  de  qua 
agi.Tius.  Cum  ex  esemplo  quod  in  (ins  truncatum  esl 
Patrol.  LXXXViil. 


hanc  exscripicrit  Mabiilonins  ,  desunt  notnr;  cbronn- 
logiciB.  ncc  liquido  vidcnlsir  clici  posse.  Vigilius  se- 
dem  Autissiodni-ensein  occiipavil  a'i  anno  660  :id 
annum  68i.  Niibis  Vigilii  ciiirt:im  circa  annum  670 
colloc-ire  fas  sit,  auspice  Mabiliomo,  qui  ipsain  sub 
boc  anno  in  Annaliiim  coiuexiu  inemorat.  De  hoc 
insliunicntn  muila  comnientalus  est  al.bas  Leboeuf 
in  tlisloria  Autissiodoreiisi,  t.  I,  pag.  141,  circa  lo- 
curuiii  aiiiii;ua  noiiiina ,  in  quitius  inierpreiandis 
plurimiMU  a  Mabillonio  difibit. 


38 


Iirts  S.rCUL.  VU  ET  VIII  ECCLESIASTICA  MONLMENTA.  1190 

iiibus  ad  iiuegrum.  Slniililer  porlioneiu   meain   in  A  cuin  poriionis  in  agro  Domiliacensi ,   In  vllla   .Miri- 


ipso  pago,  in  villa  Cassiaco,  quain  Dolena  Teuiina  ol 
lllius  8UUS  Ado  milii  veiKliderunl,  cuminansis,scrvos 
et  ancillas,  niani'i|iiis,  silvis,  campis,  pralis,  pascuis, 
cultis  ei  incultis,  aquisaiiuarumve  discursilius,  oin- 

nia  el  ex  oiiiiiilms  al    integrum Ileni   do  ipsius 

basilicu!  domna;  Marix,  in  pago  Sciiunico  et  Torno- 
trinse,  in  villas  cugnomiiiaiisTreviciaco,  Mel:irione, 
Cadugio  ,  Iniaiitia  ,  integra  iiiedielaie ,  de  qiiibus 
Asper  quomlam  ibidem  tenuit ,  quod  germano  siio 
condam  abbate  Cregorio  paclo  ivi,  quanium  de  ipso 
pacio  de  ipsa  facultato  in  quibuslibet  rebus  atqne 
corporibus  suprascripta  loca  ad  me  pervenit,  servos 
quoque  et  ancillas,  cum  niansis,  hediliciis.acolabus, 
vioeis,  mancipiis  qui  a  ine  liberlinitalis  iioii  prome- 


sela,  el  iiiansionis  Arigisillo,  quanluincumque  inilii 
ibideni  jnstissime  vel  presenlaliler  leneri  videor  , 
inea  volmilaie  prxdicta;  basilicx  reliiiguo  omnia  el 
cx  nmnibus  ad  inlegrum.  Siiniliter  portionem  nieani 
in  villa  Scubiliaco,  quam  Uanesindus  et  uxor  sua 
Artlicniia  possidere  vidcnlur,  et  mihi  dederunt,  et  lioc 
usuri  ordiiie  pussidere  videnUii',  omnia  et  cx  omni- 
bns,  qualiler  transitus  eoruin  in  quibuslibet  rcbus 
atqiie  corporibus  dcrelinquerunt  ad  integrum.  Si- 
niulque  purtioiies  mcas  in  villasSaci:'go  el  Casido, 
qu^ntuincumquc  geiiitores  mihi  visifuerunl  leouisse, 
una  cuni  portione  in  colnniea  Qiiaciaria,  qucm  ci:jn 
geriiiana  niea  Avolana  cummutavi ,  qnod  per  testa- 
nicntuin    genitricis   mex  ad  ipsain  pervenil ,    cuin 


ruerunl,  silvis,  canipis,  prais,  pascuis,  cultis  cl  in-  B  luansis,  he.liliciis,  servos  et  aocillas,  acolabus ,    vi- 


culiis,  aquis  aqiiaruinve  discursibus,  peculiumulrius- 
que  seius,  cum  adjunclis,  appendiciis  ,  beneliciis  , 
vel  opporlunitatibus  caruiu  ,  omnia  et  e\  omnibus 
ad  integrum.  Pari  inodo  libenler  prxfatx  basilicx 
sanclx  Mari*,  terrolaiu  portionis  niex  in  agro  Tre- 
ioginsc  et  anle  Maiacense  silos  in  pago  Aulissiode- 
rinse,  simulque  poriiones  ineas  in  agros  M^iiriarense 
et  Soleiuniacense,  silos  in  pago  Tornoterinse,  qiiod 
iiifra  loca  Diddo  qiiondam  episcopus ,  vel  filii  sui 
Claudius  et  gcrnianiis  suus  Warnferius  visi  fueruiit 
tenuisse,  cum  gcrvis  maiiciilibus  et  ancillas  ,  manci- 
pUs,  hediliciis,  acolabus,  vineis,  silvis,  campis,  pra- 
tis,  pascuis  ,  cultis  et  incullis ,  aquis  aquanimve 
discursibus,  peculiuin  utriuique  scxus,  cuin  adjim-  (^^ 
clis,  anpendiciis ,  beneficiis  ,  ve!  opportunitatibus 
BiuUL-re  donorum  fu:l  concessa  ,  quaniumcumque 
mihi  superscripta  loca  lenere  viJeor  ,  oinnia  et  e\ 
omnibus  iii  quibuslibet  rebus  ad  inlegrum.  l.lemque 
colonia  l'otiulus,  qnem  de  bercJibus  Helegio  quoii- 
dam  visus  sum  recepisse  ,  una  cum  colonica  Fer- 
rarias,  cum  raansi,  hcdiliciis,  acolab.is  ,  servis  el 
ancillas,  vineis,  silvis,  cainpis,  pralis,  pascuis,  cultis 
et  iiicullis,  ai|uis  aquarumve  discursibus,  quaiilum- 
que  prxsenti  tcmpore  posvijetur  ,  oinnia  el  ex 
omnibus  ad  intcgruni.  Simllilcr  agello  propiielalis 
intx,  villa  Donaio,  una  cuin  portionis  in  villa  Tre- 
sovin  quod  ibiJem  habere  videor.  Pari  moJo  vila 
Dulcio,  qux  ciinjacel  iuxta  fines  Inlranimse,  el  per- 


iieis,  silvis,  campls,  pralis,  pascuis ,  cultis  et  incul- 
tis,  aquis  aquarunive  d  scursibus,  pecora  ulriusque 
sexiis,  omniaelexomnibus  in  quibuslibet  rebus  alque 
corporibus  ,  conscniienle  ipsa,  boc  ipsa  basiiica  ad 
iiilegruin  recipere  debeat.  El  insiiper  do  quemdara 
ruslicum  Wuibertanum  nomine  ,  el  infanies  suos 
Wascono  ei  Magneirude  ,  cum  ingenti  inultilndine 
parentuiu.  Pari  modo  portione  mea  in  villa  Conipe- 
sciago,  quem  de  Uebercapio  ibiJem  habere  videor , 
cum  oinnibus  appendiciis,  cum  pecudibus  utriusque 
sexus,  omnia  et  ex  omnibus,  in  quibublibet  rebiis 
aique  corporilius  ad  iiilegium.  Prxlerea  meum  age!- 
lum  qui  voculur  Lanovilla,  qiiein  de  Ebroaldo  ab- 
baie  vel  heredibiis  suis,  et  Longo-Campo  quem  de 
Leotberto  vel  heredibus  suis  quundam  reccpi ; 
itemque  in  Lanosicco  meam  porlioneni ,  quam  de 
Nestorio  vel  heredibus  suis  quundam  recepi;  et  il- 
lam  ponionem  in  qucmdam  moulera  Compesciago  , 
quem  de  OJgisilo  commutavi,  cuin  maiisis,  xdiliciis, 
liabitaluribus,  scrvos  et  anciMas,  campis  ,  pralis  , 
pascuis,  cullis  el  incultis,  aquisaquarumve  discursi- 
bus,  cura  pecuJibus  utriiisque  sexus  ,  omnia  el  ex 
oninibus  aJ  inlegrum.  Siniiliterdo  a.l  unain  cappani 
villam  Leodcbaro  meas  portioiies  qiias  de  Sperio  el 
Domnoleno  presbylero  habere  viJeor,  el  iUam  ler- 
rain  qiiam  de  Ebolena  ibiJem  c "raparavi ,  et  E^ca- 
litlas  villa  quam  genitores  mei  tenuerunt,  el  Cardo- 
naretas  qux  conjacenl  antesancimn  Ferreoluin,  cum 


inaiiel  inler  has   prxlatas  villas,  boc  est ,   iiiler  In-  D  mansis,  beJificiis,  acolabus,  servis  et  ancillas,  cam- 

pis,  pralis,  silvis,  pascuis ,   cultis  ei  inculiis  ,   aquis 
aquarumve  disciirsibus,  peculinm  ulriusqtie  seius  , 


Iranimse  et  \illa  Dulcia  et  villa  Donata  ,   el  Treso- 
\io  viij  et  dimiJius,  quos  amita  mea  FlolilJis  mihi 


posl  suo  discessii  visa  esi  dedisse,  ci.m  servis  et  an- 
cillis,  acolabus,  vineis,  silvis,  campis  ,  pratis  ,  pa- 
scuis,  culiis  cl  incullis,  aquis  aquaruinve  discursi- 
bus,  accessisque  oninibus,  cum  pecudibus  utriusque 
sexus,  qualiier  ainiia  mea  hoc  usuario  or.line  pnssi- 
dere  videliir,  vel  dies  Iransilus  sui  dereliiKinerit , 
post  disoessuni  ipsius,  ad  ipsain  basilicam  in  inle- 
grilaie  debeal  pervenire.  Ideuique  poniones  me:u< 
in  villa  Patriciniaco Ilispatio  ,   liriianiola,  una 


oimiia  et  ex  omnibus  ad  integrum.  f>einde  relinqiin 
Lcugam  villain,  qux  est  super  lluvium  Lupam.cuiu 
habitatoribus,  maiisis  ,  hcdiiiciis,  et  omnia  con\e- 
nientia,  nisi  viiieas,  ad  inlegrnin.  Pari  mudo  in  Odu- 
nani  villain,  mansos  qnos  prxsentalilcr  habere  vi- 
deor,  ei  iu  catellis  niiuiii  inansuin.  et  O^ello  villain 
lotam,  cnm  mansis,  lie.lificiis  ,  servos  el  ancillas, 
viiieis,  canipis,  praiis  ,  pascuis,  cnllis  el  iiuuliis, 
silvis,  aquis,  omiiia  el  cx  omnibus  ad  inlegruui. 


H07 


DONATIONES  AC  TESTAMENTA  EPISC  ,  ABB.,  ETC. 


1198 


XYin. 


Cliartd  quo  Uuntherlus  ab' as  Maricolensi  monasleno 
dona  conierl  "  (ann.  071). 


Anno  doodecimoregni  domni  noslri  ChiMerid  glo- 
riosi  regis  *>,  deci  no  quinto  Kaleiidas  Aprilis.  Ego  in 
Dei  noiiiine  Huntbertus,  etsi  indignus  pecrator,  cogi- 
Uns  de  Dei  timore,  vel  oelenii  boni  retrihutione,  seu 
abluendis  nieis  peccatis,  quia  dicil  Scriptura  :  Faci  e 
vobit  amicos  de  mammona  iniquilalis,  qui  vos  perdu- 
eant  in  ccternas  mansiones  sanclorum  ;  rursumque 
dicit  :  Facile  vobis  saccos  ele.  mosynce  qui  non  vetera- 
scunt.  Idcirco  dono  quod  in  perpeluum  dnnalum  esse 
volo  ad  sacrosaiictnm  monasteiinm  quod  vocaiur 
Maricolas,  quod  vir  illustris  Chronebertus  «  quondam 
sno  opcre  conslruxit,  ubi  ego  ipse  indignus  peccaior 
abbas  pracesse  videor,  consecratiim  in  honore  sanctx 
Marisc,  matris  Domini  nostri  Jesu  Christi,  rt  sancti 
l'elri  el  Pauli  apostoloruin,  vel  reliqiioruin  doniino- 
ruin  qiii  in  ipsa  basilica  venerantur,  silum  iii  pago 
Fanomarcensi,  super  (luvioluin  qui  vocatur  Ilelpre  : 
hoc  esi,  partein  maximain  de  possessione  nostra  in 
villa  niinciipata  Macerias,  sila  in  pago  Laudunpiisi , 
siiper  Ouvium  Iseram,  quam  de  avia  niea  Deo  sacrala 
Audeliana  quonJam,  daio  precin,  per  vendilionis 
tiluliim  comparavi,  hoc  est,  mansos  dominicos,  ubi 
ipsa  Audeiana  niansit,  vel  poslea  nos  scdiricavimiis, 
et  terratioiies,  et  servos  et  ancillas,  illos  et  illas. 
tlos  igitur  inansos  cuin  terris  concidis  et  pascuis,  in 
inlegruni,  per  liant  seriein  cpisiokc  nostr.e  donatio- 
nis,  quam  Ulsinuin  notarium  scritere  rogaviraus,  ad  '^ 
ipsam  basilicam  sancix  Marix  Maricolis  constructam, 
a  pnpseiiti  die  tradimus  ad  possidenJuin.  lixc  oniiia 
supra  Dominaia  ad  ipsum  monasteriiim  delegavimns, 
ut  ipsi  monacbi  vel  successores  nostri  in  suo  jure  vel 
doininatione  a  pnesenti  die  recipiant  ad  possidendum 
tam  in  tcrris  qiiain  doinibus,  a;diriciis,  mancijiiis, 
viiicis,  silvis,  pratis,  pascuis,  aqiiis  aquarumque  de- 
c>irsibus,  absijuc  ullius  jiidiiis  interpellalione,  ba> 
beantque  iii  sua  poteslale  tenendi,  dandi,  venJciidi, 


A  commutandi,  vel  quod  esinde  voluerint  faciendi. 
Propterea  in  ista  epistola  delinimus ,  ut  nul'a  altera 
rationi;  calamnia  inpostniodum  inler  ipsos  servos 
Dei  vel  hscredes  noslros  non  adcroscat.  Si  quis  vero 
posl  nos,  quod  ruturiim  esse  non  credimus,  si  aliqnis 
de  bajiedibus  nostris,  aut  qua;libtt  opposila  persona, 
conlra  hanc  donationein  nostram,  quani  lieri  rogavi- 
II  U3,  venire  aut  infiingere  voliierit,  primilus  iram 
trina;  Majestatis  incurrat  ct  sit  anathema,  et  deleatur 
nnmen  ejus  de  libro  viventiuiii  cdesli,  et  cu  n  jiistis 
non  $•  ribantur,  sed  sint  consortes  Juda;  Iscariotis 
qui  Dominum  tiadidit ;  et  si  cmendare  nolue rit.  mu- 
let  Deus  sensum  ejus,  et  in  illo  judicio  recipial  quod 
Ananias  et  Saphira  receperunt  in  prassenli,  et  insu- 
per  iiiferat  cogenti   fisco  auri  libras  decein,  et  de- 

B  cem  argenti  poiido  coactus  exsolvat ;  nec  si  quid 
repetit,  niliilvaleat  vindicare,  et  merces  nosira  iuan- 
lea  proliciat  ad  salulem.  Et  si  aliqua  inslrunienta, 
aul  anterioris  aul  posterioris,  quolibel  ingenio  \el 
argunipiilo,  de  nnmine  nostro ,  in  propinquis  meis 
vel  exiraneis  personis  iuerint  oslensa,  aut  ullo  uii- 
quain  tenipore  apparuerint,  falsarius  esse  cognosca- 
lur,  et  inanis  permaneat.  Sed  pra;sens  donatio  a  me 
facia  onini  tempore  firma  et  inviolata  permaiieat, 
stipulaliune  subnixa  idoneorum  testium,  doinini  \i- 
delicet  Vindiuiani  episcopi,  et  Fulberti  mei  fialiis, 
sed  ill.  ei  ill.  "*  Actum  .Maricolis.  Ipse  tamcn  Hunl- 
bertus  (C//r.  Cam.  Chonebertus),  eisi  peccator  abbas, 
propria  manu  conlirmo. 


XIX. 

Charia  qua  Hunaldus  et  uxor  ejus  Deoiala  lierario, 
Cenomanensi  episcopo,  donam  ,  relenlo  usulrnclu  , 
quidquid  Itabenl  in  villa  Gaviriaco,  qum  ipsis  ad 
usum'ructum  a  lierario  concessa  [uerat  '  (anu.  677). 

Domino  sanctn  et  aposlolica  sede  dignissimo  dom- 
no  ei  Palri  Berario  episcopo,  nec  noii  et  omiii  con- 
gregalioni  sanclx  Ecclesite  Cenom.innicae,  Hunaldus 
ei  cjiis  conjiix  Dcodata.  Duin  de  villa  prjefai.-e  Eccle- 
si;r.  vesirx,  nuncupata  Gaviriaco,  sita  in   territorio 


»  Plnries  edila  charta  :  i°  in  Chronico  Cainera- 
censi  IJalderici,  pag.  52,  a  Coloinerio,  uhi  dicilur 
deprompta  ex  aichivo  e.cle^ije  saiicli  Huniberii ;  2° 
a  Mirxo,  Oper.  di,,l.  i.  1,  pag.  9,  qni  videtur  eam 
enTendavisse  ex  autographo  qiiod  Maricolenses  as- 
servant;  5°  reeusa  a  Cuiniio,  .Ann.  t.  III,  pag.  02!', 
e\  BatJerico  et  Mirajn  ;  i"  a  Bollandistarum  conti- 
iiua'oribus,  mense  Mart.  t.  III,  ex  ipso,  ut  putant, 
autngrapho.  Editiones  .Mirxi  seqiiimur  et  Culoinerii, 
qiun  non  diireriint  nisi  qnod  iii  Colomeriani  noinen 
Hiimbeiti  lcgitur  pro  iiomine  Chroneberti,  et  vice 
verea.  Restituiionein  tueiitur  Exemplaria  quje  vide- 
ruiit  MirLCus  ei  fiollandistx',  ei  ipse  coniextus  sic 
eniendamluin  inoiiei.  Proclivij  auteiii  error  in  scri- 
benJiS  noniiiiibus  llumhertus,  seu  Hunlberius ,  seu 
Cliuneberlas ,  i:nm  Mcp:iis  ai.ud  velfres  vocali  a^pi- 
TJlx  pr.ciniltalur  I  tlera  c,ui  notal  Mabilluniusj 
Aiinal.  1. 1,  pag.  4H,  duin  hancipsaiii  cmeiidaiiunein 
asserii. 

i"  Regni  Childerici  II  annus  xii  c  incorJat  cum 
anno  Ciirisli  671.  Bollaiidus,  ad  Jieiii  1  Februar.,  iii 
coinmentario  prsevio  Vila!  saiicti  Sigiberti,  et  llen- 
sch-nius,  De  iribus  Dagobertis,  iih.  ii ,  cap.  i,  in 
autographo  inuniio  ipsius  liunibi^rti  sigillo,  negaiil 


exsiare  notam  diei  apud  Baldericum  et  Mirxum  in- 
lerpolalani. 

c  Chr.  Camer.  Huntbertus.  \n  uao  ex  tribiis  mss. 
Codicibns  quos  vidit  Coloiuerius  legebatnr,  ut  asserit, 
pag.  417,  tludoberlus ;  sed  secundis  curis,  post  litu- 
•^  rain  re.^titiiiiis. 

■1  Abbreviaiae  voces  illius  et  i7(iHS  lectionem  aiilo- 
grapham  sapere  miniinc  videnlur,  sed  neglisentiam 
exscriptoris,  qui  alias  subscriptiones  aJdeiiJas  iion 
curavit. 

•  Chartam  liic  edimus,de  qua  mentionem  niovi- 
mus  in  noiis  nostris  ,  pag.  169 ,  ad  diploma  TheoJo- 
rici  111,  anno  terlio  regni  ejus  emissum.  Inserta  est 
in  Actis  episcopurum  Cenomanensiuin  ,  Mabill.  Ana- 
lcc.  pag.  27  i,  nec  uspiam  alijs  apparet,  unde  aliqiia 
subii  conlra  ejus  sinceritatein  siispicio.  Cum  lamen 
manifesla  falsi  indiiia.non  exhibeal,  ipsam  supposi- 
tiiii:,  chartis  aiinumerare  fas  iion  est.  Cerie  piignat 
cuin  pUiribus  insirumentis  qiise  intrtr  eadem  acta  re- 
periuntnr,  seJ  ea  plane  comnientilia  inonsiravimus, 
ac  proiiide  niliil  faciunt  ad  liJcm  cliartse  hujus  ele- 
vanJam.  Anniis  quarius  regni  TheoJorici  III,  iiiense 
Jnlio,  coiicordal  cum  anno  Clirisli  677 ,  juxla  no- 
slram  hujus  regni  annos  coinpuljnJi  ralionem. 


tl90  S^CUL.  VII  ET  VIII  ECCLESIASTICA  MONIIMENTA. 

Itiirklegaleiise ,  nobis  temporibus  viUE  noslrx  benen-  A  XX. 


1300 


ciuin  atl  usuriuctuarium  fccistis,  iileo  pro  diviiiu  in- 
liiilu  coniplacuit  iil  vobis  ct  Ecclcsix  vcstrx  petitio- 
iiein  iiostraiu,  quud  iii  ipsa  vlila  e  proprietate  babere 
vel  possiJere  nosciiiiur,  pro  remeiiio  aiiimx  nostrx, 
et  pro  ipso  usurructu  coiiceilcre  dcbcreiiius ;  quod 
iia  et  per  hanc  epistulani  nos  fecisse  constat,  ca  sci- 
licct  ratione  ut,  dum  adviieriiuus,  et  suprascripta 
porlione  Ecclcsix  vestra;  ct  nostra,  vel  adjacenliis, 
earuin,  ad  integrura  possidere  dcbeamus,  ut  neque  a 
vobis,  neque  a  successoribus  vcslris,  quicuinque  de 
parte  mcraoraue  Ecclcsise  vestraj,  diebus  vit;c  noslrae 
nullam  rcpetitionem  aut  inquisitionem  exinde  babere 
nondebcamus;  forsitan,  sicut  supia  scriptum  est, 
hoc  ad  integrum  ego  vel  conjui  mea  Deodsla  lioc 


Episiola  Vtniitciniil  eiiiscopi  ad  Joannem  rapam ,  in 
qua  ejut  retcriplum  inseriiur,  quo  conlirmar.iur  pri- 
rilegia  ecclfsia:  sancla;  Mariw  Alrebaieniii  a  Vin- 
diciauo  conccss^  "  {ann.  (180). 

Sancto  et  uiiiversalis  E>  clesix  provisori ,  beaiis- 
simo  Johaniii,  papx  Hoinaiio,  episcoporum  episcopo, 
Viiidicianus  servus  servoruiu  Dei  miniinus,  in  Christo 
Domino  quicquid  fclicius.  Notum  sil  paternilaii  ve- 
stru,  seu  omiiibus  sanct;e  Dei  Ecclesi3e  prolibus,  si 
aliquid  de  rebus  nostris,  locis  sanctorum  vel  in  sub- 
Slanlia  pauperum  conrcrimiis,  boc  nobis  procul  du- 
bio  in  ajtcTnam  heatiiudinem  retrilmi  confidiinus. 
Nos  quidem  de  tanta  miscricordia  et  pietale  Domi:  i 
coiilidentes,  in  conventu  venerabilium  episcoporuiu 


possidere  debeamus,  similiier  et  vos,  vel  pars  Eccle-  B  nostroruin,  coram  rcge  piissimo  Theoderico,  in  gene- 


si»  veslrjc,  posl  disccssuin  uiique  noslrum,  ipsam 
poriionem  nosiram  propriam  iii  vesira  revoLCiis  do- 
niinatione ;  neque  a  nobis,  neque  ab  hercdibus  seu 
probiTeJum  nostroruin,  nulloque  tempore,  alia  con- 
trariete  aut  rtpetitione  habere  non  pertemescalis, 
forsiian  perpelualiter,  in  Dci  iiomine,  pro  remedio 
anima;  nostrce,  post  nostrura  discessuni,  pariibus  Ec- 
clesia;  vesmi;  proticiat  in  augmentum.  Et  {quod  lieri 
non  credimiis]  si  quis,  vos  et  successores  vesiri,  aiil 
nos  vel  heredes  nostri,  contia  hanc  epistolam  ali- 
quid  resuUare  aut  refragare  seu  repelere  conaverit, 
quicumqus  hoc  facere  prxsunipscrit,  infcrat  pars 
parc,  una  cum  sacralissimo  (isco,  auro  lib.  v ,  ar- 
gcnio  pondera  x ;  et  pncsens  epi^tola  firma  stubili- 


rali  placiio,  hanc  epistolam  roboravimus,  rubora- 
tamqiie  in  perpeluuin  fore  optamas.  Lex  priscoriim 
quO(|ue  eiposcit  auctoritatem,  ut  quicumque  volue- 
ril  de  rebus  suis  propriis  vendere,  cedere,  coiido> 
nare,  suum  striimenuim  ,  secundum  legem  salicam, 
liceniiam  habcai  illigare>>.  Quapropter  noverini  om- 
nes  lideles  prxsenles  ac  futuri,  poniilicali  auctoritato 
boc  episcopale  privilegium  constructum  a  memoraio 
rege  Tbeoderico,  ut  inviolabiliter  conserveiur,  ab 
hodierno  die  el  deinccps,  per  pontificalem  auctori- 
tatem  omnes  Ea:cularcs  et  judiciarias  potestates  ex- 
cludimus,  omnemque  claniorein  et  omnem  invasio- 
nem  ab  ecclesia  sancio;  Maria;  Atrebaiensis  civitatis. 
Sed  ut  liceat  canonicis  Deo  inibi  famnlantibus  ex  hoc 


tate  perpeiualiier  in  Dei  nomine  valeat  perdurare,  C  ei  in  reliquum  lempus  quiele  vivere,  ab  orani  muii- 


cuin  stipulaiione  Orma  el  subnexa.  Facia  e|iislola 
niensis  Julii  die  ii,  anno  iiii  regni  domni  nostri  Theo- 
dorici  regis.  llunuaUlus  subscriphi.  Deoilaia  subscri- 
psi.  In  Chrisli  nomine  Leodebertus  subscripsi.  In 
Chrisli  nomine  Bosolenus  ,  acsi  peccaior  episcopus, 
subscripsi.  Jesus  Chrisli  humilis  subscripsi.  Neoiiis 
Chiisii  bumilis  siibscripsi.  Pnibalus  Cbristi  humilis 
subscriiisi.  Iii  Christi  noniine  Bertranus  abbas  sub- 
scripsi.  In  Cbrisli  nomiiie  Iggonardus  subs.  Eoiliniis 
subs.  Auilobertus,  jussus  a  domino  meo  llunualdo, 
banc  epislolam  scripsi  et  subscripsi. 


dano  strepitu  sequestramus.  Si  auiem  talig  extiterit 
causa,  ui  successores  noslri  precaria  vel  beneficia 
de  rcbus  ad  clericorum  usum  pertinentibus  palrire 
malueriiit,  boc  intcrdicimus  inlerdictu  eliam  anallie- 
matis,  etpontificali  auctoritate  stabiliinus,  ul  ipsiim 
nionaslerium  c<im  bis  villis  Belrenio,  Medoiiivilla, 
inter  bas  duas  villas  niansos  lx,  culturas  xi,  eccle- 
sias  II,  ciim  omni  dote  el  ninnibus  appenJiciis,  Aquis 
in  pago  Airebatense,  cum  ecclesia  et  dole,  seu  oin- 
nibus  appfindiciis,  Friscini  curte  cum  omiiitius  appen- 
diciis,  Balsala  cum  ecclesia  el  omnibus  cjus  appen- 
diciis,  Berlcta  cuiu  omnibus  appcnjiciis,  Squavia 
cum  ecclesia  et  dote  el  omnibus  ejus  appendiciis, 


•  Inserla  in  Balderici  Chronico  Cameracensi,  pag. 
♦6 ;  recusa  in  supplemeiilo  operiim  diplomaticoruin 
Mirtci,  t.  IV,  p.  10.  Falsum  proJunt  iiotc  chronolo 
gicx,  q\i£  pontihcatuin  Joaiiiiis  papae  illigant  cuin 
aiino  7  regiii  Theodorici  III,  et  cuiu  tempore  eiau- 
ciorationis  Lcodegarii,  Auguitodiincnsis  episcopi,  ab 
Ebroino.  Lcodegarius  fuii  ab  episcopaiu  dejectus 
aniio  G7i;  annus  autem  7  regni  Tlieodorici  III  eral 
annusCbristi  680.  Chaiitcreau  Lelcbvre,in  manuscri- 
plo  Ue  lege  salica,  quoJ  exstat  intcr  Codd.  i:ibl.  re- 
gia;,  de  bac  Vindiciani  epi^tola,  asscril ,  sed  perpc- 
raiii  meo  judicio,  Cliildebcrluiii  iieratuni  fiiisse  aiiiio 
CG7,  indiclione  10,  un.le  scplinius  Theudorici  aiinns 
eoncordarct  cmn  aniio  074  ;  i|uod,  clsi  vcriiiii,  nihil 
iininutandum  furet  opiiiioni  Bre(|uignian;c.  1'oiilitl- 
tatui  Jo:>nui5  pap;c  V  initinni  siiiiipsit  circa  aiiiium 
thribli  085  aiit  080,  et  Joaiiiics  IV.anno  Gl-iobicrat ; 


qu«  omnia  sic  pugnanl  ut  nullo  paclo  pnssint  con- 
ciliari ;  veruni  enimvcro  neqiie  anno  G7-4 ,  qui  ex 
scntentia  Chantereau  Lefebvre  seplinius  csset  Tlieo- 
dorici,  neque  anno  080,  qiieni  admitiit  clarus  vir  de 
Breqnigny,  nulliis  exslahal  papa  Joaiinis  noinine. 
tVaHerniillimus  qua;  ex  rorinulis  cl  suliscriplionibus 
arguit  Cointiiis,  .Annal.  t.  III,  pag.  SiO,  putid*  ral- 
silaiis  ccrta  indicia. 

'i  Lege  salica,  Eccard.  ilu;  Feuerbach.  xivi; 
Schilt.  Lxxx  ;  llemld.  xl  x  ;  Einend.  xlviii,  sulem- 
iiiialcs  iii  iiiallo  piiblico  coniilis,  aut  anta  regem  r«- 
quiivhanliir  cum  (|U  s  de  rebus  siiis  aicui  doiialiu- 
ncMi  laicre  iii  nniino  haberci.  Do  quo  taiiien  reivs- 
snin  erat  in  iisii ,  nain  exslaiit  noiiiiull.u  donalioncs 
per  siin|)liccs  litlcras  facUc,  ni  probant  for.iiiil» 
Murculli  et  aliorum  quas  siiigulaliiu  iudicar«  iUitor- 
vacaneum  lorei. 


12ni  DONATIONES  AC  TESTAMENTA  EPISC,  ABB.,  ETC,  f-2ia 

Ois  cuni  omnibus  appendiciis,  Saulscido  cum  suis  A  subsciipsi.  Ego  Tliomas  episcopus  subscripsi.  Ego 


appcmliciis,  Radoniviila  cum  molendino  uno  stiper 
Crientonis  Duvioluin,  aliud  molendinura  in  dominica 
curle,  Mar.iculo  cum  inlegritate,  ccclesia  cum  dote, 
decimanculn  in  RoduKi  curle,  siniiliter  in  Unziaco, 
ex  liodirrno  die  el  in  rcliquum  teinpus  sit  in  pole- 
tlale  canonicorura  In  ipso  monasterio  Deo  servien- 
liura.  Nec  aliquis  pr.isumat  ex  his  qux  diximus,  qiue 
menioraius  inclylus  rex  de  rebus  propriis  ct  de  aliis 
per  regale  praiceptum  ei  lem  loco  delegavil  ad  opus 
clericorum,  inferre  aliquam  molesliam,  sed  liccat  cis 
quiete  omnia  possidere,  quo  valeant  liberius  pro 
pace  sanctx  Dei  Ecclesiae,  el  vita  regis  et  conjugis 
ac  filiorum,  ac  statu  regiii,  Domini  clementiain  ex- 
onire.  Si  quis  vero  observator  bnjus  privilegii  a  nobis 
edili  exiiteril,  accipiat  mercedem  a  Domino,  el  be-  B 
nediclionem  a  vobis  el  ab  omnibus  nobis  in  prai.ienli 
vila,  el  in  fnliira  vilam  aclernam,  araen.  Uui  vero 
nostrse  auctorilalis  parvipeiiderint,  et  banc  ponliU- 
calem  aucloritatem  manu  nostra  roboralain  infrin- 
gerevoliierint,  inde  dirigimusadvesiram  clcnientiam, 
ul  quod  a  nobis  roboratnra  est  stabile  permitialis 
non  solum  a  vobis,  sed  ab  omnibus  nostris  episcopis 
qui  sunt  eiga  vos.  Deus  omnipotens,  qui  caihedra 
uiiitatis  doctrinam  posuit  vcriialis,  fnciat  vos  meiiio- 
rcm  iiitellcctoremque  sui,  placealque  vobis  propter 
euni,  in  oraiionibus  veslris  nieminisse  eliam  niei  ". 
Vindiciano  cum  coepiscopis  degcntibus  Galliarum 
liiilbus  fvaternam  vi6itntionem  el  paternam  benedi 


Felix  episcopus  subscripsi.  Ego  Audiiiuus  archiepi- 
scopus  subscripsi.  Ego  Austregisilus  episcopus  sub- 
scripsi.  Ego  Ravengarius  episcopus  subscripsi.  Ego 
Silvinus  episcopus  subscrlpsi.  Ego  Leodegarius,  ab 
impio  judice  Ebroino  catbedra  Auguslldunensc  de- 
positus,  scripsi  et  subscripsi.  Dala  octavo  Idus  Maii, 
anno  septiino  regni  domini  nosiri  Theoderici  regis, 
indictione  ij.  Ego  Vindicianus  episcopus,  jussu  do- 
mini  Theoderici  rcgis,  et  rogatu  Johnnnis  summi 
pontilicis,  scripsi  et  subscripsi. 

XXI. 

Charla  qua  Nizezius  et  Erminlnuhs,  conjux  ejtit,  nio- 
nastei  io  Moisiacensi  ijlurima  jure  vendilionis  Iradit 
b  (ann.  680). 

Vencrabill  in  Cbrislo  Palri  et  doinino  apostolico 
Eeoladio  abbati,  vel  oinnl  congrcgulioni  monasteril 
Muisiacensis  quod  infra  pngo  Caturcino  in  honore 
sancti  PQlri  conslructum  esse  videtur.  Ego  enim  Ni- 
zezius  et  uxor  mea  Ermintrudis,  dum  reatum  C'  n- 
scientiae  nustrx  agnovimus,  oportct  nobis  ul  diim 
Deiis  in  nostra  voluntaie  posuii,  secunduiu  evange- 
licain  leclionem,  reruin  dispensationem,  exinde  per 
Dei  inlroitura  faceremus,  et  ut  ad  nos  nnt  Doininus 
sicut  in  suo  dignalus  esl  Evnngelio  diccre  :  Vade, 
tende  omnia  qum  liabes,  et  da  pauperibus,  el  liabebis 
tliesaurum  in  coelo  ;  et  veni,  el  sequere  nie.  Et  ideo 
nos  hanc  ad  verSm  vocem  vobis  siiiiradittis  servls 


clionem.  AuJite  senlentiam  quam  dicn.  Sl  quls  de  f  Dei,  vel  ad  omnera  coiigregalionem  qiiae  in  ipso  mo- 


successoribus  vcstris,  vel  comes,  sen  cupiJiias  judi- 
cuin  aiit  ulla  opposila  personn,  hanc  donalionera  vel 
conlirmationera  quam  pro  Dei  iutuilu  et  amoro  di- 
vino  licri  vel  lirmare  decrevisiis,  niinuere  aut  a  loco 
dislrahere  maluerit,  apostolica  sentcnlla  daninaiuus, 
et  per  pontillcalem  aucloritaiem  a  limlnibus  sancto! 
Dei  Ecclcsix  sequeslrnmus,  et  a  ca:tu  supcrnorum 
segregamus,  el  a  regnb  Dei  excludimus;  sancii  Pctri 
Cbrlsli  janitorls  aique  clavigerl  Kelesiis  regnl  inter- 
dlctu  interdiciinus ;  et  cum  Juda  traditure  Duminl 
nostri  Jesu  Chrisli  sorte  permlttimiis  ut  in  die  judicll 
cum  diaholo  et  ministils  ejus  luctu  quaticnle  iiilerno 
perfruantur  sine  gaudio.  Ainen. 
Ego  Johannes  papa  hoc  privilegium  a  raea  pnrvi- 


nasterio  superius  nominnto  construcuim  esse  vide,- 
tur,  dono  cgo  in  pago  Tolosano  villas  nuncupatas 
Calmeabilidem,  Barolingus,  Vivadereinus,  Sarabl- 
liaiio,  cum  omni  integritate,  per  terminos  ac  loca  a 
nobis  designata ;  et  in  alio  loco,  Infra  ipso  pago, 
alias  villas  nostras  Auliniano,  curics  nostras  indu- 
mlnicaias,  cum  ecclesiis  aut  solariis,  et  viverils,  et 
frucluario,  piscatoriis,  molendinis  simul  cum  appen- 
diciis  suis,  Besingus,  Scoternam  villam  et  Orfollin- 
gus,  villa  seu  Gannicolas  villare,  cum  ecclesla  sancli 
Medardi,  qux  est  infra  ipso  termino,  cum  omiii  in- 
tegritate  et  soliditate,  cum  servis  et  colonis  el  mente 
libertorum,  una  per  terminos  et  loca  a  nobis  desi- 
gnata  :  id  est,  de  fluvio  Garumnae  per  Mamare  gur- 


tale  edlium  lirmavl  ac  roboravi.  Ego  Marinus,  vica-  [)  gite;  inde  per  modia  villa  Salis,  cum  ecdesia  sancti 


rius  sedis  apostolicB,  firmavi  ac  roboravi.  Ego  An- 
dreasepiscopus  subscripsi.  EgoBoniberlusepiscopus 
subscrlpsi.  Ego  Lnurentius  episcopus  subscripsi.  Ego 
Pedelbrandus  episcnpus  subscripsi.  Ego  Nautor  epi- 
scopus  subscrlpsi.  Ego  Hilnrius  episcopus  siibscrlpsl. 
Ego  Constanlius  episcopiis  subscrlpsi.  Ego  Marlinus 
episcopus  subscripsl.  Ego  Chrislophorus  episcopus 

■  Hic  Chronlcon  habet  al  ille,  quae  voces  nullum 
sensum  praebent. 

>"  Chartam  hanc  vulgavll  Mabillonlns,  Ann.  t.  I, 
pag.  G86,  erulam  ex  arcblvo  Moisiacensis  monasleril. 
De  illius  iilncerllate  nulla  vldeiur  dubiiandi  ralio. 
Leoladius,  ^ui  dicitiii:  abbas  Muisiacensls,  mense 
Maliv,  anno  7  regni  Tbeodnriei  III,  kl  est,  aniio  Cbri- 
sii  680,  his  temporibus  vixil,  juxta  cataloguui  abba- 


Saturnini,  quam,  dato  pretio  nostro,  de  Guirardo 
quondam  vlsi  sumus  coinparasse ;  inde  pcr  favum 
quondam  Perucia  per  foiitem  in  conaslicis,  qiioe  est 
in  media  agra ;  atque  inde  pervenit  usque  Navar 
liense,  seu  in  montem  Beretonii  qiinndain  usque  ii) 
Sllrplniago,  et  vallum  Envaldi  usque  ia  medla  Sa)- 
dlmla ;  inde  per  Livigofie  usque  In  supradiclo  fluvio 

tum  Moisiacensium,  Nov.  Gnll.Chrisl.  t.  I,  col.  159: 
diversus  sane  a  Leotadio  qui  Auscipncis  eplseopug 
exslitit  sub  initio  s:cciili  viii.  De  bis  videsis  Mabillo- 
niuro,  Ann.  t.  I,  pag.  558,  etColnlium,  Ann.  t.  IV, 
pag.  252.  Exslat  cliarla  eadem  in  Ms.  regio,  si- 
gnaio  4191,  sa:c.  xv  exaralo,  sed  Ita  inaccurate,  ut 
inde  varias  lecliones  excerpere  operae  pretium  non 
sit.  De  quo  ipse,  inspecio  Codice,  certior  factus  suiii. 


I5«5 


S/ECHL.  VII  ET  VIII  ECCLESUSTICA  MONUMENTA. 


tiOi 


li;irumux  ;  et  lu  alio  Itico,  inrra  ipso  pago  Tolosaii»,  A  Guiitlolieito,  S.  Slcando,  S.  Alinarc,  S.  Sicarubii, 


alias  villas  oostras  his  iioiiiiuibug  nuncupatas,  Lani- 
pidiago  cum  ecclesia  sani  ti  Martini ,  Vulpiliaco, 
Speutiiigus,  Prareti,  mutaiioiies  ccclesix  cuiii  villare 
saiicta  Gciiinia,  villa  Sarpanas  cum  ecclesia  «ancti 
Gcriiiaiii,  villa  Gaiiiagn,  villa  Nuvolio  cuiti  ecilesia 
sancti  Medardi ;  has  villas  superius  noiniuatas  cuin 
occlcsiis  et  oinnibus  villaribuset  adjacenliis  earuin, 
per  terminos  a  nobis  desigiiatos,  qui  sunt,  pcr  ine- 
dium  Carona,  doinde  in  mcdia  agra,  deiiide  u^qiie 
in  Laroiia,  iiide  per  paludem  Nuvulicusem  usqiie  in 
«uprascripla  Garona.  Et  iii  alio  loco,  in  pago  Agin- 
iiensi,  villa  nostra  Viriacarias,  cinn  oiiini  iniegri- 
taie,  una  per  terniinos  subter  per  illo  porto  et  ter- 
miiio  Vasalonls ;  de  alio  vero  latere  terniino  Bor- 


S.  Aulrico,  S.  Dacoleno,  S.  Rerttnaro,  S.  Frolico, 
S.  Guiiiario,  S.  Bertallo,  S.  Belboni.  Actum  Moys- 
siaco  moiiastcrio  pubiice. 

XXIL 

Donulio  ab  Aloino  (acta  monailerio  Sangallenti 
»  (ann.  tj80), 

In  Dei  nomine  boiix  pacis.  Placuit,  aique  conve- 
nii,  aique  adcrevii  mihi  voluntas,  ut  terram  jurit 
nici  facerem  donalioncm  ad  honorem  sancli  Gallonis 
et  sancii  Desiierii,  in  loco  nuncupato,  qui  dicilur 
nomine  villa  Atborinswanic  hobas  tres,  et  in  Gund- 
lihespuria  hobas  iiu.  Quod  et  feci,  quod  ita  et  feci 
terram  donaiionis  ego  Aloinus,  et  per  hanc  chartu- 
douse  villa ;  deinJe  per  riviim  Oppinione  u:-que  in  B  lani  donatioiiis,  qux  ad  diem  prxsenlein  flrma  per- 


niedia  Garona  ;  et  in  pago  Elisano,  alias  villas  nos- 

iras,  Giuvigus,  Sauviago,  cum  onini  integrilate,  sicut 

a   iiobis  per  tcrminos  auliquos  possidere  videlur. 

nelinquiinus  quoque  propriis  hereJibus  nostris,  in 

Paldidiu  villas  iio-tras;   in  pago  Tolosaito,  Modor- 

<iago,  Altoniontc,   Basille ;   et   in   pago   Aginnensi 

Poiiipeiago  ;  et  in  pago  Elisano  Malarouta  ;  has  quo- 

que  villas  superius  nominaias,  excepto  illas  quas  iii 

Fatdidio  diiiiitiimus.  Alias  veru  oinnes  quas  hic  in- 

seruimus,  cum  omni  intcgritate  et  solidiiate,  curlis, 

erclesiis,  xdinciis,  domibus,  niancipiis,  colonis  ibi- 

dem  commoraiiiibus,  et  merita  liberlorum  et  co!o- 

noium  utriusque  sexu',  cum  lerris  cultis  ei  incultis, 

vincis,  pratis,  silvis,  pascuis,  aquis  aquarumque  de- 

cursibus,  cum  omni  jure  et  adjaceut.is  earuin,  qux- 

situm  et  inquirendum,  per  hanc  epistolam  vendilio- 

iiis  hxc  vobis  Irado,  tr^msfero  alquc  transfundo  ad 

possideiiilum.  Et  accepimiis  a  vobis  pretium,  ct  no- 

bis  bene  complacuit,  hoc  est,  soiidos  auii  purissiiui 

septingenios,  et  pallios  iv,  vaientes  soliJos  duceo- 

tos.  HJ)c  vero  prelia  a  nobis  stiscepta  animx  nnstrx 

reiuedio  in  alimouia  pauperum  ibidem  Deo  servien- 

(iura  expensaraus.  Oinnia  vero  hxc  superius  nomi- 

iiata  in  manus  vestras  trudiuius  et  successorum  ve- 

strorum,  ut  possideatis,  et  quidquid  eninde  facere 

volueritis,  libero  omnibus  perfruaiis  arbitrio,  stipu- 

Satione  subHixa.  Facia  carta  venditionis  ista  mense 

Maio,  aiino  vij  regni  domini  noslri  Theodorici  regi<. 

Miezius  peccalor  et  Ermiutrudis  hanc    epistolam  D  oes  accrescal,  ut  et  iilis  a  nobis  auiilium,  et  nos  per 

venditionis  recognovimus  et  subsignavimus.  Signuni      eorum  interventum,  Doraiiii  mereamur  sufTragiura, 


maneat.  Si  quis  vero,  quod  fieri  non  creJo,  si  ego 
ipse,  aut  ullus  de  heredibus  raeis  contra  hancdoiia- 
tionem  venire  aut  agere  conaveril,  in  primis  Dei 
irara  incurrat,  et  coramuni  corpore  vel  sacerdotio 
cxtraneus  sit,  et  cuin  iisco  auri  libras  ii,  argeiiii  iii 
coinponat,  et  quod  petit  vendicare  non  valeat,  sed 
prxsens  lixc  donatio  onini  terapore  nrina  perraaneat 
cuni  slipulatioiie  subnexa.  Actuni  in  mooasterio 
sancti  Gallonis.  Signura  Aloini,  qui  hanc  donationein 
lieri  rogavit.  Sig.  Siephani.  Sig.  Jactali.  Slg.  Peiri. 
Sig.  Wnalaonis.  Sig.  Landelhelmi.  Sig.  Valoli.  No- 
tavi  quoii  feci  in  mense  Julio,  xiiii  calend.  Augusias. 
Ego  Petrus  scripsi  et  subscripsi  suo  Tbeodorico 
regc ''. 

XXIIL 

Charla  ma  Aredius  seu  Pelruii>us,  Yationensis  episco- 
ptis,Craselle':si  momslerio  dona  a  se  vel  ab  aliit 
collaia  coiilirmat,el  pridlegia  concedil  <^  (aMn.683). 

In  nomine  Domini  Jesa  Cbrisli ,  domnis  venera  - 
bilibus  aique  dilectissirais,  et  sanctis  fratribus  nostris 
comprovincialibus,  sanclarum  ecclesiarum  Dt^raino 
dispensante  recloribus,  Aredius  sive  Petruinus,  sedis 
ecclesix  Vasensis  civitatis,  ac  si  indigniis,  Doraino 
dispensante,  pontifei.  Tunc  nos  boni  aliquid  spiri- 
talis  fabricse  inchoari  contidimus,  cum  pro  se rvorum 
Dei  necessiiatibus  una  cum  noslrnrum  coosilio  spi- 
ritualia  adhibemus,  pertractanies  quorura  oporiuiii- 
tntibtis  qualiier  communi  voluiitale  utrorumque  nier- 


•  IIoc  insirumentum,  quod  ex  Tradiiioiiibus  mo- 
nasterii  s.mcti  Galli,  pag.  2,  recudo,  jam  eilideranl 
Vadianus,  ap.  GoUlast.,  Script.  rer.  AUinaii.  l.  III, 
pag.  37;  Luiiii,'.  Spicil.  ec£l.  part.  Ili,  p.ig.  190; 
iNeugarl.  qu^ique,  Cod.  Alem.  dipl.  t.  I,  pag.  6,  scd 
noii  iiiicgrum. 

i"  Anniini  080  ex  conjcciura  scripsi ;  cod.  sancli 
Galli  indicat  in  inargine  60  ',  ciiciter. 

'  llanc  vtil^avit  Mabillonius,  Aiinal.  I.  I.pag.  608, 
ad  ndem  exenipli  quod  a  Lud.  Aiil.  Rull  accoperal. 
iieniin  edidit  Uoycrus,  in  llisloria  ccclesiai  Vasio- 
itensis ,  probal.  pag.  7  ,  collalam  cuni  origliiali  a 
iuiure  sancli  Andrca:.  M^billuiiii  lectioiicm  sei|uiiiiiir, 
inicr  tiiico»  ascripli»  discicpatjliis  fx  IWyert  Ldiliono 
drproiiiplis.  Arcdius  seu  Pctiuinus  idem  videlur  qui. 


stib  Clodovco  II,  Cahilonensi  concilio  subscripsit  no- 
iiiine  IVtrunii ,  circa  aniiutii  USO,  te.^^te  Nuva  Gall. 
Clirisii,  t.  I,  col.  Oi3.  et  llist.  eccl.  Vasion.  pag.  67. 
Auctures  Novie  Gall.  C  .ri>t  ,  1. 1,  pag.  9i0,  asseruiii 
iiulla  hujus  itionasierii  superesse  vesiigia.  Boyerus 
vero,  pag.  66.  docclsiaroaJhuc  salvam  suoleinpure, 
aiino  1731,  vclcrisecclesiie  parieni,  iii  qua  veiiuste 
uniala,  dirbus  Duminicis,  juvenuui  congrcgaiio  piis 
exercitiis  va';alal;  c:clora  a'dilicia,a  barbarlt  aul 
hirreiicis  eversa,  iiiliil  prjclef  rudcra  evltibere.  Ma- 
billuniui,  .^iinal.  t.  I,  pag.  S7i,  nulul  hui-  iiioitast«- 
rium  a  Petru,  Massiliensi  aiiiisiite,  aniio  tO^O,  stib- 
joftum  fiiissii  Massiliensi  saucli  Viituris  abbalij* , 
cujiis  cclla  ftiil,  cl  ailliiu'  rcuiaiiel  tub  litulo  Miicli 
Pclri  ac  »aitcli  Viclori»  de  Gr.iscru, 


1205  nONATIONES  AC  TESTAMENTA  EPISC,  ABB.,  ETC.  120« 

qiiia  eo  roodo  servorura  Dei  inonaclioriiin   culminis  A  sumpseriint  principium ,  et   plurirai  ab  ipsa  sed^ 


r»$ligia  alta  proceritate  attolluiitur,  cuni  supra  soli- 
(lain  pctrani  funJanienla  a  iidelibus  jaciunlur.  Ideo- 
(|ue  monasterium  aiiqiiod  in  suburbano  civitatis,  in 
loco  cujus  vocabulum  Grasello  [Boyer.,  Grassello], 
quod  Dos  ia  honnre  sancti  Yictoris  et  sancli  Petri 
vel  reiiquorum  domnorum  sanctorum  ecclesiarum 
visi  sunius  construxisse,pbcuit  nobis  ut  suh  insiitula 
sanctorum  Patrum  ipsiim  monasterium  firmalum 
esse  deberelur,  ubi  veneiabilis  vir  Kredeghisolus 
abbas  et  eongregalio  monachorum,  auspice  Do- 
miiio,  in  suprascriplo  monasterio  debeant  deserwre, 
ut  secuodum  norm.im  venerabilis  viri  sancli  Patris 
Benedicii  abbaiis,  vel  sancti  Macarii,  seu  sancli 
Columbani,  degere  vel  babitare  debereiii,  quatenus 


aposlolorum  quod  devotionis  obtentum  [Boyer,, 
obleniu  ]  adepti  noscunlur.  Lleoque  nec  nos  conlra- 
ria  duximus,  ul  in  urbe  nostra,concredimus  Domino 
gub'  rnante  omnium  similia  aptasse,  quatenus  juxta 
apostoli  vocera,  Dci  simus  \Boyer.,  sumus]  adjutores, 
jTobabiliter  agricullores,  vel  adjutores  efficimur,  si 
cuin  Petro  apostolo  sanclis  ovibus  pascua  prapara- 
mus,  unde  ipsi  servi  Dei  delecientur,  tam  pro  nnstris 
facinoribus,  quam  pro  lolius  urbis  hujus,  vel  pro 
regni  Francorum  stabiliiatem  [Boyer.,  ilzbWilale], 
atteniius  Domini  misericordiara  deprecari.  Igitiir  ego 
Aredius  seu  Peiruinus,  Vasensis  urbis  ecclesix  calhe 
dra»  pontifex  prorogatus,  cum  vesira,  ut,  decei,  con- 
nibentia  [Bo<jer.,  conniventia]  vel  sancta  frateniitate 


et  ipsi    tramilcra  sanctorum  Patrum   teiienies,  vel  B  devolus,  ex  nostra  indulgentia  tale  eis  ad    prxsens 


iiistitula  priinitivse  Ecclesix,  sicnt  tamen  apostolorum 
.Acla  lestantur,  quorum  erat  cor  ei  aniina  uiia  in 
Domino,  nec  aliquid  se  propriuin  habere  diceuant, 
sed  eranl  illis  omuia  communia,  et  qnidquid  habere 
poterant,  vendiiis  omnibus  et  dislnctis,  ponentes 
precia  eoriim  aiite  peiles  apostoloruro :  erantque  eis, 
sicut  jam  dixiinus,  oraiiia  communia.  Et  alihi  Do- 
nrnus  regnum  coelorum  vJamquepromisiioeternam, 
quos  in  Evangelio  bealos  pauperes  appellat ,  quibus 
el  convenienter  canietur  :  Gloria  in  excelsii  Deo,  ei 
iii  terra  pai  homiiiibin  boimvolunlatis.  Etquia  paiva, 
ut  diximus,  ia  suhurbano  civil3tis,monasieiii  domni 
Victoris  et  domiii  Pelri,  quae  sub  ipsa  urbe  esse  di- 


credimuslibertalisprivilegium,ul,  Doraino  adjuvanle, 
ipsa  congregalio,  vel  eorum  posteritas  in  bac  sancta 
congregalioiie  perdurantes,  vel  ad  coelestem  palriam 
coiilemplaiulura  festinantes,  quod  a  nobis  pixsenti 
teniporecuin  veslra  conrenlionle  fraternitaie  conce- 
ditur,  vel  vestris  sanitis  man.bus  rouoralur,  succes- 
soribus  nostris  inviolabiliter  qiiod  sanximus  perpe- 
tuis  temporibus  dcbeat  observafi,  ut  celera  mona- 
sicria ,  ut  superius  prxTati  siimus,  hoc  beneUciuin 
privilegii  accipienlia,.possinl  sub  onini  quiete  absqua 
perturbatione,  vel  inftslalioiie  pontificura  vel  eccle- 
sia;  acturum,  seu  ab  inpelii  \Boyer.,  impetii]  secula- 
riuin  ,   remoia   sancla  congregalione ,  perfrui   sub 


gnosciiur;   ideoque    ad    ipsiiis  adjuiorium  annccli  C  quieie  ;  sic  tamen  et  prasens,  nain  indulgentia  noa 


iiobis  placuit  ul  quiilquid  per  epistolas,  tam  per  ces- 
siones  quam  perqualiacumque  inslrumenla  cartarum, 
domnus  Aredius  sive  Petruinus  poniilex  urhis  Vascn- 
sium  [Boyer.,  Vasieusium],  vel  avia  sua  dorana  Gre- 
goria  episcopia  »,  ad  ipsum  locum  vel  suprascriplos 
nionachos  quos  ihidem  Deus  evocari  jusserit,  secuii- 
diiin  ejus  voluniatem  prolicial  in  augmeiituni,  ut  ci 
ipsi  de  conservalione  leguke  seu  Iradilione  orlho- 
doxorum  Patriira,  pleniusapud  Deuni  valeant  veniam 
adipisti ;  et  nos,  ul  dixiinus,  per  eoruiii  inlerccssi*- 
iies  mereamur  ahsolvi  a  nosiroium  vinculis  pecca- 
toruin;  nec  tali  illis  beneficio  a  nobis  praisiilo  cre- 
dinius  quorumdam  fralruin  Gallianim  coepiscoporum 
in    hac  parte  volunlatibus   contraire  [Boyer. ,  esse 


et  ipsos  noscilur  inchoatur,  ita  devotione,  vel  con- 
gregalione  causa  humililer  nostra  |  osieritale  nian- 
danuis,  ut  si  episcopus  cujus  curara  pastoralem  cpm- 
petit  oviuni  habendarum  suscipere,  ad  ipsuin  mona- 
sierium,  ut  pastoreni  decet,  visitandi  vel  consolandi 
graiia,  adveneril,  ita  ut  inspccto  ovium  pio  congre- 
gjtioiiis  affei  lu  vel  aedificaiionis  studio,  ut  decet, 
recta  moiiasteria  adeat,  ei,  cum  sancta  raysleria  ce- 
lebraveiit,  beiiedictione  tradila  cum  al.critale  rece- 
dat ;  nullam  cx  debilo  munere  quxsiiam  ibi  faciai, 
ncque  aliqnas  rc.libiiiooes  pi'istinas,quasconsuetudo 
veiustaoflerendoinjunserat;  nisiquod  voluntarie  pro 
Dei  timore  offerre  decreverint ;  nort  ex  debito  pastos, 
neque  ab  episcoj  is,  neque  archidiaconis,  neque  a  qui- 


co'ilrarios],  quorum  jam  inaxiina  ex  parle   auctori-  1)  buslibelexacioribushiijusecclesixahipsisrequiratur. 


tate  fulcimur,  dum  siiiiilia  sunt  monasteriorum  plii- 
riinorum  prxstila  bcnelicia,  et  innuraerabilia  privi- 
kgiorum,  quod  longum  est  recensere  per  ordinem. 
Tanien  olim  aiiteriores  hoslri  a  Lerinenst  monasteria 
[Boyer.,  Liriiiensi  monasterio],  vel  Agaunensiiim,  et 
sancli  Marcelli  marlyris  eccIesi.Te  Cabilonensium,  nec 
non  et  Lugdunensium  et  Viennensium.seu  etomniuin 
Galliaruro,  qux  monaslerio  priviiegiorura  constructi 

'  Episcopiae,  seu  episcora;  aut  episcopissa;,  dice- 
bantur  feniiiix  (|ua;,cum  uxores  episcoporum  fuisseiit 
aniequam  episcO|>ales  infiilas  essent  asseciili ,  viris 
ipsarum  ad  epis^copaium  eveclis,  in  monasleriis  vilain 
agijiant.  Non  ilem  erat  ex  concilio  Turonensi  aiini 
.'67,  ciijiis  caiion  xii  jnsscral  taiitum,  episcopo  qui 
conjugem  sibi  sociaverai  ante  suura  aJ  sacerdoliuiu 


iiullave  redihilio  quicquaiantiqua  consi:eiudiniscausa 
fuissi^t  judicaia.  Et  pro  mercede  augmentove  in  to- 
tum  devenire  expeclo,  sicul  a  iiobis  cum  omui  pic- 
taie  relaxari  dinoscitur,  ita  et  successores  noslri  pro 
eorura  [Boijer.,  proceruin]  mercedis  augmento  gra- 
tuilo  aiiimo  pro  celerna  reiribulinnc  concedalur.  Et 
cura  necessilas  poposterit,  si  abbas  de  hoc  saeculo 
comraigraveiit,  non  aliunde,  sed,  sicut  dccel  et 

accessum,  conjugem  lanquam  sororem  habere.  Pe 
sccessu  episcopix  in  monasieriura,  nisi  volunlario, 
niilla  estnieiilio  ii  cnnciliis.  Id  taniummodo  requi- 
rehaiur  ut  coiijugatus  ad  ordines  sacros  non  proma- 
veretur  nisi  consentiente  uxore,  quod  probal  conci- 
lium  Agn<heiise  aniii  506. 


J2UT  S/EC.UL.  VH  ET  VIII  ECCI 

ilignitai  vel  or.Io  eis  popoecerii,  ui  ibiiteiii  iii  ipso 
c'uii»ur(io  inlra  tnoRasterium  liabuerini,  dc  ipsa  con- 
grogaiione,  ut  opiinie  ac  perrecte  rt^gula  instrueta 
ct  Dei  tiuiore  ruiidula  leiieatiir,  Absijue  ullo  prxiiiio 
abbas  in  ipso  nionasierio  eligatiir;  ita  tanicii  elcctio 
ab  oniiii  congregatione  agatur,  iit  iie  quuxiiniqiie 
pars  inrerior,  sed  quein  ordo  perrcctoruin  clegeriiil, 
illc,  Duniino  dispciisaiitc,  sine  rixa,  a  pontilice  civi- 
tatis  hujus  iusiituatur.  Kain  absil  ul  prrcurrcnto 
prxinio,  aut  coiigregatione  insidiante,  vel  aliorum 
qualilicl  contrariclate  oppugnante ,  alius  desuper 
veiiieas  inordiiiate  insiiiuatur,  nisi,  sicut  diximus, 
per  tleclionem  de  ipsa  congregatione,quem  perrei  la 
in  s!udio  di\i  0  tota  congregatio  sibi  providcrii  se- 
niercni.  Sic  tamen  cuiu  consilio  et  voluntate  ipsius 
urhis  ponlilicis,  non  per  limorem,  sed  cum  omni 
humililule  pelita,  et  cum  ipsius  benediclione  quem- 
cumque  elegerint  arripianl  [Boyer.,  arripiat]  digni- 
tatem.  Itemque,  sic  enim  assolet  per  lempora  suc- 
ccdentia  si  monacbi  qui  subesse  debeni,  liabendu: 
sacro  congregationis  ordine  neglegenles  steterint,  in 
sua  glorianies  libertale,  lunc  pontifex  i<tius  civiiaiis, 
conjuiigens  sibi  sacerdoies  vel  abbates  qui  ejusdem 
regul.olramilem  lenere  videntur,  eos  paterno  affeclu, 
cuin  spiriliialibus  sibi  adhibitis,  juxia  Evaiigeliiim, 
duobus  aul  tribus,  aui,  si  necesse  est,  .implius,  in  ipso 
monasierio  ad  conciliabulum  debcat  advocare,  et 
juxta  eorum  regulam  vel  consuetudinem,  ad  eorum 
ordinem  corrigere  vcl  reducere  dignelur,  ut  noii  liceat, 
quod  atisit,  per  timorem  vel  desidiam,  quod  sancti 
patres  instituerunl  per  longiluilinem  temporum  im- 
mutare.  Cum  ecclesiarum  tabulas  ntcessarium  fueril 
bPDcdicere,  aul  fortasse  cbrisma  aut  sacro  bapii- 
smate  eipetere,  sine  pr.xuiio  a  poniilice  bujus  ectle- 
si3c  sibi  debeanl  accipere;  nihilque  ipse  poniifcx, 
neque  uilius  prairogaiivae  [Boj/er.,prerogaiiva]  po- 
leslatis  usurpans,  de  rebus  raonasterii,  nec  de  san- 
ctis  allaribus,  uon  de  ornaracntis  ecclesise,  neque 
de  vasis,  nec  de  sacris  voluuiinibus,  nec  quidquam 
majus  vel  exiguum  lemerarius  priefaio  monasterio 
audeal  auferre.  El  cum  aliqucm  ad  gradum  eccle- 
siaslicum  ipse  abbas  voluerit  permitlere,  cum  omni 
humilitate  poiitifici  hujus  urbis  suggerat ;  el  ipse, 
sicul  decet  pasl"rein,  graiis  et  absque  munere  tri- 
bual ;  el  ante  tribunal  Christi  ipsuin  poniilicem  coii- 
juramus  atque  precamur,  coram  Deo  et  angehs  ejiis, 
ubi  digniiaiis  ordo  prxstal,  ei  eorum  peiiiio  juxta 
\iUB  merituni  esse  videlur,  contrarius  ipsis  esse  non 
dignetur.  Cnde  qux-sunius  et  coiitebtamur,  atque  per 
caritalis  indulgeiiiiam  interdicimus  oninino  episcopis, 
lam  Bucce-soribus  noslrii  q.iam  el  viciiiis  vel  procul 
prxdiclo  monasterio  constiiuiis,  nihil  coiilra  tenorem 
prajseniis  decreti  cujusque  congregatioiiis  aliqua 
postuljtione  inducii,  quicquam  aiicmptare,  vcl  pro- 
hibila  conlingere ;  non  in  his  rebus,  quas  superius 
iiominavimus,  vel  in  ordinandis  personis  vel  posses- 

•  Provincialium  nomine  hic  vidcnliir  inlelliRCiuli 
Ari-laieiisis  provincia;  aiitisiilf»;  ecolesia  oiiiin  Va- 
uuiiciisis,  qux  modo  Avciiiuneusi  Ecclusi^i  siibcst, 


LESIASriCA  MO.NUMENTA. 


tm 


\  sionibus  ipsiiis  monaslerii,  vel  quxque  sub  ejus  jure 
esse  nosciiiilur,  vel  quidquid  per  epislolas  iioslras, 
sicut  euperius  dlxiniiis,  ei  monasterio  concessimus, 
iion  episcopus,  nnn  archidiaconus,  non  vicedomiiius, 
nou  quicumque  de  uctoribus  hujus  ecclesix  nullas 
paratus,  neque  mansiones,  neque  alias  redibiiiones, 
neque  possessioiies  qux,  sicut  jain  diximus,  huic  mo- 
nastcrio  fuerint  lani  a  nobis  hujus  ecclcsix  rebus 
indullx,  quam  qiL-e  a  boiiis  rcligiosis  honiinibus  fue- 
rini  inantea,  Deo  adjuvante,  collulx,  nullus  requirere 
aut  exigere  vel  aliquid,  insligante  episcopo  maligno, 
per  forliuin  ac  prxsumptionem  auferre,  vel  audeat 
abstrabere,  sed  sub  oiiini  quiete  ipsis  servis  Uei 
liceut  sub  eorum  regulx  auctoritale  [liotjer.,  aii.ste- 
riiate]  dcgere  et  habitare.  Hoc  igitur  eis  indullum 

B  privilegium  quod  jam  a  multorum  monnslerio  Gal- 
liarum  dixinius  exemplum ,  mandamus,  atque  hnc 
tesiamentuin  posteriiali  noslru:  per  oninipotentem 
Deum  conjurare  prsesuraimus ,  per  oinnia  maiiere 
inconvulsa,  cum  onini  coiinibentia  [  fioyer.,  coniii- 
vciilin]  fratrum  noslroriim  indultum  esse  prospexe- 
rint,  quorum  coniiibenti  [Boijer.,  conniventi]  coiisi- 
lio,  ad  pribsens  cernilur  iiistitutum  roboralum  mani- 
bus  et  consensionibus,  quod  nos  plenissima  volunlaie 
edidimus  el  cansciipsimus,  subtusperordinemvaleut 
esse  ctiiiiirmatum.  Et  tanien  neminem  vestruin  cre- 
diiuus  adesse  per  tempora  successorem,  qui  banc 
prxscniem  instiiulionem  debeat  convellere.  Quod  sl 
quis,  calliditate  aliqua  vel  cupiditate  injuncia,  quid- 

p  quaiii  de  prohibitis  pra^umpsenl  aitcmplar>>,  vel 
cootra  superiiira  decreta  per  tcrapora  succedenlia 
quoquo  modo  venire,  primo  quidem  a  communione 
sancix  Ecclesix  in  hac  parte  et  portione  omnium 
Christianorum  divisus,  uliione  Dei  omDipotentis  fe- 
riatur,  ct  bic  el  in  fuiuro  excoromunicaius  appareat, 
et  itliusadjulorioqui  ligandi  solvendique  potestatem 
in  coelo  ei  io  lerra  aceepit  a  Doniino,  dejectus  sit  el 
alienatus;  portio  etiam  illiproditorisJudxScariothis 
[Buyer.,  Iscarioiis]  qui  Dominum  tradidil,  ullionis 
vindicia  adhibeatur,  el  cuni  Dathau  et  Abiron  vivus 
in  infernum  desceudat,  atque  omnium  sanclorum 
consoriio  separatiis,  numquam  de  suis  facultaiibos 
sive  proprietatibus  pro  animx  sux  rcmedioiutelligat 
aliquid  facere,  qui  a  uobis  indullum  beneficium  ser- 

P  vii  Dei  voluilconvellere  vel  irrumpere;  sed  in  oin- 
iiibus,  Deo  auxiliante,  quxque  a  uobis  pro  ipsorum 
servorum  Dei  compendio  digesta  vel  collala  sunl, 
per  pnvsenii  [Boyer.,  prasentem],  deterrilis  adver- 
saiiis,  pagiiiula  [Boyer.,  paginutam]  Urma  et  iu  om- 
nibus  coiineia  atque  inviolata  in  perpeiuo,  Deo 
auxiliante,  pcrmaneant,  quo  potius  boc  privilegium 
possil  convalere,  nec  insiigante  maloium  tomiiiuiu 
factu,  in  alium  iyJoi/(!r.,aliud]  posse  irrumpere,  uianus 
iiuslra:  siibsiriptioiiibus  deerevimus  alllrmare,  el 
oinnium  fralrum  '  pruvineialiumque  iiostrorum.quod 
pleni.iisiiiia  voluntate  valeat  obiinere,  eoruni  mauibu& 

sa!Ciili>  VII  ^nberat  Arclatensi  mctropoli.  Wolbertiis, 
qiii  iiriiiiui  siib.il  rihil  eliarUr  qiiiim  evpoiidiiiius,  ipsd 
est  .\rclatuiisis  pic^ul.  Ciii  scdi  uiiusqui»quti  c\  aliin 


1209  DO.NATIONES  AC  TESTAME.NTA  EPISC,  ABB.,  ETC.  1210 

petiinus  robornnJum,stipul.iiiuiie  pro  onini  firniiiale  A  suis  locis  venerabilihusin  alimoniis  pauperum  cuie- 

lur  [Gult.  Cltr.,  curt-i]  impendere,  quslinus  fragill- 


subnixa.  Facluin  privilegiuin  Kat.  Febroarias,  anno 
decifflo  regrit  doiniiii  nostri  Tbeoderici  [Boyer. , 
Theodorici]  regis. 

In  Cbristi  noinine  Petruinus  sive  Aredius,  ac  si 
peccalor,  epiecopus,  hoc  priTilegiuni  a  me  factum  et 
refirniatuiu  rclegi,  et  promptissima  voluntate  sub- 
scripsi.  In  Chrisii  nomine  Wolberlus,  ac  si  peccator, 
qui  rogatus  a  domiio  Aredio  episcopo  hoc  privilegium, 
salva  canonica  instinitiOMe,  subscripsi.  In  Cbr^sii 
iiomine  Aghiacus  episcopus,  rogaius  a  domno  Aredio 
episcopo,  hoc  privilegium  institulionis  subscripsi. 
In  Dei  iiomine  Ainbrosius  episcopus ,  rogatus  a 
doinno  Aredio  episcopo,  hoc  pri\ilegium,  salva  ca- 
npnica  instilutione,  subsc.  Gratia  Dei  Fredicus,  ac 


tatein  nnlure  orancs  generaliter  patiantur  [Gall. 
Chr.,  patianiur],  priiisquam  subilanea  [C'a//.  Chr., 
subitara  el]  transpositio  eveniat.  Oporlei  pro  sahile 
anime  vigilare,  ut  non  inveniat  quemquam  impara- 
tu:Ti,  sicul  Dominus  iii  Evangelio  ait :  Qui  dat  parum, 
comparat  sibi  regnuiu,  et  sine  (ine  mansuram  glo- 
riam.  Igitur  ego,  in  Dei  nomiiie,  Amalfridus,  illuster 
vir,  iiispirante  diviiia  polenlia,  alque  pro  reniedio 
animc  mee  depulavi  el  concessi  atque  delegavi  per 
banc  paginam  donaiioiiis,  ad  monaslerium  Sitdiu 
[GaU.  Chr.,  Sithiu],  quod  est  in  bonore  sancli  Petii 
el  sancti  Pauii  vel  saiicti  Martini  seu  ei  cetcrorum 
sanctorum  construclus    [Catl.  Chr.,  construciiimj. 


sl  peccator,  episcopus,  hoc  privilegiura  institulionis  B  vel  ubi  venerabilis  vir  Beriiiius  abba  preesse  vide- 


subsc.  In  Christi  noniine  Godeberlus  [Boyer.,  Godel- 
berlus],  ac  si  peccator,  episcopus,  rogatus  a  domno 
Aredio  episcopo.jnxla  qunddomnis  episcopisplacuit 
rettius,  subsc.  In  Chri^ti  nomine  Leodegarius,  ac  si 
peccator,  episcopu?,  rogatus  a  domno  Arcdio  episco- 
po,  hoc  privilegium  instilutionum  subsc.  In  Dei 
iMiniiie  Pascasii.s  [Boijer. ,  Paschasius]  episcopus, 
rogatus  a  donmo  Aredio  episcopo,  hoc  privilegium, 
salva  canonica  institutioue  subsc.  Rusticus ,  gratia 
Dei,  ac  si  indignus  peccator,  episcopus,  rogatus  a 
doinno  Aredio  episcopo,  boc  privilegium,  salva  ca- 
nonica  insiilutinne,  subsc.  In  Christi  nomine  Ago 
abbas,  rogatus  a  domiio  meo  Aredio  episcopo,  hoc 
privilegium  subsc.  In  Dei  nomine  Pnscasius  [Doyer., 


lur,  una  cum  volunlale  vel  convenienlia  [Gatl. 
Chr.,  convenienlis]  lilie  niee  Auriane  ^  que  ii>idem 
rcctrix  esse  videtur  :  hoc  est  iiionasteriu.ni  nosirum 
cujus  vocabulum  esl  Huniiirocurtis,  in  pago  Kam- 
brincense,  super  fluvio  Scald  [Gall.  Clir.,  Scab  ], 
queiii  ego  in  proprieiale  nostra,  in  hcnore  sancie 
Marie,  vel  sancliPetri  seu  Martiui  seu  sancie  Polline 
[Gatl.  Chr.,  Pola;naej  ubi  ipsa  preciosa  gemma  re- 
quiescit  in  corpore,  ita  ut  inihi  complaciiit,  iu  tali 
ratione,  utad  ipsum  moiiaslerium  Sildiu  [GalL  Clir., 
Siil.iu],  ad  opus  sancti  Petri,  jam  dictiim  inonasle- 
rium  cum  omiii  iniegrilate  vel  solidltale  siia  in  se 
aspicientem  vel  pertiiieiitem,  ibidem  delegate  debe- 
remus  [Gutt.  Chr.,  debemiis],  quod  ita  et  fecinius. 


Paschasius]  presbyter,  rogatus  a  domiio  nieo  Aredio  C  lara  de  alode  parenlum  ineuruiu,  quara  et  de  coiii- 


paralo,  seu  et  de  quolibet  adtraclo  undecumque 
ipsum  monasterinra  doiatum  esse  videtur,  tani  de 
parte  nostra  quara  [Catl.  Chr.,  opium]  et  de  alio- 
rum  collata  bonoruin  homioura,  vel  undecuniqiie 
manu  vestila  babuiinus,  ei  [Galt.  Chr..,  ut]  nostre 
fuit  po£sessionis,  justiiia,  una  cum  lcrris,  mansis, 
casticiis  ihidero  aspicientibus,  vel  superpusiiis  domi- 
bus,  edificiis,  accolabus,  mancipiis,  campis,  silvis, 
praiis,  pascuis,  farinariis,  aquis  aquarumve  decur- 
sibus,  peculiis,  presidiis,  mobilibus  f  t  inmobilibus, 
adjacentiis,  appendiiiis,  omnia  et  ex  [Gatt.  Chr., 
in]  amnibus  rera  inexquisitain  [Gatl.  Chr,,  in  exqui- 
sitam]  ad  integrura,  et  sicut  nobis  convenit,  quam- 
de  gaudio  fugilivo  lucrare,   quain  quod   de  rebus  D  diu  in  hoc   scciilo  advixero,  ipsum    moi;asterium 


episcopo,  hoc  privilegium  subsc.  In  Christi  nomine 
Dephinus  abbas,  jubente  donino  Aredio  episcopo, 
boc  privilegium  subsc.  In  Dei  nomine  Mauroiitus 
archidiaconus,  jubente  domno  Aredio  episcopo ,  boc 
privilegiuin  subsc.  In  Dei  noinine  Genno  diaconus, 
rogatus  a  domno  Aredib  episcopo,  hoc  privilegiura 
subsc, 

XXIV. 

Charla  qua  Amalfridui  Sithiensi  monaslerio  concedil 

nionasterium  Uunulfocurtis  '  (ann.  (585). 

Quantuin  inlellectus  sensus  bumani  poiest  men- 
tis  sagaciiate  pensare,  alque  sedula  iiida^atione 
perpendere,  nihil  aroplius  valet  in  hujus  seculi  luce 


subscriberilibus  prxfnerit  conjicere  arduura  foret,  ut 
fatenliir  auctores  Novoe  Galli:e.  Christiana; ,  «.  I, 
col.  545,  quia  mutili  sunt  indices  episcopo:iim  pro- 
vincix  Arelalensis  spptimo  soeculo.  Suas  vero  singulis 
sedessic  as^igiiat  Boyerus.ubi  supra,  ex  coiijecturis. 
Ecclesis  Avenionensi  prxeral  AghiaciH,  Caipeiito- 
ractensi  Ambrosius,  Arausiacensi  Freilicus,  Tricasii- 
nensi  Godebertiis,  Vendasceiisi  Leodegarius,  Cabal- 
licensi  Pascasius,  Rusticus  denlque  Vivariensi. 

*  llujus  cbarlae  fragmenla  vulgaverat  .Mabillonius, 
De  re  diploni.  pag.  607,  ex  Folquini  chartulario;  ad 
fidera  Mab  llouii  reciisa  sunt  in  Siippl.  ad  opera  dipl. 
Mir;eei,  t.  H,  pag.  927,  et  in  Coll.  script.  rer.  Franc. 
l.  IV,  pag.  66S,  iniintis;auctores  NovsGall.  Chrisl., 
t.  111,  iustr.  col.  m,  chariam  integram  ediderunt  ex 
sciiedis  llunnlfocurtis.  Nos  eanidera  exhibemus, 
quaiu   ex  Fulquiiii  cbarlulario  deproinpsit  dcuinus 


de  Witie,  archivo  sancti  Beriini  pr.Tfectiis,  el  in 
chartophyiacio  nostro  «leposuil.  V:iri.is  lecliones  ad- 
dimns  inler  uncos  ex  Gatlia  CUrist.  exscriptas.  Haiic 
chartam  conlirniavit  Theodoricus  III  diploinate  quod 
infra  proferenius,  pag.  i02;  chart*  veroet  diplnnia- 
l^s  nieniiiiil  i.  iperius  iii  Chrunico,  apud  Marten. 
Tlies.  aiiecd.  t.  !II,  pag.  471.  Cf.  chariularii  E.lilio- 
riem  a  claro  viro  Guerard  vulgatain  aiino  1841, 
pag.  29. 

^  Aurianam  fuisse  IlunuHocurlensis  nionaslerii 
primain  abbatissam  ex  hac  cbarla  liquet ;  et  idem 
teilatiir  Baldricus,  in  Chronico  Cameraceiisi,  lib.  ii, 
cap.lO.  Malbranq.De  Morinis,  lib.  iii,  ca  i.44,  elCar- 
pentarius,  Histor.  Camerac.  1. 1,  pag.SUC,  piuiiiiittuni 
Austrebertam  ;  sed  id  relcllit  Mabilluuius,  Acta  SS. 
Ord.  S.  Beiied.  s:ec.  iii,  pag,  22,  iii  ob^ervalionibus 
ad  Vitaiii  saiictae  Austrebcna;. 


tlJII  SiEC.UL.  VII  ET  VIII  KCCI.KSIASTIC.A  MO.NUMENTA.  <ili 

l>ro    precaria     sancii    IViri    vil    veslra  ,    usilare  A  roactus  exsolval;  et  insuper.quanlum  ipse  nionasle- 

rius[(iu(/.,  Clir.,  nioiiasteriunij  tunc  teni|>oris  eine- 


vel  duiiiinare  ieu  eineliorare  ilcbeainus,  el  post 
ineiim  nbiluiu  aiijue  de  liac  luco  disoessuin,  iiienni- 
rala  lilia  inea  Auriana  in  ipso  inonasierio 
[  Giill.  Clir.,  ipsuni  inonasteiium  )  degere  vel  re- 
gere  deb>'al,  el  post  «uuin  obiiuiii,  ipsnm  inonaste- 
riiiin  siiperiiis  noininaluiii  lliinuir>rurtis,  ad  iiile- 
grnni  a^pecius  vel  sulijeclus  oiniii  teinpore  ad  Siltliu 
[Call.  Clir.,  Siiliiii]  monasterin  dtbeal  es<e,  el  quem 
ipse  abbas  ijui  liiiir  teini  oris  .idesl,  vel  fralres  de 
ipso  monasterio  Sitiliu  ['  all.  t/ir.,  Siili  u]  ibiilem 
coMsisientes,  conipl.icel,  (|iialeni  preposituni  ad  i(>- 
suin  luoiKisteriuin  nuslruni  coiistituere  volucrint, 
polest:>lein  in  omnibus  habercmereantur,  et  siippli- 
c.imiis  i|iso<  fralres  et    reclores  ipsiiis  nioi>asterii, 


lioratus  valueril,  vel  duplain  pecuniain  coaclus 
[Call.  C/ir  ,  conventui]  exsolvat,  et  quod  repeiit 
nun  evindieet.  Sed  lioc  te.stanienlum  isio  omnique 
leinpore  lirmuni  permaiicat,  cum  stipulatiore  sub- 
nixa.  Actuin  in  VeriLandis  >>,  qiiod  fecit  inensig 
Kebriiarius  dies  viij;  in  anno  "^  \\'i°  regni  domni  oo- 
stri  Theuderici  [liall.  Chr.,  Frederii  i)  gloriosissimi 
r>'gi$.  Amalfridus  hoc  leslamentum  a  me  factuni 
rclegi  ei  '*.  Ego  Auriana  abbaiissa  consentiens. 

-j-  Sigiiiim  Adalfridi.  VVulfalialdus.  Niuacio.  An- 
ganberius.  lliMraiiinns.  t^rchanfridus.  Siginus. 
W.iraulfiis  iliaconus.  Kliimarus.  Crasmarus.  Oudan. 
Hruno.  Ermenfridus.  Constantinus.  Gislefridus  cen- 


propier  Deiiin   [Call.  C'r.,  Doniiniim  et  mercedcm  ^  tenarins.    GerfriJus.    Baldethramnus.    BladarJus  *. 

noslrain   lucraml.rm,  ct  i|isuiii   monaslerium  quod 

ibidem   Iranslirm.ivimns  \Call.   Clir..   transforiuavi- 

musj,  ile  missas,  de  curso  ",  de  lumiuaria  curain 

habere  siiideanl,  el  de  hnspiiibus  et  perejiriiiis  cari- 

laiein,  ut    mcnedem    exiiule  habeie    deheant,   el 

iiomen  iinstruin  in  libro  vite  recenseanl  [Cull.  Chr., 


rogatus  hoc  testamenluin  scripsi  et  '. 

XXV, 

Cliarla  qua  Reolui,  /lemfHsi»  epitcopus  ,  Perachario 
abbati  concedit  viUam  Cuuyiacum,  ad  (o.istruendum 
mouaslerium  puellanim  «  ( ann.  686.) 


revivis  aiit],  et  ipsnm  moiiaslerium  in  eorum  jure, 
perpeiua  dnminaiionc,  hoc  esl  ipsius  monaslerii 
Sitiliii  \Call.  Chr.,  S>tl>iii],  lialicanl,  teneant  alqiie 
possid  aiit,  vol  qiiicquid  eiiiule  facere  volnerint, 
.lut  eum  [Call.  Chr.,  cum]  liberuin  in  oinnibus  po- 
lianliir  aibitriiiin.  Et  si  qiiis  vero,  qnod  li'ri  minime 
credimiis,  qiiod   absit,  si  egomel  ipse  .lut  ulliis  de 


In  Christi  nomine  Reulus,  ac  si  indignus  et  pec- 
caior,  episcopus.  Oum  omnes  oportet  pro  salute 
aniine  cogitare,vel  parva  promagnis,  caduca  pro  ce- 
lcsiibiis  in  ara  oflVrre  suinmi  Dei  omnipolenlis  ,  ut 
ab  ipsis  sublevari  merear,  sicul  veritas  dixit :  Facile 
vobis  aiiiicos  de  mammona  iniquilatis,  qui  vos  reci- 
pianl  in  a;lerna  luibitacula  :  juxia  quod  ordo  edocet 


herelibus  aut  proherc.Iibus  meis,  seiii|u's1ihei  \Call.  t-  pastoralem  culmeii,  ul  ubi  poterunt,  caularum  ovilia 


Chr.,  qux'ibet)  iilla  emissa  ani  extranea  pesona 
fueril,  qui  couira  hoc  tesiamentiim  vcnire  vnliiciii, 
aiit  infriiigere  illiiJ  presumpseiil,  imiirmilus  \Cntl. 
Clir.,  iniprimisl  iram  Dci  omnipoli-nlis  iiicuiral,  ci 
anie  trihun^il  Christi  cum  ipsi  sancio  Petro  in  die 
judicii  deducal  rationes,  ei,  iiisuper  una  cum  socio 
CjCO  dislringenle,  aui  libras  x,  argenli  pondera  xx 

•  Gallia  Clirist.  Iiahet  rursu.  Cursiim  vocabanl 
orticiuin  ccclesiasticiini,  seu  seriem  eccie.-iasticarinn 
precaiinniiin.  Vid.  Caiigiuin,  voc.  Curtus,  2,  aucio- 
resqiie  ibi  l.ind. 

<>  Moiiei  Maliilli)ni"is,  Anna'.  t.  I,  pag.  572,  hunc 
locuin  disii  giieinlum  e-se  ab  Augusta-Viromanduo- 
rum,  seu  Qiiiiitiiio|ioli. 

•:  Anniis  XII  reeni  I  heoilorici  III,  mensii  Fchrua- 
rio,  crut  aniins  Christi  68,S,  inilio  regni  sumpto  ah 
iiiennle  Sepleiiibii  aiiii   073. 

J  llic,  et  iiifiM,  post  vocein  consemiens,  exstat  si- 
gniiin  qiiod  et  alia  liuj<'Sniedi,  qiiibiisitam  subscri- 
piionibns  pixilxa,  vice  vocis  tHJ>scripsiaiiliibita$uiit. 

'  Gall.  Ilhrist.  Uiiulfnsiale,  Nivatio  diaconus,  lllii- 
viartis  ,  Cras  iiarus ,  Diidan ,  liriino ,  l.rinenfridiis  , 
i.onslantiuus,  Cii:le(riilus,  Centeiiarius,  Cerfridns, 
hatdixhrummis,  Hta:luruus. 

'  Posi  haiic  vocein  exsiaiil  signa  qiia!  xre  incudi 
linn.  visuiu  cst  iiiagni  niiiiiieiiti.  Ail  calceni  ayogia- 
plii  cujiis  leclioneni  sei|iiiiiiur,  ha;c  ad  in.ijorem 
ii  lem  ub  exseript»rc  subjiincia  sunt  :  tioilati.m 
cum  churluluiio  h  otqHiui,piiii.  'IH,  anno  HSi.  Mgiia- 
tuiii  /).  t.h.  de  Wiite,  sancli  Bertlni  ehartophiilax. 

K  S  iliis  liui'  usi|ue  liunc  ch.irlain  vu'gavii  .Mahillo- 
niiius,  Aiiiial.  t.  l,upi»Miii.,  pag.  7UI,  ex  chartularlo 
Derveiisis  nioiiusleiii.  Nos  ipsuin  exscripsimus  ex 
todeiii  tliailiilario,  hil.  ti8,  quod  humuiiissiine  iio- 
liiiiuuiii  «.'ummuiiiuuYit  1*.  Laureiilius  Ouuiay  ,    hujiiii 


juxta  cenobitarum  ordiiieni  edilicare  debeant,  sivc 
virorum,  sive  pnellarum.  Ideoque  petiil  nobis  Bera- 
cliarius  ^  abbas  ut  ei  loeum  coinpcndiosiim  doiiars 
deberenius,  ad  monasteriuin  puellarum  construen- 
dum,  ex  nosira  proprietale  ,  sive  de  alodo  parenlo- 
ruin,  vel  de  aliquo  adtraclo.  Sed  ejus  peiitionem, 
pro  anime  nostre   rcinedio,  opportunitatem    miiiime 

monasterii  charlopliylax.  Ibi  nonnulla  alia  re,  erimiis 
iiisirumenla  qii£  siipra  edidiinus,  cum  noiKlum  kiI 
nianus  nusiias  chartularium  illud  ileveiiissel,ineuiite 
XIII  saeculo  cx  iraluin.  Haic  cum  veieri  Codice  conlu- 
liiiius,  ei  po^lerioribus  curis  inde  vurias  hciioiies 
excerpsimus,  quas  ad  ralcem  htijusce  voluininis,  in- 
ter  addenda  exliilieliimns.  Iii  suo  bico  nuiic  inserta: 
sunt;  sed  churliilarium  quiid  clarus  vir  se  vidisse  in 

f.  Biiil.  regia  tcsluliir,  ibi  iiiiiic  iion  exsiat. 

"  ii  Si  Beracliarius,  seu  Bercharius  ,  necitus  fuisset 
paulo  pust  emis<am  cbarlam  quaiu  expendiuius,  ut 
lcrt  opiiiio  vulgo  recepu,  ad  consiruen  Juiu  Pariho- 
noiieiii  in  luco  concesso  lempus  ipsi  noii  suppetiissel ; 
nec  niiruin  essel  lnijus  inoiiaslerii  nulla  n  fieri  lue- 
moriain  in  Viia  Bcrcharii  quain  habemui  ab  Al^one 
scriptam,  Ai  ta  SS.  Ord.Bencd.,  1.  II,  pag  5U.Aiuiit 
qiii.ieni  pleriqiie,  Mubill.  ubi  supra  el  Cuint.  Aiinal 
1.  IV,  p>g.  loO  ,  ubiisse  Bcrchaiiu  n  anno  685,  die 
XV  Septembris.  Scd,  ul  lalelur  Cuinlius,  aunus  quo 
Bercburius  vila  ccssit  iii  coniruveniiam  vucari  po- 
lesl,  et  id  ex  hujus  charix  iiuia  chrunologioi  liquel  ; 
iiuo  niulio  iillerius  vilam  Berch.irium  prutraxisse  di- 
ccnduni  c»t,  jiixiu  C.oiiiiium  ,  ibid.,  ex  cnialugo  ve- 
teri  Oervensium  ublialum,  vui^'alo  a  Cliesnio,  iniiolis 
ad  Epis.  Petri  veiie.  «d  culcein  bibliolh.  Cluniar. 
pu);.  I|i,  et  id  eviiicii  charlu  Ucilueudi  ep.Kupi , 
aniiu  iCluduvci  III  dala. 


\m 


DONATIONES  AC  TESTAMENTA  EPISC,  ABB.,  ETC 


n\i 


denegavimus  faciendi ;   una   paritcr  cum  ipso  pen-  A  ad  monasterium  edifiraudum ,   aul   pro  conipefidio 


8ante!>,  minime  inveniinus  in  noslra  poiestate  incum 
in  propinquo,  quod  omnem  opportunilatem  ad  mo- 
rasterium  construendum  habere  deberct.  Sed  dum 
lalis  erat  nobis  voluntas,  invenimus  locum  de  rebus 
Ecclesie  nostre  Reiuensis,  inria  urbt-in  Kalhalaiineii- 
sium,  in  pago  Periensi,  supra  fluvinm  Matrona,  vil- 
lam  quedicitur  Gaugiacus,  sive  ei  alio  vocabulo  que 
dicitur  Episcopi-Yilla,  quam  sanclimonialis  reniina  , 
noiiiine  Ania,  que  sub  titulo  retigionis  vitain  finivit , 
per  suas  cartas  ad  Ccclesiain  Remensein  condonavit. 
Sed  dum  ipse  locus  ipsi  abbati  complacuit  ad  mona- 
sterium  construeiidum ;  nos  vero,  una  cum  conseiisu 
frairiim  nieorum  vel  concivinm  Remensium ,  hoc 
esi,tam  archidiuconibus,  abbatibus,  presbyteris  <(uo- 


aut  pro  meliorando  pro  causa  slabiliiatis ,  teneant 
ipsam  villam  Gau;,'iacuni  °,  qiix  dicitiir  Episcopi- 
Villa,  ad  monasterium  Altnmvillare,  quod  anteces- 
sor  nosier  domnus  el  pater  nosler  Nivardus  ,  quon- 
dani  episcopus,  siio  opere  conslruxii,  dclieat  rever- 
tere,  cum  ipsa  epistola  quain  spoiiiaiiea  voluntate 
lierirogavimus.ut  per  ipsa  struiiienta  ipsi  nKinacbi 
qui  ibi.lem  sub  sanclo  ordine  vivere  noscuntur  , 
absque  repetiiione  ipsas  monachas  ,  vel  eonim  ab- 
baie,  oiniii  lempore  viie  ipsorum  debeant  possidere  vel 
doniinari,  et  pro  anime  noslre  saliite  Domini  lalseri- 
cordiam  deprecari,  ul  iiieliiis  eos  delectel,  veleorum 
sacerdotcs,  post  iioslruin  de  hac  hice  discessum  , 
hostias  oflerre  :  iii  ea  (nmen  raiione,  si  ipsas  mona- 


que  et  diaconibus,  \el  oinnem  clerum  ecclesiarum  ,  B  chas  de  ipso  loco  promovere  voluerint.  Nam   dum 


seu  et  inlustribus  viris,  qui  iiirra  urbem  commanere 
videiilur,  quorum  nomiiia  vel  signa  subier  lenentur 
inserta,  ut  per  nostram  epistolnm ,  a  die  presenii, 
absque  ullius  contrarictate,  pro  anime  nostre  salutc, 
ve)  pro  etcrna  retribnlione  ,  ipsam  villam  Gaugia- 
cum,  seu  et  quac  diciiur  Gpiscopa-Villa,  ad  monaste- 
rium  puellarum  conslruendum  ,  ipsi  suprascriplo 
abbati.Berachario  tradere  deberenms  :  in  ea  tainen 
ratioiie,  cum  consilio  vel  consensu ,  scu  et  conve- 
iiienlia  fratrum  Remensium,  ul  vi  la  nostra  Tinno- 
vero ,  quam  de  Vctranione  diacono  daio  pretio 
comparavimus  in  pago  Lemovicino ,  et  casa  in 
Novo-Castro  constructa,  pro  ipsa  v.lla  Gaugiaco   in 


illas  ibidein  sub  sancto  ordine  regulariler  vivere  vcl 
li:ibi(are  viJenlur,  et  nos  a  die  presenti  per  hanc 
epislolam  nostram  teslaiiieiili ,  iiiicgro  quoque  et 
delibcraio  coiisilio  ac  proinpia  voluntale  ipsuin  lo- 
cum  eis  tradidimus  ad  possidenduin,  ita  ul  illi  linc 
habeaiit,  teneant  auiue  possideant.  Elsiqui-,  quod 
absil,  vel  post  nos,  successores  ppiscopi  vel  qualibel 
opposita  pcrsuna  vel  de  hereduin  meorum,  ipsas  de 
ipso  loco  aut  promovereaut  inquietare  volueril.aul 
ipsan  epislolam  noslrain  infrangere  conaverit ,  in 
priniis  propria  vila  caieat ,  aique  cum  slirpe  sua 
capiivus  deservial,  et  divi/iitatis  furorem  incurral  , 
vel  dominalio  ejus  dispergatur ,   sicut    dispersa   est 


coniniutationcni  ad  parietn  Ecclesie  noslre  Rcinense  q  Ho'"'eriii  potesias;  et  sicut  divisa  est  m.ngni   Ale- 


tradldimus;  ad  pnssidendum,  tam  terris,  duiiiibus  , 
eililiciis,  mancipiis  ibidem  ,  coinnianeiililius,  coloni- 
bus,  ibiilem  aspicientibus,  campis  ,  pralis,  silvis , 
pascuis,  aquis  aquaruiiive  decursibu»;,  tolum  et  ad 
iiiiigrum,  quaniumciimqiie  ad  ipsarn  villam  Tinno- 
veru  aspicere  vi;leulur,  cuin  onini  inlegritale  ad  se 
periiiiente,  una  cum  ipsa  casa  in  ISovo-Castro  con- 
sirucla,  in  ipsa  urbe  Lemovitino  ,  pro  ipsa  villa 
Gaugiaco  ,  ad  Ecclesiaiu  nostrani  Remen^cin  in  vi- 
cem  recompensationis  Iradidimus  ad  possidtiidum, 
ut  el  nostre  vite  tenipore,  el  po»t  de  hac  luce  dis- 
cessum,  firmiorem  stabilitatem  ipsum  moiiasterium 
puellarura  habere  debeat ,  et  nu!la  infe=tatione  de 
successoribus  nosiris  episcopis  habeal,  vel  de  quas- 


xandri  forniidubilis  dom  naiio,  ita  el  aiiiodo  disper- 
gaiur  potestas;  et  sicut  Sodoma  et  Goinorra  in 
prescnti  seculo  percussa  est ,  similiier  percuiiatiir 
poteslas  vel  habitalio  ipsius.etin  aiiaiheiiia  marana- 
tha,  quod  est  perdilio,  usque  in  advenum  Domini 
nostii  Jesu  Cliristi  ferialur  ;  et  a  liminiiius  Cccle-ix^ 
vel  a  cominunione  participalionis  torporis  el  san- 
guinis  Domini  nostii  Jesu  Cliristi  cxcomiuunicaius 
a|  pareat ;  et  cum  Juda  iradiiore  ,  qui  pcr  falsuin 
osculum  tradidit  Domiiium,  parliceps  efliciatur;  et 
veniat  super  eum  lepra  INaaman,  quaiii  puer  Eli/.ci 
Giezi  per  cupidiiatem  adeplus  fuil ;  el  omiie  geiius 
et  germen  eorum  sic  marcescat  in  flore,  ut  iiuiiquaiu 
fructincet,  nec  perficiat  in  grano :  et  veniam   apud 


libet  oppositas  persoiias,  nisi  seinper  perpeiualiier  D  Dominum  non  merealur.  Et,  ui  presens  epistola  no- 


ipse  abbas  vel  ipse  ancilieDei  quae  iii  ipso  nuncupato 
loco  habilare  noscunlar,  vel  posleris  ipsarum  ,  per 
presentem  epislolain  nostram  omui  tempore  vale.<nt 
possidere  vel  domiiiari,  ul  iiielius  eaS  deleCct  pro 
nobis  Domini  misericordiain  deprecari,  iit  ab  infer- 
Dorom  nexibus  liberi  esse  niereamur  ,  et  post  no- 
struiu  quoque  de  liac  luce  discessum,  ibidem  noinen 
nostrum  in  libro  viie  ponatur  vel  recenseatur  ,  et 
eorum  sacerdoies  hostins  pro  nobis  oiiini  tempore 
valeanl  ofl"erre.  Etsi  forsitan,  quod  adsolet,  de  ipso 
loco  in  alio  loco  ipsas  famulas  Dei  migrare  voluerint 

^  Juxta  legem  hic  pr.escriiilain  ,  Gaugiatus,  seu 
Episci>pi-Vil|.i,  ad  Aliivillarense  inonasteriiim  hoilie 
(anle  ann.  1789)  pertiiiet,  cum  saiictimoiiiales  defi;- 


stra  omni  tempore  lirma  permaneat,ct  pro  rei  lolius 
firmitate,  h..nc  episiolnm  inanu  propria  subler  enin 
subscripsinius,  et  qui  inferius  subscripserit  vel  si- 
gnaveril  nos  in  presenti  eos  proprio  ore  logaviinus  , 
et  insuper  una  cuin  socio  Qsco  addat  ad  partein  ip- 
sius  inonasterii,  hoc  est,  auri  libras  x^  ,  argenii  li- 
bras  ;x  coactus  exsolvat,  et  hoc  quod  repelit  cvin- 
dicare  non  valeal,  ei  nichiloininus  preseiis  epi^tola 
omni  temporc  lirnia  el  iiiviolaia  pcrninneni.  Acluin 
in  villa  Cumpeudio,  sub  die  Kal.  Maii  ,  anno  xiii 
regni  domni  nostri  Teoderici   regis.  In  Christi   no- 

cerint  in  inonaslcrio  quod  es  coucesbione  Reoli 
condiluiii  fuit. 


1815 


R/*:(:i]L.  VII  ET  VIII  ECCLESIASTICA  MONUMENTA. 


1»« 


niUie  Reulus,  ac  »i  pei-ca(or  episcupus,  liaiic  epislo-  A  Oliorum  et  proceruiii  nieoniin   designatns,  inter  rti- 


l:iHi  a  iiic  raclaiii  rele|;i  et  siibscri|i^i.  Egu  Ansooldiis 
flii^copiis  ,  jutiente  liuiiiiiu  lleulo  episcupo  ,  lianc 
ileliberatiuneni  subscripsi.  E);o  Pcirus  aliba  siib- 
«cripsi.  Ego  llarmarusabbasiibscripsi.  E^o  llildiiinus 
ubba  subscripsi.  EgoLeucadiusabba  jubenle  doiiinu 
Reolo  episcopo,  banc  epistolani  rclegi  el  subsc^ipsi. 
Ego  Anialgisiius  siibscripsi.  Egu  Bcrioliiiidus  sub- 
scripsi.  Ego  Gando  presbytcr  sub&cripsi.  Ego  Caldc- 
niaius  nolarius  scripsi  et  subscripsi  lianc  epistolani 
donationis,  ex  jussu  dunini  Keoli  episcopi. 

XXVI. 

Cliarta  qiia  rifilnus  el  PleclTiiSs.  iir«r  ejut,  cailriim 
Ambra,  in  Ardiieniia,  Bcregiso  denanl,  ul  ibi  con- 
daniur  cellu  tl  eccUiia  ■  (an...  687.) 

Iii  noniine  SanclxTrinilaiis.  Omnis  s.  biiiiiitas  ter- 
reiia  divinx  ordinaiioni  oinnimudis  debel  esse  subje- 
ct.t.  Eapropier,  cu  n  suprcnius  eoeii  lirroeque  Donii- 
nus,  i|ui  bonuruni  iiostroruiTiiion  eget,  inirabili  tanien 
III  iiie  boiiitaie  castruni  .Aintira,  Aniberlacensis  fisci 
capui^scliedula ccaHo prodigiose  delapsa, inservorum 
suorum  palrimouium  dignatus  sit  eligere  :  cgo  Pi- 
piiius,  illustri  Aiictiisi  liiius,  cum  itlustri  niatroiia 
inea  Plectrude,  noium  facio  omiiibus  prxscnlibus  el 
luluris,  quod  pra^diclum  dilionis  inex  castrum  ,  ab 
Ardenn;c  principatu  avulsum,  cum  limiiibus  ct  cid- 
fliiiis  iufra  designatis  ,  ila  omnipotenli  Dao  con- 
trailidi,  sicul  eti-jmnum  in  persona  venerabilis  Bere- 


visiones  ad  incridieni  ,   ad  orientcm  ,   ioler  Molleiu 
Caiiipellum  ,    Canipilunem    et    llaletiim  ,   Fvrrciiin 
moiitem  ;   ad   aquitunem  inlcr   Masaiiiam  el  Avtaii- 
iiani,  TubiiLc  Kontanain  ;    ad    occideiitcm  ,  fluviiiin 
Luinnam  et   rupcm  Siilnionienseni ,    scilicct  cum 
b:iniio,  omni  jiistilia  ,    pnctorils,  et  eorum  appendi- 
ciis;  cuin  omiii  jure  et  ccnsu,  tain  in  denariis  quain 
in  aveiiis;  cum  teloiico,  mcrcato  ,   ei  suis  appendi- 
ciis ;  c.im  jurc  mortimeHti ,  el  omnium  accolarum 
advocatioiiis  ad  lisci  dominici  opera  ,   in  acceptx  li- 
bcriatis  signuni,  ciim  deciniis  ad  ine  speclantibus,  el 
oiniiibtis   possessionibus,  lerris  ,    pratis  ,   pascuis , 
aquis;   cum  farinariis,  cum  S}lvis,  villis  etvillulis; 
cuni  inansis,  mnnsionibiis,  faniiliis,  libertis  el  nian- 
U  cipiis;  ciim  gregibiis  et  amientis.  Quani  doiiationem 
sic  Deo  fartain,  ae  etiara  in  praiseiitia  illustris  Pte- 
ctrudis,  lilioruni   curialiuinquc  meorum  ,  ratam  ac 
lii-iiiatani,  eliam  in  niandiburnittm   nieum    suscepi , 
posterisque  ineis  commendo,  ut  stabilissit.   Ilic  est 
vero  scbcduLc  cocli  tcnor  :  <  llic  locus  a  Deo  ele- 
ctus  ad  saluiem  animarum  multarum ;  terra  sancta 
est  valde  magnificanda  ,  servoruroque  Dei  pairimo- 
nium,  quod  augcbitiir,  et   a  potesiatibus  protegetur, 
varie  tanien  tributabitur.  Qui  vero  bunc  locum  ve- 
xaverit,  sic  in  radice  marcescat,  ul  in  raiuis  nnn  Qo- 
rescat,  aui  ultrices  uliioni>xternx  piBoa^  sustinenl. » 
Actum  publice  in  paljlio  Joppiliensi,  idibus  ISovem- 
bris,  aiino  Incarnationis  Domini  dclxxxvii.  Ilis  in- 


gisi  et  successoruin  cjus  trado,  ut  nibit  juris  dorainii  £  lerfucrunl  quorum  nomina  subscri|ta  sunl.  Itlustris 


uut  ciijustibet  aiitoritatis,  mibi  aut  succcssoribus 
iiieis  iiiibi  reservcm;  quatiiiussitsolius  Dei  et  ipsius 
vera  posses^in,  ei  soti  subjecta,  eo  saiic  line  ,  ui 
ecctesia  ei  cell.c  ibidem  incunctanier  cunstrnantiir  , 
ad  laudes  Attissimi  a  servis  suis  die  noctiique  decan- 
taiidas.  Ctautemlixc  mea  donalio  nulla  val  at  ca- 
villalione  violari ,  nullo  avarilix  studio  resecari , 
nulla  vi  aiil  ipalilia  perlurb3ri,novcrint  universi.bac 
doiiationis  karta  conlineri  totura  lerrje  traclum  con- 
strictuin  inter  tapides,  metas  et  fossas  iu  prtesenlia 

•  Non  atibi  esstat  cbarta  Iixc  nisi  in  supplcnienlo 
ad  Opera  diploinatica  Mir.ci ,  t.  II,  pag.  1  iSa.  De- 
proiiipia  est  ex  aichivo  ablialia;  S.  Iluberii  in  Ar- 
diicnna  ;  babetur  vero  pro  inslrunicnto  fund.itiunis 
Aiid:iginciisis  mona^terii,  cui  postea  S  lluberti  no- 
men  inilituin  est.  Supposititia  cliaria  ,  siquidein  An- 
dagineiisisnionastcrii  initia  ad;iiiuum  Cbristi70icuin 
Co  niio ,  .\nnat.  I.  IV,  pag.  45U,  inio  ad  anii.  706 
ciiin  Mabiltonio,  .\iinal.  Bened.  t.  II,  pag.  IG,  vi  len 
lur  ievoc:ind3 ;  nec  Pipiiio  et  Plecirudi  notns  fuit 
lieregisiis  aiitc  :iiiiiuiii  U'JG,  ul  iiquel  ex  eudem  Coiii- 
lio  Motalnr  iii  N  iva  Galtia  cliristi:ina,  Co.lieein  iiis. 
abbalix  S.  Iliiberti.  qui  iiiscrlbilnr  (.'(i>i((iloriu;ii,  liii- 
jus  inoiiasterii  orlgiiiem  referre  ad  aniiuin687,  ex 
linc  fortc  cbnria,  quaiii  falsi  argiiiuius,  huic  ins.  in- 
scrla  ;  :it  ip^i  Nuv:c  Galtia:  cbrlslia>i:c  aiiclores  fatcii- 
inr  Andaginense  luonasterium  nun  iiisi  octavo  sxculo 
coiiilltuni  fuisse. 

>■  Typis  maiidavit  Mabllloniiis,  de  Rc  Dipl.  p.  47i, 
chartaiii  liaiic  e.\  auto^raphn  (iii  .Xrchivo  rrgni  nunc 
asservato,  k  ii°  xi|,  ct  ejiis  Kpeciiiien  .eri  inciilen- 
diiiii  ciiravit,  ibid.  pag.  .'^SI,  lali.  iO,  charncleribus 
Merovingiiis.  Kgregiuni,  ut  alt,  aiitiquituii'»  iiionu- 
i>i<>i:iuiu.  Doleiidum  qriod  aliqiia  sit  parte  laceruiu. 


Pipinus;  lltii^tris  Ptectrudis;  Drogo  litius  ;  Grimoat- 
dus  fili:is;  llubertus  conies;  Sisibertus  conics  ;  Go- 
defiiJus  comes  ;  Chndbprius  ;  Caribaldus;  Cngma- 
ru> ;  Wiiietliarius,  qui  subscripserunl 

XXVIl 

Charta  qnn  Vandeiniris  et  Ercamberla,    uror  ejut, 
pluriina  ecclesiis  dona  con[erunl  >»  (aim.  6'JO). 

coiiferre  debenius,  unde  in 

futurum  vcniam  misericordix  aniniis  nostris  .... 

Qux  desunt  punclis  indicavimus  (recensioiiemqiie 
insiituii  A.  Tciitel).  Recnderunt  Germonius,  De  vet. 
rcg.  Francic.  dlptoin.  ^.  I,  pag.  510,  el  Bulliardus, 
llistor.  abb.  S.  Germ.  a  prails,  pro.  pag.  .'>  (Marini 
U  qiioqiie,  Papirl  dlploinatici  n*  xc.vi).  De  hujus  since- 
riiate  lis  niagna  exorta  est.  Chartam  luebalur  .Ma- 
bitloniiis,  qul  ipsam  vutgaverat.  Oppugnavil  terge- 
iiilno  coiiaiu  Geruioiiius.  Mabillonio  aiixiliaiores  ad- 
fuere  Fontaninus,  Vindic.  Dlpl.  p.  193,  et  Rulnar- 
liiis,  Eccl.  Paris.  viiidic.  adv.  Gerin.  Gernionius, 
uiius  cuiitra  oinncs,  prxcipue  his  arguiuentis  iostru- 
inenluiii  de  f.ilso  cnminabatur.  f  Conteiidebat  ex 
Acle^lis  diiabus,  qu:c  iii  cbarla  vocaiitur  S.  Cer- 
iiiaiii  basllic:!! ;  priorem ,  cui  Vaiulemlris  villain 
Kraxlneiuiii  donat ,  S.  Gerinano  'Auilssiodorcnsi 
juxla  Mabilloninin  dicalaiii ,  teiiiporibus  Theodo- 
rici  III  noiiduin  fulsse  coiidilaiu  ;  alleiam,  cui  Auda- 
cbarius  alibas  jiixia  euiiideiii  M:ibllloiiiuiii  pra-eral, 
ct  qu:u  hodle  vuc.ibulo  S.  (■erni^ini  a  Pralis  appel- 
t:ttur,  hoc  iiuiiiliie  iisdeni  leiiiporibus  appellalaiii  iioii 
fuisse.  Inliiiilus  e^seiii  si  i|uldqiiid  iii  tiuc  couirover- 
sla  duiuiii  luil  e\  ulrai|iio  p.irle  hlc  coiiger«rein ; 
pauca  ex  iiiu  lis  delibabu.  ("  .Monaslerluiii  S.  (••r- 
luuni  Aulis.-iudurcufis  apuil  Parisiu»  all  GviiuouitM 


1SI7  DONATJONKS  AC  TESTAMENTA  EPISC,  ABB.,  ETC.  218 

(knaiiius,  donalumqne  in  perpeluo  esse  volomus  ad  A  ad  Fonlaiiell.T  ad  doinno  Petro,  iibl  doninus  Vando  ■ 


basHi>a  donm:e  Slelan.'»  in  Parlsius,  ulii  domnusSi- 
gofridus  poiilefcx  pra:esse  vediiur,  villa  cognome- 

nanle mliaeensi  cum  omne  nierito  vcl  age- 

cienclas  et  soledetates  suas,  sicut  a  nobis  prxsente 
tempore  est  possessum.  Simile  modo  donanius  ad 
monasterio  domnse  .  .  .  pred  .  .  .  ata  abbatissa 
praeesse  veditur,  villa  cognomenanle  Ingolinorrurti, 
in  pago  Camiliaeensi,  cum  omne  iniegritate  vet  nie- 
rilo  suo,  sicul  et  nos  .  .  .  vedimus.  Pare  modo  do- 
nannis  ad  basilica  domnse  Gerraanx,  ubi  virvenera- 
bilis  Landebertus  abba  praeesse  vedilur,  villam  co- 

gnomcnante  Fraxincto,  in  pago ,  vel  quid- 

quid  prscsente  lempore  quieto  ordine  a  nobis  iliidem 
e^t  possessum.  Simile  modo  donamus  ad  basilica 


in  corpore  requies.  .  .  .  agecenciis  vel  adprndiciis, 
tutiini  et  ad  integrum,  sicut  a  nobis  est  possessum. 
Diinamns  ad  basilica  domnse  Petri.  .  .  .  ubi  vir  ve- 
nerabilis.  .  .  cognominaniis  Isp  ildis  in  pago  Vil- 
cassino,  Brinnaco  in  pago  Ebriciiio,  Ararnio  in  pago 
Oxminsi ,  Ociciaco  in  pago  Oxmensi  ,  Corniilia- 
cinse  ....  quicquid  ibidem  nns  prxsente  tein- 
pore  possedire  vedimur.  Doiianius  in  Hei  nnniinead 
doiiino  Desiderio,  iibi  vir  venerabilis  Adroaldus  abba 
pra;esse  vedilur,  .  .  .  ubi  vcnerabilis  vir  Carone 
abba  pra^esse  vediiur  in  pago  Ehricino,  cuin  omne 
merilo  suo,  sicut  a  nobis  proe^ente  teinpore  est  pos- 
fcssuiii.  Donaiiius  ad  .  .  .  .  villa  cognoniinante  .... 
in  pagii  Lexiiiiio,  ciim  onine  iiitegiitate  vel  nier'to 


domna;  Vincenie,  vel  dnmni  Gcrmani,  ubi  vir  vene-  B  suo,  sicut  a  nobis  prsscnie  tempore  e-)l  posscssuin. 

rabilis  Audcbarius  abba  pracesse  vedilur,  villas  co-  lionan.us  in  Dei  nomine.  .  .  .  Prisciaco  in  pago 

pomenaniis  O.xma  in  pag  i  Dorcassino,  Noviolio  iii  Cainiliacinsi,  ad  dumno  Mariino  in  ipso  Prisciaco, 

pago  Andcgavino,  cum  omne  iniigritale,  et ubi  venerabil  s  vir  Farulfus  abba  prxe.sse  veditur, 

lutuin  et  ad  inlegrum,  sicut  a  nobis'pncsente  teiii-  ubi  sepultiiras  nostras  ibidein    liabiinus    recoiide- 

pore  est  possessum.  Pare  modo  donamus  Vuabunia-      las dedero,  et.  .  .  .  babit,  l.umana  fragi- 

cas  in  pago  Beloacio&i,  ad  basilica  ilomnre  ....  letas  in  isia  liic.  .  .  quod  Deus  advertat,  de  nobis 

Noaldus  abba  pra-esse  veditur,  luluin  el  ad  integrum,  nnn  coniingat.  .  .  duicissiina  coiijux  iiiea  Ercam- 


cum  agcciencis  vel  adpeiidicils  suis,  sirut  a  nobis 
pixsente  tempnre  est  possessum.  Donainus  .... 
\enerabilis  Vandreinarus  abba  pr.^eesse  veditur,  vil!a 
cognomenaiile  Goinario-villa  in  pago  Siampiiisi, 
ciun  omne  inlegritate  vel  meriio  suo,  agecieiicias 

vel  adp ,  sicul  a  nobis  prasente  tempore  est 

possessum.  Simile  mndo  donamus  ad  domno  Chri- 


beria  stante  isia  omiiia  quud  superius  diximus,  se 
nos  supei  stitis  aderal,  et  Deo  si  vovirit,  villas  cngno- 
menanirs  Lubariaci  iii  pago  Oxminsi.  .  .  .  sino  vil- 
laie  super  mare  in  pago  Lexoino,  Colzo  in  pago 
Lexnino,  Canibriinai  o  in  pago  Lexuino,  Cajdraco  in 
pago  Ciliinanico,  Abaciaco  in  pngo  Ciliinaiiico,  ut 
jam  dixi,  dulcissima  conjux  mea  Ercainberta  se  milii 


slivilo,  moiiistirlo  piiellarum  in  Parisius,  ubi  Lande-  ^  supcrstiies  fuerit,  suprascriptas  villas,  tain  de  partc 

trudis  abbatissa  prxesse  vedilur No\i-      sua  i|uani  el  de  pane  nosiia,  in  sua  laciat  re^ocare 

liaco  in  p >go  Caniiliacinsi.  In  Dei  nninine  donamiis      domenacione,  et  monisterio  ubi  se  eligeiit  d  (egrre) 

Gundulfocurti   in   pago  Cainiiiacinsi,   Premiaco  in      re.  .  .  tuluris  temporebus  ad  ipso  mo- 

pago  Aurelianinsi,  ad  bas!lica  pretiosi  doinme  (Dio-      nasterio  pricdiclas  villas  debiaiit  pruficere  in  aug- 


nisii  martyris  ubi)  ipsi  in  ccrpore  reqiiicscit,  el  ve- 
nerabilis  Chaeno  abba  prxesse  vediliir,  cuni  oinne 
iiilegrilaie  vel  soleditales  eorum,  sicul  a  nobis  pne- 
sente  te:npore.  .  .  ad  monislcrio  Aolino-villa,  ubi 
vir  venerabilis  Vigur  abba  prtEesse  veditur,  viila  co- 
gnomiiiante  Villaie,  in  pago  Oxminsi,  cum  omne 
merito  et  inlegretate  ....  donamus  in  Dei.  .  . 
ad  nionasterin  Porlmauro,  ubi  vir  venerabilis  Amal- 
carius  abba  prxesse  vediiur,  locello  cognomenante 


nieiito.  El,  ut  hxc  uetibiialio  nostra,quein  pro  aui^ 
mis  nosiris  dare  decrevimus.  ....  prr  leiiipnra 
conservitur,  sicnt.  .  .  .  ii  reservaia  ad  hrridis  nos- 
iros  vilias  cognominaniis  Edoniaco  el  Hlscello  iii 
pago  Cadrocino,  Ocello  et  Buciaco.  .  .  st^mte  isla 
oiiinia  qiiod  superius  eommuni  coiivenicnlia  ficiintis, 
conviiiit  ut  qui  i  are  suo  superslelis  aderat,  res  p;ire 
suo  possedire  debiril,  ui  ne.  .  .  niercidem  aiiiboniin 
ad  loca  sanctoriim  delegare  debiret.  Uiide  duas  epi- 


Alliciaco,  in  pago  Maceracius  cum  omne  inlegri-  D  slolas  uno  lenore  conscriptas,  iiiter  nos  fieri  et  lir 


tale.  .  .  .  quicquid  a  nobis  praesenie  lempore  ibi- 
dem  est  possessum.  Siiidle  modo  donamus  BadeDaco 


mare  convinit.  .  .  Parisiaci,  ubi  apostholicus  doin- 
nos  et  paler  noster  Sigofridus  praeesse  vcditur,  re- 


conditum  fuis  e  a  Bobertn  rege,  ut  leslaii  r  tlelgal- 
dus.  Scd  (reponunl  chariaj  defensores)  ecclesia  Iixc 
jam  Abbonis  tenipnre  viJrlur  exslitisse,  ipso  Abbone 
leste,  ac  proinde  anie  Roberti  rrgis  tempora ;  et 
Helgaldi  verba,  de  ipsius  inslauralioiie  iiilelligenda 
siint.  Fatendum  lamen  est  hoc  loco  Ilelgalduni  ageie 
dc  conditis,  non  de  inslauraiis  pluribus  eerlesiis, 
inter  quas  S.  Germani  basiliram  ineinorat.  ^"  Fiasi- 
licam  qua;  bodie  nomen  pra^fcrt  S.  Germani  a  Pra- 
lis,  jain  hoc  nomine  sub  Theoilorico  111  appellatain 
fuisse  asserunt  Mabillonius  et  ejus  asscc'a!,  ex  vitis 
b.  Baihildis  et  S.  Eigii.  Re&pondeiit  charue  calum- 
nialores  iion  satis  conslare  an  in  his  scripii;  de  ec- 
clesia  S.  Germani  Praiensis  aulde  alianliqua  S.  Ger- 


mano  dic:ita  ecclesia  agatur,  cuni  phires  Parisiis 
ecclesi.ie  sub  hac  appellaiione  exsiarent.  De  crcieris 
sileinus,  et  ad  Mabiilonium,  De  re  dipl.,  rt  i^uppl. 
p:ig.  21,  Aiinalibusque,  t.  I,  pag.  594,  Grrmonium, 
Ruinarlium  ct  Fonianinum  reiiiittinius.  Inslrumeiili 
sinceiilalem  polissimum  luelur  ejnsdem  insirumenii 
veiuslas  veneranda,  qii:e  tempnra  Meroviiigica  pror- 
sus  sapit.  lllud  pro  legiiimo  baburrr,  proeler  supra 
laudatos  auctnres  Nov.x  Ga!!.  chrisliaii.TC  ,  t.  VII , 
cnl.  410;  Dubois  in  Hist.  Fc  1.  Parisiensis,  l.  I, 
pag.  212  ct  2tri ;  Felibianus  in  llist.  abb.  S.  Dioiiy- 
sii,  pmb.  pag.  50,  eialii  bene  multi. 

"  Mariiii,  pag.   150,  siribit  Landoinns  ,  quam  le- 
clionem  jara  Majiillonius  I.  c.  erroris  aiguerat. 


«19 


SyfXDl..  VII  ET  VIII  KCCLESIASTICA  MONIMF.NTA 


\-2iO 


condalur;  el  ali.'»  co  imnlo  conscrifita,  qni  de  no»  A  praclmtc  liuic  progeniei,  qu.ne  ex  eadein  radice  pro- 


paru  suo  superstciis  adent  habi dio  vixerit, 

i|iiarla  parte  rcscrvavinius.  Si  <inis  viro,  quod  futu- 
ruiii  esse.  noii  eredo,  seo  nosiiieiipsi  aul  aliqnis  de 

hcredibus  uostris conira  pr.rseiilein  deli- 

beriitioiiein  nostrain,  Deus  ilii  conirario  qiio.  .  . 
lenipore  vcnire  aut  infrangere  voluerit,  in  priinilus 

irani  triiii  in:<je?t:ilis  iiiciirrat,  ub ddinuis 

sanciis  quoruin  relii|u;x  in  sa-pefaias  basilicas  in- 
serix  f  sse  uuscurttur,  ct  ab  omnebiis  erclesiis  excoin- 
munis   apariat ,  nec  hic  ,    nec   in    fuiuro    veui:iin 

p rere  iion  possit;  una  ruin  sucio  lisco  auri 

libras  cento  cl  argenti  pondo  ducenta  quoacliis 
pxsolvat,  et  qiii  repetit  nullatinus  valiat  eviiidicare. 
El  baec  deliberaiio.  .  .  .  noslra,  duce  beo,  omni 


cesserat,  dare  insignia  Francornin  regiii.  Nec  imine- 
rito.:  eoruin  si  quidem  libertale  [M.  liberalitate], 
Oei  gratia  pncvenienle  ac  subsequente,  ecclesix  in- 
signiores  totius  Galliic  adhiic  conslunt  hodio  fun- 
d.itx.  Eleniin,  si  reqiiirantur  nobilium  fundatnres 
coenobiorum,  ab  lioc  insigiii  slemmate  inveniuntur 
pr(ice.ssisse.  Ilinc  esl  quod  ego  Pippinusdux  etuxor 
inea  dedimus  ad  oiniiipotenleni  Domiiium  qnandain 
villam  nostram,  nominc  Nugaretum.  Proinde  ego 
iterum  Pippinus  ei  uxor  mea,  nomine  Plcctrudis 
cogitantes  de  salule  nostra,  ut  a  Doiniiio  pro  parvis 
magna,  et  coelestia  pro  terrenis  recipere  posse.nu^, 
donaviiuus,  pro  Tciiiedio  anim;e  nosine,  seu  pro 
xlerna  requie  acquirenda,  ac  suliJe  iradidiraus  ad 


quoque  tempore  rinna  et  inviolata  permaneat,  stipii-  B  basilicam  Sanctorum  Aposlolorum,  jnxla  urbein  Met- 


latione  [iru  o:ime  lirinilale  subnexa.  Actum  Cami- 
liaco,  vico  publico,  quod  licit  niincis.  .  .  .  anno 
xvti  regni  doinni  nostri  Theuilerice  gloriosissimi 
rigis.  Ego  in  Dei  noinine  Vandemiris  banc  cpistola 
a  me  lacta  religi  et »  subscripsi.  Ercamserta  subs. 
Ghranno  s  ibse.  Signum  f  viri  inliist.  Aferelio  ''.  Si- 
gnura  •{•  Bosoiie.  Auronius  rogelus  a  supra  scriptis 
hanc  epistolam  subscripsi.  Signiim  f  Bosiltone.  Si- 
pnuni  •{■  Cliliidoaldo.  Signum  -j-  liigoberl.  Signum  f 
Gamardo.  Sigmim  f  Gandulfo  ....  subsc.  Cli  .  .  .  . 
sulisc « 

xxvin. 


tis  constriiciam,  ubi  domiiius  el  a\us  noster  Amul- 
phus  in  corpore  requiescit,  villam,  proprietaiis  no- 
mine,  vocabulo,  ul  supra  dictum  est,  Nugaretum, 
siiam  in  pago  Wabrinse,  mansiiro  videlicei  indomi- 
nicutum,  cuin  omnibus  adjaceniiis  ad  se  periiiienti- 
bus,  lam  in  aediflciis  quam  in  eanipis,  pratis,  silvis, 
cultis  et  inc.iliis,  raancipiis  utriusque  sexus  ibi  com- 
morantibiis,  vel  quirquid  in  memorata  villa  hactenus 
visus  suiii  possedisse,  tolum  et  ad  iniegrum  :  ut  a 
d.e  prxsenti  et  deinceps,  universa  ad  locuin  san- 
ctum  supranominatiim,  »ub  poteslate  servorura  Dei 
qui  ibidem  vel  snnt,  vel  futuri  f^iini,  ubi  ad  prxsens 
videtur  prxesse  venerabilis  vir  Romulus  abbas,  de- 
Cluiria  qna  Pi,,i„m  cl  nxor  ejus   Pleclrudis  vilam^^^,,^,^^^  ^t  de  nosiro  jure  in  eoruin  perpetiialiter 


Nugnretum  traituut  busiticai  niioslolo  um  smictorum  ' 
juxlamelus<i  {ann.  6UI). 

Pippinus  [M.  Pipinus,  hic  el  infra]  dnx,  Anchisi 
regis  lilius,  sancti  Clodulpbi  fralris  inclita  proles, 
sub  iiiajoris-doinus  noiiiine  Francoruiii  adniinistra- 
bat  princip;itnni  regalcin.  Scientia  qiiippe  alqiie  for- 
tiiudine  regnin  degcncruiite,  ilisposilio  fuit  altissinii 

Vice  voeis  jii6,scripsi,  hoc  loco,  species  qu.-edani 
monngr.inimali-i,  lineariini  diictilius  pluriinis,  iisijue 
inlricaiissiinis,  eflicta  est  in  speciiiiine  ,x-ri  iiiciso. 
Alia  hujiisinoili  inniiograniinata  aflixa  sunt  nnmiiiihus 
Ghraniii  el  .\urelii  seii  Accrelii,  qiia;  ijuide  n  noniiiia 
raanu  propiia  subscrihenlium  viilen  iir  exarata  ;  no- 
tarli  nianii  alia,  qiiibiis  cruces  prx!ix;e  suiil,  quas 
exprcssiniii- 


transeant  hxreditatem ;  qiio  videlieet  eisdem  servis 
Dei,  pro  nobis  seu  progenie  nostra  propensius  in- 
tercedentibus,  ad  prxseiitis  vik£  iramitem  foelicius, 
dirigente  Domiiio,  percunere,  et  a;lern!e  glorise 
poslinoduiT)  partieipes  valeamus  existere.  Quod  si 
qnidpiam  [ilf.  quispiam]  de  hxredibus  nostris,  seu 
qu.^vlibet  a!ia  persona  vel  potesias,  coiiira  hanc  do- 

Gall.  cliristian.  t.  XIII,  col.  8'J3,  etc.  De  anno  quo 
eiiiissa  cst  charta  non  onines  cuncnrdant  :  anniiiu 
eniin  dundeciuniin  regni  Theoderici  III  alii  ab  adepto 
Neulrasiaiiorum,  alii  ab  adepio  .Austrasianorum  re- 
giio  rcpeieiiilum  arbitrjntur.  Si,  cum  Meurisslo,  anni 
coinputenlur  ab  adeplo  Neusirie  regno,  annus  regni 
Tlieodorici  duudecimu^  mense  Febrii.trio  ad  anniiiii 
Christi  685  referri  debet.  Si  ab  adepto  rcgno  .Austra- 


*>  In  hiic  subscriplione  Mabillonius  legcre  jiibct      sia;,  ut  Cointio  placet,  ad  annuin  Chrisli  t 'Jl  refe- 
Ai(r«/io.  eisi  nonieii  videatur  scripium  Aceretio.  V  renda  est  charta  quam  expendimns.  iNain  Theodori- 


<  Aliain  chart:im,  qux  eadem  noinina  Vandemiris 
el  Ercanibcriii',  ejus  coiijngis,  praileit,  referain  iii- 
fra,  ail  aiin.  7.:3,  qii.e  claro  viro  de  Urequigny  iiico- 
guila  fiierai. 

J  Hiiiic  edi  lenint  Meurissius,  llisl.  episc.  Metens  , 
pag.  lll'J,  ex  arcliiv  )  moiia^tcrii  S.  Ariiiilphi  Mi-ien. 
sis  ;  ex  .Meurissio  Cuintius,  Aiinal.  I.  IV,  p;ig.  '2l>2, 
omissu  prcluquio,  iiuiid  ipsi  iiiseituiii  lenierii  ali  ex- 
.«criplorili  is  viileii  poluit ;  iiilegrain,  ex  eodeiii,  Col- 
leciores  scripi.  reruui  Krancicai-uin,  t.  IV,  pag.  (J4(> ; 
Vallalinrus  gillict!  vcrsani,  llist,  b;isiliciu  S.  Arnv'- 
plii,  (la ;.  181.  Niis  reciidimus  ex  apographo  uund 
D.  Taboiii  liit  e  coiigregalioiic  sancii  Vilimi,  iii  cliar- 
lophylaeiii  nosin  depnsuit,  cxscri|)lmn  ex  ve;eri 
chartulario  iiiona^terii  sancii  Ariiiilphi.  Varias  lc- 
otiiinns  c\  Meurissio  iiiter  uiicos  rxliibeinus.  Uasillca 
qin;  hic  .SS.  Aposlolnrum  niiinlno  de.signaliir,  S.  Ar- 
iiiiiplii  uuineii  dcinJe  (ibiinuit,  qiiod  rctiiiei,  Nov. 


cus  III  apiid  Aiisirasianos  regnare  incepil  post  inor- 
tiin  Digoberii  II.  qiii,  juxta  iiielions  nola;  chronu- 
graphos,  obiit  anno  Chrisli.  (>79,  niense  Decembri 
fero  I  lap^o.  Iluic  seiitenilu:  ad^tipulaiur  M.bdlouius, 
Aiin.  I.  I,  pag.  597;  el  sic  illani  lueniur.  Pipiiius,  in 
cliaria  de  qua  agiiur,  titulum  assuiint  majuris  ilo- 
inus.  Porro  Pipinus  in;ij<irduiuus  noii  fuil  Ciinslilulus 
nisi  aiino  (187,  Cointius,  Ai)ii;il.  I.  IV,  p;ig.  188; 
Loii^uer.  Annal.  fraiic.  I.  III,  Coll.  scripl.  n  r. 
Kranc,  pag.  (>93;  ergu  siili  boc  lilulo  chariam  hiiic 
noiiluin  eiiiisHrai  anno  (>S5.  Ubji.iet  aliqins  Pi^liii 
uvorein  Pleclrudem  cliarue  cuiihrieiiilai  adluisse ; 
quo'1  li.'ri  noii  polnil  uiiiio  (i!M,  cuin,  jam  diu,  rcpu- 
diaia  Plccirudu,  Plpiiius  .\l|iaiilem  su|ieriiidiixi>sei. 
Sed  jaiii  hoc  anno  Pleclrudi  (ueral  recoiuiliaius  Pi- 
pinus,  diinis^a  .Alpaide,  iii  udsiruit  Coiiiiius,  ubi 
8U|)ra,  cui  M.ibilloiiiiis  sullragulur.  Ilis  r.itiouibuif 
adducll,  annuin  ()9t  buic  chari;e  pixliximu». 


12^21  DONATIONES  AC  TESTAMENTA  EPISC,  ABB.,  ETC,  19-2J 

iniiiaiionem  »  noslram  venire,  aui  aliquaienus  in-  A  currai,  et  insuper  mfrtral  conti-a  ipsam  ecclesiam. 


friiigere  templaveril,  iinpriinls  iram  [irani  deest  ap. 
Meur.)  et  uliionem  Dei  et  sanctorum  ejiis  inciirrat , 
61  quod  repetil  non  valeat  evindicare.  Acluni  in  villa 
Nielsio  [M.  Hielsio],  pulilice,  sub  die  x  Kal.  Martii, 
aniio  duodecimo  regni  doniini  noslri  [lioc  verhum 
deest  ap.  Meur.J  Tlicodiiriii  regis. 

XXIX. 

Charla  tfiia  Drogo,  dur  Bnrgniidia:  et  Aqnitnniw,  do- 
nal  eccleiii^  sancli  Armilplti  qnidquid  liabet  i/i  villa 
de  MarioUs  •■  (aiin.  691). 

Ego  Drogn,  dux  Diirgundiurum,  filius  Pipini  ducis, 
diix[ha5Cvox  deesC  ap.  iMeur. ]  Aquitaniae.  Nolum 
facio  quud,   amnre  beati   Ainul|ibi  Metensis,  quid- 


una  cuin  socio  fisci,  siisiir.ore,  auri  lihrani  unam  ; 
argenii  dtiarum  multa  \M.  pondus  duo]  sustineat,  el 
quod  repelit  non  valeat  evendicare  ;  sed  prsse.is 
donalio  ista  omni  lempnre  (irma  et  stabilis  perma- 
neai  slipulaiionc  Bubnixa.  Actum  Metis ,  in  publico, 
sub  die  et  teinpore  quo  supra  <■. 

XXX. 

Clmrla  qm  Codcfridns  rfiir,  ecclfsite  benti  Arnulplii 
donut  qnidquid  liabel  »;i  vill:i  Flavigneinco  ^  (unn. 
691). 

V.gci  GodefriJus,  dux,  fiiius  Drogonis,  notum  facio 
quod,  amore  leaii  Arnulplii  Metensis,  qiiicquid  ha- 
bui   in  villa   de  Flavigneiaco   lolum  dedi  ecclesiaB 


quid  bnbui  in  villa  de  Mariolas  totum  dedi  ecclesiM  B  ^a"'''  Arnulplii,  in  pascuis,  .silvis,  arvi*,  inaiisis,  et 


S.  Arnulplii,  in  pascuis  silvis,  arvis,  mansis,  et  cum 
acditiciis,  cum  vineis  ct  lerris  et  cullibus,  et  cum 
inaiicipiis  omnibiis  utriusqiie  sexus,  cuiii  agiis,  cani- 
pis  culiis  vel  inciillis,  pr.ti;,  pascuis,  silvi?,  aqnis, 
aquarum  decursibus,  niuleudinis,  et  quidquid  [M. 
quidquid  ibi]  nominari  potest ;  et  in  lis  omniiins 
quidquid  mibi  in  ipsa  villa  Irglbus  obvenii,  lam  de 
paterno  quam  de  materno,  seu  ile  comparato,  vel 
de  qualicumque  adtraclu  nosciliir  ad  ine  porvenisse, 
el  ego  visus  sum  habeie  vel  doiiare,  toium  ad  inle- 
grum,  ad  ipsain  jani  sacrosaiictam  ccclcsiani  sanrii 
Arnulpbi  vel  sanctoriim  aposlolorum  Johannis  et 
Jacobi,  scu  ad  partes  illoruni  fralruin  qui  ihidem  de- 


cuni  Kdificis,  cnin  vincis  el  lerris  ct  cnhibus,  et  cum 
mancipiis  onmibiis  ulriusque  sexiis,  cum  agiis,  cain- 
pis  ciiliis  ei  iiicullis,  pralis,  pasciils,  silvis,  aqiiis, 
aqiianim  deciirsihus,  moleiidinis,  et  qnicquid  ibi  no- 
niiiiari  lolesi.  Et  in  biis  oimiibus  quicqiild  miin  \n 
ipsa  villa  bgihns  obvenit,  tam  de  patenio  .|uam  de 
maicrno,  seu  de  comparaio,  vel  de  i|ualicumque  ad- 
traciu  noscitur  ad  me  pcrvenisse,  et  ego  visus  suiii 
bahere  vel  doiiare,  toiuin  ad  inlegrum  ad  ipsani  jam 
sacriisanctam  ecclesiam  sancii  Arnulphi,  vel  saiiclO' 
ruiii  r,postoloru:n  Johaiinis  el  Jacobi,  seu  ad  partes 
illoiuni  fr:ilriiiii  qui  ibilem  deserviunt,  dono,  Irado- 
aiqiic  iraii-fundo,  in  Dei   nnmine,  ad  perpetuAliter 


serviunt,  dono,  irado  aiqiie  transfundo  in  Dei  noniinc  <-•  pussiden.luin;  vel  quicqui.l  cxiinle  pars  i,'Siiis  eccle- 


perpe°ualiter  ad  possidendum,  vel  qiiidquid  exinde 
pars  ipsiiis  eccltsiac  elegerit  facienda  [M  facien- 
dum],  libero  in  omidbus  prrlruatur  arbitrio  Si  qiiis 
vero,  quod  fierl  non  credn,  si  rgo  ipse  aiit  [3/.  aiit 
ullus]  dc  beiedibus  nieis,  seii  qu;elihel  exirama  per- 
sona  qui  coiitra  baiic  di)iia:ioiieni  a  ine  fictani  veniro 
conaverit,  aut  irrumpere  voliieiit,  iniprimis  irain  Dei 
ct  sanctorum  aposloloruin  vel  sancti  Arniilpbi  in- 

•  LegendiiiB,  opinor,  donrnionem ;  siquidem  da 
mera  liberalitale  agitur.  Faieor  vocem  dominaiio  in 
qnibusdam  inslriiiiienlis  idem  sonare  ac  pro/jWwas; 
vid.  I  angium,  h.  v.  Aiiainen.  si  eo  sonsubic  nsnr- 
pamus  vocem  douiinaiionem,  charta,  ni  falior,  lit  iii- 
tellectu  diificilis.  Pipinus  enini  et  Plectrudis  clausu- 
lam  poenalem  addunt  ip^orum  donaiiiini,  qu  e  poeiia 
ad  roborandam  donalionem  conslitiiitiir.  ^ 

•>  llanc  vnlg^vii  Meurissius,  pag.  UO,  in  Vitis  epi- 
scoporum  Melensium  ;  gallice  versaiii  edidit  Valia- 
dierus,  in  Hisioiia  hasilica;  S.  Arnul^ihi,  pag.  18li. 
liccudimus  ex  cliarliilario  veteri  hujus  ecclesioc  ad 
fidera  iransumpti  quod  in  cliarto  'hylacio  iiosiro  re- 
posuit  donanus  Tahouiilol,  e  coiigfegatione  S.  Vitoni. 
Lecliones  varias  Meurissii  iiiter  uiicus  adscripsi- 
mus.  Spuria  cliarla  :  neqiie  enim  Dro^'o  filiiis  Pi- 
pini,diix  Aquilana;  dici  deliuit,  sed  potius  filiiis  Pi- 
pini  Aquiiani:iB  ilucis,  juxla  Meurissii  lectioiiein.  Ilac 
quideni  enien  lalioiie  cnarlae  sincerilas  dcfeiidi  potest. 
Veruni  Drogo  lliiigiindia;  dux  ibi  dicitur,  quod  iiul- 
lam  excusationem  adnntlii ;  Burgundia-  iieutiqiiam, 
sed  Campani:e  Drogo  dux  fult.  Alia  fa!si  ioilicia  ad- 
ducit  Cointitis,  Aniial.  t.  IV,  pag.  iiyS.,  4oi,  -ioO  cl 
seq.  ei  ibi  aut.  cit.  dum  huic  siaiilhmain  (iodeCredi 
cbariam  exp-  idit. 

'  Desunt  dies  et  annus  in  exemplo  quod  sequimur. 


siK  elfgerii  (acieiida,  libero  arbit'io  in  omnihus  per- 
IriianUir.  Si  quis  vero,  quod  fieri  non  credo,  si  ego 
ipse  aut  ullus  de  heredibus  nieis,  seu  qirvliliel  ex- 
tranea  persona  qiii  contra  hanc  doiialloncm  a  me 
fact.im  veiilre  conav.  rit,  aut  irriinipore  voliitrit,  im- 
priniis  iram  Dei  ei  sanclorum  apostolopiim  vel  saiicli. 
Arnulphi  iiiciirrai,  et  insiiper  infcrat  contra  ipsam 
ecclesiani,  una  cum  socio  fisci,  siistinere  auri  libram 

llos  suppediial  Meiirissius  ;  sciUcet  x  Kil.  Mariii 
anno  12  leKoi  Theodorici  regis ;  sic  eniiii  liabcl  ' 
iuh  die  decima  hal.  Manii,  atino  \^  regni  d&niiiii 
noslri  Tlieudorici  regis  :  quem  si  ciini  Coiiilio  repe- 
lamus  ab  incepio  reRiio  apiid  Austra  iaiios ,  annuni 
Ciiri~ti  bahcbiiniis  (iOl. 

•^  Ediia  a  Meurissio,  Viioe  episc.  Melens.,  pag.  110 
ct  i.oiniio,  Ainal.  t.  IV,  pag.  439;  galiire  versa  iv 
Valladiero  .  llisl.  hasilic;ie  S.  Ar.iiiliibi,  pag.  191. 
Recudiiims  juxta  transumptuni  ex  chailulario  eecle- 
skc  S.  Arnnlpbl,  iiivecliim  in  chartophjliciuni  no- 
siruni  a  D.  Tabiiuilloi  a  nobis  non  seiiicl  biiidaio. 
lisdem  omiiino  verbis  concipitur  iharla  li.-Ci-,  qulbu& 
charia  Drogonis  qua;  proxime  proecedil,  iiec  inelioris. 
notai  ceiiseiKJa  est.  Huic  enim  fiJeiii  delialiunl,  ul 
recte  nionet  Coiiitius,  pinres  lo']ucii(li  lornnilx;  pra;- 
sertim  cuiii  ecclesia  S.Ariiulpiii  ibi  vne.itur  :qiia;iion- 
dum  boc  no  i.en  cbtinueral ;  iino  nomine  hasilii;e 
SS.  Apostulorum  appellaiur  in  charia  Pi|iiiii  daia 
iisdem  aniio  ei  die.  Suspicio  gr.ivs  ex  boe  .■■olo  ino- 
veiur,  quo:l  tres  charia;  eadein  die  ah  avo,  palre,  et 
liiio,  seilicet  Pipino,  Drogone  et  r.odelririi),  emis-.ae 
iingaiitur,  qiiibus  e  .deiii  S.  Arnulphi  eci  lesia  ditatur  • 
ac  duoe  ex  ipsis  ab  eudem  exeniplaii  ^ideanurex- 
pressa;,  ila  ui  oviim  ovo  non  sil  similius. 


121S  S-EClll..  VII  ET  VIII  ECCLESIASTICA  MONUMKNTA.  «'iii 

1111:1111.  argenli   poiultis  11  iimlia   suslineal,   cl   qiioil  A  toliiin  atlribuo  videlicet  ecclcsiam  de  Alna  cuirt  om- 


repetit  iioi»  valeal  eviiiilicare,  seJ  prcscns  iloiialio 
Uia  oniiii  teinporc  lirma  el  slaliilii  periiiaiieal,  sli- 
pulalioiie  siibiiix».  Acluiu  .Moliis,  in  piiblico,  sub  die 
et  teaipore  quu  supra  •. 

XXXI. 

Chaita  qua  Pipinu$  leuior  iloiia    cou[erl  Laubiensi 
monasterio  ^  (ann.  691). 

In  noinine  saiicl»  et  indivi.luoe  Trinilalis,  amen. 
Universalis  roaier  ct  virgo  singiilaris  ,  Cbristique 
gpoiisa  Etclesia  calbolica,  foccuoda  caslitaiis  prxTO- 
galiva  promeruit,  qiiod  devotum  suis  ulilitaiibus  in- 
clineiims  asscnsum,  pr.-Rscrlim  sacrosaiiclx  rcligio- 
iiis  traii(|uillilaiem  ct  iiuiclcm  cura  vigili  proviJen- 


iiibiis  appeiidiciis  et  pussessionihus  suis.  Similitcr 
niuiiasicrium  Wallaro,  cum  universis  appendiciis  el 
posse^sionibus  suis,  sicut  eas  piissimus  rex  Dagober- 
tus,  ad  preces  bon;e  memorix  AiibcrSi,  Cameracensis 
episciipi,  supradicto  Laudeliiio  sub  certis  lerminis 
exprcssas  et  monasterio  Wallari,  pro  sua  fundatione 
deputatas  donavii ,  ut  siiit  ipshis  e<'('lesia!  Laubacen- 
sis  vera  et  nnna  posscssio ,  sinc  advocatia  vel  op- 
pressione  alicujus  cumitis  vel  cenienarii  aiit  vice-do- 
ntini ;  iicc  aliquis  siipra  lerrilorium  ccc1e.si3rum 
pradictarum,  doiiiuin  erigere  ci  fabricare  pracier 
volimiatem  aui  licentiam  earumdem  prxsiimat ,  aut 
viulenliam  aliquam  infene.  liiiivcrsa  loca  prxdicla, 
t.im  in  noslro,  quam  in  siipradicii  regis  Dagoberti 


les  :  quo  liberius  divinx  coiileniplaiioiii  et  oralioiii  B  voluiiiine  llileliter  exprcssa  et  conclusa,  sub  mca  pro- 


pro  nosira  salule  el  regui  sialiilil:ile  vacaiido  possil 
ad  Deum  iuleresse  :  qualenus  inimicis  christiaiix 
fidei  elimiiiatis,  lota  sui  cnrporis  incolumilate,  sub 
iioslro  sudore,  regiium  vigcal  el  creseai,  et  hoslilis 
ubiqne  cervicosilas  se  seniiat  subjugatam.  Ego  qui- 
dem  Pipinus  Senior,  ej  ravore  ei  dcsiderio  diiclus, 
maxiine  qu  a  de  rege  superbo  Theodorico,  pcr  gra- 
tiaiu  Dei,  cura  vii  tnria  sum  Jiberatus,  inonasterio 
r.  ligiosissimi  viri  el  exiiiiii  prxdicatoris  Uisiiiari 
poiiiificis,  qiiod  est  in  l.aubias  super  Sambnim  flu- 
\ium,  conccdo  et  dono  in  dotem  ipsius  ecclesix  per- 
peluo  possideiidam  lcrram  el  silvam  q-  x  esl  inier 
rivum  de  Grungliarl  el  rivuin  de  llergnaiil  qiii  dc- 


tcclione  suscipiu,  ct  ah  omni  principalus  angaria  ei 
puiestate  penitus  absotvo ;  nulliusque  infraclionis 
aut  invasioois  molestiam,  sivj  prxjudlciiiin  occupa- 
lionis  susliiiere  deceriic.  Si  quis  auiem  coiiira  hoc 
veiiire  el  nostrum  edlctum  violare  prxsumpserit, 
omni  liberiale  ei  honore  iiudalus,  capitali  poena  pu- 
niutur.  Ui  autem  hxc  mea  donalio  per  succedentia 
lenipoia  maneat  inlemeraia,  eam  nianu  mea  coiifir- 
niavi,  el  sigilli  mei  appnsiiioiie  insigniri  jussi.  Si- 
gnum  domini  Pipini  Senioris.  S.  Hydulphi,  ducis 
Lotharingix.  S.  Philippici ,  ducis  Melensis.  Ego 
Asdolgus  cancellarius,  ad  vicem  Ruolhperti  archica- 
pellani,  recognovi  et  snbscripsi.  Dala  Lophslinis, 


fliiunl  in  Sambrum,  qux  sjlva  dicla  est   rorestclla  q  decimo  seplirao  Kslendas  Dccembris,  anno  Domini- 


ab  anliquo.  Silum  ipsius  monasieiii  Laubacensis, 
villaii,  lerras,  sylvas,  prata,aquas  aquarumque  de- 
cursiis,  1 1  possessiunes  (>nuiiinodas  quns  lidelis  meus 
llydulplius  dux  coopir.tor  iii  eodi-m  monasterio  pr.-e- 
dicti  pontilicis,  eideiu  loco  donavit,  in  mea  luilione 
et  defensione  suscipio  et  perpetux  libcrtali  ei  qiiieti 
redilo,  iiihil  iii  eisdem  locis  juris,  aul  potesiaiis  miiii 
sivc  posteris  meis  rescrvans.  Qii  dqui  I  eiiam  humo 
Dei  Landeliiius,  qui  piinius  in  codem  loco  laboravli, 
ipsi  loco  acquisivit  el  siibjecit,  eidem  nioiiasicrio 

»  In  chartulario  notx  clironolossic.fi  millx.  Ex-tar.t 
apud  Meurisbiuin,  inio  et  apud  Boucheiuni ,  Dft  vera 
origiiic  doniiis  Kranri.r,  pag.  C9  :  anno  scilicet  .\ii 
regni  Theudorici,  sub  die  declina  Kal.  Jlarlii.  Sed  id 


cx  Iiicarnalionis  sesccntesirao  nonagesinio  priino, 
indiciione  quarta ,  principatiis  nostri  aiino  qiiinto, 
contrito  Theoderico  rege  superbo,  feliciier,  conces- 
sionis  bujus  eodcm  anno. 

xxxn. 

Cliarta  qua  Pipimts  senior  dona  confert  ecclesice  sancti 
Pelri  Cameracensis  '  (ii;i».  6ji). 

In  nonrinc  S.  et  Ind.  Trin.  Ainen.  Universalis  ma- 
ler  et  virgo  singularis  Chrislique  spons»  Kcclesia 

id  nliquain  niovot  suspicionem  de  sinceritate  conflr- 
malionis ;  2'  Insirumcntum  hoc  nuspiam  lau'.lalum 
rpperiiiius,  nisi  in  supplemeiito  ad  Opera  iMirxi ;  5- 
Asdulgiis  cancellarius  ei  lluuilipertiis  arcliic.ipollaiiiis 


de  Theodoiico  IV,  scu  Cabnsi,  iMtcipietalur  Dou- ^,  prorsiis  incogniii.  Prcierea  iiiilialis   lormuli   Mero 
chotus,  iinde  sequeretur  charlaiii  reterendam  esse      vingicis  temporibus  in 


annuiii  Clirisli  732,  quud  slare  ncqiiit ;  (lodcfriilui 
eiiiiii  luiio  falu  ja  n  liinciiis  crat.  V.ijiaiiicrus  nuias 
chriiiKilogiras  exliibel  prorsns  diversas,  vi.lelicct  vii 
Kal.  Julii,  Dagolicrli  regis  aniio  tilChrist.  713);qua 
Ircliis  auctorilatc  iion  lii|iiel. 

*•  Viilg.aa  in  suppleiiienlo  ad  Opera  diplomalioa 
Mir.ii,  i.  II,  pag.  tH6,  Pipinus,  ciijiis  iionicn  lixc 
charia  pnvfen,  ipse  est  qii«-iii  llerisi:illiuin  vocani.  Is 
inediu  mense  Jiinio  ann.  GK7  in  supreiiium  priiici|iom 
ei  duccin  ab  Au>trasiis  elooiiis  fuit,  jiixia  Loiigiie- 
nwum,  Annal.  Franc.  iii  Cull.  s<ri|ii.  rer.  Krano. 
X.  ill ,  pag.  (/JS.  Ergo  quinluin  agebal  regni  sui  an- 
nuin,  niensc  Novi^mbri  aim.  001,  qiio  Tlioodorioiiiii 
lli  Texlrieiisi  prxlio  vicit;  ol  lunc  curri-bal  iiidictio 
IV.  ihec  oniiiia  apprimc  coiiveniuiil  cum  iiolis  cliro- 
iiolngicis  cliarta;  subjcciis  :  sed  aliuiide  manifusia 
suiil  falsi  iiidicia.  1"  Ibi  coiillrniatur  diploiiia  l):4go- 
berli  regis  quod  spuriis  charlis  annunieravimus,  el 


poribus  insolita  ;  aiinus  ab  liicarnatione 
Domini  repetiiiis ;  siylus  aiienus  a  slvlo  ali  •riim 
charlariim  Pipiiii  lleri^lallii .  qui  nec  lilulum  priiici- 
pis  assunipsit,  ncc  scnioris,  quom  ci  neoierici  indi- 
deriiiit  :  h.^vc  oinnia  falsuin  produiit.  Ilvdulidium  qui- 
ilem  iiiterprocereshaliciiius  in  Vila  Crsiiiiari,  sed  nun- 
qiiam  sub  ducis  appell.iiionc.  Cuod  denique  null.ini 
exriisatioiicm  suscipii,  hic  ipse  ilydiilphi«  subsci ipsit 
lilulo  diicis  Lolbariiigix,  tuiii  ipsiiiii  Loiiiaringia':  no- 
nieii  a  Lolhario,  nepule  Lu.bivioi  Pii,  sul><:arloviiigica 
siirpe,Oi'igineiiiduxerii.  Il:i>cs3iicsati>superaui'suiii. 
i'  Keciidiiiiusi|u:ilem  cdiiiiiCjrpeiiierius,  liisi.  Ca 
mer:»c.  l  II,  prob.  p.ig.  i,  ex  arohivis  I  oolesi.i-  Ca- 
iiieracensis  ;  mulilaiii  quidcin,  sed  qu;im  ox  arohivi» 
ipsis  iiitegraiii  deproi».  re  uper.c  preiium  iioii  duxi- 
nius,  rum  iii  fragmoiito  qnod  vxliibomiis  lalsi  ndioia 
undequaquc  lerOuaiit.  Kadcm  ouniiiio  smil  i|ii3B  m 
'  haria  alia  sub  nomiiic  ejusdcm  Pipini  fabrioaia  de 
Itieluudiinus,  ci  supra  exhibuimus.  lllraque  ciiaii* 


»825  DdNATlONES  AC  TESTAMENTA  EPiSC.  ABB.,  ETC.  <24e 

fiaiW.  etc.  Egi  qui.lem  Pipinus  Senior,  enfavore  et  A  preseiiti   tempore,  el  se  ciim  eis  miiiliinode  aggrc- 


aniino  duclus>  maxime  quia  de  rege  siiperbo  Theo- 
derico,  per  gratiam  Omnipolentis,  ciim  vicioria  smn 
liberatns,  ecctes.  S.  Petri  Kambrac.  conceflo  in  per- 
petQam«lceraosinam,  terram  meam  inter  Elimonlem 
et  Saiicurtem ,  io  pago  Alrebalensi,  clc.  llem  eccie- 
gie  fratrum  oratorii  Kambr.  do  viHaria  duo ,  ^illas 
Maniliacuro,  Kitneias  et  Demicnrlem,  cic.  S.  0.  Pi- 
pini  Senioris.  S.  Hidulplii,  ducis  Lotliaring.  S.  Pbi- 
Uppiciv  ducis  Metonsis.  Ego  Asilnlgus  cancell.nrius 
recognovi.  Pala  Kambraci  an.  I.  V.  sexcni.  iiona- 
ges.  primn,  ind.  ii,  prineipattis  nostrl  an.  qointo. 
XXXlll. 

Cnartn  qiia  Bertoeiidiis,  CalalaiiHensif  ephropns.  pri- 
vitegia  lagitur  monasteiio  Derrensi  el  ricmo  puel- 
tarum  monaslerio  '  {ann.  0'j2). 

Dominis  sanciis  et  sumini  culminis  apice  [Dacli., 
apnsiulice]  ponlilicalis  cnihedre  specula  presideii- 
tibus  iii  Chrislo  fialril.us  scu  coepiscopis  Ingo- 
berio  [Diich.,  Rigoberloj  mctropolitano  ,  Itasino, 
Stfphano,  Adallierlo  ,  Aioiii,  Madalgario,  episcii- 
paii  calbedra  presidenlibus  ,  Brrtoeiidus  '■,  licel 
iDdigniu ,  iii  ordiiie  tainen  Calbalaunensium  epi- 
Ecopus ,  suplux  iii  Doniino  miilo  salulem.  Quan- 
qiiain  priste  regule  decT'  la  nos  doceant,  et  qiie 
oportet  perlienniter  ciiit  >dir<',  ct  patrum  coiisiieia 
iiidi :  iiiuie  servare,  aliameii  el  nos  super  hec  rngu- 
lariter  deceriieiiies  ,  vola  su;i|'liruin  ,  ei  maxiine 
ortliodoxa  lide  fulgenliuin,  ul  illi  provitione  tra- 
ciantes    eorum     pelitinnibus ,    lilienlissiino    animo 


gaiioois    agminibus,  pie  devotionis  paribus  s(udii« 
sociavevuni  in  Dei  laudibus,   uno  regule  spiritu  >u- 
perna  insiiiraitone  coiiira'>ta,  ad  lau.les  omiiipotenli 
Deo  conciiifiaiidas  [Dach.,  concinendas],  piiiiii  «xbi- 
bet  fainiilauim,  conf«rreil  beremus.  Quod  salubriicr 
aimuenles,   hoc  privilegiura   quoJ  plena   devntione 
peiierunl,    perhe.ini  aucloiiiale   servandum  iihenlt 
animo  preslit-sse  comperile    Ncc  enira  nova  postii- 
l.intium  vel  iiidulgentiura  est  aucloriias  privilegiura 
largiendi,  diim  profeclo  cuncti  [Dacli  ,  cuiictis]  reiro 
apostolice  se>lis   piesnles,   unde    sacra   propagnliir 
auctoritas,  non  solum  in  vicinis  provinciis  constituii-, 
sed  etiam  in  ceteris   longe  regiuiiibus   prncul   sit  s, 
postulata  seinper  iiidiilgenda  saoxcrunt.  Unde  obse- 
f>  CTO  domnos  successores  ecclesie  prenotale  ponlifi- 
ces,    satis  superque   per  omnipoteiiliam   Triiiitniis 
iniiiense  P.itris  ei  Filii  et  Spiriliis  Sancti  obtestare, 
iinmo  conjectare   presuiiio.  1)1  commendein  [Dach., 
commeiidatum]     (irenominatuin    mona-ieriiim    pi's 
meniibus  jubeanidiligere,  julieanl   fovere,  jubeanl 
coiiiinere,  jiibeant  conservare,  et  ne  siiccidua   fra- 
ternilas  s?cerdoluMi  hoc  nos  iii  bis  regionibus   pro- 
prie  deliberationis  iiistinclu,  aut  nnva  invenlioDe,  es- 
tiinet  decrca  fuis;e,  cuin  sub  hiijus  cnnsiitutioiiis 
norina,  sanciorum  Agaunensium  locus,  iniinoque  et 
monaslerium  Lirinense,  seu  et  monasierium   Luxo- 
vicnse,  multaqne  alia  monasteria,  nec   non  et  basi- 
lica  domni  Marcelli,  et  innumer.i  in  Orierlis  parlibus 
monasteria,  propiiisex  decrt  lo  pontidcum  servaninr 


.voliinius     allcctum     inaucipare.     Quoniaiii      igitur  C  privilegiis.  Eigo  uno  cun.^^pirationis   coiiFensu,    Dci 


gloriosus  doinnus  Clodoveus  rex,  et  vir  inliistris 
Pipinus,  major-domus  ,  pie  [Dach.,  proj  religiosa 
sulliciuJioe  perspicue  nobis  posiulasse  noscuiitur 
Ut  privilegium  mena  terio  Putiolos.  in  vasta  Der\-i, 
iBheiiore  Ireatoruro  apostolorum  Peiri  el  Pauli  el 
sancli  Johaniiis  Baptiste  et  smcti  Jobannis  evang  '- 
liste,  seu  ei  omnium  sanctorum,  a  viro  rcligiosissinio 
gancto  Berchario  "^  ubi  et  ipse  abbaspreesse  videiur, 
fex  munificent  aquoiidaniChildcrici  regis  construcio, 
seu  et  a'in  monaslerio  puellarum  "^,  super  nuviuin 
Vigoreetiam  ei  Orea  [Dach.,  Bria],  in  Dervo.in  linein 
[Dach.,  liiie]  Flaciiiiaciiise,  quod  Vu-.tmerus  \Darh  , 
Waiinerus]etconjuxsuaViialtildis[Ouf/i.,Wa!lidis/ii<: 


nntu,  anteiliLtorum  patrum  rel  gioncin  fcn  antes,  iia 
ab  omnibui  decrctum  est,  ui  nullMin  duininalioiiem 
iios  socce^sori  sque  nostri  iii  suprascripia  nionasteri  i 
virorum  seu  puellarum  virginum.  ubi  suni  roiigrega- 
li,  qiud  pro  salule  animarUm  saaruin  predictus  vir 
Bercbarius  et  Vuaimerus,  seu  el  conjux  sua  Vualiit- 
dis,  una  parifr  conslrii.xisse  noscuntur,  liaiieaiiins, 
quatinus  eis  libe>  ins  liccal,  Deo  juvante,  .<;iiie  impe- 
dimenio  rei  alicnjiis,  conlemplaiivam  vivere  \iiam; 
et  cum  I  ater  monaslerii  fuerit  de  seculo  evocaliis, 
quem  unanimiier  oinnis  congregalio  ipsorum  ser- 
voruin  Dfi  iindecumqiie  sibi  opliine  rogulam  com- 
peitain  elegerint,  seniorem  sibi  abbatemque  coiisti- 


«liKyraJeidomnusBerchariusabbaspariter  congiruxe-D '"^"'i  seuetciun  maier  virginura  de  seculo  fuerit 
runt,inquoloco  Deo  [li.  v.  deest.  ap.  Dach.]  sacr.iia  evocaia,  qiiainunanimiteromniscongregalio  ipsarum 
Vualiildis  mater    esse  vidclur  iiiuliaruin   virginura      a"ci  laruin  Chri.-li  undecamque  sib:  opiiine  regolain 


adeo  gimitis  est  ul  nemo  non  ex  eadem  officina  pro- 
diisse  judicaverit.  (Jirii|ue  afllxa  e.st  noia  aniii  691, 
cnm  liac  soli  discrepanja,  quod  prior  inJictione  iv, 

rjsierior  indiciione  h  iiiinus  feliciler,  daia  dicaiur. 
alsuin  produnl  formoloe,  slylus,  noir  chronologi  ■« 
siibscriheniiura  nomina,  ut  pr;eseri.iiii  Ilululphi  du:  is 
l.otharingix.  De  liis  omnibui  fuse  dixiinus  in  Ujiis 
aJ  ch  Ttaiii  alteram  supra  metitoratiiiii. 

'  Kdiiuin  a  Dacherio,  Spicil.  l.  X,  pig.  627,  juxt.i 
apogr.ipbum  ex  charlulari  >  Dervensi  depromiiliiin  ; 
iios  ex  ipso  charlulario  desiiipfiinus,  el  recudiiuus 
di^^crepaiitias  leciioDis  D.iclieri.ma:  iiiter  uiicus. 

'^  A  voce  episcopati  ad  Bertoendus  lieiuni  apuJ  Da- 
cheriuni. 

Patrol.  LXXXVUl. 


«  Videsis  qux  ile  Benhario  disimiis  in  nolis  ad 
chartam  Reoli.  Diploma  Cbilderici  tl,  pro  nKina  lcrio 
DerV'nsi  exhiiiuimus. 

■J  De  hiic  puellaruni  monastcrio  sic  commentaiitiir 
.iiiciore.  Nov:!-  Calli.r  Chri:>ti.in3e,  loin.  IX,  col.  907: 
•  PiiCler  viroruin  inonasierinni  ,aliuil  eiiaui  puellare, 
liaiiil  prociil  a  Oervn,  iiiJcm  ad  Vigeram  eiexit  Der- 
diaiius,  siib  pnlrocinio  B.  Mariae,  fuiiduni  -uppcdi- 
taiite  nohi  i  ac  locuptae  matrona  Watlilde  iio- 
iiiini*.  ...  E\ei-uin  i'sl  a  <  annis  ciiciier  seplingenlis» 
sed  lociis  ubi  exstiili  liudie  pue!laris  mon:isierii  no- 
mi>n  reiiiict,  uiia  lan  uin  leuca  di^situs  a  coeiiobio 
Dervensi. 


39 


Ijrt  S.tCUL.  Vll  ET  VIII  F.CCLl 

compRriaai  dlegertAi  iibi  «unior^iii  in.tuem,  iua  a 
cum  coiisilio  iQuiiacboruiii  Dtivenjiuni  rrairuni, 
nbiiiaiissiim  in»iiliiaut;  ui,  »1  ei^  op^oriiiiiniii  liieril 
alibalein  lii'ooilir.«iiJi,  aul.  cri-iiw  co  isecran  li,  vel 
sacros  oritiiieA  |ierii|iiuH'li,  hoe  lanluiiinioiiu  iioliis 
pruiHer  canooicikiu  ln^iiiuiiunein  el  prejuiiiciuin 
ecclcsie  IIU6UP,  ab^qiie  ulto  inoiu,  rvservainus,  Ce- 
leiuni  vcro,  ut  supcMU»  coiitinelur,  nuU:in)  iwtesta- 
leiii  anl  douiinulioiiem  ncque  nos  vel  arcbidivicoiins 
fiiiicessorejque  r.oslri,  vsl  qiiolibel  pers(>iia  babcre 
non  Jelieat,  aut  qiiaiiKnmque  de  eoUeiii  niona$(erio 
vel  cellutis  eius,  sed  [li,  v.  deeM  ap.  Dacb.let  parru- 
cbiis  aut  ceieris  oiiinasteriis,  causam  audeat  prcsu- 
iiiere  v«l  aurerre  ;  e|,  si  nliquid  ipsa  cpngregaiio  ile 
earum  rcligioue  lepiile  euerint,  seciind,;in  regulam 
sMicii  lieueJicli  vel  dunmi  Colnnibani,  ab  c:iriiiri  |t 
abbatevel  abb.itissa  qui  pro  tsuipore  spiritalis  paur 
\el  maier  exliterint,  coniganiur.  Nain  nulluin  po  i- 
ficum  nciiue  a  nobis  neque  a  successoribus  nosirij, 
in  eodem  inonasicrio,  pro  causa  cupidilalis,  aui, 
quod  absia,  avarilie,  babealur ;  sed  proprio  in  Dei 
ueisiine  fruaiiiur  privilegio.  De  rebus  nanique  prtfa- 
tis  eonMri.cloribus  cjusdem  sancii  iiionasierii,  pro 
Kislenlalione  pre4itlorui«  sanclorum  monachsruqi 
seu  (b.  V.  deeslap.  Pacb.)  puellaruni  virginura,  vic- 
luui  quoiue  ac  vestiluni  canlatum,  seu  a  ceieris 
Deuin  liiiieiiCibiis  personis  in  aiuea  conUlurig,  vel  a 
rcgia  polesiale  futrit  conoessuni,  nicb.l  ex  hoc,  ne- 
•iuc  pontiricuiii  nec  qnaninilibet  per&on^trum,  disira- 
Leiidi  minuinJive  causa,  potesws  omniniodo  non  ^ 
liabealur,  nisi  in  matribus  vcl  patribus  ejusdeio  wo- 
iiaslerii,  suisque  propQsilis  [Dach;  prepodli^l  guher- 
iiandi.regeAdidispeiisandique,  arbitrio  seu  dispens?- 
tione  consistal.  Deo  [Dnth.  Ideo]  quoque  prcstiiinius 
P'ivilegiuni,  qiiiri  nichil  Je  canoDica  aucloriiate  cun- 
vctlilur,  quiilqui.l  clomesUcis  fi<lei,  et  mpx.iiuecon- 
templalivain  viiain  ducentibus,  pro  quieic  tranquil- 
liialis  tribiiilur.  QuhIsI  qniscallidilale  aulciipidilate 
prevenlHs,  ausus  fuerii  ea  que  suot  superius  com- 
prebensa  lcmerarip  spiritu  viubre,  a  divina  uUione 


SIASTICA  MO.MME.VrA.  1218 

pro6lral(is  re^lum  aiiaUieiiiatih  tabju  cal,  vuiiijklqut) 
Biiper  euiii  Iqtrii  Ma.iinaa  Siri,  etcnniinuiiicatui^lte 
a  suuita  efQcintur  ('!cch'8ia  cailiiiliua,eloichilii>niiiiiB 
l.uc  privilc^iuio  perpeiiiis  t<iBp«iii)ui  inaaeat  ioenr- 
rupiuin.  Uuu  coiisiiiuliu  nostra,  ut  iTinin  lubsiiiial 
vigoribus,  manus  iiobiri)  subscri|ktiM)i|iuii  eM  ruhu- 
raifl  ;  el,  ut  plofii'is  eon(irii,<^lur,  ciHuris  tralribus  el 
cuepi.copi  qui  iid  cruetis  nun  fuorunt  dosiinavimiii 
liisuper  roburaiitlani.  Aeium  Heinis,  puUli('.«.  OaU 
qiieni  feeil  niense  [lhi<ih  ,  mrftsis]  Frb^.  die  »v, 
anno  secundo  glorio»i  ikmiui  nuitri  Ctuiiovei  legis  \ 

XXXIV. 
Cluirla  qua  Aigtibertus,  Censmaneniit,  episcepiis,  t!e 

ciiniit   qiiarumdam  vilinrntn    concedil    monaslerif 

iuncKe  llorim  ^  {aim.  69i). 

In  Dei  noniine  .\igliberliis,  epi^copus  in  Chriato 
saiict:c  Eictesix  (iliis  omnibus  agootibus  vel  niissis 
disciirrentihus  de  villis  sanctx  Eci  lesix  de  .Media- 
qiiinta,  Tiitinn,  Aliieiuin,  Beias,  Lnnga  Aqua,  Liic- 
(luiio,  (  eiicda,  niedielutede  Tredeiite,  et  Viihlena, 
et  T:iuriiiiaco.  (  ognoscalis  qund  nos  coiieessiiiius 
iiionasterio  RanuUe  Mirlx,  ubl  Deo  sacrnla  A  a 
abbaiissa  ijrcecssevi  etur,  omiics  deciinas  de  supra- 
scriplis  villulis,  lam  de  aniioni:,  quaiii  agrario,  vi- 
nuro,  feiium,  oinnium  pecudiuin,  seu  furmaiico,  vet 
iindecumqiie  deciroas  redebetnr,  lotum  et  ad  inte- 
gruni,  ad  ipso  mon.isleito  censeinus  €tjub<inus,  ut 
ab^que  ulla  dilalione  ad  inissos  ipsias  dare  facialis^ 
el,  ut  dixiiiius,  i[>suin  decimam  omiii  tempore  ipsi 
m  iiasieiio  babeal  <  oiicessum.  Et,  ut  certi«s  creda- 
tis,  msnn  noi^tra  snbterfirinavinius.  DaUim  dies  no- 
rein  quod  fecit  n  eiisis  lulius,  in  anno  ii  regni  dont-^ 
ni  Clodovel  regi<i.  tn  Christi  iioin  ne  Aiglibcrtus,  ac 
si  perca  or  episcopus,  suhseripsi. 

x.\xv. 

Prui(^jii<m  ah  A^rndv,  Carnotenii epit  opo,  eonees- 
mm  ouidam  moaatlario  imelai  Mar  m  dicalo,  fOfier 
pi^»  um  Ligeiim  '  1"»  .  titltil, 

cum  ennsenso  filio  sii  i  doniDO  Dcodato,  qunnd.\iu 
aiitecessori  iiostro,  ipsiu»  urbis  episcopo,  «ft  pluri- 


•  Si  Tbeodoricus  III  ante  elapsuiw  annum690(iliii», 
niciisis  Febru;irius  a  mi^  regui  Cbloduvei  III,  annn 
Clirisii  C92iril)ueiidus  e  t ;  si  veru  ad  ver  aniii  691 
viia  Tboodnrici  protenditur,  meiisii  Kcbriiariiis  aimi 
i  regiii  (.hlinlovei  lli  concordat  eum  aniiu  Cbristi 
1193. 

h  Niin  alibi  obva  esl  nisi  in  Aclis  episcopornin 
Cenomanen?iuiii  a  Mabitloiiio  vulgalis,  .Analoct. 
pag.  278.  Ada,  (\ux  p:irt';ennni  S.  Marioe  pr.eesse 
•licilur,  eaJem  viilrtiir  .Maliilloiiio,  Aniiul.  t.  I,  pa;,'. 
560,  que  ali:»s  Alrecbildis,  el  qua;  fiiil  ednct;i  e 
Suessionensi  S  Mari;E  inoiiaslerio,  ut  Ceiioiiiaiieiise 
S  Mariae  nvinasieriuiii  regerct.  Cbarlx  hiijus  since- 
ritas  siilo  fulla  ei>t  lestimoniu  actoruin  i)u  biis  ideo 
inserla  fu>t  ui  Inde  cognosceretnr  im  nasteiiuni  boc 
fuissft  iii  jure  matris  ecclesi.c  Cenonianensis,  sicut 
ipsa  acta  docent.  Pliira  auieiii  alia  iis  inserta  cxstant 
ad  hiinc  euiudein  line  n  iiisininienla,  qnoe  filsi  d:iin- 
iiaia  sunl;  el  nos  de  hoc  ips»  S.  .Maruvi  inonasteiio 
diploma  ediillinu»,  quod  spuriis  ceii  uiiiius  aiiiiuino- 
ranilum.  Verum,  in  charta  q  am  nunc  exhibemus, 
f.itemur  nulla  iiobis  deprehensa  fnissc  vitia  unde 
laiic  su|iposititiaiii  proiiuiiliare  liceal  :  clsi  forle  atl- 


qeain  suspiconem  injiciant  deciiux  bac  selalc  nioiia- 
sieriis  conces-"». 

'  Muiilum  valile  instrnmenlnm  d''prom,'8erunt  es 
aiitni?raplMi  Saii'lionysiano(tium-  iii  Archivo  regiii,  », 
D  gi  riii.  3)  M:ibillonius,  de  He  dipl.  pag.  479,  ei  Feli- 
bi;iiius,  llisl.  abb.  S.  Dion.  prub.  p;ig.  16.  Ad  eiein- 
pliiiii  M;ib:llonii  illul  rci  udiiiiiis  (iiova  recognitione 
iib  A.  Teulet  iii>lituia).  Q>i*  umis  m  texiu  incl  .sa 
suiil  videntur  a  Mabilionio  utldi.a,  ad  l.icunas  aliquas 
expleiidas.  Ager;idns  se  auctoreiii  privilegii  in  >>ub- 
scrib  iiilo  pri'Hteiur,  ct  successorein  Deodaii,  qiii 
f  lit  Carnoteiisi-:  epi-cnpus.  ^hiiidn.ini  a' leni  fuerii 
iiixiiasterium  cui  privil^giuni  ciMicfS^uni  esi,  Mubil- 
lonius,  Aiinal.  l.  I,  puK.  60.>  ei  tO(5,  (ruslra  ini|uirlt. 
Saltein  conjici  poiest  iHud  fui>S'  S.  Dionysii  iiiona- 
sleri.i  subjeclum;  cuni  eiiim  huic  privilegio  siibs  ri- 
li  iiit  cniscopi  plurimi,  alib:is  niiicut  suliseribit  Chaiiio, 
(|  1  S.  Dionysii  monasterio  lum-  pra.'erat.  tlirutcha- 
lius  auteiii  di.iconus  iiule  viileiur  coloniain  moiiuclic- 
riiiii  ileduxi^sft  ln  uioiiasleiiuiu  qiiod  privilegin  ab 
Agerado  ornalnr,  ut  cniijicit  Mabill.  d»  Hx  diplom. 
paji.  479.  Speeiiiien  cliarlji  .rri  iiicmendum  curavU 
M  b.  ibid,  pag  5«i. 


iK»  OtmATIONES  AC  TESTAMR 

Diorum  pomelicuin  vel  gactT.loiuiii,  alflanle  Sajicio  f^ 
S^rihj,  sacio  uionasiirui  in  reni  proprielalis  »uae 

ia  ioco  nuflcapaiile inf  a  iproiDuro  super  Du- 

viim  Legiffis,  in  honore  sanctae  Mailae  semper 
virgiiiis  vei  ceieroruin  sanctorum  suu  opefeaedilica- 
til,   et  (le    rebus  suis  ditavlt,  et   ipsuni    venerabill 

viro  Cbrolciiario  diacono  per  suam  [epislolam] 

riri)ia»it,  ut  ibidem  monachus  qui  sub  9ai.cto  ordiiie 
s-iia.ilieorica  sub  ordine  caenubiialedegeiitis  coiivei-- 
.sure  diberent,  ibidein    intromiitiie  diberit,  ei  ip^^i 

ipso  inonastiiio  in  omts  abb vit  cui  ipsum  se 

viveiu  m  sub  se  aul  posl  siiiini  dsresMiu  instituecii. 
El,  dum  lios  iiisum  deTulissiiiiuj)  iii  buc  opus  Do- 
niino  famulare  perspexiimjs,  i.d<;0  vo!uiit:iie  pleni>si- 
4iia  buc  ^acroci  :Mctuin  privilegiuiu,  una  cuin  coiisen- 
61IID  fralruiii  nostrxruin  et  «onsilium  senioruui  ,  ^ 
iiiduisimui  taliier  ul  liei;tt  sanc'ae  congregacioiii 
servo  u  n  Dci  in  ipso  «uonaslirio  consiitutuio,  ijuieto 
^r<iiiiP,  siiie  upres>ioii<:  cujuslil)iit  poi;telicuiii,  vel 
Car.4oteno  urbis  epi&copn,  seu  et  ctciicorum,  sine 
ii.sojencia  juvenom  sfrecalarium ,  quieli  virire ;  uX 
«Hilliis  cojiviyia,  aec  iitansiouis,  oec  paratas,  uec  niu- 
iiera  expedenda  noa  pertimiicaiit.  |  Et  si]  ab  ipso 
iihb  te  per.ief  %  Cirnoiensis  pro  euruiii  utilitale  in- 
.vitajos  l'uei>it,  sine  ulla  ambicionis  cau.-a  vel  fraUile 
«ccidai  ad  eccletiias  cotiserranda»,  et  abbas  bcnedl- 
cea4us,  ve(  al(u<ia  seu  presbilefot  [aut]  diacouus  vel 
reli^uos  gradus  orJenaiidus,  siiie  obieiilo  pravae  cu- 
liiditaliB  tr«<lat  benedicionis.  Et  sicut  babct  bwnana 
4t»%  lilas,  se  ipsi  ablia  Chrotcl.arius,  aut  cai  ipsi  ibi- 
^ieiii  inlromissum  i.  .  .  ^  .  .  aldjaiem  JAStiiuerit,  ab  q 
ne  lucem  migraveril,  Ipsa  sara^la  congregacii)  servo- 
rum  Dei  in  su^rascripto  cenubio  instltuta,  de  semet- 
ipsos  ad  giil>erii»cionem  muBsstirii,  et  animas  re- 
g<>i)da'i,  lieeat  eis  [tateia]  gobernatoreni  elegire,  qui 
h  'iiesiis  moribuB  sit,  noii  geuerositatis  Bobjlium,  sed 
iu  Dei  anu)re  expergencius  aiqiie  sagaeiui  inbutum, 
«v  sub  sangi.iajn  rrguiam  oboedieactae  pali-em  in^i  - 
tuere  [concedentes]  decrivimus,  elsque  coflc^siiuus 
«t  nu  lu  modo  hoc  sacrum  privil.  giuin  a  guecessori» 
biti  Dosiris  sit  iaruptuin,  sed  per  oir.iiia  et  in  onini- 
t>us coaterrilur  ".  Et,  si  icand  ila,  quod  [absit  ei  iiii- 
nijoe]  eredimus  Deo  edjuv.tuie  quod  liat,  in  supradi- 
£i9  monasiirio  surrexerii  i,  et  ipsi  abb»s  cuui  sua 
congri-gacione  bec  ememlare  non  potaerit,  potris  ,. 
Bpiriialis,  qui«ub  «aiKto  ordine  vivere  [  viden]  tar 
iii  Carnoieiia  parocbia,  aui  uo  lique  elegiriiit,  ad  boc 
«candalum  miiigandum  iuvitejit.  Quod  si  nee  ipsi 
'(i|Uod  niinime  eredimus)  hoc  emendare  potuerinl, 
tunc  ad  acis  concordiae  S'ne  ullo  eupiiliialls  crimine 
pontefex  Carnotensis  ad  ipso  abbaie  vel  sua  congre- 
:gacioiie  ifiviiandus  sit,  ut  pnterno  nuire  discordantis. 


NTA  EPISC,  ABB.,  tTC.  1250 

»alvo  eonim  [iriviiegio,  ad  pacriii  revocct.  llluJ  ei» 
prc.  .  .  .  aucJoritas  no»ira  poiiietliuliscnicissii,  ut 
nnUus  de  successoribus  noslris,  ncc  arcfiidlncouu-i, 
nec  vicem-doiiiiiil ,  nec  missi  cUrici  vel  laiti  ili^cur- 
reiitis  in  l()sius  moniislirii.  .  .  .  erens,  ex  conlacioiie 
^  praediciae  AJreberctane  ',  teniie  vel  iloiiiinaic  vi- 
deiitur,  aul  se  adliuc  iiiaatea  iid  Deo  tiiiienlebus  coii- 
latuoa  fuerit,  nec  ad  causas  audiciidum,  uec  cxigei!- 
duiu,  iiec  mansinnis,  aut  pastus  aut  paratas,  vel 
rjiieuilibet  reddelmcion  m  reiiuereiiJum,  ii.  c  boiniiii* 
Ipsius  distringeiKluin,  nec  de  rebus  eorum  qtiicqiuiii 
miiiuaiHlum,  [penitus]  no.i  praeiumat  habere  iiigrcs- 
suin,  seJ  sub  regimeu  ipsius  abbaii  aut  successori- 
bus  ejus,  omnia  in  D.  i  nojiiene  coiisistani.  Et  tal.lei 
per  boc  privilegium  sanxiinus,  ul  perlienniter  tem- 
poribus  prueseuiibiis  ac  hiiiiris  in  Dei  noniene  coh- 
servitur.  Et,  situt  talitcr  soi.t.stimulante  a  Iversario 
(!er  aliqua  iciiieriJitate  aul  c  liJitale  de  succes.sori- 
bus  iiostris,  [sicui]  irmpe  solei  malicia  praepedirc 
bonis,  hoc  privilegio,  qu.ie  nos  pro  diviiio  respeclo 
ui  pro  |ariici|ianda  conmuiii  successoruiii  fralrum 
iiiercidciii  absorJe  per  prava  coiisilia  inlexerit,  et  ad 
«lolem  inipietatis  indulgencia  nostra  omissa  religione 
vioiari  aul  depravari  vel  coiiruiitpire  aduisus  lueiii, 
non  solum  hic  iu  coiihibeii[da]  [s<ituHd]uiu  6t.iiuiu 
canoiium  senlencia,  de  ubjecio  eiumanitatigciiHien^ 
feriaiur,  sed  etiaio  iii  fuiuruin  anie  tribunal  aeieri^e 
judicis  seu  angeloniui  vcl  saiictoruin  [onmiuiii],  uJ. 
cioiio  divinae  in  praeclpidum  couiIenMieiur  acculei. 
£t,  duin  e.vlreiiutas  nosti  a  saepe  nciueiiato  monasii- 
rio  sub  Xpo  cultuj  admudiun  isf  sanita  vita  conver- 
sare,  [co]  gmcJoiie  veriiaiis  regulariter  iii  Dei  laudis 
iKeditantes,  siiinmo  desiJeriu  disiderare  inspeximiis, 
ila  deinceps  solfciciHS  atqiie  curiosius  diim  a  iiubis 
onmia  [subsidia]  /ejuutur,  Xfi  clejuencia  inploramus 
Ut  semper  uiagis  ac  uiags  ln  Dei  aaore  proficientis, 
acceiisis  lampalelius  aetcrna  viia  perfruaritur,  quali- 
ler  pro  l.ibore  quae  in  ceriammis  conttm|>laci«Hic 
desuJaiti,  aptid  oiniiii  oteniem  Dominum  uierc  dis 
ciimniodum  fe)aiit;ti  iios  ile  nwltijJecitj  segUe 
praemia  sempilerna  lopulorum  eoogeries  fruciilieala 
gremiis,  atM-ulis  palliarura  sordflbus,  irili^.Qiu  burre;i 
reconililis  melere  suqne  adi^sci,  raancipari  valea- 
Dius.  Unde  <ioiunis  meifopoiltaais  aroiain  scJcs  di- 
vinjtaiis  suffragla  poscuFiu£,  vt  aiiiiibcaJa  nRrciiJein 
bncsanciurapriTilegiuiH  secienaie  besihudiuis  vestre 
ailiiejitire  at<|ee  [conlirma]  re  una  nobiscum  almetas 
vestra  dignetur.  Anaum  seruodo  regjiupi  d^inl  no- 
Elri  Cliit  'eSierelbi  gjoiiosjaiiini  regi<.  Ca{>io<naoe,  pu* 
blicae.  [D;ituiii  quoJ]  f..cit  miusis  Marcius  dies  sex  ^. 
Iii  Uei  iiouiine  Agcradus,  3c  si  peccaior  cpiscopus, 
hoc  [truvilegiiun  a  me  factum  rdjgi  et  subsciij-si.  .  . 


"  Priores  ediiores,  corneniitiis  consisiai.  Sed  male 
oculati,  nam  priina  ma  u  vox  roiiieiiilKJ,  refecla 
exlrema  liiiera,  iii  ocein  coiueniiur  mutta  esi, 
Cl  vox  sequaiis  Cvnsi..iat ,  sub^eciis  puiictis,  irrita 
facta. 

•^  Sic  in  autographo ;  non  aulem  ronsolucioiu,  quod 
iii  edit.  Brequigniana  el  aliis  reperias. 

*  Adrebertana  videtui-  luater  Deodati   episcopi, 


qiiae,  assentiente  lilio  suo,  monasterium  coiiJiJit  de 
quo  agilur. 

"^  Rci^num  auspicalus  esi  Childebcrtus  III  circii 
n^cn-tem  .Martlum  695;  qiia  die  bujus  mensis  oon  li- 
qiiel,  Erao  iMcertiim  est  utniin  hoc  privile^ium  anno 
C90  an  697  tribueiiJum  sii.  Quae  fuei  ini  plcrorumi|ue 
episcopormii  snbscribentium  se<ie,  declaranl  Jlajjii- 
Ituius  et  Felibianus,  qms  vjdesi"!. 


1351 


S.CC.UL.  VII  Ki  VIII  rOCCLESlASTlCX  .MONUMK.NTA. 


<S3t 


o-.ic.iis  cpisiopiis  lioc   previlegiimi  roiisiiisi  e*  «uh- ;^  |iarefllum  ineor  in,  lam  de  |'»U!rno  qunm  ihfma-er- 


Kcipsi.  [Iii  X|>i|  noiiieiie  Ciijlio,  ot  si  pcccatur  c  i- 
scO|>us,  liunc  privilcgiuin  tonscnsi  ft  siitiscrlihi. 
.\nsebt'rcihliis,  ^ertus  Jert>u-\pi,  linc  privilegium 
rogilus  SJibscripsi.  In  Dci  nomene  Ebarcls,  cl  f\  p><c- 
«at.r  episcopus,  lioc  privilegium.  .  .  .  In  Xj  i.  no- 
ntine  Ayglibcret  >i:s,  ac^i  prceaior  e|)isco|iii$  ,  liuc 
l>i'ivileglum -coiiseiiciens  suli-cri|isi.  Iii  X,ii  nnniine 
(liTacliiirius  cpi$<'ii|  us  lioc  pri\ile!;iiiiii  cnnseiiciens 
siibscripsi.  Trctecor,  pcr  misericunlla  l>ei  epi.-co,  iis, 
lioc  privilegium  suli«cripsi.  In  Dci  noininc  Ansnaliliis, 
ei  si  pcccalor ,  hoc  jirivetegiiim  siilncripsi.  Iii  Dei 
luimiiie  .\llur,  gracia  Dri .  piscopii'i,  lioc  privelcgiiim 
rogeius  subscripsi.  In  Xpi  noineiie  Ernicno,  pccralor 
«piscofus,  subscripsi.  Soabericus,  peccaior  epi^co- 


no  rtuoil  (lelHtiiui  est,  ccctcsia  saiicti  Nozarii  uMtab  at 
VI  lo  aU|ue  iteccnio.  Villa  vero  Pagclis,'  qutrm  ex 
p'.irie  conquisiviiiius,  ecclcsia  s.ai.cii  Nazarii  ut  lia- 
bcat  vulo.  Villa  vero  Soleiiipriaci,  quain  Wlberhis 
per-suum  instrumeiilum  uobis  Jedil,  et  LcoileberKig 
ih  usuario  tcnct,  ecclesia  gancti  Naearii  ut  bab«at 
-viib»  atqiie  decerno.  Basilica  sancti  Symphoriani 
mail\ris  qiix  mihi  iib  a<l<  lesc>'nlia  niea  in  omnitnia 
uiide  siibstantia  inca  prolcxil,  unde  credimiisui  et 
fiiliira  ejiis  iiiiercessio  apud  xtcrnam  pieintem  pi* 
reiiii»siuiie  peccalorum  meorumintercessor  assisia/, 
vitla  vero  Tres-valles  in  pago  Mxgiiionicnse  iina  cum 
aipendiciis suis,  domibus,  villaribus,  campis,  praiis, 
viiieis,  silvis,  accensisque  omnibus  qiiod  Wllieiius 


tms,  lioc   privitegiii  coiisrneieiis  suliscri|>si,  Turno-  U  per  sua  iiisirumcnta  in  noslro  noiiiine  delegavil,  ce- 


clialdiis,  ac  si  peccalor  episcopiis,  hoc  privilegio  sub- 
«cripsi.  Con^iaiiiinus,  pecontor  episcopus,  lioc  privi- 
liijio  sub3cri;si. 

Cliaino  gracia  Dei  abba,-liGC  privilcgiHiii  rogitus 
subscripsi. 

XXXVI. 
Uiarta  qua  Aiisebcrtus  do:ia  coiifert  et-clesice  Augunlo- 

rtunensi  tancti  iSnzarii.  bnsilira; saiuli  Symphoria- 

tii,  oralo  io  riiiuti  Lodegarii,  sorQri  suai  Seydtinie, 

el  gnmuno    uo  Autario  -  (a;iii.  696;. 

Actoribus  ectle.^iap  saneii  Nazarii  niaryris  Augu- 
slidunensis  el  sancti  Syinpboriam  raartyris,  ubi  ipse 
preiiosus  i  I  corpore  requies.it,  Ansebcrtus  pecca- 
l  r,  e,  iscopus.  Dtvina  iios  aiiiiiioiiei  lectio,  m  quod 


clesia  sancti  Syiiiphoiiani  ad  snos  clericns  pasceiidi<s 
<iu  eleemnsiiia  iiosira  ul  babeat  voln.  Simitller  »<l 
oraloriuin  sancti '~4.eodegarii,  qui  «ubtiis  Samtiun 
Symphorianuui  coiisiruclus  esse  vi.letur,  ubi  (si  l)ee 
placuerii)  corpuscutus  insuper  requ  esciiiifus  erit, 
colonicaj  m  pago  Maginontense,  tn  Taviniaco,  mkic 
VVlbertus  per  suiim  slruinentum  nobis  dedil,  ei  on- 
lonias  iltas  q<ias  Ccri<  alJus  iii  Eulnicio  per  suum 
struiiieiituiii  dedit.  ad  oratorium  sanrti'Leot)egaT'i 
ut  liabeat  volo.  Viia  vero  Corvillo  in  pag<>  Autis>io- 
dnrcnsc,  quam  nos  cumquc  suis  acqui  iv!uiiis,-i,  suia 
oraloriuiii  doiniii  Lendegarii  ufliabeat  volo  alqr.e 
'  drceriio.  Siiiiililer  in  pago  Augustiduncnse  cntoiiicas 


ClHisli  inisericordia  in  relius  lcrrcnis  coiiferl,  abuii-  r  quas  Beru»ldus  pcr  veniKlitineni  not  ii  dedii,  ip:>iRn 


daiMia  dc  sua  lai-gilate,  unde  in  hoc  sxciilo  uliinur 
de  ejiis  pietale  in  suis  pauperibus  pro  abluenda  m>>le 
peccainiimm  ofleramiis.  Ergo  dono  ad  suprascripiam 
efclcsijin  sancli  Nazarii  niariyris,  nbi  ego,  ac  si 
iniligiius,  cura  pastorati  deservi  -,  de  alodo  lareii- 
luin  nieorum  villam  cui  vnrahuliim  rsNlaaiiaco,  in 
pago  Beliifnsc,  cum  sobditale  et  appfiHlillis,  doHii- 
bu';,  villarebns,  cami>is,  pralis,  silvis,  vineis,  pas- 
ci;is,  aqui*,  servis,  libertis  ac  colnnis  acceiisisqiie 
omnibus,  el  quidquid  in  ipso  pago  pr.esenti  lempore 
piissidere  val<  mus,  aut  quod'  iiianle  ibidem  in  Dei 
noiniiie  a  quirere,  vel  quidquld  dici  aut  noiniiiari 
pnlesi,  cu;n  integFa  sotiditatesiipr.iscripta  ecclesia 
saiicli  Nazarii  -ut  habeal  volo.  Et  pro  pnriione   itla 


oratnrium  domni  Leodegarii  ul  habeal  vubi.  ViUa 
vero  Buxido,  quiJquid  ibiJeni  g  raianus  ineus  iii 
usuarin  tenet,  ipsum  oraiorium  domni  LeoJegarii  ul 
liabeat  volo.  Villa  vero  Muido,  qux  est  propc  mcii- 
leni  VVavinarum,  in  pago  Ver(udensi,-cum  uninlbus 
quidquid  ibi  adspiciuni  oratorium  domni  Leodegar  i 
ut  habeat  volo;  s\t  lamen  ut  in  le  lumi-n  el  sacriK- 
ciiim  ipso  oraliirro  stabiliat,  et  oiiinia  sub  lOiesiaie 
fralrum  ipsius  ecclesix  saacti  Symplioriaiii  iii  oinm- 
bus  esse  debeant.  Rt  quatuor  matricularios  qui  ad 
ipsum  oralorium  domniLeo  legarii  deserviuiit  ibide«i 
in-i-iiuiiiius  ui  li.iuin  vicliira  aique  vestitum  de  sii- 
prascriplis  rebus  itabeant  habere,  qnatiier  el  illi  alii 
iiiairicularii,  qiii  ad  busili.ani   saiicti  SymphoriaHt 


qiiam  geimanus   meus  Autarius  apnd   nos   il.idem  D  de-ervire  viJeiilu'-.    porlionem   vitlus  et  vestituii» 


liabet,  portionem  noslrara  in  villa  Binagn  hI  halieat 
volo.  Et  fortasse  (qiiod  non  credimus)  si  ei  fiierit 
conirarietas,  iii  suprascripla  villa  in  -Haiixiaco  et 
Binagn,  qiiicquid  pro  portione  mea  nubis  dc  alodo 

'  Edideront  4abilloniu$,  Annal.  I.  1.  append.  iki;;. 
702,  ex  cliartario  communicaio  a  Buuhiero,  Kiir- 
KundLe  scnalus  prxside  ;  ei  auclnres  Nov;c  Callin; 
Christianx,  t.  IV,  Inst.  col.  i3,  qui  non  iiioiiueriint 
unde  chariam  eruerint,  ac  proinue  paueas  rt  leves 
quas  exhibent  discrepanlias  addiicere  neglexlinus. 
Mabillonii  lectioneni  sequimur.  lioc  Insiruiiientiiin, 
etsi  sub  lestamenloriim  formulis  non  sil  conceptuni, 
lestiinienli  tameii  vice  liabenJuin  viilelnr,  et  liuiic  ei 
liiuluin  rditorcs  prxlixeriiiii.  i'lurlc>  iiieiiioraliir  io 
chariis  supra  e  tilia  An-^cbcriiis,  Aiigii^iiodiinrnsls  epl- 
scupu',  ijui  ulias   Anscbercliiliiis  ,  iiiiu  el  AullicrUis 


accipiaiil.  Et  pr  •  eo  qiiidquid  in  isla  epistola  delega- 
vinins,  in  u  uario  germaiix  nnstrx  Sicolinx  conces- 
simus,  illos  matricukirios,  el  illud  luinen  aJ  or.iio- 
rliiiu  duiniri  -LeoJegurii,   et   in    lioc   usii  leneai,  et 

dlciliir,  cl  Aina1herlii«,  juxla  Novam  Calliam  Chri- 
stianam,  1.  IV  ,  cnl.3i6.  Segnleiia  ,  Aiiseberli  soror, 
sanciiiiinnialis  er:il  in  inonasler>o  .Aiigitslo  UiaeiM 
S.  Marix,  liodie  S.  Joaiinis.  Monet  Mablllonius, 
Aiinul.  L  I,  pag.  ^.'Ui,  coiistare  ex  hoc  instrumeiilii 
sanciiinoii  ales  hoc  leniixire  pareiiluiii  suoruiii  adiisse 
h:eredilales,  et  ipsas  in  i<i<>s  usus  ini|>eiidisse,  qiioil 
ex  c>  llecli  <ne  iinsl>a  pluriiuis  exi'niplis  cousut.  No- 
lit  idein  clericos  S.  Sy  i  pli>>ri>iil .  elsi  lunc  riieriiil 
inst.tuli  mouaslici ,  iiu  >|iiaiii  taiiieu  lu  hao  cliarla 
iiioiiaclios  appellarl. 


1455  DONATlO.VES  AC  TESTAME.NTA  EHSC,  ALB.,  KTC. 

(Icbeat  prncurare  :  cl  poit  ejus  discessum,  lam  pnii-  A  X\XV1(. 


<m 


lifex  supradictus  el  ecclesia  sancii  Nuz»rii,  qii,iin 
clerici  dictx  ecclesix  saiicli  Symplioriani,  qiianliini 
in  ipso  strumeuto  iiislituimus,  in  Dei  nomine  delie.mt 
procurare.  Reliqiia  vero  racullnle ,  quicquid  nos 
lempore  nostro  conquisiviinus,  qiiod  in  i>ta  epistola 
incoininemoratum  nobis  lemansit  iii  quiliuscumque 
locis--  adirescere  cupimus,  ecclesia  sancti  Syinplio- 
riani  ut  liaUeat  vnlo.  De  alodo  parenlum  meonim, 
quicquiJ  portio  nostra  in  qiiibuscumque  locis  vel 
tfrritoriis,  quod  portio  noslra  tam  de  palerno  quam 
(tc  maierno  nobis  debitum  est  sub  omne  supelleclile 
quicquid  dici  aul  nominart  pntesi,  dulcissinia  ger- 
mana  niea  Sigoliiia,  si  nobis  supersies  fuerit,  in 
(>mnibus  retipiat,  et  ubicumque  pro  fldelibus  Christi 


Tesiamentum  EplilHi  abbaiis,  de  doiii*  lotlalis  ecclc- 
sia:  Viennensi  (insf.rtum  esl  lesiamvntum  Bnfiiia; 
soroiis  ejus)  "  (ann.  696). 

In  Cbrisli  nomine,  cgo  bpliibius,  pre  amore  Doi 
ac  beatoruMi  apostolorum  acmariyiis  d<>mni  Desidc- 
rH  episcopiy  facio  leslamentum  de  rebus  meis  et 
lierediiaie  iiiea,  qiix  ex  pareniibus  meis  Leobio  c.t 
Te^digiia  legiiinia  auct»riiaie  ail  me  peivenil,  et  < x 
iorore  niea  Kuiiiia,  qtia-sine  liberis  diTuiicta,  liere- 
dilalein  ^uain  mibi  vivn  urdii.e  dereli<|uil.  ILcc  siiiit 
autem  qua:  per  hoc  lestamentum  Dco  el  saiiciis  ejus 
in  ecclesia  Yienuensi  serviiura  per  domiiiim  iiosiruai 
Caeoldum  episcopum  iradn  :  villam  iniegram  Ccnc- 
ciacuin,  cuni  oninibus  ad  eam  perlinentibus,  »bique 


alque  ad  Ecclesiam  Dei  delegare  voluerit,  in  omni- B  ""'"s  propiiiquonini  nieorum  parle,  .  um  utriu^quc 


bus  babeat  poteslatem.  De  mancipiis  vero,  que  dalo 
pretio  comparavimus  aut  adquisivimus,  in  omnibus 
voli>  ut  ingenui  esse  debeant  et  ul  pro  iiigeiiuis  su- 
prascripta  germana  mea,  dum  modo  a  Ivivit,  in 
suum  debcant  adesse  obseq^uiuin.  Post  ejus  disces- 
sum,  Ciiristiafjorum  defensorem  seu  rrgem,  si  eli- 
gere  voluerint,.  iit  habeant  in  eorum  sit  polestaie. 
De  suprascripta  facultate  quam  ad  supradict.is  eccle- 
sias  sancli  Nazarii  vel  sancti  Sym[ihoriani  deleg:ivi- 
mufc,  dum  ipsa  germana  raea  Sigolina  STCu'um 
ccniemsit,  et  dum  c  'gnnvimus  jiigiier  se  Chrislo 
oblulit  ei  sanc'l%  Marie  in  ancillain  se  irndidit,  si.b 
usu  ei  beneOcio  hoc  debeat  tenere,  ei,  posl  ejus 
diKessum,  ad  suprascriptas  ecclesias  per  isiam  epi- 
siolam  integra.soliditale  delegavimus,  ciira  re  nie-  ^ 
liflraia  ad  ipsas  ecclesias  debeat  pervenire.  Si  quis, 
quod  Don  futurum  esse  credimus,  si  ea  qurc  superius 
Eunt  conscripla,  qund  nos  pienissiiiia  voluntate  de- 
irivimus  de  b'  rrdibus.nostris  aul  quistibei  oppnsila 
persnna  refragare  voluerit,  non  boc  valeai  vindi- 
care  quod  repelit,  et  Jijdx  tradituris  similis  effu-ia- 
lnr,  et  insuper  inferai  acloribus  ecclesia?,  aut  cui 
tioc  per  istam  epislol.ini  delegavimus ,  una  cum 
fiscn,  auri  lib.  vi,  ei  in  argenio  p"ndus  lx,  ei  lia:c 
cpistola  quara  noslra  siinplicilas  plenissiina  voluii- 
tate  decrevil,  perpeluam  oblineal  firmilaleni. 

In  Chrisli  nuiiiine  AnsebertHS,'peccalor  episcopns, 
hanc  epistidam  a  me  factam  relegi  et  subsc.  —  .Ailo- 


serus  servis,  lerris,  silvis,  aquis,  porliis  et  di-liicius, 
el  qiiidquid  ad  pracdiclam  vlllain  perlincl,  absquu 
ullius  aliciijus  propinqiiurum  mrnrum  coiisflr:io.  Si- 
mililer  et  pariera  teriiam,  qu.e  ex  sorore  mea  supra- 
dicia  jure  nrdinis  mihi  obvcnit,  de  Taril  enis  vilb, 
cum  servis  utriiisque  £Cxus,.  lerris^Eilvis,  aquis  et 
celeris  qux  ad  ceiisura  \cl  servitium  tciHiie  ipsius 
pariis  pertiuenl,  uL  nii!lo  uraquam  tcmpore  a  poter- 
lale  Ecolesioc  alieiiciur.  Tradimus  eiiam  alia  in  cir- 
cuilum  qux  a  domno  noslro  gloriuso  Cbildeberto  pro 
servitio  nuslro  adquisivimus,  in  Engolismo  villas 
tres,  de  quibos  jam  teslamentum  c<  nfecimus.  Tesln- 
mentum  sororis  nostra:,  judicanle  senalu  in  Vienn') 
civitate  re^idenle,  huic  lestamento  nostro  ingcruimus. 
Domno  uieo  et  dclicioso  fratri  Euphibio  abbaii, 
RuQna  soror  quae  sine  (iliis  orbala  rcsideo,  el  lu  rcs 
luas  Deo  el  sanclis  ejus  apud  Viennam  Iradis,  nibil 
aliud  mibi  melius  visum  csl  de  dono  patris  et  malris 
nostne,  tertia  scilicet  parte  Fartbenis,  qux  adjacet 
Geniciacu  villx,  ut  sicul  alia  el  ista  liia  potestate 
redacta,  adjuncia  lierediiaii  liix,  saiicto  loco  consn- 
ci:!res,  ut  liabeam  partein  in  volo  et  dono  tun,  cuiii 
sanctis  Dei  qiiorum  amure  bscc  facis.  Egn  soror  tua 
Rnlina  tCbtaiBentuni  boc  nieum  siibscribo,  qtix  sine 
alia  sorore  mea  el  aliis  propinquis,  usque  iiune  fe- 
g.nliier  in  integnim  possedi,  et  sacro  scnalui  ut 
rirmiim  maneal  robnrare  manibus  rogavi  cuncla  liitc. 
qna5  superius  comprehensa  sunl.  Su^er  qiiibus  etiam 


neus  episcopus  rogatus  subsc.  —  Ainericiis  episcu-  D  ediotum  regium  lieri  peiivi,  omnia  su!)  iiiiCfcTe  prx- 


pps  rogalus  siibsc.  —  Aglius  episcopus  rogalus 
subsc.  —  Wineberlus,  jubante  domno  Anseberlo 
cpiscopo,  hanc  epislolam  scripsi  ei  subscripsi. 

Nolavi  qund  fecii  raensis  Augusii  die  t,  anno  se- 
cundo  regnaiile  dummo  Childeberlo  rege. 

"  EjlilUiii  a  Dacbrdo,  Spiiil.  I.  XI!,  lag.  101,  rx 
ag(>gr:iplio  qnoii  LouvlUis  exsiri|pseiai,  nec  docel 
iindeimiium  fuerii.  Ueciideriiiu  C^liecio  es  scriplo- 
ruin  reruoi  Kraiicicarum,  I  IV,  pag.  078,  omisso  le- 
staiHciilo  Riifiiiu; ,  qnud  Lpliibius  fraler  ejus  siio 
leslanieiiio  in^emit  Hiijus  insirnnienii  meminil  Ma- 
billoiiiu-,  Aiiiial  i.  I,  pag  586.  Cujus  inonasieiii  ab- 
bas  fueril  Ephibius  suspicari  riillitile  furcl.  TesUi- 
iiieiiii,  auleni  &iiiC' ritns  bnc  poiissiifiuin  nrgumeiilo 
videiut'  evcili  f.osso.  CacolJus  ibi  ditilur  Viciir.cnsis 


sidejile  revereiiilo  palre  meiCaeoldo  saiicloi-Dei  el 
Vienneiisi  Ecclesioc,  ul  dcinceps  illi  maiieal  ab  hac 
die,  Iradii  et  liabentlum  iransfuiido  scrvi  s.utr.iiisqre 
scxus  mille  cccc,  sed  ei  liLeros  qui  olisequium  ilii 
faciiiiil  D.  Quicunjque  coiilra  hoc  te.tainenlum  vc- 

episcopus,  quo  iioniine  rrilici.  iinnriiiiis  Maliill.  iibi 
supra,  voluiil  vel  Caldolrtuni.  vel  Eilalrtuiii  inlell  gi 
uleiqiie  fuit  qnidem  \ienitciis's  o,'iscopus,  sed  C.'il- 
(loldu-i  exlremis  Dagoberli  I  lemporibus,  rirca  ami 
687  ;  Edaldus  vero  regnaiile  Tlieodnriro  111  obiil  : 
neuler  igilur  vixit  scb  (  hililcberio  111.  Ergo  tesla- 
iiieiilum  Efihibii  exbibet  iiiaiiifestuin  falsi  indicion;, 
cuiii  ar.no  2  n  giii  ('hildeberli  III  ilaluiii  dicilur  Ifir- 
piiribiis  Oaiioldi,  Viriiiieiisis  cpii^cnpl,  sive  hoc  iij- 
i:iiiiC  Calrtolilijs,  sive  Edaldus  iiiielli(;amr. 


«XS  SFCIL.  VII  ET  VIII  F.CCI.ESI  VSTICA  MJNLMRNTA".  !»• 

n;'rU  iil  voluiii  itieuiii  dislurbeliir,  iie  servis  Dei  ali-  A  v.M^siiri  ilebean',  et  ipssm  filicm  noslrani  Drrlam  ibi- 
niecHa,  servii  a  cl  i  eccssjiia  iioii  pra-sienlur,  s  ni- 
inrin  jnilicio  '  »J  liliras  ccr.c  auri  in  puliliro  reililere 


onmpellaliir,  p^xier  iiiulia  vill»  qiia;  compensata 
Eccl'Si:e  Vieiiiien>i  ti  servi*  Di'i  reildalur.    fr 

lloc  le^tanienlirii  ex  Goiieeinco  villa,  ei  de  lerlia 
pnrtione  alia  sororis  iiiex*,  ego  Epliibius  abba  ^.'«nu 
pnipria  roboravi,  et  sen.-itoriUns  universis,  ul  boc 
ii^siiin  rnborarent,  jura  peiivi  el  rogavi.  —  Senalor 
Euingiiis  parens.  —  Riiliiia  sonir.  —  Deupliibns  se- 
iiatiir.  —  Coniu  narus  senator.  —  Pelagiiis  si^nalor. 
—  Leuhinus  sen.iior.  —  Caracleius  senalor. —  Ar- 
i;inus  si-naior  —  Silvanus  senalor.  —  Cregorius  se- 
luior  —  Arlemiiis  senator.  —  Eulogiiis  senator.  — 
Deo|>liiliis  senaior.  —  Siagriiis  senator.  —  Unfns  se- 


deiii  iiisiiiuinius  es.se  abbalissain ,  et  ip-uni  lncuii» 
Loinausuin  silii  dclegavlinus.  una  cuin  oninibus  qurs 
ibidcin  aspicere  videiitur,  cuiu  omni  inlcgrilaie vel  ad- 
jaceiiliis  snis,  in  quiluiscuinqiie  p^gis  vel  terriioriis, 
lain  nlira  L'grriiii  sitis  vel  cilra  Ligerim.  Loca  vero 
iiuncii|i:iniur  iia  ;  idest,  Nnva-Villa,  Vintoris,  Britin- 
iiiaciis,  QuintiacHS  ,  Bragngilo,  GrimoaldoVillare, 
Prnlliarns,  Ilovere,  Mauro-Nilla  ,  Barbnrionc-Villa  , 
villa  Milies,  GaldoiiO'Maso,Fcrrarias,  ilem  alias  Fer- 
rarias,Ciilmclliis-Montis,  Aliiao,Tricafinis,Felcariobs, 
Noiolio,  Munilone' Villa,  Childeno  Villa,  Pntiosas,  lla- 
done-Vi1Ia,Flavi3gn,Alvernis,  Posthiiniiido,  Cacerias, 
Rnsxerias.  Siiiiiliier  ultra  Ligerim  Balbiago,  Cerva- 
tiaco  el  Valle,  ut  diximus,  tam  ultra  Ligerim,  qiianr 


nator.  —  Ergerius  senator.  —  Spectabilis  senator.  B  ei  citra,  quicqnid  nostra  possessio  prasenil  leinporo 


Macrinns  seiiator.  Sic  et  ceteri.  —  Simpltcius  quae 
sii>r,  sen^itor.  —  Noiarins  libellariuj  publicus  ^  dicia- 
\i,  snbscripsi,  anno  ii  gioriosi  Cbildeberti  regis. 
XX.\VI1I. 

Charfn  qun  CamnWy  ft  mor  ejn»  Ad  Igttdit,  monane- 
rio  Lemausi  a -e  conliio ,  collata  iiena  dectarant  , 
et  in  conrcntu  nobilinm  eonfirmanda  curant  ' 
{anii.  697). 

In  nnmine  sancta;  Trinitatis.  Prosperum  quidcm 
et  salnlire  consiliinn,  imnioque  satis  jocunJui»  esse 
(linosritor,  ut  i!e  caduca  quispiam  sieculi  facultate 
Deo  conferal,  qur»  peccalo  redimere  sua  valeat  el 
abluere.  Ei  quotl  pnnlentius  consirum  ,  quam  «t 
liomo  de  n  umlaiiis  relnis  cnniparet  paradisum,  et  de 
terrena  snbitanlia  tiansferat  aliquid  in  Cflelestia ?  p  ^*'' ^'' 
pt  coiijux  mea  Ada'gudis ,  cogi-      Domim 


Igiiungo  GainnK)  et 
tantes  quaiiter  sa  cinulam  peccaloruro  nostrorum 
possiinus  .ibsiergere,  et  ad  iEiema  gaudia  pervenire, 
inonasleiiotiim  in  loco  proprietalis  noslrx  ,  nuncn- 
paiiie  Lemauso  <i ,  in  bunore  sancti  Johannis  et 
haiictsc  Oucis  vel  ceterorum  dom  norum  ctepiinus 
coiisiruert>,  ul  ibidera  puellaB  in  bonore  saiiciie  Ma- 
riae  insiitueremus,  ut  subsancta  norma  regu'sp  ibi- 
ilcm  conversare  deberent.  Quod  ita  et  f.  cimus ,  et 
liliam  nosiram  llertam  in  ipso  loco  instiloimus ,  ut 
(liebus  viix  sux,  ttm  ipsa  qnain  et  qu%  cuni  ipsii  iii 
ipso  iiionasterio  conveisare  vidcntur,  snb  ordine 
monas  ico  vel  regula  sancti  Benedicti  vivere  el  con- 


es^e  videlur,  vel  inanlea  Deo  auxiliante  fucrii.  U<rc' 
loca  su|ieritis  coinprehen^a  ad  ipsuin  nionasteriolum 
iiuncnpalum  Lcmausum,  iliidem  delegavimus  atque 
ftrmavimns  :  ea  vero  ralione ,  ut,  dum  nos  pariter 
a  Ivixiriiiius,  tam  ego  Garomo,  quam  et conjunx uiea 
Adalgudis,  sed  et  iilia:  nostrae,  Beria  et  Maria  ,  boc 
I  o-sidere  tcI  dominare  faciainus  tani  ipsum  mona- 
steciiilum  Lemaiisum,  quam  etiam  diotas  vil'as,  una 
cum  terris,  domibus,  xdificiis,  accolis  ,  mancipiis  , 
libertis,  campis,  vineis,  silvis,  pratis,  pascuis,  .".quiii 
aquariimque  decursibus,  farinariis,  peculiis,  pnediis, 
mobilibus  etimmoliilibiis,  cultis  et  inculiis,  oinnia  et 
ex  omnibus,  ad  omnia  stipendia  sanctimoniarnim, 
vel  ad  ipsnm  monasierioluin  quod  nos  pro  ainore 
noslri  Jesu-Christi  in  honoie  sancli  Johannis 


et  sanctie  Crucis  et  celerorum  sanctorum  conslruxi- 
mus,  proficiai  in  augmenium.  Sed  et  omnia  qiix  de 
presidio  meo  in  die  depositionis  me:e  inventQtn  pe- 
iies  ine  aut  reperlura  fuerit,  hoc  e.^t,  aurum,  argen- 
tuin,  vestimenta,  vel  prscJia,  ilia  abbati-sa  qnx  tunc 
temporis  in  ip$o  monasteriolo  Lemauso  pra-esse  vi- 
debitur,  coi.tra  heredes  meos  ex  omnibus  lertiam- 
parteni  recipere  debeat :  ea  tamen  ratione,  ut  p«»T- 
petiialiterin  panperibuset  percgrinis  et  Deuin  limen- 
tibus  iii  cleemosyna  pro  aninix  nostrae  reniedio  Jare 
debeant.  Et  dum  ipse  sexus  femineus  per  se  niinime 
aliquid  valeat  exercere,  vel  pro  mercede  noslra  au- 


"  H;e  •  verba  niaximi  momenii  essent  ad  proban-  D 
«Jum  civiiatum  senaiibns  judiciariam  potestaiem  ser- 
Viitam  fiiisse  sub  regibus  barbaris,  post  eversuin  Ro- 
iiiiinornm  iinperiuni.  .Sed  quid  induci   polest  ex  do- 
rnmento  evideiilis-^ime  falso? 

i>  Nntarii  libellarii  nomen  nusquam  occurrit  iii  hiijus 
n'latisiiislrumenlis,  nec  alias  hancvocemdepreliendi- 
iiiui.  qijaiii  non  aliunde  dcproiiipseruni  MahiHiiniii», 
l.angiii'*,  el  KBieri  scripiores  de  rebus  diploinaiicis. 

c  EdiJeriinl  Mabilloiiius  ,  A>'nal.  t.  I,  pag.  7tU, 
r%  charlar^o  S.  Gcr  luini  a  Pratis  ;  fliillia-dus  cx  Ma- 
billiinio,  Hist.  S.  Gerni.  a  Praii»,  probat.  pag.  4.  Ibi 
dicilur  Anlliari  im  prvesse  inntiasicrio  S.  Girmani  , 
quod  aliquain  suspicioiiein  injicit  Je  hujus  charia! 
lalsiiaie.  Aiilliario  enim  jam  guccesscrat  Waldni- 
merus  anno  lertin  regiii  Cliildebi-rti  lil,  ut,  i.bi  mi- 
pra,  leslalnr  Mabillonius  ipsc,  ei  instrunifiito  qiiol 
peiies  sebjbcr  '  docei.  Charia  auteni  Gaiiiinnni^  uiy 
inni  iliroiinlogicam  pctitab  loc  ipso  awio  3.  1.1  i|"i- 


dem  aperte  non  pngnat ;  n:imhoc  eoJein  annct  charta 
Ganimonis  Hcri,  et  vita  ce.lere  Aniharius  poiuit.  Sod 
et  alto  moJo  niiJuuisulviinus.  Aiite  niorieni  Auiharii 
conJiUim  et  dolaloni  fuisse  arbitraninr  ini>n»sleriuni 
de  guo  agitiir ;  Authario  ileinde  fatis  fnncto  ,  Gam- 
inoni  ei  uxori  ejus  animuin  lulsse  nt  Juiia  sua  huic 
moiia-^terio  collata,  in  conventn  noliilinm  hab.toapuil 
Kiluiicas  (aiile  regein,  loore  Krancnruni}  ,  cohOi« 
niari  curarenl  aiino  3  Cliil'i<^bcrii :  el  sic  charla  • 
suspicione  liberatur. 

«i  Quis  sii  locus  iste  Jictus  Lemansiis,  non  conve- 
niunl  ernjiti.  Mabillonius  censet  eiiinilem  es.>ie  qni 
nunc  Gallice  Limours,  iii  pii^o  Siampensi ;  Bullianlus 
tim^u.c,  iii  Jittvesi  B  lnricensi,  ciijus  ho.lie  iiarmbia 
e-<t  ad  pia>seiilatioiiein  abbalis  S.  (•erinaiii  l*rat.'n- 
sis,  Juxta  aiictores  Nov;v'  (lalli;e  Chii>tiaiur,  l.  VII  , 
col.  i^il.  Falliiur  Biil  iardiii  :  cteiiotiium  enim  Le» 
iiiaiisiiin  a  Giciiinoiio  coii.iiluin  luirse  |Mitel  iii  \>*(9 
Siam,  eii»e,  ci  Jiplomate  Cliil.leberti. 


<23n 


DONATIOXES  AC  TESTAMK.NTA  EPISC,  AHn.    ETC. 


1238 


g.>nija  vel  pro  e;irum  rjeces9il.iiibus  giibenianJis,  eis  ^  cle^is  et  ab  oniiiibus   ponlificibus  vcf  ^acerde^ifi^is 


tiullateitus  esl  iiciiiiin  foris  egrcdi  :  proplerea  omnia 
jam  dicla.ipsiiinquc  monaslerinni  jani  diciuin  Le- 
inausiim,  unacuiii  villi»  vel  oinnibus  adjaccnlis  suis, 
tttdixiinus,  in  qiiibHslihel  pagis  vel  lerriloriis  ,  lam 
uUra  LigiTiiii  qu^m  clra.  ad  monasterium  sancli 
Viiiceniii  f^isaiicKTCiucis,  Pjrisius  civilale,  ubi  san- 
cliis  Gernianiis  in  cnrpore  qiiiescil ,  ubi  Auiliarius 
abb9«  in  Dei  noihine,  una  cuiii  norina  plnrlma 
racnathoruin  pr.i;psBe  vidolur,  donalum  in  pe rpi-tiio 
Cise  \oluiiius,  m  ibidem,  sicul  diximus,  deinceps 
omni  li'mpore  pernia:ieant,  et  per  lianc  epi»lolara 
conlradiinus;  el,  iit  nuUus  coniradicere  auJeat,  nec 
lemerweipsasrcsqiKe  liic  sunt  insTlx,  ml  no»,  vel 
heredi'S  noslrl,nic  ullus  qiiislibei  alicui  irct  vf  ndere 


excommunicetur  ,  et  anle  conspectum  sancli  VTn- 
ceniil  et  sancli  Germani  ,  quibus  res  islas  delcRn- 
vimiis,  in  partp  reproborum  esse  valeat,  qui  de  rebiis 
ad  erclesias  vel  pauperibns  delegatas  profi  rre  vo^ue- 
ril  ,  et  nutlaleniis  merces  siia  convalral  ,  nfc  viiani 
iTw>rpat'ir  babere  reiernam  qui  nnstram  voliiorit  con- 
vellere  eleemosiniim.  insuper  cfgaiur  solverc  fisco 
rej?is  aori  lihras  xxx  ,  srgonli  pondo  lt,  et  rec  sic 
qiiod  'fipelit  vxleat  asspqu'-.  Et.  iit  episiola  huius  do- 
nationis  lirma  pernianeat  ,  Biinrlcas  in  ronvenlii 
nohiliiim.  in  prsescntia  rcgi*;  domini  noslri  ChiMe- 
bert'  r  Ipcla,  ct  Parisiits  cWitalp  in  mnna^tei io  sancli 
Vinpeniti  ,  die  «ejtlo  meii''t«  Aprlis  siiper  altare 
saftoire  Cnipi*  pnsitA  ,    annn  lerlio  eiusdem  dnmini 


vcl  donafe  ricque  alieniire  nec  per  u!iiiin  strumen-  d  po,,^;  Cbildekerti  rogis.  —  Turnoaldu»,  ac  si  perca- 

tor  episcnpu«,  subscripsi. —  Guntharius,  et  ip<e  indi- 
gr!iTS  diaconii^,  siib^crisi  — Madolaodns,  •i-d'eniis 
abbas,  snbscripsi.  In  Chrisii  nomine,  AndeboUlrs  ali- 
bas  snbscripsi.  —  Dnrandnmani«!,  grat'a  Doi  ab- 
Iras,  subsrripsi.  —  Desidprandus,  in  Cbrlsli  noniine 
aWias,  siibicripsi.  — .  Ego  Gammo  hanc  donalionis 
mex  rartarti  rele  endo  sub^crpsi.  —  Adalgndis  snh- 
Fpfipsi.  —  Berlinus  miles  •  subscripsi.  —  Bprdandii» 
mi'e-  siihscripsi. 

XXXfX  6  s  (1).  —  XL. 

Chnrtn  ffiui  Pxphnti  Senior  monnslerin  LnvbiMsl  natfa 
dotin  confert  *>  (nnn   697). 
?n    rtflininR  sanctsR    iiidividi  ic    Tri  i'alis.   Amen. 


iurn  cariarum  miiiuere  lit^enii.im  non  liabei:t  fa- 
ciend:.  Ei,  si  conligptii,  jiixla  divinam  d^spensalio- 
n«m,  ul  ip'^»  Rcria  de  hac  luce  discesseril,  tui  ipfas 
monachas  vel  ipsum  moii:sti  riuiii  Lemausurti  dele- 
gaTiniiis  ,  vel  ipsltis  rrctores  £!in<li  Vinpeniii  vel 
ssncti  Gcrirraiii  decfeverinl ,  in  ip-o  loco  abbalissam 
deb:>onl  ir^stituere,  ei  ipsa  abbatissa  alias  mnnaebas 
in  jaifi  dictd  loco  iioii  audeant  niiiiere  ,  vcl  inius 
nlimn  laslorem  admittere  non  audeant,  nisi  ex  nio- 
II  siprio  sancli  Vincenlii  Sanctique  Gcrinani ,  aut 
ipsos  qni  ibiilcm  re<'tores  esse  \identur,  quod  nos  in 
liac  doiiaiionis  epistola  prxscribere  rngavimus  ,  ego 
Gammo  el  conjunx  mea  Adalgudis  ,    vel  jam    diclsD 


Cli:e  mea;  Bo.rla  et  Maria  quamdiii  vixerint ,    >ps«m  ^  ,j„i^p,s,.i,   „,1,^   ei    Vlrgo   singuluri^  Cristiqa» 

sporsa.  Fcclesla  catholica,  fcEcnnta  cnsliiaiis  pra;ro- 
gativa  prortiernii,  qtiod  devoium  siiis  utiri.^^tibiis  {<i- 
clinemiis  issensnm  ;  prn\sertlm  s^crdsdn''!.^  rpligio- 
r.i^  iranqnilliiaiem  eiquieiein  cnr»  vgili  prnvirtenie?, 
quo  Irherins  diviiinp  coiiirmplniioni  el  'ratoni  pro 
nostra  nns  riqne  regni  stabililale  Vfc  ndo  pnSsil  ad 
Deum  inleressp,  qiintrnns  Inimfcis  cbrisiianas  rrdci 
elJnJ^ijatis,  toia  sui  eorporis  incolumitat»',  siib  t>6- 
stto  siid-ife  regnnni  vigcai  et  crescat.  et  hostiliS  iTbi- 
que  cervicos'ias  sespnciat  siibjiig.itam.E..'o  siquidem 
Pipinns  8611101* ,  en  fa*ore  Cl  desiderio  dnertfs,  et 
nxnr  mea  Brunilielda  i:  ,  mon.islerio  religiosissini 
viii  ct  Pximii  prudicaloris  pontiripis  Ursniari ,  qiiml 
est  in  LTobiis  sup^  Safnbnnti  fluVititTi,  tlonamus  in 


iiiono  tcriutn  Lemausnin  vd  memor.it^ts  res  lenere 
vel  doniinare  d«i)eamus.  et  pOSt  noslruni  q  oque 
discrssairt,  jnxla  quod  siiperiii^  dttimirs,  lam  ipsDrtt 
nion.Tsteiiitm  el  jani  dicia*  villas  cnm  ddjaoeniiis, 
ipse  Anlliarius  abbas  am  sic(5eB9ores  $ui ,  qiii  eo 
tenqjore  in  ip^rtm-nasterio  sancti  Vinrceiilii  elsanclie 
Grucis  s:in(  tiqiie  Germ3ni  fuerint,  possiJeaiit  perpfe- 
tuali'er,  ut  Imheant  ifi  dominationem.  Si  quis  vero  , 
ut  :issolct  et  ui  babet  linmana  frirgiliia.o,  si  nosinei- 
ipsi  aul  iiliquis  dc  heredibus  vcl  pro!;ereilibus  iio- 
slris,  v('l  qilxlihet  opposita  persona,  conlra  pi^ai-sert- 
teni  epistnlam  donaiionis  istius  quain  nos  pro  aniino: 
noslra>  saluie  lieri  jnssimiis  ,  venire  aut  aliq  a  Ca- 
IifinpniapertJuasCiitiique  perso.ias  ihfringdre  prssurti- 


pserit,  in  |  riii.is  ifaiii  rrci  iucurfat,  et  catn  Jiida  tra-  p  jolem  ip?ius  eccirslK  perpet  o  possidendam  terr.-im 
dUore  igiii   perpefuo  damprtelur,  et  ab  oranibus  ce-      gt  sylvam  qii.T:  est  inlerrivum  de  Gntnghart  el  rivnm 


»  Afi  tiittlos  i1l6  h,i'c3  jam  twn  in  mHi  a*  potiire 
vox  itla  ntale  tiv  veiei'!  emdfc»  a  cHart<ilaf1i  scripiwe 
lofla  fiierit  rfub!iiii  Mdbilliiniu^. 

*>  Edi  a  in  sirpti!*mrmn  .'ul  opefa'  M'if;B!,  tom.  III , 
pag,  283,  «t  Cieiitpiam  fhart*  spfiPife  siH»  ejusdenl 
I  ipini  rionriinp,  quOTi  grrpra  eiltyiitifwt»;,  Prietei'  iii'ii'- 
«•'^a  fal-1  inhacpriori  cb^n.^/flfti^brsmwjnavalia  inhac 
po^uerinri  depreii!  Mdftitus.  Pritiio  eiiim  h-oc  i»xotbii> 
Pipirii  Briirfihiitdnm  vric.M,  qii,'HiY  PlWirrtle^n  aiipe)" 
latft  (lebllfl ;  *>  iierilin  ftMiiciKif  HyflnlplluS,  l  tofo 
dnoiB  LoilJaringi.A  insigniius  ;  3'  SilvaFo:-e  ip|t':i  qiKe 
iii  hac  posieriori  dwria  dorratnr  momnii^iln  L;nl- 
bieiisr,  jim  anie  si^^;  annus  priiiri  lnsi  umenio  con^ 
ce<«a  frte  at4  4°  Fabri{«lor'  pogierirtris  oliai!.*'  iia  snfl 
verbum  (harlani  piiorera  eipres^il,  oi  ipsas  nioiflg 
chronol  gicas,  scilicet  xvii  Kal.   Dctenibri?,    aiibi- 


boprit  4tl  ndefti  exemplaris  quod  sibi  rfo  archelypn 
pfopnguerat.  PiHpret  nos  expeni*ndo  Ihijtnmodl 
in^triimento  (llutiiiS  imhiorai-i. 

•■  Ricpudirfta  Pk-ttrudi^,  iixnre  sfla  ,  Pippintis  Al- 
paiti^^iii  dlittit  at,  aiino  vh  elapso ,  Alpsidem  (ti- 
nrisli,  sp^ffe  Plwiniifc  reconoiliavit.  NuIIa  ctffijux 
ei  fuit  Bronilii!lrt*  nDffiiiie. 

(I)    r.B«l>TA    CMWDTii-IONl'    FJf.TiE    INTEI!     AdaLB  C0i«    r.T 

Vovtn*ro*lAHUJi  SaiftjRK;jM>-6vS'*  *HmtEM  (897).  —  Ifiijus 
cltari*.  iile  vi'^sinio  (jtitUlo  Apritis,  anno  lerlio  rpRiii  Chil- 
dpb-rli  III  ro^is  datap,  <?l  aiJliiic  inettilaj ,  aiiiograplilini  ID 
Arcliivo  regrii,  k,  S''riii.  3,  inino  asservaiur.  Mullis  aliliiiic 
aiinis  V -lerii  cniiisl;rtn  regcsll  SangermanensiS  Ipgmitii 
aggtotinaluiii  ratiiil,  tilii  liitpernmiB  ab  A  Teiilet  (wmpo- 
iiifii  est,  sprtiij  autera  qnlm'  ui  imegnjfn  htc,  suti  oraii.  t, 
laSiJrf  pdsist , 


1339 


S.CCUL.  VII  FT  VIII  fCCLESIASTICV  MO.VUMKNT.X. 


(«0 


«1«  llfrgiiaut,  qui  (lelluuni  iii  Saniliruin,  qiiae   S)lv»  .\  per\-ci8orexiilrrii,omni  liberlateeC  honore  nudatiK, 


Forestella  ilicia  esi  ab  antiquo.  Verum  quia  prxve- 
nente  gratia  ,  clarissimus  vir  Duiio  nieinorali  viri 
prxdicalione  iractus  ail  ortodaxan)  lldciii,  ci  bapii- 
salug  esl,  ei  iiionaslcrialibus  disciplinis  ei  conver- 
bloni  mancipalus,  consilio  Qdelis  no8'ri  flydulplii , 
<lucis  Lolharingix ,  provocalus  ,  monaslerio  Lau- 
bieiisi,  quod  esl  In  honorem  sancii  Peiri ,  principts 
aposlo!oram,(li<navii  in  eleemosynamperpetuamnni- 
versum  rundum  et  palriraonium  suum  monachiis  ef- 
fectus ;  videlicei  villas  du  Mousicrs  et  de  Davis , 
cum  omiii  int^gritate  dominii,  et  universis  terris, 
Tiliis,|iraiis,  aquis  aquarumque  decarsibus,  banno  et 
justiiia,  srrvis  el  aneillis,  sicul  jusle  possedit,  possi- 
denrta,  in  manu  nostra  resignando  et  diclx  erclesix 
tubsignando,  cerlis  terininis  ciincludens,  auihoriiate  R 
nostra  conimunita.  ilxc  autem  sunt  loca  de  prjrcin- 
ctura  illiiis  rf^^lii'  Te  minus  aqux  incipiens  in  loco 
qui  diciiur  Ralbiers,  usque  de  sub  Moustiers ,  ad 
Demus  sancii  Monegun.!is  diliGiiiens.  Tenninus  syl- 
varum,  nemus  loiofn  quod  diciiur  Eumonl,  usque  ad 
aquam  venienlem  de  Walliiers,  eiim  onini  lerriiorio 
et  pagnagio,  et  jusiilia  in  omnlWas ,  ei  ab  a<|iia  de 
Walliers,  toturo  neraiis  quod  dicitur  Bru-lh,  et  Fnn- 
gias,  nsque  ad  Levoion,  usque  ad  Willeinier,  et  ^lia 
sylva  juxia  Wilhies,  a  moiite  qui  dicitiirG-  monl,  et 
Uerdosum  vadum;  nsque  ad  villani  ile  Wilbies ,  et 
nemus  situm  in  ft<.io  de  Duchon.  lofra  qux  loca  no- 
str.e  imirunilaiis  tnitioncm  poiiimus,  et  in  u&u;  fra- 


capiiali  peena  feriatur.  Ut  autem  hxc  noslra  concos- 
sin  pcr  suecedeniia  tenipora  Ineunvulsa  permaneat, 
inanu  iinstra  eam  connrmainus,  atque  sigilli  nuslri 
impressione  jussimus  insigniri. 

Signuin  Pipini  regis  "  inviciissimi.  —  Ego  AdeN 
guscancellarius,  ad  vicem  Ruolhperli  archicapellani, 
rrcogiiuvi  et  snliscripsi. 

Data  dfciino  sepiimo  calendas  Decembris,  Lesli' 
nis  ,  anno  Dominicx  Ineamalionis  sexcenlesimo  no- 
nagesimosppiimo. 

XLI. 

Cliarta  qua  Aigtiberlut  ,  Cenomanentlt  episcopns ,, 
moHatterio  S.  Uarite  ju.\ta  Sarliim  immunitatei 
conccdit  ^  (ann.  700). 

in  Dooiine  Dumiiti  ndstri  Jesu  Cbristi.  Dileclissi- 
mx  propinqux  noslrx  Adrebildae  abbatissX)  Aigli^ 
berius  Cenomaniiicx  urbis  ac  si  indignus  episcoptis. 
Quia  pi'o  timore  atque  divino  aniorc  ei  reverenii» 
sanclx  Deigenitricis  Marix,  uiia  cuin  clcricis  frairi- 
bus  et  coMsacfrdoiibus,  ac  sororibus  et  sanctimo- 
nialibus  nostris  coiisensum  prxbeiitibus,  convenil 
i!Obis  ut  in  basilica  sanctx  Dei  genilricis  Marix, 
ubi  prxdiclain  propiiiquam  nosiram  Adrrbildam. 
abbaii^saiu,  iiosira  beiievoleoiia,  ei  largiiione  di- 
VHia,  et  virgiiiali  sive  abbatissali  benedictione  con- 
stiuiiiius,  et  cum  coiisensu,  ul  dixiaius,  eedesiiB 
nnslrx  i  Oiisacerdotum  canoniconim  sanclx  Dei. 
genitricis  Marix  et  sanclorum  mariyrum  Gervasii  et 


Iruni  ibideiii  Deo  dcservienliuin  prxdiclo  monaslerio  Q,  Prolasii,  ad    quorum   e<  clesiaai   ipsa  cella  Sar.cUB- 


concL'dinius,  ut  ipsa  libere  cl  quiele  possiikani,  sioe 
advocaiia  vel  oppressione  aiicu^us  coinitis  vel  cen- 
tenarii  auivice-doraini.  Nec  atiiiuis  supra  territorium 
ecclesi*  doroum  erigere  prasier  volunialem  et  licen- 
tiain  pra-suroat  Universa  loca  supradiciaet  quaiita 
possidennl,  v.  I  postn  odum  jnsteei  raiionabiliter  pos- 
Mssuri  siini,  sub  regia  imiione  suscipiinus,  et  de- 
cernimus  alicujus  ailenlaii.nis  iiiulestiam  nou  susti- 
nere.  Si  quis  liujus  imn.uniiatis  et  privileg  i  iiostri 

*  Nujn  Pipinus  Seoior  regis  litulum  sibi  arr  ga-> 
bat?  Seil  bxc  chartam  sxculo  viu  conliciani  sapiunt. 

i>  Diiplicem  habeinus  ejusdcm  lenoris  charlam, 
iitramque  in  Actis  episcopnruin  Cenomanensium  in- 
seiiaii),  pag.  276  et  278,  quam  unani  eaindemque 
tensemu*,  ipsissimis  verbis  conceptam,  exceplis  sub- 
siriptioiiibuR  et  noiis  chroiiolugicis,  que  omninu  di- 
versx  sunt.  Hanc  autem  iliscrepantiam  inde  manasse 
conjiciinus,  quod  cum  iii  aliquo  exemplari  veieri  de- 
iicercnt  !>iil>scripiiuiies  ei  noix  ilirnnologicx,  eas 
suo  marteexscripior  $u|>pk-vil,  quo>l  sxpius  ncci  !i<>se 
norunl  qiii  velera  evolverimt  inslrunieiila.  1'rior 
charl»  dicitur  eiuissa  annoli  't  beoiloriii  regis  III 
(iieque  eniiii  sub  Theoilorico  IV  vixlt  Aigliberius)  ; 
posterior,  aniio  t>  Cbildel  erti  III.  Ahiblllunius,  qui 
ncotrain  ignoravil,  siquidem  uiramque  edidii  in 
Actis  (.enomanensiiim  episcouorum,  uiiicam  laiiien 
in  Annalibus  luemoraui,  t.  1,  pag.  560,  priorem 
scilicei ;  da  posleriori  vero  siluit,  sane  quud  eain- 
dem  e&se  uiramque  arbilrabatur,  muiaiis  tantnm 
subscripiioiiibiis  el  cbroiiologicis  noiis,  quaa  siiirc- 
riores  in  priori  juJicavii.  Nus  conira,  qiio>l  paie 
tsnti  vin  (lixeriinus,  priori  leineie  ba>  tuisse  addi- 
i*s  ronjirimus,  et  gruninas  este  qu.-e  potieriori 
»>ihieci.i:  siiiii.  Oi'oi'siini  enini  l«*c  repetita  concei- 


Martc,  qux  est  consirutla  intra  Ouviura  Sarlx  el 
nuirum  civitatis  reddit,  debeant  iustituia  servare  ; 
ul  duffl  ilUus  sanclx  Dei  genitricis  Marix  sil  voluii- 
tas,  si  bumiles  ac  devo:e  ibi  consistantsanctimonia-. 
les  sub  regula  degenles,  qus  et  suam  pcius  dirigant 
conscieniiam,  et  loci  itlius  ddeclabilem  (aciani 
babitalionem,  io  quo  el  nostra  merces  communis 
adirescai,  ei  laus  Domini  devote  percurral.  Conce- 
dimus  ergo  hoc  iii  prxsenti  inscrjpiione,  aJ  sancii- 

sio  jam  anle  aiinos  quindecim  concessx  immunils- 
tis  T  An  ul  conlirmarrtur  7  Sed  lunc  prioris  cliarix 
aliqua  in  posieriori  fuisset  injecta  raeiitio.  Et  quani 
centiimaiiuncin  charia  posu-rior,  paicis  ian:uiii- 
niodi)  abhatuin  subscripiionibus  muniia,  Lmporias.scL 
priori  privilegio  plusquam  triginta  episcoporum  sub- 
^  scripiiuiiibus  vallato  ?  Quin  et  iot  eplscuponini  coa- 
cervaia  noiniiia  iuteipolaiionis  suspicionem  iMtii 
lcvein  atrerunt.  .^dde  ho^  plcrosqiie  e,  iscopo.^:,  nt- 
tenie  Mabillonio,  esse  ignotos ;  adile  quosilam  cn- 
giiiioi  quiJein,  sed  lunc  leiupuris  iiun  ex^iiiisse  :  sic 
Uerarius  ipsius  Aigliberii  deoessor,  Viuiiiciai  us 
Canieracensis  episcupus,  Adalberlus  Sues.>ionensi$, 
Blideraiiiniis  Vlennensis,  Proiasiiis  Aquensis,  l  lo- 
nie.us  Oelluvacencis,  Abbo  S£u  Mett-n^ein  volueris, 
seu  Virduiieiisein  epiicopiuii.  l>euii|u&  subscrlpiio 
ipsius  Aigliberii,  qui  charlain  con>lulil,  prtiuiistuu 
iiiiruJiiur  iiiter  iesies.  Hanc  ergo  priorrin  (Itaitam 
liuic  iioslrj)  (:ulleciioni  iiilegre  insereiiiluin  noit 
duvimus  ;  subscripliones  i.iiiien  et  chroBologra& 
nuias,  quibus  iniice  a  pujieriuri  discre|ial,  iii  uolis 
subjicieiiius,  «t  inier  uiicoi  appoiit  nius  leciiniies 
varias  pau-  issitiiat,  eliaiusi  iioii  iiiajini  momeuti  «(■> 
deaaiur. 


Iltt  OON.VTIONES  AC  TESTAMENTA  EPISC.  ARO.,  ETC.  1142 

noiiiales  spiritales,  ad  pcregrinas  seii  peregrinorum  A  ciores,  oiiuiino  commonemus,  ut  iion  a  vobis  niie- 


ac  paiiperoruin  usum,  qui  propter  Ocuin  sua  dereli- 
qiierunl  luca  vel  subsianiiaiii,  iil  iu  pi-Kdicto  mo- 
nasterio  Sanctx  Dei  gt^niiricis  Marix*,  quod  ad  ma- 
trem  ecclesisc  Cennmaniiiix  urbis  cui  prxesse  ac 
prodesse  debeo,  juste  el  legnliter  perlinet,  el  sub 
dcntinalione  pontilicum  ac  niinistroruni  i^uoruin, 
reddibitiones  et  censa  onerosa  ex  ipso  iiionaslerio 
ad  prxdictam  malrein  ecclesiam  persolvuntur,  sicul 
•b  inslituturlbus  el  ditaturibus  uc  rundaloribiis  ipsiiis 
Dionasterii  et  a  prxdecessorilius  poniilicibus  hujus 
urbis  dudum  constitutum  cst,  haeienuspersolvunlur, 
levinra  et  faciliora  esse  voluinus.  In  qua  etiain  cella 
1'rxdictam  consanguineam  nostram  Adrehildem 
veiierabilem  abbaiissaiiiconstituimus.cuin  cunsensu 


rosa  aut  uliqua  gravia  iiijuiirta  a  prjcfixo  locrll» 
rrquiraiitiir.  Sed  opera  vesliiiicnt'  rum  aiquo  (\kx 
ad  saiK  tiir.oniales  pertinet  racifiiJnm,  vtl  vesli- 
incnia  ecclesiaslica  aut  poiililicalia  Iav:in:l3,  ve! 
re  tauranda  debent,  facere  B:udeaiit,  ut  regula  s:tii- 
cliinuiiialium,  propler  <ensa  vcl  exacla  gravia  poii- 
ti  l<  um  vel  ministrorum  suoruni  inibi  noii  iifgiigeliir 
sicut  [seJ  ulj  a  iiobis  constilutuin  esl,  ita  oiiiiii  te.iii- 
pore  coiiservetiir.  £t  posteios  nostros  qui  iii  erdiiie 
poniilii  um  in  bac  seile  fiituri  suiil,  buiniliter  poslula- 
iiiu^,  ul  quod  a  nobis  siatutiini  esl,  ab  illis  non  viole- 
tnr,  et  siciit  insiitutiones  eoruni  con  civalas  esse 
volucriiil,  ila  el  notlia  conservent,  ut  Iiceal  ibiilem 
coiistiiulis  saiiciiinoiiialibus  sub  sanclo  ordine    et 


s::cerdotura  nustrorum,  ut  et  ibi   iu  Clirisli  noinine  B  *"'>  regula  conservare,  el  pro  nobis  vel  oiiiiii  popnlo 


praedicia  abbatissa  consanguiiiea  nosira,  uiqiiu 
ceierje  sanctimoniales,  tam  inlra  urbem,  quain  et 
secus,  juxia  eiclesiain  praeJiclam  Saiictx  L)ei  gcni- 
trlcis  Marix,  secundiim  regulam,  et  nuiic  quando- 
qnidem  {et  quando  quidem)  vivere  deiieaiit.  Et  quaii- 
dofqnque  eis  abbatissa  prxdicia  sive  alia  deluncia 
fuerit,  cum  cousensu  et  instituiione  jam  dicw  urbis 
episCQpi  «Kfant  aliain,  quani  uliiiorem  ex  seuiet- 
ipsis  ad  suas  aiiiinas  conservandas  et  regendas  ac 
Deo  opitulante  salvandas  invenerint.  Et  ita  nunc, 
taiu  eain  quam  et  alias  qnx  prxesse  visse  nierint, 
scu  ipsas  sauctinioniales  ibi  sub  regula  degenies 
(nilimooemus,  vt  siciit  retera  monasteria  regularia 


Doiiiiiii  misericorJiain  exorare.  Et,  ul  hic  scripiiis 
ad  iiivicem  [ad  vicem]  privilegii  fulUris  temporibiis 
habealur,  moneniiis  utsanctum  urdinem  CMSiodiaut, 
et  omnitcmpore  sancle  et  regularltcr  iii  Dei  no- 
niine  inibi  resideant,  et  assidue  lectioiiibus  vel  san> 
ctis  meditationibiis  et  oralionibus  vareui.  R"gamas 
ergo  ac  contestamur  coram  Deo  et  angells  ejus, 
omnes  reges,  principes,  poiestaies,  dominaliones, 
consules,  procere« ,  five  coiiiitfs,  alqtic  runctos 
potcnles  et  nobiles  seu  procnralores,  ut  ho;;  privi- 
legiuiii  a  nobis  per  consensum  episcoporiim  ac 
cnnsacerdotum  nostrorum  f.utum  nou  rrangant  iie- 
qiie  corrumpani,  au!  quo  modoviolenl  seudelacercni. 


qg.x  subordine  regu'oc  rediu;  degunl,  sirniliter  ct  q  aut  in  aliquo  modo  corrumpant, sicut  [sediii]sTOcii- 
pixdictum  co'nobium  Eaudimoiiialiumsub  poresiale  moniales  in  prxdicto  loco  seu  coenobio  iaaiiiore  Oo- 
fl  regimine  pnefatx  urbis  episcopi  degant,  et  regu-  uiini  iiostri  Jesu  Chiistietsancti;  Dei  genitiicis  .Mario: 
lain  in  eo  oinni  tempore  coiiserveiil.  Et  nos  laliter  quiete  et  rcgulariier  absque  ulla  vexatione  aut 
vos,  vel  ve&tros  quicumque  illiusi  ecclesiie  sint  exa-      marritione    securiter  sancte  vjvere  pcmiiltant  ". 


*  Sequentia  desunt,  et  (loruin  Inco  iii  cliarta  quajii 
iiiterpolatam  censemus,  inge-ta  simt  quxsequui.tiir, 
ut  videre  est  in  Annal.  Mabill.  p.  279.  i  Uiide  doiii- 
iiArum  episcoporuni  et  metropolitanoruui  artiiiiii  se- 
des  leneiitium  suflragia  posciinus,  uladhibeaiit  iner- 
ceilem  ut  hoc  sanclum  privilegium  cuin  societate 
bealitudinis  et  consenlire  alqiie  adllrinare  una  no-. 
liiscum  non  dedignentur.  Iterum  vos  dninnos  ponli- 
hces  humiUter  iteprecor  ut  boc  privilegiuiii  a  nie 
faciuin,  ve>tris  luanibus  rnborare  et  subscribere, 
cbaritatis  causa  alque  bcnevolenlia,  digiiemini.  Iii 
Chrisii  noniiue  Aiglibertus,  ac  si  peccaior  episcopus, 
lioc  privUegium  devotissime  a  nie  factum.  libenler 
subscripsi.  —  Uildpbe^iii.s,  el  si  peccaior  episcopus, 
hoc  privilegium  subs.  —  Landeberius  ,  grati.i  Doi 
«piscnpus,  hoc  privilegium  sub-;.  -.-  Iii  Christi  no- 
uiiiie  Laiidoberlu&,  ac  si  peccaior  episcopus,  hoc 
privilegiuni  subs.  —  In  Chrisli  nomine  Itlidramiuis, 
ac  si  peccator  episcopus  hoc  privilegium  subs.  — 
Gozenus,  peccator  episcopus,  hoc  privilegium  subs. 
—  Ifi  liei  nouiine  Prolasius,  ac  si  peccaior  episco- 
pus,  boc  privilegiuin  subs.  —  Datopi  lus,  ac  si  pec- 
cator  episcopus,  hoc  priviiegium  subs.  —  Datbertus, 
ac  si  peccaior  cpiscopus,  hoc  privilegium  subs.  -^ 
In  Christi  nomiiie  llcrlingus,  ac  si  peccator  episco- 

pus,  hoc  privilegiuiii  subs in  Christi  Romine  Ue- 

rarius,  ac  si  peccaior  episcopus,  suhscripsi.  —  In 
Cbrisli  nomine  Aigliberiiis,  ac  si  peccator  epi.<icopus, 
hoc  privilegium  subs.  —  In  Chri  ti  nnmine  Adaidiis, 
ac  si  peccator  episcopus,  hoc  privilegiuiii'  subs.  — 
lii^oberlus    peccator   episcopus,    hoc  prfvilegiuni 


suhscripsi.  —  In  Cbristi  nomine  Adalberlu',  pecca- 
tor  episcopus,  Imc  pri?ilegium  subs.  —  Abbo  mise- 
ricordia  Dei  episcpiis  subs.  —  In  Chri^tl  noniine 
llermenarius,  p-ccator  episcopas  suhs.  —  ln  Cliri- 
sti  iiomine  Vindicianus,  ac  si  prccator  Ci  iscopus, 
hoc  privilegiuiii  subs.  —  lu  Chiisti  noniine  l!iirgo:ir- 
diis,  ac  si  peccator  episcopii?,  boc  prjviligium  subs. 
—  Iii  Christi  nomine  Aiiuiliniis,  ac  si  pcccator  epi- 
scopu?,  hoc  privilegiiini  subs.  —  Tlioodefredus,  ac 
si  peccator  episcopus,  hoc  privilcgiiiin  suhs.  — .  Ih 
('.hristi  nomiiie  Frambertus  episcopus  hoc  privile- 
giui»  subs.  —  Ondingus  episcopus  sulis.  —  Uerulfus 
D  episf  opus  Iioc  privilegium  siibs.  —  HadcgarlnB.  ac 
si  peccatiir  episcnpiis  ,  hoc  piivilegiinu  siibs.  — 
Tlieo  legariiis,  ac  si  peccaior  episcopus,  h  c  priviln^ 
giiiiii  suhs.  —  I»  Christi  iiomine  Autslnu!:,  ac  si  pee- 
calor  episcopus  subs.  —  lii  Chrisli  noinliie  Erleha- 
rius.acsi  peccnior  episcopus,  subs.— In  Dei  noiniBO 
llavingi-,  ac  sl  peccator  episcopus,  hoc  p:ivilegiuin 
siibs.  —  In  Christi  noniiiie  ClemeHS  episcopus  hoc 
privile.^ium  siibscripsi.  —  In  Cbrisii  n nnine  Itagaii- 
teus,  ac  si  prccaior  episcopus,  hnc  privilfginin  siib- 
scripsi.  — •  Madnaldus,  peceator  episcnpus,  boc  pri- 
vilegium  subs.  —  In  Dei  iioraine  \Vinich:irlus  ahbas 
subs.  —  la  Dei  nomine  iladoimlus  archidiacoiins 
siibscripsi.  —  In  Dci  nomine  Sado  Chrisli  htiinilis 
sulis.  —  Actum  Ceiiomannis  civitaie,  in  tnense 
Junio,  anno  xj,  regnaiite  doniiio  Theodnrico  gtorio- 
sissimo  regc.  —  Ego  Bodolenns  emiiiaaurnsis  sub- 
stripsi.  » 


1245 


S/ECUL.  VII  ET  VIII  ECCLESIASTICV  MONfMENTA. 


m4 


Actatn  Cpnoinannls  oivjiaie,  in  niciif«  Junio,  annn  6  A  Haeo  omnia    siiprasrribtx,   fifei,  dulclisriiie   IHi,   n 


regni  ilnminl  nostri  Hililebeni    glurinsis«inii    rrgis. 

Iii  Chrisli  noniine  AiglibfTtus,  »c  si  |>eccalor  epi- 
EcopDs,  tubscripsi.  —  Thulusius  abbas  subs.  —  Sap- 
roinalui  lubscripsi.  —  Ursus,  noniine  noii  ofieic 
prosliUer,  snbs. — In  Christi  noniine  Kertaoldns 
aiibas  suhsrripsi.  —  In  Chrisli  noniinc  Liindulfus 
«rLhidiiico.nug  subscripsi.  —  Deinicioiie  (lincoiiiH 
suliscrip^i.  —  Mauientinus,  jiibcnte  doiiiiiio  nieo, 
suhs.  —  Ego  Rertigisclus  peccator,  juhcnlc  doiuino 
iHeo,  scfipsi  et  subscri|isi. 

XLII. 
Fragmenlam   lesl-jmenli    ErminethrtiiHi,  i;mo    lc^ala 

piurima  eccletiis  el  f/ersonis  yribit  «  [aiin.  700). 

sacraiissimiis  liscus  percipeal.  Si 


iiica  vidiuiUlc  vel  cx  dcin.iiidaclune  dive  inrmoriHe 
hoorovitMi  liubcre  ciinit'liil^    Viiie.i  tila  in  monte 

Me qieiu   liabundanciut  cmlit,  medlolat«iH 

f.il<«ct«  ecclcsi.ti*.  .  .  clieiise  dare  (tra£ci(iio ;  aliain 
niedietatcMi  dts  i;sa  vinea  dulcissihio  ncpoli  nneo 
Beriigisilu  iiu|bcie  julieo.  Viiica  qnein  Agila  fcmica 
lciiiiii,  et  vincain  queni  I  iinacbnrius  c>lil,  dulcissi- 
niae  iicpii  iiicne  Deornvarae,  cuin  t]iso  Iiniiaohario, 
lij|ie:e  praecipio.  Vinea  planiasi  (|iii  suni  eecus 
viiie-m  Sevilain,  diilcissiino  nepoii  meo  &>rte('iuo 
habere  pr:iccip:o.  Vinea  qucm  Vinciuulus  in 
iiionle  Vulioricino  colit,  et  puella  noiniiie  Sun- 
nechiide ,  ot  aniilla  n  niine  Ivei iae  cum  (ilio 
Leudino  ,    diilolssiinae     no:ae    mMt     Bertovkrae 


vero  oninia  qund  in  liunc  testanientum  inseiui  in  B  jiabere  jiibeo.   Ilcni  dulcissimo    nepoti   inee    I5tr- 
{tacliimj  custodicris,  quldqiiid  tibi  supcrius  deligavi 
in  tui)  jure  perenni  tenniore  permaneanl.  [Si  quid| 
in  hunc  teslanicnlnm,  cuiciimqiie  non  depotavi  tibi, 

dulcisslme  fili,   habcre   cupio.    Siinilller 

deoiandatione  bonae  memoriae  Deorov.ildi  dono  lilii 
caniia  argcntea,  valeiiie  pUis  minus  sol.  xxv,  et  a 
parle  nica  dono  libi  cao  o  argenleo,  valcnle  sol.  xxx ; 
cl  inedieta'em  ovium,  quns  Vlgiliiis  .iidtfnilit,  cura 
pastnre,  nomine  Gaugiulfo.  Siiiiill  modn  de  Lalfniaco 
ei  BalhiniacOjlam  vesiis  quam  acr.imonvcl  utinsilia, 
ct  de  hovebiis  ex  oinnio  meriiclateni,  libi  dnlcissinie 
fili,  h:ibere  pracciplo.  Pari  condilione  cx  demanda- 
lione  bonae  mcmorlae  Deurovaldi,  ilorn  libi,  dul- 
cissime  fili,  de  portlone  ejus  el  de  proprielale  nica, 


t  gis  lo,  ichriario  argenteo,  et  mancipia  bis  nonii- 
ncbus:  Suiiniulfo,  cl  sorore   ejus  Gihelhrudc ,  et 

filias   Anlliiinio,   et   fiiio   Thc nae   juniore 

liabere  consliiiio.  Nepli  meae  Deorovaras,  scutella 
argeniea  crucicl:ita  '',  et  niancipia  his  noiiiinebus : 
Tanechildcni,  Imnegunlhem,  Inniegitiluin  ;  el  lecla- 
riaa  I  leclo  uno,  qui  nieli  rfuerlt,  et  puero  nomine 
Ciiiidofredo,  et ancilla  nomiiie Tliiigundeii!,  ncc non 
et  puella  nomine  AuileohiKlem,  dari  constituo.  Du'- 
cissiino  nepoti  mco  Berterico,  pucro  nomine  Medigi- 
silo  hab  re  jubeo.  Baseliiis  constituts  Parisius,  id 
cst  baseli  ae  Sjncti  Pclri,  urcio  argenlco,  v.ilents' 

soledus  diiodcce,  et   fibla   aurea   genimata 

nianio  dari  conslitu).  Baselicae  doronae  Mariae  ga- 


niancipia  his  nominebus:  Unnc^iselo,  Aunemundo,  f-  yaia  argcntea  valenie  sol.  duo.iece,  et  crucc  aurea 

rt  filias   Patiicio,  id  esi  Fedaiie  et   Ausegunde  ct 

Agnecbilde  et  Baccione,  cum  grogim  porcorum  ;  vi- 

iieae    pedaturas  duas,   eitas  in   monte   Maurilioni, 

qiias  Tbeodaharius  et   G  rimundns  cnlent.   Vineae 

pedaiura  tcrti»,  sita  iii  monie  Metobaure,  cum  viiii- 

tore  Giiiittachario.    Vineae   pedatura  qnarta,   sila 

T..uriniaco,   quem  Imnercdus  colil,   ciim    vinelore 

?.liirtegisili>.  Vineae  pcd.ilura  quinia,  sita   in  monie 

Viiltoricino,  quem  Sevila  colit,   cuni   ipsu  vinitore. 


"  Vulgsvit  Mabillonius,  ad  calcem  Liturgia;  Galli- 
Cin»,  pag.  465,  et  itcruin  iii  appcndice  ad  siijiple- 
meiitum  De  re  diplnniatica,pag.  92  et  scij.,  ex  au- 
tbcnlico  Sandionysiano  (nunc  in  Archiv.i  regni,  s 
lab.  XV,  a.^scrvnto  ;  edidit  qiioque  Muriiii,  Papiri 
dipl.  n.  Lxxvi).  Teslanicntuin  conditnin  cst  ab  Eiiii- 
iicthruite,  inatrona  illiistri,  ut  arguere  licil  e\  di- 
gnitnle  Mummoli  coniilis  el  (|ii(iriiiiid.im  alioriini  qui 
iiistrumeiiluiii  siiis  siibscripiioiiibiis  v:illnveruui. 
illiid  siib  inllia  o  tavi  sxciili  colloc:indiiiii  censet 
Mabilloiiiiis,  Annnl.  t.  I,  |iag.  Gi5.  N  >I:k  clironolo- 
gicae  in  catiite  pnolixic  fueixn<,  ul  palct  cx  ipsiin 
testamenii  cxtrcma  claiisula:  sed  injurla  leiiipoiis 
perieninl,  ct  innteiix  frngili(.ite,  qu.e  fiii  papjnis 
idgyptiaca,  ut  ideni  Maliilloniu»  iiocc.t.  Legaln  stri- 
hil  Eniiinclhrudis  basilicis  pluritnis,  ii.lcr  i|iix.< 
iienior:it  basllicain  Sanclce  Criicis  vel  iloinni  \  incen- 
lii  Pari^iensis,  quod  ooiilirinat  liitiic  i{)siiiii  |i:i»ill- 
cain  duplici  noniinc  jani  liini  ap:iellat:iin  fui<sc  Mc- 
iiiorat  et  ba:il:cnni  S.  S  nsuriani,  qu.iiii  qiiidmn  nr- 
hitrati  siiiit  csso  aciliculain  S.  Syiii|>liori:iiii  n  H. 
Gennano,  episcnpo  Parisiensi,  ail>uiictnm  S.  Vinrcn- 
liibasilioa^,  vid.Mah.  ubi  sop.  pug.  Hii  ■  sed  hnjns- 
iiiodi   «diculis  nomen  baeiilica:  iicuiiipiuiii  nibuibii- 


valonle  sol.  scple,  dari  jubeo.  Baselicae  domni  Sie- 
faiii  anolo  aureo  nigellaiu,  vaknle  si>I.-  qiiaiuor, 
dari  volo.  B.iselicae  doinni  Gervasi  anolo  aureo, 
nomen  ineuni  in  se  hahentem  scribttim,  dari  praeci» 
pin.  Baselicae  Sancii  Sinfuriani,  in  qua  bonae  recor- 
dacionis  Hlius  nteus  Deorovaldos  rcqiliesct,  frciio 
valcnte  sol.  duodcce,  et  caballo  stralo,  et  carfnca 
in  qua  sedeie  consuevi,  cuin  bffvea  :  el  l«etari«  citcn 
omnis  tratura  sua  <,  p^o  devolion^  mea  et  re()iiivfn 

tiir.  [Hoc  taincn,  pace  cl.  Viri,  dffbioin  habcri  Aon 
pote^t,  ciiin  iiomen  S.  ^infuriani,  non  «uieui  Si#«- 
rifliti,  ubiqiie  clarissim*  l^gaiuf  in  auiogr»pho.|  In- 
ter  ali»  legat  ErnilneihMKtis  curruin  in  quo  \eht*a- 
-.  tor,  et  boves,  juxta  morcm  mniriiiiaruni  mib  ngi- 
"  bus  Mefoviiigici»,  viile  Gr.-g.  Turoii.  Misl.  lib.  iif, 
cap.  36.  I.ognl  et  Lntinincum  villniii  in  pago  Mcl- 
deiisi,  i|Uod  prinm  aspeclii  viieiur  pugnure  cuili  di- 
p'omaie  llie  'orici  lll  (Vide  jnpii),  qno  villa  ea- 
deiii,  aniio  63S,  S  Dioiiysio  roiiocssa  fiierat  Scd  dfl 
nliil«a  vill«  ;  aric,  nnn  de  tnlo  Lsliiiiaco  ntraqinJ 
oonccssift  iuiolligendn  es-t  ;  qiiie  oonjeolurl  cuirt 
veiiissct  iii  101  nicni  Malilllonli,  id  Ia  s>^  h  bui  sc 
doinilc  rcsrivil  a  l»i)nysi:iiiis,  Stlppl.  i*e  He  diplom. 
png.  i^i,  qiii  nioiiiisteVii  sui  tv9  aiiprliiic  iioveraiil. 
ili  eiiin  icslati  sunl  S.  Dionysiuin  lii  villa  Laiimacn 
iiibd  un.|ir.iin  po«iCiliSse  pr;rlfr  rusilcaliuui  prxdiuui 
outii  nai  le  jiistiiiir. 

<>  |Vores  irloiuriiis,  cnicicHnut,  p«HWM«  n'inima 
re|ierias  iii  Gloss.  4:»nf;iaiio.  | 

<  |IIx  vocos  coiisoiuiiit  oapili  6  iiddili  lc;:  SallCA, 
iilii  iiuiioiipaiur  leciuin  siratum  ;  ".0111'.  .Marliti,  JHUMt- 
K,  pag.«5IJ 


«45  noNATJONKS  AC  TKST.V.MIlNTA  EMSC  ,  Ani!.,  ETC.  12^f. 

Deuruvaldi,  dari  praeciiJo.  Alia  carruca  euni  boves  A  gunlhe  ,    rhrodnlfo  ,    Asindelicrg.-ne  ,   MonecliilUe. 

Aeterni.Baiidcnina.  Hos  omnescum  orani  pcculiare 


vel  omni  slr.ilnra  sna  ecdisiae  vici  Bontsiacinsis 
dari  jubeo.  Siiniliter  villarent,  cui  vocabulum  est 
Volonno,  cuni  adjnceniia  sun,  siiprascribtae  eccle- 
siae  Bonisiacense,  pro  rpmedium  animae  meae  hi- 
bere  praecipio.  Sacrosancle  Ecclesia*  civiiatis  i'ari- 
ciiram,  missurio  argenteo,  valenle  snl.  quinqua- 
ginta,  dari  praecipio.  Bastlicae  SancteCruces  vel 
domiii  Vincenti,  cocliaria  argeniea  dece  dari  jubeo. 
I  eclaria  par  uno.  el  vesiimenti  mei  pareclo  uno, 
ffalribns  ad  minsa  bage'icae  Sancli- Diouisi  dari 
praccipio.  Alio  pareclo  vosiimenli  ad  vico  Bi)nisiaca 
fralribus  dari  constituo.  Tertio  pariclo  veslinienli 
Emilia  aJ  vico  daii  jubeo.  Item,  pro  remedium  ane- 
mae  meae,  vel  en  deinandacione  bonae  recoidaiio 


eoruin,  lam  areolas,  hosj  iiiola,  liorltillos,  \el  vineo- 
la^,  el  cum  id  i|U()d  in  quibuslibet  rt  busbabere  vidt>n«- 
tiir  liberos  iiberasque  esse  praccip^u  ;  el  quidijui  I 
esindefacerevoluerinl,  Iiabeaiil  liberam  pnteslalem. 
Simi'iler  Mumola:ie  cuni  omni  peculiare  suoinge- 
nnam  esse  praccipio  ;  liiminaiia  lantum  in  ecclisia 
Bonisiaca  ministrare  sloilcat.  Yualacharium  ciiia 
omni  peculiare  suo,  ct  tum  boves  qiios  bajolat,  in- 
gpnuuin  ea  condicione  esse  dibeo  [sic|,  ut  ligna  tan- 
luin  ad  oblata  faciendum  ministrare  procurel.  Gim- 
deficdo  cum  b  ives  diios  laborare  praecipio  nndccera 
aii  baselica  domni  Si  .furiani  coinparetur.  Mariiniano 
'I  bPOileruna,  cum  lilio  «uo  seniore,  cum    peciiliare 


nis  filii  inei  Deorova!di,  vlllam   cui  vncabulum  est  B  eortim,  sicut  suprascribti  beneinereti,  ingenuns  esse 


Latiniaco,  sila  in  territurio  Meldinse,  cum  rampis, 
colonecis  ad  eadem  perlinrnles,  cum  pratis,  pascuis, 
siJvis,  vel  in  omni  jure  el  terniino  suo,  qiia  in  por- 
tiono  supraniemorati  filii  mei  Deorovaldi  obvenil, 
cum  omni  integritale  bastilicae  Sancli-Sinfuriani, 
iibi  saepuliura  habere  dinoscitur,  pro  requiem  ejuj 
d  iri  praecipio.Similiter  porcario,  nomine  Gundilsne, 
cura  gregim  porcornm,  et  Baudomere  cura  gregim 
eviumetiroppo  jumentorum,  qui  suntadsuprascripia 
villa  Latiniaco,  supradiciae  baselicae  Sancii-Sinfu- 
riani  babere  jubeo.  Goderico  et  Gunderico  in  supra- 
scriplam  villam,  quem  b  selicae  domni  Sinfuriani 
deligavi,  ita  jnbco  lil  laborent,  unde  ad  ip^a  baselica 


jubeo.  Simili  modo  pro  remedium  animae  nieae  et 
ex  d'  mandatioiie  lilii  inci  Deorovaldi,  GyKonc,  Sep- 
teredo  cu  u  u\ore  Goderuna,  Theodonivia,  liaudo- 
nivia,  C;irane,  Palricio  cuni  uxore  Eusebia,  Daga- 
ri  0  cum  uxore  Aurovefa,  Ciniicit>leno,  IUidemundO' 
cum  lilia  Blid  chiKle,  ManiIei:bo,  Tr.isilane,  Euinuu- 
do,  iinneiedocuni  u.tore  Torigi.i,  Chadullo,  Aridia, 
Roculane,  Babiccone,  Guntbivera  :  lios  omnes  cura 
oiniii  peculiare,lain  areolis,  quiim  hospiciola,  vineo- 
las,  vel  bortellos,  cum  id  qiiod  praesenli  leniporfr 
habere  viilentur,  ingcnuus  esse  consliiun.  Haiitliilfi 
et  Siimthabario  cuiu  boves  qisos  bajolant,  I  ihorarfr 
praecipio,  «nde  oblata  ab  baselica  domiii  Sinruriani 


oblaia    eotidiae  niinijtreiur.  Leudulfo   cum    vinea  C  jugiit^r  niinistrelnr.  Ita  do,   ita  ligo,   ita  lcsitir,   iia- 


quem  Sabucito  cnlit,  ad  oraturio  qui  est  iii  villa 
Lntiniacn,  uinle  ibidem  oblata  occurral,  dari  voto. 
Maudulfus,  Sumihabarius,  similiier  cum  boves  ut 
laborinl  jubeo,  unde  oblata  ad  baselica  S.  Sinfuria- 
iii,  pro  requiem  Dcorovaldi  i  (Teretur.  Simili  modo 
vineae  pedatura  una,  sita  Tauriniaco,  el  quem  Pinpo 

colit,    baselicae    doinni    Georgi   Cab dari 

praecipio.  Vineae  pedatura  una,  sila  in  monte- 
Buxata,  q<iem  iuvius  colii,  ecclisiae  Bunisiacinse 
dari  consiituo.    Vine.i,    quem    Uvassio  colit,  cum 


vos  mib',  Qijiriiis,  test  monium  )  erbibetote  lestauti ; 
cileri  cileraequeproxiiiii  proximeque,  cxberedis  mihi 
cstute ;  proculque  habetotf.  Si  q;ie  litiirae  vel  cara- 
xainrae  in  hoc  testamriito  nieo  suni,  ogo  feci  fieri- 
que  pr.iecipi,  dum  niihi  saepis  volui  receuseri.  Addi 
etiam  conjtitui,  si  quis  contra  h.  nc  leslamenluni. 
venire  voluerit,  aut  voIuntali>m  mcam  in  aliquo  cor-: 
nimpere  lcmplaveril,  a  commmiione  (imiiium  snnc- 
torum  el  a  limeiiebuseoclisi  iruni  cniceaiiir  exlraneiis,. 
et  insuper  anie  tribunal  Xpi  anathiinatiisi  ernianetft. 


ipso  Uvassione .Aciuin  P^risins  sub  die  ei  tempore  snpra  scripto. 

• iiomene         Signimi  f  ErmMieihrmliae  leslairicis.  —  f  Mum- 

mrylus  coi».  rugaiile  et  praesente  Ernii.nthruile  hunc 

teslamenttfm  subs.  —   Scupilio   spatariu:,   roganle 

"  Erminethrudiae  huie    ttstamentuti 


Tbeuderico  quem colere  (febeal,  baseli- 

cae  dninni  Sin^uriani oblala dari 

constituo.  Vineae  pedatura  una^siia  iii  monle  Bli- 
xala,  quem  Leudefrcdo  coltt,  base.icae  Saiicli  Mar- 
tini  ciperente  dari  jubeo. 

Liberlornni  nieorum  nomena  in  his  test.imeiilo 
.tbnecli  constituu  Medibergane,  llonorio,  Gundileu- 
bane,  Piane,  SumthalfOr  Ciuccirane,  Hiccbicione, 
Maxa  uxore,  Chioberga,  Sinderedo,  Angilone,  Leu- 
defredo,  cum  uxore  Vuandilone,  Cba'deruna,  Cbif- 
deruna,  Thrasieberga,  Theodachario,  Vi-ilio  cuin 
uxore  Siinnine,  Agione  cum  lilio  suo  Garilulfo,  Vin-^ 
cimalo  cum  oxore  Maurella,  Melliia  cum  filio  sno 
jui.iore,  Coccione  cum  filio  sno  Daigisilo,  Mudilane 
cum  Wiis  suis  Munegisilo  et  Monechrude,  Acchion«, 
IJonarte,  Linihosuinlbo,  Gibulfo  filio  Vigilio,  Dommo- 
rtiH.i,  Childerimane,  Basone,  Cliildcgiselo,  Childe- 


Diii  siibtcinnt.  diae 
et  anno  quibus  siipra.  Munegiselus,  nij^anle  el  prafr- 
scnte  Ermminethrude,  hnnc  testameiiiiuii  tt^ji.  sub- 
lernoi.  die  et  aano  qiiibus  supra.  —  ['.auilacha- 
rius  def.-iisor  subs.  —  Eiisebius  rogatiis  ab  Einii- 
netbrude.k.nclestamentuniseripsi,  relegi  et  sobs. 
XLIII. 

Charta  qna  Pipinut  et  Pleclrudis.  uxor  ejiit,  ii-.Krdam 
commutniil  cuin  Armonie,  ipscofo  Yiniwieiiti,  et 
Anglcberlo  arc  idiacoiio  ,  qui  ecclesia;  S.  Vident 
(S  Vituni)  praerat;  nchuic  ecctesia;dpiiu  conferunt 
Pipinus,  Ainwniui  et  Angleberlut  »  (unn.  702). 

In  nomine   Doimni  nosiri  Jesu   Chrisii,    an-.en. 

•  Phiries  ediia  fuit.   Hanc  Wasseburgifs  v,rfi;»vit 
primus,   Aniiq.   Delg.  pag.  Ilo,  rmo,   .rut.Hii   c» 


Iti7  SitlCUL.  VII  ET  VIII  ECCLESIASTICA  MONUIffENTA-. 

Cuin  inter  illu.-ler  viiu   Pipin^»  rjiisqiic  iluslra  iiia- .\  XLIV. 

Iruna  Plectruile,  apiid  apostulico  viro  Arinonio,  epi 
(copo  Virduneiiiis  urliis,  scu  vciieraliili  viro  Anglc 


fM8 


berto,  arcliidiacono,  i|ui  in  ecclcsia  Sancio  ViJeno, 
ubi  prciiosus  suus  curpus  requiesiil,  prjeest,  esset 
c>llalio  de  locelb  per  comnMiiniionum  cansa  sibl 
invicen)  et  congrua  vel  opporluna  facere  deberent, 
quod  ei  fecei  unl ;  iilco  per  preseiilem  conimulatlonem 
diiiiat  illiiAtfr  vir  Pipinu",  ejusqiie  illnsira  malrona 
Plr,  Iritdis,  loc)  nuiicupante  Pararilo,  quicqr.id  ibi- 
dein  ad  liiein  presenlem  possidere  vel  doniinare  vi- 
denlur,  cuni  ediliciis,  pratis,  silvis  :  qu;u  siinl  lermi- 
naiioies  silve  »  Lui  onis  fonlana  usqne  Domus  fon- 
Una;  altera  lerminaiio  per  Perfii.  t  vivo  usqne 
Biunna;  lerria  et  qnarla  coiiimunis  tcrmiiialio,  Fi- 
tetlina  deH.Tberica  vilb,  ei  S.incli  Mauricji :  et  do- 
110  in  ipsis  llnibus,  pascuis,  aquis  aq  arumque  de- 
cursibus,  cum  oiiini  jure  vel  integre  terminum,  seu 
c^lalu  suo  quoJ  preJiclo  louo  in  Dei  nomine  perlinet, 
cum  mancip  i<  taiii  nisticii  quaiii  iirbanis,  quicqiiid 
ibidem  a  d ie  pres!>nte  doiniiiare  videntur  aJ  partem 
erclesi*  iloinno  Videno,  vel  qui  ibidera  pnfuerini, 
aut  clerieis  ibidem  d-servieiilibiis.  iii  (imnem  solidi- 
latem  iloiiaiit  et  aflirmaiil,  ul  quicquid  de  his  predicle 
eccle^ie  decreveril  votunlas,  faceiidi  liberam  ha- 
beant  polestat  m.  Similiier  donat  ipse  aposlolicus 
vir  Armonius  epicopus,  et  venerabiiis  vir  Angleber- 
tus  archidiaconus,  loco  nuncnpane  Commenarias, 
qaem  ipse  Pipinus  ejusqiie   illiislra  malMna  Plec- 


Charta  nva  Kodeberiut  omntm  ren\  nani  in  Rumeliaco 
vendil  liigoberlo  Silhienti  <i6.''uti*  (anu  70(). 

Domino sanclo  cl  in  Chrsto  veiierab  li  viro  R'go- 
berlo,  abbali  de  monasterio  Siibu,  Eodeberlus  ven- 
diior.  Constat  me  non  ini»ginario  jure ,  (ed  plenit- 
(iina  vuhintate,  vobiii  vendidisse,  et  ita  vendi  li ,  tra- 
diiisse,  et  iia  Iradidl  de  presento,  hoc  est-oninem 
reiii  (loiioi.is  mee,  iii  ioce  nun«<ipaite  Rumliaro.in 
pago  Taruanninse,  quam  de  parte  iilii  niei  CLarde- 
berii  (|uoiidain,  ex  luciuosa  l;eredilale  mihi  obveoit, 
idest,  cuin  terris,  domibus,ediliciis,  niancipiis.siivis, 
cniiipis  pratis,  pascuis,  aquis  aquarunive  deciirsibiis, 
iiiobilibiis  et  immobilibuj  ,  farinariis  ,  greges  cuin 
p  pasloribus,  rem  iiiejtquisilain  ,  ad  iiitcgriiB  ,  qnan- 
lumcuniqiie  conjux  mea  ibidem  lenuii  moriensque 
dereliquii,  vel  'ad  lilium  nostrum  superius  nomina- 
tum  de  parte  sua  ad  ipsum  fervenit ,  hoc  et  iuie- 
graio  oid'ne  i.ise  abbas  vel  pars  idoiiasterii  sui ,  iii- 
jiire  et  doiniiiaiione  eorum,  a  die  pre?enli  faiiaiit- 
recipere  vel  domiiiare;  unde  acce(iimus  a  vobis  iu 
precio  laxalo,  juxta  quod  nob.s  beue  coniplacui;  ai- 
que  ( onvenii,  inter  aurum  et  argeiitum,  soli.los  mille 
qui  igcntus  taiit  m,  ita  ul  ali  hodierna  die  ipse  al)ba, 
vel  pars  nionasieiii  sui,  balcndi,  lenendi  ,  daiidi , 
veiideiidi,  comnuitandi ,  vel  qiiicquid  exinde  facerc 
vuluerii  liberain  ct  flnnissimam  in  omnibus  habeaui 
poiestalem.  Si  (;uis  vero,  qiiod  ruturiiiii  esse  non  cre- 
dimus,  si  ms  ipsi,  aat  ulliis  de  lieredibiis  aut  pcohe- 


trudis  ad   ipsaro  ecclesiam  donmo  Videno  per  cartu-  c  redibns  nostris,  vel  quislibet  opposiia  persnna ,  qui 


lam  conces^ionis  eoruin  Iradiderunl,  cum  eJificiis, 
pntis,  pascuis,  siMs,  .iquis  aquaruiiive  decursibus, 
cum  omiii  terinino  vel  slatu  suo,  sicut  ab  ipsa  eecle- 
sia  presenii  tempore  possidciur,  aJ  ipsam  ecdesiam 
cunnrmamiis,  absque  cujuscumque  repeiitione  vel 
requisiliune  ;  et,  si  aliqna  pars  fuerit,  aul  aliqua  in- 
quietudo  aut  fat  gatio,  nos  ipsi  aui  heredes  n«stri, 
vel  »lj''ccs$»ruin  nostrorum  qui  coiilra  boe  faceie 
presump  erinl ,  inferani ,  \  arte  custodienie,  aiiri 
libMS  tres,  ai^iili  pondera  quinquaginti.  FacDin 
lummulalidnem  sub  dic  xiii  Kalendas  Feliruarii 
aniHi  7  legni  doinno  nostrii  Childeberto  regis.  Egi 
llardricus,  jubmte  dooino  Pi|'iiio  ejusque  illusua 
inatr.  na  PUclruJe,  lianccariam  sc  ipsiet  sul  scripsi. 
—  S.  Aiisigisubo  coinite.  —  S.  Anslierto  coin.  — 
S.  Ilardr  co  coin.  —  S.  liovoiie  co'ii.  —  S.  Erimardo 
com.  —  S.  Ral'  iso  coin.  — S.  Conduino  coin.  — 
S.  Ranfrido  cum. 

archivo  S.  Vitoni,  se.l  hiulcain,  cum  iii  vrtti^ln 
instrnmenio  v.  cuni  qiiaruindaiii  le.  tioneiii  as.-eqni 
liun  potuisset.  Ex  eoJeiii  :irchivo  deproii.plaiii  lunKO 
po^t  tempore  lyt>i>  mandavil  Libiieus,  Miscell.  1.  II, 
pug.  451,  pliirimis  prjelermissis.  Iteciideruiit  Coiii- 
t  M,   AiiM.  t.    IV,  pap.  381,  ex   Wasscburgo,   Coll. 


•cripl.  r<  r. 


GKU. 


Fr;inc.  ex  l.abben,  l.  IV,  pag, 
Acciiratiusedidit  llalmelus,  llist.  Lulhar.  I.  11,  pri  b. 
pag.  85,  ex  vrlcri  (baitulariu  S.  Viluiii.  ^os  rdi- 
IIIU&  ad  lidem  auugmplii  in  charlupliylaciu  iiusro 
h^rv^ili,  diligeiilis^iiiia  cura  ex  euJein  ch:irliiUrio 
ilercripli.  Mahilluiiiu',  <|iii  liiic  in.>lruiiieiil.iiii  :ipiid 
L»bb'-uin  \iJer.it,  li  .lluciiuiii^  c:>i  in  iKiii*  cinKiii)- 
lugicb  relcrcndi:!,  Aiiiial.   i.  II    p  g.    IGI  :  Milicrl, 


coiilra  hanc  veniicioneni  i|uain  cgo  plenissinia  vo- 
limtaie  lieri  vei  conscribi  rogavi,  veiiire  aul  iffciii- 
gere  prcsunipseril,  et  u  mc  vel  a  meis  here  lit^us  de- 
feiisaliim  noii  f^erit,  tunc  inferamus  nos  vel  heredes 
no^tri  taiitum  et  alia  lantum,  quaiiiuin  a  v.  bis  acce- 
piuius.vel  quantumipsa  res  eolempore  mcliorala  va- 
iuerit,  diiplaiu  pecuniam  statuta  servanle-cumpnnat, 
eiquod  repeiit  e\iiidicape  iion  valeai ,  sed  pre^en» 
vendicio  hec  oinui  leinpore  lirma  ot  iiiviolaia  penua- 
ueai,  cuni  siipulaiionesubnixa. 

Actuin  SilJiu  muiiaslcrio,quod  fecil  iiicnsis  Maius 
dies  xvj,  anno  x  ret:ni  duinni  iioitri  Cbildeberti  glo- 
riosi  r<  gis.  —  Signuni  Eodberli,  qui  hanc  veudiei^- 
iiem  fieri  rogavii.  -.-  Signiim  Fladebeiii«  -—  SigiiiHU 
D  MaJalcbari.  —  Sigiiuni  Erlebeni.  —  Sigiiuin  Cbil- 
doili.  —  Signuin  M.iiiriuiie.  —  SiKnum  Sigelierii. 

ErcheiiilioJui  lect.  r  haiic  vcndici  iiem  scribsil  tl 
subscribsii. 

deciuin  srpliiii.i  scrlpsil  pro  decimu  tertio  kal.  F«l>. 
Iise,  ciini  l^uiii  iu,  i  ahnet  >  et  aliis  ubi  siipra,  riuv. 
C.M.  Clirisi.  t.  XIII,  CiJ.  tni,  olc.  cbarlaiu  li.ii;c 
MljuiliC.1t  aniiu  I  hii>ii  70  ;  sed  cuin  rrgiii  ( tiilde- 
berli  iiiiiium  repeieiiJuin  sit  a  lu.  nse  Marlio  au.:i 
(9  ,  auiiu^  sei.tiiiiu.^i  rrgni  ejiis.  xiii  kal.  Feb..  iJ 
est  iige»iiii:i  die  iiieiiais  ianu.irii,  intidil  iii  annuiu 
Clii^li    mt. 

"  llucusquo  ineditam  chartam  viiigainus  ei  apo- 
gnpliii  dniuni  de  VV.lir,  Siihieii^ibus  arc  Ivis  pr«po- 
sili,  qui  lpi>:iiii  «v  clianul  riu  FiJqniui  Je|>ruuip.Mt  ^ 
el  iii  rliarlupli)l.ictu  iiiislr.i  de|io>uil.  It.f.  Charli^- 
l:ir  iiiii  .Siiliieii^e  a  Jiiiliksiiiiu  (^i^.aiM  vulgaHuu, 
pag.  M.| 


154«  nONATIONiS  AC  TKSTaMF.NTA  EPiSC.,  AnB,.  ETC.  WSO 

XLV.  A  ft  incullis,  (luam   in  silvi'?,  pralis,  vineis  ,    pascni», 

Cl'arta  qua  Arnnlpliut,  iinrgimdiomnn  diix,  monatle- 


ri«  SS.  Apoiloloriim  jaHa  Melusdoiiai  Floriacum 
preediitm  el  r>ii  ulius  plurimas  '  {aiin.  700). 

Sagaci  antiquoruni  solcilia  ulililer  salsolin)  pio- 
visum  est,  posterorum  n.emorix  litieris  mnnilare,  si 
qiiis,  gibi  et  aniinrc  siue  consulens,  ali<|ui(l  Ecclcsix 
Dei  de  rcbus  propriis,  vel  anle  inorleii  vel  in  ip«a 
iiioiic  contulerit.  Quapropler  noverii  futiira  .•cias 
quia  epo  Arnulphus ,  grstia  Dei  ,  post  geiiitorem 
meuiii  Drogouein  ,  doiio  avi  mei  gloriosi  priixipis 
Pipini,  Burgundioiiuin  dux,  liiijiis  vii.x  inslab  I  lali'in 
perpendens,  et  qiii.i  glori:i  mundi  vclui  fonniim  ;irc- 
scit,  el  cogiliins  de  rcniedio  aiiini:e  irieie  ut  posl 
inortein  vitain  iiivcniani,  pclii  n  venerabili  vir    Luii' 


aquisaquariiiiiVK  dcciir.-ibiis,  viib  et  invil-i ,  exitibiis 
ct  ledditibiis,  fariiiariis.  qiiadrupelihns  ,  iiiobililitN 
et  ininiobilihu.4,  vel  qi  irqiiiJ  modo  ul!o  dici  aut  n(H 
ininiri  potest.  Duno  eti.m  in  Liedrs  villa  maiisiim 
iiidominicatiiin,  cum  ajililicio  desuper  sitn,  jiixlaqne 
hunc  iiiansum,  alium  mansionarium  cum  Irrris  ara- 
loriis  ad  difs  plus  iniiius  xxij,  et  quartariis  ij ,  pi^- 
loquc  ad  falces  iij  ;  iicm  in  Beruldi  vil'a  cuminas 
indoiiiinicitas  iij,  qu»  ita  jncent,  una  in  ipsa  DeruldS 
viila,  alia  in  loco  qiii  dicitur  Marconis  praUim.  lerlia 
in  liico  (licto  Ainol  e:li  cainpus,  cum  iiuartariis  se- 
piem,  et  hilva  minuta  ad  dirs  xx,  in  locn  qui  diciliir 
Buuercx  silva  ;  praluni  qiioqiie  in  ipsa  villa  ad  falces 
iij;  et  alio  loco  dicto  Inlribcris.et  Marcbei  praluiiiad 


licrtn,  abbate  monastt  rii  jux'a  civitalem  Mcitensem  B  falces  Ix.  Dono  insuperin  villa  Mariolas  quicqnid  post 


sili,  quod  dicitur  ad  Saiictos  Aposlolos,  ubi  aiiavus 
nieus,  gloriosusChrisli  confessor,  sanclu-  A<  iiulphii':, 
a  quo  ci  noineii  el  originem  duco  ,  in  corpoie  re- 
quiescit ,  ut  inihi  quoque  iii  eodfni  rqcnobio  Iticus 
sepullurae  donaretur,  juxla  geniioreiii  nieiiin  pxae  li- 
ctuin  Drogoneiii  el  germanuni  incum  H:ig  iieiii  sacer- 
dotem.quoniam  i.  i  oiniiispCKnepareiitelampa,atiinre 
pii  pnedeci-ssoris  nostri  ei  pareiitis  sancii  Armilphi 
diicta,  sppulturam  delegit;  quod  milii  i.lcm  vcnera- 
bilij  abbas  Luitberlus  benigne  conossit.  Iduoque  et 
ego,  pro  hujiisinodi  benevolentia  ,  et  ut  aniiiia  niea 
liereditaiera  in  coclis  cum  piu  pnire  nosiro  sa;pe  no- 
minando  saiiclo  Arnulpho  habere  mereatur  ,  dono 


fratrcni  mrum  bona;  inemorinc  Gode>iduiii  hcrediialc 
mihi  ubvenit :  id  cst,  terrani  anloiiam  indMininica- 
tam,  plusqiiam  jiigera  rc  ;  pratum  eiiani  ad  fah-cs 
XXX,  et  silvani  ii.inulam  aj  dies  xc.  Ilxc,  et  omiiia 
ad  li.xc  pertinentia,  a\  ipsiim  locum  dono,  trado.  ei 
dc  meo  jure  in  poteslatrm  servorum  Dci  inibi  coin- 
nianentium  lotum  ad  integrum,  ea  lege  qoa  ego  li.rc 
hactenus  possedi,  id  est  cum  omni  iiilegrilaip ,  rt 
ab^que  illius  alterius  dominii  parlicipatione  Iran-i 
fiindo,  ul  ipsi  servi  Dei  ea  Qiinileradie  presenli  rt 
deinceps  teneant,  possiileanl  et  librram  facuUate,''., 
habeant  faciendi  de  eis  qiiicquiJ  ad  ulilit:ilen>  sui  pt 
ipsiiis  basilicse  prolicere  vitlerint.  Quod  si  quis,  (|uoil 


donatuinqueia  perpeluuinvolo  ad  ipsum  locum  prae-  p  absit  ct  quoJ  fiiturum  non  credc,  de  posleiisnosiris. 


diuin  ineum  Fltiriacum  dictuiii,  siium  in  pago  Wa 
hrinse  el  in  comitatu  Scarponen!.i,niansum  videlicct 
indominicatuin,  cum  seJiliciis  superposiiis,  et  inan- 
cipiis  utiiusquc  sexus  ad  ipsum  pnc;liuni  periiiienti- 
bus,  et  quicqiiid  in  ipso  alodo  vel  ipsc  vcl  anieces- 
sorcs  II  ei  visi  sumus  habuisse,  lam  iii  campis  cul  is 

•  Ex  arcliivo  monaslprii  SS.  Aposloloriini,  hodie 
S.  AiMiilphi,  depruinpta  exsl:il  apud  Meiirissiiiiii  in 
Vitis  e,  iscoporiiin  Metfnsium,  pag.  Hl;Bouche- 
liiin  De  origine  regine  ilomus  Fraiit  ix,  prob.  pag  (j9; 
r.oiiitinni  in  Aiin.  et  >x  cbari.  S.  Arnulphi,  t.  Iv  , 
naff.  456;  Nov.  Gall.  Clirisi.  I.  XIII,  inslr.  c.J.  56». 
kaindeiii  chariani.  Gallit-e  versam,  Walladierus,  Ba- 
silica  S.  Armilulii,  p»g.  188,  vulgavii  ex  aiil  >grapli'i, 
qund  se  proprlis  rciil  s  vidisse  ie>tatiir,  aniiqiiis^iiiio 
characiere  iii  coilice  Px:ir:iiuin.  Nosedimiisex  apo- 
graplio  qund  in  cliarlophylacio  nosiro  de,iosnii  D. 
T:ibnuillul.  e  rtiiigrpgniiinie  S.  Vilnni,  ciiin  aQl.<gra 
pho  a  se  dlligenier  c  llalum.  In  ediiis  hiiic  in^t:-u- 
ineiito  hxc  prainiiiliinlur  :  i  Egn  iXruuiphus,  diix 
post  p.iirem  iiieuiii  Drogonein  ,  villam  nipam  Creanio 
concedo  post  mnrleni  palris  inei  Diogoni!;,  pi  s  c  l'al 
secundum  ist:iiii  litteram  qii.x  dcscribiliir.  >  Tnm 
scqiiilLr  (harta  qiiilcm  exhi  einus  ,  ciiln  p:iu  is  ■  t 
levions  inoiQfnli  ili.screpaiiti.s  ,  (|iias  iiolare  npenc 
prelium  nnn  diixiinu^.  Qiii  charl:ini  hanc  eilideruiit, 
ipsdin  habncriiiil  pr.i  i>',;iliiiia,  cxc-  pt<>  Cui  <iio  ,  qui 
eaiii  valiJis  argiiinrnlls.  sii|iposil,li:iiii  nioiislr:il : 
1*  Drogo,  cui,  juxla  liaiic  cliarlain  ,  in  diicaiu  niir- 
gundia:  %iic..c:essil  Arnulpbus,  neuliquaiu  Biirttuiidi c , 
&ed  Caiiipani.-c  dux  fuit ;  T  Ideiii  Drogo,  ex  uiiaiiiiiii 
vt-leriiin  annalislaruni  consensu,  iioii  nisi  aiino  708 
via  ces  it ;  ergo  commeniiiia  est  charta  qua;  post 
iiicriem  DioKOnis  d;ila  dit iliir,  aniio  x  re.gni  Childe- 
bt  T>\  III,  iiiense  Juuio ,  id  esi  anno  Chr.  704.  Mitii- 


aut  quxcumque  alia  persor^a  \el  pot<  slas  .  conira 
hanc  donationeni  noslram  aliquiJ  violentiie  facrre  vu- 
liiert,  et  prxdium  ipsrm,  vel  ad  ipsuin  aliqnid  per- 
tiiiens  .-luferre  ab  eodein  s^dMo  Ioco  teniplaveril.vel 
aliquid  injuslx  duminaiinnis  sibi  in  lii-;  qua;  solide 
d.<nius,  usurpareconatu^  fuerit,  novciil  se  in  di:'.  ju- 

miis  nniain  chrono'ogicam  ab  lncarnal>une  pelitam, 
coiitra  morem  hiijus  xtali<:.  Miiliiiiiis  disrordauliani 
inlrr  nnntiin  regni  x  el  anuiim  Incarnaiioni.;  700. 
Il:rc  r  rle  iiii<Tpol:<t  ■  videri  p  ssrnt ;  .sed  a  ia  qiise 
ntitaviiiius  satis  siiprrqiie  fil  um  prndiiiit.  .\d  fiilpni 
l'uj<is  iiislrumrnti,  Dro;;oni  tre^  filii  as&ignati  siinl  , 
Ariiiilphus  ,  llugo  sacerdos  ei  Godefi  iilus ;  quibus 
quariiis  ailtjiiur,  Pipinus,  in  cbaria  iioii  melioris 
nola;,  Htigouis  satenh.iis,  quain  alibi  exiiibebiiniis 
et  rxii  iileiuu«.  [  Ait.(nie,i  cliarla  derrndi  pos- 
D  sei :  i"  Nihil  nlislat  i|uin  Drngo  liiirgiindix  siiniil 
•  t  C.a  opaiii.-edux  fneiil.  Kai;  lamen  Pniin  Caiiipaiii:t; 
ducaiuiii  tanluiiinmJo  liahuisse  ,  iiihil  ohslat  (|uo- 
niiniis,  Drogonu  moriu»  ,  Pippiiius  hliiim  i  jus  Bur- 
guniliic  prtvpnsiierii.  ne  (iampani:e  ducatum  liereJi- 
lario  jiire  ad 'uisisse  viJeelur  ;  2°  Citra  roiitrov<;r- 
si  m  aniius  iO  Cliildcliirli  III  iii:ilu  iiiilicatur  ; 
O'oripb:it,  aniius  U  vel  15  ;  sed  hoc  anianueii^is  v  I 
iitilnrii  «srilanli.r  Iribiii  facile  potcst;  cunipluri- 
iiiast|ue  hujusiiiuili  cxcus  lioncs  adbibii  t  c'arus  vir 
de  Bri  qiiigny.  S:iiie  iniqua  lex  criiiccs  furet  si , 
prtipler  erraia,  vel  apud  arcuraliores  typngraphoi 
nostros  itnii  raro  acciJentia  (1 ),  veieribus  iiisirumen- 
lis,  qu:c  iii  se  iiilii!  iiicredibile  hiibeiit  ,  fldes  essi-t 
deoegaiida.] 

(I)  Ilu  iisiiiuili  oscilaniije  cxompltini  i|sp  prabet  de 
Breq  'igu,v  qtii  ler.  seinrl  in  aniiolaiiotn!  et  Hs  m  p;ol<  - 
gonieiii.s.morieiu  Drogoni^  as-sijjjnal  anno6U8,  tiiieiu  «Tfl)-- 
rem  eniciiiiautiuKi  ciirsvi. 


1361  S/ECDL.  VII  KT  Vin  KCCLESIASTICA  MONUShNrA.  18« 

«liLii  Jft  »ii>  oi>v;(in  jua.i  juilice  laliomMii  r-iKliliiriiin,  A  pasiui»,  aquis  aquaruiiive  de(ui>ibui,  fariiinriis,  pe- 
cl  pailoiu  naloiticUoiiia  irlernie  (■inii  ll.illi:Vi  rl  Alii- 


r«n  el  Jinla  jH-odllori!  Iiabiluriiiii.  Nii:»  lauien,  ul  Iiiko 
no.''lva  (liiii»li«ilriiia  in  pi>rp<:iuuiii  niaiifal.iL-uaiiicn- 
<uin  hoc  lillfris  lirinaliiin  Hianu  propNa  rot>orHiikU!i. 
AclUMi  pulilice  in  villa  0(>pilla  ,  siili  dio  niiiota 
kalendus  Juiii,  aiino  ab  liicarnalione  l)  miiii  dccti', 
indiclioni'  iv,  rcgiiaiile  Chililfltcrio  legf,  atino  T«^i 
tjisins  X.  — K.^o  Aniulphus  lianc  iloiinlionfin  lill.rs 
Ir.iili  aiii,  inamipioiiriu  uigiKwi  el  Hriiiavi.  —  Sigmiw 
Adiloiiis  coinilis.  —  Sigiiuui  Wiilonis  comilia.  — 
Signiijii  Tiiinbcrli  (•jnnitis.  —  SigMiiin  Lambcrii  co- 
niitis.  —  SijtHum  W.iriisrii  coinilis.  —  Signiim 
Tinusoiiis  scabiiii  ".  — Si.niiuiii  Ro/.e loiiis.  —  Signuin 
Tietuini.  —  Sigimiii  Tiilfra.li.  -  Si  :itum  Auielii.  — 
Sigiinin  Vrsonis.  —Siguuni  ileinigii.  —  Ego  Adelir- 
dus,  ad  vicciu  Bemardi  primi  scriuii,iogatiis  scrip&i. 
XLVI. 

Charla  qua  Itarmundu^  reiidil  F.tiifriln,  abhnli  Si- 
ihieitii,  vrmdiampayn  V ernmndf-Hse  el  IS umoiiiente^ 
(aiiii.  708). 

Oomlno  el  vefterabili  viro  Cilifri<lo  «,  abbali  de 
nioiiaslerio  Sitdiu ,  Darnuuidus  vciidilor.  Conslat 
iiie  iioii  ininginario  jure,  scd  pleiiis:iuu  voluntaie 
tibi  ven^li.lissp,  01  ita  veiulidi :  hoc  es'.,  daas  parles 
if.  re  portionis  iiiee,  in  Uico  mintupanie  Sai-oaKisclu- 
sa,  super  Riivio  Sjinua,  in  pago  VeiHiaudiiise;  simi- 
lileret  rii  A(ipiliacosup  r  iliivialsara  diias  partessilas 
in  pngo  Noviomeiisi,  seii  in  Diva  et  Corbnnaco  diias 
partes  ad  integrum,  hoc  est,  i;im  in  lerris,  doinibns,  q 
adifuiis,  inaiicipi=s,   vineis,   campis,   silvis,   pratis, 

•  [Hxc  vox,  qn:E  niillibi,  ut  notat  suinmus  vir  de 
Savigiiy,  Hist.  jurisRnm.ini  medioaevo^  cap.  4,  §  Cl), 
aiile  srciindam  stirpem  reguin  Francorum  reperil  ir, 
MiHllum  coiitra  iiistrumenti  aiictnritatem  faeere  vide- 
rctiir.  Allaiiifn  niliil  lam  citii  cognitum  esi  de  in- 
^iiiiiti.iiiilms  Auslra  ix,  iit  asseri  possit,  quib  S']ani 
J)0'.iiiiiii.us  ii)  (liiione  priiicipmn  vel  opliiiiatum  de- 
^entibus  srabiiii  noiiieo  iiumjua:ii  fuisse  iribulum.j 

i»  lisdcm  verliis  conceptn  est  cliaria  b:K:%  quibiii 
*haria  Kodeberii.quam  supra  vulgavimus.  Cx  eodeiii 
t''oh|uiiii  cliariulario  deprompta  csl,  ac  in  cb:'.rlo- 
|)hylacio  nosiro  reposita,  a  jaiii  «-Xiie  lau.laio  D. 
de  Witte.  Hujiis  olurLx*  Iragmciitiini  in  lucem  mise- 
aral  Malbrancus,   D.^  Moriiiis,  lib.    iv,    cap.  48 ;  ex 


luliis,  oillis  ft  incuiiis,  suprnscrihtas  porjcioiies  a 
dic  presf.nli  libi  iradu  alque  iraiiscribere  rofo  per- 
pfiualiler  ad  p:>ssi(len 'uiii  ;  uinle  aecepi  iii  precio 
i|uiul  iiiier  nos  bene  coinplaciiii,  h:>c  est,  inier  au- 
r:ini  ei  argenium  '',  solidos  iiiille  qoiiigcntos  tantnia, 
ila  ut  a  die  presenti,  ipsas  poriiones  liabendi,ienen- 
d-i  ,  «laniii,  vcnrlemli ,  coiiimuiandi  ,  vel  quicqui.l 
«"xiiiile  volueiis  lacere  |.b«raui  el  liniiis>iniam,  Cliri- 
fito  propitio,  in  it  i-ntbus  habcas  potestaiem.  Si  qnii 
vcro,'  quud  ruluriim  esse  non  iredo,  si  ego  ipse  aut 
ullu^  di;  heicdibiis  nic is,  vel  qui^lihft  oppniiita  aL't 
exiraiiea  pcrsona,  coiura  b»oc  ve<<dicioneni  venerit, 
iiitoranius  vobis  taiil.uin,  et  aFia  tantuin,  qiiuiituoi  u 
vob.s  iccepinius.,  dii|<luiHque  pecuniam,  cunsocio 
]}  iisco  dislriiigeiiie,  coacius  exsolvai,  ei  quod  repetit 
evindicare  noii  valcai ;  sed  hec  vendiclo  omni  lem- 
pore  (irma  perman  a',  cum  gti|jilationc  subnixa. 

Afltuni  Sildiii  niona«teHo  ,  vj  nonas  Maii ,  annn 
xiv  impcrii  doraui  nostri  Hildebeili  gloriosi  regis — 
Ejio  DarmHiidus  vcnditor,  qoi  hanc  vendicii'nem  licri 
rogrtvi.  —  liavangerus,  ac  si  indignus  episcopu), 
subscri(>*it.  —  f  Fulberti.  —  t  Madalharii.  — 
f  llumbf  rii  vicarins.  —  Clirodbertus  lianc  vendicio- 
ni  ui  scribait  et  subscribsil. 


«Iiso  recu.lit  Coiiitius,  Annal.  i.   IV,  pag 
«.'hnrtularii  Sithiensis  ediiioneiii,  a   claro  viro 


49!   ICI. 
Gu^- 


XLVII. 

Charia  qitaSigibaudtu,  ilele>isit  epitcopiis.  elWotfan- 
dui  comes,  pradia  inter  se  coinm  Aanl «  (an.  708). 

lu  Dei  nomiiie.  Bonuin  pacis  placuii  qualiier  cen- 
venil  inter  apostolicuia  viruro  Sigib»udum ,  episco- 

di,  quibiis  scatent  lihri  veleres,  exscribendis  stwle- 
remiis.  Sicde  ipso  Erlifridi  homiiie  nnn  coucoi-dant 
scriptores  :  ipsuineiiiu  Erlehertuin  appellat  Mabil- 
Iniiius,  Aiiiial.  l.  I,  p:ig.  (iJO,  et  ulrumqwe  noini'U 
agnoscuiH  auctores  Nova!  Gallia;  Chrisiian*,  ubi  sii- 
pra;  veruin  bis  expendeiidis  non  licet  nobis  diutius 
iromorari. 

« (Erlifredus,  qiii  iu  recenli  ediliona  ci>artularH 
eriiditi  Guerard,  ErlefreJus  vocaliir,  a  sancto  ltfrtin« 
iiionaslerio  Silhieiisi  praepositus  fuerat  post  Bigoher- 
iuni,  de  quo  di.  lum  esl  pag.  264,  anuut,  3.  Erli. 
firidi  tempore  fato  funciiis  est  Ufriiiius,  iioii  auuo 
698,  ul  legimiis  in  ehariulario,  pag  41,  se>l.  ut  recte 
itoiat  doctus  editiir,  anno  7U'.i,  qui  erat  xv  rcgni 
Chil-lfberti.] 

■<  [ilic,  iit  in  cliarla  aiini  70i^siiprA,   paj{.  itiS^ 


rard  putilici  juris  factam,  pag.  40.]  [Seuiri  auieiii  de  D  noiaiidjB  snni  voces  mer  .  uram  tl  urgenKim.    Q\9 


<;liar(:c  sinceriiate  suspicionem  iiiji  cit,  quo.l  iu  noiis 
«hronologicis  iiiemoreiilur  anni  imperii  (^hildelierti. 
Cerie  nuspiam  an  li  regiioruiii  Merovingicorum  niini 
imperii  dicti  suiit,  vidc  Maliill.  Dipl.  pag.  193,  et 
Hipl.  novam,  t.  IV,  pag.  559;  iiec  id  in  mslrumentis 
lioiuc  iioU!  usurpaium  e  l  aiiie  regiiu  Cailoviiigic:i. 
Iloc  qiiidcm  haheieinus  pro  lalsi  iudicio,  si  iia  s.cii- 
Vium  luisse  in  autograplio  ronslarel.  Sed  quoniaiii 
iiistrumenluiii  ex  chaitujar  o  >  rutuin  cst,  iiien.luni 
<iscilaiiti;c  scri|>l(uis  impulaii.lum  ducimus,  ciiiii  de 
celitro  III  t.ita  cliarli  iiihil  sit  quod  fals:iiii  sapat. 
^'idelperiu  II  iii  cliroiilci  Siiliiciisi,  apud  .Marleil. 
Tlies.  aiiccl.  t.  Ill,  col.  476,  cliart:iin  ipsaiii  nxcino- 
rassi'  fl  iiolas  i'ju<  cliron!>lof.!icas  sic  f  \liiliu  sse,  r; 
nonni.Uaii,  dniio  deciino  lerlio  donani  llitd,-b.rli  filo- 
«iosi  regi»,  iiulla  iicc  rfgni  iicc  iinperii  iiifiilioiio  lia- 
bila.  Alia  ilii  disciepaiili:)  notnmla  est, -filiccl  aiiiius 
■iij  pro  1  V.  liiliiiiti  esseniusst  discrcj  aatiis  ejiisino- 


pnclo  iiitflligfn  Ix  siiit,  deliiiire  non  iti  facile  visuM 
esl  eruditis  viris  i|ui  prolego  iif  iia  hiijusce  coHectio- 
nis  funciniiaverunt,  |>art.  ii,  sect.  x  ,  c  ip.  3,  $  4« 
n.  18.  Si  reiii  quaiu  in  incerto  reli'|ueruiil  attinger* 
licf  1,  conjicereiii  verbuin  iHi<-r  idem  \a  rre  ac  iaiB 
i)uam,  ul  videtur  ceii>uisseCangi4s,  voc.  Jiili)  ,i:Ut- 
sula  iique  sigiiilicaio,  sulutioiieiu  prj:^iaii<iam  ess* 
lam  in  nuiu  qiiam  in  arijeit».  ViHe.iiil  frudili  | 

'  Vulgavil  Baluziu^,  Mi$.  ell.  t.  IV,  pag.  409,  e« 
cliariulariu  S.  Mich^elis  aJ  Mo!>ain;  rfcud:t  ('.ahiie- 
(iis,  Hist.  Luthar.  t.  I,  prulx.  pa;.'.  'V&l.  .Meiuoravit 
Wassehurgus,  Aiiiiq.  G.ill.  Uflg.  IjI.  115,  V.  tbarr 
t.im  banf ,  qu.iin  iribuit  aiiiio  xiv  regni  Cliil.icberli  ilL 
('uiiitius  pro  Chlldeberto  Thefdoricuin  ropouoiiduiu 
arbilratiir,  Aiiiial.  t.  IV,  pag.  K?9  ;  ^od  Wa^srlunguiii 
tuftur  charliilarli  lfCtio<|iiaiii  H.iluziusf  \li  hel,  elkul- 
fraxitur  Mabilloiiius,  Aiiiiul.  Itriifd.  t.l,|iaj(  il.Kru- 
straC(>iiiiiu»obj>c.lSigibaudiiiii,Met  u^eiiifpiscopuiii 


H5S 


bONATIONKS  AC  TESTAMENTA  EFJ.-C,  AB!i.,  ETC. 


i^U 


jjiim  Melcnsis  Ec<  lesi«,  el  inler  Wolfaiidum  comi- 
iiMii,  ut  IncMla  eovum  wlcr  sc  comniiilnre  Jebereiil, 
i)nol  ita  et  fecerunt  Derfil  Sigili;\in!i)s  cpiscopus 
Wdlfa  ido  comili  locellum  Mnrsijpia  niin^upatum^in 
lago  Virduiiens»,  qiiein  GoJo  el  Hicreviiis,  prn  aiii- 
Hiarum  siiarum  sitluie,  ail  ecrle&i:im  San  ti  Stcpliani 
<!eiega<eninl,  hoc  eel,  lam  in  lerris,  domilMis,  ajJi- 
(fcis,  silvis,  pralis,  pascuis,  aquis  aqiiarnnive  decur- 
s-.hus,  et  mancipia,  liis  nnminibiis  :  Leubigisus,  Ke- 
roiriHS,  Ailoiiius,  Kante,  GacreHude,  lotuiii  ct  ad  in- 
legriini  qiiaiituifciiniue  Godo  et  Haerevius  ibideni 
po«8ederant,  vcl  Sanctus  Slephawus  ibidem  habere 
vidtrbatur,  ipsi  Wolfaiiio  donavit  ad  po^sidendum. 
Rcontra  siiniti  mododcditWoiraudus  Sigibaiido  epi- 
M;opn,  .id  |iarlem  Sancli  Siephaiii,  ioceUiim  nuncn- 
patum  Vineiaco,  in  fine  Au^iniaca  vHla.in  pago 
Piigentcnse,  super  lluvium  Mnsi-njp  :  hnc  esl.tain  in 
t-rris,  don>ibils,  edidciit,  silvis,  praiis,  pascuis,  aquis 
aquarumve  decursibus,  et  msnfipia  liis  nnniiiiibus  : 
Antaldus,  Balsimius,  Maiionus,  Euseb.us,  Haervinus, 
Bertridiis,  Madalhundus ,  ct  qiiantiimciinque  ibidem 
do  homine  nomine  Aegino  daio  prelin  c.miparavit, 
vel  quicquid  ad  prccsens  possidere  vidcfur,  totum  et 
Ad  inlegrnm  ad  parlem  Saricti  Slephani  comlonavit; 
ct  quicquid  inde  de  utraquc  parie  focere'voluerint, 
liberam  et  firinis-iniam  in  omnibos  liaboeruiit  po- 
testatem  faeieni'i.  6i  quis  vpro,quod  fieri  non  credi- 
miis,  quod  aiit  nosneiip^i  aui  heredes  Wolfandi  aiit 
Adalsindie  aut  domni  Sigibaudi  contra  has.conimuta- 


A  sii^gessit  alqiie  petivit  con^olationom  iiostrain,  ut 
aliqiiid  ad  liiniii>.iria  Sancti  Galluiii  e  clrsi  c  coiice- 
dcre  debueriiimSjCtc.  A' tuin  '  Canslai  a  I  Neccarara. 

Qliarta  qua  WolfoMus  rt  AdalsinUa,  utor  ej.ds,  pln- 
rima  (tonn  conferunt  moiiasierio  S.  ilicliaeiis  in 
pngo  Virdnnensi  "  («hd.  709). 

Cuiii  oporiet  thristianis  viain  veritatis  eligere,  pro 
qiia  coiiiiitori  soo  possiiit  dign:e  miseratioiiis  niunus. 
offi-rre,  ul  oblatio  profici:it  ad  salulem,  ei  dcvolio 
penineal  ad  (nerieiein.  Ego  itaqiie  Woiroldus, 
fi'iMs  Gis'aramno  qiwnd^ini,  iiec  non  el  coiijnx  iiosira 
Adalsinla,  (i  ia  ,A;lafbert  i  qiiondam,  rionatores  :  li- 
cet  muliaruni  reruin,  cu  n  sil  scripturarnm  serift 
B.  modis  quisllbet  pro  Siiis  aiiiissis  lacinoribus,  vel  re~ 
di/nenda  iillioiie  peccaiiiinum,  de  leljis  siiis  (iropriis 
loca  ianetoriiiii  Dei  aul  ip  ius  scrvis  suisque  bena 
meretis  vellet  iransfene  i.CFsoiia ;  unde  et  tanien 
heiie  antiqiiitus  diviiuin  rriuciiiuui  itecreta  et  legiiii> 
ila  xaiixeruiil,  iit  tantuminodo  locamaiius  donaluris 
solacenlio  in  subscripiiune  ceiti  moiislraretur,  nec 
sine  geslanim  allegalione,  ple.iisseiiia  voliicnint  li  - 
roitate  mancipare,  ut  lioc  quod  unusquisque  pro  ar- 
bitrio  suo  cor.  .  .  nientis  sujc  condoiiare,  quod  pr»' 
ceperii,  snllemnis  scripiiira  coiifiniiaret.  Sod,  dum 
ct  nns  Dominuin  inspira:iiein,  ut  crcdimu-,  sicut 
oiiinium  fideliuin  callioticx  Ecclesi;c  Clirisii  nios  csi, 
qnorum  deposcil  tientgnilas,  ut  pm  animnrii  ii  sa  ut» 


tinnesagi.ire  qiiicquam  volueril,  parlem  quam  acce- C  vel   Bi  intnitu,    Domiun    adjuvanle,   nionasteriiiirt 


peril  amiltal,  et  insuper  auri  libras  dnas,  argentt 
pondera  quinque  ,  eoactufl  exsolvat,  ct  quod  repeiil 
iiihil  va'oat  evendlcare,  sed  prsesens  hsc  commuta- 
lio  lirma  elslabilispermaiieal,ciiin  siipulatiiine  iii.x». 
Acliiin  Novo-e.\sarto,  vitlftSaiicli  Sl«phaiii.  Datuin 
nicnsis  Dceenibris  die  vicesiino,  anno  qiiarto  decinio 
r'g'ii  domni  nostri  Chitdeberti  rcgis, 
\LVi;i. 

FrHgm^ntum  traditioiih aCmlefrido,  Alemanniic  ditce, 
fncioe  monitslr^rio  Sangallensi  "  {lirca  7tl8). 

Godafridus  dnx,  vir  illusier.  Magutfns  presbyter  et 
pastorSancti  Galluni,ad  poieiitiam  nnslram  veniens, 

qoi   cura   WolfaiHlo   coHiiH   prx^tin  cnmmuliit,  no-n 
anie  annnm  7tC  Muten^^ef  in.^^ulat  obiiuuisse ;  id  eni 


congregatinneinque  servorum  Dei  aninio  divoiisiiiio 
a  iiuvo  fiindamenlo  in  jure  pioprieialis  noslrx,  iii  pagif 
Virdiiiieiisi,  in  loco  qui  diciiu  Castilliniiis,  iii  ii :  Viii- 
diiiiiica,  ubi  ad  i;  sa  radice  inontis  consurgii  ntiviulii& 
qui  dicitur  Masiipia,  in  liunorc  ii'.iiiiiiii  sancto  Micliael 
archangeloeisancta;Mari:.(>,  iiialris  Uoiiiini  nnsiri^sa 
Cbri<ii,  sancti  Marti:ii  et  saiicii  Petri  e(  Paiili  apo- 
sioti,  nec  non  et  Banciornm  mariyrnm  el  confesse- 
ru:ii  vet  ceieroruin,  ad  e.xemphini  beaii<siiiior(ini 
ctiam  \isi  fuiinus  icJiticasse.  Et  addidit  nobis  conci- 
liiis,  qualenus  de  coniiiumi  siibstantia  nnsira  ad  ipso 
moiias  erio,  vel  ipsis  servis  Dei  Denm  vacaales  can- 

deiu  Co'ntius  reciKlii,  AnnaL  t.  IV,  pag.  4D$  liile- 
grani  edideruiit  Baluzius  e.xchar:ulariu  S.  Michaelis, 


nnn  evincit,  iino  Ciiiniiuiii   fn    linc  erriisse  iiionenl '^  Misretl    t.  tV,  p.^g.  403;  .Matiilliiniiis  ex  aulhrniica 


aiil»ores  Novie  Galli.^Chrisl.  t.  XllL  col.  705,  et  hac 
ipga  charia  quam  expeDdiiniw  ajus  CQDJeciuraui  everti 
docent.  E.jusdeni  Wolfaudi  cli  iriam  infra,  pag.  280, 
proferenms,  qiiam  videss,  et  noias   liuic   siilijecias. 

*  Hoc  fragmentuni,  elai-o  viro  de  Brequignv  iiicn- 
gnilum,  e.<isi<|t  in  coiiice  trndUionum  mnnasterii 
Saiigallensis,  pag.  2,  sub  tilulo  :  Goilejridui,  Ala- 
maimiie  dux,  irndil  Aibevburgum  mcutn  ad  i^eccaram. 
Inde  edidil  Neugart.  cod.  Aleman.  dipl.  1. 1,  pag.  9. 
NiUil  aniplins  superest,  ex  complurilius  chartis  ejiis- 
deni  Godefridi,  qiiariini  vigi«ti  iii.speierai  Goldastivs, 
iit  ipse  tesluiur ,  Reriini  Aleman.  Scripi.  i.  l, 
pag.  178. 

•>  Non  supersuni  nnfce  clironntofjicae  :  a»  enm  Go- 
rif  fridus  falo  luiictiis  sit  aiiuo  709,  ut  a>seril  Balinins, 
iliscell.  I.!,  pag.  493,  tbariam  aiino  708   ascri|isi. 

■:  Fragineiilii  u  hiijus  charlx  vulgivil  Wassebur- 
giis,  Aiitiq.  Gall.  Betg.  fol.  lli,  V,  et  ad  ipsius  fi- 


aocuia  iu:*,  Annat.  t.  11,  p:»g.  6t1  ;  Calmetus,  H  si. 
Lnlhkr.  picd).  col.  85,  c.v  .Mabiilatiio.  LectioReiit 
Mabillonii  sequiniur.  In  clironi' o  moiiaslerii  S.  Ui- 
chaetis,  circa  ssecnliuii  xi  exaraio,  cliarin  lixc  iii- 
liiiilttr  tcmiioribus  Ch  Idcherli ,  lirunciliildis  et  Sigl- 
lierli,  pcrp^rain,  iit  cvintit  M-itjitlonius,  Aiialecl.  p. 
3SI  el  5b6.  Alii  Wolfoaldiim  ,  liuji-s  cliarlac  auci«- 
reiii,  coiifiideriint  ciini  Wulfoado,  inajoie  (linuiis  re- 
gije  sub  Childericn  H,  ut  viilere  cst  apud  M:ibilloiiiuiu 
Annal.  t.  Il,  pag  21;  neqiie  id  adbtrui  potp.^l,  cum 
Wolfoaldiif,  de  qiio  bic  agitur,  Piphii  regig  lempora 
atii;:frit,  ut  notat  Miibillonius.  De  hoc  frrore  jam 
niemiiieral  Coinliiis,  ubi  supra,  pa?.  496.  Chariain 
aliara  ejusiieiii  Wolfoatdi  i^eu  Wolfaitli  supra  (Ce/. 
l^iSS),  pxhihiiiinus,  qiiam  vilesis,  et  aiinolalioiiein 
qiiaiii  ei  subjeciinus.  Dclicieiite  niensis  noia,  aii  hoc 
iiistruinenium  aniio  709,  an  sequenti  adjii  liuaudum 
sil,  delinir.e  non  possuiuu». 


495S  SiEClU.  VII  €T  Vni  ECCLESUSTICA  MJiNUMENTA.  1258 

•islculiiiin  jiixl.1   Dei  arbili iiiin  coiiscribf rc -deliere'  A  ■"^■«^■piis»  casis,   mansis,  cainpit)  prktis,  pascutg, 


niu!=,  quoJ  itu  el  feciiiius.  Iii  priinis  i(  '.quc  donanius 
porlionu  noslra  cognoininanli;  Widiiiovilla  ,  silain 
in  paKO  Vii-duiien  e,  cuin  casis,  doinilius,  xdiliciis, 
iiianci|iiis  niansis,  canipis,  pratis,  vinris,  silvis,  cul- 
tis  el  iiiculiis,  aqiils  aquariimve  d>-cursibus,  cuin 
nnine  adjeoeniia  vel  appendiiiis  ad  se  peiliientilius. 
Siuiililer  dtin.tmus  villam  iioslrani  super  fluviu  Ma- 
Siipia,  in  ipso  pago  Virdoiieiise,  quiu  iii  populo  voca- 
lur  Godonecurle ,  cuni  casis,  domibus,  xdiliciis, 
roancipiis,  accolabus,  niansis,  campis,  pralis,  silvis, 
ruliis  ei  inculiis,  lani  de  proprio  qiiam  de  compa- 
lato,  vel  de  qualibet  adtracio  quod  ad  nos  pervenit, 
cuin  omni  adjecenl  a  ad  sn  pertinei.le.  Siiniliter  do- 
namiis,  siip  r  ipso  fliiviolo  Masupia,  poitionem  qinni 


silvis,  aquis  aquariinive  dccumbus,  cultis  et  incuU 
tis,  cuin  omne  ailjecenlia  ad  se  perlii.enle.  Similiief 
doiiamus  ad  Uaudcmetrovllla  porlionei.n  illam  qiian 
de  Cliaicone,  vel  de  conjiige  sua  Gannane,11alo  pre- 
tlu  compnravimus,  cum  mansis,  catis,  inancipiitt 
canipis,  pralis,  vincis,  ^ilvis,  aquis  aqnariimve  de- 
cinsiuus,  oiiltis  et  iiiculUs,  cuiii  omiie  a'ljcceiitia  ad 
se  pe.linciiie.  Siiiiili  niodo  donainus  \illain  nostrani^ 
siiain  in  pago  Vir'onense,  iii;»  vocatur  Ouxarias, 
qu:im  nos  de  Aa-ilrude  ablia'i  sa  quon  laiu  dato  i  rc'' 
tiii  couiparaviimis,  cuin  rasis,  n)aii!>ij,  inaQcipiis,  vl>- 
iieis,  campis,  pralis,  silvls,  aquis  aquaruni\e  decur- 
sibus,  cultis  et  iiicult;s,  cuin  omiii  a  ject-ntin  ad  s« 
penineute.   Siinililcr  donanius  in  ipso  pago  V.rdo- 


de  Crudelbrrto  prelio  coniparavimus,  cuin   mnnsis,  B  ncnsi^,  in  Teudi'gisi!o  Villa,  poriioneiu  illam.quam 


pralis,  campis,  silvis,  aquis  aqiiaruinve  deciirjibu'', 
cultis  ct  Inciillis,  cum  urani  adjeccntia  ad  se  perti- 
nente.  Similiter  doiiamus,  supcr  ipso  lliiviolo  Masu- 
pia,  portionem  il'ain  qiix  dicitiir  Tnvaiu  ruiii  Vallis, 
q  aiii  tle  Gennulfo  d:itn  prctio  coiii|iarnYi  niis,  ciim 
inansis,  canipis,  praiis,  silvi'',  cullis  el  inculiis,  ni|uis 
aquarumve  decui-sibus,  cuin  oinni  adjecenlia  ad  se 
periinente.  Similiter  donamiis  pnriiones  illns  iii 
«^urte  illa  qux  vocatur  Byscribl.ita  ,  iii  ipso  pngo  Vir- 
donense,  siiper  Ouvio  Mosa ,  quniii  dc  Valilrada  e, 
Godane,  el  l.brodliiide  dalo  prelio  romparavimus, 
cuni  mnnciplis,  inan^is,  cnsis,  canipis,  pralis,  silvi^, 
aquis  ai|uarunire  dci.ursibiis ,  cumomni  adjecentia 


dc  Hodeberlo  ei  R.itrredo  dato  preiiu  compara,viinus 
luin  raiinsis,  caiii|iis,  praiiii,  silvis,  aquis  aqnarumve 
deairsibus,  cullis  ei  incultis,  ciim  oinne  adjecentia 
ad  se  peil  neiite.  Siiiiililcr  donainus  in  Vigo-Mar^allo 
jiiiio  *  nd  sal  facienduin  cuin  man  o,  casa,  srr.-o, 
ciiin  omne  ailjecentia  nd  se  peri-ne  te.  siniiliter  do- 
nanius  cr.rtem  iinain,  Tronione  nnncupatam,  tiiam 
in  pago  Virdonense,  (um  easis,  doniibusi,  xdiflcii?, 
niancipiis,  cainpis,  silvis,  nquis  nquaruinve  decursi- 
bw,  cultls  et  inculiis,  tani  propriis  quara  de  coinpa- 
rato  vel  (le  qualibct  adiracio  ad  nos  periineiile,  cuni 
appendiciis  vel  omui  aiijeceiiiia  ad  se  pcriinenic. 
Siniiliter  donanius  poriinnem  unani  iii  villa  qiuc  vo- 


ad  se  perliiicnte.  Siniiliter  condonamus  portionem  r\  catur  BeJernaca,  sitam  in  pago  Vlrdoiienge,  qnam 


illcni  in  loco  qui  dicitur  Monnone-Villn,  super  fliivio 
Mosa,  in  pngo  VirJonense,  queni  AdaMitTtus  qu  :i- 
dam,  de  G  ndoiiio  daio  pretio  coiiiparavinius,  cum 
niancipiis,  casis,  mniisis,  cimpis,  pr.itis,  silvii:,  oqnis 
aqiiarunive  decuisibui,  cullis  et  iiicaltis,  cum  onini 
adjecentia  ad  se  reniiienie.  Similitcr  doii:>inus  por- 
liones  illas  in  loco  qiii  dicitiir  Calvonecurte ,  in  ipso 
pago  VirJoneiise,  super  Duvio  .Mosa,  quani  de  Adnlfo 
vel  heredilius  siiis,  >ive  qnam  de  Grllnu  vcl  Kulgoiiio 
dato  prttio  cunipara\i  i.us.  cuin  terris,  inancipiis, 
maiisis,  canipls,  pralis,  silvis,  cultis  ei  iiicultis,  aqnis 
aqiiarunive  decursibus  ,  cuin  onmi  aijeceniin  ad  se 
perllnenle.  Similitcr  donamus  in  i|iso  pago  Virdo- 
nense,  super  fluviulo  qiii   vocalur  Cruia,  portion 'in 


de  Alsinda  femitia  dato  preiio  coaiparavimus,  cui't 
domibus,  xdiliciis,  mancipiis,  mansis,  campis,  silvis, 
pralis,  aquis  aquarumve  decursibiis,  ciiltis  et  incukis, 
cum  omni  adjeccntia  ad  be  p  rtiiieiite.  Siiniliter  du- 
nanius,  in  Kpponecurte,  portioneni  u  ani  qiiam  (!« 
ipsa  femina  Adalslnda  daio  pretio  comparavimus, 
cuni  niancipiis,  inansis,  campis ,  imtis,  silvis,  aqais 
aquaruiiive  decursibus,  cultis  et  inculiis,  cuin  uinne 
aJjeceiuia  ad  se  pertinente.  Similiter  donamus  por- 
tionem  nostram  iii  villa  qiix  diritur  Ulmo,  qiix  in  po- 
pulu  vocatur  Coria,  sita  in  pago  Virdoneiise,  super 
fluvio  Mosa,  tain  de  proprio,  quam  de  comparaio, 
quam  de  Gailano  et  Gennuiro  et  Godelinde  et  Felice 
heredelius  nosiris  dato  preiio  comparaviniua.  coin 


unam  ad  Caslcl  iont!iii,  qiain  de  Felicius  vel  lierede  D  <  asis,  maiisis,  domibus,  xdiflciis,  mancipiis,  accula- 


siio  dalo  prelio  roni|:nraviiiius,  cuin  ninncipiis,  casis, 
inaiiss,  canipis,  pralis,  silvis  ,  a<|uis  aquarumvc  de- 
ciirsibus,  ciini  oniiie  ailjecentia  ad  se  perllnente. 
Siiniliier  cndniiaiiius ,  super  ipso  fluviolo  Quala, 
puriionrm  illani  qu;im  dc  Braniriide  lcinlna  dato  prc- 
llo  Coiiiparaviniiis,  cuin  m,'inci|ills ,  casis,  inansis, 
cnmpis,  pralis,  siUis,  aquis  aquarumve  decursibu<, 
cuiiis  rt  inculiis,  ciiiii  oinne  adjecenti»  nd  se  perti>. 
ncnte.  Si.iiili  er  dunnmus,  siipcr  ipso  flnvinlo  Omn, 
porlioiiriii  illnin  quain  de  ChalJeberlo,  Olio  Cliaiii- 
piTii,   quundain    dato   prelio    cuiiipiraviuiiis ,   iiiin 


bus,  praiis,  cauipis,  viiieis,  silviii,  aquis  aquarumvo 
decur.-ibus ,  luliis  et  incultis ,  cnni  omnibus  ap- 
pcndici'$  v>  I  adjecentiis  ad  se  pertiiieote.  Siuii- 
l;tcr  donamus  curtora  unam  Cuisiliaro,  sitam  in 
pago  Rarrciise  cuin  casis,  mancipiis,  maiisis,  caiii- 
pis,  piaiis,  si'vis,  cultis  «t  inculiis,  aquis  aquaruinM] 
detiirsibns ,  cuni  oinni  a.ijecentia  aJ  te  pertiiieiil<!. 
Uia  oiiiiiia  siipra  nominata  vel  coflsrripta ,  juu  tis 
niiibilibiis  ei  iMiinoviillms  utriusque  scxus,  peculiuni 
naiiiiiiiiiii,  M>l  oiiiiii*  siib,  elleclllr,  quidquid  dici  mtl 
nomiiian  |iutri>t  lii  Miprascripiis  luci»,  a4  m  perti- 


^*  Caliiieliu,  ubi  <iipra,ciil.  87,  not.  a,  lct|iei-e  jiilivt      scilirot  xnr»,,  in  conli<  iendo  aale  «dliibiia.  I  iJ.  Car- 
»1110,  i|iiol  nlia^  ii.';i«  d.ciiur  ;  id  cst,  irn.';ini.  paietla      Lieiitcrii  iiuviiui  Clossariiini  voc.  Iiih«  | 


1237  PONATIONES  AC  TESTAMENTA  EPISC,  ABB.,  ETC. 

ncnlia,  cum  rcm  inexquisitain  et  exquisitam,  aJ  in-  A  regni  domini  noslri  Cbildeberii  regis. 


legrum,  a  die  proesenle,  plenissima  volunlaie,  xvis 

teinporibus  tradimus  alque  traiiscribiinns,  ad  posse- 

dendum  ab  hodierno  die  jure  iinnissiino,  absque 

eonsorlio  ci>hereduin  nostrorum,  habendi,  tenendi, 

possidendihabeant  i|)si  potestalem,  ut  in  Dei  nomine 

inde  potiantur  in  xlcrnuin.  Et,  iit  Ii:t:c  vuluiitas  no- 

stra  pleiiiorem  olilineai  vigorcni  et  per  teiiipora  con- 

servetiir,  ipsas  pr;i'dictas  res  naniinat.is  ex  proprio 

sigillo  adQrmavimus,  ut  oinnia  i|ua!  superius  suiit 

inscripta  perpetua  felicilate  maneanl.  Illud  iiubis  Im 

hac  voluntate  scriptum  esse  complacuii,  iit  nullus 

judex  vel  poulifex  de  civilate,  vel  ex  ipsa  parrochia 

Tirdonense,  in  ipso   nionasterio  nullam  potestatem 

ad  quaslibet  redhibitiones   aut   requisiiioue    e\i- 

gendi.  •  .  .  habeat  potestatem  ingrediendi  ^  :  quia  j)  tum  donationis 

in  ipso  prxdio,  nostro  proprio  sumplu  labore  xdifi- 

cavimus.  Illud  nobis  addere  convenit,  quod  aliquando 

esse  non  credimus,  si  aliqua  se  carta,  se  anteriores 

vel  posteriores  ad  hanc  voluntalem  nosiram  incul- 

candam  vel  minuendam,  nomenque  nostrum  fuerint 

ostensx,  vacux  et  inanes  appareant,  et  iiullum  inan- 

tea  sortiantiir  elTectum.  Si  quis  vero,  ut  adsolct,  de 

beredibus  vel  proheredibus  nostris,  quod  fieri  nnn 

rredimus,  aut  quxlibet  opposita  persona,  vel  jiidi- 

ciaria  potestas,  contra  hanc  donationem  deliberatio- 

nemque  nostram,  quam  ex  spontanea  volunlate  ple- 

nissima  devolione  fieri  rogavimus ,  ullo  umquara 

lempore  infringere  voluerii,  vel  pro  qu6libet  iiige- 


12-8 

■Sig.  t  V. 
inl.  Wlfualdo,  qui  istud  tesiameutuai  donationss 
lieri  rogavit.  —  Sign.  f  Adalsinda;,  conjugis  suae, 
conspnlieiite  testamento  donationis  lieri  rogavit.  — 
Ego  Wlfuidis  abba  subs.  —  Cairebaldus  episcopus 
subs.  —  Pepp  [ino]  abba  rogttus  a  supra  [dicio 
Wfoaldo  subs.].  —  Sign.  f  Dodino.  —  Sign.  -J-  Se- 
queno  lesl.  —  Sign.  f  Clirodelberto  test.  —  Sign.  f 
Wlfredo  test.  —  Sign.  f  Disoeno  test  —  Sign.  f  Er- 
camberlo.  —  Sign.  f  Desasto  test.  —  Sign.  f  An- 
gliberto  lest.  —  Sign.  Chugone  tesl.  —  Sign.  f  Flo- 
doeiio  lest.  — Sign.  Atlolane  test.  —  Ego  Roberlus 
presbytcr  sulis.  —  Eriiioaldus  rog.  —  Sig.  f  Gislara- 
nus  subs.  —  Heteraenus  subs.  —  S.  f  Guiidoeno.  — 
Ego  Richramnus  rogitus  suprascripsi  hoc  teslamei:- 


L. 

Cliarla  qiia  Ingoara,  Deo  sacrnta,  monaslerio  Seiio- 
nensi  S.  Pelri  dona  conferl  ^  (ann.  711). 

In  noroine  Patris  et  Filii  et  Spiritus  Sancti.  Duin 
omne  donuni  desursum  descendens  lumen  a  Patre 
esse  potest,  qiiia  oportet  unicuique  pro  u^ternain  sa- 
lutein  Iractare,  et  de  caduca  hiijus  sxculi  facnllate 
xternam  sibi  prxparare,  ut  cum  dies  extrema  ad\e- 
nerit,  non  inveniat  unumqiiemque  Imparatum,  sed 
diligcnier  dc  bonis  operibus  prxcinctum;  quia  Do- 
minus  Jesus  Christus  ac  Redcinptor  oroniiim,  pur 
sanctum  Evangelium  clara  voce  intonat  dicens  :  The- 
saurizate  vobis  thesaurum  in  coelis,  ubi  ncc  fures 


iiio  irruinpere  vel  refragare  voluerit,  primitus  Dei  n  veniunt,  nec  furanliir;  faeite  vobissacculum 'le  iiiani- 

mona  iniquitatis,  quod  non  veterascit  :  ct  alio  loco, 
quo  das  parum,  et  comparas  regnum;  tribuis  par- 
vani  pecuiiiam,  et  a<  cipis  sine  Hne  mansura.  Idcirco 
quia  oinnis  homo  Dei  consilio  ducilur,  rectum  vidc- 
tur  ut  ipsis  in  omnibus  et  per  omnia  suuni  adim- 
pleatur  pnticeplum.  Sic  ego  inlusiris  Deo  sacrata 
Iiigoara.sana  mente  salubre  consiliiim  cogitans  seier- 
nara  retributionem,  vel  pro  peccaminibus  meis  rai- 
nnendis  seu  ct  pro  animne  mea;  reme>lio,  adlraxit 
niibi  apostolica  vel  evangelica  depolatio,  ul  aliqui.l 
de  rebus  propriis  meis  monasterio  Sancio  Pelro,  qui 
est  construclus  sub  opidum  civitate  Sennnum,  iibi 
vc.ierabilis  Chrodolinus  abba  vel  monochi  ibi  con- 
sisien^es  prxesse  vid6ntur,  ut  ibidem  illis  deservien- 


incurrat  offensionem,  el  ab  omni  loco  sanclorum 
coenobitarum,  vel  consorlio  chrisiiannruin,  excom- 
municatus  appareat,  et  insuper  velut  Judas  traditor 
iiostri  Domiiii,  etsicut  Girzi  puer  Elizei,  qui  munera- 
fr.iudulenter  acceperunt,  siinili  sententia  judicetur, 
el  sit  anatbema-maranalha,  quod  est  perdilio  in  ad- 
veiitu  Domini,  el  nec  sic  voluiitas  mea  a  nullo  pos- 
sil  cnnvelli;  et  insuper,  una  cum  socio  fisco,  auri 
libras  quingentas,  argenli  pondera  octoginla,  par- 
tibiis  nostris  cogalur  resolvere,  el  quod  repetit  in 
iiullo  valeat  c.ipere,  sed  hxc  cartula  donalionis  uo- 
strx  inviolabilis  omni  tempore  maneat  rolioratione 
subr>ixa.  Facla  est  h:vc  donallo  in  ipso  monasterio, 
iiiultorum  conventu  bonorum  hominum,  anno  xv 


•  [Complnra  hujusce  collectionis  documenta  te- 
stantiu*  reges  epistopi*:,  abbaiibus  ecclesiisque,  con- 
cefsisse  jiis  iiiimanil^Ms  ab  onini  judiciaria  pole- 
state,  quo  fiebai,  nt  Bignoiiii  verbis  ular,  annot.  4-ad 
lirm.  III,  lib.  i  Marculfi,  ut  eo  noniine  in  subditos 
jaridiclio  eis  concessa  videretur,  qnam  illi  per  advoca- 
lot  el  vice-domines  exercebanl.  Fidelibus  suis  eadein 
jura  conresseriint  quiqiie  reges,  diplomatibus  qux 
temporum  injuria  perieruni,  quod  non  niodoconstal 
rx  formulis  Marculllanis  xivet  xvii,  lib.  i,  sedetiam 
cx  cap.  12  Edicii  Cbildeberti  anni  aSo,  supra  t.  I, 
pag.  175,  nec  minus  ex  cap.  19  Edicii  Chlotarii 
anni  615,  lom.  I,  pag.  196.  Concessione  hujus- 
modi  verosirailiterdonaii  fueraniWolfoadus,  eju^qiie 
iixor  Adatsinda,  jusque  quoil  cis  conipetebat  Irans- 
ferunt  in  monasterium  S.  Micbaelis.  Sic  inihi  inler- 
pretanda  \idetur  clausula  qua  statuunt  u(  nulus 
fudex...  in  ipso  monasterio...  Iinbeat  poiesiwem  in- 
Patkol.  LXXXVIII. 


grediendi;  privatis  namque  non  erat  jus  talcm  im- 
munitatem  instituendi  aucioriiate  propria.  Vciba 
huic  diploinati  fere  similia  exliibet  foniiula  Marcul- 
fiana,  i,  lib.  ii.] 

■>  Vulgavit  Mabillonius,  Acta  SS.  ord.  S.  rtened. 
t.  IV,  pag.  5.S7,  cx  chariario  S.  Peiri  Scnonensis: 
recudil  Cointius,  Annal.  I.  IV,  pag.  23i,  ex  Mabil- 
lonio.  liigoara  soror  fiiit  Leotlierix,  cujus  chartaui 
de  iliinis  eidein  S.  Petri  inonaslerio  collaiis  alibi 
edidiinus.  Leutherix  charta  niulta  habet  qux  suspi- 
cionem  falsi  ingerunt ;  cliarta  veru  Ingoarx  qun 
cisdem  videiur  calumniis  obnoxia.  Ipsius  siiicerita- 
tein  tueiur  chronicuin  Clarii,  in  Spicil.  Daclier. 
I.  II,  pag.  708,  cujus  verba  sunt :  i  Dnnina  Ingoara, 
Den  sacrata ,  soror  Ebbonis,  fccii  teslanienluin  de 
hxrediiale  sua  B.  Petro,  qiix  cuinjacel  in  pago  Tor» 
nodrcnsi,  Chrodolino  lunc  abbatc.  > 


40 


«ilS  SiECUL.  VII  ET  VIII  ECCLESIASTICA  MONUMENTA.  «GO 

tibiis  looo  conJonare  debercm.  Ouod  el  ita  per  lianc  A  lyris  sub  oppido  Divlono  coiislructa,  quo  aposio- 


car.u*aiii  don-itionis  a  die  prxseiitl  duno  donalum- 
i|ue  ii)  perpetuuin  essc  dei-erno,  boc  esi  porlionem 
iiieain  iii  villa  quie  diceUir  Foiilanas,  sitain  in  pago 
Tornodrinse,  quiilqiiid  inibi  tani  de  palerno  i|uam 
ei  de  inalerno  prodiit,  una  lUin  adjacentias  el  appen- 
dicias  ad  ipsas  Fontanas  periineiites;  seu  el  in  pago 
Ladscense,  Pauliaco,  ct  njgnolo,  et  reliqua  loceila 
qiue  ad  ipsaiii  \illaiii  Foiuanas  aspicere  videntur, 
lain  tcrris,  doiiiibus,  a;diliciis,  iiberiaies,  opera  aco- 
lanorum,  vineis,  silvis,  campis,  praiis,  pascuis,  cul- 
tis  et  incullis,  aquis  aquarumve  decursibus  oiunium 
pra-sidium  el  oiniie  genus  peculium  utriusque  gene- 
ris  sexus  quod  dici  aut  noininari  poie.4,  seu  et  iiian- 
lea  augere  vel  meliorare  poluero,  ipso  monaslerio 
pcrennis  teinporibus  ibidem  proliciat  in  aognieniis. 
Si  quis  vero,  aut  ego  ipsa,  aul  aliqiii  e\  heredibus 
meis,  aul  qualiler  ulla  obposila  persona,  aJversus 
pncsenlem  donaiionem,  quam  ego  plenissima  volun- 
lale  inea  fieri  el  lirmare  rogavi,  quulibet  ingenio 
venire  aul  infringere  con.itus  ruer.l,  inpriinis  io 
irain  asternx  rriiiilatis  incurrat,  ei  a  liminibus  saii- 
c.toruin  vel  bonorum  bomiDum  Cbrislianurnm  vel 
ipsius  sancii  loci  extraneus  excominunicatus  perma- 
nejt;  el  iiisuper  inrerat  parlibus  ipsius  monastcrii, 
nna  cum  flsco,  auri  libras  duas,  argenil  poiido  qiiin- 
que  esse  multandum.  Pisesens  quippe  donailo  onini 
lempore  Grma  Btabilisque  inaneat  persistendo  stipu- 
lalioiie  subnexa. 


lious  vir  Assuriciis  lenet  regiincn  :  ego  Ermeiioara, 
Deo  sacraia,  pro  aniina:  mfx  reinedio,  Irado  jam 
diclx  basilicx,  vel  monachis  et  inatriculariis  qui  ibi- 
deni  conversari  noscunlur,  vel  quoquo  tempore  fue- 
rint,  quic(|uid  in  villa  Kufliaco,  quse  in  pago  Aloa- 
rioruiD  est,  vel  iii  ipsa  liiie,  visa  som  habere,  tani 
de  alodo  quam  de  coniparalo  vel  adquisiio  :  id  eti, 
casales,  cum  xdHiclis  desuper  posilis,  viucis,  cam- 
pis,  pralis,  silvis,  aquls  aquarumque  decurslbus,  vol 
quicquid  dici  aul  nominari  polest,  oniiiia  et  ex  om- 
nibus,  ad  suprascrlpiam  basilicam  domoi  Benigni, 
vel  ipsius  inoiiachis  et  matricularils,  unde  in  jani 
dicla  penes  ^  mca  epislola  plciilssimi  voluniario  volo 
delegavi,  a  die  presenti  in  eorum  revocandas  ineri- 
B  tuni.  Si  quls  autem  de  ipsa  baslllca  domni  Beni-^ni, 
vel  de  ipsisroonaihiset  malriculariis,lixca  me  col- 
lata  in  proprius  usus  retorqiiere  gesliens,  super  bae 
re  Lingonensem  observare  noluerit  ponliliccDi,  co- 
nalus  ejus  etTectnm  iion  habeat.  Quod  si  fecerinl 
hoc,  quod  absit,  ip&x  res  ad  ineos  iicenter  per  om- 
iiia  reverianlur  hseredes,  et  ad  alleros  hoiuines  bis 
noininibus,  Erinonario  el  Ermeiirico  el  infanles  eo- 
rum ;  eliam  bis  nominibus,  Blideranno  et  Crinen- 
baldo  qui  per  epislolam  germano  meo  Boboleno 
qiiondani  fuerunt  dimlssi  :  sin  alias,  volo,  sicut  n- 
ctum  esl,  ei  de  omnibus  qux  sponte  loco  Divionensi 
dedi  in  Rufiaco  jara  dictu  villa,  vel  occasione  vel 
tuiiionis  pairoclnio  vel  obsequio,  juxla  quod  eoiuia 


Aclum  Senones.  Ingoara  donalionein  hanc  a  me  q  f  pislola  loquilur,  a  die  prcsenii  de  ipsis  rebus  jaiii 


factam  sciatis.  —  In  Dei  nniuwie  Ebbo,  peccatcr 
(■piscopus,  subscripsi. . —  Gaudcgengus  archldiaconu^ 
sub.  —  Filex  lector.  —  Leodechlnu.s.  —  Boso,  indi- 
gnus  pecealnr  abba.  —  Au-itrapliis  lecior.  —  Leoia- 
rius  peccator  abba.  —  Agob»ldus.  —  Ermenaldus. 
—  Ego  Eriububertus,  roganie  Deo  sacral:e  liigoa- 
ranae,  hanc  doiiatloneni  sciipsi  ct  pernolavi.  Sub  dle 
XII  Kal.  Novemb.  anno  prinio  regni  domini  nosiri 
Djgulierti  regis. 

LL 
CJiarta  qm  Ermenoara,  D.o  sacraln,  donat  monasleri» 

S.   liemgni   Divionemis  quidquid    habel    iii   villa 

Huffiaco^  (ann.  715). 

Domino  sacrosanci;c  basillcse  Sancti  Benigni  roar- 


dicli  niinislri  Sancti  Benignl,  liberam  habeanl  po- 
testateoi  quicquid  facere  voluerint.  Si  vero,  quod 
futurum  esse  non  credo,  si  ego  etiam  aliquid  vo- 
luero  deroere,  vel  quoilibet  opposita  persona,  qui 
contra  banc  epislolam  donalionis  venire  voluerlt, 
vel  quicquara  agere  tempiaverii,  inferat  ad  ipsain 
basilicam  domni  Benigni  alque  suis  acloribus,  duplo 
tantum,  quanium  ipsx  res  melioralx  valuerlnt,  Osco 
auleni  publica;  rei,  auri  libram  unam ;  et  nirhilomi- 
nus  presens  hxc  epistota  donatlonis  onini  tempnre 
firma  et  invinlala  permaneat,  stipulalione  subnixa. 
Actmu  Uuliaco,  publlce.  Signum  Ennenoarte,  De<> 
dicalx,  qiia;  hanc  epislolain  douationis  Qeri  rogavii. 
—  Slgnum  Farlagonls  nepolis  ipsius,  qui  ennsenlii. 


•  Eklidil  Perardus,  Inslrum.  ad  hist.  BurgunJix, 

rag.  9;  Cointius,  Aiinal.  t.  IV,  pag.  561,  recudit  ex 
'erardo.ChronicoiiS.  Benigni,  inSpicil.  Dacher.  1. 1, 
pag.  593,  donum  liac  >'harla  collatum  his  verbis  mc- 
inorat  :  <  Anno  114  Pipinus  nioriuus  est  in  niense 
Deceinbri,  et  Grimoaldus  hliiis  ejus  gimiliter  luur- 
tuus,  el  Carolus  successit.in  licuin  palris.  Eo  tem- 
rore  Asloricus  eplscopus  erai  Lingonum,  et  Bobo- 
lenus  regebal  boc  inonasicriuin  (S^Senigni).  Tinic 
dedii  Ermenoara,  Doiiiinu  sacrula,  S.  Beiiigno  qulc- 
quiJ  h^bebal  in  villa  lli<fll.ii'o.  i  Cbarta  autem  quun 
cxbibemus  dala  diullur  defuncio  domino  Thcoderico, 
ei  eteclo  liaruto  majore-domut,  iinde  IVrardus,  ubi 
supra,  diartain  referl  ad  uniiuin  755;  Mabillnnius,  lii 
Aniial.  t.  II,  p.ig.  lOi,  inellus  ad  aiiniiiii  757,  quo 
dcccssil  Tbeodericus  IV,  el  Caridiis  inajnr-doiniis  ei 
sulleclus  esl,  ctsi  lituluiii  regls  noii  usurpaverii. 
Cuiiiiius  aJ  liJcm  cbronici  S.iiibeui^nlaui  cliarlam 


assignat  anno  715,  et  pro  Theoderico  Tbeobalduiii 
in  charta  jubel  rcponere,  ul  charlam  cum  cbronico 
conciliet.  Verum  aliuJ  superest  in  charia  qnod  all- 
quid  iiegolii  facessil.  ibi  cniii^Assoricus  dici  vidcinr 
S.  Benigni  abbas ;  luiic  ameni  hoc  nioB.isieriniu 
regebai  Itobulenus,  Astoricus  vero,  seu  Assuricu^i, 
Lingonensi  tLC clcsi:e  preerat ,  ut  trstaliir  Saiicii 
Benigni  chrouicoii.  Keponi  puiest  Assoricuui,  i;ui 
hic  appell.itur  vir  apouolicus,  inanireste  episcopuu 
fuisse;  et  cuni  idem  dicilur  in  uppldo  Divione  regi- 
nien  lennisie,  iJ  non  intelligenilum  ile  rrgiiniua 
ecolesi;t>  Saiicli  Uenigni,  seJ  de  reylinlne  in^ius  up- 
pidi  D.viunis  :  casiri  eiiiiii  liivionensis  (loininium 
ullni  lialiuil  Lingoiieisis  epis<'<ipu>,  ui  lestanlur  au- 
clures  Nuvx>  (•alli;u  Clirist:un:o,  l.  IV,  pag.  S<)8  : 
qund  npiiiiie  cuin  cliarUe  Ipsius  verbls  cuiitenit. 

>■  lluc  lucu  voceni  penes  eipungit  Coiullus,  quasi 
corrupiam,  el  eju«  dcfccluui  spaiio  \ai'uo  iiid>ciii. 


I2G»                             -DONATIONES  AC  TESTAMENTA  EPISC,  ABB.,  ETC.  I26i 
Signum  Aremberli.  Tra-acolise,  Cassini,  Landradi,  A  olinas  decaiilintiir.  Si  qnis  vero,  quod no- 


Godulii.  —  Kgo  Arialdus,  ad  vicem  cancellarii  scripsi 
et  dotavl,  rogalus  ab  Kmiennara,  Deo  sacrala,  anle 
Kalcn'las  Mad  as  »,  defuncio  dumno  Tbeoderico,  et 
electo  Karolo  majore-domus. 

!ll. 

Charta  qua  Ado,  abbns,  dona  conferl  basilica  Sultcli 
Piemigii  •>  [ann.  Ha). 

......  Irado  adque  transcribo  ad  Ltas.  .  .  .  Re- 

niigio boc  esl,  porciooem  meam  ad  Altro, 

super  ipso  fluviolo  Altro,  cido  in  pago  Vunginsi  cum 
apindice.  .  .  .  Bairo,  et  alia  apendice  Crisciaco, 
Buper  fluviolo  Bebroprico,  quod  illa  alia  niedielati 
in  .  .  .  .  Mauriliane,  et  ipsi  postia  ipsam  reni  per 


bis  optabile  esse  viditur,  ut  seu  ....  qaxlibet 
persona  contra  banc  facta  a  me  .  .  .  .  iiirunipere 

volucrit.  imprimitus  irara sa  et  de  omni  a 

liuiena  sanctorum  excoomunis  apariat,  et  veniam 
apud  Domino  nonquam  meriatur  babire,  ces.  .  .  . 
re  noluerit  et  insuper  inferat  ad  ipsa  basileca,  una 
.cum  socio  lisci,  auro  libras  quinque,  argenti  ponda 
vig;  .  .  .  aevindegare  non  valiat,  et  pra>sens  dona- 
cio  isii  oinne  tempore  lirma  et  inviolabilis  valiat 
periiianere.  ...  —  Acto  Rimis,  in  minse  Aprili, 
anno  quarto  rigni  domiii  nostri  Dagoberto  rege.  Ailo 
abba  hanc  donacionem  ...  —  Rodfridus  ter.  .  . 
—  Allinus  abba  subs.  —  Ego  Abblico  subs.  ...  — 
Chaircber.  .  .  Adolulfus  prot.   subsc.  —  Sign.   f 


suo   estrumenlo    ad   ipsa    basileca   Sancto  Reme-  B  t"Undoino.  —  Sig.  f  Vandreberto.  —  Sign.  f  Wi- 


gio  .  .  .  .  enegio  ad  usofructo  vise  suromus  tenire, 
pro  ipso  uso  jain  dicta  porcione  nostra,  cuni  mansis, 
casis,  terris,  .  .  is,  vinies,  pratis,  pascuis,  aquis 
aqiiarumve  decursibus,  cullis  et  incultis,  tam  ipsa 
pnrcione  qui  fuit  .  .  .  .  et  ipsa  porcione  nostra 
cuiii  omne  iniegretate  vel  apendicies  suas,   posl 

obitum  nostrum  pars [con]  tradiceiiiis  in 

cnrum  potestate,  ad  die  praseiiti  recipiantiiabcmli, 

tenendi,coiimudandi,  ven cius  basileci  Sancto 

Reniigio,  suique  ageiitis  aeligirint,  faciendi  liberam 

ei  (irmissemam  in  omnebus  hab suos  heredes  de  ipsius  faculiate  pro  animoe  suse  re- 


nonf.  —  Sign.  -1  Sllvestro  graf.  —  Sign.  "l-  Bcitelino. 
—  Sign.  f  Marcio''. 

LIII. 
Charia  qtia  Ilugo  iaierdos,  Drogonis  lilius,  d„na  con- 

(ert  iletemi    SS.   Apostitorum   basilicce  '^   iann. 

7.5). 

!n  Christi  nomine  ,  sub  die  spptimo  [d.artiil.  , 
octavaj  kal.  Julii ,  anno  v  regni  donini  nostri  Dago- 
berli  regis.  Quuliens,  ul  solet  humana  fragilitas,  aii- 
qua:  persoPiE  de  hoc  sxculo  mi^raverint,  oporlet  ad 


et  ill.  fratris  vel  clirici  in  ipsa  sancla  baselica  con- 
siste  .  ,  .  .  Dominum  misericordiam  deprecaieet 
U.  .  .  .  posl  nostro  discesso  nominis  nostri  in  i.  .  . 

■>  id  de  di^e  prnxima  ante  Kalen>las  inttTpreiainitr. 

t>  Eruit  Mabillonius,  in  Aiin.  t.  II,  appenJ.  p.  (i9i, 
ex  auiheiitico  valde  mulilo,  liiieris  Franco-Callic^s 
e.\arato.  Adonem,  hujus  chartaj  aiictorem,  conjicit, 
ibid.  pag.  43  et  52,  abbatem  fui?seS.  Remigii  Rhe- 
iiieiisis:  et  sufTragatur  Nova  Gallia  Christiana,  t.  IX, 
col.  225.  Sed  huic  conjecturDC  miniipefavel  Frodoar- 
diis,  Hist.  Eccles.  Khem.,  pag.  219,  qoi  scripsit  de- 
cimo  sserulo.  Is  eniin,  duin  Adonis  in  Rhemen>ein 
S:inct«  Marias  basilicam  beiieficia  receiisei,  hiiiic 
appellat  abbaiem  quemdam,  quo^  de  alibate  f  eleber- 
riini  iiionaslerii  urliis  Rhemensis  dixisse  iniiiinie 
m-ol>aliile  esi.  Praeerea  dona  quorum  »pud  Prodoar- 
fliint  niemoria  est,  prorsus  diversa  sunt  ali  iis  quse 
coinpilectitur  charta  quam  recudimus  :  unde  licet' 
coiijicere  Adonem  de  quo  loqiiiinr  Frodnardus  di- 
versum  esse  al)  auciore  hiijus  chariae.  I>ata  est  ;inno 
qiiario  regni  Dagoberti  III ;  anno  autein  Cliristi  715, 


niedio  ad  loca  sanctorum  debeant  dclegare,  ut  eis  i  i 

.Tiernabealiiudine  pro  hac  remerces  adcrescat.  Meo 

P  nos,  in  Dei  noinine,  Ilugo  saccrdos  [Cli. ,  sacerdos 

a  s.iepe  laudalo  domno  Tabouillot.  Lectiones  arche- 
typi  exhibet  lextus  nosier;  cbartalarii  discrepantias 
iiiter  uncos  ascripsinuis.  Hnic  chartx  in  cbartulnrio 
prKlixa  sunt  quae  seqiiuntiir :  «  Ego  llugo,  Meleiisis 
primicerius,  sacerJos  humilis,  et  germanus  nieus  vir 
illuster  Arnullui  dux,  neeniin  Pipinus  et  Godefri- 
dus,  islud  oslentaverunt  in  liunc  modum,  et  secun- 
dum  tenorera  istiu^  lilterp.  »  Hoc  iuslrumciiiimi 
viris  eriiditis  non  nihil  ncgoiii  facessit,  ut  montt  Ma- 
billonius  ,  Annal.  t.  II,  pag.  43  et  seq.  cui  tanien 
genuinuni  visuin  est.  praclpue  ob  menibranae  antl- 
quitalein.  Coint  us  vero,  ubi  supra  ,  pag.  458,  illud 
non  niajoris  auctnritaiis  censet  qu.im  chartae  ali;c 
pntris  ei  fratruni  iingnnis  ,  qiias  de  faUo  posiulat. 
Vide  qiioe  noiavimus  (Co/.  i2i!  ei  1249)  ad  has  ipsas 
chartas,  quas  suis  locis  exliibuiiiiiis.  <  Cave  (ait 
Coiiilius)  ne,  illarum  leclione  permoius,  eas  in  neo- 
tericorum  senleniiam,  q;ii  Drogoni  quatiior  lilios  iri- 


aniiu?  regui  quartus  cxpletus  est,  qui  aniio  714  ini-  f  buunt.  i  [Fateor  ex  hac  cbarla  noii  con^tare  niiine 
liiiiii  sumpserai.  Itri  vero  iriLueiidum  sit  hoc  instru-      ruin  liiioruin  Drogonis,  sed  probat  Drugoiielfl  plurei 


mei  tuin  non  liquet. 

<■  M;ibilloniiis  notat  plerisque  subscribentium  no- 
minibus  adscripta  esse  in  authentico  signa  idio- 
grapha,  qu  iruin  defecia  signa  cru  is  bic  interpo- 
nuiitur. 

^  Hanc  vulgavit  Mabillonius,  Annal.  t.  II,  ap- 
pend.  pag.  695,  ex  veterriino  exemplo:  esstat  et 
iipud  Mi-urissium  .  Viiai  epi^c.  Meiens.  pag.  112; 
lioiicheiuin,  De  orig.  doiiius  Pianc.  prob.  pag.  71  ; 
(^oiniium,  Anii.  t.  IV,  pag.  457  et  seq.,  ac  auctores 
Novse  G;tlliai  Cliri,iianx  ,  t.  XIH .  inslr.  col.  470. 
VallaJierus,  Basilica  S.  Arnulf.,  |  ag.  494,  eamdcin 
vernacula  lingua  typis  inandavit;  alliex  autograplio, 
ut  vocant,  alii  ex  charlulario  S.  Arnulli  ipsam  ex- 
scripscriint.  Nos  rcc.udimus  ex  duplici  exemplo,  al- 
tt^ro  ciim  archeiypo,  altero  cum  chartulario  diligen- 
ter  collato,  et  in  cbarlophylacium  nostrum  inveclo 


habuisse  lilios.]  In.er  alia  falsi  indicia  illuil  ndduoi 
potest,  ex  Fontanellensi  chronico,  in  Spicil.  Dac!  er. 
I.  III,  pag.  i07,  nooo  s.Tciilo  scripio  a  inonachoFon- 
tanellensis  monasterii,  cui  Hugo  prajfuerat :  scilicel, 
Hugonem  adliiic  laicum  ful>.se  aiino  I  Chlotarii  regi.i 
qiiarii,  id  est  anno  Chrisii  7iS  ('),  qui  tiroen  sacerdo-t 
dicit  ir  in  charta  quaiii  expendimiis,  data  annn  5  Da- 
goberli  III,  iil  est  annoCbrisii  7l5.  Adde  docii<«iinos 
recentiuris  Uistorio;  Meteiisis  auciores  negare  Hngo- 
iiein  un(|uam  fuisse  Ecclesia;  Metensis  prlmicerium, 
quem  tanien  titulum  prxfert  iiiitlo  hiijus  chariae  in 
chartuiario  S.  AruulG.  IIxc  oinnein  lideni  buic 
instrumento  adiraere  arbilraraur. 

(■)  lla.-c  verba  in  Prolegomciiis  prioriim  edilornm  , 
secl.  XI,  cap.  :2,  §  2,  n.  3  ,  emendintur.  Locus  cbr<iiiici  ia 
i|uo  llUi;o  dicitur  sacerdos  pertiiiet  ad  aiioaio  713  ,  ann 
718. 


ljr.5 


SiECUL.  VII  ET  VIII  ECCLESIASTICA  MUNUMENTA. 


mi 


IiUiiiili»]  c(  germaniis  mcus  illiister  vir  Arniiirus  dui,  A  cmciatur  cxtrancus ;  et  sic  niarcescal  in  radice,  ul 

iiec  iioii  Pippinus  et  tio  lefridus,  duin  coniigil  ut  ge- 

Diior  nogier  illusler  vir  Drogo  qiionlam  de  liac  luce 

niigraret,  noslra  fuit  petiiio   ad  vencrabilem  virum 

Leulberluin  abbatem  de  basilica  Saiictorum  Aposio- 

lorum ,   qux   esl  foris  niuruin  Mellis  civilale  con- 

structa,  ubi  avusnosler  domnus  Arnulfus  in  corpore 

requiescit,  ui  ibidem  jaindicium  genitorem  nostriim 

Drogonem  sepelire  deberemus ;   el  ipse  Leutiiertiis 

benigno  aiiinio  visus  [C/i.,  visus  luit]  prxslilisse.  Meo 

nos,   tam  pro  ipso  loco   sepuliurae,  quam  ei  pio 

remedio  aiiimx  pnndicti  genitoris  iiosiri,  viliam  nun- 

cupaUin  Vidiacum  [Cli.,  Judiacum] ,   sltam  in  pago 

Mctteiise,  quam  ipse  genilor  suus,  avus  noster  Pip- 

piiius,  suo  muiiere  concessii,  ipsani  villain  ad  basi- 

licam  Sanctorum  Apostolorura  clericis  vel  pauperi-  B 

bus,  alimoDiam  ibidem  accipieiiUbus ,  aut  lecloiibus 

inibi  deservientibus,  a  die  prxseiiti  per  lianc  cariu- 

lam  donationis  visi  ruiiiius  concessisse,  boc  esl  taiii 

infra  uiurum,  doinum  nostrara  in   loco  qui  Romana 

Sala  dicitur  [0«tiun<  in  chaTtulario,  a  voce  domuin  ad 

diciiur],  quara  el  (oris  murura  Mettis  civitaie ,  tain 

lerris,  domibus,  basilicis,  a:diliciis,  acolis  ,  manci- 

piis,  libertis,  xiiicis,  iredecim   in   vico  casellis   cura 

deciinissuis  etsepiem  masellis  [De$unl  in  cliurluUnio, 

a  voce  treJecim  ad  raasellis],  silvis,  praiis[C/i.,cam- 

pis,  pratis'],  pascuis,  rarinariis,  appendiiiis,  cultis  et 

incullis,  aquis  aquarumve  decursibiis ,  inobilibus  el 

immobilibus,  cuiu  omni  integrilale  seu  adjaceiiiiis  ad 

5fl  aspicientes  vel  pcrtiiienies,  vel  omni  genere  qua-  (; 

drupedum,  quicquid  in  ipsa  villa  Pippinus  et  pr.udi- 

«tus  geiiitor  nosler  visi  fuerunt  tenuisse  vel  posse- 

disse   infra  urbem  et  exlra  [Desunt  in  cliartulario  , 

iiifra  urbem  et  exlra],  ipse  abba  sel  successores  sui 

ad  partera  suprascript»  basilicae  hochabeanl,  le- 

neaiit  atque  po5si>leant;  et  quicqiiid  in  opportunita- 

teai  ipsius  basilica;  exinde  facere  decreverini,  libero 

in  oinnibus  pntiantur  arbitrio.  Elsi  (quod  non  cre- 

diinus  esse  venturam),  si  nos  ipsi,  aut  ulii   de  here- 

dibiis,  aut  proberedibus  nostris,  vel  quxcumqiie  op- 

posiia  persona  ,  conlra  hanc  paginam  delegaiionis 

sive  testamenti  ambnlare  prxsumpserii,  aut  aliquam 

causam  exiiide  removere  lemptaveril,  in  primis  iram 

Dci  omnipotenlis  incurral,  et  a  lirainibiis  sanclorum 


•  Ter  hanc  chartam  edidit  Mabillonius  :  1*  inter 
Acla  SS.  ord.  sancii  llenedicti,  t.  V.  pag.  745  ,  ex 
veteri  codice  ins. ;  2°  in  libro  vi  de  Rc  diploiu. , 
pag.  487,  ex  pancbarta  quam  iiigram  vocani,  iii  ar- 
chivo  Sancli  Marlini  Turonensis  servala;  S"  iii  An- 
iialibus,  I.  II ,  append.  G95 ,  ad  liLtem  aulhentici 
Franco-Gallicis  lilieris  exarati,  quud  Marieiiius,  ut 
asserit  ibid.,  |>ag.  50,  projiriis  oculls  inspexcrat,  rt 
ciijus  accuraluin  exeinplum  Mabillinio  suhmiser.1t. 
lllMd  ipsum  aiithenticuin  pruUtum  futl  in  lite  inter 
Turoncnsem  arcliiepiscopum  el  ecclc.>iam  S.  M:iriini 
Turonensis  iiiilio  liujus  sxcnli  exi>rl:i,  <i  iii  foiensi- 
bus  capliuli  memoriis  eJilum  aniio  1708  ;  vide  l><!- 
lens.  privll,  eccl.S.  Marl.  Tur.  prub.,  pat;.  i.  Jiixia 
liaiic  pusliemain  cil  liuncm  clianaiii  rccudiniui.  Iin- 
iiugii:iia  luii  prrsertim  a  Launoio,  qm  iii  bac  causa 
pro  archiepiicopo  milil.iverat.  Caluiiiniam  tlilueruni 
crclesix  S.  Murtini  defeiisurcs,  ibid.  add.  i,  pag.  ti) 


iiuiii(|uaiii  flurescat  in  rainis  ;  et  insuper  componat 
iiitra  ipsam  bisilicam,  el  sacralissimo  Usco  auri  li- 
bras  V,  argenli  pondera  x ;  ei  quod  repetil  evindi- 
care  non  possil ,  sed  prxsens  delegatio  !'ve  lestji- 
iiientiim  omiii  teiiipore  |ileiiissiiiiam  oblincai  firini- 
lalcm  slipulatioiie  subnixa.  Actuin  Meltis  publice, 
sub  die  el  teinpore  ut  supra.  S.  Hugo,  ac  si  pcccator 
sacerdos,  baiic  delegalionera  sive  lestamenlum  a  nie 
faclum  lirmavi.  S.  Arnulfus  dux  hunc  leslamentum 
consentiens.  fS.  Milonis. — -t-S.  Widunis  comilis. — 
f  S.  Remberii  comilis.  —  f  S  gnum  Laulberli  co- 
iniiis.  —  f  Signum  Warnarii  comiiis.  (Subscripiio- 
nesdesunl  in  charlulario.) 

LIV. 

Cliarla  gua  Ibbo  ,  Turonensis  episcopnt  ,  Tiiro"ei»i 
San  li  il artini iiionasierio  ampla  privilegiac^.ncedil* 
(circa.  7'20). 

Conditor  rerum  omninm  Deus  invisibilis  per  pro- 
phetarum  lingiiasgenus  erudivil  bumanum,qui  »gr<!- 
giiim  erga  proplietam  prxcipit  nobislsaiam,  siDeum 
quxrcbamus,  et  scire  illius  volebainus  vias,  debitures 
nostros  repetere  non  deberemus,  oiiines  etiam  snl- 
veremus  fascicu!os  deprimenles,  et  omne  onus  quod 
ag^Tavabat  disrumperemus,  et  rehqua  qua:  subsc- 
quuiitur  si  cuslodiebamus;  lunc  reproroisit  omiiihus 
noslroriim  criminum  ponderibus  dejeclis,  alque  de- 
liciorum  nexibus  resoluiis,  expulsisque  peccaiorun 
tenebris,  erurapere  quasi  uiaiie  lumen  nostrum  ,  a>l 
contuendum  scilicet  oculis  spiriiualibus  sicuii  est 
Creaiorem,  quod  el  sanitas  ooslra  citius  orialur,  el 
antcjt  faciem  nostram  ju^litia,  el  gloria  Doinini  iin- 
marcessibilis  colligai  nos.  Tunc  invocemus,  el  Doroi- 
niis  exaudiat ;  clamemus  et  dicat  voce  coelitus  : 
Ecce  ad-uni.  Cui  abysso  Veteris  Teslamenli  conso- 
nat  vel  invocal  aique  confirmat  in  voce  caiaraclarum 
nostrarura  ipsius  Retlemptoris  voce  :  Dimillite  et 
dimilletur  vobis;  et  iterum  :  Quaxunique  vullis  ut 
vo!'is  facianl  homines,  et  vos  eadem  facile  iMs;  el  : 
Diligis  proximum  tuum  sicut  te  ipsum.  iloc  ergo 
mandalum  sullicit  nobis  in  totum,  in  qao  legem 
iiilegram    veierem    et    novam  et  universos    pro- 

et  seqq.  Hxc  sigillatim  expendere  no!«  vacat.  Chro- 
nologicas  noias  iiullas  habet  cbana  ha'c.  In  iis  assi- 
gnandis  respeximus  ad  lenipora  Ibbonis  ,  Turonen- 
sis  episcopi,  ct  Giintramni,  abbalisS.  Marliiii  Tur«>- 
nensis.  Sic  et  delensor  Juriuin  ecclesix  S.  Mar.ini, 
CumpenJium  dcfeiis.  pag.  i  ,  qiii  ch.irlani  de  i^ua 
agiiims  tnbuil  anno  7iO,  el  Ibboiiem  ait  iiifulas  1u- 
runenses  suscepisse  aniio  719.  Sincerit:<li'm  charLc 
i(l  poLissiiiium  luetur  quod  in  prlvilegii  fortiiulam  ab 
aiinl')  pldsquam  nuii^eiiiis  redacia  ^ii,  ut  acuie  iiotai 
Mabillohius,  Aimal.  I.  II,  pag.  50.  iicc  ex  fonnula 
privilegiuin  liciuin  fuisse,  sed  ex  privilegio  forinu- 
lain  redaclam,  ei  ip.lus  forniiilx  verbis  moii^Kat , 
2  addii.  pag.  t>9,  cunlra  Launoium,  ecclesix  Saii- 
mnrtiiii.iii»!  deft  nsor.  [Ex  juJicio  diei  15  Aprili»  , 
aniii  l7U9,coiijicie<idum  est  charlam  pro  siiicrra  ha- 
biiam  fuisse,  cum  conliriiKtia  fucrint  piivile^ia  i)ua 
n.vpretso  cuncet>sentt>] 


I36S 


DONATIONES  AC  TESTAMENTA  EPISC,  ABB.,  ETC, 


»iG« 


phetas  pfindere  el  implere  Scriplura  lirmavii.  Ei  de  ^  tur,  ficul  regula  saBCii  Bcnedicli  edw  et .  in  eopuni 


cnnieinplaliva  vila  pariem  oplimam  quam  Dominus 
.Mariara  elcgisse  laudavil ,  sudicere  credirnus  lesli- 
iiionio  ipsius.  Quaravis  et  actualis  viia  liabeat  cum 
relributore  bonorura  operum  mercedem  suam ,  la- 
men  prseposuil  salagenii  Martli»  circa  plurima  se 
cnniemplantera  Mariara.  Ilis  ergo  taiitis  ac  talibus 
testimoniis  exercitaius  animo,  decrevi  ego  in  Dci 
roniine  Ibbo,  etsi  quamlibet  peccaior  ,  Turonensis 
urbisgratia  Dei  vocor  episcopus,  privilegiuin  conce- 
dere,  atque  libertatem  congregationi  monasterii  ba- 
silicx  beaiissemi  post  aposlolos  Galliarum  claris- 
simi  confossoris  Marlini,  ubi  ipse  in  corpore  requie- 
scil,  conclonare,  in  quo  venerabilis  vir  Gunlramnus 
abba  pra;esse  videlur,  quod  jam  duduin  a  pnecessore 


fonsensu  solidetur  :  sicut  et  aulhorilas  pap*  urbis 
Bomae  Adeodali  continet  per  privilegii  serieni  nul- 
las  gravedinesa  quolibet  episcoporum,  sub  prar- 
textu  discussionis,  relJgiosus  abbas  vel  monaclii  ibi- 
dem  degentes  sustineant ;  neque  riirsus  hospiiandi 
sil>i  apud  eos  licentiam  vindicanles  dispendia  his 
atque  iiisolentias  angariarum  iinponanl;  nec  per  oc- 
casioReni  regularis  disciplins  rimand*  atque  «cp» 
vandac,  quaslibet  importent  injuriss :  sed  liberan» 
licentiam  semiliier  habere  siaiuemus,  salva  profecta 
monachicarum  regularum  custoilia,  religiosum  ab» 
batim  quicunique  pro  tempore  praeerit,  prsfirato  ve- 
nerabili  monaslerio  id  procurante.  Ut  ergo  quod 
prisc4E  iraditionis  ejus  arliculus  conlenet  consevare 


nostro   Chrotperctho  .    Thnronicse  urbis   quondam  B  niuinr,  et  quique  sub  ejns  regunlur  dispensatione 


episcopo,  Cbristianissima  devotione  ad  ipsam  san- 
ciain  basilicain  vel  congregalionera  ibidem  consisten- 
Um  fuit  cnncessum,  vel  etiara  per  auilioritatera  se- 
dis  aposlolicx  papse  urbis  Romse,  ei  consensu  ip- 
sius  Cbrotpercihi  hoc  privilegiura  ad  instar  ex  ipsa 
dictione  apostoleca  fuit  coniirmatura.  Nec  immerito 
reor,  eisdem  iia  viventebus  pie  atque  catliolice,  hoc 
supervenire  privilegium  poterit.  qui  indesinenter  die 
iMCtuque  patrono  nostro  faraulantes  ,  placere  piis- 
simo  Cbrisio  contendunt,  omni  honeslate  ac  mode- 
ratione  niorum  corpora  coercenles  redigunt  servi- 
tuti ;  alque  suis  libertatem  monachis  dare  ,  cuju8 
Uonorem  Oscus  totum   dedit  urbi  et  census,  libere- 


solerter  custodire  commoneat  districteque  coinpel- 
lal,  revereiitissimus  vero  episcopus  in  cujus  parro- 
chia  memoraium  venerabile  monasteriura  ,  vel  re^. 
ejus  ac  possessiones  consiiierint,  faciendx  tantun 
ordinalionis  ac  promotioiiis  sacerdctum  atque  lcvl-. 
tarum,  vel  conficiendi  chrisroatis  ,  si  tantum  con« 
cessa  licenlia  :  dispusitiimera  aulem  venerabelis  loci 
gerere  ac  conversationem  monacbicam  exquirere  ,. 
religioso  abbali  ejusque  pneposilo,  vel  quique  pror 
batissimi  fuerint  iii  eodein  monasierio.  quod  eiiain 
praefati  praesoles  consona  senlentia  delinierunt,  de- 
ccrniinus.  Qui^quis  igitur  quolibet  tempore,  quod 
iiullatenus  credimus,  hujus  dxretum  privilegii  quod 


qne  vivere  nomenque  insiituit  heredis.   Cujus  prae- g  auihorilale  aposibolica  subnixi  consenticndo  firma- 


fulgentem  a  miracolis  coruscantem  a  regibus  singu- 
lariter  emunitalem  urbs  nostra  tota  pronieruit , 
praestanie  piissimo  Dagobertho  qnondam  rege,  inte- 
gram  emuniiatem  suscipit.dignum  arbitror  munusab 
codem  impelratum  eidem  vel  in  suo  viveniibus  pa- 
irocinio  treraentibiis  nlnis  proferre.  Praefaiis  ergo 
frairibus  et  abbati  jura  servantibus  patrum  cedimus, 
cegsosqiievolumus  ecclesiaecensns.servitutes,  opera, 
inansiones  paslu',  munera,.freJa,  fisco  ,  episcopo, 
jiidicebus,  missis  et  archidiacono,  el  omnes  consue- 
ludiiies  saeculares  amputamus  seu  resecamus ,  et 
quicquid  nobis  vel  eisdem  servire  dareve  solebam, 
et  quidem  possideni  vel  adhuc  largienle  nomiiio  a 
cbristiaiiis  horainibus  conlatum  fuerit,  sibi  seinper 


viinus,  in  lotum  vel  in  partem  temerare  lemplave- 
rit,  suaeque  praesumpcionis  audaciam  digna  emenda- 
lione  roinus  correxerit  in  perpeiuum  percellendum 
se  noverit,  non  solum  lanlorum  seuteniia  sacerdo- 
tum,  sed  etiam  aequissimo  apostolirae  condemna- 
tionis  aculeo  :  quoniaraviolare  pertinaciter  nisus  esl, 
quod  salubriter  conservare  debueral.  Et  ila  qunque 
hujus  privilegii  sanctio  firma  ac  rata  indiminjie 
persistat  alque  permaneat,  erga  quod  el  praccellefl- 
lissimi  tocius  Gallij;  reges,  ut  scripta  comperimus  , 
."id  reprimendas  laicorum  iiifestacioncs  ,  edicto  prje- 
munire  idera  venerabile  monaslerinm  regall  pietaie 
dignali  suni,  iia  et  nos,  inspiraiile  Domiiio  ,  plena 
devolione  deinceps  in  id  ipsum  venerabelein  Gun- 


vindicent,  habeant  atque  perpetuo  jnre  tempore  no-  Q  thramnura  abbatem,  suamque  congregationcin  ,   vel 

praefali  monaslhyrii  Sancti  Hartini  antesteiis  volii- 
nius  confirmare  :  ut  insprcta  ipsa  privilegia  lam  de- 
cessores  nosiri  Croiperihi  ',  Berlhoni,quam  elAdeo- 
datlii,  papae  urbis  Romae  seu  conllrmaiiones  glorio- 
sorum  regum,  ut  iiostro  lempore  vel  successoruin 
nosirornm  omoimodis  inviolabiliter  conserviiur,  ei 
in  nulla  qualibei  parte,  sicut  a  nobis  decretum  est, 
corrumpatur.  Rogamus  et  conjuramiis  successores 
nosiros,  secundum  sancti  Pauli  cxeinp'um,  per  no- 
meii  Domini  nostri  Jesu  Christi,  ut  ipsuin  sentiatis 


stro  vel  sucressorum  noslrorum  defendant,  eisque 
proficiat  perenni  finnitale  ;  nec  nohis  ,  nec  noslro 
cuiqiiam  successori  quicquam  aliud  deiit,  nisi  juxla 
pnstholationem  fratriim  vel  statuta  sanctorum  pa- 
(rum,  quara  bonores  imposiiae  manus,  graduum  be- 
nedictiones  subsequeniium  ,  altaris,  chrismatis  et 
olei  sancli;  et  hoc  ipsum  absque  nullo  pracmio  se- 
cundum  sanctas  Scripluras  accipiani.  Et  si  abbas  ab 
hac  liice  dicesserii,  per  eleclionem  memoratx  con- 
grejjalionis  monasterii,  quorum  viia  perfecta  credi- 

•  Crotperthum  a  Berthono  distinguendura  ronten- 
dit  Coinlius,  Annal.  l.  IV,  pag.  596,  et  perperam  in- 
trusum  Berihoni  nomen  in  charia  Ibbonis  conjicit , 
«mn  inler  poniifices  Turonenscs  nullus  alias  nomine 


Bertboni  notus  sit.  Sed  utiumque  nomen  distincte 
exhibet  charta  auibentica  a  Mabillonio  diiigcnter  iiK 
specla,  quod  conjecluram  Cointii  evertil. 


»2C7  SiECiJL.  VII  ET  VIII  ECCLESUSTICA  MONU.UtM A,  1S08 

iMUnct  iiubUcum  cuiiservantes  Doiiiiiii  niaiidu(uiii ,  A  LV. 

Tradilio  bononim    iii  Opptnwiller   el    Eleringea    ah 


i|UomoJu  dJLTtur  :  Gratis  eiiiiii  acce|iisli$,  el  gratis 
«laie  ;  el  illuJpriiplieticumtesiiuioniuiii :  Beatusqui 
exculit  luaiius  suas  ab  oiuni  niunere,  id  esl,  ui  iiec 
pcr  obiequiiiiii  indebituni  servieiido ,  nec  per  liii- 
(uain  laii  Undo,  nec  per  inanuin  plena  niuiieribus 
donum  SpirituSanclo  corrunipantur;  sed  illa  piilius 
iiilueaiitur  inunera  iiiiniorialia,  qux  suiii  cu  lis  coii- 
deU,  Ue  quibus  dicetur  quod  oculus  uon  videt,  nec 
•iiris  audivit,  nec  in  cor  bonieiiis  ascendit  qiijc  pre- 
paravii  delegeiilebus  se  el  custudieiitebus  legein 
luaiii.  Abbas  vero  qui  elegendus  est,  doii  eum  nati- 
velas,  aul  divitix,  aul  ingenuoset.is  prxreral ;  sed 
quem  sanclilaa,  niores,  et  gravelas  vel  pielas  ador- 
naveriiit,  anleponant.  In  iiultis  quoque  iiiodis  qiiiis 


Erfoino  iii  gruliam  enlesia:  S.Calli  *•  (niin.  720). 

In  Clirisli  iioniinc.  Ego  ErlViiiius  ei  filii  inei  Teo- 
tariiis  at<|uc  Rotarius,  cogi  aviinus  Dei  iiituiluin,  vel 
diviiiain  retribuiioiicni,  vel  (<eccalis  noslris  veniani 
proinereri  :  prupterea  vernncula  terra  juris  inci  iii 
loco  qul  dicilur  Oppeiiwibre  '  Iradiinus  S.  Galloiii 
viginii  juchos  ,  el  in  Eberingen  unum  juclium  de 
vinea  <*,  et  de  rolonis  nieis  Erfoinuni  cum  uxore  sua, 
et  cum  omni  apperliiienlis  siia  ,  cum  casa  et  cura 
lerra.  el  cum  oiiuiibus  suis  :  ei  aliuni  servuni  nomino 
Waldolfuin  cum  casa.cum  terra,  el  cuni  oninibus  ad 
euin  periinenlibus,  ut  duiii  adbuc  vivinius  ego  et  filii 
mci,  iii  nosira  permaneanl  potcstate.eiin  aiino  red- 


prxdixeinus,  jiixia  conjurationem  deseiitiatis  iiobis  B  dumus  carrain  de  viiio,  et  carrain  de  siligine,  ei  car- 


prxdicti  successoris,  si  noii  Martinus  consorlio ,  si 
DOD  Cliiislus  siio  vos  excludal  regno.  Vos  quoque 
venerandos  mibi  Gallearum  prxsoles,  ei  Belgic.e, 
Aquitanix  melropolitaiios  ei  oiiines  conlratres  et 
coepisApos  supplex  exuro  ,  ut  liuic  pagiuulx  pro 
solio  veslro  palrono  iiostro  sancto  Mariino  assen- 
sum  tribualis,  animo  ex  pleno  manibus  vestris  iiifra 
tubscribenles  ,  roboreiu  delis  perpetuum  ,  iit  ad 
actenia  vobis  prxniia  hiic  privilegium,  peroralionera 
quibus  daiur,  perveniat  el  nobis. 

lo  Chrisli  noraen,  Ibbo,  elsi  peccator  episcopus  , 
boc  privilegium  integra  voluDtate  et  devulioiie  aJ 
nionaslirio  S.  Martiiii,  ubi  monacbi  secundum  regola 


raiii  de  rceno,  et  rriskingam  ".  Et  si  liliis  meis  iiilan- 
lcsnaii  fuerint,  sicut  superiusdixi,  ila  solvant  cen» 
sum,  et  habeant  poteslatem.  Si  noluerint  censura 
iiide  reddere,  oiniiia  ,  sicul  superius  diximus,  siiil 
concessa  ad  ecclesiaiu  S.  Gallonis.  El  si  quis,  quod 
non  credinius,  aliquis  de  heredibus  oosiris  i  ontra 
hunc  faciuni  nostrura  ire  vel  inrumpere  vuluerii ,  in 
primis  incurral  judiciuni  Dei,  et  solvat  auri  libras  ii, 
Et  hunc  facium  noslrum  inlxsiini  permaneat  stipula- 
tione  subnixa.  —  Facia  lixc  carta  est  in  loco  qui  di- 
cilur  Anninchova,  xvii  kalend.  Febr.  sub  regno  do- 
niini  no.-lri  Elperici  '  regis.  Sign.  Teolarii  el  Ro- 
larii ,  qui  haiic  carlam   lieri  rogaverunt.  f  Siguini 


sancti  Benedicti  conservare  vedintur  ,    subscripsi.  Q  testls  sign.  Regandozi  teslis  sig.  Yulperli  testis  sig. 

Dido  *  peccalor  consenliens  subsrripsi;  Beriacharus  L\\. 

abbas  coiisentiens  subscripsi.  Dodo,  ac  si  indignus  Teslamenum   ^Videradi  abbutit,  qiio  multa  legat  ba- 

diaconus,  conseiiliens  subscrlpsi.  Mummoleiius  abbas  silicis  S.  Andocliii,  S.  Regina;,  ei  S.  Ferreoli ;  reli- 

consenliens   subscripsi.    Derlhcraninus  consenliens  q'">rum  vero  possestiunum  suarumliwredem  roH«'i- 

,      ,    .  tmt   ecftestam    lancti    Prceiecli    t  laviniacensit    * 

*"»»«••''?••  («nii.  721).                          ^ 

Aniio  prinio  rrgiiante  Tiicoderico  rege,  sub  die  xv 
kalend.  Februariarura,  ego   Wideradus  abba,  Uliiis 


*  Nuinine  Didonis  inlelligil  Mabilloiiius ,  Aniial. 
loni.  II,  pag.  30,  Turonensem  episcupum,  qui  Gun- 
trainno  successit.  Neque  rairere  ,  ali,  duos  eidem 
iiisiruinento  subscripslsse  Turunenses  episcopos;  is 
cniin  luni  inos  erat  ul  superiorum  pontiQ.  um  privi- 
icgils  successores  subscribereiil  iii  spatiu  vacuoquod 
iiteoin  auihcnlico  relinquebatur  :  nos  quoque  id  alias 
ubservavimus. 

>>  Exstat  in  Tradilionibus  monasterii  S.  Galli,  pag. 
2.  Vulgavil  Guldastus,  Script.  rer.  Aleinan.  1.  Ill , 
part.  II,  n.  i\.  Neugartus,  in  Coil.  Alein.  dipl.  i.  I  , 
pag.  'J,  fragmeiiia  tanluin  expressit. 

'  Conjicil  Neugarlus  priniaiu  litteram  oinissam 
fuisse,  legendumque  Popen^villare  ,  hodie  PralTcn- 
Keiler,  vicura  iii  Brisgovia  super  Friburgum. 

*  Nolat  Neugartus  prlraam  hic  fleri  inenlionera 
vinearura  in  cliartit  Sangallensibns.  Constat  eniiii 
iioc  tempore  vicinani  Khingovlam  ,  adjacenieiuque 
S.  Gallo.  Turguviain,  viiiearum  experleiii  luisse. 

*  Neugiirtus  Cangium  repreheiidil  qund  hac  vote 
intellexeril  qiiudd:im  vehiculi  genus.  Veriini ;  sed  in 
Fpeciali  casncapitularisLuduviciPliaiini82l,Caiiglns 
e\prvsse  scribil  (riskingam  signillcaro  scro(am  aul 
iiliiid  porconim  genus;  quod  asbcrit  quu<|ue  Ncu- 
gartus.  Vid.  Scherzii  Gluss.  germ.  ab  Oberlino  cdi- 
luin,  voc.  Friscliling. 

'  Gerle  Chilpericus  II,   Daiiiel  diclus  aiiiequani 


siilium  cunscenJ<'rit.  Charla  non  indicat  anniini 
regni,  uiide  collocamla  est  inter  715  el  72U;  Cliilpe- 
ricus  II  ciiiin  a  Fraiicis  ad  regniiin,posthabilo  Theo- 
doricn  IV,  Dagoberii  ill  tilio,  vocatus  esl  anno  715, 
obiiique  aiino  7i0. 

t  Duplex  halieraus  lestameniiim  Wideradi  :  ho« 
prins  ediJit  Mabiltonius,  iiiter  Acta  SS.  ord.  S.  B<-ii. 
1  I.  III,  pag.  1)5:!,  exactuin  ad  <luo$  cuiliees  inss.  quo- 
"  ruin  unus  ab  annis  800  cxaratus  fuil.  Recuderunl 
Culntiiis,  Annal.  l.  IV,  pag.  680,  et  ex  cbarlulnriu 
1).  Phincher,  Burgundix  hisloringraphus,  I.  I,  prob. 
pag.t.  Conditum  dicitnr  «nno  Theodorici  regis  primo, 
quoJ  de  Tlieodorico  II,  Sigeberti  el  BruirK-hlMis  ne- 
pute,  iiiterpretatus  est  lliigu  iu  clironico  Virduiieiisi, 
scripto  s^cciilo  XI,  apiiJ  Labb.  Biblioth.  niss.  loni.  1, 
pag.  115.  Sune  miraiiuir  huiic  ibi  cae<'Uiiisse,  cuin 
ipse  pi';erueril  Flaviiiiaceiisi  inonasleriu  iii  cnjus 
gratiam  tesiaineiituin  suuin  condidil  Wideradus.  Seil 
cuin  Wideradus  adhuc  aiino  Chrisii  74t  supersle» 
fueril,  ul  llquel  ex  eju4  alicro  lesiamenio  qu<>d  cr- 
diiie  suo  rereremus,  prinrii  lesiaiiienti  noli-  i-hr<>u<>- 
loglcx  de  Thcodurico  IV  iiitelligeii<lx  sunt.  Id  aulera 
fusiiis  munstravii  Mabilliiiiius,  ubi  supra  ;  el  Annal. 
I.  II,  pag.  Ui,  cui  Cuinlius,  Aiinal.  t.  IV,  uag.  680, 
sulfriigatnr.  Slc  eiiam  censel  hisloriogrnpnus  Bur- 
guiidia',  I.  I,  pag.  <07  ,  in  hisluri;u  sua;  contexiu ; 
eideiii  iJ<iicii  insiruiiiciito,  inler  liislunx  »iia*  proba- 


I2G9  DONATIONES  AC  TESTAMENTA  EPISC,  ABB.,  ETC.  <270 

viri  iiiltistri  Corboiiis  quondam,  sana  menle  inlegro-  A  reliquo  vero,  sicut  a  me  tam  alodo  parcntuoi  quam 


que  cousilio,  nietueiis  bumana:  rragiiitalis  casus,  ie- 
stamentum  meuin  condiili,  quem  Aldofreilo  nolario 
Ecribendo  coramisi ;  ut  quando  dies  legilimus  post 
Iransiluiii  meum  adveneril,  recognilis  siglllis,  inciso 
iigno  ",  ul  legis  decrevit  auclorilas,  per  inluster  \ir 
Amalsiiiilo,  quem  in  liac  pagiiia  testameDii  iioslri 
legataiiuin  insiilui,  gestis  reipublicx  muiiicipalibus 
titulis,  ut  ab  ipsis  ejus  prosecutione  muniatur,  el  in 
cbaria  ^*  basilicx  S.  Prsejecti,  quem  ego  a;dilicavi, 
conservandum  decrevi.  In  reliquo  vito  qualescum- 
que  a  quccumque  '  episluLc  aut  lestamenla  vel  con- 
scripiione  <*  de  nouiine  meo  vel  manu  mca  lirmaix 
ostensse  fiieriiit,  ante  boc  testainenlum  prxnolatx, 
qiias  bic  ni  n  commcmoravero,  exceptis  ingenuilati- 


per  queraltbet  adiractum  tentum,  doniinaium  atqna 
possessuin  esi,  omuia  ex  onioibus,  cuin  domibus, 
xdiliciis,  lerris,  c.impis,  cuUis  et  iDcuitis,  manciplis, 
accolabus,  libertis,  vineis,  silvis,  pratis,  pascuis, 
aquis  aiquaruinque  decursibus,  omne  genus  pecuduiii 
majore  atque  ininore,  mobilibiis  et  immobilibus, 
oninem  rem  ine\qulsiiam ,  qtiidquld  in  ipsa  loca 
superius  nominata  habere  viilcor,  tolum  et  ad  iiile- 
grum  ad  S.  Andochii  basilicam  proficiai  in  augmen- 
luui.  Similiter  donanius  ad  bas.licam  S.  Itrginx,  ubi 
ipsa  preiiusa  requiescil  in  corpiTC,  in  pago  Terno- 
driiise,  Vibelum,  Cicunias,  Anciiicun,  Rabarias;  in 
pago  Leolincinse ,  villam  Maurianx,  Aliam-ripam, 
Banioluni ;  in  pagfl  Duismense,  Stafiacum,  Coluba- 


bus  quas  pro  aninix   noslrx  remedio  fecimus,  aut  ^  rium,  Vilnovetniu ;   iii  pago  Ammaviorum,  Carinia- 

adhuc  facere  volumiis,  vacux  permaDcanl.   Et  quod 

unicuique  per  boc  lestanientuin  dedero  dareque  jus- 

sero,  id  ul  fiat,  detiir,  prxstclur,  implealur,  le,  Um- 

nlpolens,  lestem  cnmmitlo.  Quapropler  dum  non  ha- 

beiur  incogiiiluin  qualiler,  dispensante  Dco,  ad  ha- 

bendiiin  loca  sanctorum ,  S.  Andochii  Sedelucense, 

el  S.  Ueginx  Alsinse,  ei.  S.  Ferreoli,  ubi  ipsi  pre- 

llosi  requiescunt  in  corpnie,  in  mea   cura  suscepi, 

insuper  eiiain  et  in  loco  nuncupanie  Flaviniaco,  in 

agro  Ournacinse,  in  pago  Alslnse,  in  re  inea  propria 

nieo  opere  construxi,  aique  Magoaldo  abbaii   cum 

monachis  suis  delegavi  regulariler  in  peipeiuo  ad 

possidendum.  Dono  igiturad  basilicam  supra  memo- 


cum  el  Casellas;  iu  lago  Purtinse,  Aviciacuui  et 
Puscionem  ;  in  pago  Alboariorum  ,  Pussessionem. 
ilxc  on.nia  superius  comprebensa,  sicut  et  alia  loca 
ad  S.  Andocbium  dedimus,  iia  et  isla  ad  S.  Reginx 
pote^lalem  cum  omnibus  inlegritatibus  earum  dcle- 
gavimus.  Similiter  donamus  et  ad  basilicam  S.  Fer- 
reoll,  ubi  ipse  domnus  requiescil  iii  corpore,  et  nos 
iu  regiwine  babemus  :  in  pago  Pauliacinsc,  Aciacum 
cuiu  omnibus  appendiciis  suis  ad  iiitegrum,  sicut  et 
illa  alia  loca  ad  S.  Aiidocliium  et  ad  S.  Reginam,  iia 
ei  ad  basilicam  S.  Kerreoli  dediinus ;  in  ea  vero  ra- 
lionc,  iil,  dum  nos  advivimus,  supra  memoralas  ab- 
badias  S.  Andocbii  et  S.  Ferreoli  vel  S.  Reginx,  et 


raiam  S.  Andocliii  martyris,  poriiones  me»s  atque  C  omnes  res  sibi  debitas  vel  ad  se  perlincoies,  Id  inle- 


loca  denominata ;  hxc  sunt  :  in  p.igo  Alsinse  ei  in 
Pauliacense,  Meseriacum,  Cecesiacum,  Vallinse;  in 
pago  Avallinse,  Passariniacum ;  in  pago  Commavo- 
rum,  Stolingus  ot  Marereas;  in  pago  Portinse,  Crif- 
f  nvilla  et  Vagomuiidi-curtem;  in  pago  Neverninse, 
Senseriacuin  et  Ariacum,  prxier  illas  vincas,  quo- 
inodo  ille  rivulus  currlt  qui  vineis  Aldeberli  ad  pra- 
tum  vailil,  totum  illum  clausnm  qucm  nos  jussimus 
plantare,  ad  integrum  cuin  exso  '  et  regresso,  una 
cum  manso  ei  colonica  iila  qux  fuii  Anseberio,  et 
modo  lenet  illam  Sicbertus,  et  ipsum  Sicberlum, 
cuin  uxore  sua  vel  infanteseorum,qui  ipsain  vineam 
debeani  procurare  quam  S.  Prxjeclo   dedimus.  In 


grilale,  seu  et  jam  dicla  loca  nostra  qux  iios  ad  ipsai 
delegavimus,  lenere  ct  poisidere  quielo  nrdine  fa- 
ciamus  ;  post  noslrum  quoque  discessum  supra  me- 
moratas  ecclesias  et  supraJiclas  res  unaquaque  casa 
per  rectores  suos  absi|ue  ullius  contradlciione  in 
suam  faciant  levocaredominaiionem,  in  ea  ratione 
ut  moiiastcriolum  nostrura  Flaviniacum  vel  slrumenU 
quod  ad  ipsum  locum  in  bonore  S.  Prxjecti  fecimus, 
in  omnilius  studeant  conservare.  Et,  si  ipsa  instiu- 
menta  inrunipere,  aui  ipsum  rcenobiolum  inquietare 
prxsumpseiint,  aiit  res  ejus  minuare  voliierint,  iiec 
boc  valeaiii  vindicare ;  sed  res  nostras,  quas  ad  supra 
memoralas  basilicas  S.  Andocliii  et  S.   Ferieoli  vel 


tiones  relalo,  pag.  1,  annus  ascribilur  606,  quod 
rerle  amanuensis  oscitantix  tribuenduin.  Inquirii 
Mabillonius,  Annnl.  i.  II,  pag.  65,  an  Wiiieradus 
fuerit  abbas  Flaviiiicnsis  ;  et  probat  iddici  noii  posse 
iiisi  simul  cum  ipso  huic  monasterio  prxfuisse  diralur 
M:ignaKlus:verisimillimuroautemarbitraturutruinqiie 
revera  fuisse  abbatem  Flaviniacensein;  WideraJum 
vero,  quem  abbatem  fuisse  ordinaium  testatur  auctor 
Virdunensis  chronici,  ubi  supra,non  nisi  honorariura 
abbalein  fuisse,  qui  plura  inonasieria  condiderat  et 
iii  sua  cura  siisceperat;  atque  in  hanc  senienliam  de- 
scendunt  Coiniius  ,  ubi  supra,  et  auclores  Novx 
Gallia'  Clirisii;inx,  t.  IV,  col.  .S5.  Regni  Theodorici 
IV  inilio  repetiio  a  mense  Derembri  aniii  Chrisli  720, 
uiensis  Februarius  anni  primi  concordat  cuin  anno 
(yhristi  621.  Alii  aliam  ailbibent  annos  regni  Tbeo- 
ilorici  computandi  raiionem.  Seqniinur  auctOKem 
exiinii  operis  De  veritalis  notarum  clironologicariim 
iii  velj^ibu»  iHstruiiieulis  investigaiione ,  l.  I,  pag. 


D 


S49,  [.id  hiijus  lestamenti  inlerpretaiioiieiu,  qnis- 
daniqiic  texlus  voces  emendandas,  niHllum  facit  f>r- 
iiiiila  Lindeiibrogiana  lxxii,  seu  Baluzi.ina  xxviii, 
qua  ex  eo  deprompia  videtur  fere  de  verbo  ad  ver- 
bum.] 

°  (lliclegendum  mallem.nt  in  formula  supradicta, 

iiirito  imo.  Post  inortem  eiiiin  teslaloris  lesiamenliim 

aperiebalur,  recngnitis  siglliis,  incisoqne   lino  quo 

,  testamentum  Irreiiuiin  cUudebalur  ;  nulluraquc  sen- 

suin  prxbent  voies  inciiio  tign».] 

*>  ILegendiiin  sane  in  c/iflrtorio,  aut,  ut  docel  for- 
mula,  iii  archia  vel  arcbiis.] 

'  [Error  irrepsisse  videtur ;  legendam  foret,  ut  ia 
furmula,  aut  qucecumque.] 

<>  [Melius  conicriplioiies,  ut  in  formnla.  { 

'  Cangius  voc.  exsus,  legendum  conjicit  exi»,  liv 
Lindenbrogiana  forinula,  CHtn  eii<u  el  regressu;  in 
'Bjluziana  vero,  cum  exio  et  regresso.  Cliarta  Eligii 
aiiui  031,  cum  ilxbus  el  re^.ilibus.] 


«71  S/tCUL.  VII  ET  Vill  ECCI 

S.  Hegiiix  Jelegatinii»,  aniiilanl:  et  per  protecli»-  A 
iiein  regiain,  casa  S.  Prxjecti  Flavlniacensis  cuin 
oinni  iniegritate  ipsas  recipiai  perpetiialiter  ad  pos- 
siJenduin.  Quod  si  poiiiirex  vel  aliquis  quislibet,  duin 
adviviiiius,  de  ipsis  aLbadiisvel  de  rebus  earuin  nos 
exspoliare  \olueril,aul  aliquid  luinuare  prxsuni- 
pserit,  aul  ego  ipsas  abbadias  vivens  diiuisero,  nos 
/es  noslras  quas  ibi  delegavinius  licentiam  babea- 
iiiiis  ad  nostrum  doininium  revorare,  et  quidquid 
esinde  facere  volnerimus,  liberam  in  omiiibus  ba- 
bcamus  potestatem.  Prxterea  donaniiis  donalumque 
in  perpetuo  esse  volumusad  jam  dicluin  inoiiasteriuin 
S.  Praejecli  Flaviniacensis,  quod  in  agro  Burnacinsa 
opere  noslro  a-diticavimas,  in  pago  .Msinse  ipsuni 
Itornadum  cuni  ipso  castro  Flaviniaco  cnra  oninibus 
adjaceiitiis  vel  appendiciis  suis  ad  iniegruni;  et  lo-  B 
cella  seu  colonecis  in  Cadon:!to,  Darciaco,  Ceresio, 
Aguniaco ,  Gessiaco  ,  Luveriaco  ,  Laviniaco ,  Pruvi- 
iiia<  o,  Aaderato,  Montecellis,  et  in  pago  Ternodrinse, 
Dlavaco,et  Uarcoiiiania;  in  pago  Avalinse,  eiNever- 
ninse,  sive  Ammonias  curtem  qni  vocatur  Corbinia- 
cus,  et  Antonim  cum  omnibus  adjaeentiis  vel  appen- 
diciis  earum  in  integruin ;  et  colonicas  in  Lisconio, 
Uumsa:in  ,  Viriaco ,  Valenlingos,  Vallecrovaria ,  Ju- 
liaco,  Pagatiaco,  Cassaoiola,  Wldonaco,  Careato, 
Cappas,  Oeganliaco,  Casseaco,  Rioscella,  Palaiiola, 
Govilicis,  Sipiciaco  et  Sapili:ico,  sea  et  illa  colo- 
nica  in  Ariaco,  qiix  fuit  Anseberto,  cum  ipso  bomine 
qui  supra  commanet,  iiomine  Sigberto,  et  uxore  saa 
leda  nostra  vel  inrantes  eorum,  in  inlrgriiaie  quiJ-  q 
quid  ad  ipsa<ii  colooicam  aspicere  videtur.ciim  omne 
supcrposilo  ;  et  illum  claiisnm  in  ipso  Ariaco,  quo- 
modo  ille  rivus,  de  vinea  Aldoberii  descendit  ad 
pralum,  tolum  illum  claiisuni  quem  nos  planlare 
jussiiiius  cum  exso  el  regresso  in  inlegrum ;  et  in 
pago  Bariinse,  Falcioloet  Ulmodo;  et  In  pago  Pau- 
liaciose,  Balnia  el  Corniciaco ;  et  in  pago  .Athoario- 
rnm,  liicio  et  Blandoniaco  et  colonica;  in  pago 
Aroavorum,  Fraxino,  et  areas  in  saliiiis  Crosone  et 
Vigris.  Siniiliier  et  areas  in  Augusiodunum  civilate  : 
isla  omnia  qux  superinsnoininarimus,cuin  omnibus 
appendiciis  vel  adjacenliis  earum,  quanlumcunique 
ibidem  tenere  et  possidere  viJemur,  per  quemlibei 
adtracium  ad  nos  pervenit  aui  legibus  pervenire 
debel,  lolum  et  ad  iiitegrum,  cuin  oinne  superposi-  D 
to,  a  die  prxsenie,  in  honore  Jesu  Chrisli  Doinini 
Mosli-i  eisantii  Praejecti  martyris,  JLigoaldo  abbaii 
monachisque  suis  tradidiraus  ad  possidenJum,  cum 
dnmibus,  xdiliciis,  mancipiis,  accolabus,  liberlis  lain 
ibidera  oriundis,  quaiii  aliunde  traaslatis  vel  ibidem 
commanentibus,  viaeis,silvis,  canipis,  lerris  cultis  et 
incullis,  pratis,  pascuis,aquis  aqiiarumve  decur^ibus, 
oiiine  genus  pecudimi,  lam  majore  quaia  minore, 
mobilibus  et  innnobilibus,  oinnem  rem  iiiexquisilain, 
ct  quidquid  dici  aut  noniinari   polest,  toiuin  ei  ad 

*  [Legenduin  videtur  quot,  ul  in  rorniiila.] 
^  |hi  runiiula,  <pdc((ir<;  sed  aliquandu,  ul  teslalur 
('■tigius,  tperare  iilciii  vaiei  ac  perlinere.  | 

'  [Sic  iii  .Miibillunio;  iino  D.  Plan.hvt, iii/aiKn^»; 


.K8IAST1CA  MOMJMENTA.  H7i 

integruin  aJ  jam  dicluiii  inon.islerinm  Sancti  Pne- 
jecii  Flaviiiiacum  vel  rectores  ejiis  proliciat  in  »a- 
gnicnium.  Simllileret  illas  cessiones  quas  ad  liberlo) 
noslros  Ghisberlo  el  Ciiitberto  clericos,  ad  eoruin 
ingeiiuiiaies  contirinandas,  Daolonecas  in  Bornntu 
el  iii  Ceresio  ll-iiiiius  quaiido  eos  pro  anima;  ii.isirE 
reniedio  ingenuos  dimissimus,  ui  dum  advivunt  boc 
leneani,  el  posl  ipsorum  discessum  cuin  omne  £a- 
perposito  ad  jam  dictam  casain  Sancli  Pntjecii,  ubi 
eoruin  patrocinia  et  defensionem  consiiiuimiis,  re- 
vertere  faciant.  Volumus  eiiam  ut  iiigenuos  eos 
•  fecimus  aut  inanlea  fecerimus,  quanticumque  in 
ipsa  loca  mancnt,  qux  ad  Sancium  Andochium  et 
ad  Sanctam  Keginam  et  Sancium  Ferreolum  vel  ad 
Sanctuiu  Prxjecium  delegaviinus,  inspectas  eoruin 
libertates  super  ipsas  terras  pro  ingenuis  comma- 
neaiit,  et  aliubi  coinmanendi  nullam  habeant  pote- 
staiem,  sed  ad  ipsa  loca  sancta  debeant  sperare  >>, 
et  nuUus  de  ipsis  lidemonium  noslris  heredibus  red- 
daiil ;  et  de  hoc  quod  eis  per  catlas  dedimus  ad  ali- 
qiios  aliubi  vendere,  nec  alienare  babeant  licentiaio. 
Pixler  isia  omnia,  reservaviinus  infaucidia  "  beredi- 
bus  nostris  Pagaciacum ;  in  pago  Neveroinse  curlein 
qnam  dicunt  Monlem-Porcionis.  Simililer  e(  in  pago 
Aihoarlorum,  Yedis-vineas,  Vogunlias,  Laco,  Sago- 
neco;  in  pago  Portinse,  Solvillare,  Monrieovilla, 
Ebroavillare  ,  Saegalarias ,  in  ea  ralione,  at  facla 
mea  in  omoibus  sludeant  conservare  alque  defiende- 
re.  QuoJ  si  hoc  facere  neglexerint,  quidquid  eis 
deputaviinus  perdaiit,  etdeomiii  corpore  facultatis 
mex  reddantur  extranei.  El,  si  aliquid  comparaver* 
vel  adlraxero,  vel  pro  quolibel  ingtmuo  ad  nos  per- 
Tcnit  aut  inaniea  pervenerit,  quod  in  isto  testamento 
supra  non  commenioravimus,  post  nostrum  discessuni 
casa  Sancti  Prxjecti  per  reclores  suos  recipiat  per 
perualiter  ad  possiJendom.  Per  prxsens  itaque  tesla- 
meiiliim  basilecam  Sancti  Pncjecli,  quam  opere  ii>eo 
Flaviniaco  conslruxi,  heredein  meain  instituo,  eiqae 
prsesenlem  codicillum  conimendo,  per  queiu  ita  con- 
siituo ,  ut  nullus  episcopus  ullius  civitatis,  aui  ar- 
chidiacouos,  vel  quilibci  ex  clero,  aut  aclorea  Ec- 
clesiae,  dIIo  modo  de  prxdicto  monasieriii  Sancli 
Prxjecli  nullam  prxsumant  exercere  doniinaium, 
non  ad  mansionalicos  aut  repabtus  exigendo,  non  aJ 
minisleria  describenJo,  non  ad  abbatem  miiiendo, 
nisi  cura  necesse  fuerit  chrisina  petere,  labulas  aut 
allaria  consecrare,  sarros  urdines  benedicere,  sicul 
Losodienses  aul  Lerinenses  vel  .\gaunenses  niflna(.'hi, 
a  quemcumque  de  saniiis  episcopis  sibi  elegerial  qiti 
hoe  agere  debeal  liceniia  sii  eis  expetere,  et  illi  hoc 
benedicere.  Si  auteiii,  kariiale  cxigeiile,  pontirex 
quilibel  ab  abbate  vel  inonachis  ihi  fuerit  invilaius, 
6'nipliciler  qua  ei  a  Irairibtis  otrerunlur  accipiai, 
nulla  exenia  vel  munuscula  atnplius  qua-rat.  Qiicl 
si  leccril,  a  gloriusu  duniiiu  queui  luiic  Deus  regnuin 

sed  legendum  in  {alci(Ha,  ui  in  forinula,  aut  in  fanri- 
dia  ,  qua  voi:e,  seriiioiie  corruiilo ,  designabalur 
par*  li.iTedibus  scrvaia.  Cli.iii.i  aiiiii  1)80  babel  la  /oi- 
ttuliv.  I 


1-275 


DONATIONIiS  AC  TESTAMENTA  EIMSC.  ABl}..  ETC. 


lav* 


liargundo!    gubeniaro    p.^niiiserii  ,    hoc    proiiniis  A  dcor,  ct  mihi    redebetur,  iRspeclo   illo  struinomo 


emetideiur.  Cuin  voro  abbas  illius  loci  acceperit 
traiisituin,  quemcumuue  de  semetipsis  monacbi  ibi- 
dem  habiiantes  elfgerint,  sccundum  Deum,  aut  si 
communi  consilio  aliunde  ebgere  vnluerint,  lioc  iu 
eorum  maneat  putestaie.  Quud  vero  Deus  aveitat,  iie 
ibideni  sanctus  ordo  tepescat.  poteaas  maneal  nio- 
nacbis  ibidem  babilautibus  ad  ununi  de  sanctis  mo- 
nasteriis  expedire,  et  per  eoruin  salubre  consiliuin 
enrum  regulam  eineiidare.  Te  igitur,  doiiina  et  san- 
cta  mater  mea  eccles  a  Sancti  Pnejecli,  heredeni 
iostituo,  quidquid  unicuique  dcputavi  lidei  tux  coni- 
milto.  Tequoque  heredem  meam  in  Deum  et  regis 
potestatem  commendo,  ut  contra  omnes  in<|uietudines 
sua  ie  posl  Deum  ronitudo  defendat  :  quia  boc  quod 


quod  antea  ad  Sanctum  Prejectnm  vel  ad  abbaleiu 
Magoalduni  et  monacbos  ejus  fecimus,  post  uostruiri 
discessuin  ad  ipsuni  nionaslerium  Sancii  Prxjecli 
Flaviniacum  revertantur;  el  ipse  abbas  Magoaldus, 
cuin  monaihis  suls,  pro  aiiima;  nostrx  salute  ea  re- 
cipiat  et  perpeloaliter  eis  proficiat  in  augiiieiituin» 
vel  quidquid  exinde  facere  voluerint,  liberam  in  om- 
nibus  habeant  potcstatem  faciendi. —  Widradus  abba. 
Gcrefredus  defensor.  .Amalsindus.  Haldofredus.  — 
Actum  Sineinuro  casiro,  die  kiil.  Febr.  xv,  ei  scri- 
ptum  pcr  nianum  Haldofredi  notarii,  suadenle  et 
deprecante  eodeni  veiierabili  abb»te  VVidrado,  immo 
sigillanle,  per  inlustriviro  Araaislndoiie  sigilloregio. 
Aiino  doinni  Tlieodoiici  regis  prinio,  astanle  nobili 


tibi  deputavi,  malo  te  habere   quam  ine,  te   magis  B  ci  lirniante  vulgari  populo,  una  cum  defensore  Gere- 

quam  celeros  heredes  ac  proheredes  nieos.    Precor      fredo,  claris^imo  viro. 

igitur  douinum  gloriosum  rrgem.  tam  tempore  mo- 

derno  regnantem.  qiiam  fuluro  succedenteui,  et  pir 

Dei    tremendum   judicium    adjurare   prxsuino,    ut 

prasentemcoiliiillum,  vel  jam  dictum  cocnobiiiluin 

noeum  sua  furtitiidine  jubeat  defensare  alque  soliduro 

in  omnibus  custodire,  ut  nullatenus  ab  infestatione 

nialorum  hominum  possit  inrumpi ;    sed  delectet 

moiiachis  ibidem   conversantibus,  vel  sacerdolibus 

per  loca  sancta  quse  prxsens  noster  codicillus  com- 

memorat  habitanlibu',  pro  me  et  vita  regis  et  lilio- 

rum  ejus  Dominum  siipplicare.  Si  quis  vero,  quod 

futurum  esse  nun  credo,  si  aliquis  heredum  ac  pro- 


LVII. 

Charla  qua  Berlrada  Prumienti  tnonasterio  a  te  con- 
dilo  plurima  dona  conferl  •  (a/m.  721 ). 

lii  noniiiie  Deitatis  Sanclx  Triiiitalis.  Ego  Bertraila 
seu  Berta,  seu  et  filius  meus  Chariberlus,  recogit»ns 
nioliinina  peccamiuum  nostrorum,  ut  parva  pro  ina- 
gnis,  terrena  pro  coeIi'Stibus,  caduca  pro  fiituris,  in 
ara  surami  Dei  omnipotentis  oSerre  mereamur,  ut 
ab  ipsis  sublevare  adipiscainur  jugi  miserationum 
doinicilii  Dei.  Idcirco  desiderio  desideramus  circa 
fluvio  Pruoiia  moiiaslerio  xdilicare  ;  qiiod  iia  et  fe- 


Iieredum  meorum  ,  vel  quxlibet  opposila  persona  Q  ''"•"*  '"  ^onore  S.  Marix,  et  S.  Petri,  et  S.  Pauli, 


prsesenshnc  testamentum  meum  infrangere  con.nre- 
rit,  vel  teniare  prxsumpserit,  inpriniis  usqne  duni 
ad  veram  emeiida''ionem  proinde  corrigalur.  Deum 
et  sancios  suos  hnbeat  conlrarios  et  a  liniinibus  ec- 
clesiarura  efnciatur,  eitraneus,  et  insuper  inferat  cui 
qnem  pulsaverit,  una  cuni  socio  fisco,  auri  libras 
triginta,  argenti  pondera  quingenta  coactus  exsolvat ; 
nihilominus  prsesens  pagina  firma  permaneat  stipu- 
latione  subnixa.  Quam  manu  niea  propria  subter 
firmavi,  et  bonorum  hominum  signis  vel  alligaiioni- 
bus  roborandam  decrevi.  Ei  quod  superius  mcmorari 
debueramus,  tam  auruni  quam  argeniura  vel  reliquas 
fabricaturag  seu  miiiisleria  ecclesix,  vel  strumenta 
carlarum,  libros  vel  vestiinenta  ecclesix,  vel   omne 


S.  Jobannis  et  S.  Marlini ,  et  sub  cocnobio  vel  regu- 
lari  ordine  ibidera  debeant  inonacbi  conversare,  et 
pro  peccalis  nostris  die  nociuque  Domini  niisericor- 
dia  adtentius  exorare.  ut  a  noxiis  sceleribus  nostris 
et  liliis  meis  defunctis  mereamur  emundare.  Propier- 
ea  donamus  ad  monasterio  qui  vocatur  Prumia,  de 
foresie  iiostra  de  ipso  monaslerio  juso  aqua  desue- 
tus  illo  exarte  iisque  in  ipso  vadu  in  Prumia,  et  de 
ipso  vado  indriclo  usque  in  Melina  flumen.  ileinde 
per  Melina  fuso  aqua  usque  ubi  nobis  obtingit  legi- 
limo.  usqiie  ad  Winardo  curle,  usque  ad  illa  marca 
qiii  nobis  obtingit ;  el  ad  stipendia  ipsoriim  servoruni 
l)ei  donainus  de  villas  nosti  as,  id  sunt,  de  Roraairo 
villa.  de  nostra  puriione  medietate,  et  de  Pruniia 


prxsidium  quod  raihi    legibus  vivens    possidere  vi-  0  medietate  simililer;  ad  Saaingas  in   Moslisi,  super 


»  Ertiit  Maricniu-s,  Ampliss.  coll.  t.  I,  col.  23,  ex 
chartario  Pruiniensi ;  recuderunt  Calmeius.  Ilistor. 
Lothar.  I.  II,  probat.  col.  91 ;  Beriboletiis,  llisior. 
Liixem.  probat.  l.  II,  pag.  29;  Ilontheiinius,  llislor. 
Trevir.  dipl.  l.  I,  pag.  112,  et  aiifton-s  Novx  Gallix 
Christianx.  t.  XIII,  instr.  col.  295.  Prima  hxc  esl 
Prumiensis  monasierii  lUndatio,  in  prato  iibi  exstat 
adhiic,  ait  Marlenius,  ecclesia  qux  S.  Benedicti  ca- 
pella  dicilur,  nioi  ientinra  monachorum  condiloriuin ; 
aliain  auteiii  postea  splendidiorembasilicara  exstruxit 
Pipinus  rex,  proxiino  iu  Inco,  horiante  conjuge  sua 
Bertha.  Uanc  cave  ne  confuiidas  cuni  priore  Berla, 
qiix  chariara  emisit  quam  exhibeinus.  et  qux  hic 
triplici  vocatiir  nomine,  Berta,  Berlrada,  Bertra- 
dana.  Hxc  habebat  lillum  Cbaribertum,  uxnr  vero 
Plpini  geniloreni  habuit  Heribertuni,  quein  eiiuideiii 
cuin  Cliaribcto  censet  llunlheiuiius,  in  notisad  char- 


tam  Rertradx,  iibi  siipra ,  unde  priorem  Perlam  po- 
sterioris  aviam  fuisse  arbitrnlur.  Aliquain  de  hiijis 
charix  sinceriiate  suspicionein  mnverat  invoratloiiis 
forinula  prnrsns  ins<'lita.  Ex  pluriiiiis  enim  iiistru- 
mentis  qux  buc  usqiie  recensuinius.  cum  invocalinne 
S.  Trinitntis,  nulluni  est  quod  iioii  spurlis  aniiunie- 
raviroiis,  si  summoruin  pontiliciini  biilbni  unam  aut 
alleram  excipias,  el  iinicain  G.imnionis  cliartam  da- 
taiii  anno  Chrisii  697  (Co/.  1253)  supra  :  hiii'^  auleiii, 
cuin  allis  fulsi  iiidiciis  nbsolvi  possit  et  ex  cliarlula- 
rio  sit  deprompta.  fnrmubin  insolitani  a  cbarlularii 
Ecriptore  lemere  prxlixatii  fuisse  llcet  conjiecre.  Sic 
eii^m  qensemus  dif^charia  Bertrndx,  pariler  e  cbar- 
l)iJai^o'eruta,  el  qux  iiulli  queni  sclamus  siispeci:t 
\isa  est.  De  oostra  aiinos  regni  Tbcodoriii  IV  c»m- 
puianili  ratione  siipra  disiuius  {Cot.  126S,  not.  f). 


117?  SifiCCL.  VII  ET  VIII  ECCLESIASTICA  UONtMKNTA.  »J7« 

fluvio  Musella,  toluiii  df.  Rursis  quicquid  est  de  iiosiru  A  tfinpore  llriiiius  periiiani-ai.  lliide  ct  not  ipsain  car- 


parie  loluin ,  el  de  lilancio  quicquid  nobi«  oblingit 

totuiu.  Oerlelin(;aa  uoslra  pai  te  tola  donainus  duiia- 

liinique  iii  perpeiuuni  esse  vulunius.  Villas  superius 

iioniinatas  ad  nionasteriu  Pruiiii»,   in  houore  pecii- 

liaris  p»tronis  no^tris  S.  Mari;i>,  Peiri  et  Pauli,  et  S. 

Marlini  seu  cettTuruui  sanctoruin  quoriiin   pignura 

ibidein  iii  ipso  luco  vener.ire  nuscunlur,  ubi  Angloal- 

dus  Cbristo  auspice  pneesse  dinoscitur  :  boc  sunt, 

villas  noslra^  gupeiius  noniiiiatas,  cuin  oniiii  inle- 

gritate  eoruni  :  hoc  sunt,    Sessi   cum  widriscapis, 

casis,  campis,  pralis,  pascuis,  aqnis  aquaruinque  de- 

cursibiis,  silvis,  inanci|iiis,  acolubus,  veslibus,  uteii- 

sllibus,  vineis,  cullis  et  incullis,  niaiisionilius,  mubi- 

libus  et  imraobilibus,   vet   quicquid   in    ipsis   villis 

aniecessores  nostri  ibiJem  tenuerunl,  et  no«  a  die  0 

presenle  tenere  visi  suuius,  lotuni  ei  ad  iniegrum, 

sicut  superius  dixi,  ad  jam  dicio  nionasierio,  pro 

auimie  nosJrx  vel  liliis  meis  defunclis  reme  lium  vel 

aeterna  retribulione,  donamus  atque  iransfuiidimus 

de  jure  nosiro  in  jure  et  dominaiione  ipsorum  ser- 

«oruin  Oei,  ul  ibideni  perpetualiter  prolicial  eis  in 

augmentis,  et  a  die  prxseiiti  ip»!  servi  Dei  qui  in  ipsa 

Iwa  ordiiie  sancta  contemplare  videntur,  jam  dictas 

villas  habeant,  teneanl  atque  possideant,  et  eorum 

posleris  spiritalibus  derelinquant  ad  possidendum, 

vel  quic<|iiid  de  ipsa  faccre  voluerijil  bberara  et  fir- 

missimam  iii  oninibus  habeant  poleslatem  faciendi. 

Si  quis  vero,  nos,  aul  ullus  de   hcredibus   nosiris, 

eut  proberedes,  vel  quislibet  opposila  prrsona,  con-  q  pagenses  nostri  lioc  reddebant,  vel  nos  cum  ipsis. 


tiilain  donalionls  a  die  prxseiiti  ricri  rogavimus,  1 1 
iiianus  nostras  subter  decreviinus  afliriu  ire ,  et  viris 
niagiiillcis  aflinnare  rugaviiiius. 

Fact»  cartula  doii;itliinis  publice,  in  villa  Pruiiiia, 
sub  die  quod  fucil  incn-iis  Junius  dies  vigintl  Ires, 
aiiiio  priiuo  regni  domni  nosiri  Tlieoderici  Regis. 

Signuiii  f  UertradauLL',  quac  banc  carlolam  licri 
riigavil,  maiiu  sua  facto.  Egu  Charibertus  subscripsi. 
E„o  llcrnariiis  subscripsi.  —  Signuin  f  Cbrodulandje. 
Ego  Tlitodericus  subscripsi. 

LVIII. 

ChnrlQ  recognilionis  remuum  de  paqo  Arduno,  llerU' 
mundo  Lenonianenii  epiicopo  solvemlorum  '  [ann, 
lil). 

Domno  et  seniore  nostro  viro  aposlolico  HerleiniiR 
do,  qui  casam  Sancti  Gervasii  in  regimen  habere  viile- 
tur ;  nos  eiiim  in  Dei  nomine  Domnolenus,  Rodoardus, 
Rogobertus,  Bosolenus,  Gembcrtus,  Auilobertus,  Gua 
doaldusseu  eiAdubertus,  junioris  Audranno  agentede 
villavesira  Sancti  Gervasii  nuncupante  Arduou.  Duui 
cognituni  esl  qualiter  et  permissio  ipsius  Audraniio  il- 
las  inferendas  vel  oinnia  exactiim  quod  ex  ipsa  villa  ad 
pariem  sancii  Gervasii  reddere  debelur ,  de  pagensis 
nostris  unusqiiisque  per  manus  noslras  recipimua 
vel  ud  recipere  habeoius,  unde  apud  llailingan  vice- 
doniiiio  paries  exinde  fecimuS,  el  iiobis  de  aniniu- 
eiata  carta,  quod  fuit  regnante  Chilperico  rege,  de 
ipsa  ferenda,  in  integrum  nobis  injunxil,  quod  ip«i 


tra  hunc  leslamenlum  •  a  nos  facluin  venire  lenla- 
veril  aut  hoc  immulare  volueril,  quod  liiiurum  esse 
uon  credimus,  inprimitus  iram  Dei  omnipotenlis  io- 
currat,  et  S.  Petro  qui  tenet  claves  regni  coeJoura, 
et  S.  Paulo  cum  quo  aposlolis  Domini  seu  et  cete- 
rorum  sanctorum ,  sic  marcescal  in  radice  ul  non 
flurescat  in  ramis,  el,  si  ei  raini  evenerint,  ad  nihi- 
lum  devenianl,  tamquam  anaihemalus  in  radiuin  so- 
lis,  et  quod  repetit  nullam  umquam  tempore  evindi- 
c.ire  non  valeal,  sed  inanis  el  vacuus  cum  ipsis  ma- 
lediclionibus  perseveret;  et  adhiic  pro  lolius  lirnii- 
tatem,  ac  si  parva  munuscula  nostra  qiia:  Deum 
obtulimus,  intxsa  perseveret ;  et  insuper,  juxta  le- 
gem  condiioris,  quod  principes  sanxerunt  *>,  infcrat 


vel  jpsos  pagenses  exinde  convictos  esse  faciai.  Pro- 
pterea  hanc  epistolara  cautionum  nobis  emillemus, 
vel  manu  nostra  aflirmavimus  ego  Domoleaiis,  quod 
de  ipsa  annona  redcbeo  sol.  septuaginta  et  duo  :  et 
ego  Bodobarius  solidus  septuaginta  tres;  et  ego  Ri- 
gobertus  sol.  xxxiiij;  et  ego  Bosolenus  soL  xl  et  tres; 
eiego  Audobeitus  sol.  xxxviij.  Siiniliter  egoGember- 
tussol.  Ixxxijetdr.  ij;  eiegoGundoaldussol.xxxvjet 
iliinidio ;  et  ego  Adubertus  sol.  xxj  ei  trerai<so,  sicnt 
diximus.  Nos  enira  juniores  Aidoranno  hoc  vobis  per 
hanc  epistolam  caulionis  spondeirtus,  ut  medio  Julio 
i| sa  inferenda,  quod  superius  est  intimatum,  quud 
uiiusquisque  de  siia  parte  reddere  debet,  siiut  supe- 
rius  esl  iiiscrtuiti  et  apud  nos  cognitum  esi,  quoil 


nobis  auri  libras  i,  argenti  pondcra  xx,  et  si  nec  D  exigere  petinius,  sicut  dixirous,  medio  mense  Julii 
qiioque  faclum  nostrum  ulliim  tempore  irruinperc  ipsa  vobis  in  iniegrum  Iranssolvere  spondemus,  ut 
valeat,  sed  pnesens  lesUmeniuiii  a  nos  tiicluin  oiuiii      graiiam  vesUam  eiiiide  adimplere  del>emus.  Simili- 


•  |Vox  testamenium  vn'{;ari  smsu  non  est  intelli- 
jleiiila ;  Ueitraila  eiiiiii  bnna  Iradit  a  die  prxsenli,  et 
iiifra  scrii)il  charlulum  (lonalionis.  Nniinulla  exstant 
id  geiius  iiistriiinenta  in  hac  colleclione  quibus  do- 
iiationes  inter  vivos  niincupaiilur  lesiamenla,  iil  esl 
tettalio,  dectaralio  volunlalis  :  sic  in  lege  Hipii  irio- 
ruin,  tit.  I IX  et  lxvii,  iiiscribitur  leiiamenium  vendi- 
tiunif,  iraditionit.  Vide  ('angiiiiii  vuo.  Tifmnenlum.] 

^  \\l\e.  cliavta  obiter  innuii  coiist.  8,  tit.  ix,  lib.  ii, 
cdicis  riieoilosiuni  qua  sanciuniur  |iaen'.c  in  eosqui 
p.iria  roiivciita  iiiipkTC  rccusaiit.  Cf.  Goihofredum 
.iil  Ihinc  ('Oiistitutioiieiii.] 

'  .Niliil  csl  iii  liuc  liislruiiieDlo  quud  falsuin  sapial. 


N'n  aliinide  lanien  cognilum  estquam  ex  Actis  epi- 
scuporuiii  Cenoinanensiuin  ,  iiiier  Maltillonii  Ana- 
lecla,  pag.  iSi,  qux^  plurima  diibix  lidei  coniple- 
ctuntur  insirumenta.  Ex  his  unuiii  supra,  pae.  4,S6. 
edidimus  quibus  Dscales  redilus  in  villa  de  .\rduno 
('.enoiuaneiisi  Ecclesix  concessi  suiit,  et  illiid  spurii'* 
aiiiiumera>iuius.  An  ad  hiijiis  cnnlirmationeni  illud 
quod  exliibeiiius  liciiiin  fueril  1  De  hoc  suspicJonem 
iiiovere  religio  nnbis  forei,  cum  iiulla  suppetaiii  sup- 
ptisiiilli  foeins  indicia.  Herlemiindus  jaiii  n  plunbut 
annis  Ccni>inaiien>eni  reKclint  Ecclcsiani  cum  i-egouoi 
au>picaiuj  est  Thcodoricus  IV. 


1277  UONATIONES  AC  TESTAMENTA  EPISC.  ABB.,  ETC.  ^2T8 

ter  ct  de  illis  fidefaclis  Muod  nostri  pageiises  qui  hoc  A  juris  mei,  lotum  et  ad  iniegrum  ilono.  SeJ  el  lioc 


coiilemserunl,  et  vubis  de  ipsis  vicis  hoc  vobis  spo- 
pondimus,  ul  per  unumquisqiie  hnminem  de  suo  ser- 
viiio,  juxta  quod  vobis  quidem  feceruni  61  vesler 
brevis  lociuilur,  ipso  die  in  inlegium  exinde  .ipud 
nos  salisfacere  debeamus  «.  Quod  si  hoc  non  feceri- 
nius  ei  volunlalem  vesiram  exinde  non  adinipleve- 
riinus,  per  hanc  episiolam  cauiione  vobis  spopondi- 
mus  ut  inposlea,  post  ipso  placito,  loium  in  duplum 
tobis  iranssolvere  spopondimus,  quam  posiea  epi- 
stolam  canlione  cum  adslipulaiione  subnisam ,  ma- 
niis  nostras  subler  lirmavimus  et  adlirmare  rogavi- 
rous. 

Acium  Cenomannis  civiialis,  in  mens<!  Junio,  in 
»nno  I  regnum  domini  nostri  Theoderici  regis.  Si 


quoJ  inihi  legibus  prov«nit  in  D.nigaesbroch  [il., 
Doenslirog],  medieiatem  silvse  ad  eundem  loiuni 
pertineiiiein  jure  meo,  el  in  villa  nosira  Meri  casa- 
tum,  cum  uxore  el  infanlibus  et  portione  [M.,  cuni 
lerris  et  peculiari  eorum,  et  porlione]  silvx,  el  in 
villa  iiostra  Rinhari,  casalos  qualuor,  cum  uxore  el 
infaraibus,  cura  terris  et  peculiari  eorum  et  portio- 
Bcs  de  silva ;  et  in  villa  nostra  Millingi,  basilicam 
domnse  noslrx  Mariae  cum  omni  inlegrilate,  quam 
ibidem  ordinaviinus,  ad  eundera  Sanctum  Petrum 
subrogari  volumus  el  decrevimiis,  et  servum  nostruni 
Folcharium  ibidem  servienteni  cuin  uxore  et  infan- 
libus,  Endfrid  [.»/.,  Godefriduin]  cuin  uxore  el  infan- 
tibus  cl  lerris  let  terris  dee$t  ap.  M.];  et  in  loco 


gnum  Domnoleno.  Signura  Uiguberlo.  Signum  ilau-  H  Meginun,  Walanmnl  [M.,  Megrim,  VValamnum]  cum 


dehario.  Signum  Bausleno.  Signum  Audoberto.  Si- 
gnum  Gemberto.  Signum  Gundoaldo ,  qiii  hanc 
epislolara  cautionis  allirraaverunl  conscienles.  Ber- 
irannus  rogilus  subscripsi.  Teobaldus  snbscripsi. 
Adebertus  subscripsi.  OJilus  scripsi  et  subscripsi. 

LIX. 

Clmria  qua   Ebroinut  comes  plurima   dona  confert 
baiilic(e  S.  1'eiriinlOiO  Hinliarim^  {ann.  721). 

In  Dei  nomine.  Ego  Ebroinus  comes,  lilius  Oda 
'M.,  Odo]  quondam,  donalor;  aliquid  de  rebus  meis 
ad  loca  sanciorum,  pro  remedio  animae  rtiese,  seu 
dilectissimai  conjugis  meaj  Theodelindae,  dare  Jispo- 
sui 


uxore  et  inlaniibns,  cum  lerris  duabus  hobinnas 
[1/.,  duas  sobuvinjs],  et  iii  villa  Dagaerburge,  Oda 
cura  uxore  ei  infantibus  ei  peculiari  suo.  Ilsec  oin- 
nia,  cum  integriiate,  id  esl,  tam  casis  quam  curli- 
clis,  canipis,  pralis,  pascuis,  silvis,  aqiiis  aquarum- 
que  decursibus,  re  niobili  et  immobili,  re  exquisiia 
ei  inciquisita,  vel  reliqua  oportuniiaie  ibidem  aspi- 
cienie,  ad  tupradiclum  locuin  saneluin  dono  dona- 
tuinque  esse  [esse  deesl  ap.  M.\  perhennis  lempori- 
bus  volo,  pro  oralionum  lucro,  vel  missaruni  solein- 
pniis  celebrandis  perpelualiier  pro  nie  ei  pro  meis, et 
ipse  locus  sanclus  et  cuslodes  ejus  hoc  habeaiit,  lc- 
neant  el  possideaiit  ac  deOendant  [ac  deflendaiit 


hoc  ejt,  ad  basilicam  Beali  Pelri  apo.tolorum  q  deesi  ap.  M.],  et  quicquid  exinde  facere  voluerinl 


principis,  seu  Johannis  BapiisUe  vel  ceterorura  san- 
ctorum,  qu*  constructa  esl  in  loco  Rinharim  [M., 
Reynaren]  in  pago  Dublinsi,  super  fluvio  Rheno,  ubi 
iiunc  dominus  pater  et  poniifex  Willibrordus  [Jf  , 
Willebortiu»]  episcopus  custos  esse  videlur ;  dono  in 
loco  Mitro,  villa  nustra,  casatos  ires  cum  uxoribus 
et  infantibus,  lerras  cum  sala  et  curticle  [M.,  curlile] 
meo,  vel  adjacentia  et  ad  eundem  lociim  periinen- 
tia  ;  el  portionem  meam  in  loco  Haemmi,  silvani 

•  [Eo  attentius  perpendenda  est  hxc  charta,  quod 
nnlla  similis  argumenti  reperiatur,  qua  debilores 
reJituum  recognoscunt  quid  unusquisque  pro  sua 
parte  debeai,  seque  reos  promitiendi  consiituenles, 
singuli  pro  omnibus  integrum  rediium  ge  persoluiu- 
ros  spondent  :  hic  deprehendimus  prima  vesligia 
usuiiin  sequioris  oelalis  de  solvendo  censu  fcudali.]  »' 

b  Hanc  eJidit  Miraeus,  Opera  dipl.  i.  lil,  p  ig.  5  >0, 
ex  vharla  velustissima  Inolalque  eam  inter  cajlera 
comitum  Hollanlia;  diplomaia  vetu^tiisimam  exi- 
gtere].  Eamdein  cum  plurimis  discrepanliis  nnbiscuin 
comnnmicavil  domnus  Turpin,  congregaiionis  Sancti 
Hauri,  depromptam  a  D.  Mich.  Colloz,  subpriore 
S.  Agerici  Virdunensis,  ex  charlulario  Eplernacensi 
qiiod  aureiim  libruin  voeant,  sub  hnem  xii  saecuii 
exarato.  Ctive  ne  Kbroiiium  coinitem  cum  Ebroino 
majore-doinus,  et  Theodoricuin  sub  cujus  regno  daia 
est  charia  haec  cum  TheodDrico  lil  perperam  con- 
fundas.  Ebroinus  major-doinus  anno  Christi  682  vili 
cesserat,  ut  viJere  est  apuJ  Gesla  Fr.  cap.  47,  et 
Kredeg.  Cont.  cap.  98;  Theodoricus  lil  circa  aiinum 
691,  ut  lestalur  Longuer.  Aunal.  Franc.  ad  annum 
690,  in  Coll.  seripl.  rer.  Fr.  I.  Ul,  pag.  69 i ;  Willi- 
brordus  vero,  qui  hic  episcopus  dicitar,  non  nisi 
aiino  695  episcopatus  infulas  adeptus  est,  l«ste  Ma- 


liberam  ac  li  inissimara  in  omnibus  poteslatem  ha- 
beant.  Si  quis  vero,  quod  futurum  esse  noii  credo, 
nos,  aut  al.quis  de  heredibus  [M.,  heredibus  aul 
proheredibus]  nostris,  vel  ulla  opposita  persona  [hee 
quat.  vocet  desunt  ap.  M.],  contra  hoc  leslaraenluni 
I  j/.,  hanc  donaiionis  carliilam]  venire  lemptaverit 
aut  emulare  voluerit,  inpiimis  a  sancio  Petro  el 
sancto  Paulo  excomraunis  fial,  et  insuper  inferat 
fisco  "^  auri  libras  decem,  argenli  pondo  viguiti,  una 

bill.  Annal.  1. 1,  pag.  610.  Ergo  Ebroiiius  comes,  de 
quo  agitur,  alius  est  ah  Ebroino  majore-domus  [iit 
recte  probal  Mirseus,  ubi  ^upra;  de  Ebroino  nosirn 
verba  fecit  Heda  in  Hitoria  Tr.ijecieiisi,  pag.  28]. 
Theodoriciis  vero  inlelligen  lus  est  rex  hiijns  nomi- 
nis  quarliis,  qui  post  inoriein  Chilperxi  H,  iiifnse 
Decembri,  anno  720,  regnum  viletiir  auspicalus  ; 
Willibrordus  auiem  ad  aiiiiura  758,  imo  forie  ad  an- 
nuin  740  viiam  proJuxit,  ul  teslatiir  Hist.  litl.  Fraiic. 
t.  IV,  pag  63.  Quis  auiera  fuerit  Ebroiiius  ille  conies 
non  liquilo  roiistal.  Ebroinum  comilem  novimus 
qiii  primariis  conJiti  CarotTensis  inonasierii  labulis 
subscripsit  anno  Chrisli  685,  Mabill.  Annal  t.  II, 
pag.  271.  Aii  idem  esi  qui  aucior  fuit  chsria;  quain 
expendimiisf  Id  dermire  arduura  foret.  Chartain  edi- 
miis  ad  liJem  exempli  a  di)iniio  Turpin  cnminuni- 
cati ;  lecii(mes  Miryci  iiiter  uiicos  ascribimus. 

c  Sic  apudMiraiiim  :  i  Ete:im  inlringere  voliierit, 
et  diclis  rebus  aliquiJ  quasi  hereJitario  jiire  auferre 
conaveril,  penitus  irain  oinniiiotenlis  Dei  inciirrat 
et  SS.  angelorum,  ei  a  liminibiis  Ecclesi:e  Dei  vel 
cornna  S^.  exlraneus  eflicialur,  et  leprara  Gi.ezi,  vel 
perciissiouein  Anaiiiae  el  Saphiraj  consequanr,  par- 
lemqiie  habeal  cuin  Juda  iscariole,  qni  Diimiiiiim 
traJidii,postiiialcJictonemeie\coinraunicalioiiem,» 


fi79 


SyECUL.  VII  ET  VIII  ECCLESI VSTICA  MONUMENTA. 


ma 


ouin  sacratisiiiii)  flsco  exsolval.  —  Actum  publice  A  rlV<-clu  aiiime  mee  vel  cierna  relribucioiie,  compla- 


KiiiliaroB,  aiiiio  |>riiii<i  regiil  dninni  noslri  ThcodA- 
ricl  gliiriosissiini  regis  \Mir(eiiiatid.  indict.  vij|.  Ego 
Ebroinus  boc  te^taineiituiii  a  [U.  aid.  coraiii]  ine 
factuiii  rele^i  \M.,  cclii|uil  et  propria  maiiu  flriiiavi. 
Ego  1'giliu'i,  inilignus  presbUer,  rogaiite  Ebroino 
cumite,  iii  Dii  noniiiie  scripsi  et  (ubsrripsi.  Cunl- 
breibliis.  Fiilcbbrectus.  Godobrectus.  Ilacdbrectus. 
Kcdualdo.  ilerifuso  *. 

LX. 

Chariaqua  Higo'crl\it  rtndil  Krkeni-otfo.  \Taninneii»\ 
epiteoj:o.  vitlut  in  paijis  TarKunenti  et  l'oiitivo  '• 
{aiin.  il23'. 

Domiiio  alque  apogtolico  p:i(ri  Erkenliodo  epi- 
scopo  aique  emptori  et  ejus  cnngiegatioiii  ibiileni 
consisleiili,  ego  itigobcrlus  veii  !iili  et  in  pra^senti  K 
trailidi,  bnc  esl,  omnos  villas  meas  nuncupanles 
Sttliiaco,  super  fluviuin  Agtiiona,  cum  adjacenliis 
»uis  Kelinias  et  Straio,  ci  iiirra  Menipisco  Leode- 
«IriDgas  mnnsiones,  seu  Bebrinin,  super  fluvlo  Quan- 
lia  silas,  in  pngo  Taruannense,  cum  adj.ncen^iis  suis 
f]iix  sunt  in  pago  Ponlivo  in  loco  nuncupante  Men- 
lek,  sDper  fliivio  iClieya.  Actnm  Sithiu  monasteiio, 
piiblice,  IV  cal.  Sept.  anno  iij  rcgni  doinini  nostri 
Tlicodorici  gloiiosi  regis.  Ego  Rigoberlus  hanc  ven- 
liitionein  a  ine  factam  re'egi  et  subcripsi.  S.  Do- 
doni.  S.  Leuilegesili.  S.  Chiiiibnldicentenarii.  S.  Clie- 
Klialdi.  S.  Ellemberilii.  S.  Ingomari.  Winidinarus 
diaconus  hanc  ventitioncin  scipsi  ei  subscripsi. 

LX.. 

Charta  qua   tlaicho  Donat  monatterio   HonafKiitw^i 
partem  suam  in  iniula  Honaugia  '  {ann.  ~ii7>). 

Sacrosancto  monaslerio  quod  dicilur  lionaugia, 
iii  hoiiore  sancti  Michahelis  super  Renum  fluvium 
conslructo,  ubi  presenti  tenipore  Benediclus  es$e 
vi.letur  abbas,  Ilaicho  ',  cogiians  ad  Deu<n,  pro 

"  Sic  subscriptioncs  lcguntur  apud  Mirxnni  :  c  Ego 
Vigilius,  indigniis  presbyter,  roganle  Ebrnino  co- 
iiiiie,  iii  Dei  noinine  scripsi  et  subsrripsi.  Ciincbre- 
chtus.  Polikbertus.  Go'ebreclus.  Racdbeisus.  Re- 
(lualdoheri  lilio.  > 

*>  Kdiilit  Malbranq.  de  Morinis,  t.  I,  p.ig.  570,  et 
ad  i|isius  liJem  lecudit  Cf>intins,  Ann.  t.  IV,  p.  6..9. 
Eiidcm  aiiiio  qno  charta  ha:c  data  est,  ad  Taruanen- 
siMii  rpiscnpatiiin  promotus  fiierat  Erkenibodus  'eu 
Eikenbndus  (iitroque  enim  iiioJo  ejus  nomen  eircr- 
liir),  Si  biensi^  abLi:is,  de  quo  videsis  Joanne  ii  Ipe- 
riuiii,  in  Silliiensi  rhronico,  apud  Marten.  Thcsaiir. 
am;cj.  I.  III,  col.  48i.  1'ii  meiiioratur  vemtiiio  cujns 
( liart:iiii  hic  exliibcnius,  ac  hujiis  instruinenti  inilium 
el  not;c  chronolngica;  ipsissiniis  verbis  cxscribiiiitur; 
sed  aiinuiii  te  t>iiiii  rrgni  Theodorici  IV  perperam 
alligat  Iperlus  cuni  aiino  Christi  716. 

<  Vulg.ivil  ex  veteri  exeinpln  Mabilloiiius,  Anii:il. 
1.  II,  apprml.  pag.  6'J6 ;  recuderuiii  EccarJiis,  Orig. 
Ilabahiirg.  pag.  1)11,  Schu^pfliniis,  Alsal.  diplom.  I.  I, 
pag.  6,  ex  iiis.  ►sruli  xv  colligii  S.  1'elri  seninris  Ar- 
ge.ilorateiisis;  eiiiemlatioreni  D.  Grandidier,  llislor. 
Kci  I.  Argent.  l.  I,  prob.  pag.  -'io,  ex  eoJem  nis.  el  ex 
cliarlulariu  iii  artliivis  Talirriicnsibus  servato.  Pos- 
Ireinam  baiic  eirnionein  sei|uimur. 

■^  llaichu  fraliT  fuil  llnroni,  rujiis  chartam  iiifra 
edciiins,  p:ig.  516.  |AJalrirus  gciiiierat  Adalbrrluiii 
(lucciii,  llttirlioiirinctlIatii.huiiciii.  Adalbrrtus  pulcr 


ciiit  milii,  ui  de  Ipsa  insula,  que  dicitur  liunaugia 
ei  Renus  circuil,  de  parte  inea  ad  ipsuin  monaste- 
riiini  condonare  debereni ;  quod  el  ila  feci.  Ideoque 
hec  oiiinia  supradicla  ad  jam  dictuin  miinasteriuiii, 
vel  ad  agenies  suos,  a  die  presenti,  in  vestram  Ira- 
do  doniinacionein  possiJenduin,  ut  quic  juid  exlnde 
facere  vnlueritis,  liberam  ac  flrniissimara  habealis 
in  omnibus,  Chrislo  propicio,  poteslatem.  Si  quis 
vcro,  quod  si  ego  aut  aliquis  de  heredibus  meis,  vel 
ulla  opposita  prrsona  conlra  presenlem  episiolani 
venire  et  agere,  aul  aliquam  calumniam  generare 
volurrit,  inferat  ad  ageiites  supraJicli  inonasierii 
aui  i  libram  unam,et  nihilorninus  presensepistola  istic 
flrnia  el  stabilis  permaneai,  siipulacione  subniu. 
Aclum  in  villa  Sunthusis  ',  publice.  Daiuni  tnl) 
die  decimo  quinlo  kalendarum  Oclobris,  annu  lercio 
regni  doniini  nosiri  Tlieoderici  regis.  Signum  Hai- 
clionis,  qui  haoc  donacionem  fieri  rogavil.  Signuni 
liugonis  filii  siii,  qui  cooseiisil.  Signiim  Albrici  Olii 
sui  testis.  Ego  Gunlramnus,  ac  si  indignus  prrsby- 
Irr.  rogulus  scripsi  et  subscripsL 
IXII. 

Churtu  qua  Boronut  Honougienti  moiiatferio  donut 
parlem  snam  t»  insula  Honaugia,  el  mantum  kl 
loco  Cwiiletteti  '  {ann.  726). 

Sacrosancto  monasterio  quod  dicilur  Honaugia, 
iii  honore  S.  Michahelis  archangeli  super  Renum 
fluvium  constructo,  Dbl  presenti  lempore  Denedi- 
rtus  sive  Tubanus  esse  videtur  abbas,  Doronus  co- 
gitans  ad  Deum,  pro  aff^ectu  aniine  inee,  vel  pro 
cteriia  reiribulione,  curaplacuil  mihi,  ut  de  ipsa  in- 
sula,  que  dicitur  Ilonaugia,  et  quam  genilor  meus 
miebi  dcreliquil  et  ad  me  pervenit ;  de  parte  mea 
ad  integrum  ad  ip^um  monasterium  dono  atque 
transfundo;  et  in  alio  loco  qui  dicitur  GwiUesleii, 
niansum  unum  legitimum,  quem   Bobo  tenuil.  Hec 

fnit  Luitfridi  et  E''ri>harili,  qnorum  charlam  videre 
est  supra,  pag.  55S.  Ileiicho  avus  fuit  Ilaiconis,  de 
cujus  rharia  iiniic  agitur;  Baticbo,  tertius  Adalrici 
lllius,  genuit  Goronein,  cujus  donaiio  pag.  546  refe- 
reiida  est  :  viJe  GranJiJier,  t.  I,  proh.  7X.] 

«  Mabillonitis  legit  Sunthurit.  Srhaepflinus,  .Alsat. 
illustr.  t.  I,  pag.  783,  ei  Alsat.  dipl.  i.  I,  pag.  6. 
iiot.  iiilelligil  \icutii  Sunthausen  prope  Selesl:idiuin. 

'  A  Mabillonio,  Ann:il.  t.  II,  append.  pag.  693,  ex 
l)  veteri  maiiuscripto  eJitn,  recii>a  ab  Eccardo,  Origiii. 
Habsburg.  prob.  pag.  90.  l.»Kuille,  Histor.  Alsal.  1. 1, 
prob.  pag.  5  ;  Scbiepfliuo,  Alsat.  diploin.  l.  I,  pag.  b. 
Eiiiendalior  proJiii  ope  chartularii  archivi  Taber- 
iieiisis.curis  D.  Cran:liJier,  iii  Hisi.  Kccl.  Argenl.  1. 1, 
P'ob.  pag.  bU,  qiiem  scqiiiinur.  De  Benedicto  el  Tu- 
li:iiio ,  Hoiiaiigicnsis  iiionasierii  abbuiibui ,  alibi 
diviinus.  intrr  iiotas  diploinalis  TlieoJoriri  IV,  sub 
aniio  72.">.  Uiune.>  eJitores  in  noiis  clironologicis 
Irgunt  aniiuiii  <rrliuiii  rrgiii  I  heodoriri,  exreptn  solo 
1).  CraiiJiJirr,  qni  sextum  aniiuni  ligil,  aJ  fiJeiii 
Tabernensis  chartiiUrii ,  qiiaiii  lerlionein  luetur 
dipluina  quo  inonasirriuni  lloiiangiense  Tubaiio 
rooitiiissuni  dirilur  aiino  htijus  regiti  quarlo;  Uild« 
li<|iiet  diplonia  quoJ  expeiiJimus,  dutuui  tempor« 
'I  ubaiii  alibalis,  iioiiiiiMi  po^l  Irrtiuiii  anuuin  regiii 
hujiis  einissuin  liiissr.  Sed  iiislrumeiiliim  quo  ruui- 
niiltitur  lubaiio  hoc  monasleriuin  suble.ilx  Hd«i  esl. 


ISSI  DONATiONES  AC  TEST 

oiiiDia  supraJicla  aj  jaindictum  monasterlum  vel  ad 
agenes  suos,  a  die  presenli,  in  veslram  trado  domi- 
iiationeni  possidendum,  ut  quidquid  exiade  faccre 
volueriti^,  liberam  ac  liriDissimam  hahealisin  oinni- 
bus  Chrislo  propiiio  putestatem.  Si  qiiis  vero,  quod 
si  ego  aut  aliquis  de  heredibus  meis  vel  quelibel 
opposita  I  ersona  coiitra  prescntcm  epistolam  venire 
aul  agere  aut  aliquam  columniam  gencrare  volue- 
rit,  iiirerat  ad  agentes  supradicti  moiiasterii  auri 
iincias  sex,  et  nicbilominus  presens  epistnla  ista 
firma  ei  stabilis  permaneat,  slipulatione  subnixa. 

Actiim  in  villa  Ebrotheini,  puhlice.  Dalum  sub 
die  xj  kal.  Julii,  anno  vj  regni  doinini  nustri  Tlieo- 
dorici  regis.  Signum  Boroni,  qui  hanc  donationeiu 
Heri  rogavit.  S.  Ratberthi  testis.  S.  Alberici.  S.  Ha- 
iiubaldi.  S.  Gozberti.  S.  Dalluiii  lestis.  Ego  Gun- 
tramnus,  ac  si  iodignus  presbyler,  rogatus  hanc  epi- 
stolam  donacionis  scripsi  el  siihsciipsi. 

LXin. 

Charla  qua  Widegernus,  eplscopus  Slradburgensis, 
(undationem  monaslerii  ilorbacensis,  coiidili  ub 
Eterliardo  comile,  con/irmal,  et  illud  priviiegiis 
ornat  »  ((.nn.  728). 

Doiniois  sanctis  adque  boDore  dignisslma  aposl«- 
licis  meisque  in  Cliristo  patrebus,  Widegernus,  gra- 
lia  Dei  ecclesieqne  sancte  Marie  in  Slradburgo  civi- 
tate  vocatus  episcopus.  Noverit  sancia  indiislria  ve- 
stra,  qualiter  pastores  Ecclesiae  solertissimae  cura, 
sumraoque  studio  debent  procurare,  ul  Ecclesia  Dei 
lucris  aniraarum  proliceret,  et  per  nos  moiiilis  salu- 
laribus,  in  quantum  valemus,  vicorem  obtineat,  ut 
his  qui  eterno  pasturis  sponlaniae  relictis  omnibus 
sequi  cupiunt,  atque  sic  abnegantes  seinetipsos,  per 
angusto  calle  artaque  via  gradientes,  vocem  aeter- 
nae  regis  hac  Redemptoris  nostri  audienies :  Exe  de 
terra  tua  el  de  cognatione  tua,  et  vade  in  terra  quem 
maostravero  libi;  vel  illud  :  Qui  reliijuerit  patrem, 
aat  matrem,  aut  U  ius,  aut  agros  et  cctera  propter 
nomen  meum,  centupluui  recipiet  et  vitam  elernam 
possedebit;  et  :  Si  quis  vult  post  me  venire,  abne- 
get  semetipsum,  tollal  crucem  suam  et  seqnalur 
nie.  Oportet  ut  nos  audiamus,  qui  disit:  Hospes 
sum  et  suscepistis  me ;  et :  Qui  vos  recepit,  mc  re- 
cepit;  et :  Quamdiu  fecistis  uni  ex  minin.is  meis, 
mihi  fecistis ;  ut  quod  a  principe  apostuloruin  in 
initio  Ecclesiae  institutum  est,  quia  omuis  multitiido 
credentium  eral  in  ununi,  el  nullus  suum  proprium 
dicebat  ialiquit  esse,  sed  erat  illis  oinnia  comrounia 


\MENTA  EPISC,  ABB..  ETC.  128» 

A  el  cor  ununi  et  anima  una  :  unde  instilutio  sancta 
ex  hoc  a  sanctis  patribus  inpostmodum  ab  borientc 
iii  boccidente  et  in  partibus  Gallearum,  monasteria 
niulta  siib  regula  sancta  horum  exemplo  relegio 
clara  proinul^avil,  precipue  monasteria  Lirinensis, 
Agaunensis,  Luxoviensis,  et  in  universo  mundo,  suh 
regulas  SS.  Patrum,  maxinie  beati  Benedicti  et  san- 
cli  Coluiiibaiii  abbaiibas,  vila  coinmune  oplime  dis- 
posi;e,  et  per  auctoriiate  cleincntia  regum,  el  per 
priviiegia  sanctis  atquecattholicis  ponlilicibus  linni- 
ter  roborata;  etsanctae  canones  liuc  non  derogant, 
sed  potius  luculenier  exubtant.  IJnde  nos  coinperti 
qund  vir  iiiluster  Eborhardus,  quoinls,  in  hercmo 
qui  vocatur  Vosa;;us,  io  pago  Alsaciiise,  iiifra  ini- 
stra  parrocia,  in  loco  qui  antea  vocahatur  Muorhac- 

B  cus,  nunc  Mvarius-peregrinoruni,  el  in  honore  san- 
ctoruin  apostulorum  et  sanctae  Mariae  Dei  geniiri- 
cis,  celerorumque  saiictorum,  cum  Dei  adjulorio  et 
nostro  consilio,  monastyrio  in  suo  proprio  a  novo 
ardiGcare  conatus  est.  At  quod  evocanles  Permiiiis 
episcopo,  cuin  suis  peregrinis  niunacliis  ibideni 
cynobio,  vel  sancto  ordene  sub  regula  heati  Bene- 
diiti,  Dei  gralia  et  noslro  adjutorio,  perficere  dehe- 
rent.  L'nde  nos  coiigratuiantes  bujus  viri  sancle 
devotioiie  et  gUirioso  propusiti),  v  scirale  carilate 
petateque  coniiuoii,  devoiione  pnimptissinia,  uua 
cum  consensu  fiatriim  nosiroriiin  abbaium,  presbe- 
terorum,  archiiliaconi,  omnique  clero  ecclesi.i*e  u!ii 
ego  deservo,  s  d  eiducis  ac  jiidicium  timeniiumque 

C  Deum  populo  hiijus  proviiiciae  catholico,  ut  ab  ipso 
Dionasterio  seu  cynubio  congregationeqiie  peregri- 
norum  monachorum,  per  nostra  ct  pcr  vestra  au- 
ctoritate  privilegio  coiiscriberem  ,  vel  conlirmare 
debeinus,  quod  ita  et  feciraus,  ul  ipio  monasterio 
omnia,  quidqutd  ad  ejus  pertinet  ditione  sedificii.>, 
hasilicis,  cuin  niinislerij  vel  ornamenia  de  quarum 
ouiiiium  rerum,  sacrisque  codicibus  struinenta  car- 
larum,  aurum,  argentunv,  neramentum,  vel  quibus- 
libet  rebus  ip-ius  inonasteiH,  seu  cellolas,  vel  ejiis 
apendiciis,  eliam  viltas  ciim  agrls,  doinibus,  manci- 
piis  iitriusijue  sexu,  acolabiis,  et  quod  jam  dictus 
iiiluster  Eborhardus,  vel  alii  pro  salute  animae  per 
qualihet  modo  donaverunt  vel  delegaverunl,  seu  et 
inantea  lam  ipse  quam  et  niuniliceiilia  regum,  prin- 

0  cipum,  ponteficum,  clericorum,  vcl  a  quocumque 
hominuin,  Chrisio  inspiranle,  largilum  fuerii,  cum 
omnia  et  ex  omnibus,  per  hanc  privilegiiim  confir- 
inamus,  ut  ad  die  presente  ipsi  monastyriusprefati- 


■  Edimus  ad  iiilem  D.  Grandidier,  Histor.  Eccles. 
Argent.  I.  I,  prob.  pag.  65,  qui  hoc  instriinientum  es 
Morhacensi  chartularii)  depromp>ii,  el  coniulit  cuiii 
alia  ch.irla  autheniica  Heddoiiis,  Argentinensis  epi- 
scopi,  data  anno  748,  qiiam  coiijicit  descriptam  fuis^e 
ex  charta  Widegerni.  De  Hejdiinis  cbaria  loco  suo 
diceinus.  Cbartam  Wiilegerni  prius  vulgaverant 
EccarJus,  Orig.  Habsburg.  pag.  HG;  Laguilie,  Hi- 
stor.  Alsat.  probat.  pag.  9;  Lunis;,  ^picil.  eccles. 
toii..  IV,  pag.  174,  et  l.  V,  pag.  >j55;  Mabillonius, 
Annal.  i.  II,  paj.  702;  ac  deiiiuin  Schoeptlinus,  Al- 
satia  dipl.  1.  I,  pag.  9  :  sed  corrupie  onines.  Notas 
chronologicas  vitosas  ceasuit  .Mabiilonius,  qiiinegat 


toto  principatu  Theodorici  IV  Ascensionem  Domiiii 
uiiquam  incidisse  iii  diem  Maii  decimam  lertiam  ; 
sed  in  eo  falliiur;  aniio  enira  octavo  resjni  ejus,  quo 
daia  diciiur  charta  de  qua  aginius,  el  qui  concunit 
cum  anno  Chrisii  728,  dies  Pascha:  fuit  dies  quaria 
Aprilis,  ac  pro  nde  diem  Ascensionis  iii  diein  13  Maii 
incidisse  necesse  esl;  ergo  in  notis  throooloiiicis 
huJHs  cliarlas  beiie  concordant  onini.i.  Legitur  in 
chartulaiio,  ut  lestaiur  Hislor  Eccl.  Argenl.  prob. 
pag.  67  not.,  si;,'illum  buic  in-lrumeiuo  allisuin 
luisse,  cum  efligie  episcopi  stantis,  dextra  peiiuiii, 
sinistra  librum  gestaiilis,  hac  circuinscripta  perigrs- 
plie  :  Widegernus  Uei  gratia  Aryenlinensis  epiteopus. 


il&^ 


&M  UL.  VII  ET  VIII  KCCLESIASTICA  MONUMENTA. 


tm 


((iit-  peregrliii  moiiaclii  eoi  uiiique  suciessorM,  sub  A  fulius,  inconvulsus  pernianeal.  qualiler  eisJeni  pere- 


rrKula  sancli  Ueneilidi  cyiiubialiler  cungrcgati,  ee- 
cunduin  saiicliini  proposilum,  eorum  jure,  absque 
ullius  repelilione  Iradeuius  adque  trebiiiinus  pole- 
staie.  Neque  nos  ipsi,  ueque  successores  liujus  civi- 
tatis  poniences,  iieque  arihidiaconi,  neque  exaclo- 
res ,  neque  aliquis  de  purle  Ecclesiae,  vel  quis- 
libet  nullus,  aliquid  doniinare ,  vel  jubere,  aut 
reqiieiere  ceiisuiii ,  vel  dona  ,  aul  quallbei  mu- 
nera  nuIUniquaui  tempore  expelire  non  presumanl. 
Cuitt  veru  necesse  luerii  chrisma  peiire,  aliaria 
consecrare,  sacros  ordines  benedici ,  aui  aliquos 
benedioiiones  expeiire  ,  »ut  oraiuria  in  eorum 
loea  a:dificare,  rector  ipsius  monaslirii  vel  peregriiii 
ninnaslirii  ibidein  consisientes,  aut  si  de  se  episco- 


grinis  muiiachis  iii  ipsu  monasterio  consistentes 
clarius  dileclet  pro  siaium  Ecclesiae  et  integret.iie 
sacerdotuin,  pro  iiicoloinelale  reguin  el  paci;  cliri- 
stlanuruni,  pro  poeniteiiiiuin  reinissioDe  peccaluruni 
vel  requiem  hdeliuin  defunctorum  divinae  mlsericor- 
diae  tranquilliu>  exorare.  Preco  igilur  et  cuntestor 
quoram  Oeo  et  beatis  angelis  ejus  cunctisque  san- 
ctis,  omuibus  successorebus  vel  omnes  chrislianis, 
ut  hunc  privilegiuni,  quem  conseiiso  clericorum, 
laicorum  timcoliuni  Deuin,  plebs  et  ecclesiae  no- 
slrae  decrevinius  vel  coiidedemus,  innulloeruinpere 
presuniaiit,  sed  per  inefTabilem  Trinitalem  cunciis 
conjuramiis,  ut  iii  quo  prevalueriut,  in  omnibus 
conservare  et  siudeaiit;  et  si  aliterobsiinatoaniino. 


pum  habeni,  aut  a  quacumque  de  sanctis  episcopis  B  veldiabuloinsiig:«nie,  invidiavelcupidiiatedeceptus. 


sibi  elegerint,  qui  boc  Tacere  debeal,  liceniia  sit  eis 
cipeiire  et  ille  hnc  tradere,  benedicere,  vel  conse- 
crare.  Et  nullus  ia  ipso  monaslerio  iiilicilo  ordine 
contra  volunlate  aut  voium  ipsoruin  monastyrio 
eorum  adire  non  presumanl,  nec  secretius  ingredire 
gepta.  Et  si  aliqiiando  pro  qualituinque  causa  expe- 
tit,  ut  ipsius  reclor,  vel  ipsis  peregrinis  monachis 
congrua  fuerit  voluntas,  el  episcopus  invitatus  ad 
ipso  monaslerii)  veneril,  coelebrato  ofTicio,  absque 
nllo  munere  requisito,  mox  ad  propria  reverlatur. 
Cuni  vemabba  loci  ipsius  acciperil  iransitum,  quem- 
cumque  perecrini   monachi   ibideni   habiiaiites  de 


vel  qualibet  modo,  quod  Deus  avertat,  si  nos  ipsi 
aut  successores  nostri,  vel  quislibel  de  qiialecumque 
parte,  contra  hunc  privilegium  teinptare  conaverit, 
vel  jam  diclis  percgrinis  roonachis  vel  successores 
eorum  inquietare,  vel  eisaliquit  minuare  presunipse- 
rit,  si  se  emen  lare  nolueril,  et  a  mala  voluntaie 
celerius  noluerit  corregere  ,  cuio  Dei  genetricis 
semper  Viiginis  Marie  vel  bealoruni  apostolnruni 
cunctorumque  sanclorum  ante  conspectum  rrgis 
oeterni  Christum  Domini  nostri,  in  cujus  aiuoie 
buuc  privilegium  ad  jam  diciis  peregrinis  vel  et  ry- 
nubis  condedimus,  se  conndant  pro  neqnissiniis 
prccatis  eorum  vel  iniquissima  malicia  oeternis  In- 


semetipsis  secundum  Deum  et  regula  mellorem  in- 

vinerit,  ipsum  sibi  consliiuani  abbatem.  Quod  si  Ibi  C  <^^'"'''*  coiicremaiuros.  hac  illa  sentenlia  se  expe- 

de  se  ipsis  talem  non  inv  inerint,  de  alla  monasieria      rieiidos,  qu  i  falsis  sacerdolebus  Dominus  mhwtiir : 


jani  dicti  Penninii  episcopi  de  illas  congregaiiones 
petegrinnruno,  qnem  suh  uno  modo  petitiones  vel 
uiia  sancta  institulionebeaii  lienedicti  quoaduiiavil 
ipse  sibi  consentienies  abbatem  regolarem  expediaiit 
(lcooslituant.  Et,  si  ibi  sanctus  ordo  tepuerit,  quod 
absit,  vel  aliqua  discordia  inter  ipsis  monachis  sur- 
rexerit,  et  ipsi  hoc  non  prevalent  aui  non  voluerinl 
emendare,  tuncqui  ex  ipsis  reclor  ordene  secundum 
regula  voluerlt  vivere,  ubicumque  in  alia  monasty- 
rla,  ubi  peregrini  monachi  supradicti  episcopi  con- 
ilsiere  videntur,  et  rectius  regulariier  invinerint, 
potesiatem  habeant  expetire;  et  illl  per  eorum  salu- 
bri  consilio,  Deo  largienlf,  ipso  saiieio  ordine  vel 


\x  vubis  hvpocrltae,  qui  claudeiis  rrgnum  Dei,  quia 
nec  vos  inlroilis,  nec  alius  introire  permlttites ;  ct : 
Qiii  scaiidalizaveril  unum  de  pusillis  istis,  melius 
erai  illi  iit  alegaretur  mola  asenaria  ad  collam  ipsiiis, 
et  projicereliir  in  prufundum  m»iis;et :  Qui  Deum 
tinore  iieclexit  judlcanils  hoiniiiibus,  infenr  pai-ie^ 
bus  ipsis  inonfsierii  vel  peregriiiis  monacliis  ibideni 
habilanies,  cum  sociante  lisco,  auri  liberas  trigenla, 
argenio  ponda  quliiquagenia  mulla  susteneat  atque 
dissolvat ;  et  hoc  qiiod  repetlt  non  vindecel,  et  nthi- 
lominus  presens  privilegius  omni  lempore  flrmas  per- 
inaiieat.  El,  ut  hrmiorem  obteneat  vicorein,  manus 
no:^tras  subtcrscripsimus,  et  qui  subscripserenl  \el 


ipris  monachis  per  regula   resiriiigere,  emeiidare,  d  signeverent  rogavimus,  slibulacione  subnexa. 

corregere  atqiie  pacificare  faciaiit ;  el  niilla  occasio  "        ^-    -^ 

&it,  iit  alius  abba  per  qualicumque  ingenio   conlra 

eorum  sancto  ordene  ibidem  ponatur,  aut  de  rebus 

suprascrlplo  monasterio  aliquid  nieiiuitur.  Quapro- 

pter  saiiclo  et  aposlolico  conipatres  el  confraires 

iiiei,  ideo  vestia  catholeco  auihoreiate,  nostraque 

gemina  srciamus,  ut  hic  privilegius  onini  tempore 

flrmlssiina  habeat  Urmitatem,  ul  nullus  nullumqiiam 

lempore  contra    agore  non  presunial;  sed  presens 

fiiiurls  teinporibus  inviolalus  pcrinaiieal ;   et  nunc 

oinnllius  episcopis  ct   Dcum  timcntlLius  honiliilbus 

preco,  subpleco  et  per  carilatcciiijurare  prcsuiuo,  iit 

qullius  hlc  privileglus  oslendiiur,  nmnus  vttstras  sub- 

kcribere  ct  coiiriruiaro  dlgnelis,  ul  voslra  auctorilato 


Aclum  Str.itbu'go  civitate,  publice,  die  tercio  dc- 
cimo,  mcnse  Madiu,  in  Ascensioiie  Doraiui ,  annn 
oeiavo  regnuin  domini  nostri  Theoderico  rege.  Ego 
Widegcrnus,  hac  si  indignus  eplscopus  ,  siibscripsi. 
E^n  Wuolfradus  arebidlacunus  conseiisl  etsubscnpsi. 
Ego  Liliulfus  pre^byter  subscripsL  Ego  Haimiiirus 
dlaconiis  subscripsi.  Ego  Altmannus  diaconus  suli- 
scripsi.  SlKiium  f  Fulcherio  trlbuiio,  in  Dei  noraen. 
Ego  llarlboblus  abba  conseiisi  et  subscripsi.  E^^o  Ha- 
dalrlcus  consen-i  et  subscrlpsi.  Ego  in  Dei  nuinina 
.Ardulinus  vucaius  episropus  cuiisensi  el  subscriisi. 
Signum  f  Wuulfoaldo  coiiiite.  Magobardus  areliidia- 
cunos  subscripsi.  Ego  ('•brbuiuiis  episcopiis  eoii«e«il 
el  bubscrlpsi.  Egu  Wlllibertus  ephcopus  subscripai. 


1285  DONATIONES  AC  TESTAMENTA  EPISC,  ABB.,  ETC.  1286 

Ego   Hagoaldus  abbas  siibseripsi.  Signiim  f  Leodo-  A  ga^''-   t  Slgnum    Sigraniii.    f   Signum  Odilhard; 


IreJo  duce.  Ego  Ebrobardus  comis  subscripsi.  Si- 
.gnuni  •{■  Audachro.  Sigiium  f  Nordoldo.  Signum  f 
Gundoberiho.  Signuni  f  Wiiliario.  Signuni  f  Wi- 
grao.  Ego  Hagiiio  abbas  subscripsi.  Signum  f  Leo- 
doberto.  Ego  in  Dei  nomine  Wi  librordus  subscripsi. 
Konianus  clericus  bunc  piivileg^um  jussus  a  supra- 
Kriplo  scripsi. 

LXIV. 

Charla  qua  Tlieodo  tendit  monaslerio  }forbaci  n  .i  por- 
tionem  tuam  in  marca  Hamarisstad  °  (ann.  750). 

Domino  venerabili  et  in  Cliristo  p:>tri  Romano  ab- 
bati,  una  cum  sancta  congregacione  vestra  de  mo- 
iiasterio  quud  vocaiur  Maurohaceus;  ego  in  Dei  no- 
mine  Tbeodo,  vendilu  constat  me  vobis  veiididisse  , 


f  Signum  Wiglulfo.  f  Signnm  Adaliudi.  f  Siguum 
Feumilli.  f  Signura  Luntberti»  f  Sigoum  Trodolaigi. 
Ego  iii  Dei  nomine  Jobaiines  lector  haac  vendicio- 
nem  diciante  domino  Romano  abbate. 

LXV. 

Tesiamentum  Adel(e  ,    abbnths  "  PatalioU  juxta  Tre- 
viros  •>  (anii.  75:2). 

Adela,  in  Christo  Domino  sacrala  abbaiissa,  Dago* 
berli  reg.s  quondam  iilia.  Cum  pervulgatum  noluiii- 
qiie  boiiis  omnibus  sil  quemadniodum  iios  monaste- 
lium  in  villa  quic  dicitur  Palatiolum  °,  in  ripa  po.i- 
liim  fliiminis  Mosollx,  quod  ipsum  a  Pippino  ni:ijore- 
domus,  Treviris  permutatione  quoisivimus  ,  lionori- 


et  ila  veiididi.  omiiem    porcionera  meam   in   inarca  B  que  S.  Marix  Virgiuis  geniiricis  Doinini  iiostri  Jesii 


Haniarisstad,  hoc  est,  quinium,  cumque  ibidein  mea 
videtur  esse  posscssio  in  terris,  silvis,  siciit  superius 
diximiis,  quaniura  in  ipso  line  esl,  umle  aiccpi  a 
vobis  sicut  inter  nos  placuit  atque  coiivenii,  in  an- 
r.oiia  vel  alio  prccio,  valente  solidos  triginla  ,  in  ea 
raiione  ut  ab  bac  die  habeatis  ipsas  terras,  et  silvas 
possiJeatis ,  vel  qui>  quid  exinde  facere  voluerilis  , 
liberain  ac  firmissimam  in  omnibus  habeaiis  pole^ta- 
tera.  Si  quis  vero,  quod  futurum  esse  non  credu  ,  si 
ego  ipse,  aul  heredes  mei  seu  quxlibet  persona  qux 
contra  lianc  vendicionem  quam  ego  spontanea  vo- 
luntate  fleri  rogari,  veiiire  templaverit  autinfringere 
Toluerit,  el  a  meis  beredibus  defensatum  non  fiierit. 


Christi  et  beatonmi  Petri  et  Pauli  ,  cselerorumque 
sancinriHii  jamdndum  ad  proprii  monasterii  asumex- 
Iruxiiiius,  in  eoqiie  monacbaruiu  icctum  ,  disciplina 
ei  regiila  S.  Hencdicli  viventiuin,  nggregavimus;  fa- 
cienduin  dvnique  nobis  visum  Cbt ,  ut  lias  vita:  de- 
gendx  necessarias  opes,  quas  de  propriis  haclenus 
largit.i<  suinus ,  ttslaraenti  etiam  prjtsenti  pi^gina 
coiilirmnri'mu$.  Legarous  iiaque  et  doDamus  hiiic 
quod  diximusmonasterio,  villam  no  tram  qwedicitur 
Palatiolum,  in  qua  cccnobium  esse  cnnslructum  vi- 
delur,  idque  cum  otiini  integrilate  ,  tam  domiliDS  , 
xdiliciis,  addilamentis,casis,  curlibus,  mansis,  man- 
cipiis,  quam  vineis,  campis,  praiis,  silvis,  ailjacenii- 


inprimis  omnipotentis  Dei  vel  angelorum  ejus  oflen-  p  bus,  farinariis,  aquis  aquarnmque  decursibus,  etom- 


sam  se  perincursurura  contreraiscat.  Et  intiuper  du- 
plura  tantum  quantiim  a  vubis   accepi   coactus  cx- 

solvat,  el  pariibus   auri  libra  una  argento quin- 

que  se  damnaliilein  sciat ,  et  quod  petit  evendicare 
nequeat,  sed  hec  vindicio  orani  lempnre  firma  per- 
maneat  slipulacione  subiiixa. 

Actum  Marbach  monasterio  publice,  anno  deciino 
regnante  Theoderico  rege,  sub  diexjkal.  Madias. 
f  Signuni  Theodonis,  qui  hanc  veiidicionem  Geri  ro- 

*  Soliis  hucusque  hanc  cnartam  vulgavit  Schtep- 
Olnos,  Alsai.  diploin.  t.  I,  pag.  13,  ad  cujus  liilein 
recudinius.  Is  chartam  lianc  ex  Morbacensi  cbartu- 
lario  se  deprompsisse  docet.  Monet  autem,  ubi  snpra, 
pag.  723,  locum  in  hoc  inslrumenlo  vocatum  Hama- 
rissiad,  noiniiie  paululum  mutato  ,  appellari  hodie 
Hammerslater-huf,  vicum  quarto  lapide  siium  super 
Movum-Brisacum. 

•>  Browerus,  Aniial.  Trevir.  1. 1.  pag,  3S7,  hoc  de- 
prompsit  ex  veiustis  Trevireiisis  Ecclesiae  monumen- 
lig.  Recuderunt  llenschenius,  De  irib.  Dagob.  lib.  H, 
pag.  127;  Cointius.Annal.  t.  IV,  pag.  790;  Mahillu- 
nius,  .\cta  SS.  ord.  Bened.  t.  IV,  pag.  499;  Calmetns, 
Uist.  Lotbar.  t.  H ,  prob.  col.  94  ;  Hontheimius, 
Hist.  Trevir.  diploin.  t.  1  ,  pag.  88;  Berlholetm, 
Hist.  Luxenib.  t  II,  prob.,pag.  35;  ad  fldem  Hroweri 
omnes,  expunctis  ab  hoc  iiislruinenio  inendis  omnis 
g'>Deris  qux  in  hujus  aeialis  instrumentis  scatent , 
id  enim  Browero  consueiuin  fuit  ut  ab  ejusmodi  vi- 
tiis  purgaret  quolqunt  ex  autographis  inslrumenla 
eruebat.  Scripiores  No»«  Calliac  Clirisiianae,  t.  XHI, 
iiistr.  col.  294,  boc  idein  lestainenlum  ediderunt,  ul 
videtiir,  ex  Browero  desiimplura.  Ibi  Adela  se  Da- 
goberti  regis  Bliam  proliletur,  quera  Browerus ,  ubi 
supra,  regem  hujus  nomiiiis  primum  ceiisei ,  el  id 


nibus  iis  qux  ad  ipsain  pertinere  villam  constai. 
Addi  volumus  his  prxdium  Scripnasiiim,in  pago  Mo- 
sao  siium,  ad  ipsius  Mosx  Quminisrlpain,  omne!'qu& 
po^sessiones  ejus  \t\kz,  uno  dumtaxat  quiidragiiiid. 
jugerum  agro.  excepto,  quein  Insulx  noinine  appel- 
laium,  jam  aiitedulcissimo  Ulio  Aiberico^doaavimns 
Similiiera  Deiparx  mairis  hoc  monasterio.  possideri 
prxdia  ea  omuia.  volo,  qu.e  in  Bielbergis,.  beslancio>- 
qne  sita,  quxque  a  dulcissliiia  gerraaoa  inea  Regen- 

tuetur  magnn  conamiiie -ilaseniiis  ad  Brow.  Ann.. 
1. 1,  pag.  616.  Foriioribus  arKnmentis  bnn  evertil 
Cdiiiiiu?,  Aiiiial.  t.  IV,  pag.  580  et  seq.  ei  Dagober- 
lum  II,  Sigeberli  riliu.n  Alelx  patrem  asseril.  Hiiic 
sequitur  annum  re;;ni  Tliendorici  duodecimum  , 
quo  Adela  tesiamenium  condidit ,  de  fegnn  Tiieo- 
"  dorici  IV  inlelligendum  esse,  ul  probat  Cninlius  ar- 
gumentij  p'iiribus  qux  bic  attex.e  e  nnn  sinunt  no-« 
tis  nostris  pra;  cripli  limile''.  Di.visse  s.ilis  sii  Adc-» 
lam,  juxta  Coinlium  el  Mabillooium,  Acta  SS.  ord. 
S.  Beiied.  t.  IV,  pag.  ii98  ,  lucis  iisinam  accepissa 
circa  aiiniim  liGS;  Pabitioli  monasterluiu  coiistru.- 
xisse  circa  annuiii  700,  cuin  jam  mater  e<&-t  el  ^if 
dua  ;  testameiitum  coiididisse  anno  ChFisli  732, 
xtaiis  sux  aiuio  64  ;  ac  dem^im,  jaxla  aucinres  Nov^e 
Galiiie  Cliristianx,  ubi  supra,  obrtsse  annio  Cliristi 
755.  Miramur  aiit^-ra  eosdem,  iino  ei  llimiheimium  , 
ubi  supra,  Aileix  teslameiilma  sub  Theodorico  lil 
coiifeclum  censuisse,  anno  Christi  6l90,  cuin  A.lela 
viv  aiinum  vigesiniuinsecunduinai;erot,necJumPala* 
lioli  partheiioaem  erexissel. 

t  Palatiolumlocus  eral  a  veteri  palatio  si  dictits, 
ut,  ditii  Mabill.  Aiinal.  t.  II,  pag.  5  ei  96;  virgiBi- 
bus  vero  ibi  substituli  sunt  caoonici  circa  raedium 
XI  sieculuin. 


1>S7 


SACLL.  Ml  ET  Vlll  ECCLESIASTICA  MONUMICNTA. 


mn 


iruJe  Jato  prelio  coinpaiavi.  liursus  poriioiies  iiu\-»8  A  '>ere  vel  possiJerc,  toluiii,  ad  iiilcgruin  el  in  onini 

viliaruiii  Eiicliiariaci,  Ursiaci,  Caiuiclaruin   liis  ailji- 

cip,  qux  ait  Mosellaiii  oiiines  siUB  suul.  Qiiilius  ad- 

jungi  res  cliatu  eas  facullatcsque  placet,qii*  iii  prae- 

(lio  ileginioseti,  a    l"eronio  lilio  Tulloiiis  JustX'  niilii 

\eudilionis  tilulo  (|iioiniani  obligere.  Acteduiil  eliaiii 

liis,  possessiones  baldelingis,  qux  in  pago  siix  Iten- 

leiisi ,  et  a  Canciofriodo   et  Wigerico   empt.-c ,    iii 

jus  peculiuiiique  nieiiin  redactac  sunt.  Iieni  quae    in 

pr.cOto  Macliariaco  a  iierlonio  milii  doiiata,  lixc omnia 

iribuo  duiiiique.  Ad  extremuni  id  quoque  deseiiien- 

lia  ci'ngregationis  meniorata;  slatuimus,  ut  qnidqiiid 

npuiu  possessionumque  iii  monasteriuni    boc  ipsiim 

contulimus,  iJ  in  arcliiepiscoporuin   Ecclesix   Tie- 

««rica:  seinper  sit  arliilrio  atquc  tulela.   Daluin  ka- 

lcndis  Aprilis,  anno  xij  Tbeoderiu  regis. 


LXVL 

CkttTta  qiia  Cayta  hasilicie  S.  Benigni  dona  conferl, 
post  suum  et  viri  sui  vbiiiim  possidenda  •  («im. 
754}. 

Sacrosanct»  basilica;  domni  Benigni  martyris, 
qua;  est  sub  oppido  Divioneconslructa,  ubi  ipse  pre- 
liosiis  saiicius  magno  bonore  in  corpore  resquiescit. 
Ego,  igilur  in  Dei  noniine  Gojla,  peccalrix  femina, 
propeiisavi  de  buniana  IVagilitate,  ut  dum  est  anima, 
in  corpore  in  omiii  poiesiate  stia,  iia  debet  cogitare 
ul  de  rebus  sibi  jusle  debilis  iiide  sibi  comparet 
paradisum.  Ijjiiuregoad  ipsam  basilii  am,  vel   stio- 


bus,  una  cuni  mancipiis,  libcrtis,  cum  peculio  vel 
oiniii  peciiliare  ipsorum,  una  cum  acolabis  vel  oiii- 
iiem  rein  incxquisitain,  lotum  euin  queiii,  ul  diii, 
iii  ipsas  supraJictas  iines,  vel  in  ipsas  villas,  seu 
eiiam  iii  ipsos  agros,  tam  Je  aloJo  quara  de  paren- 
lani  meorum,  pcr  instruniciita  carlarum,  aut  do 
quolibel  ingciiio  aut  adtracto,  id  de  (|iiacuinquo 
partc  ad  me  ibidein  advenit,  aul  inantea,  Cliristo 
prasule,  pervenire  poiest,  quod  a  ine  ibidein  iiun- 
ciisquc,  juste  et  raiionabiliter ,  de  quaruinque  re 
ibidera  possessum  fuit,  aut  quod  injiitea  ibidcm  ob- 
veiiire  atit  adirabere  vel  meliorare  polerit,  lioc  lo- 
ttvai  eo  ad  iniegruin,  cum  omni  integriiatc  vel  suli- 
diiate,  aciores  vel  reclores  ipsius  I3asilic%  siiperius 
l^  jam  dict^c  domni  Benigni,  post  diem  obitus  mei,  aul 
jam  dicto  jugule  meo,  iioinine  Bonuaso,  a  die  pro;- 
senii,  ipsas  vel  superius  nominatas,  absque  ulla 
contraiieiate  vel  cujuscumque  expeclata  iraditione 
ad  possiJendum,  in  Dei  nomine,  nieoruin  revocent 
diiminaliune  :  ut  quicquid  exinde  ad  opportunitatetii 
ipsius  loci  facere  voluerint,  libere  ad  suum,  in  Uei 
nomine ,  absque  ullius  contradiciione  perfruau- 
tur,  arbitrium  ;  el ,  qiioJ  nec  fieri  credo ,  si 
ego  ipsa  aut  ullus  de  bxredibus  meis  vel  qualibel 
alia  opposita  convenia  vel  persoiia  ,  ullo  tein- 
pore  ,  contra  prascnii  episiola  cessionis,  quain 
ego  plenissiina  voluntale  mea  pro  redeiiptione 
aiiiinx  mese  conscribere  vel  aJlirmare  rogavi,  venire 
lemptaverit  vel  repetere   aut  caluinniare,  iolerat 


rura  auctoribus,  posl  dicm  obiius  mei  vel  dulcissimo  ^  partibus  saepedict;»  basilica!  Sancli  Benigni  soisque 


jugale  meo,  Bonuaso  nomiite,  cedo  cessumqtie  in 
perpetuum,  ul  permaneat,  esse  vo"o,  hoc  est,  iii 
pago  Aloarioruin  ,  in  villa  vel  fine  Longouiana, 
quicquid  ibid  in  visa  snm  habere  vel  possidere  aut 
dominare  :  hoc  est,  lani  lerriloriis,  domibus  indomi- 
nicaiis,  vcl  omnibus  accidenliis,  seu  etiani  omnem 
reni  suprapositam ,  curtiferis,  villaribus,  campis, 
pratis,  silvis,  vineis,  pomiferis,  pascuis,  accessisque 
oiiinibus,  aquis  aquarumque  decursibus  ,  cuni  onini 
jure,  cum  omiiibus  adjaccntiis  vel  appenditiis  suis  : 
liocest.Fcdenniaco,  Posteiiniaco.Monasteriolo,  Alac- 
nis  nieJiet:ile,  Glonnoco,  curte  Bunciana,  Fisciaco, 
Cheneuas,  Mavcenniaco,  quicqiiiJ  ibi    visn  sum  ba- 


aucturibus,  una  cuin  socio  fisco,  auri  libras  Ires, 
argentum  pondus  iii,  el  nicbiloniinus  prxscns  cessio, 
et  vuluntas  mea  oniui  (empore  lirma  et  inviolaia 
perinanere  slipulationi  subnixa.  Actum  Bagnavilla, 
publice.  Sli;num  Giiyla:ix,  quse  hanc  cessioneiii  fieri 
et  firiuarc  rogavit.  Signuin  lioneualTo  jugale  sno, 
qui  consensil.  In  Dei  nomine  Goinus  abbas  siguavi. 
Sigiium  Goiofredo.  Signuin  Landono.  Signuin  Teii- 
deramito.  Signuin  Elmoaldo.  Signum  Graflfiono.  Ri- 
cbselinus  sig.  Ego  in  Dei  nomine  Brandaleiius  pres- 
byter,  rogaius,  apta  lirnia  cessione  scripsi  et  notavi, 
die  sabbato,  proximu  aiite  ineJia  inense  Aprili,  in 
aiino  XIV  regnante  doinino  nostro  TlieoJerico  rege. 


«  Viilgavii  Perardiis,  inter  instrumenla  ad  liislo- 
riam  BurgiinJiiC  specianiia,  pag.S;  recuilii  Cointius, 
Aniial.  t  IV,  pag.  826,  cx  Perariio.  Donatrix,  qiiic 
in  conlextu  Coy'a  diciiiir,  suliscribit  iiomine  Guy- 
laii;c.  Perardiis  Jalam  rli:irtaiiiconJicitregiianleThei>- 
(loriculll;  sed  polios  stib  TheoJuricn  IV  vijiiiir 
eiiiissa  Coiiilio  ei  M.iliillonio,  Aiinal.  t.  II,  p:ig.  93. 
Aniius  :<uiein  14  1  hcoilorici  IV  inciJit  in  aiiniiin 
Cbristi  751 ;  diesvero  Salibali  anlc  inrJiuin  iiiciiseiii 
Aprilem  dicin  decimaiii  liiijus  mensis  desigiial,  juxta 
l»biil:ts  liiroiiograpbioas  iiisoilas  iii  Arle  dijiiJicaii.li 
siiigiilas  tciiipiiniiii  iii  vcteribiis  in.^lruiiiciilis  nolas. 
Coiiilius,  iibi  suir.i,  |ia;<.  8::7,  Jicin  JtioJeciinam 
■.nuiligit.  Errons  caii.sa  est,  (|Uod  Coiiitius  aiinoin 
(!hr.  751  lilluia  doiiiiiiicali  E  signaliiiii  creJidil,  ciiiii, 
juxta  casiliMii  tabiil.is,  iiiiiiiis  bic  s  gn:ilu>  luiMil  lit- 
leraC.  MeinoratiM'  havcliarla  ix  buinlcoS.  Iteiii^>ni, 
apud  S^icil.  Uai.  Iicr.  t.  I,  pag.  TiTG,   ct  dala   dicilur 


sub  anno  xiv  regni  Tbeodorici  I,  nepotis  Brunechil- 
dis;  unde  Imc  instruinenlum  anno  bO.t  seti  61 J 
ailjudicanduin  videreiur.  Veruin  Mabillonio  plac.-t 
iiiagis  Cointii  seiiteiil.a,  qtiae  rcgno  Theodorici  IV 
cbartam  lianc  assignjt ,  eiiJ  aJstruit  lioc  poiissiiniiiii 
argiiiiiento,  qiiod  illo  teiiipure  in  usu  fuerunt  apiiJ 
iteiiigniaiins  iiuta;  cliroiiulogic:e  siib  iislcin  luriiiulis 
concepia:  qu.c  usurpantur  iii  charta  de  qiia  a);iiiius. 
Sic  iii  cbariis  a  Pcr.irJo  prolalis  sub  Pipino  et  Ca- 
ruln  ri^gihus,  legtiiiiiir  lia>  iiouu  clironolugic.e  :  Di* 
Snt>b(tti  proxiino  i  asl  niedin  mense  Julio.  ...  el,  di* 
Doininico  proximo  post  lial.  Uarlias..  .  .  el,  dit  Sub- 
biilo  anle  liat.  ffbruarii.  (ioiiitio  el  Mabilliitno  suf- 
Iragaiitui'  auclorcs  Nuv:i:  Galli:e  Cliiistiaiut,  t.  IV, 
cul.  t)70.  Ablias  Sancii  Kenigni  qiii  cliiruv  Goyl.e 
siibscriliii  iioiiiiiie  (>oiiius,  in  ciiroiiico  Saucli  lioiu- 
giii  (.udiiiui  appeilatur. 


«289 


DONATIONES  AC  TESTAMENTA  EPISC,  ABB.,  ETC.  «90 

LXVII.  A  vero  abbaiissx  inler  se  habeant.   Niillam   viJuam, 


Charla  qua  Bileliill  cvnnbhim  puellare  ad  Mogunlice 
nimos  lonilil  el  dolai  ■*  [ann.  734). 

In  noniine  Palris,  ei  Filii,  et  Spirilus  Sancti.  Ego 
Bilehill  notum  e^se  cupio  lam  pra;sen(ibus  quain  et 
fiiluris,  qualiier  ego  propler  Dei  amorem  propterque 
ipem  relribuionisfuturse,  quasdam  resproprielalis  : 
boc  est,  aream  uuaui,  prope  murum  Mogunlia;  civi- 
tatis  ,  ia  auslrali  parte,  a  Sigeberto  arcliiepiscopo 
avuncnlo  meo  acquisivi,  cum  rubeis  scutis  duode- 
ciin,  aui'0  paratis,  et  tolidem  equis  nigris ,  et  con- 
struxiin  ea  donium  Domini  etSanctreMariaeVirginis. 
Ibique  congrcgavi  sanctam  congregaiionem  mulie- 
rum,  ac  iradidi  eis  in  eleemosynam  uieam  et  paren- 
tum  meorum   quicquid  proprietaiis  habere   visa  fui 


aut  aliam  quanilibet  exiraiieam,  nisi  inter  se  nulri- 
tam  accipiant.  Et,  si  ullus  episcopus  propter  suam 
temeritatem  hujus  conditionis  cbartulam  infringere 
voluerit,  irara  Dei  omnipotentis  ct  sanctorum  om- 
niiim  scntiat,  et  tamen  quod  vuU  nequaquam  perfl- 
ciat,  sed  pnesens  cbarlula  hujus  traditionis  omni 
teinpore  firma  et  siabilis  perroaneat  stipulatioiie 
subnixa.  Iiisuper  etiam,  si  ulla  vidua  vel  extranea 
his  sanctimonialibus  feminis  extra  consensum  suuru 
prxponatur,  in  pessimum  geniis  lepne  incidat ,  et 
postea  turpissima  roorte  damnata  pereat,  el  hic  uon 
habeat  locum  putrescere.  Aclum  in  praidicta  urbe, 
regnaute  Cleodovxo  rege  serenissimo,  anno  xiv,  anno 
Dominicx   Incarnalionis   se>iii!;enteEimo    tricesiino 


vel   ha;reditalis,    lam  in  areis   el  «dificiis,   pratis,  B  quinto,  indictione  x,  KalenJ.  Maii  [Eckardui,  x  kal. 


pascuis,  sylvis,  terris,  ai|uisaquarumque  Ueciirsibus, 
mobilibus  ct  iiumobilibus,  cultis  et  incultis,  et  man- 
cipiis,  ita  ut  babeant  atque  possidcant  usque  ad 
coiisummationem  hujus  scculi.  Possessores  Viro 
ejusJem  areohc  urbis  pradatx  vigilias  iion  curent, 
nummorum  coilectionibus,  moJo  episco;)o,  modo  in 
reparandos  muros  dandis,  niliit  addanl,  ahasque 
urbanas  consuetudines  non  obscrvent;  tantum  ab- 
Lalissx  et  coiigregjlionis  uui,  obsequio,  imperio,  se 
parere  cognoscaiit.  Si  quis  illorum  homicidiura, 
liirtum,  rapinara  aut  aliquam  aliam  culpam  comrai^ 
serit,  vel  aliquis  de  extraneis  malefactor,  qui  talia 
fecerit,  areaiu  in  illam  fugiens  se  receperit,  non 
(udicuai  aul  principum  urbanorum ,  verum  cjusdem  /-< 
loci  rectorum  judicio  censendus  assistat.  Mundibur- 
diam  et  defensionem  ab  archiepiscopo  Moguntinen- 
sis  Ecclcsix  babeaut  in    perpetuum ;    electionem 

•  Edidil  Serrarius,  Rerum  Hoguntinarum  lib.  ii, 
pag.  *284,  ex  tabula  qunc  pendet  ad  arara  S.  Dilebil- 
dis.  Recuderunt  Eckardus,  Franc.  orieiii.  t.  I,  pag. 
221,  etCointius,  Annal.  t.  IV,  pag.  8'27.Has  liiteias 
mendosissimas  ac  liJei  expertes  pronuntiai  .Uabillo- 
nius,  Annal.  t.  II,  pag.  97.  Da  Kileliilde  vidiia  et  ab- 
baliisa  plura  recitantur  in  hreviario  Moguntino,  ct 
inserla  sunt  in  ejus  Vita  a  Serrario  ct  Surio  edila, 
Acta  SS.  ad  diein  27  Novenib.,  sed  quae  Mabillonio 
viJentur  non  niajori  lile  digna  quam  litter.e  ips» 
quas  expendimus.  Sanctx  Bilehihlis  commemoralio 
ttt  in  pervetusto  libro  sacrainentali,  suh  die  quinta 
kal.  Decembris,  ut  vidcre  est  in  Nov.  Gall.Christ,  t. 
V,  pag.  589;  coenobiuni  quid  condidisse  dicilur, 
ipsuin  videtur  Altomunasterium,  seu  velu<S.  Mariie  ' 
monasterium,  in  Moguniia.  Spurium  instrumeiitura 
produnt  nutae  chronologicse  hac  aetale  insolila;.  AdJe 
anno  Cbristi  655  necdum  nataiu  fuisse  Uilehildem, 
qux  circa  annum  712  Mogunliam  se  recepit  orbata 
viro  et  graviJa.  Moguntix  prjesulatum  lunc  obline- 
bal  Sigibertus,  avunculus  ejus,  qui  hic  perperaiu  ar- 
chiepiscopus  dicitur  ;  nondura  eiiim  hoc  liiiilo  gau- 
debaiit  prxsules  Mogunciatenses  :  et  lioc  novum  est 
falsltatis  indicium.  Prxterea  anno  63,^  nec  regiiabat 
Clilodoveus,  uec  indictio  currebat  decima ,  nec  ca- 
lendx  Maiaein  feriara  quintam  incidebant.  Bilebildis 
nata  fuit  regnante  Chlodoveo  lli ,  si  antiquis  ejus 
Vit;e  scriptoribus  credimus ;  uec  ullus  ex  hujus  Clilo- 
dovei  successoribus  aunum  regni  xiv  attigit,  si  Tbeo- 
doricum  IV  excipias;  hujus  aulem  Theodorici  annus 
regni  xiv  concurdat  cum  anno  Christi  731.  Hinc 
Cuintius  chartam  de  qua  agimus  aj  liunc  annum 
refert,  Geroldo  Moguntia;  sedera  episcopalem  occu- 
Patrol.  LXXX.V11I. 


Maii],  feria  v,  corani  lestiiius  subnotatis.  Signura 
Bilehildx  qux  hanc  iradiiionem  lerfecii.  Signu^n 
Geroldi  episcopi.  Signiim  Ruodberti  diaconi.Signum 
Recholfft.  Signum  .Adelhelmi  eomitis.  Signum  Gri- 
molffi.  Sigoum  Haganonis.  Signum  Hiidimini.  Si- 
gnum  Mimihilt.  Signum  Regiiihilt.  Signum  Hobolfti. 
Signum  Gumulffi.  E^o  iia]ue  A-mondu;,  jussu  do- 
mini  mei  Sigiber;i  arehiepi  cnpi,  scripsi,  nolavi 
diein  tempusque  ut  supra. 

LXVIH  -  LXIX. 

Teitamenlum  Abbanis,  qno  I^ovaticienii  Saticli  Pe- 
tii  monaster.o  awplisiinia  doiia  conferl  ^  (ann, 
759). 

In  nomine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus-Sancti.Suo 
die  tertio  noDos  Maias,  anno  viges<mo  primo  guber- 
iianie  inlustrisslmo  nostroKaroIo  regna  Francorum  ', 

panle,  qni  Sigiberto  success"rat,  ct  charta>.  snbscri- 
bit :  unde  sequilur  Asmunduin',  ad  calcein  instru- 
nienti,  debuisse  tesiari  se,  nnn  Sigibertijussu,  iitait, 
sed  ju  su  Geroldi,  charlam  Bilehildis  scripsisse.  Eruci 
uiidique  scateni  iu  boc  instrumento  viiia,  propi.n- 
qux  ipsum  spuriis  adjudiiandum  censcmus.  Cuni 
autem  ei  locus  sit  assiL;iiandus,  illud  sub  aiino  73', 
cuni  Coiiitio,  collocare  fas  si'. 

>>  Diu  iiieditura  priinus  vulgavit  Cointiu^,  Annal. 
I.  VI,  pag.  42-2,  ex  cudice  anie  annos  circiter  sex- 
centos,  ut  ait,  esarato,  sed  veieris  scripturje  mends 
siiblatis.  Iierum  edidit,  servaia  styli  harbarie,  Mabil- 
loiiius,  de  Re  diplom.  pag.  5'J7,  insertum  in  diplo- 
maie  Caroli  Magni,  quo  lesian.r-ntum  Abboiiis  con- 
'  lirmatum  fuitcircr  annura  805.  Mabiilonio  tradituui 
fuerat  hujus  instrumenti  exemplum  ab  Herouvallio, 
qui  illud  propria  nianu  descripserat  ex  chartario 
Gratianopolitano  [nunc  in  Bihl.  regia,  F.  Saag.  Harl. 
■487)  anle  annos  circiter  quingeiilos  scripto.  Hujusce 
testamenli  inentio  Ut  in  chronico  Novaliciensi.  ciijus 
fragmentum  videsis  apud  Chesiiium,  Rerum  Franc. 
script.  t.  II;  sedfalliturNovalicieiisischronographus, 
cum  Abboneni,  quem  Patricium  appellat,  testimen- 
tum  condidisse  arbitratur  tempore  Theodorici,  Go- 
thorum  regis,  qui  sexlo  sajculo  regnavit.  Testameii- 
tura  condidit  ALbo  anno  xxj  gubemante  illuslriisimo 
Karolo  regna  Francorum  ,  indictione  vij ,  ut  in  ipso 
iDStrumeiito  legitiir.  [Cbartularii  lextum  admisi,col- 
latum  curis  egregii  viri  Claudii;  quasdam  tameii 
Mabillonii  lectiones  iudicabo  inter  uiicos.J 

<:  ll:cc  manifeste  intelligenda  sunt,  non  de  Karolo 
rege  aut  iraperaiorc,  seJ  de  Karolo  quein  Martelluin 
vocanl,  qui,  exstincto  Theodorico  rege  IV ,  imo  cl 

41 


MM  SJECVL.  VII  ET  Mll  ECC 

indiclione  vij,  feliciier  '.  Ego  in  Dei  nonune  Abbo, 
lilius  Felici  et  Rusiicte  nuniine  qnonilani,  saiia  mcnle 
alque  consiiio  cogiuns  casus  liumani  rragilitaiis, 
lestainenium  condidi,quo  vcncrabili  llyibcrto  clcrico 
scribemlo  rogavi,  quod  lesUiinenluni  miuni  si  quo 
casum,  ei  jure  pr.-elorio,  vel  quale  ciijiis  lege  adin- 
ventionis  qnx  quoniodo  valere  ncquiverii,  ac  si  ab 
intesiato,  ad  vicem  codicelloruin  euni  valcre  volo  ac 
jiibeo;  quos,  quas  liberosve  [M.,  liberos  liberasve] 
esse  dccrevero,  liberi  liberxve  sint  omnis  ;  et  qiia;- 
que  pcr  boc  leslanicnlum  nieuiii  dedcro,  lcgavero, 
dare  jussero,  id  iii  fiat,  delur,  praisleliir,  lidei  lieredis 
niei  commillo.  Ego  in  Uci  nuniinc  Abbo,  cum  mc 
dispensaliu  divina  de  hac  luce  migrare  preceperit, 
dibilove  nalure  coinpievero,  lunc  tu,  sacrosancla 
ecclesia  in  honore  bcali  Pelri  apostoli,  seu  et  cete- 
rorum  sanclorura  Novaliciis  monanerii  in  valle  Si- 
gusina,  quem  ex  operere  nosiro  in  reni  proprielalis 
iiosine  construYimus,  ubi  norma  monacborum  sub 
rcligionis  ordine  spiritale  et  regula  sancii  Benedicti 
custodieadis  Doniino  adjuvanie,  conlocavimus,  ubi 
apresens  vir  Abbo  prxesse  videtur,  heres  niihi  es  lu 
[if.,  esio],  heredem  meara  te  esse  volo,  ac  jubeo, 
ca;teri,  caeteroe  cxheredis  sint  lole.  Te  vero,  sancla 
Kcclesia  beali  Pelri  apostoii  snprascripli  nionaslerii 
in  valle  Sigusina,  lam  infra  muros  ipsius  civitalis 
quam  ei  in  ipso  pago,  ex  alode  parcntum  meorum 
vet  undecumqiie  michi  jusiissime  ibidera  ex  legibus 
obvenit,  hoc  est,  quicquid  in  ipsa  valle  Nov.-.Iiciis, 
etiam  et  in  Barro,  seu  et  in  Albanalo,  et  ullra  Cinisca 
sublus  Cravasca,  et  in  FaiJo,  vel  ceiera  hca,  quod 
prxsente  teinpore  ad  ipsum  nionasteriuiu  adjacel  vel 
aspicere  videlur,  cum  siivis,  pralis,  alpibus,  aquis 
squarumve  decursibus,  quicquid  prcscnte  tempore 
ad  ipsuro  sanclum  locura  aspicere  videtur,  lara  de 
proprio  quam  de  conquisto,  seu  ei  de  commutatio- 
nis  causn,  Promaeiano  in  valle  Maurigenica  recepi- 
nius,  una  cum  mancipiis,  terris,  vineis,  silvis,  cum 
omni  inlegriiaie  ut  babeas  volo  ac  jubco.  Similiter 
quicquid  in  Balmas,  ubi  oratorius  in  honore  sancti 
Verani  est  constructus,  visi  sumus  babere ,  et  in 
Lastadio,  Gallionis,  Grummo,  Camundis,  Luxoraone, 
Corvallico,  Pelracava,  Trebocis,  vel  circa  civitate 
quantumcumque  ex  proprielale  parentum  nostroriim 

ipso  adhiic  regnante,  regna  Francorum  gubernabai, 
et  ab  annis  xxj  suinina  aucloritate  poiiebatur  anno 
Chr.  739.  Is  aulem  annus  concurrit  cumindictione  vij, 
qux  bic  adhibetur  pro  synchronisnin.  [  Coiuperiuin 
est,  morluo  Theodorico  IV,  aiino  657,  iotcrregnum 
exstilisse  in  Franco-Gallia  annorum  vij,  si  lidesad- 
bibeaiur  chronicisquibusdam,  quorum  nonnulla  vul- 
gavii  U.  Bouquei,  Ker.  Gall.  et  Franc.  Script.  t.  lil, 
pag.  G91 ;  annnrum  lantum  v,ut  conjiciunl  meliores 
critici,  et  ut  apparci  ex  documeniu  aniii  7-il  inlVa 
{Col.  1302). Noii  silentiu  prxicnniitenduin  CEl  Eccar- 
dum,  qui  chronicon  hujus  generis  cdidit  ad  hnein 
lexlus  lcgissalicajcx  eodice  Guell'crbylano,scripsisse 
regnaiil  pro  non  regn.vit;  quod  rxleris  docuinciitis 
IVirel  conlrariiim.  Al,iiispecto  codici-,  miH'uin  liunia- 
iiitcr  communicalo  a  doctissiino  bibliutlieca;  Giieircr- 
byiaiiic  cui>tode ,  cerlior  laclus  suin  vocein  »o» 
ilii  iiiscriplam  csse,  Eccarduinque  in  errorem  inci- 
disse. I 


LESIASTICA  MONUMENTA.  «92 

A  vel  conqucstum  in  ipsa  loca  habcre  vidcmur,  te  be- 
redeiii  nieam  habere  volo  ac  jubeo  :  c(  quicquid  circa 
civitate  Scgiisia,  \e\  in  ipsa  valle  liabere  vlilemur, 
lioc  esl,  in  Orb  ino,  Ciciiniano,  Voroxio,  Raudenovi- 
liano  lu,  hercs  mea,  liabcre  volo  ac  jubeo. 

Et  in  Valaucis  porlione  qiiem  a  liberto  noslro 
TbeudalJo  dedimiis,volo  ut  habcal,  et  ipse  cl  infantcs 
sui  ad  heredcm  nieaiii  aspiccrc  debeant  vnlo  ac  jubeo. 
Similiter  Caniniile  suppriore  ei  Cammiic  sublcriore, 
Drosiiilis,  una  cum  ingcnuis  Rogalionis  Tannohorgo- 
nis,  una  ciiin  niinislraie  iiostro  ]ohanne  et  infantes 
suos,  Liberlaio  cuin  iiifanles  suos,  Crivolis,  Orbana, 
Bicorasco,  unacum  iicpotes  Vualane,  hoc  e-l,  ILirioIdo 
et  germana  sua  quem  Dunimius  habet,  Galisiaca,  et 
alpes  in  Cinisio,  queni  de  ccclesia  Sanclo  Pilro  de 

R  ipa  ronUrucla  Lugdunense  conimulavimns  :  isla 
oiniiia  supcrius  coinprehensa  ,  una  cuin  niancipii!<, 
liberiis,  terris,  domibus,  xdificiis,  vineis,  canipis, 
pralis,  pascuis,  silvis,  alpibus,  vel  omnis  adjacenlias 
ad  se  pertin^ntes,  ic,  hcreJe  mea,  habere  volo  ac 
jubeo.  Et  cella  iiifra  regnum  Langobardornm,  qni 
vocalur  Tollatecus  qui  Iquid  ex  alode  parenlum  no- 
strorum  micbi  ibidcm  obvenit,  ona  cum  mancipiis  ibi 
consistentibus,  vel  omne  jure  suo,  ul  habeas  volo 
ac  jubeo.  Etiam  et  colonica  in  valle  Diubi.isca,  inlra 
lines  Langobaidorura  ubi  dicltur  Bicciatis,  q  leni  pa- 
rentes  nostri,  et  nos  ibi  !era  habuimus,  ut  habeas 
volo  alque  prxcipio.  Siiuile  uatnque  modo  el  quicquid 
in  vaile  .Maurigenniia  ex  alode  parenlum  nosirorura, 

f,  vel  per  quodlibel  tilulo  jusie  et  rationabiliter  oobis 
ibidem  obvenit,  et  Icgilinia  subpeiit  redebere,  hoc 
est,  in  ipsa  Maurogenna  doraus  quem  apud  ecclesiae 
Maurigennic;!  comniulavimiis,  cuin  cdiliciis,  corlife- 
ris,  exavis,  ortis,  vineis,  campis,  seu  imglis,  una 
cum  ccclesia  Sancto  Petro,  quem  parentes  nosiri 
ibidem  coiislruxeruni,  cuin  omni  iiilegrit:ile  vel  ad- 
jacentias  ad  se  pertinentes,  immoque  ecclesia  Sanclo 
Pancrasio  proprietaiis  nostra;,  una  cum  colunica  ia 
Birisco,  cum  oninis  adjacenliis  ad  se  pertinentes,  le, 
heredc  niea,  habere  volo.  El  in  ipsa  valle  Maurigen- 
nica,  loco  nuncupante  Fontana,  quicquid  ibiJem  pre- 
senielempore  dc  parenics  nostris  vi>i  sumus  babere, 
scu  el  in  Nanosces,  una  cura  illos  ingenuos  de  Ara« 
berto,  et  liberto  nostro  de  Aisede  numioe  Oibano, 

D  •  Neque  indiciionis  nntam  quasi  liac  ;ctate  insoli- 
tain.cura  Cointio,  Annal.  t.  IV,pag.  Hl,  not.  aJ 
niavg.,  expungendaiii  censeas  ;  monct  eiiim  Mabillu- 
iiius,  Aiinal.  t.  II,  pag.  IU9,  iiisoliluin  quiJein  tunc 
fiiissc  hanc  notum  clironologicam  in  diplnmalibus 
legiis,  in  privalisveio  iiistriiinentisncqiiaqiiaiu.  (juin 
ct  optiine  concordat  quod  diVitur  in  codeni  lesta- 
inenio  de  invasioiic  Saraccnorum  qui  locu  Novali- 
ciensibus  ab  Abbune  donata  paulo  anie  vasiaveranl, 
scilicelcirca  aiinuin  757,  vid.  Aiinal.  iSazir.  rillnii, 
Pelav.  eio.  et  Loiiguer.  in  t.  III  C.olleci.  scripl.  reruiii 
Franilc,  pag.  70i.  Ergo  Abbonis  lesiamenliiin  !>ub 
aiiiio759  coliocari  pi)Svo  judicamus  ciim  .M.ihillouio, 
ciii  asiipulaiiiur  auciores  iNuva*  Gallix  Cbiisiiaiia^, 
1.  I,  col.  437.  Oninilius  auiem  buc  lnslruiiieuiuiu 
videtur  npliuKV  iiolx.  Pleraque  noinina  loioruiii  ibl 
incinoraioruin  inlvr|>i'e  atiij  esi  l.aiiceli<tus,  ciijus 
explaiiatiuiieg  edil  e  iunl  :i'l  c:ilcem  opeiii  Uabillonil 
da  He  diplumuiica,  pa£.  647. 


«295  DONATIONES  AC  TESTAMENTA  EPISC,  ABB.,  ETC.  1^01 

el  iiigenua  nostra  »  nomcn  Rigovera  de  Bonnosco,  A  raiione  Viundegundi.quod  ad  nos  pervenenint,  quem 


vel  quicquid  in  L!regis  ile  alode  parentum  nostrornm 
qiiem  Austrualiiiis  iii  bcneruio  liabel,  te,  supraseripta 
ecclesia  Sanolo  retro,  lieres  mea,  babere  volo  ac 
jubeo.  Pro  modo  siniile,  qnicquidde  domna  Siagria  in 
ipsa  valle  Maurigennica  conquesivinius,  Misiottano, 
Obliciacis,  Mago,  colonica  in  Albiadi>,  in  Dau^elis, 
etcoloiiica  super  Bricoscis,  et  Amalicione  ubi  Blan- 
collus  Vcrbicarius  manet,  et  Gratavinnia,  eiiam  et 
ciBiera  vocabula  cum  adjacenliis  earuni,  te,  sacro- 
sancla  fccclesi.i,  habere  volo  ac  julieo.  Imnioque, 
quicquid  in  vallc  Darentasiense,  ex  .tlode  parenlum 
iiostrorum,  vel  quod  de  Syagria  ibidem  ad  nos  per- 
venit,  una  cum  mancipiis,  liberlis,  colonis,  inquilinis 
et  servis,  tc  bercilem  baberc  volo  atque  prnecipio. 

De  Gralianopolil.ino  pago  [omissa  in  M.].  Siniili- 
tcr  in  pago  Graiianopoliiano,  Olonna,  quem  ad  libcrta 
inea  nomen  Sendeberli  dedi,  volo  ui  habeat.  Misso- 
riano  quem  de  Si-igria  conqnesivi,  Piniaco  et  Coren- 
nnm,  quem  a  liberta  nica  nomen  Auriliana  dedi, 
ipsas  libertas  meas,  cum  ipsas  res,  volo  ul  habeas  ac 
jubeo  ;  seu  In  Aravardo,  una  cum  liberlos  nostros, 
Magnebertum,  una  cum  germano  suo  Colnmbo,  tli- 
sicasiana,  Mesatico,  Cambe,  Qiiinliaeo,  Viennalico  : 
ista  omnia  suprascripta,  nna  cum  libertls  ac  colo- 
nis  et  scrvi<,vel  nmncs  adjaccntias  suas  ad  ipsa  loca 
pertinentcs,  in  suprascriplo  pago  Gralianopoliiano, 
tu,  heresmea,  uthabeas  volo  aique  discerno.  Item 
quara  in  pago  Viennense  Maconiano,  quem  de  alode 


Sigualdus  libertus  noster  in  benelilio  liabet.  Colonica 
qiiem  de  muliere  Gismiindo,  nomine  Pannutia  ,  in 
ipsa  valJe,  in  tercia  reccpiinus,  ubi  Marius  nostcr 
Verbecarius  in  ipsa  coloiiica  manet. 

Siiniliier  curte  mea  Salliaris,alpe$,  prala,ingeiiua, 
Vendanum,  Miillinarirus,  Vuilla,  Jutole  :  isla  oninia 
suprascripla,  una  cuin  liberlis  ac  colonis,  servis  vel 
omnes  adjaccntias  earum  ad  ipsa  loca  aspiciciites, 
tu,  heres  mea,  ul  habeas  volo  ac  jubeo.  Ei  colonicas 
in  valle  Gerenlonica  el  in  Ralis,  quem  ad  liberto.; 
meos,  quem  Thcudoaldo  et  llonorio  dedi,  ut  ipsi  et 
iniaiites  ipsorum  babeanl,  et  ad  heredem  meain  sa- 
crosancta  ecclesia  aspiciant  :  isla  omiiia  superius 
comprehensa,  una  cum  adjunctis  adjacentiisque  suis, 
'  canipjs ,  pralis  ,  pasciiis ,  silvis,  alpibus,  montibus, 
rivis  aquarumve  decursibiis,  accisque  omnibus,  cum 
omnem  jure  vel  terminum  earum,  tu,  sacrosancta 
ecclesia,  heres  mea,  ut  habeas  volo  ac  jubco. 

Similiier  libertus  nostros  in  valle  Aquisiana,  qui 
ad  parenies  nostros  aspcxerunt,  seu  el  ipso  pago 
Drigantino  coinmanere  videntur,  unde  Vitalis  capi- 
lularius  est,  ad  memorala  ecdesia  beredem  nieain 
ut  aspiciant  el  inpensionem  faciani  volo  ac  jubeo. 
Emmo  quem  in  pago  Ebredunense  et  valle  Occense 
Bruiiieo  portiones  nostras  quem  Vualdelberto  presby- 
tcro  et  de  Rigaberga  conquisivimus,  et  de  proprio 
alode  meo,  et  quod  de  parenie  mea  Godane  ad  mc 
pervenit,  et  in  ipsa  valle  Mocoensc,  quem  de  Siagria 


parentum  nieorum  nobis  obvenit  et  quod  de  Siagria  c  conqui>.ivimus,  una  cum  alpes,  et  quem   de  DoJone 


conquisivimus,  el  colonica  in  ipso  pago  Viennense, 
Baccoriaco  super  fluvium  Carusiuin,  ubi  faber  noster 
Majoiianusmansit,  et  Clius  ejus  Ramnulfus  de  Bla- 
ciaco,  quem  incontra  Ardulfo  per  judicio  Agnarico 
Pairicio  eviodicavimus. 

Simililer  etin  pago  Vjanense  et  I.eudunense,  Bof- 
iiaco,  Basciasco,  Amblariaco,  Blaciaco,  colonica  Se- 
vorio  :  ista  omnia  suprascripta,  una  cum  terris,  do- 
mibus,  vineis,  campis,  pratis,  vel  cura  omne  jure 
earum,  ac  colonis,  servis  et  libertis  ad  ipsa  loca 
agpicientes,  tu,  heres  mea,  ut  babeas  [volo]  aique 
precipio. 

Iiem  in  pago  Malascense,  Carnaco  Aebasciaco, 
quera  de  Siagria  coiiquesivimus,  una  cura  iiigenuis. 


et  Godane  ad  nos  pervcnit,  seu  et  quod  domno 
Waldeberto  episeopo  et  de  Riguberga  ibidera  conqiii- 
sivimus ;  et  colonica  ubi  diciliir  Albariosco,  qiiem 
Marcianns  servos  noster  habet,  quem  de  DoJone 
parenle  meo  in  ipso  pago  Ebredunense  ad  me  per- 
venit;  nec  non  ct  colonicas  nostras  inpago  Rigoma- 
gense,  quem  Caronta  libertus  m  ster  in  beneficium 
habet;  et  liberto  meo  ipsum  Baronlane  una  apud 
Solia  quem  ei  dcdimus,  ut  ad  tc,  hercs  meam,  i|  se 
DaroiUa  aspicere  debcat  volo  ac  jubeo.  Item  in  ipsuni 
pago  Ebredunense,  colonicas  in  Boresio,  quera  Sau- 
ma  in  benefitio  habet,  Rodis,  ubi  vcrbicarius  noster 
nomine  Laurentius  manet;  colonicas  in  Velentio, 
qucm  per  praeceptionem  dominica  de  rat!one  Riculfu 


liberlis  ac  colonis  et  servis,  vel  omnes  adjacenliis  ad  D  et  germano  suo  Rodbaldo  ad  nos  pervenit  :  omiiia 


ipsa  !oca  aspicientes,  ut  halieas  volo  ac  jubeo. 

Siiniliter  et  in  pago  Brianlino,  et  Aquisiana,  et 
Annevasca,  in  loca  nuncupantes  Briancione  valle, 
ima  cum  libenis  ac  colonis  et  scrvis;  Annedae  una 
cnm  ingenuis,  libertis  et  servis;  Agracianis,  Exora- 
tiana,  Aquislevas  cum  libcrlis  et  servis  vel  omnes 
adjaceniias  ad  se  pertinentes,  le,  sacrosancta  eccle- 
sia,  ui  habeas  volo  atque  prsecipio;  et  colonicas  infra 
ipsa  valle  Briantina  et  Aquisiana ,  quem  de  Vuide- 
guiide  conquesivimus ,  unde  Bardinus  C3pito'arius 
esl. 

Simiiiier  et  in  Gerentonnis ,  colonicas  de  ipsa 

■  Es  his  et  similibus  verbis  testaraenti  Widerardi, 
siipra  (Co(.  126S),  evadlt  ditTereniiam  quamdam  fuisse 


et  ex  omnibus  quicquid  in  ipsuin  pago  Ebredunensc, 
seu  et  in  valle  Moccensc  el  Rigomagense,  tam  de 
conquesto ,  quam  de  alode  parc nlum  noslromm  , 
nobis  in  ipsus  pagos  obvcnit,  ad  integrum,  una  ciim 
alpes,  tibi,  suprascripia  beres  meam,  sacrosancia 
ecclesia,  habere  volo  ac  jubeo. 

Simile  namque  modo  in  pago  Vuapcncense,  corle 
mea  Talarno,  una  cum  liberlus  nostros  Sicualdo, 
cuin  sorores  snas  et  infanlcs  earuin  ;  Maxiino  cui» 
siia  et  infanles  corum  ;  Calaico,  una  cum  libertus 
nostros,  ei  Allionicos  quem  de  Vuidegunde  conqui- 
sivimus,  et  liberii  noslri  in  ipsum  AUionicus  comma- 

inter  servos,  ingenuitate,  servosque  simpUci  tibercate 
donatos :  bi  liberti,  illi  ingenui  nuncupabanlur. 


1195  S^CUL.  VII  ET  VIII  ECCLESIASTICA  MONIJMENTA.  m6 

iieie  videiUur ;  Marius  cum  gernianos  suos,  el  liber-  A  Terra  et  niaiicipia  in  Sevclls  quem  de  Avolo  presby- 


lus  nosiros  in  Venavella,  Hideberlum  cum  uxore 
(ua  cl  iiifanles  eorum  ,  quem  de  Vuidegunde  ad  nos 
pervenerunl ;  Kalaresqiicm  de  ipsa  Vuideguiide  con- 
q-.iisiviiuiis  [ubi]  Mntarellos  liberlusnoslermanel;  iii 
colonica  dominiole  et  extr»  sunt  lcrras  et  vineas 
doniinicalcs  :  ista  omnia  suprascripta ,  una  cum  li- 
bertis  ac  coloiiis  et  servis,  nna  cuin  adjunctis  adja- 
centiisque  suis  ad  ipsa  loca  pertinentes,  tUt  sacro- 
&ancla  ecclesia,  ut  babeas  volo  ac  jubeo.  Et  dono 
liberio  meo  ad  ipsa  ecclesia,  noinine  Amalberto,  qni 
Itabet  uxore  tilia  ipsius  Mattarello  quem  ego  maiiu- 
inisi,  et  ipsum  dua  mancipia  dedi  ad  casa  Vuapen- 
cense,  bis  nominibus,  Rusliciu  et  Lupolina ;  ilemque 
el  in  ipsum  p.igo  VuapeDicense  Altana,  quera  de 


tero  el  de  Freberga  femina  avuiiculos  noster  dom- 
nus  Senforianus  conquisivii,  et  libcrtos  nostros  in 
Arloiiusco  filius  Viciorc  ct  Vere  Joliannis,  Justeber- 
tus,  Paulos,  et  Yerissimus,  Jusiina,  ei  Derlililes,  ipsa 
lerra  el  mancipia  in  Sevelis  in  beneflcio  babent,  lu, 
heres  mea  sacrosancla  ecclesia  Saiicti  Pelri  Novali- 
lius  monastciii ,  ui  babeas  volo  ac  jubeo.  Capannas, 
quem  ad  liberta  mea,  noniine  suprascripte  Dertcldi 
dedi,  volo  nt  babcal  et  ad  bcredem  mea  aspiciat ; 
Vobridio  quem  dc  Muuro  conquisivi  cl  ad  liberia  mea 
Buprascriptx  nomen  Jitslini  dedi,  quem  Dadinus  ha- 
bet,  volo  ut  h:ibeal,  et  ad  beredem  meam  aspiciat. 
Colonica  Utronno  ex  alode  parentum  meorum,  Gla- 
sia,  Pcntus,  Bullonnc,  Muccunava,  Bladonis,  tu,  be- 


alode  parentura  meorum  habco,  Curenno,  Galisco  B  '"es  mea,  ut  habeas  volo  ac  jubeo.  Similiter  et  res 

illas  Maurovila  ,  Rodanone,  una  cuni  adjacentias  ea- 
runi,  vel  quicciuid  dc  parenles  noslros  Dodoae  et 
Godane  iiobis  ibidem  obvenit ;  et  res  illas  quem  <Ia 
Gondoberto  conquisivimus ,  quem  Maraberlus  in  be- 
nelicio  habet ;  et  illas  res  quem  de  Escussario  con- 
quisivimus,  una  cura  mancipiis,  terris,  vel  omaes 
adjacentias  ad  ipsa  loca  aspicientes,  ista  omnia  su- 
prascripla,  te,  sacrosancta  ecclesia  donini  Petri,  he- 
redem  meara,  habere  vulo  atque  prccipio. 

In  Cronno  Luciano ,  ex  alode  parentum  meorum , 
et  in  Latiomaus,  ibi  Mora  ancilla  nostra  manet,  quod 
de  genitrice  nosira  Rustica  inicbi  obvenit;  colonicas 
in  Gradosa  quem  ministerialis  noster  Baio  in  beneO- 
cio  habuit,  tu,  bercs  meam,  ut  habeas  volo  ac  jubeo. 
Quonaone  in  pago  Vaseose,  una  cum  ingenuis  quein 
de  Vuidegunde  conquisivimus  ;  Doliana  in  pago  Veo- 
dascino  quem  de  ipsa  Vuidegirade  ad  nos  pervenii, 
et  suprascripti  liberti  mei  Jusiini  et  Dadino  dediuius, 
volo  ut  habeanl  et  ad  heredein  meani  sacrosanctam 
ec:;lesiam  aspiciaot.  In  pago  Sigesterico  vineas  ei 
terras  in  Planciano,  quem  de  parente  nostro  Wan- 
dalberto  abbate  conquisivimus.  et  in  Massilia  res 
nostras  proprias,  casas  et  oriiles,  quem  de  avunculo 
meo  Dadone  michi  obvenii,  et  de  avia  uostra  Dodina. 
Simililer  ad  Pero,  casas  et  ortiles  qui  michi  de  pa- 
rente  mea  Godane  obveiiit,  et  canipos  et  vineas  infra 
civitate  et  portione  nostra  in  Ccntronis  et  ad  foiilem 
Lisola,  terras  el  pascuis  ;  in  pago  Arlatino  Anglarias 


ancilla,  quera  geniior  meus  de  Persa  conquisivit ;  et 
illas  terras  ibidera  iii  Campania,  cum  itla  alpe  Cas- 
Muda,  quem  de  Lavarnosco  ibidera  haberaus  ;  ipsas 
terras  usque  ad  sumnia  mancipia ,  quem  Siagria 
conquisiTinius  :  isla  omnia  suprascrlpla,  una  cuin 
campis,  pratis,  silvis,  pascuis,  alpibus,  adjacenti- 
busque  suis  ad  ipsa  loca  pertinentis,  lu,  sacrosancia 
ecclesia,  habeas  volo  ac  jubeo. 

Simile  namque  modo  in  ipso  pago  Vuaponicense, 
corte  mea  Opaga  cum  omnis  appenditiis  suas  ad  se 
pertinentes,  quein  alodc  parentum  meorura  habeo 
apud  colonica,  queni  de  Venatore  avunciilus  meus 
dooiaos  Semforianus  °  episcopus  conquisivi,  tu,  he- 
res  raea,  ut  habeas  volo  ac  jubeo ;  colonica  subtus  q 
ripas,  quem  ad  libertura  meum  nomine  Bertarii  de- 
diinus,  infantes  sui  faabeant  volo  ac  jubeo,  et  ipsi  ad 
herede  mea  aspicere  debeant  Ronis,  Graviosco,  tu, 
heres  mea  sacrosancta  ecclcsia  Sancti  Petri  mona- 
sterii  Novalicius,  ut  babeas  volo  ac  jubeo.  Simi- 
liter  corte  raea  Valerignaca,  una  cum  libertuin 
meum  Savino ,  cum  iilius  suos  et  Qliis  liberli 
niei  Siseberga,  Magnibertum  cum  germanus  suos  et 
tilius  suos  vel  alius  libertus  nostros  qui  ad  ipsa  curte 
aspiciunt,  habere  volo  ac  jubeo  :  Roma  una  cum 
adpendiciis  earum  et  alpes,  prxler  quem  ad  liberlus 
ineos  iiirantes  Aldefredo  et  Godoberti  in  ipsa  Roma 
dedimus,  voto  ul  babeant  et  ipsi  ad  heredem  ineaiu 
aspiciaot.  Laquatice  una  cum  appendiciis  suas,  ad 


ipsa  loca  pertinentes,  ei  quod  a  liberta  mea  Dumiiu-  j)  et  Vivario  portione  nostra,  el  illa  alia  queni  avun- 


lina.  quem  commutavi,  dcdi  in  ipsum  Laquaticu, 
volo  ut  babeat,  el  ad  heredem  nieim  saci.isancia 
ecclesia  aspicial.  Et  terras  in  Esturbaiina,  qutm  de 
Uoaevalo  conquisivi  et  ad  suprascripta  liberta  inea 
nomjiie  Sendeberli  dedi,  volo  ai  babeat,  el  ad  he'rc- 
dem  meam  aspiciat.  Colonicas  in  Taraonc ,  quem  de 
Iticuberga  conquisivimus,  et  terras  in  Crariis  ei  li- 
Lerlus  nostros  Moroaldo  et  uxore  sua  vel  lUiis  eorum 
queui  gcnitri.i  mea  Riistica  de  pago  Geuevense  fecit 
veiiirc  et  supcr  ipsa  terra  ipsus  niansurus  fecit. 

*  Semforiaaum,  non  aliunde  notum,  hic  avuncu- 
lum  suuni,  infra  aulein  palruuin  suuni  Abbo  appellai, 
uiide  liquel  utraiuquo  vocem  hac  u.<lale  habiiam 
lui^se  pro  synooyina.  Cunidem  vocat  episcopum  Va- 


culo  raeo  Dodone  michi  obvenil,  tu,  heres  mea,  ba- 
beas  volo  ac  jiibeo.  Cronia  in  p.igo  Totonense,  uca 
cum  Uberlis  ac  culonis  et  servis,  lerris,  vineis,  olive- 
tis,  seu  et  adjacentias  ad  se  aspicicntis,  te,  hered« 
niea  sacrosancla  ecclesia  Sancti  Pelri  monaslerio 
Novaticis,  habere  volo  alque  disceriio. 

In  pago  Regeiise  Vuardacelis,  illo  proprio  nostro 
el  illa  portione  qucm  de  Uodaiie  conquisivioiui):  iiHa 
cum  colonica  in  Cunibolis  el  Prataliuiii  qui  ad  Vur- 
dacxlis  aspicit,  ubi  Siricarius  noster  Petermausil, 

pincensem;  nec  nlia  aueloriiaie  lulli  auciures  Novg» 
(•allix  Cliriiiliaii.c.  I.  II,  citl.  iWl ,  hiiiic  inler  Vapiii- 
cense«  episc>>pos  sub  uouiiiie  Sytiiphoriaui  rec«n«u*> 
ruiit  circa  annuui  730. 


«97  DONATIONES  AC  TKSTAMEMA  EPISC,  ABB.,  ETC.  12S8 

tu,  lieres  iiiea,  ul  habeas  volo  ac  juben.  Salines  in  A  siros  ei  noliis  juxla  legis  orJine  debelur  impenderc, 


Viu,  in  pago  Arelaiense  quem  de  Godane  parente 
noslra  ad  iios  pervenerunl ,  el  illa  porlione  Sia- 
grix  qucm  dc  ipsa  conquisivimus,  una  cum  arias 
et  canipos,  vineis  et  olivelis,  mancipiis,  pascuis, 
ibidem  et  in  campo,  el  illas  Saiines  in  Alierneto, 
Calloroseo  el  in  Leonio,  lam  noslra  portione  quam 
et  quod  de  avonculo  nostro  Dodone  ibidem  conqui- 
sivimus.  In  pago  Diense  Cassies  sibi  leptis,  et  por- 
tione  noslra  in  Dosedone,  quem  de  Siagria  coni|ui- 
sivimus,  una  cuni  libertis  et  servls  vel  adpendices 
suas,  et  libi  rlum  noslro  Unebertum,  et  lllius  suos, 
quera  ex  alode  de  genilore  meo  babeo,  ut  habeas, 
yolo  ac  jubeo. 
In  Anibillis  ubi  Gavioaldus  servos  noster  manet , 


ila  et  inantia,  ad  ipsa  herede  meam  Sanclo  Petn» 
Novalicis  monaslerii  construcla  facere  debeanl.  Qiiod 
si  conluniacis  aut  ingraii  ad  beredem  meam  supra- 
scripta  a:cclesia  steterint  el  revellare  voluerinl ;  lunc 
liceai  ageiiies  heredc  meam  eos  cuin  pietaiis  orJine 
cobercere,  ut  ipsi  impensioncm  laciant,  sicul  ad  pa- 
renles  nostros  et  nos  fecerunt.  Quod  si  ingrati  et 
rebelli  perstiterint,  tunc  quod  lex  de  ingralis  et  coq- 
tuinacis  libertis  conlinet,  cum  judice  interpellatione 
et  distractione  ad  hereJe  mea  essolvant,  et  ad  ipsa 
revcrlant  volo  ac  jubeo. 

Ct  dono  suprasciipto  pago  Gralianopolitano,  li- 
berla  mea  SanctiiilJe  qui  manel  in  Pino,  cuin  filiu3 
suos  Sicufredo  et  Sigiiico,  Sicumare  et  germanos 


cum  cuUura  quem  de  domna  Siagria  ad  nos  per-  B  eorum  llelene  et  Sigilinx;  ct  in  ipsum  pago  Gratia- 

nipolilano  donamus  liberlo  nostro  nomen  Gondo- 
berio  eunucu,  et  germanas  suas  cuni  onini  rein  quem 
VuidegiinJas  ad  parentes  suos  in  pagnanum  per 
C3Ssione  dedit,  volo  ut  habeaat  el  ad  hereJe  mca 
aspiciant.  Donainiis  liberla  nobtra  DroclesenJa  cum 
filius  suos,  et  habet  ipsa  liberta  nostra  honio  inge- 
nuus  noinine  Radbertus ;  dedimus  Celseberto  colo- 
nica  in  Glisione,  prope  de  Arcia,  volo  ut  babeat,  ct 
ad  heredo  mea  aspiciat.  Colonicas  terras  et  vineas 
daininicales,  quem  Jocos  lerator  noster  in  cessione, 
et  Opilonicus  usque  nunc  in  benefiiiuin  haliuit,  queiii 
de  Siguberga  conquisivimus,  volo  ut  ipse  per  testa  - 
mento  nostrum  tibertiis  fiai,  et  ipsas  colonicas  snb 
Coloiiicas  in  pago  Diensc,  ulii  dicilur  Macitba,  una  q  nomine  libertiniiatis  habeat,  et  ad  heredera  meam 


una 

veoit,  quem  ipse  Unebertus  ia  beneCcio  babei,  et 
illa  colonica  de  raiione  parenti  mei  Godane  super  de 
Derauso,  in  pago  Dicnse,  ubi  Crbicianus  servos  ma- 
nel,  ubi  dicilnr  Riaciosco,  te,  heredem  meam  sacro- 
sancta  ecclesia,  habere  volo  ac  jubeo.  Colonicas  in 
pago  Ailense  in  Variales,  el  colonicas  in  pago  Cavel- 
iico,  Atlanisco,  Quossis,  Pecciano,  Torrido,  qui  nii- 
chi  ex  alode  genitr  ci  mei  Rusiic»  et  avunculo  meo 
Dodone  obvenit :  isla  omnia  siiprascripla ,  una  cura 
adjunctis,  adjac' nlibus  suis  ad  ipsa  loca  aspicienli«, 
le,  sacrosancta  ecclesia  Ceati  Pelii  aposloli  Novali- 
eis  monaslerii,  le  beredem  meam  habere  volo  aique 
prxcipio. 


cum  salines  ad  Verdone,  qui  ad  Lavaiioscu  corte 
noslra  aspexerunt,  quam  de  doiuna  Siagria  conqui- 
sivimus,  te  h  rcdcm  nieara  babere  volo  ac  jubeo. 
Casalls  in  Tenegaudia ,  una  cum  terris  et  pascos  in 
ipso  raonle,  quem  de  Valeriano  genitor  meus  con- 
quisivit ,  le  heredem  meam  ,  sacrosancta  ecclesia 
doinni  Petri  raonasterii,  habere  volo  ac  jubeo. 

Et  placiiit  michi  in  hanc  pagina  testamentis  mei 
adnecii  de  aloJe  pareniorum  meorum,  aviis  meis 
Haurino  et  DoJiox,  quem  apud  consubrina  mea  Ho- 
norata,  lilia  £ptolen%  amiix  mei,  pro  pecti«nis  titu- 
Itim  inler  nos  divisimus,  costilur  convenisset,  ut 
ipsa  omnein  portionera  suam  de  ipsa  faculiate  pne- 
sentialiter  recipit ;  et  de  proprietale  nosire  quod  pro 


sicut  liberli  nostri  aspiciunl,  iin  el  ipse  sic  facere 
debeat;  et,  si  ipse  de  ipso  monaslerio  sicui  liberlus 
se  abstrahere  voliieril,  in  prislinu  serviiio  reverla- 
lur;  et  ipsas  colonicas  et  ipsi  raonacbi  ad  parte  he- 
rede  raeam  Sancii  Petri  monasterii  recipianl. 

Et  illud  micbi  in  bunc  leslamcnto  meum  addcrc 
placuit,  ut  dum  et  domnos  patrunus  meus  Semforia- 
nus  condani  episcopalum  Vuapencense  in  suam  ha- 
buit  gubernatione  et  devolione  sua;,  ul  niedietale 
derogaiiones  portionis  ipsius  iii  valleSegucia  ad  ipsa 
ecclesia  per  sua  esturmenta  delegare  voluit,  et  die- 
bus  vita;  suse  tuiillara  meam  in  suam  babuit  recepta 
potestate,  et  apud  nos  nullara  deduxit  ralione  :  et 
dura  per  lege  nulla  exinde  poiuit  delegare,  el  lacul- 


falcidia  se  nos  ipsa  vel  heredis  sui  superstites  fue-  D  tates  nostras  indivisas  reraanserunl,  ip»e  carta  dona- 


rint ,  estare  aut  per  lege  recipere  poluissent,  eis 
prxsentialiier ,  de  prnprietatis  poriione  nostrae  loca 
dominala,  quem  in  pactionis  nosira:  contineiur  et 
scripte  in  falcidia  reputata  dimisimus ,  ut  nullura 
quam  [M.,  nullo  unquam]  tempore  in  postmodu  ipsa 
nec  heredes  sui  contra  haoc  testamenlo  meo  nec 
projesla  nostra  amhulare  nec  refr^igare  debeanl ; 
quod  si  fecerint,  poena  quod  ia  peclioiiis  noslrx  per 
commune  consensum  continet,  incurrant,  et  quod 
repitent  evendicare  non  valeant.  Et  volo  ul  omnis 
liberli  noslri,  quos  [et]  quas  paienles  nostri  fece- 
ruot  Ilberos ,  et  nos  poslea  feciraus,  ut  ad  ipsam  he- 
redem  ineam  ecclcsiam  Sancto  Petro  aspiciant ,  et 
Qbsequiuffl  et  impeasioneiD,  sicuL  ad  parenles  no- 


tionis  de  medietale  locello  nostro  commune  deroga- 
tiones  in  valle  Segusinaad  jam  dicta  ecclesia  Sanclje 
Mariae  VuapencensB  quod  scripserat,  dum  et  lex  boc 
prohibit,  et  postea  ipse  de  ipso  onos  episcopato  a 
nialis  horainibus  ejectus  fuit,  et  ipsa  [lortio  deroga- 
tionis  ad  ipsa  ecclesia  Vuapencense  nunquam  fuit 
tradita  nec  recepia,  ideoque  nos  tam  pro  animse  no- 
slr*  remedio,  quain  et  pro  ipsius  suprascriplus  pa- 
truum  nostrum  coramuni  raiione  domno  Senforiano 
donamus  ad  ipsa  ecclesia  Sancise  Marix  Vuapen- 
cense  lucella  nostra  in  pago  Regense,  nuncupantes 
Rraccio,  una  cura  Voconcio,  queni  de  parente  noslra 
Godane  ad  nos  pervenit,  una  cum  libertis  ac  colonis 
el  servis,  doaiibos,  ediliciis,  terris,  vinciB,  ccmpis. 


1299 


SiCCUL.  VII  ET  Tlll  ECCLESIASTICA  MOMIMENTA, 


13C0 


|)r»ii3,  pascuis,  silvis,  oiiiDia  ct  ex  omnibiis,  quic-  A  pagos  Sigisterioo,  Itegensc  el  Viinpciicefisc  ad  liere- 


(juiJ  iuTra  ipsiiiii  pjgo  ltege:ise  ad  ipsiim  Oraclio  1 1 
Vocoiitio  aspicere  \iJelur,  preier  quoJ  superiusscri- 
pluin  Cst,  quod  iliim  hcredeiu  aieani  xcclesia  Sancii 
Petridcdi,ut  lam  pro  aniiiix  nostiic|il/.,  mc:vj  remc- 
•lie,  ut  diiimus,  quam  etpro  devotione  patruum  no- 
slrorum  douiiio  SenforiaMO  in  luminaribus  ipsius  ec- 
clesi»,  et  pro  SMbjtanti.'»  pauperorum ,  perliennis 
lemporibus  proliiiat  in  aiigmenlis,  volo  ac  jubeo. 
Kinnio  qux  donainus  ad  ipsa  ccclesia  Sanct.c  .Marix 
Vuapenceiise  locella  noslra  in  ipso  pago  Vuapen- 
reiise  iiuncupante  Ruarmo,  Ambillis  in  Taraone, 
\iiia  cum  liberiis  ad  ipsa  loca  aspicienies  ;  in  pago 
C:)V  llico,  Meiiiiana,  qnem  domnos  et  auvos  nosler 
Marro  condam,  de  donino  Cr.immelino  cpiscopo  con- 


dem  uieam  ecclesla  Sanclo  IVlro  inoiiaslerii  Nova- 
licis  deJimus,  ut  liabeal  vulo  ac  jubeo.  El  placuil 
niiclii  in  liunc  lesiamentuin  ineuiii  plenissima  volun- 
taieiii  scribcre,  duin  el  doniiios  cl  iii  Cbristo  pater 
nusier  Walchuiii  episcopus ,  ab  inilio  incoationis 
opcre  lundaincntum  ccclcsiie  Sancto  Petro  monasle- 
rix  Movalicis  heredcin  meam  posuil,  et  usijue  ad 
culminis  cunsuiiiationis  fabrica  perdiixit,  et  in  onine 
operc  aeJiliciorum  ailjutor  et  gubernaior  steiil,  ut 
dum  ipse  advixerit,  sub  suo  nomine  ei  gubernatione 
ei  oostra  coinmune,  ipse  monasterius  Sancto  PeCro 
licreJem  ine.ini  cuiu  omnibiis  rebus  aJ  ipsum  dcle- 
gandis  consisiere  valeal ;  et  quod  liumanuni  est, 
quaiiJo  abbas  de  ipso  monasterio  de  hac  lucem  ini- 


quisivit  :  de  ista   oinnia  suprascripta  duni  adhuc  B  graveril,  lunc  abbate  queni  ipse  domnos  YualchunL 


vixero  usuni  ct  rruclum  niic'..i  reservo;  posl  obiliim 
(iniJem  meum,  quanuoquiJem  Deus  voluerit,  agen- 
tes  ecclesix  Sanctx  Marix  Vnapencense  ipsa  loca 
recipiaiil  elhabeanl,  volo  ac  jnbeo. 

Siiuile  modo  dunamus  ad  xcclesia  Sancti  Johannis 
Uaplislx  Maurogenna,  iu  luminaribus  ipsius  sancli 
loce,  et  pro  animje  noslrx  remedio,  loca  ouncupan- 
lis  iii  pago  Gratian'>poliiano,  Crispiaco  quem  de  Sia- 
gria  couquisivimus ;  Abrici  colonica  in  pago  Vien- 
nense,  quem  de  ipsa  Siagria  ad  nos  pervenit, 
Macciano  quem  de  alode  parcntum  habeo,  et  in 
commutationis  cnusx  ad  ipsa  casa  Maurogennica  pi» 
colonicas  in  Venavis,  in  valle  Segusima  dedimus; 


episcopus  in  ipso  nionasterio  elegere  voluerit,  ibi- 
dem  miiiat  et  ipse  abba  vcl  si:i  monachi  taliiep 
agani,  dum  el  ipse  domiios  Vualcbuni  advixerit, 
qiialiter  ipse  eos  spiritaliter  uiunere  voluerit ;  et  li- 
cenlia  non  babeal  de  ipsis  rebus  aliud  racieiidi,  oisi 
quod  ipse  euprascriptos  domnos  Yualcbuai  episco- 
pus,  pro  commune  ulililatem  ipsius  roonaslerii  ei& 
jusserit.  Et  iia  miclii  placuil,  aJdenJo  ut  omnls  £a- 
cullas  mea  quem  pcr  liunc  testaiuentum  meum  vel 
epistolas  ad  ipso  mooaslerio  delegavi,  dum  et  ego  et 
ipse  domnos  Vualcbuiii  aJviseriraus,  sicul  jam  di« 
ctum  est,  sub  suo  nomiiie  et  nostrum  diebus  vitoi 
sux  ad  profecium  jara  dicti  monasterii  consistere 


Vircarias  in  Malenciano  quem   ad   fiiio   Berlelino,  C '^'"' ^*' "  ""^''' '"P^'''^*''' ^"^^^i^^i^b"*  *''*  *"*► 


Ecrvo  sancto  Johanni,  pro  ingenuitaiis  dedimus.  Ipsa 
vero  loca,  una  cum  coloni!;,  accolanis ,  servis,  liber- 
lis  in  ipsa  loca  co.^nmanentes ,  cum  omnes  aJjacen- 
lias  ad  se  perlineiites,  iii  luminaribus  ipsius  ecclesix 
Saocto  Jolianne  Maurogennica ,  et  pro  substanlia 
pauperorum,  volo  ut  babeal  et  proGciat  in  augmen- 
lis. 

Donavimus  dulcissimx  nostrx  Virgilie  ^  loca  nun- 
cupaniis  in  ipso  pago  Vuapenceose,  Laciomaus  et 
Licentiaco,  Cassaniola,  Ciconiola  quem  de  domno 
VValdeberto  episcopo  ei  de  dorona  Siagria  et  Vuide- 
giindx,  et  Deo  sacrata  Ricuberta  femina  in  ipsa  loca 
conquisivimus.  Similiier  ct  in  pago  Segislerico,  La- 
variosco  ,  unn  cuin  omnis  adjacenlias  suas,  quauio 


ad  profecium  jam  dicii  monasterii  consistere  valeat : 
et,  si  roicbi  superestis  fuerit  diebus  vilx  sux,  in  sua 
permaneat  poteslate.  Et,  siquislibet,  quod  esse  non 
debet,  de  monachis  ipsius  inooaslerii  coDtoinas  aut 
corruptor  fabulis  insidiaruin  coRtra  jam  dictuni 
doinno  Vuakhuni  episcopo  eslilerii  aut  rcbellare 
voluerii,  licentia  babeat  eos  juita  quaiitalis  opcre 
sux  cohercere,  et  senientia  juxta  c.inonica  regula 
sancti  BenedLcti  inslitiilioDis  judicare ;  ei,  si  nolue- 
rit  se  in  sua  castigatione  corrigere  ei  rebellis  extite- 
rit,  lifcntia  liabeat  eum  de  ipsum  monasterio  io  sua 
cunlnmatia  eicere. 

Dono  ad  siiprascripta  heredem  meam  sacrosan- 
clani  ecclesix  S;iucti  Petri  monasterii  Novalicis,  ter- 


infra  ipso  pago  Sigislcrico  ad  ipsa  corte  aspicere  vi-  D  ras  et  vineas,  una  cum  maucipiis  in  Matanaiis,  quem 


dciilur ,  quem  de  domna  Siagria  ad  nos  pervenil, 
eiiam  et  in  pago  Regense  Cinicino  quem  de  domno 
Vualdeberto  ad  nos  pcrveoit :  in  ipsa  vero  loca,  uoa 
}um  ingenuis,  libcrtis,  accolanis  et  ser\is,  terris, 
ilomibus,ediriciis,  mancipiis,  campis,  pratis,  pascuis, 
silvis,  vineis,  cum  omnis  adjaeentins  earum  ad  se 
perlineiites,  ui  habeas  volo ;  propler  quod  iii  ipsos 

•  Miruin  in  modum  cgeciiliil  Pingonius,  Cliron. 
Aiigntite-Taur.noruiii,  in  (oltect.  Iiisl.  Fraiic.  Ches- 
II  i,  t.  II ,  cuni  Abbonis  tesianienlum  in  cpiloiiiem 
rctlegit.  Abboni  nssignal ,  ad  liJeni,  ut  ait ,  hujus  iii- 
Kirumenti,  lilias  Ires,  scilicet  priorcni  iioinine  Virgi- 
liiiii,  alterain  anoiiymani,  lcriiani  Huuoriaiii;  adJil 
iiluiiii  uiiuni,  KicuUuu)  :  qux  omiiia  lesianienti  lexlus 
<:\cr.a.  Ibi  eoiui    Abbo  Kiculfum,  doo  suuui,  scd 


dc  alodc  parcntum  meorum  habeo,  quem  Beroleos 
in  benelicio  babiiit,  volo  ut  haheas  ac  jubeo.  Dono 
Cdelc  nico  Proladio  res  illas  in  pago  Vuapencense, 
ubi  dicilur  Seinprugnanuni,  cum  adpenJices  suas, 
quem  de  Agloaldo  conquesivimus ;  et  illa  porliooe 
queiu  de  Maiirengo  clerico,  pro  sua  inflJelitaie  quod 
nobis   luenlivit,  el  pcr  verbo  douiinico  conquisiv^ 

Rodulli  riliiim  vocat ;  Viigiliam  dulcissimain  appeN 
lai ,  Ulioiii  uequaquain  ;  llonoriam  denique  librriam 
suaiii  dicil,  el  Tcrsix  liliaiii.  Ilaiic  auieiii  Ttrsi:»  vo- 
ceni  accepit  Pingoiiiiis  pro  voce  nunierica  (iriia,  el 
hanc  turliam  niiaiii  ilunuriaiii  a|>pelljl.uii  osril.inter 
sciipsil ,  diim  lluiKiriaiii  Abbu  expros.so  v<X'ai  libef'- 
tam  suaiii.  Ilx-c  recle  icJarguil  CiJnilus,  ui  ei  alios 
cjusdem  Piiigonii  crroiC} ,  Je  quibu^  bilcblmu:». 


«01 


DONATIONES  AC  TESTAMENTA  EPISC,  ABB.,  ETC. 


1302 


inus,  dum  el  ipse  nobis  menlitus  fuit,  ipsas  res  Pa-  A  vimus,  dum  et  uon  semel,  sed  scpius,  enm  requisi- 


latins  nobls  cessit,  vqIo  ut  babeal. 

Donamus  TersiiP,  (ilioc  lloiioriue  libirli  noslra; , 
quem  Teudaldos  ds  Seguciu  liuxoreni  habuit,  res 
jlias  qua;  fueruni  R  ciilfum  filium  Roduifuni  cuon- 
dara,  quem  pro  \M.,  per]  pra;cepl;oiie  domno  Tlieo- 
derico  rege  «  ei  ilkisler  vero  domno  Karolo,  iii  pago 
Diense,  Vuapacense  ei  Graiianopoliiano  conquesivi- 
mus,  preler  colonicas  in  pago  Ebredunense,  in  Ve- 
lencio,  queni  ad  moiiaslerio  Sanclo  Fetro  herede 
nieara  delegavimus,  dum  el  ipse  Riculfus  apnd  genlc 
Sarracenorum ,  ad  iiilidelilaleni  regni  Francorum 
sibi  sociavil,  el  mulla  niaia  cum  ipsa  genlcm  pagana 
fecit,  volo  ut  ipsa  Tersia  ipsas  suprascriptas  faculia- 
tis  babere  debeat ;  et  volo   ut  liberli  nostri ,  filii 


vimus.  Et  huraililer  preco  dorainis  principibus,  vel 
oninium  potestatibus  et  episcopis,  per  Palre  et  Filio 
et  Spiritu-Sancto,  qui  potestalem  dominandi,  re- 
geiidi  babeatis,  ut  hunc  volunlatis  nostrx,  qucm  pcr 
liuiic  tesiamenlum  meum  ad  heredem  meam  ecclesia 
Smicto  Petro  monaslerio,  pro  subslanlia  monacho- 
rum  et  pauperorum  delegavi,  ul  in  nuHo  permitta- 
tis  convelf  re  nec  irrumpere,  ut  ad  augraeniis  mer- 
cedis  vestrae  comraune  periineat.  Et,  si  quis  sperat 
hoc  lemerario  conlra  hanc  volimlatem  meam,  quem 
promptissimam  devotionem  conscribere  rogavi,  in- 
sidiator  exsiilerit  ci  sese  ....  noluerit,  iram  c«- 
lesiem  incurrat,  et  ad  coramunionem  oraninm  xc- 
clesiarum  cxcommunicatus  appareat,  et  insuper  in- 


Vualane,  cum  illasres  quein  ipsius  Vualane  dedimus  6  ferat  ad   ipsum    sanctum  locuin  beredem   meam. 


ad  hereJe  meam  ccclesiam  Sancto  Pctro  aspiclant. 
Dono  liberia  mea  ad  herede  meam  ecclesia  Sancto 
Peiro,  nomine  Fredberga,  uxore  Tascullum,  cum 
nepotes  ipsius  Frelbergx,  in  Etone,  aut  in  Pare- 
liano  maiiere  videntur,  ut  libcrtlcam  eorum  res  ad 
ipsa  xcclesia  aspiciant  volo  ac  jubeo. 

El  notamini  in  hanc  pagina  testamentis  mei  ad- 
dendum  placiilt,.  dum  et  piovinliasjustas  ad  agcntes 
Serracenornm  dissolatas  et  distruclas  sunt,  et  tam 
Uberti  nostri,  quam  et  servi  et  ancillas  utriusque  ge- 
iieris,  per  plura  loca  vicinorura  per  necessilate  dis- 
persas  fuerunt,  volo  ut  ubicumque  adgentes  beredem 
meam  monasterii  Sancto  Petro  Novalicis  conslruc- 


sociantem  fisco,  auri  libras  quinquaginta;  et  qiiod 
repeilt  et  vindicare  non  valeat,  siipulatione  pro 
oii:ni  Grmitate  subnixa. 

Ego  Abbo  hunc  testamentum  a  me  factum  subsc. 
Ruslicius  vel  clarissimus  subscripsi  i>.  Magnaberlus 
vir  clarissimus  subscripsi.  Widbertus  vir  clarissimus 
subscripsi.  Semphoriaiius  vir  clarissimus  subscripsi. 
Vitalis  vir  clarissimus  subscripsi. 

LXX. 

Charta  qua  Caroltis  mujor  domus  vUtain  Clippiacum 
donai  basilicce  Sancti  Diomjsii  '  {ann.  741). 

Se  alequld  de  rebus  nostris  ad  loca  smctorura 


tuin  ens  invenire  potuerint,  ut  licenlia  babeant  in  (*  condonaraus,  boc  nobis  procul  dubio  apud  asternura 


eorum  absque  cujuslibei  coiilradiciione  revocare 
domioalione;  et,  sicut  ad  parenles  nostros  et  ad  nos 
aspexerunt,  iia  et  ad  heiedem  meara  ecclesia  Sanclo 
Peiro  monasterie  Novalicis,  aspicere  debeant  volo 
ac  jubeo.  Et  volo  ut  Gislaraiinus  libertus  noster  et 
uxor  sua,  quera  de  dorana  Siagria  ad  nos  pervene- 
ruiit,  una  cum  colonicas  illas  quem  eis  in  Comario 
in  pago  Gratianopoliiano  dediraus,  utipsas  habeant, 
ei  ad  berede  meain  monaslerio  Sanclo  Petro  Nova- 
iicis  aspicere  dcbeant ;  et  ilia  qux  non  sunl  nomi. 
naia,  ei  ad  nosiro  jure  pertinel,  et  alieubi  non  dele- 
gavimus,  volo  ul  ad  herede  raeam  pervcniant;  el,  si 
qua  karaxalura  aui  litteralura  in  hanc  paginain  tes- 
lameutis  mei  reperieque  fuerint>  nos  ea  Qeri  roga- 

"  Ilinc  manifeste  patet  Abbonem  sub  Theodorico 
rCEe  IV  et  Carolo  Martello  vixisse;  Carolus  enim 
illuster  vir  ipse  est  Carolusquem  Marlellum  vocavere, 
et  qiii.  regnante  adhuc  Theodorico,  res  totius  Fran- 
ciae  adminislrabat.  Vide  supra  (Col.  1290,  not.  *). 

i>  Ldco  vocis  substripsi,  hic  et  infra  exstant  in 
chartulario  linese  in  modum  monugrammatura. 

»  Exstal  apud  Dubletum,  Histor.  abb.  S.  Dionys., 
pag.  690,  ei  Fclibianum,  Hist.  abb.  S.  Dion.  probat. 
pag.  32,  cx  origlnali;  apud  Coinlium,  Annal.  t.  V, 
pag.  4d,  et  in  Collectione  scriptorura  rerum  Franci- 
carum,  l.  IV,  pag.  707,  ex  Dublelo.  Prxler  bos, 
fnstrumenium  hoc  pro  legltimo  babueruiil  Labbeus, 
Miscell.  t.  II,  pag.  "5;  Mlcbael  Germain,  in  llbello 
Ue  villis  re^iis,  inserto  in  opere  de  Re  dipl.  Mablll., 
pag.  273;  auciores  Diplomatica;  novae,  t.  V,pag.  679, 
et  .Uabilloiiiu.'i,  qui  se  autographum  iiispexlsse  icsla- 
tur,  de  Re  dipl.  pag.  iC^ ,  ncc  eo  miiius  suspeclum 


D 


Domenum  in  seterna  bealiludine  relribuendiim  con- 
fideraus.  Igitur  ego  in  Dei  noraene  inluster  vir  Kar- 
lus,  majorim-domu'!,  filius  Pippini  quondam,  ob  amo- 
rem  Domeni  nostri  Jesu-Christi ,  vel  reniissioneni 
peccatorum  meorura,  ut  veniara  de  delectis  meis 
consequi  merear  in  futurum,  dono  donatumque  in 
perpetuum  esse  volo  ad  basileca  Sancti  Dionysii, 
ubi  ipse  preciosus  domous  in  corpore  rcquiescit, 
villa  nuncupata  Clipplacum  ^ ,  in  pago  Parlsiaco 
constituiam  ;  cum  lerris,  domebus,  aedeficiis,  acco- 
labus,  mancepiis,  vineis,  sylvis,  campis,  pratis,  pas- 
ciils,  aquis  ^  aquarurave  decursebus,  cum  pccnlio 
utriusque  sexus,  oinnia  et  ex  omnebus,  quecquid  ad 
ipsa  villa  Clipiacus  aspecire  vel  perieuire  videtur» 

fuit  Germonio,  de  vet.  reg.  Fr.  Dipl.  t.  II,  pag.  132, 
chartis  Sandionysianis  saepius  ultra  modum  infenso. 
Levioris  ponderisargumenla  expcnderelongumesset: 
dixlsse  satis  sit  neniini  falsi  indicinm  fore  quod,  iu 
charta  Caroli  majoris  domus,  formula;  discrepent  a 
formulis  qii*  in  regum  Meroveadiim  diplomatlbus 
usurpari  solebant.  Ca;lerum  ipse  Germonius  fatetur 
viderl  sibi  ex  aliquo  genuino  instrumento  desurapiani 
fuisse  notam  cbroiiologlcam  singularem  quam  exhi- 
bet  cliarta  Caroli,  repcitani  scillcet  ab  obitii  Theo- 
dorici  re^is.  [.^ulographum  quud  Mabillouius  vidersf 
non  adest  in  archivo  regni.] 

"  Oe  Cllppiaco  villa  ,  hoc  instrumenlo  Iwsilicse 
Sancii  Dionysil  coiicessa,  fuse  disserit  Mlcbael  Ger- 
main,  in  opusculo  sup.  laud. 

"  Vox  aqiiis  exstat  apud  Dublelum,  omissa  ?p'id 
Felibiaiiuin. 


VAiZ 


SiECLL.  Ml  ET  VIII  ECCLKSIASTICA  MONUMKNTA. 


I30i 


tino  lotum  ad  ipsa  ba^ileca  S.  Dionysii  cum  omne  A  racla  fuii,  anno  superiori  sil  igiie  concremaia  ob 


iiitegriiale  donanius  vel  concidpiiius,  ila  ul  ab  hoc 

<lie,  villa  superiiis  nominala  Clippiacuin  babendi, 

ifiiondi,   vel   quecquid   priffatimi   monnsleriuni   S. 

Uionysit  aut  agentis  sui  pro  oporlunitate  ipsius  roo- 

nasterii  Tacire  voluerint,  lilieram  ac  ferraisiiniam  in 

oinnebus  liabianl  potestatem.  Se  quis  vero,  quod 

fiiturum  esse  non  credemus,  se  nos  ipsi,  aut  ullus 

de  heredebus  nostris,   seu  quxlebet  opposita   vel 

extranea  persona,  contra  hnnc  epistolam  donationis 

naslro!,  quain  nos  propler  nomen  Domeiii  lieri  el 

connrniari  decrcvimus,  venire  aul  agcre,  aut  ale- 

quam  caluinniam  pariebus  S.  Dionysii  exiiide  gene- 

rai-e  voluerit,  iiipriuiis  irain  Dci  celeslis  incurrii,  et 

insuper  infifit  partebus  ipsius  monasterii,  cogenle 

(iscn,  aiiri  libras  deccm,  argenti  pondo  viginti  coac- 

liis,  el  quod  re|iilil  evindieare  non  valeat;  sed  prx- 

sens  epislola  donationis  nostr.c  omne  lempore  ferma 

et  siabelis  debiat  perninnire,  slipulalione  subuixa. 

Aclum  Careciaco  villa,  in  palalio,  quod  Dcil  inensis 

Seplember  die  xvij,  annum  quiniam  post  defunciuin 

Theoiioricum  regem  ••  Signuin  inllostro  viro  Karlo 

majorim-domus,  qui  hanc  episiolam  donationis  fieii 

donavit.   f   S.    Radbcrti  comilis.    S.    Raygaiibaldi 

comitis.  S.  Salaconis  comitis.  S.  inlustris  matrone 

Sonechildis  cousent.  S.  Grifonis  lilii   sui  consent. 

S.  Ilroderici.  S.  Adabaldi.  S.  Deodati.  S.  Heline- 

berli.  Audoenus  cappcllanus  subscripsit.  Ego  Theu- 

dericus  subscripsi.  Croibgangus  jussus  banc  episio- 

lam  donationis  recognovi. 

LXXI. 

C/iar.'a  qua  Pipinux  major  domus  concremakim  iwunu- 
ttilatis  cliartom  ecdesice  Sancti  Vincenlii  tlalino' 
neniit  concetsam  renovat  *>  (aiin.  743). 

In  rei  nomine,  Pipiniis  major-domus.  Rcgni  no> 
Elri  augere  credimus  nioiiimentura,  si  beneGcia  op- 
portuna  locis  ecclesiarum  benevola  deliberaiione 
concedimus,  ac  Domino  protegente  stabiliier  pro- 
ducere  conliJimus.  Igitur  noverit  soleriia  vestra, 
qiiod  ad  petitionem  cleri,  fidelis  noster  Domnolus, 
sanctx  sedis  episcopalum  tenens  in  civitate  Malis- 
censi,  in  honorein  S.  Vincentii,  nobis  suggessit  eo 
quod  illa  imraunitas  quo:  antea  ad  ipsara  casam  Dei 


negligentiam  cusiodieniis.  Mubis  lioc  petiit  ut  ipsain 
immunilatem  ex  noslro  noniine  ad  ipsani  casam  Dei 
renovare  vel  adlirniare  dcbereinus;  quod  nos  gra- 
taiiii  animo  pro  revercntia  ipsius  sancti  lori  feciinus; 
ct  late  insuper  pro  xicrna  retribuiione  beneficium 
visi   fuiinus  indulsisse,  ul  in  villas  ecclesix  illius, 
qiias   inoderno  leinpore  aut  nostro  aut  ciijuslihel 
munere   habere  vidclur,  vel  quas  deinceps  in  jure 
ipsius  loci  voliicril  divina  pietas  arapliare,  nullus 
judox  publicus  ad  causas  audiendas,  aiii  freda  undi- 
que  cxigenda,  nullo  oinniiio  tcnipore  prxsumal  ac- 
cedcre,  et  loco  illi  Domnolus,  vc!  successores  ejus, 
propier  nomen  Dei  sub  integro  immunilaiis  nomine 
valcant  dominari.  Statuimus  ergo  ut  neque  vos,  ne- 
B  que  juniores,  neque  successores  vestri,  nec  ulla  pu- 
blica  juJiciaria  polesias,  quociiniqiie  tempore,  in 
Villas  ipsius  ecclesix,  aut  nliicumque  aut  rcgis  Mit 
privalorura  largitatc  coiitaias,  aut  qux  aniea  fuerinl, 
ad  audiendas  altercaliones,  casas  indominicatas  in> 
gredi,  nec  mansiones  aut  paratas  aut  lidejussores 
tollere  non   prxsumalis.  Sed  quicquid  exinde  in 
agros  vel  Gnes  seu  super  terras  prxdictx  eccleeiae 
commancntes  fiicus  undequaque  poiuerit  sperare,  ex 
nostra  inJulgeiilia,  pro  futura  salute,  in  luminaribu» 
ipsius  ecclesix  per  nianus  agenliura  eornra  proGciat 
in  perpetuura;  et  quod  nos  propter  nomen  Domini 
el  animx  nostrx  remedium,  simulque  pro  nostra 
subsequente  progenie  plena  devolione  indulsinius, 
p  nec  regalis  sublimiias,  nec  cujuslibet  judiciaria  po- 
testas  refragare  tentetis.  Sed,  ut  prscsens  autboriias 
tara  prxsentibus  quam  futuris  teraporibus  inviulatat 
Doraino  adjutore,  permaneat,  manns  nostrx  sub- 
scripiione  infra  roborare  decrevimus.  Sij.  Pipinus 
major-doraus.  Ego  Rodolgus  jussus  scripsi.  Actum 
kalendis  Janiiarii,  in  anno  secundo  principatus  Pi- 
pini  ejusdem,  io  civitate  Hetis,  in  patalio  regie. 

LXXll. 

Cltarta  qua  Felix  presbxiler  concedit  Siiliietti  m»na- 
stcrio  cell  m  Suncti  Micliaelis,  iu  pago  Flatidretue 
«  ((IH)l.  7..^). 

Ego  in  Dei  nomine  Felix,  presbyter,  inspiranle  di- 
vina  clemeiitia  aique  pro  animoe  mex  remedio ,  de- 


»  Hsc  cbarta  non  parvi  niomenti  esl ;  docel  enim  ^  inter  parentheses  rccle  afQxus  fuit  anniis  Christ.  cir- 


iiilerregnum  quinque  aniiorum  exsiitissc  post  mor- 
icin  Theodorici  IV,  quibus  solus  imperavit  Carolus 
iiiajor  domus;  unde  iii  insiruineniis  publicis  necesse 
liiit  annos  computare  ab  excesiii  uliimi  rcgis,  cui 
iiullus  successerat.  Obierat  auteni  Tbeodoricus  iV 
anno  757,  circa  nienscin  Aprilcm ;  er,;o  annus  qiiin- 
i'js  ab  hujus  niorie,  mense  Septenibri,  concurrebat 
cum  anno  Christi  7.il. 

•*  Cdiderunt  auctores  Novx  Gallix  Christianx  , 
I.  IV,  instrum.  col.  265,  ex  ch.nrlario  Maiisconensi 
lloheriaiio.  Fragnientum  vulgavrral  Labbeus,  Slis- 
r.ell.  i.  II,  pa;;.  415,  et  charlain  integ>ain  publici 
juris  fecerat  ^everlius,  iii  episcopis  Maliscoii.  suli 
«piscopalu  Domnoli,  depravatam  in  pluribiis  locis 
quos  re&tiiuit  Cointiiis,  qui  ipsam  recuilit,  Annal. 
l.  V,  pag.  77  :  hujus  lectionem  sequiiiiur.  Evslat 
rliam  rliarla  h:cc  in  Collectione  scriploruin  Rerum 
Kraiicicaium,  I.  IV,  p.  703,  ex  Cuimio  depruinpta  ; 


citer  743;  cum  enini  Pipinus,  palre  suo  Carolo  ina- 
jore  doiuus  defunclo,  adiiiinistralionem  regni  Fran- 
corum  susceperil  aiino  741,  annus  secundus  adini- 
nistrationis  seu  principatus  ejus,  raense  Januarin 
iiieuiite,  concurrit  cum  anno  Christ.  743.  Aniius  au- 
tein  in  hac  cbarla  signaius,  dc  Pipino  adhuc  majorc 
dnmus  intelligcndiis  esl,  ui  ex  Pipini  subscripiioiie 
palet;  Severtius  vero  de  Pipino  regnum  jam  asse- 
culo  interpretatur,  ct  ideo  chartara  relfreiulam  coii- 
sel  ad  anniim  l^i;  sed  in  hoc  fatlilnr,  ut  nierilo 
arj^iiit  l.oiiilius,  cui  oiniiino  siifriagamur. 

°  Ex  chartulariu  Kolqiiiiii  deprouipsit  M.tlbraiiCK] , 
De  Murinis,  t.  I,  pag.  580;  reciidit  Coiiilius,  Aii- 
nal.  t.  V  ,  pag.  i(i8.  Hujiis  iharlx  nieiilln  fit  in 
Iperii  Sancli  Heriiniihronico,  apud  Marleii.  Ttieftaur. 
aiiccd.  t.  III,  col.  481,  cl  hiiic  palet  uniissum  e»s« 
proauiiiuin  iii  cieiiiplo  ud  ciijus  l)di-m  ch^iriam  edi- 
diuiiis ;  juxta  Iperium  eiiiui,  iic  iacipiobat  boc  iiuitru- 


loUS 


DONATIONES  AC  TESTAMENTA  EPISC.,  ABB.,  ETC. 


tcQG 


puUvi  el  concessi  alque  delegavi   per  btnc  paginam  A  [Michaelis]  arcbangeli,  vel  sancti  Johannis  Baptistae, 


donationis,  ad  nionajtcriunn  Sithiu  cellam  meam  in 
loco  nuncupanle  ftochasbem  sive  Therea'do  Inco  in 
pago  Flandrinse,  quara  ego  in  honore  S.  Michaelis 
archangeli,  vel  S.  Joaimis  Baptislae,  ve!  S.  Marioe 
genitricis  Domini  nostri  Jesu  Christi,  vel  cscieroram 
sanciorum,  opere  conslruxi.quara  ab  extraneis  per- 
sonis  dalo  prelio  comparavi ;  el  supplicamos  ipsos 
fralres  et  rectores  ipsius  roonasterii  Siihiu  ut ,  pro- 
pter  Dominum  et  mercedera  nostrain  lucrandam,  ut 
ipsa  cclla  quam  ibldem  transfirmavimus,  de  niissis, 
de  cursn,  de  luiiiinariis,  curam  babere  studeaat ;  et 
de  hospitibus  el  peregrinis  cliariiatem  et  merceJein 
exinde  babere  debeant :  tamen  in  ea  raiione,  quam- 
diu  ego   in  boc  seculo,  Christo  propiiio,   advivero. 


vel  sa:  ctae  Marise  geneiricis  doraini  nostri  Ihn  Xpi 
vel  ceierorum  sanctorum  vili  opere  constroxi,  quam 
ab  exiraneis  personis  daio  precio  comparavi ,  iia  ut 
mibi  [michi]  cnmplacuit,  in  laleraiione  [tali  ratione], 
al  ad  ipsum  nionasterium  Sitdiu  ad  opus  sancti  Pelri 
jam  dicla  cella  cum  cinni  intfgritate  vel  solidilatein 
se  aspicientia  vel  perlineniia  ihidem  delegaredebere- 
mus,  quod  ita  et  fecimus,  ad  integrum  perpeiualiter 
ad  possidendum,  ut  ihidem  aspiclat  et  subjecia  sit 
omn!  tempore,  una  cuin  terris,  mansis,  casis,  aedifi- 
ciis,  mancipiis  tam  ingenuis  quani  et  servis,  cum  re- 
liqua  plenitudine,  videlicet,  campis,  silvis,  pralis,  pa- 
scuis,  aquis  aquarumve  decursibus,  farinariis,  pecu- 
liis,  praesidiis,  mobilibus  et  immobilibus;  omnia  et 


ipsamcellam  usualiter  pro  beneficio  ipsius  monast.Tii  B  gi  omnibus  rera  inexquisitam,  quicquid  dici  vel  no- 


niibi  liceai  possidere.  Actum  Silhiu  mcnasierio,  pu 
klice,  xviiij  cal.  Augusti,  annoilj  ngni  domitii  noslri 
llilderici  glor.osi  regis.  Ego  Felix  hoc  teslamentum  a 
nie  factum  relegi  et  subscrlpsi.  S.  Chrogdgarii  illu- 
stris.  S.  Rimberti.  S.  Odberti.  S.  Godoberti  Guniii- 
vini.  S.  Waningi.  S.  Gonlberli.  S.  Chramni.  S.  Er- 
larii.  S.  Ciodbaldi.  S.  Cli  lebaldi.  S  Guntbaril  sacer- 
dolis.  6.  Chereuviiii.  S.  Austroslili  cenienarii.  S. 
Theodberti.  Ego  Yioradus  diaconus  rngaius  scripsi 
el  subscripsi. 

Lxxiir. 

Chnrta  qtia  Feli.t  presbyler  concedit  Silhiensi  mona  - 
sierio  cellam  S.  Micliaetis  iii  payo  Hundrems  {lei- 
tus  integer)  ■  {ann.  745). 

Sicut  Dominus  in  Evangelio  ait :  Qui  dal  parura  , 
comparat  [sibij  regnum  ,  et  qui  tribuit  parum  pe- 
cuniae,  mercedem  accipiet  sine  Gne  maneniis  gloriae 
[parum  pecuniae,  accipit  siiie  fme  mensnrara]. 

Ego  [Igiiur  ego]  in  Dei  nomiiie  Felix  praesbiter  , 
inspirante  divina  clementia  ,  alque  pro  animc  meae 
remedio  ,  devote  concessi  [depiitavi  ct  concessi]  at- 
que  delegavi  per  banc  paginam  donationis  ad  rao- 
nasteriura  Sitdiu,  quod  est  in  bonore  sancli  Pelri  ct 
sancti  Pauliaposlolorura,  et  sancii  Marlini,  sanctique 
jvel  sancii]  Bertini  confessoris,  uhi  ipse  doinnus  in 
corpore  requiesrit,  vel  ubi  venerahilis  vir  Nanlharius 
ahbas  praeesse  videtur,  cellam  nienni  in  loco  nun- 
cupante  Hrochashera   sive   Ilerualdo  lugo  in  pago 


minare  potest;  hoc  fratribiis ,  vel  ail  opus  iiicna- 
sterii  Sitdiu  a  die  praesenii,  dono,  irado  atque  trans- 
fundo  perpetualiter  ad  possidendiim  ;  et  post  meum 
ohitum  ipse  qui  tunc  abbaiis  fungitur  moderamen  , 
vel  fratres  de  jam  taxalo  Sildiu  raonasterio  agant 
e\inde  quicquid  libitum  placitumqiie  fuerit,  el  qua- 
lemciiinque  praepositum  superpoiii  voluerint,  potes- 
talem  in  omnibus  babeaiit  secure.  El ,  ut  merccs 
noslra  in  futuro  saeculo  apud  Doniinum  [Deum]  glo- 
riosior  fiat,  bumillima  peliiione  erilagito  ,  rectorum 
fratrumque  pictatera,  ut  ipsam  cellam  quam  nostro 
[veslro]  jure  subdidi  conexione  perpr tuae  [perpetua] 
firmitatis,  demissa,  de  cursu,  de  lumiiiaria,  honora- 
C  bilem  omni  conalu  exbibere  stuJeat,  nec  non  bospi- 
libus  pcregrinisque  anie  omnia  providendis,  utmer- 
cedem  exinde  a  [e]  lernae  beatitatis  mereaDtor 
consequi.  Me  autem  ,  quandiu  in  boc  saect.Io  Xpo 
propilio  advixero  ,  ipsa  cella  usualiter  pro  ipsius 
monaslerii  beneficio  possidere  conced.itur  :  in  eo 
tenore,  ut  aliubi  nec  ipsam  |ipsa]  cellara  [cella]quam 
ad  ipsum  monasleriuin  delegavi,  nec  ipsas  res  quae 
ad  ipsum  locura  pertinenl,  aliubi  nec  dare  nec  ven- 
dere,  nec  commulare,  nec  alienare,  nec  naufragare, 
potenliam  habeam.  Supplico  igiiur,  ut  nomen  meum 
in  libro  vilae  ^  ipsi  sacerdotes  qui  in  ipso  mcinasierio 
deguiit  babere  digneniur.  Et  post  meuin  obitura  al- 
que  de  hac  luce  dissessum ,  suprascripta  [siipra- 
scribtal  cella  cuin  omnihus  rebus  emelioratis  atque- 


Flandiinse,  quamego  in  boiiore  sancii  Michahelis  ])  superpositis.fratrespraedictimonasteriiSitdiucuncU 


nientura :  Sicut  Domiiius  in  E  angelio  aii,  etc.  Neino 
iiescit  ejusmodi  prnoeinia  prxfigendi  bac  xtale  mo- 
reiii  fuisse.  Adde  Mabilloniuni,  Aiinal.  t.  II,  p.  1^1, 
testari  domim  hac  charia  cnllaiuni  fuisse  ea  condi- 
lione  ut  donaturis  nonien  libro  vit.-c  inscribereiur  , 
quod  etiam  hic  prxtermissuin  fuii.  Ipsissimas  Iperius 
cxscripsil  notas  chronoiogicas  ,  quas  exiiibtt  exem- 
plum  quod  sequimur.  Hac  vero  aiiiium  Chrisli  746 
indigitaiit ;  siquidera  annus  regiii  Cbilderici  III  seciin  - 
dus,  mense  Marlio  ineunte  ,  colligalur  cuni  aiino 
r.!iri»tt  744  ,  quo  concilium  Suessionense  coa'  iimi 
est,  ul  supra  monuimus  (Col.  1148).  [Vide  iiitegruii) 
lextum  subsequenlem.] 

'  Hiijus  inlcgrx  charUe  apograpbum  exstat  in  Ci- 
blioibcca  regia,  a  D.  de  Wilte  b.  Bertihi  chartophy- 
i;ice missnni,  aniio  1782  et  inanu  clari  viri  de  Kie- 
qiiigny  anuuiatum  ut  in  additameatis   in&ereretur. 


llodie  servalur  Gandavi  in  arcbivo  Flandri^n  orien- 
lalis  exemplar  membranaceum  quod  ad  D.  de  Wiite 
periinuisse  fama  est,  et  cujus  specinien,  niodo  quod 
litliograpliiam  vocamus ,  adjecit  docius  professor 
Warnkonig,  loiiio  I  Hi<torix  Flamlrensis  ,  edilionis 
Galllcx.  Pro  ccrio  habendum  credo,  ex  meinbrafla 
Gandavensi  (luaeanno  1782  exsiabai  inSanberliniano 
chartario  exstripiuiii  fuisse  bibl.  reg.  apographum. 
Quasdain  lamen  leciionis  varietales,  qiixscribx  osci- 
tantix  facile  tribui  possunt,  inter  uncos  inserendas 
ciiravi.  Mon  iia  de  textu  quem  reperies  ,  pag.  55 
cbariubrii  sancti  Bertiui  a  claro  viru  Gu^rard  publici 
juris  facto,  aiino  1841,  et  quera  in  addilaineniis  re- 
cudendum  curabo. 

•^  Consulendum    est   Cangii   Glossarium   vocibus 
Difycha  vixiorum  et  Liber  litx. 


1307  S/ECUL,  VII  ET  VIII  ECCLESIASTICA  MONUMENTA.  150» 

<|nae  reslaiit  a  (lie  presciile  ,   ali(|im  nllius   lerroris  A  Conilustrinse,  Caldina,  Blosania,  Warsijiio   et  Dar* 


coiitraJiclioiie,  lioc  in  euniiH  jiire  et  (ioiiiiiialioiie  ad 
iiilegniin  reci|iiuiit  ail  |)USsiiJeii<Juiii,ei  fjciaiit  cxtiide 
(tuidquiJ  utile  est  i|uocl  eligeriiil.  Si  ({uis  vcru,  ({uuj 
luturuin  tsse  nun  creJo ,  si  egu  ipse  aut  ullus  de 
lieredibus  vel  [seu|  succcssuribus  uieis,  seu  quislibei 
cxtraneus  nubilis  persuna  fuer.t  qiiae  coiilra  lioc 
doiialionis  tcstnineoium  veiiirc  aul  eain  inrriiigcre 
conaveril,  iraiii  Uei  umiiipotentis  incurrat,  juiliciiiin 
ct  ofleiisani,  el  cuin  ipsis  sanclis  aposlolis  Pelro  et 
l'aulo  et  saiiclo  Marlino  sancloijiie  ltc:tino,  qiiibus 
ipsam  celluiu  delegavinius,  anlc  tribunal  Xpi  de- 
ducat  ralionein  el  dc  eorum  aecclesiis  excommnni- 
catuset  extraneus  ellicialur,  si  se  (ixinde  per  poeni- 
tentiae  asperitalein  non  comparat ;  el  iiiiuper  iiile- 


bina,  necnon  cl  llinlis,  Pronole,  llalina,  ei  llaist  in 
Cniildo  iiiaiiso,  Sulaiiia.  Siinililiir  et  villam  qux-  vo- 
catur  Wadaliiio  tuiii  oiiinibus  appcndiliis  suis,  Ru- 
dis,  Olisna,  Serario,  Palaiiolo  et  Brabaiite,  ad  ipsas 
casas  Dei  iradidinius  atquc  transcribimus  a  die  pne< 
seiile  ego  Karleiiiannus,  pio  aniuix  noslrse,  vel  An- 
glino,  ut  iiielius  cis  delcclel,  pro  nos  vcl  stabilitato 
regni  noslri  >>,  Doniini  miseiicordiam  alleniius  de- 
precari,  in  ea  scilicet  raiioiie,  ut  quamdiu  ipse  Aii- 
g'iniis  adviieril,  ipsas  res  usualiler  excoleredebcat ; 
et,  si  nepos  suns  noinine  Golbaldus  illum  superstes 
fuerii,  ipsius  Unadelino  ,  absque  prxjiidicio  et  per 
precaria  vel  coiiscnsum  ipsius  ,  raonacbis  prxdicto 
Uiiadelino  tencre  vel  c\colere  debeat,  sine  ulla  de- 


rat,  cogenie  Gsco  ,  duplam  subsluntiam  ,   qiniitum  B  inariiione  laiilum  isla  superius  denominata  lolum  el 


tunc  icniporis  ipsa  cella  enieliorala  va'uerii ,  vel 
i|uanlum  ego  nioricns  relinquero ,  duplicare  coga- 
tur,  ncc  quod  reppeiit  eviudicare  valcal,  scd  liacc 
donaiio  meae  luercedis  onini  lempore  lirma  pcrnia- 
neat  cum  stipul>tione  subDixa.  Actum  Sitdiu  mona- 
slerio  pupiice  vni  kalendas  Aiigusii ,  aiiiio  iii  re- 
gnaiite  doniiio  nostio  Cbilderico  gloriosisiimo  rege. 
Ego  Frlix  boc  leslamenlum  a  nie  faclum  relegi. 
f  Sig.  illuslii  viriChrodgarii.f  Sig.  Rimberii.  Sig.-l" 
Odberli.f  Sig.  Godoberli.Sig.tGuinberti.f  Drainni. 
f  Erlulli.  t  Clodbaldi.  f  CliilJcbaldi.  7  Guinbarii 
scauuini.  t  Cheriuuni.  f  Auslrobaldo  cenlenarii. 
t  Gumarddi.  t  Berdberli.  t  Nordberti.  f  Sig.  Uua- 


ad  iiilcgruni  trado  et  dono  ad  ipsius  monasteria,  pra 
aiiiiiix  nostra:,  vel  Anglino  abbali  iioslro,  hoc  sunl , 
tcrris,  xdinciis,  acco'abiis,'iiiancipiis,  pralis,  canipis, 
pascuis,  aquis  aquarumve  decursibus,  adjaccnliis, 
appeniiitiis  ,  peculium  utriusque  sexus ,  mobili- 
bus  et  imniobilibus,  necDon  et  in  pnediclis  locellis  , 
manscllis,  in  locis  Mosali  ct  Barscna,  quod  bomines 
iioslri  ex  genere  Cooduslrensi  his  nominibus,  AJaii- 
iius,  ei  Agibertus,  Derlegis  et  Astremundus  lenue- 
runt,  cura  ipsis  jamdictis  hominibus  supcrius  nonii- 
natis,  quidquid  moderno  tempore  ipse  Anglinus  vi- 
sus  fuit  teiierc,  et  iuantca  quidquid  ibidem  laborare 
aul  augmeiitare  vel  allrahcre  potuerit,  ad  pr^rau 
iiingi.  t  Sig.  Gunimuuiui.  fSig.  Uuidgrimo.  (In  apo-  q  monasteria  in  eleeinosyna  nostra  vel  sua,  post  suuni 


graplio  Bibl.  reij.  mutatus  est  ordo  nominum,  nulla 
tamen  desunt.) 

Ego  Uioradus  hoc  lestamentum,  rogalus  a  Felice 
presbitero,  scripsi  et  subscripsi. 

LXXIV. 
Charta  qua  Carlomannus,  major  domus,  dona  eonfert 

monasleriit  StubuUnsi  et  ilalmundarieHsi  ^  lann. 

7.iG). 

lccirco  ego  Karlemannus ,  major-doraus ,  filius 
quondamKaroli,  dnnamus  donalunique  inperpetuum 
esse  volumus  in  cleemosyna  nostra,  vel  Anglino  ab- 
bati  nostro,  ad  monaslerio  Stabulaus  seu  Malmuii- 
dario,  cousirucio  in  honore  palroni  nostri  sancli 
Petri  et  sancli  Paul,  seu  et  saiicti  Marlini  vel  cete- 
rorum  martyruin  quorum  pignora  iliidem  veoerari  q  '  _,_. 
noscunlur  ,  ubi  Angliiius  abba  ,  Chrislo  propilio  , 
praeesse  diiiosciiur  :  boc  sunt,  villas  cujus  vocabula 
6unt,  LenioBecum  omnibus  appendiciis  suis,  in  pago 


quoque  discessum  ibideni  reverlatur  absque  ulla 
conlradiclione.  Si  quis  vero,  qcod  luturum  esse  noa 
credo,  contra  hanc  tradilionis  noslrx  coosiita<ionem. 
facere  praesumpserit,  jndicio  successornm  uostrorum 
regum  eum  reliquimus.  Factum  est  asiipuiaiione 
subnixa,  iii  villa  Wasidio  ,  publice,  sub  dic  qiiod  fe- 
cit  inensis  Junius  dies  vj  ,  regnante  llildrit.o  rege. 
Signum  illustrisviri  Karlemaniii,  majoris-doraus.  Si- 
gnum  illusler  vir  Drogone  lilio  ejus  coasentieute. 
Ego  Hildradus  cancellariiis  rogalus  boc  lestameotuiu 
scripsi  el  suliscripsi. 

LXXV. 

Plaiilum  quo  ripinMS,  Ma.or  domus ,  m.'inti(in  apud 
Mnrolium    asserit    nwnasterio    sancli    Dionysii  ' 


'  Fdimus  ad  fidem  Marlenii,  Anipliss.  cnll.  t.  II, 
col.  21,  qiii  hanc  cbartain  cx  arcbivo  Slabiilensi  de- 
prompsit.  Recuderiiiit  auctores  Nova;  Galli*  Cbri- 
stianx,  t.  IV,  pag.  745,  ex  iMaricnio,  siciit  eiBeribo- 
lelus,  llistor.  Lu.xeinb.  I.  II,  prob.it.  pag.  36  ,  qui , 
deliciente  aiiiii  nota,  aniium  Chrisii  710  pra;figen- 
diim  censuil.  Male  taincii  convcnil  cnin  lioc  aniio 
noiiien  Aiiglini  abbalis  ;  aiiiio  cnim  TiC,  noii  Aiigli- 
nus,  sed  Agiliil|ilius  prjccrai  iiiiinasUTiis  Slabulensi 
el  .Maliiiuiidariciisi,  iil  iiionslr.ivil  Coiiiliiis,  Aiinal. 
t.  V,  pag.  109  cl  1G7.  Scd  fi.rle  Agilulphi  noiiien  pro 
Anglini  noniiim  legiiiduiii  Ckl,  ul  alias  iiionuiiiiiis. 
Vide  qiKC  dt-  his  fiislus  dicenius,  Infra,  .id  cliurtain 
fjusdem  Ka  lcinanni  ;>ul)  auiio  7i7  rcfcrunduin.  Iii- 


Cum  resedisset  inluster  vir  Pippinus  ,  major-do- 
mus,  Verno,  iu  palaiio  publico,  ad  universoruiu  cau- 

strumcntum  vero  qnod  nunc  exhibcmus  prooemlo 
carere  videiur,  ei  iiiiliali  formula,  quaiu,  jiixia  bujus 
a'laiis  iiinrem ,  pnvlerl  alia  ejusdem  Karleiiiaiiui 
Charla  infra  edenda  yCot.  1510). 

>'  llac  voce  noii  inielligenduin  est  Karlenianiium 
se  rcgem  prxdicare :  sigiiilical  lantumiuodo  adiiii- 
nistraiionein  regiii. 

«  Kx  arcliivo  Dionv^iano  depronipsit  Mabillonius, 
De  rc  dipliiiii.  pag.  iSO ;  recuderuiit  ad  lidein  .Ma- 
hillonii  ('.nlleclores  sci  iploriim  reruin  Kraiicicaruiu  , 
t.  IV,  pag.  715.  |lliijiis  placili  uutogr.iidiiiin  iii  ar- 
cbivu  regio  inler  alia  Saiullonysiaiia  insiruiiiciilaHon 
cxslat ;  et  in  insliuiiiciiloruni  ad  h.iiic  »btialiain 
speclaiiliuin  indicibus ,   cx  Mabilluuio  UulumiuoJ» 


1310 


1309  BONATIONES  AC  TESTiyMENTA  EPISC,  ABB.,  ETC. 

sas  audicnjaset  juslo  judicio  terminandas,  ii)i  veniens  A  LXX  VI. 

Placitum  in  qiio  Carlonwniins,   niajor  domus,  villam 
Leiliernwi,  cum  uppenditiia,  nio  'asleriis  Stabiilcmi 


fcmina  aliqua,  iioiiiineCliri»tiana,  liomincm  aliquem, 
oomine  Hroilgarium,  advocatuni  Sancti  Dionisli,  vel 
Aniaibcrtum  aUbalsm  inlerpell;\l)3t ,  repctens  ab  eo 
quod  casa  Sancli  Dionisii  vel  Amalberlus  abba  h.ibe- 
rei  res  suas  malo  ordine,  in  loco  qui  dicitur  Marolio  , 
casam  et  niansuin  et  vineas  et  mancipia.  Sed  ipse 
Hro'garius  iii  pixseiiti  adstabat,  ct  taliter  dedit  re- 
sponsum,  quod  instrumunta  baberet,  qualiter  ipsas 
res  WiigauJius  nianu  potcbtaliva  ad  ipsam  casani 
Sancti  Dionisii  condunassel.  l'iide  et  dc  prsesenii  ip- 
sum  inslrumentum  anle  nos  oslendil  relegenJum  ,  ct 
uos  ipsa  instrnnienta  invenimus  veracia.  Et  poslea 
ipsa  Cbristiana  instrumcnlum  ipsum  visa  fuil  re- 
credidisse,  et  postea  de  ipsis  rebus  se  dixit  exiiain  , 


et  Malmimduricnsi  ab  avo  stio  donutam  el  deinde 
injusle  abla:am  resliluU  "  [ann.  7i7J. 

Inluster  Karlemannus  major-Jomus,  lilius  Caroli 
quondam ,  cui  Doniin::s  regendi  curse  coinmiCtit. 
Cunctorum  jurgia  exaniinalioiie  diligenli  riniare 
oportet,  ut  non  alierutruni  salubris  doneiur  sfiulen- 
tia,  nisi  quein  justitla  consenserit.  Igilur  cum  nos  in 
Dei  noniine,  una  cum  opliuiatibus  et  pontificibus  seu 
et  iilustribus  viris,  Dunavilla  ad  universas  causas 
auJioiiJas,  vel  justa  judicia  rimanda  residerenius, 
ibique  veniens  Anglinus  abba  rector  monasteriorum 
St.ibiilaus  el  Malinundarias,  asserebat  nobis  dicens 


ut  nnllam  recaiifalionein  contra  casamSancli  Dioiii-  B  1"°''  domnus  et  avus  nostcr  Pipinus  quondain,  per 


sii  exinde  Cacere  deberet.  Proinde  nos  laliter ,  una 
G'jm  fidclibus  nostris,  id  est,  Ilnginone,  Tbeudeberto, 
Remedio,  Garehardo,  Fulgario,  Dovilone ,  Wakiie- 
rio,  Rauchingo  et  ErmenalJo,  coniite  palatii  nostru, 
vel  reliquis  quampluribus  visi  fuinius  juJicasse,  ut, 
quia  ipsa  prxfuta  Cbrisliana  ipsuni  instrumcntuiu 
visa  fuerat  recrcdidissc,  el  nos  ipsa  invenimus  vcra- 
cia,  et  ipsa  Christiana  sc  exinde  dixitexilam  ;  pro- 
ptcrca  jubemus,  ut  quia  boec  causa  ita  acla  vel  per- 
petrata  fuerat,  ut  ipse  IlroJgarius,  mansuin  superins 
nominatuni  in  Marolio,  mansum  ct  casam,  ct  vineas, 
et  terras,  et  mancipia,  conlra  Chrisiianam  in  causa 
Sancti  Dionisii  omni  teinpore  habeat  cvindicalum  at- 


sumn  teslamentuin  villani  aliquain,  quae  vocatur  Le- 
Ihernau,  una  cum  appeiidiliis  et  ajjaccntiis  suis, 
quoruni  vocabnla  sunt  Drastis,  Feronio,  Unalia  et 
Aldanias,  ad  casam  S.  Pelri  et  S.  Pauli,  Stabulaus 
et  MalmunJarias,  conJona^set  vel  delegasset,  etnos 
ipsam  villain  post  nos  inalo  ordine  retineamus  et 
iiijuste,  unde  et  ipsum  testameiilum  se  pra;  nianibus 
habere  affirinat;  cumque  ad  relegenduni  nobis  tra- 
diJissei,  invenimus  euni  veiacem.  Nos  aulem  cum 
juslitia  considerantes  casum  huniana!  fragilitatis . 
pro  salute  aiiinix  noslra;,  vel  stabilitate  regni  no- 
slri,  ipsain  villam  Lclhcrnau,  una  cum  appendiei- 
bus  vcl  adjacenliis  suis,  per  nostrum  wadium  ipsum 


que  clidigactum,  inspeclo  suo  testamento ;  el  sit  in-  p  Anglino  abLali  visi  (uimus  reddidisse,  etper  nostr,'im 
postmodum  inter  eos  et  hac  rc  sopita  causatio.  Da       i"»''"'-""  '""=  i"  nr,,n;i..,o   o^i.ih.,;,^^,    d.„;...<„  ..»- 


tum  mense  Februario,  die  xj  anno  v  Childerici  rfgis. 
Wilecharius  jussus  recognovit. 


fcstucam  ncis  in  onmibus  exhibuiss.'.  Proinde  nos 
taliter  una  cuni  lidelibus  noslris,  id  cst,  Fenaldo, 
Hiidebaldo,  Ilruderico,  Christiano  episcopis,  et  ab- 
bale  Ermenero  ei  llugberlo  coinite  palaiio  nostro, 
vel  reliquis  quamplurimis,  visi  fui.nus  juJicasse,  ut 


BOtatur.'!  IIoc  solo  tetiinonio  notus  est  .Amalbertus 
Sani  ti  Dionysii  abbas,  fatentihus  Novnc  G.illi;c  Chri- 
stianue  anctoribus,  t.  Vll.col.  3i3.  Hi  autem  ,  cuin 
Mnbillonio,  hoc  placitnra  anno  Cliristi  7i8  habitum 
pronumiaiit,  et  sic  Coiniius,  Annal.t.  V,  pag.  203,  ac 
relibianus,  Hlst.  abh.  S.  Dion.  pag.  41  ;  sed  dies 
iindecinia  Februarii,  aniio  qiiinto  regiii  ChilJerici 
li,  ut  legitur  in  notis  chronologicis ,  anno  Christi 
7i7videtur  potius  iribiienJa,  cuni  alibi  notnverinius 
aiinum  seeunJnm  hiijus  regni  concnrrisse,  Jie  ter- 
l.a  mcnsis  Mariii,  cum  anno  Christi  744.  De 
Verno  palalio  seu  Veriiolio  veteri.fiise  agitur  in 
opusciilo  D  Ceimain  de  villis  regiis.  De  Ke  dipl.  lib. 
IV,  pag.  .)35et  set|.  lloc  placitum  memorat  Duble- 
lus,  Aniiq.  abb.  S.  Dion.,  pag.  691 ;  sed  errat  in  ex- 
scribendis  notis  chroiiologicis  et  in  noniiie  palatii , 
(jiiod  Vernonem  inter,pritatur.  [Vir  clarus  Lebeuf, 
in  dissertatione  vulgala  inter  Opusc.  varia,  ann.  1708 
edita,  t.  I,  pag.  88  seqq.,  demonstrat,  linnis  ad  pro- 
bandum  argumentis,  villara  regiani  qnc  in  hoc  pla- 
cilo  Vernuin  iiuncupatnr,  nonfuisse  Vernoliuinadlsa- 
ram,  ut  existiinaveral  domnus  Gerniain.sed  e  contra 
Verseu  Vein  ,  Parisins  inter  et  Compendiuin.  Ope 
ejusdem  disserlationis  einendanJn  videtur  annotaiio 
quxJam  qua  clarus  vir  do  Brequigny  assentit  duinno 
Germain,  qui  Cadolaicum  et  Latiniacura,  loca  in 
alio  placito  nominata ,  prope  Vernolium  ad  Isaram 
siia  fuisse  contendit.  Haec  loca  eadeinesse  quae  nune 
ilicualur  Chailly  et  Lagmj-ie-Sec,  probat  abbas  Le- 
beuf,  cui  assentit  D.  Uouqnci,  in  annoi.  pa^.  6''S  et 


(j80, 1.  IV.Script.  rer.  Gall.  et  Franc. 

»  Vulgavit  Slarienius,  Ampliss  Coll.  t.  II,  col.  19, 
ex  arciiivo  Slabiilensi;  ex  Mjrtenio  recnderunt  Her- 
tholetus,  llist.  Lnxemli.  t.  II,  pag.  59,  et  Collecto- 
res  scriptornm  reruin  Francicarum,  t.  IV,  pag.  712. 
Anni  nota  inJic.ii  aiiniini  Cbristi  747,  veruin  hinc 
charta;  sincerilalem  in  dubium  vocat  Coiiitius,  An- 
nal.  I.  V,  p:>g.  109.  Ilii  cnini  Angliniis  dicitur  abbas 
Stnbuleiisis  et  M.ilniunJ.iriensis;  ai,  hoc  tempore, 
Agilulfus,  ait  Coint.  ibiJ.  pn.^'.  106,  utiique  mona- 
sierio  pneerat,  et  inJe  aJ  Colonienjcm  episcopatuiu 
•^  hoc  ipso  aniio  vocatus  luil.  Cointio  viJentur  snlfra- 
gaiiauctores  Nova;  GalliaiCbristiana;,  t.lll,  col.  941. 
Ex  bis  angu-tiis  se  expeJire  arJuum  est,  nisi  iiomen 
Anglini,  aliunJe  non  co;;niluiu,  corruptum  fuisse, 
et  Agilulfi  nomen  in  Anglinum  deHexiim  dicatur, 
ut  alias,  conjlciebamus.  Kesiat  ut  probabile  liai, 
errore  perseveranter  repelito,  in  Iribus  instrj- 
mentis  hoc  Angiini  nomen  Agllulphi  nomini  subro- 
gatura  fiiisse.  Ilsec  autein  tria  instruincnta  desumpla 
censeri  possunt  ex  aliquo  charlulario,  el  in  auto- 
graphis  nomen  Agilulpbi  iia  scriptum  fuisse  ut  spe- 
ciem  nominis  Anglini  prajferre  videretur  scriptori 
charlulani,  cui,  cum  semel  iii  leclione  dnliia  eira- 
visset,  sxpius  in  eailem  errasse  pronuin  fuit.  Certe 
vel  autogrjpha  lectu  Jirficillima,  vel  eum  qui  hxc 
tria  instrunienta  descripsit  in  legenJis  veteribus  char- 
tis  minime  versatum  luisse  patct,  cum  innumeris 
scripturse  meadis  focde  scatcant  apographa  de  quibus 
agiinus. 


1511  S.ECUI-  VII  LT  VIII  ECCLl^SIASTICA  MONUMIiNTA.  131» 

duii)  banc  caasamsicaclani  velperpclratAincognovl-  A  dereltn'|uant,  raciendi  quod  voluerint  Ubero  [a{.,  li- 


inus,  el  ipsuni  teslainenUuii  tic  veracein  inveninius, 
Ideo  jubenius  ul  ipse  doinnus  Anglinus  abba  vel  ejus 
successores  vel  rectores  inooasterioruin  illoruni 
i|isain  villani  Lctbeniau,  una  ciini  appeiuliliis  suis, 
cuin  omni  inlcgrit  i|e,  jure  perpetuo,  ad  ipsamona- 
sleria  babeanl.  iSi  vero  alic|uis  de  hiLMedibiis  vel  pro- 
hxredibus  nostris  exsliierit,  qui  conlra  hanc  dona- 
tioiiem  nostram  facere  voluerii.successorum  noslro- 
runi  regibus  eiiin  judicanduin  reliu(|uiinus. 

DatuMi  quod  fccit  mensis  Au'^ustas  dies  xv,  ia 
aono  quinio  regiiaiite  llilderico  rege. 

Signum  Karlomanni  majur-domus. 

Ego  Childradus  subscripsi. 
LXXVH. 

Charta  qua  Bodaliis  monast^rio  Sancli  Gregorii  donat 
quidquid  habel  iii  villa  Uoditltcshaim  *  ("Ipi.  7-47;. 

Oporlunu»  unicuique,  dum  in  hac  vila  in  hoc  cor- 
pore  [moriale  vivil,  de  fulura  vita,  ubi  immortaliter 
perpetueque]  vivere  sperat,  dum  licet,  cngitare 
sludeal.  Idenquc  ego  itaqne  Bod;ilii5,  (illus  llugona 
quondam,  pro  eterna  beatitudine  vel  indulgenlia  pec- 
calorum  meorum,  dono  pro  anime  mei  renicdium, 
cl  pro  anima  lilio  meo  Gherhano  [al.,  Egcrbando], 
ad  monasterio  Sancti  Gregorii  et  celerorumque 
sanctormo,  qui  est  conslruclus  in  Vagcso  inter  duas 
Pachinas  (luvium,  ubi  in  Dei  nomen  AgoaUlus  al  bas 
cum  monachis  ibidem  consister.tibus  reguiariter 
ilecere  videnlur,  donatumque  in  perpetiiuni  ut  per- 


berani]  habeanl  in  omnibus  potes(nieiii.  Si  qiiis  ego 
[at.,  ergoj,  aut  heredes  mei  vel  quislibet  aposita 
persona,  qiie  conlra  banc  doiiaiioncm  a  iiie  facta 
\iil.,  laclanij  venire  lcmplavcrit  aiit  iiirunipcre  vo. 
Iiicrit,  lunc  iiireram  \at.,  iiilcranlj  vobis  vcslrisque 
successoribus,  duplo  re|ietitioneni,  l';iciam  |ai.,  so- 
cianlej  lisco,  aiiri  uncias  i},  et  nichilomiiius  prescns 
donatio  omiii  lempore  lirma  pcrmanrat  slibublione 
subiiiia. 

Actum  in  ipsn  monastcrio  Confluentis,  publici 
datuin  XV  kal.  Janiiarias,  anno  vj  regni  doinini  no- 
stri  Childerici  rcgis  (dcesl  in  altoro  exemplari  nota 
numerica). 

Signum  f  Dodalo,  qui  hane  donationeni  (ieri  roga- 
B  vii.  Signum  f  iliicherto  [al.,  Excamberto].  Signum 
f  Excomberto.  Signum  f  StarcuKo  [al.,  Strarcnlfo]. 
Sign.  f  Ghignlrooiidu.  Sign.  f  Libulfo.  Sign.  Ilaim- 
bcrio.  Sig.  Warinulfo.  Sign.  f  llercbaniberlo.  Sign. 
f  Sighertanino  [o/.,  Slgerlnianno].  Sign.  f  Bebo  [al., 
Belo].  Ego  Rodaccius  rogatus  scripsi  el  subscpipsi. 
LXXVIII. 

Charta  qua  Boronut   Honaugiensi  monastcrio  dona 
confert  ^  {ann.  7  i&). 

Sacrosanclo  monnslerio  Sancii  Michaelis  arcban- 
geli,  vel  ceterorum  SS.  Petri  et  Pauli,  quod  rst  con- 
slructum  infra  insulam  tlonaugicn^em,  ubi  in  Dei 
nomine  Dubanus  episcopus  prcese  viJelur.  Boronus 
illusler  vir,  cogiians  casum  rragilitaiis  mee,  ac  pro 


maneatesse  volo  :  hoc  esi,  in  villa  vel  in  (ine  llodul-  ^  eterna  retribucione.dono  ad  suprascripium  monaste- 


seshaim,  quirquid  ibiJem  visus  sum  habere,  boc 
est:  casis,  casalis,  granicis,  domibus,  ediriciis,  viaeis, 
inancipiis,  terris,  campis,  praiis,  silvis,  aquis  aqua- 
rumque  dccursibusi  et  quod  Balduiiius  et  conjux 
sua  nobis  proscrvit,  totum  ct  adintegrum,  a  die  pre- 
sente,  ad  ipso  loco  sanclo  trado  atque  iransfundo, 
ul  ab  hnc  die  ipsam  rein  superiiis  denominatam  ipsi 
casa  Dei  vel  congregaiio  cjus  baheant,  leneant  atqiie 
possideanl,  rl  eoruni  successoribus  Chribto  propilio 

•  Exstai  apnd  Luni^,  Spicil.  eccl.  coniin.  (.  I, 
pag.  1096,  et  Martenium,  Thes.  anecd.  1. 1,  col.  8, 
deiirompta  ex  rharlario  mnnaslerii  S.  Gregorii  in 
Alsalia,  sed  miitila  pbrasi  iniliall,  ubi  deridunl  verba 
qiia:  inier  iincos  inclusimiis.  Ea  resilluit  Scha^pflinus, 


riuni,  donatumque  iii  perpeluum  ut  n.aneat  volo,  lioc 
est  iiirra  mnrcliara  que  dicitur  Gamhlia|iine,  hobam 
unam  quam  Wolvinus  lenuit,  cum  casalibus,  caiiipi«, 
pratis  ,  svlvis  accessisque  nmnibus  ,  cum  edirciis, 
puscuis.  Idem  dono  ad  ipsum  locum  sanctuni  supe- 
rius  nominalum,  porlionem  meam,  quod  est  Niuz- 
^vern,  id  esi,  lam  terris,  silvis,  praiis,  pascuis.  Idem 
dono  porcionera  mcam  ex  ipsa  iiisula  memoraia  Ho- 
henaugiensi  °,  ad  ipsnm  locum  sanctura ;  quod  totum 

scriptnris  lcctiones  sequimur.  Eiiisdem  Boroni  char> 
lanialiamsupraeJidimus(Co{.  I'i80),  iu  gratianiejus- 
dem  monasierii  eniissani.  Dubanus,  qui  bic  diclliir 
lloiiau^iensi  monasierio  pixcsse,  quibusd.un,  scilicet 
aucioribus  N'uv  Gnll.Cbrist.  l<>iii.  V,  col.  833,  Mabill. 
Aniial.  tom.  Il.pag.  .SO.  eic,  viJetur  alius  a  Tubnno, 


Alsal.  diploni.  l.  I,  pag.  1(),  qui  cbartani  liuiic  recu-  p.  Annal.  ton 

dit  exeoienicbarlaiioaccuratius  descripiam.  Iliijiis      c.udeni    nionasierii  abbaie,  de  quo  supra  diiimus 


leclioneni  seqiiiniur,  inier  iincos  adhiliiiis  lectinni- 
bus  ali  s  quas  ipse  exscripslt.  Bodali  chartam  collo- 
cal  Martenius  sub  anno  Christi  746,  infellclter:  runi 
enim,  aniio  seeuiido  regni  Cbilderlci  III,  inenseM:ir- 
tio,  ciirrerelaniius('.brisii744,iit  illxiinus  (Col.  ll-iS), 
jam  expletus  erai  aiiniis  (.ihr.  7i6,  annn  vj  ejusdein 
regni,  iiicn^e  D  ccniliri.  Reetiiis  crgo  Schccpfliiius  hoc 
inslruiiiiir.iini  irilniit  niiuo  Cliri»li  747.  Ilodaliis  blc 
idi-iii  vid'-iur  qiii  vncntur  Uudolus  in  cliuria  alia 
iiifra  edeiida  (Cal.  T  18). 

k  Vulgavii  Mabilloiiius,  Aiin.  t.  II,  appeiid.  p.  696, 
ex  codice  s;iciili  xi.  Upciideriiiii  Ecrardus,  Drigin. 
Ilabvbiirg.  prub.  pag.  101,  et  Scbieplliiiu^^,  Alsal. 
dipl.  l  I,  pag.  iU,  ex  nis.  sifculi  xv,  ecclesuu  rulle- 
gialae  S.  Pelri  seniorls,  cl  deinuin  :ibb:is  ('•randidier, 
llisl.  eccl.  Argenl.  1.  I ,  prub.  piig.  70,  arcuralius 
cx  eo.lcin  iiis.  el  ex  cli:irlulariu  s;ctiili  xvi,  recoii- 
di'  >      arcbivu  Tabcracubi.  Iluju»  iiiligcnli;>jiiiii  cx- 


Unuiii  vcro  eumdeiiiiiue  et  Tubanum  el  rubanuin 
arbilrjlur  lli>tiiri:e  Alsatuc  scriptor,  iibi  supra,  cui 
libenier  sulTi  a^juniur.  Ad  id  nus  movet  noinini'>  sinii- 
litiido  ;  nec  obsiaiit  leniporuni  inlervalla.  Dubanus 
quidem  vocalur  episcopus,  Tub  nuin  vero  aiunt  hoc 
tiiulo  caruisse  ;  veruin  aliquando  abbaies  episcupi 
ditebaiuur,  noii  quoJ  aliquam  sedeiii  epi^C'>palem 
occuparent,  seJ  quia  in  nionasterio  suo  fungebantur 
e|iiscop.>li  ollicio  :  et  id  hac  :i;i:iie  noii  erai  insoli- 
tuiii.  Anmis  Cbrist.  748  currebaliiiense  .\|>rili  aniio6 
rrgni  Cliil.lcrici  III,  juxla  nu-tr:ini  liiijus  re^iii  anno3 
coiiipiitaiidi  ralioiieiii,  de  qiia  p^urie^^. 

<  Dirtuin  est  siipra  qno  liliilu  Haruiius  pi<rtionein 
h:ibrrel  iii  insula  ilulienauKirnsi.  J;iiii ,  rbarla  anui 
7-6,  supra  (C.ol.  hJSU)  p;irlcs  qujMl.ini  hujiis  purlio- 
iii>,  iiee  lamen  integrain,  duiiavrrat  inuiiasimo 
S.  Michuciis.  Nunc  duiiat  rcliqua,  vharta  de  qua  Uui 
agllur. 


,515  DONATIONES  AC  TESTAMENTA  EPISC,  ABB.,  ETC.  4514 

el  inlegrum  a  dic  presenti  ad  ipsum   sacrosanciuni  A  ei  Lec  dcnacio  omni  lempore  slabiliu  et  firma  per 
njonasierium  trado  alque  iransfundo,  ut  ab  liac  die, 


de  ipsa  re,  et  agentes  supra  scripii  monasterii  et 
posleri  eorum,  faciendi  quid  exinde  voluerinl  libe- 
r:im  ac  lirmissimara  in  Dei  noniine  habeant  polesia- 
leui,  Si  quis  ego  aut  heredes  mei,  vel  quis  calunmia- 
tor  exstiteril ,  inferal  ad  parles  suprascriiti  mona- 
slcrli  suisqne  custodibus,  una  cum  socio  lisco,  auri 
uncias  tres,  et  nicliiiominus  presens  donacio  hec 
firma  pernianeat,  stipulacionc  subnixa. 

Actuni  Mandouro  castro,  publice.  Signum  Boroiii, 
qui  hanc  donacionem  lieri  et  firmari  rogavit.  Signum 
Cantsoaldi.Signum  Milonis  teslis.  Signum  Wolferahi. 
Signura  Andeberli  tesiis.  Ego  in  Dei  nomine  \Va- 
rbyndus  diaconus,  rogatus  scripsi  ct  subscripsi.  Data 
donacio  hec,  die  Martis  proxirao  posl  medi,.m  men-  «  tabula  a:ri  incisa.  Lcgit  Schu!pl!in.  dlg,msima;  me- 


inaneal,  slipulacione  subnixa. 

Aclum  publice,  in  insula  lluhcnaugia.  Datum  sub 
die  quarto  kalendas  Junias,  anno  scxto  domini  nostri 
llilJerici  rcgis.  Siguuin  llugonis,  qui  hiijas  dona- 
cionis  lestaraentum  fieri  ro;;avit.  Signuin  Gaozberli. 
Signuni  Agynonis.  Signuin  Tbeodoaldi.  Signura 
1  beoihelmi.  Si^nura  Amaloini.  Signuni  Olby.  Ego 
Amalgerus  hujus  donacionis  lestamenluiu  scripsi. 

LXXX. 

Charta  qiia  Ileddo,  episcoims  S tradburgensis ,  mona- 
sierio  Arnulji-Augfe  a  liolhardo  et  aliis  co'iata  dona 
confirmai,  ac  priiilegia  concedil  ^  («nn.  748). 

Doininis  sanctis  adque  honore  dignissira    (sic  in 


seni  Aprilis,  anno  sexto  regni  domiui  nosiri  Hilderiei 

regis. 

LXXIX. 

Charta  qua  Hugo  monasterio  Honaugiensi  dona  con- 
(ert  »  (ann.  748j. 

Sacrosancte  ccclesise  Sancti  Michahelis,  quoe  est 
constructa  in  insula  que  dicitur  Ilohenaugia,  utii 
Dubanus  episcopus  nunc  teniporis  preesse  videlur. 
Ego  in  Dei  noniine  Hugo,  cogitans  ad  ipsum  locuin 
sanctum  de  rebus  meis  aliquid  dare  debere  propitio 
Deo,  quodel  ita  feci,  hoc  est,*infra  ipsam  insulam 
que   dicitur  tlohenaugia ,  qiianlumcumque  genitor 


lius  digiiissimis) ,  aposlolicis  meisque  in  Chrislo 
palrebus  lleddo,  gralia  Dei,  ecclesieqiie  malris  in 
Sliadburgo  civitale  vocalus  episcopus.  Noverit  san- 
cta  induslria  veslra  qualiter  pastores  Ecclesiae  soler- 
tissime  cuia  summoque  sluilio  dr;bent  procurare,  ut 
Ecclesia  Dei  lucris  animnrum  prolicerei ,  et  per  nos 
monitis  salularibus  in  quanlura  valem.us,  vigorem 
obtincat,  ut  bls  qui  xlerno  pastoris  spontanix  reli- 
clis  omnibus  ,  sequi  ciipiuiil,  ati;ue  sic  abneganlcs 
semetipsos,  per  angusto  calle  arlaque  via  gradienlcs, 
voceni  xternx  Regis  ac  Redemptoris  nostri  audien- 
tes  :  Cxi  dc  terra  tua  de  cognalione  tua,  et  vade  in 
lerra  quam  monslravero  tibi,    vel  illud  :  Qui  reli- 


ineus  Bleonus  ibidem,  id   est  infra  ipsam  insulam,  q  querit  palrem  aut  matrem  aut   lilios  aut  agros  ct 


micbi  moriens  dereliquit,  id  est,  lam  terris,  pratis, 
pascuis,  silvis,  aquis  aquarumve  decursibus,  areali- 
Lus,  arboribus  ;  in  eam  vero  condicionem,  ut  a  die 
presenti,  ipsas  res  ad  ipsum  locum  sanctuin  omni 
lcmpore  stabilila  et  liriua  perraaneat.  Idem  dono 
ad  ipsum  locum  sanctum,  poriionem  meara  tolara 
que  est  in  marca  Odradesheiin,  cum  t''rris,  praiis, 
pascuis.  Si  quis ,  ego  aut  heredes  mei  aut  ulla  oppo- 
sita  persona,  contra  bujus  donacionis  teslamenlum 
venire  aut  agere  teinpDverit,  aut  aliquam  calum- 
niam  generarc  presumpsei  it ,  quod  nec  (ieri  credo, 
tunc  spondeo,  aul  beredes  mei,  ut  vobis  aul  succes- 
soribus  veslris  siinus  reddiluri  duplum  tanlum , 
quantuin  in  hac   cartula   scriptum  est,  infra  ipsam 


cseiera,  propter  nomen  meuin,  ceiiiiiplum  recipiei, 
et  vilara  elernarn  possedebit;  el  :  Si  quis  vuli  port 
me  veuire,  abneget  semeiipsum,  tollal  crucem  suam 
et  sequalur  me.  Uporlet  ut  nos  audiamus,  qui  dixit  : 
Hospes  fui  et  suscepisiis  me ;  et :  Qui  vos  recepii , 
merecepit;  et  :  Quaradiu  fecisiis  uni  ex  miuimis 
meis,  raihi  fecistis ;  ut  quod  a  principc  aposliiloruui 
in  inilio  Ecclesix  institulura  est,  qiiia  omuis  multi- 
tudocrcdeMlium  eral  in  unum,  et  nullus  suum  pro- 
priura  dicebat  aliquid  esse,  sed  crat  illis  oinnia  com- 
niuiiia,  et  cor  unura  et  anima  uiia.  Unde  inslitulio 
sancta  ex  boc  a  sanclis  Patribus  inpostiuoduin  a!) 
Oriente  usque  in  Occidente  et  in  parlibus  Galliaruin, 
monasteria  inulla  sub  regula  sancta  horum  exemplo 


insulam,  et  sacratissirao  Osco  auri  soIiJi  quinque ;  q  rel  gio  clara  proraulgavit,  precipue  monasteria  Liri- 


*  Mabillonius,  Annal.  t.  H,  append.  pag.  696,  hanc 
deprompsit  ex  ms.  seeculi  xi;  ex  Mabillonio  rccudil  ■ 
Eccai'dus,Urigin.  Il<ibsburg.  pag.  101 ;  Schceplliiius, 
Alsaiia  dipl.  t.  I,  pag.  21,  ex  nianuscripio  sieculi  xv ; 
accuraiius  veio  abbas  Grandidier,Hist.  eccl.  Ar^eni. 
t.  I,  prob.  pag.  Tl.exeodem  ras.  et  ex  chartulnrio 
saeculi  XVI,  quod  in  archivo  Tabernensi  asservatur. 
Oinissa  est  apud  Mabilionium,  Eccardura  et  Schceplli- 
num  clausula  qua  porliouem  suam  in  marca  OJra- 
desheim  Hugo  donat  Monaugiensi  monasterio  :  an 
neotericoruin  curis  temere  iiiirusa  ?  De  Dubaiio  epi- 
scopo  diximus  iu  ootis  uostris  aJ  chartam  qux  pro- 
xima  prxcedit. 

•>  ValJe  hiulcam  vulgaverant  auctores  Novae  Galliae 
Christianx,  t.  V,  instr.  col.  458.  Haucabsque  lacunis 
eJidit  Sclioepflinus.  Alsat.  diploin.  t.  I,  pag.  17,  ei 
autographo   quoj    scripiura    cursiva    merovingica 


exaratum  asservatur  in  episcopi  Argenloratensis  ta- 
■  hulari;>,  et  aulogr.iphi  specimen  xri  inciJi  curavit. 
E\  aulographo  quoqiie  descripla  exslai  ab  atib  te 
GrauJidier,  Histor.  eccl.  Ai-jcnt.  t.  1,  prob.  pag.  72. 
Uierque  instriiinenium  hnc  intcgrum  exliibet,  ex 
memUraiia  lacera,  sed  feliciler  restituuim  ope  charto: 
Widegerii!,  quain  edidiinus  supra  {Cui.  1281),  et 
que  iisdem  rormulis  conccpta  e»t.  Nomen  IlcdJonis 
nmUifarie  corrupium  fuit,  utdocuit  Sctiocpflinus,  ubi 
supra.qui  hunc  arbitratur  fratrem  fuisseOdiliae.cujus 
lestamentum  supra  videsis;  Roiharduinverocomiteiii 
credit  inferioris  Alsatise  comitatum  obtinuisse.  Ar- 
nulfi-Augx  moiiasteriuin  in  Alsatia  inferiore  pri- 
mitiis  conditum,  ut  e\  Heddonis  charia  constat, 
a  Ludovico  Pio,  aiino  8i6,  in  Orlenaviam  trans- 
latum  est,  ad  Qunien  Schwarzacb,  unde  novuu) 
nomen  sumpsit. 


1315 


SiECUL.  VII  ET  VIII  ECCLESIASTICA  MONIMENTA. 


»t6 


iieitsu,AgannPnsis,Luxoviensis,  etinuniveraomiindo  A  liubent  aiil  a  quacuuiquc  dc  Eanctis  episcopig  sibi 


■ub  regula  sanctoruni  Patnmi,  niuxinio  beati  Oone- 
dicii  ct  sancti  Culnnihniii  abliaiibus  vila  comniiino 
oplime  disposHa  ct  per  auctoriiateclemcntia  rrguin, 
et  per  privilegia  saiirtls  atqua  cntlliolicis  poiitilicibus 
tlnniter  roborala,  et  sanctu;  canones  lioc  non  dcro- 
ganl,  scil  potius  ISciiIenier  exobtant.  llnde  nos  cuin- 
perti  quod  vir  iiilusler  Iloilinrdu^,  quoinis,  in  insiila 
qui  vocatur  Arnnlfo-Auga,  juxla  nuviiim  Ueiii,  iiifra 
nostra  parrochia,  in  lionorc  saiictoriini  aposluloruiii 
et  Snnclx  Mariiu  Dei  genilricis  ceteroriimi|ue  san- 
ctornm,  cum  Dei  ailjumrio  et  nostro  coiisilio,  nio- 
nastyiio  in  si.o  proprio  a  novoa-dilicare  conatus  esl ; 
at  quod  evocantes  Saroardo  abbate  cum  suis  pere- 
griiiis  inonncliis,  ibidcm  cynobio  vel   sanclo  ordiiic 


clegerint,  qui  hoc  facerc  debeat,  licentia  sit  cis  ex- 
petire.  Etille  hoc  liadeie,  benedicenf  vel  consccrarc, 
it  iiullus  in  ipso  nionasiirio,  iiilitito  ordine  conira 
voluntate  aiit  votuin  ipsorum ,  nionaslyiio  eomm 
adiie  non  prcsiiniant,  ncc  sccrelius  ingrodire  septa. 
El  si  aliquando  pro  qiiallcnnqiie  rausa  expeiit  ui 
ipsiiis  rcitor  vel  ipsis  pcregriiiis  nioiiachis  congrua 
fiicrit  voluntas,  et  episcopiis  iiivitaius  ad  ipso  mo- 
nasterio  vencrit,  c.Tlebralo  oflirio,  iii  lionorem  ejus 
rpiscopi  donnt  ei  ablias  camputlnm  et  sublelaria  ". 
Ciiiii  veroabba  loci  ipsius  acceperit  transitiim,queiK- 
ciiiique  peregrini  monachi  ibidem  habitantes  de  se- 
nieiipsis  secundiiin  Dcum  et  regulam  eorura  invene- 
rint,  ipsiiiii  sibi  conslitiiant  abbalcm ;  quod  si  ibi  de 


subregulabeatiBeiiedicii,Deigratiaet  nosiro  adjulo-  B  gg  jpsis  mlem  non  invencrint,  de  alio  ^non.isterio  de 


rio  perficerc  dcbercnt.  Lnde  noscoiigratulanics  liujiis 
viri  saiH-te  devoiione  et  glorioso  proposiio ,  visciralo 
caritate  pietalequecomnioii,iievotioiie  prumptissima, 
una  cuni  consensu  fralrum  noslronim  abbatiim  , 
presbyteronim,  archidi.iconi,  omiiique  c!ero  ecclesi;c 
iibi  ego  deservo,  sed  et  duces  ac  judicium  timeii- 
liumque  Deuni  popiilo  hujiis  provincire  catbolico,  ut 
ad  ipso  nionaslirio  seu  cynubio  congregnliDiicqiie 
peregrinoruni  monacboruni,  per  nostra  ei  pcr  veslra 
auctoriiale  privilegio  conscriberem  vel  cnnrinoare 
debeinus,  quod  ita  ct  fecimus,  ut  ipso  monasicrio 
omnia  quicijuid  ad  ejus  pertinet  ditione,  icdifitiis, 
basilicis,  cuni  niinisleria  vcl  ornamenla  de  quarum 
omnium  rerum  sacrisque  coilicibus,  slrumenta  car- 
tarum,  aurum,  argeiiium,  acramcnlum  ,  vel  quibusli- 
bct  rebus  ipsius  nionaslerii  scu  cclloiasvclejus  apen- 
diciis,  cliain  villas  cum  agris,  doinibus,  niancipiis 
uiriusqiie  scxu,  .icolabiis.et  quod  jam  dieius  inluster 
Uothardus  vel  alii,  pro  salule  aniinae  per  qualibet 
inodo  doiiavcriint  vel  delegaverunt,  seu  el  inantea 
tam  ipsc  quain  et  munificentia  regum,  priiicipnm, 
poiilefeciim,  clericorum,  vel  a  quociinique  hominum 
Christo  iiispiraiite  largiiiim  fuerit,  ciim  omnia  et  ex 
oinnibusper  liunc  privilc^iiim  conlirmamus;  lit  a 
die  presonte,  ipse  monaslyrios  prefatique  peregrini 
monacbi  eorumqiie  successores,  sub  regula  sancti 
Dencdicti  cynubialiter  congreg^ui,  secuiiduiii  sanctum 
proposituin,  eorum  juie,  absque  ullius  rrpetitione, 


illascongregatione  peregrinoram  quem  sub  ano  modo 
potitiones  vel  una  sancta  instituiione  beali  Bcnedicti 
quoadunavit,  ipse  sibi  conseniientes  abbatem  rego- 
larcni  cxpcdiaiit  el  constituanl ;  et  si  ibi  sanctus  ordo 
tepuerit,  <>uod  absit,  vcl  aliqua  discordia  inter  ipsis 
nionachis  surrexcrit,  et  ipsi  boc  non  prsevalent  aut 
non  voluerint  emcndare,  tunc  qui  ex  ipsis  rector 
orJciie  sccunduin  regulam  voluerit  vivere,  ubicum- 
qiic  in  alia  monastiria  ubi  peregrini  monachi  sapra- 
dicli  consisiere  videniur,  el  reciius  regulariler  iiive- 
neriiit,  1'Otestatem  habeant  expctire,  et  illi  per  eo- 
rum  salubri  consilio ,  Deo  largienle,  ipso  sancto 
ordine  vel  ipsis  monacliis  per  regula  restringere, 
enieiidare,  corregere  atque  pacificare  faciant ;  et 
'  nnlln  occasio  sit  ul  alius  abba  pcr  qualicumque  ia- 
genio  contra  eorum  sancto  ordine  ibidem  ponalur, 
aul  dc  rebus  suprascripio  monasierio  aliquid  minua- 
lur.  Quapropter  sancto  et  apostolico  conpatres  et 
confratres  mei,  ideo  veslra  catholica  auctoritate 
nostraque  gemina  sociaraus,  ut  hic  privilegius  orani 
lempore  liriiiissima  habeat  firmitalem,  ui  nullus  nul- 
luinquc  lempore  contra  agere  non  presumat,  sed 
pre.ens  fuluris  temporibus  inviolatus  perinaneat; 
et  nunc  omnibus  episcopis  et  Deum  tiuientlbns 
hominibus  preco,  supplico.et  per  cariiate  conjurarc 
presumo,  ut  quibus  hic  privilegius  ostendilur,  m.-inus 
vestras  subscribere  et  conrirmare  dignetis,  ut  veslra 
autorilate  fultiis,  incnnvulsus  perinaneat,  qiialiier 


tradimus    ad(iue  trebuiimis  po'eslate;    neque   nos  D  cisJein  perrgrlnis  nionacbis  iu  ipso  monasterio  con- 


ipsi,ncque  successores  liujus  rivilaiis  ponteficcs, 
neque  archidiaconi,  neque  exaciores,  neqiic  aliqiiis 
de  partc  ccclcsi.c  vel  quislibet  nullus  aliquid  doini- 
nare  vel  jubere  aul  requerere  censuui  vel  dona,  aut 
qualibet  muncrn  iiullunquam  temporc  expetiie  non 
pnesnmant.  Cum  vero  necesse  fueiit  crisina  petiic, 
altaria  conlirinaie,  sacros  ordiiies  bciiedlci,  aiit  all- 
quas  benedictioiics  expc.lre,  aut  orntoria  in  eoruin 
loca  xdilicare,  rei  tor  ipsiiis  moiiastini  vel  peregriiii 
nionachi  ibidein  consistenies,  autsi  de se  eiiscopuiu 

"  Legebat  Schfpilioiis,  AUat.  dlploin.  ulii  siipra, 
ifu  lelariis.  Reiie  eiiie:idat  alibas  Craiidiilier  siifxc/n- 
ri<«,  lllsior.  Eccles.  Argent.  t.  l,prob.  pag.  71,  not., 
Bcilicct,citlceuiiiciitum  episcuporuin  sacra  perageu- 


sist<^iites  clariiis  dilectet  pro  statum  Ecclesi»  et  in- 
tegrilate  sacerdolum ,  pro  incoluinitaie  regum  et 
pacechristianorum,  pro  pacnitentum  remissione  pec- 
cntoriim  vol  requiem  fidelium  defnnciorum,  diviiKV 
niisericordi.x  tr.iiiqulllius  exorare.  Trcco  igilur  et 
conteslor  corain  Deu  rl  beaiis  aiig<  lis  ejus,  cunctis- 
que  saiictis  oninibus,  siicccssoribus  vel  omncs  chri- 
stiaiiis,  ut  huiic  privilogium  quein  coiisenjo  clerico- 
riiin  laicorum  limciiiiuiii  Doum  plelis  et  ecvleslu) 
nostr;u  dccrcvinius  vel  coiidedeiuus,  iu  nullu  eruin- 

liiim  :  baiic  leolionem  scquimur  ex  conjeotiira  ;  ne- 
qiu;  enim  ad  liaiio  tiiondam  alii|iiid  opls  feri  rliirt.i 
^Videgerni,  incxtcris  quidein  siinihs,  sed  qu.e  caiet 
hac  clausuia. 


1317  DONATIONES  AC  TESTAMENTA  EPiSC,  ABB.,  ETC.  451 

pero  presumanl,  sed  per  ineffabilem  Trinilatem  cun-  A  peccatur,  vocatus  episropus,  sub  cripsi.  In  Pei  no- 


clis  coiijuraraus  ul  in  quo  prcvaluerint,  in  omnibus 
conservare  isludeant;  et  si  aliter  obstinaio  aninio, 
vel  diabulo  instigante,  invidla  vel  cupidate  deceplus, 
vei  qnalibet  raodo,  quod  Ueus  avertat,  si  nos  ipsi 
aut  successores"  nostri,  vel  quislibel  de  qualicumque 
parte  conlra  hunc  privileglum  lemplare  conavcrlt, 
vel  jam  dlctis  peregrinis  monacbis,  vel  succcssores 
eorum  inquietare,  vel  eis  aliquld  minuare  presump- 
serit,  si  se  emendare  noluerii,  et  a  mala  voluntate 
•celerlus  nolucrilcorregere.cum  Dei  genetricls  sem- 
f  er  virglnis  Maria;  vel  Ijeaiorum  apostulorum  cun- 
ctorunique  sanctorum,  ante  conspecium  regis  a-terni 
Cbristum  Uomini  nostri,  in  cujus  anior^  hunc  privi- 
legium  ad  pm  diiiis  peregrinis  vel  et  cynubis  con 


mine  Lullo   peccator  cplscopus  subscripsi.  In  Uei 

nomine  iMagi  gaoz  iniignus  episcopus  sabscribens 

firmavi.  In  Dei  nomine  Gutfridus  peccatur  episcopus 

subscripsi.  Iii  Dei  nomine  ego  Remedius  peceator, 

donnm  Dei  episcopus,  subscripsi.  lu  Dei  nomeo  Gay- 

roinus  a!)ba  subscripsi.  In  Del  nomen  Yppoliius  pec- 

cator  abba  subscripsi.  In  Dei  nonicn  ego  Niiho  rogi- 

tus  a  suprascripto  pontefice  scripsi   et  subscripsi. 

Egc  Ilysamnus  peccator  episcopus  siibscrlpsi.  In  Dei 

noraen  Jacob  vocatus  abba  subscrlpsi. 

LXXXI. 

Charta  qna  Bodolus  Holienautiienti  mona$lerio  dona 
con(ert  in  insula  Holwnaugi»  ^  {ann.  748). 

Sacrosancte  ecclesle  S.  Micliaells,  que  est  con- 


dedinius,  se  conlidant  pro  nequissimis   peccaiis  eo-  B  sirucia  in  iiisula  que  vocatur  llohenaugia,  ubi,  ia 

Dei  nomine,  Diibanus  abbas  preesse  \idetur.  Ego 
itaiiv.e  liodolus  doiio,  pro  anime  mee  remedlo,  ad 
ipsum  locum  sanclum  donaluniqiie  in  perpetuum  ut 
pcroiaiieal  volo  :  hoc  est,  super  fluvium  R<num  in 
insula  supradicta  Iluhcnaugia,  qiinntumcunque  geni- 
tor  ineus,  nomine  Ilugo  quondam,  niibi  ibidem  mo- 
riens  derellqiiit,  cum  terra  et  sllva  et  maristo,  aJ 
integram  nieam  partem,  a  dlc  prcsenti,  ad  ipsuin 
locuin  sanclum  trado  atque  Iransfundo,  iit  ab  lioc 
die  ipsam  rem  ipsa  ecclesia  vel  agcntes  ejiis  Iiabeant, 
teneant  atque  possiJeant,  et  coruin  successoribus, 
Cliristo  propiliantc,  derelinquant.  Si  quis,  ego ,  aut 
heredes  mei,  vcl  qiielibel  opposiia  pcrsona  contra 


rura  vel  inlquissima  malicia,  acternis  incendiis  con- 
cremaiuros,  hac  illa  senteiuia  se  expcriendos,  qua 
falsis  sacerdolibus  Dominus  minalur :  V.tc  vobis,  liy- 
pocritaD,  qui  clauditis  regnum  Dei,  quia  nec  vos 
introitis,  nec  alios  introire  permitliiis ;  et :  Qui  scan- 
«talizaverit  unumde  pusillls  istis,  meUus  erat  illi  ut 
alllgaturraola  asenaria  ad  collura  iiliuset  projiceretur 
in  profundum  maris ;  et  qui  Dcum  timore  neclexit, 
judicanteshorainibus  Inrerat  parlibus  ipsismonaslerii 
vel  peregrinis  raonachis  ibidem  babitantes,  cum  so- 
ciante  lisco,  aurilibras  trigenla,  argenio  pnnda  quln- 
V]uagenta  multa  susteneat  atque  dissolvat,  et  hoc 
<juod  repetit  non  vindecet,  et  nihllominus  presens 


privilegius  omni  tempore  firmus  permaneat.  Et,  ut  „  hanc  donacionem  a  me  factani  venire  templavcrit, 

j»        .  1  ..  .       •  .  ^  .  •  ,  '.    .  •     r      -  1  •  .    • 


firmiorein  oblineat  vigorem,  manus  nostras  subier- 
seripsimus,  et  qui  subscriberent  vel  signaverint  ro- 
gavimus,  stlbulaiione  subncxa. 

Actiiiu  Slratburgo  civitate  puplicae,  sub  die  quinto 
ante  kalend.  Octubris,  anno  sepiirao  regni  domini 
nostri  Ilelderici  regis. 

'  Ego  in  Dei  noraen  Heddo  peccalor,  per  miseri- 
cordiam  Dei  vocatus  episcopus,  hunc  privilegluin  a 
me  factum  religi  el  subscripsi.f  In  Dei  nomen  Bal- 
dobertus  episcopus  subscripsl.  Ego  in  Dei  nominc 
Dubanus  episcopus  rogitus  subscripsi.  Chrodegangus 
peccator  episcopus  subscripsi.  In  Dei  nomen  Iliddo 

°  Subscripiiones  xri  incisas  ex  antographo  liabe- 
reus  apud  Sebccpflinuin,  tabula  ad  pag.  17  ;  ipsasex- 
scripsit  alio  ordliie  abbas  Graiididier  :  ncc  id  miniin 
est,  cum  in  autograplio  exslent  promiscujc,  ila  ut  in 
ipsis  exscribenJis  ordo  aliquis  ceria  lege  statui  noa 
possit.  Oinnes  videnlur  propriis  subscribentiuin  ina- 
nibus  exarata:,  ut  ex  diverso  uniuscujusqiie  cbarac- 
lere  fas  esi  conjicere  :  aliaj  autem  scriptura  nilnu- 
scula,  alia;  capit.ili,  p!era;que  cursiva.  Abbatum  et 
episcoporum  nomina  miscentur,  nec  ullus  ecclesiaj 
sux  numen  apponit;  sed  ecclesiarum  nomina  ferc 
omnia  ex  aliis  monumentis  eruit  Schoepflinus,  Alsat. 
dipl.  t.  L  pag.  19,  not.,  quem  viJe.  Monet  Lullonem 
episcopi  noniine  subicrip-isse,  qui  .Mogiintinus  qui- 
de.n  ftiii  episcopus ,  seJ  iiOMdum  episcoji.iles  infulas 
&Jepius  fucrai  cum  fuit  confecta  charta  quain  e.i- 


aut  irrumpere  voluerit,  tunc  inferamus  vobis  vestris- 
que  successoribus  ,  duplum  taiitum  quantum  hec 
donacio  in  secontinet  insertum,  socianie  fisco,  auri 
uncias  tre^,  et  nicbilominus  presens  donacio  omni 
tempore  firma  permaneat,  stipulacione  subnixa. 
Actum  Suraburgo  monasterio,  publice. 

Datum  mense  Ocioliris,  die  xij,  anno  vij  regni 
domini  noslri  Hilderici  regis.  Signum  Bodoli,  qui 
banc  doiiacionem  fieri  rogavit.  S.  Iliigonis.  S.  Gauz- 
beni.  S.  Theodoradi.  S.  Grandobardi.S.  Tbeodicho- 
nis.  S.  Wolfeberti.  S.  Burgoaldi.  Wanulfus  rogatus 
scripsi. 

pendimus.  IJ  autem  hac  xtatc  in  usu  fui^se  alias  no- 
tavlmus,  ul  episcopi  instrumeniis  jampridem   con- 
D  fectis  nomen  suum,  seu  lionoris  seu  cunlirmationis 
causa,  apponer.-nt. 

!>  EiliJerunt,  ex  veteri  codice  MabiHoniiis.  Annal. 
toni."ll,  appenJ.  pag.  697;  ex  Mabilionio  Eccardus, 
Orig.  Habsliurg.  pag.  10-2,  Scboe|>fllnus,  Alsal.  dipl. 
t.  I,  pag.  21,  ex  cortice  xiv  sKculi  in  ecclesla  colle- 
giata  S.  Priri  senioris  asservaio  ;  ac  demum  alibas 
GranJiJier,  Ilisior.  eccl.  Argent  t.  I,  prob.  p.ig.  77, 
ex  eodein  codice  et  ex  cliariulario  sxculi  xvi  in  ar- 
chivo  Tabernensi  reposlio  :  ad  hujus  fiJem  recudi- 
nius.  Hodoliis,  liliiis  ll.igonis,  de  quo  bic  agitur,  Ma- 
billonio,  .^nnal.  t.  II,  pig.  l-ifi.  iJem  videiur  qui 
Bodalus  appellaiur  in  charla  quam  supra  eihibui- 
mus(Co/.  1311). 


mOEX  RERUM 


QlliS   CONTINENTUR 
IN  FEnniNDI  URCVIATlOnE  CINUNUM  ,  KT  CRISCONII  BRErURIO  CANONICO. 


Alijeonim  clerlcura  alia  non  adniillal  Ecclesi» 
Alior^uin  qux  iiecaiit  inulitriis,  vel  atiurluin. 
Abreuuiiiiantes  qui  uil  sxcuiuin  reveriunliir. 
Absil   al>  Ecilesia   episcofius  noa  plus  Iribus 

b<'bdoiuailibU'.. 
Acculiilus  In  Ecolesia  probibill. 
Accusare  non  |iOlesi  calumnlaior. 
Accusaiio  episc0|ii. 

Aicusaiio  cpisfopi,  presliylpri  el  dUconl. 
Aciusa  io  quid  obscrvaiidum  reiiutril  in  epi- 

scopo. 
Acciisalor  episcopi  aut  clerici. 
Accusa;or  tslo  sine  crimiiie. 
Accusilur  excominuniialus  ne  esto 
Acciisaior  iie  sU  qui  i'sl  iuler  rens. 
Accusalor  ne  sii  servus,  liberlus,  hlstrfo,  hxre- 

liciis,  pa^anus,  Jmlsus. 
Acciisalor  ul  luto  loco  ocrstet. 
Accusains  accusare  nun  polest. 
Acou^alus  clericus  inlra  aniiuin  causam  dic.it. 
Arciisalus  eplscopus  abepiscopis  quiuque  dis- 

cutitor. 
Accusatus  episcopiis  in  Ecclesia  ad  judicla  pu- 

lilica  ne  translerlo. 
Accusalus  ei  accusaior. 
Accnsatus  presbjlera  sex  \elseplem  cpiscopis 

auilitor. 
Acciisati  episcopi  scdem  nemo  nsurpet. 
Acolyilios  nou  faciant  presbyieri. 
Acquisila  episropus  Ecclesise  reddiio. 
Actores  ne  urdinanlor.  11 

Adam  oinnes  liesil. 
Adjiidicalus  episcopus 
.Aiimiuislratiojudicioruio  ssculariuin. 
Aduller. 

Adultera  uxor  bigamum  mariluui  facit. 
.Adulleram  iixoreiii  clericusdeseral. 
Adulleris  uiulieribiis  >|ui  jungunlur. 
Ailulleras  iixores  qui  liabeut. 
Adullerium  oou  miaus  viroquam  femioae  ioier- 

dictuin. 
AilulieriuR)  qui  commisiiagat  pwnilentiam. 
yK^riiiido.  Iii  segriludiue  bapiizaius    oe  tiat 

preshjler. 
^gr  lus  si  baplizalur. 
^'^groii  si  baptizaiitur,   recuperata  valeludiae 

syinboluin  discaiii. 
i£gruii  baptizeutur  si  pro  eis  lesiimonium  quis 

dioal. 
/Glas  ordinandorum. 
/iCias  presbyleroruin. 
Alricana  coiicilia. 
Ajjape  nulladie  Dominic». 

Ad  agapeni  vocaius  clericus  Tel  diaconns, 

parlein  ne  tollito. 
Ex  agape  partes  iie  accipiunto. 
Agnpas  qui  risui  ducuiil. 
Ai{en>la  ne  presbyter  sine  venia  episcopi  cele- 
br.ito  iibique. 
lualeaqui  pernianenl  coinmuiiione  pri- 
vanlor. 
Alealor  nesit  episcopus. 
.Alienaiio  reruin  ecclesiaflicarum  prnhiblta. 
Alienns.  Alieniiin  cleri^uin  episcupo  Curlliagi- 

nen.ii  lirel  ordiuare. 
Alionos  ordiiiare  noii  liccat. 
Aliena  paruchia  nu  pervailatiir  ab  episco;)is. 
Alienaui  lirclesiaui  ne  peivadaiil  episcopi, 
Alieiia  in  civilate  clerici  ne  n!iir.iniur. 
Alieua  Id  diiFcesl  episcopus  iie  urdiuator  siiiO 

vpnia  eplscopi  dicecesuui. 
Aliniia  III  pjrocliia  qui  iniinulani. 
Alieiia  in  proviiiela  episcupns  dh  ordlnalur. 
Aliaru.   AlUrii  mUiislrl  ue  smcularla  sciiuiiu- 
tor. 


Fsnn.  Cmsc. 

1.^8 

152 

103 

— 

78 

160 

216 

— 

— 

205 



U3 

— 

2U 

58 

„_ 

— 

205 

— 

223 

195 



191 

— 

196 

„— 

198 

— 

194 

— 

13B 

— 

51 

— 

67 

_^ 

— 

249 

96 

. 



150 

— 

93 

o^i 

— 

9-123 

— 

— 

289 

59 

— 

— 

221 

— 

102 

137 

— 

137 



— 

118 

— 

lOi 



222 

lol 

— 

86 

_ 

—      66 

200      — 


202 

— 

121 

— 

83 

— 

— 

285 

216 

— 

109 



— 

176 

— 

iJd 

90 

- 



i3 

— 

43 

95 

— 

230 



— 

2u9 

— 

16 

— 

U5 

t:s 

- 



159 

— 

Ut 

— 

S7 

-       9 


Altare  qui  donii  sux  confecltdeponitor. 

Ad  allare  diacoiii. 

Ad  allare  iie  iiilrueat  presbyter  priusquam 
episco(ius  ogrcdialur. 

Ad  altare  niuln-res  nc  ingrediantur. 

Ailallarc  preces. 

Ad  oli.irequae  species  offernnUir. 
Aiiibuiuiic  qui  sudeiii  mulant  episcopl. 
Aiiibo.  ^uidebeant  iu  aniboiie  psalere. 
AiieiUa  expulsa  uxur  si  admliliiur,  conjugium 

iioii  duplicalur. 
Aiijieliis.   Ad  angelos  nemo  congregalionem 

liabeat. 
Aiigelus  qiii  colunt. 
Apiiellaru  licel  ad  sedem  apostuticam. 
Appcllaatur  Arrirana  coucilia. 
Appellalio  ail  Koinanuni  pontinccm. 
^ppellalio  a  priinalu  diUeitur  ad  conciliiim. 
Aposlolica  sedes  de  appellationibus  judicaio. 
Apostoticae  sedis  oraliones  Dei   gratia  reso- 

iiaiit. 
Apothecarii  ne  ordioanlor. 

Arbilrium  liberum  cum  Dei  gralia. 

Archiepiscopus  episcopo  doouia  ne  usarpalor. 

Ariani  non  febapiliauii. 

Ariolosqui  domi  snse  admiltit,  aut  ipseariola- 

tur,  agat  pu-nitenliam.  Vide  Magl. 
Aucloriias.  Episcopus  qui  secunda  vel  terlia 

auctoritale  vocatus  judicioaon  £isut,suspeu- 

diior. 
Augustini  calumni.ilores. 
Azyina  a  Judaeis  oullus  accipiat. 
Azyiua  Judxorum  si  chrisltaui  comeduat. 

B 

Ballare  et  cantare  in  nupllis  non  decet  chri- 

siianos. 
Balnea  christiani  cnm  mulieribus  iie  habeulo. 
Balnea  viri  cuni  mulienbus  oe  liabento. 
Bapli7.are.  Kaptizenlur  Pauliniani. 
Bapiizaius  Ecilesise  baplismate  aedenuo  bapti- 

zalor. 
Baptizatus  in  aDgritudine  ne  fiat  presbyter. 
Baptizaii  ciim  dubitalur  in  qua  hde  suscipiendi 

per  niauus  impositioueni. 
liapiixati,  et  eoruiu  redditio. 
Ba|ilizati  purvuli  a  Duuatisiis  ordiualione  OOQ 

arceulur. 
Bu|ilizati  quaodo  sunt  energiimeai. 
Baplizati  iiuganiur  cbrism:ite. 
Bapiizaadi  symbolum  Udeidiscaal. 
Baptizaiidorum  purgatio. 
Buptisma  cuui  chrismate. 
Baplisnia  graluituin  csto. 
Baptisiiia  li:i>reticorum  ue  approbalor. 
Buptismi  in  noiiiineTriuilalis. 
Bupiisiiiu  in  Pascha  el  I'enlecosle. 
B.iptisma  niedia  septiinuna. 
B.ipiisiiia  nu  dator  inortuis. 
Bapiisma  irina  lil  ine>S!one. 
Bupiisiiiate  tesiimuiiium  iiecessarium. 
B.iptismute  iii  in>is  esi  clirismu  dutur. 
Baptismus  daiur  niiilieribns  prxgtuutibuf. 
Baptisiiius   iu   0uad[3ge$iui.i  pusi  Uetidomadas 

dua^  ne  dalor. 
Ba|iiisiiius  iioruiur  in  hsrelicls. 
Bupiisinus  Itnrauir  iii  haereiicis  Oataphrygis. 
Baptisiuus  si    dubitatur   au    djlus   sit,    coo- 

ferlor. 
Daptlsinus  si  oon  spoote  iteratus  esl. 

l*o.sl  bapli^iiiuui  Dillitl  e  iiumen  u8  dalor. 
Basillca  sub  defuuctl  noiuiue  cousti  ucia  oe  de- 

ilicutor. 
Basilirwdedtcalio  pap»  prMrpliune  Ikit. 
lleiiedicliu  siinplux  ad  allure. 
Uo.icdi.tioiieiii  nuu  iribuuiil  iubdiacoul 


F. 

C 

101 

130 

— 

™ 

iri 

122 

— 

276 



6 

— 

U« 

— 

166 

— 

231 

181 

^ 

— 

90 

60 

— 

— 

iKi 

59 

U9 

61 

— 

59 

U9 

__ 

29S 

153 

290 

294 

5S 

— 

— 

53 

t5i   — 


68  — 

—  288 

186  — 

—  71 


188  — 

2U5  — 

—  178 
173  — 

-  50 

86  — 


_ 

65 

— 

185 

193 

SS5 

_ 

216 

201 

— 

199 

— 



297 

177 



238 



4U 

— 

51 



2IJ 



182 



247 



m 

202 

.- 

— 

184 

204 

— 

206 

_^ 

173 

_ 

178 

— 

20S 

63 

— 

6* 

3 

— 

_ 

S15 



21^ 

_  1-4 


1521 

Benedicliones  episcopornm. 

lligamn^.  Bigami  ue  ailmiltantur  in  olero. 

Vigaiiionim  in  nupliis  oraie  uon  dubul  jireoby- 

ler.  Vide  Digauius. 
B  zacium. 
Bouosiaci  haeretici. 
Boiiiim.  Bona  F.cclesix  episcopus  dispensito. 

Bonj.  Yiae  Kes. 
Bonu:>  ueiuo  uisi  Ueus  solus. 

C 

Calicem  subdiaronus  ne  t>ene(Jicilo. 

Calumniaiur  noii  pniest  accusare. 

Canalis.  Si  in  canali  sunl  episcopi  ennles  ad  co- 

niilatum  snllicile  diseuliaiil. 
Canones  ne  sacerdos  ignoralo. 
Cauonici  psaltx  suli  psallunlo. 
Canlare  in  nupliis  nuu  decel  chrislianos. 
Canticurum  lorma. 

Caniorescuni  oraiiis  ofBoiutu  ne  aqnnto. 
Capiivi  cilws  immolaliiios  si  conudjiit. 
Canies.  Carnium  esum  qui  lugiuul  clerici. 
Carneii  qui  inanJiicaiit. 

I*resby  eri  a  carnilms  abstinenles  langanl 
eas  el  olera  cum  carmbus  comerfuuto. 
Carnilius  qui  vescuiiiur  non  abominandi. 
Carihagi  ensis  episcopi  privilegiuni.  2'0, 

Cartliagiiiem  mitlant  episcoporum  uooiioa  pri- 

niales. 
Casirare.  Qui  se  castraruat  eiiniaatur  de  clero. 
Caiaplirjgs  h*relici. 
Calliaraei  ailmilli  dcbent. 
C^techiiinciius,  si  posl  baplisma  uxorem  ainillii 

et  iierum  aiiam  ducit,  clericus  ne  esto. 
Calecbumeni. 
Calecliuiiieni  lapsi. 
Calechiimeni  pecratores. 
Calechumeni  qui  idolis  immolarunt. 
Calccliumenis  ne  sacrameiitum  daior. 
C^ilecliumeuis  prxsenlibus  episeopus  ue  ordi- 

nato. 
Calechumena  prxgnans. 
Caihedra  oe  sedeat  episcopus  inierventor  ejus 

qiii  jam  intervenii. 
Cjilieilralis  ecclesia  cujus  episcopi  est. 
Calhedrales  Ecclesia;  sunl  episcopi  tantuin. 
Cathulici  ad  hxreticoruni  speluncas  ne  acce- 

duiito. 
Catliolicis  coareranl  episcopi  et  clerici. 
Causa  episcopi  a  duodetiui  episenpis  aiidilnr. 
Causam  amittat  e|iiseopus,  qui  plebem  allerius 

cpiscopi  eo  nescienie  leiiueiil. 
Causaro  peragnnto  clerici  intra  aniium. 
Causas  presbyteroruin  p.piscopus  dis  uiit. 

Ju  quihus  causis  couiilatuDi  adire  debeat 
episcopiis. 
Cenloues  in  cauticis  nulli. 
Cnurcse  ne  (ianl  Dupliis.  Vide  BaMare. 
Chorepiscopiis  quis,  ct  ejiis  iiiriciuiii. 
Chrlsma  datur  pus:  baptisina. 
Chrisraa  ne  presbyti:ri  conliciuoto. 
Chrismate  uugunl!ur  baptizati. 
Uirislianitalis  obleutu  qui  jugum  scrvilutis  ab- 

jiciunl. 
Chrisiiauiis.  Cbrisliani  cuni  mulieribus  balnea 

aon  iiigrediiintor. 
Chrisliaai  esse  debent  qui  episcopum,  presbyle- 

ros  el  diaconos  nptant. 
Ctirisiiani  iu  nuptiis  ue  sallent. 
Cbristiaui  ue  judaizanto. 
Cliristiaoi  qiii  azjraa  Judcenrura  comedunt. 
C.ibos  iniiiiolatitius  si  captivi  comcdiint. 
Civltalibus  niudlcis  uon  ordi.iauili  episoopi. 
Clericus  ab  bseiesi  redieus  maneto  siiie  proino- 

tione. 
Clericus  ad  agapen  vocalns  partem  ne  tntlito. 
Clericus  ad  peregrina  iojussu  epi^copi  ne  proli- 

ciscatur. 
Qericus  condiiclor  ne  sil,  ne  procurator. 
Clericus  esse  non  polest  qui  uxorem  duierat 

priasquam  esset  catecbumenus,  deinde  illa 

inorlua  alieram  duxit. 
Clericus  e»lo  cui  corpus  non  spouie  miitilaium. 
Clericus  in  duabus  civitatihus  ne  minisirei. 
Clericus  iuobedieos  ne  promovelor. 
Clerieus  magus  ne  estn,  ne  iiicanlatnr. 
Clericus  niouealur  servare  palerna  inslituta. 

Patrol.  Lxxxvm. 


INDEX  RERU.M. 


1323 


F. 

C. 

19i 

— 

— 

i') 

__ 

117 

220 

— 

59 

— 

56 

— 

290 


m 



197 

2U5 

„_ 

Kl 



229 

151 

— 

188 

— 

225 

— 

173 



7i 

— 

9,< 

159 

— 

93 



m 

231 

— 

81 



llb 

— 

—  57 
17i  — 

—  227 
1o8  — 


"2i6 

80 
11.'! 

89 

23 

116 

190 

267 
119 

— 

46 
24S 

5.=}      — 


—  30 
Jil       — 

-  151 


225 



188 

189 

79 

96 

177 

181 

91 

93 

211 

— 

—     123 
205      — 


15 



188 



181 

67 



71 



71 

— 

152 

109 


61 


112 



70 

191 

227 

— 

22.-5 

— 

199 



250 

110 

90 

— 

217 

Clericus  ne  esto  cnjus  fuit  iixor  adiiltcra. 
Clericus  ne  esto  qui  duas  sorores  halmit. 
Clericus  ue  esLo  qii  sibi  cori  us  iiiuti'a\it. 
Clericus  ne  csto  qui  sc  spoiite  euuuchizavil. 
Clericus  ne  esio  qoi  vi  luain  duxit. 
Ciericus  ne  facito  plijlacleria. 
Clericus  ne  liai  ex  ciirialibus. 
Clericus  ue  iial  qui  bigaiiius  est. 
(^lericus  ne  fiai  qui  peeuiteatiain  egit,  ncc  pnc- 

ntentiam  agat. 
Cleiicus  ne  usaras  exercelo.  115- 

Clericiis  pauper,  si  quid  acquiral,  Kcclesi»  sil. 
Clcriccs  qui  se  euiiucbi7.avit,  abjiciatur. 
Qericus  siiie  jussu  episcopi  aondebet  pn  licisci. 
Clerici  accusaior. 

Clericum  alieiiuin  episcopus  ne  suscipilo. 
Ciericuin  abiectum  alia  non  adaiiltito  Ecclesia, 
Clericum  ordiiiare  alienum  Carihagiueusi  licet 

episcopii. 
Clerici  ad  viduas,  vel  virgin^s  ne  accedunio,  si- 

ne  jussu  epiicupi  vel  iresbyleri. 
Clerici  apothecarii  ne  ordiuantor. 
Clerici  cum  mulieribus. 
Clerici  damiiati  ab  aliis  ne  recipiuntor. 
Clerici  dainunti  si  adeuut  iini.eralorein. 
Uerici  donatislaram  couveisi  ia  '^uis  houorilias 

suscipiuntor. 
Clerici  esum  carnium  difTiigientes. 
Clerici  liant  qui  nou  spoote  se  eunucbizant. 
Clerici  ia  monasteriu. 
Cleriii  in  plochiis. 

Clerici  ne  cuganiur  dicere  lestimomnm. 
Clerici  ne  cunfcraDt  io  eos  qui  catholici  non 

suni. 
Clerici  ue  Glios  suos  facile  emancipent. 
Clerioi  iie  niorautor  in  alicua  civitate. 
Clerici  neordiua-ilor  aiile  anuuin  xxv. 
Clerici  ne  ordiuantor  qui  suus  ODiues  iion  fece- 

riui.  cliristianos. 
Clerici  ne  .«pectaculis  iutersint. 
Clerici  ne  relinquant  ecclesias  proprias. 
Clerici  qui  neg.iverunl. 
Clrrici  qui  se  casiraiit  de  clero  eximuator. 
Clerici  qui  uxores  debeaut  habcie. 
Clerici  si  appclljnl. 
Clerioi  superbi  coerceanlur. 
Clerici  tabernas  ne  ingre  liualor. 
Clerici  uxores  ne  ducuiiio. 
Clericis  damnatis  commuuicare  non  licel. 
Uericis  el  luona  his  piolicisci  nou  licel  episcopo 

ioscii). 
CUricos  alteriusqui  suscipit  episcopus  coinina- 

nione  privator. 
Clerieos  iuvicein  litigare  ileJecet. 
ClericGs  peregrinos  sine  coniuiendatiliis  itiiiii- 

slrare  non  decet. 
Cum  damnatis  clericis  noo  oranlum. 
Clerus.  Clero  nolente  ne  quis  liat  episcopiis. 
Caniietena  ad  oratiouem. 
Cogilatio  saacta  a  Deo  est. 
Cognilionem  accusali  episcopi    sibi  Tendical 

episcopus. 
ColleciLe  in  raartyrum  comineinoralionibus. 
Coiiitatus.  Ad  coinitaHnii  ire  debct  episcopus 

pupilloruin  et  viduaruni  causa. 
Ad  coniitatum  ire  quibus  lu  causis  debeat 

episcopus. 
De  diaconis  ad  comitatum  dirigend.s. 
Sollicite  discutianlepiscopi  euntes  ad  comi- 
taiuin  si  in  c^uali  sunt. 
Conimemorjijo  lesmartyrum. 
Comnieniomtiuiics  raartyrum  ne  riani  diebus 

jejuniorum. 
Coiiinieudatiiia?  epistolae  ut  lideles  admiltanlur, 
Ciimmuuicare.  .Si  cummuuicat  episoopus  cum 

donalislis. 
In  Africa  quidam  non  communicant. 
Comniunicant  diacoui  ad  altare. 
Communicare  deboni  I  liei. 
Coniiuuuicare  deueiil  post  obUlionem   altaris 

miiiistri. 
Coinmuiiicare  oportet  in  Ecclesia. 
Couimiinicare  iiresbyterisdamu.tis  nun  licet. 
Uiaconi  aiite   presbyteros  ne  comuiuni- 

cent. 
\e communicenl  ia  alia  plelie  cleriius  vel 
bicus. 

42 


K. 

a 

136 

— 

21 

— 

is 

-2125 

— 

20 

— 

'0 

— 

21  ;• 

— 

t'J 



21 1 

-125 

— 



2ril 

— 

n 

_ 

1SJ 



^o.-i 

27 

— 

138 

— 

230 

— 

132 

255 

153 

— 

122 

_ 

— 

3t 

— 

112 

183 

253 

— 

98 

— 

2.5 

— 

2'i9 

— 

197 

— 

2i2 

^^ 

21S 



254 

135 

— . 

121 

— 



300 

— 

190 

— 

17 

— 

77 

1« 

— 

M 

— 

28» 

m 

_ 

134 



150 

— 

— 

30 

— 

207 

_  . 

1S 

— 

198 



2i)l 

— 

11 

— 

22  < 

179 

. 

— 

291 

52 

^_ 

— 

110 

— 

IRG 

„ 

151 

— 

155 

_ 

157 

— 

liO 



1s7 

—  15'35 



231 

— 

277 

120 



— 

12 



11 

168 

— 

— 

30 

106 

- 

126 

'•m 

isas 

Ni^  conimuaicfni  eplacopl  eum  excoinmu- 
nicjiis. 
0>iiiniuDio  luii'a. 
Cumiiiuiiio  privatia. 

('ouiiiuiniiiiiein  qui  loiiipore  morlls  petunt. 
Coniniuiiioiie  non  priviiuirduuinaiud  epiMXipus, 

prcslijler,  neidlaioiiiis. 
roininuiiione  non  privetur  qiii  pcBnltentiain  egit. 
('.oniuiiiuioiie  privetur  rpisiopus  (|ui  civilalem 

niutdl. 
Comnninione  privetur  qul  uxoi-em  pelUt. 
Cuiiimunioue  iirivcti^  episcopus  qui  clericos 

alif  riiis  suscipit. 
Coniniuiiioue  privetur  laicus  qui  se  eunuclii- 

zavit. 
Commuoione  priveluc  qui  aegligil  suani  ditsce- 

sim  episcopus. 
Coniinunione  priventur  qui  permanent  in  alea. 
Couciliiim  NicaMium. 
Coiiciliuni  plenariiini. 
Coiiriliuni  potest  di  rcesim  dividere. 
('onciliiim  provinciiile  bis  ia  annu. 
Concilium  universale  lu  eau.sa  couimiiiii. 
CoDciliu  occurraiil  episcupi,  aut  excusent  se  in 

tractoria. 
Concilio  qul  noD  occurrerit  commuaione  pri>- 

letur. 
Si  ad  conc ilium  non  ocfnrrit  f piscopo». 
Ad  coiiciliuni  iiu  admiltitor  cpiscopu»  qui' 

le>;a:ioueui  suscejiit  universalein. 
Alrit-an.i  coiicilia. 
Concilia  bis  in  anno  culebrentur. 
Concilia  piisca  ul  servenlur, 
CoDclllfr  scitu  cpiscopus. 
Concubina  aliiid,  aliiid  uxor. 
r.oiicubii)»m  liabeiili  licet  uxorem  dueere. 
l'on:  U|ii^centiam  qui  iion  adimplevit. 
Coudiicior  ne  sit  episcopus  mouachus  aut  ele- 

ricus. 
CoiiJuctores  aiit  proCTiratoresclerici  ne  snnlo. 
Cunductoresnu  sint  ex  oBicio  ecclesiastico  ulli. 
&)nl'erre.  O  nrcrant  nitiil  episcopi,  nec  elerici 

eisquiratliolici  noo  suut. 
f  oufessio  si  reveletur. 
Conlirmalionis  sacramentum. 
(^oaflteri.  Episcopus  ne  illum  suspendito.  qui  de 

peccato  aliquo  fuerit  confessus. 
Coiigroijationf s  ad  anf;elDs  probibitae. 
CoujUKiuin.  Conjugii  dupliotio. 
CoDjiigia  ipii  presbvlcri  babeant. 
Conjux.  CoDjiiges  ob  repudium  ad  alias  nuptias 

coovolare  non  possunt. 
CoDJuraliones. 

(^ODsciiis.  Conscii  corruplionis  virgints. 
Conspiraliones. 
CoutemptDS  tcclesise. 
Cuulemptus  episcopi. 

ContenJeutes  eplscopi  comprovincialesaudiant. 
(ouienlio  cum  iiierit  oboila,  episcopos  consti- 

tuat  primse  aedis  episcopus. 
CuDtentio  si  acciditiu  episcopi  jiidicatione. 
Couleutio  sl  surgal  iu  episcopi  ordiuatioue. 
CoDtiaentes  ad  viduas  vet  virgines  siiie  jussu 

episcopi  ne  acceduuto. 
ContiaeDtiam  protiteautQr  lectores,  auE  nxores 

ducant. 
Contradicente   uno  e\  tribus  iii  ordiuaiione, 

alii  addaiitur. 
CoDtumacia  episropus  ab  episcoporum  cODSor- 

tiosuspeuilitor. 
CoDventus  ecclesix  qui  spernunt. 
Conventusquiseorsum  cougregaut. 
Conversatio  inluntium. 
Convcrsi  ex  donalistis. 
Coiivivari.  No  couvivanior  iu  ecclesia  clerici 

iiisi  traDseuiites. 
Coiivivium  ex  sjnibolis diaoooi  ?el  laici  ne  ceie- 

tiranlo. 
Convivla  nemo  liabeat  ciim  liipreticis. 
Convivia  paganoruiu  :iul'i  renda. 
(\iiivivioruiu  paitcs  eonini  riuue  ilant  ex  agape, 

acripi  non  debcnt.  Viite  rraudia. 
Corporale  imrealuin. 
('orpus  qui  sibi  niutilal  'clerlrus  ne  esln. 
('orruiupere.  Corupta  puella  sl  despousata. 
Corruptoret  vtrgluuin. 


INDEX  ncRuir. 

V.     c 


I3t« 


M 

— 

U7 

-UK 

— 

i.-ia 

— 

n 

__ 

27 

169 

— 



117 

— 

llW 

— 

18 

~ 

2G 

_ 

2RS 

— 

43 

217 

— 

21 



1.3 

— 

113 

— 

U4. 

272 

7o 

— 

78 

^^ 

— 

268 

77 



— 

285 

— 

39 

218 

— 

9 

— 



2i0 

— 

230 

137 

lU 

70 

101 

70 



— 

2» 



218 

87 

2»7 

— 

63 

73 

_ 

184 



— 

231 

~ 

»11 



224 



2ili 

— 

106 



20 1 



124 



33 

— 

1*9 

83 





143 

— 

1 

132 

253 

129 

— 

5 

— 

68 



—  ^121 

— 

33 

—    279 
71      - 


114 

^ 

18* 
263 

— 

tTC 

117 



29-S 



IdS 

— 

106 

Criiiiinales    [ireces  qul   Uical  eslo  sId9  ori- 

niiiif. 
Crinieii  qiii  iiivt  probaC  estinftamlt. 
Crisma.  Vide  Clirisnia. 
Curam  ucclesiasiicarum  rerum  episcopas  ba- 

lieio. 
Curialis  ne  Qat  cler[cus. 


D.eniones  angeli. 

li»<uiouiis  ircetiti  sacra  myslcria  ne  traclcnt. 

DuMiioiiia  sutilationes  ubl^unt. 

Dainnalio  Ab  selerna  dainualioae  Christl  gratf z 

reparatur  geuus  liumanum. 
Daiuiiatus  epi.scopus  ab  oinnibus  epfscopis  pru- 

viiirite  De  alio  appellet. 

Daninutus  episcopiis  pontlflcem  romanmn  ap- 

pullet. 
Ii.iuiiiaii  clerici  ab  aliis  ne  recipluDlor. 
Damnali  episcopiaal  clerici  qui  adeuot  itnper- 

raioreni. 
Damuali  pro  crimine   prisliuum    olOcium  ne 

usurp:into. 
Dainiijtipro  crimiuibus  commiinioae  nimpri- 

vaiitur  episcopi. 
Damnatisclerius  communicare  non  ricct. 

Cuin  damoatis  clericis  nou  cst  orandum. 
Deciin». 

DeJicuiio  basilicx  ne  flata  defuncto exstructs. 
Detiiiictui.  Defuncti  oomioe  stmcca  basilita  ue 

dedicalor. 
Defiiuclis  eucharislia  ne  dator. 
Deposiius  episcopus  ad  imperatorem  ne  goh- 

ftigito. 
D  sertor  ecclesix  presbjter,  sl  monitus  nou 

redeal,  deponitor. 
Diaconissa  mulieres. 
Diacooium.  A  diaconio  sunt  remoH  subdla- 

conl. 
Diacoiius  absLiueto  ab  uxore 
Diacooiis   ex   syuibolis   convivium    ne   cele- 
,  brato. 
Duoonus  in  peccatum  corporale  si  incidll ibstt- 

neta  a  niinisterio. 
Diaconus  ne  oralo  cum  baereticis. 
Diaconus  ue  sedeto  prsescnte  presbjcero  niti 

jussus. 
Diaconus  ne  sit  aleator. 
Diaeoiius  peccanles,ne  verberaH)'. 
Diaconus  usuras  ue  capiio^,  rel  emrceio 
Diacoiii  accusatio. 
Diaconi  ordiiiatin. 
Dinconi  ad  allare  communitaato 
Diacoiii  a  miuisierio  reuioli. 
Diaconi  ante  presbyleros  ne  communicauru 
Diacooi  a  populo  non  eligunior. 
Diacoui  apnsiatx  ab  altsrls  repeiluntor 
Diaconi  niensuram  custedii.nto. 
Diacooi  ordiaaulor  ccrto  UTupore. 
Oiacuui  procuraiores  aclores  tutores  oe  ordt- 

Daotor.  tlH 

Diaconi  qui  ad  cowitatum  dirlgendl. 
Diaconi  qui  de  Duptiis  actestati  suut  onKoiflo- 

Dis  tempore. 
Diacoui  suptein  sunto  lu  quai|ue  magnacifi- 

tale. 
Diacuni&qus  mulieres  debent  comniorari. 
Diaconus  presliyteri  ne  faciuuio. 
Dies  ei  consul  in  litteris. 
DiKamia  saecularibus  ne  denegator. 
Digaiuus  ne  promovetor. 
Digamorum  gradus.  Vide  Bigamus. 
Digiiitas  pontiGcis. 

Diu>tesls  iioD  dividitor  nisi  episcopl  vcnla 
Di<ecesis  qu:c  uiiai|uam  lubuil  eplsCQpuai, 
Diiecesls  unius  episcopus. 
Diocesiiu  alieuam  episcopus  osurpare  ue  lu- 

sU. 
rioeceses  coiiverssB  adonalistis. 
lilieccses  ne  usurpeut  episcopt 
Diu^ceseon  divisiones  iuler  epi$C0|)Qs  cxtholi- 

cos  el  couveisus. 
Discordia   Vittf  Cuntoiitio. 
Oiscr».  KiJt'  Conleiideus. 
DispeoMUures  tieclrsiaruai. 
DisputKtiones  profuudw  de  reHglooQ 
Diversoria  ex  mouasteriis  ue  flaat. 


V- 

c. 

^_ 

«S9 

m 

10 

— 

i» 

_ 

_ 



2tt 

— 

29T 

— 

JW 

63 

— 

59 

t» 

— 

34 

— 

141 

— 

30 

« 

27 

— 

3(T 



It 

57 

- 

*43 

._ 

S4y 

«T 

S5J 

«e 

— 

99 

.^ 

- 

«S 

^^ 

171 

id 

11  i 

-- 

tt7 

_ 

- 

49 

107 

— 

— 

45 



J» 

iiy 

44 

— 

J44 



3. 

m 

118 



m 

— 

1"8 



116 

— 



93 

isn 

m 

— 

tss 

91 


104 

1»0 

— 

140 

95 

10 

270 

— 

tit 

— 

«3 

m 

— 

41 

n 

— 

— 

JW 

14 

K 

,^ 

— 

«TS 

— 

Jli» 

^  «» 


su 

10« 


I5SS 


Divinaliodes  qul  eipeiunl. 

Divortiuinnul  uui  iii  cbf iiHianis. 

DomlDiC»  die  oulia  lil  agape. 

Dotuinica  Jie  ne  genu  neclito. 

Domiiiica  die  aa  jojunalo. 

Doininica  die  specwcula  ne  edunior. 

Domus  Uei  tion  coiilemncnda. 

Doaii  oblatioues  episcopi  lie  faciiinld. 

Doniuiu  Dtfi  ne  iugre^liuntor  hrfsteilcl. 

Donaliones  episcopi  lel  tiltjricl  rte  conferuMo 

iis  qui  Hon  sunl  calholiei. 
Douitislaruiu  clerici  iu  suiB  hOiiOi^llitlJ  SUSCl- 

|iiunlor. 
Dunatistaruin  Ccclesise. 
Donatistaruni  episcopi. 
Uoaatistaruin  paivuli  baptizali  pftmiDVeoiet. 
Douatistis  resipisceutibus  p<jeuil6Dli!i6  lt'lnpu^ 

decernilor.  41 

Douatistis  si  episcopus  coinmuiiicat. 
A  Duhati^tis  plebes  cuoversx. 
Donatum.  Donata  epitcopus  qui  vultcOurerto. 
Doniiin.Dona  reMivilalis  tinie  ab  lilcretiui.;  6( 

Jiidaeis  veiiiual. 
Duplicatio  conjugii. 

E 

Ebriosos  ae  sit  epitcopus. 
Ecclesia  niater. 
'  Ecclfsiani  i|ui  spernnnt. 

lu  eoclesia  clerici  ne  conviTaDlor  bisltralia- 
eunles. 
Ecclesiae  hxi  eticorain  si  conversi  suiit,  ad  ca- 
tliedram  spectanl  ad  quam  pertiuebal  Eccle' 
sia. 
Ectlesiarum  dispeusatores. 

In  ecclesiis  prandii  ns  fiant. 
Ejeciam  qui  ducit  ne  clencus  rsio. 
Kleciio  episcopi  lil  malricis  arlalrio. 
Eleclio  plebis  episcopuiii  nmi  lacii. 
Kligere.  Successurem  sibt  qou  eiigai  upiseo- 

|'US. 

Eleclus  ad  episcopatum  laicus. 

EmaQcipare.  Filii  episcuporum  na  emanei;  ai>- 

lof  nisi  provocaii. 
Ehergmueui  in  u.xigiia  GOiidilioBe  conttituli. 
Koergunieoi  baptizali. 
Episcopus  ab  uxore  abstioeto. 
Episcopu»  ad  aposlulicam  bedem  qui  appellave- 

rll  iu  catUedra  ipsius  Uc  ordioaVer. 
Episcopus  ad  comiiatum  ue  pergito. 
Episcopus  ad  synoJuni. 
Episcopus  comuiunlone  privalor  si  clericos  alie- 

rius  suscipit. 
Episcopus  coQcilia  scilo. 
Episcopus  coDsecratui  »i  recusat»  excoiuiuuni- 
_  cator. 
Episcopus  de  re  sua  lesuri  polesl  et  dispo- 

neie. 
Episcupus  ex  clericis  non  ex  laio::"  samitor. 
Episcopus  titteras  ordiaalionis  hibcior. 
K|jiscopiis  ne  admiltitor  sine  ccmmeudalitiis. 
£|>iscopus  no  aleator  esto. 
Episcopus  ne  appellator  princeps  sacerdotum. 
Episcopus  ne   consiiluilu  iu  dlifccsi  d.uilssa 

lualiice. 
Episcopus  ne  eslo  condnctor. 
EpiScopus  oe  orato  cum  herelicis. 
Euisiupus  ne  ordinatur  ab  epi^copo  uno  eice- 

jita  Kcilesia  Kumana. 
Episoopus  ue  ontiiiator  io  dioecesi  ^  qae  Bua- 

qnaru  nabuit  episcupum. 
Episcupus  i.e  oruinator  iiiscio  inetropolitaDO. 
EpiscTjpus  ue  ortJiDalur  c)ui  suus  omnes  uou  fe- 

cit  l.-bi  islianos. 
Episcupus  ue  sedelo  in  calhedra  episcopi  ialer' 

veuiuris. 
Episcopus  06  temcre  excommunicatSv 
EpiscopuS  ue  usurpato  rem  licclesiie. 
Episcopus  ulbil  aguo  siue  metropulitaai  cousi- 

lio. 
Episcopus  non  admissus  manelo  iuler  pritsbv- 

tcroj . 
Eplscopus  omues  suos  ChritUaaoe  facilo  si  capil 

Ordiiiaii. 
Episcopus  ordinator  ia  urhe ,  noa  in  vllla  aut 
rtco. 


INOEX  REHtJM. 


F. 

C. 

a- 

90 

m 

2tS 

— 

_— 

138 

m 

13- 

_^ 

26i 

160 

.— 

7'' 

193 

178 

— 

33 

— 

189 

253 

190 

-i 

191 

— 

195 

— 

9») 

— . 

— 

28 1 

27a 

;-i78 

oii 

— 

^^ 

70 

— 

251 

13 

— 

2.32 

— 

124 

190      — 


z 

210 

177 

20 

il 

■2t 

- 

74 

2 

^ 

il 

U9 

16 

m 

60 
42 

179 

9 

18 

7 

— 

51 

10 

164 

35 
»3 

2ob 

17 

19  i 
45 

6 

— 

— 

259 
218 

15 

300 

^ 

267 

a87 

353 

45 

— 

8 

_ 

15 

300 

U 

— . 

Epltcopus  plebem  alienam  ne  usufpato. 

r.piscopus  popiili  voto  be  lial. 

Episcopus  priusiiiiam  egredialur  ne  preslijrler 

ad  alial^e  iniroeai. 
Episcopiis  pro  crimiile  daraiiatus  nu  prlvalor 

cninniiiUione. 
Episcojus  quj!  acquirit  ut  episcopus  Ecclesiie 

reddito. 
Ejiiscopus  quaadiu  moraridebeat  iu  alia  civi- 

tate. 
K|iiscopiis  quandij  a  viciiiis  ordinati:r. 
K|iisco)ius  ijnartniu  iiabel  in  redilibus  et  obla- 

tioiiihus  Ecclesiie. 
Episcopiis  qui  excommBQiaal  eum  qui  sihi  eon- 

fessus  est. 
E.  isco|Jus  i|ui  negligit  dioecesin. 
Episcupus  quomoJo  jtiJicatur  aul  excluditur. 
lipi.s;opus  si  ad  conciliu  ii  uon  occiirril. 
Episcopas  solus  babet  curaiu  reruin  ecclusiasti- 

carum. 
Kpiscopus  successorem  sibi  non  eligat. 
Kpiscopus  verberaie  non  dtbet  peccanies. 
I'4'isco;ius  uiiam  solam  diflccesi.ii  leueio. 
K.iiscopus  usuras  ne  capito. 
Kpisoopus  uli  ordinelur. 
Kpiscopus  uxorein  ue  liese.iiu. 
Kpiscopi  acciisaiio  coram  duodeiim  episcopis. 
Kpisiopi  accusator. 
Episcupi  couscieulia  nocessaria  in  his  qui  va- 

gautur. 
Episi  0|ii  injiissu  modacUi  ne  proliciscaator. 
Episcopl  jiissio. 
Eplscopi  oruinatio. 
Episcopi  nrdiuatio  ne  dilTertor. 
Episcopi  potestas  iu  rcbus  ecclesiasticis  di- 

speiisandi<;. 
Epiicopoqui  aoa  obcdii  clericus  ne  proniove- 

lor. 
Episcopo  quJC  mulieres  possunl  commorari. 
K|)isiopuin  plebs admiitil,sed  synodo auctride. 
Kpiscupo  inortuo  res  ejus  iie  diripiuntor. 
Kpiscopo  pra;seuie  prcsbylef  hec  oral  nec  se- 

del 
Episcopi  ad  comilaium  ire  (]ulbus  in  causis  de- 

beaiil. 
Episcopi  damnali  si  adeunt  imperatorem. 
Episcopi  dediceiit  ecclesias  praceptione  paps. 
Episcopi  doiialiones  ne  {■ooferuntohsretlcis. 
Eiuscopi  Glios  suos  ne  faciie  cmancipauto. 
Episcupi  judices  daii  locuui  audieiitix  deii- 

guiito. 
Episcopi  nealienam  pervadant  parochiam. 
Ep  scopi  nc  usurpent  diiiiceses. 
Eplscopi  nibil  conluruoto  in  eos  ()ui  non  suiit 

raiholici. 
Episcopi  noa  ordinandi  per  vieos  et  modicas 

cjviiaics. 
Episcopi  ordiiiati  nec  recepli. 
Kpiscopi  vaganlcs. 
Kpiscoporum  duoruni  in  plebe ,  si  oaua  cou- 

versus  sit. 
Episcuporuui  examen  ad  ordiuatioaem. 
Kpiscupurum  primatus. 

Epislola)  CQniiiiciidaliiis  ut  fiJeles  admittaniur. 
Kpistola;  ojmiiieuJ»liii.e  episcopo  dantor. 
Krogaro.  Ne  suiidiacouus  paaeia  erogato. 
Kvaii^clia  Sabbalis  ieguntor. 
Eucbaristia  de:'uactis  ne  dator. 
Eulogise  ab  hareticis  ne  accipiuntor. 
Eulogix  ablalse  ad  abas  parociiias  uon  dcsti- 

nandx;. 
Eulogiarum  vices. 
Euiiuctii  non  sponte  facti. 
Examen  presliyterorum. 
Exaucloratus  presbyler  qui  ministerium  snni- 

pserii  ue  resiituitor. 
Eicominunicare.  Excommuaicari  nemo  debet 

teuiere. 
Excommunicari  non  dehet  a  pcpulo  clericus. 
Kxcaiiimniiicatus  ue  accusato. 
Excommuiiicatas  presbyier  iojuste  episcopos 

oe  interpellato. 
Excommunicatus  si  fuerit  a  syuodo  episcopus 

rie  cummunicato. 
Excummuuicaiis  episcopns,  presbyter,  vcl  dia- 
conus  ne  commuoicato 
Cum  excommuuicatis  DOA  est  oraudum. 


135« 

F. 

C. 

24 

— 

228 

— 

11)1 

— 

27 

53 

- 



1.^0 

— 

iHi 

— 

42 

73 

287 



28.^ 

— 

Ii3 

— 

Un 

^_ 

4t) 



m 



29 

14 

— 

— 

44 

4 





8 

— 

2H 

— 

2U5 

.._ 

141 



207 

— 

180 

— 

l 

— 

209 

36 

— 



250 

— 

110 

7 

2-« 

— 

93 



lot 



U2 

— 

243 

33 

— 

41 

254 

63 

_j. 

^ 

16 

■^ 

200 

-' 

248 

^ 

1S2 

.._ 

38 

— 

I4a 



279 

232 

— 

36 

— 

13 

— 

270 

108 

_ 

224 

— . 

2i7 

2*7 

43 

_ 

165 

223 

— 

— 

2> 

— 

76 

100  — 

—  187 
139  — 
195  — 

102  — 

54  - 

53  - 

—  13 


1527 


EicooiniuiilcaUo  Ipiiiernria. 
Eit:ii8atioiie!>i'|iiscu|ioriim  iii  trtcioria  nuot  tbI 

ii|iiid  |Hiiii;ii<Mu. 
K\»rc;ii3rf  quuiaiii  pownnl. 
Enircismis  «liisuiilur  spinlus  immumli. 
Ejorcisl*  iiiii  al)  ciiisceina  iiou  suiil  ordiaandi. 


F 


Fabricarum  ecclesi.isticaruni  poriio  io  redlli- 

Ijus  ct  olilaiioiiitius. 
Feriaiica  iiullus  a  Judxis  vel  lisereiicis  acci- 

|iat. 
Feslivitales  Juilaeorum  el  hxrelicornra. 
FesUim.  l'osia  cuiii  pagauis  neiiiocclebralo. 
Fesla  goiitiliuui  r.lirisiiaui  cclebranles. 
Kidejussor  nou  liaKiui  est  clericus. 
FiJesconcllii  Nicxni. 
1'idei  perceptio. 
Filius.  Filii  eiiiscoporam  aut  clericorum  specla» 

culu  ne  exhitienlo,  nec  speclanio. 
Filiiepiscoporuni  ne  ciuaiicipanlor  nlsi  provo- 

cati. 
Filii  episcoporum  ne  filias  geulilium  ia  uxores 

ducuiito. 
Filii  si  parcnlcs  suos  spernuul  Dirisiiauitatis 

oblentu. 
Filios  (pii  speruiint  r.hrislianiiatis  obtentu. 
Formala  peiegrino  uecessaria. 
Form»ia  primalis  daior  episcopo  «d  navigan- 

duin. 
Formata  episcopi  oiuniuiitor  qui  vagari  volue- 

rint. 
Ne  sine  forinala  proliciscitor  clerirus. 
Formatas  facere  possuni  vicarii  episcoporiun. 
FuTuatas  presbyteri  ne  danto. 
Fornicari.  Si  presbyler   rornicalus  fuerit,   el 

doponitor  et  pceniteutiam  agito. 
Foruicanles  cuiw  pecudibus  aut  masculis. 
Fralnbus  duobus  si  qua  nupsil  mulier. 
Frnctuum  ubtatioaesdeliilx  incousulto  episco- 

po  ne  danlor  aut  accijiiuulor. 
Frucluum  oblationes  niiiiislris  Kcclesiae  confe- 

runtor. 
Fugacompreliensi  si  per  vim  immolaruot. 

G 

Cenliles.  Cum  GeoliUbus  malriraooia  ne  io- 

eiinio. 
CeDlilium  fesla  si  Chrisliani  eelebrant. 
Centiliiaiis  rilu  qui  aliquid  peraguot. 
Genu  ue  Qecle  die  Dominica  el  Peniecostes. 
Genu  ne  Decte  per  dies  Quinquagesimae. 
Grandaevi,  et  de  coruni  cooversaiioae. 
Gratia  Dei  ia  baplismate. 
Graiia  Dei  peccaia  dimitlit. 
Graii«  Dci  impugnalores. 
Cralia  Dei  genus  huiii.iiium  reparatur. 
Nemosiuegratia  Dei  salvus. 


H 


INDEX 

F.      C. 

—    587 


75 
Ui 


S»7 
173 


42 


183 

185 



70 

187 

— 



72 

— 

22 

217 

— 

— 

183 

40 

— 

41 

254 

39 

— 

— 

134 

211 

— 

46 

— 

127 



111 

— 

80 

— 

91 

— 

98 

108 

— 

99 

150 

112 

37 

— 

^^ 

126 

— 

83 

RP.RUM. 


IIa>reticorum  bcnedicliunei. 

lla^retlcoruiu  ciEmeleria  calholicl  ne  inyte- 

diunior. 
lla-rclicorum  festivitiles. 
Ilajrelicoriim  niariyres. 
lla.'relicoruni  speluncae. 
lliereiici»  couvlvia  nemo  miscelo. 
llaereticis  nupiias  uemo  cuinmunicalo. 

Cuin  hxrelicis  ncmo  agal. 

Ab  Iwrelicis  euloRi;e  ne  accipiunlor. 

Ab  hserelicis  leriaiica  duIIus  accipilo. 

Cum  hrreticis non orunduni. 

Me  luatrimonia  cum  ha?relicis  ineunlo. 
Ilebdumadu.  Vide  Septimaua. 
Histrio  ne  sit  aciusalor. 
llislriones  qui  liuut  Christiaui. 
llistrionibus  comiuiinio  ue  denegalor. 
HomiciJa  vulunlarius. 
llomicida  casu. 
Ilomicida  reconcilielnr 
Honiicidae  spoiitanei,  vel  non. 
Iloiiorcs  clericis  Donaiistarum  sui  scrvanlor. 


30  — 

—  72 
81-85 

—  138 
2U  — 

—  2 

—  297 
^J3 

2S8-28J 

ayo 

289-2J0-2J1 


na:resis.  Ab  ha^resi  qui  dioecesin  liberal  ejici 

Don  potesl  post  tricnnium. 
HaereliCDS  h.^res  episcopi  ne  eslo  eilrancus 

aul  coDSanguineus. 
Ha:reiicus  ne  sil  accusaior. 
Ha>retici  ad  Kcclesiain  redeuoles.  51 

Hxretici  amiqui,  Ariani. 

Bouosiaci. 

Caiaphrygae. 

Catharxi. 

Moiilenses. 

Mov;iliani. 

1'aulus  Sauiosateous. 

Peliijius. 
Hsrelicl  indomum  Dci  noD  ingrediuntor. 
H;i'relici  uoiiordinundi. 
ilxTeiici  non  rcliaptiiunlor 
Haerellck  sccunduiu  l*liryg;>(i. 
Ila-relici  si  Uiptitcnl,  quid'? 
H»retiri  si  iuiruut  iii  basilicis. 
licreiicurum  bapllsiiia  nu  apprubator. 


280 


32 



106 



-jS-.^se-a^ 

.■)!) 

— 

59 

— 

57 



51 



W 



58 



■Si 

_ 



295 

176 

60 



17;i 

— 

178 

— 

— 

«S 

— 

75 

— 

49 

KfM 

F. 

C. 

192 

— 

179 

__ 

70 



69 

— 

46 

182 

— 

IHO 



185 

— 



48 

185 

— 



45 

,59 

— 

19lj 

_ 

— 

2tij 

170 

— 

155 

— 

1.^4 

— 

153 

— . 

—    104 
18i      - 


I 

Idola.  Idolorum  locisqui  maadiicant. 
Idolorum  reliquix  et  templa  aliolenda. 
Idolisqui  rum  essent  catechunieni  imiiioljruot. 
Molis  qui  iumiolavil  presbyler  indiguus  sacer- 

dotio. 
Idolis  qui  immolaruot  frequentcr. 
Ignoranlia  non  excusat  usurpaiorem. 
Immulare.  fresbyler  qui  immolavit  indignus 

est  sacerdolio. 
Immulantes  ilolis  frequenter. 
Immo'autes  in  alieoa  proecia. 
Immolaotes  presbyteri  teuipore  persecutionis. 
Imuiolantes  diaconi. 
Immolantes  per  vim. 
Immobntesrepelluntor  ab  altari. 
Immolatllios  cibos  si  caplivicomedunt. 
Imperator.  Depositiis  episcopus  ad  imperato- 

rem  oe  cooliigilo. 
Imperatoremsi  adeuiit  episcopi. 
Imperaloiein  si  adeunt  episixipi  dunmili. 
Imperalores  idolorura  templa  abolento. 
liicanialor  clericus. 
Incantaior  ne  esto  diacoous. 
iocesius. 
Infanles  baptizanior  si  igaoratur  au  baptizati 

SiDl. 
Infantes  quise  Deo  vovent. 
lulirmi  episcopi  exciisaulor. 

Pro  iuOi  mis  orare  debet  sacerdos. 
Inlersiiiium  psalnioruiu. 
lulerveiilor  episcopus  annuus  lautum  caibe- 

dram  teueto. 
Inierveiitor  episcopus  ne  calhedrain  inlerven- 

toris  occupet. 
Iiiierventor  episcopus  plebi  episcopum  petiio,  22-25 
Inlrusi. 
Iirr.  ItiDeriscausa  et  necessilatis  prandia  ia 

ecclcsiis. 


Jejunare  non  licet  die  dooainica. 

Jejuiiium  a  Pascha  ad  1'eiilecoslem  nullum. 

Jejiinium  non  solvitor  quiuia  (ena  sepluiiai» 

liiajoiis. 
Jejuiiiuiu  uon  dissolvcndum. 
Jejunium  iion  dissolveiulum   in  Ouadragrsima. 
Jejunium  qui  solvil,  anathonia,  si  sju.  s  cor- 

(lore. 
Jejuiiiorum  diebus  marlyrum  coniiuomoruUo- 

nes  ne  liant. 
Jejuiius  >acerdiis  saeriflcia  celobret. 
Jud.eus  ut!  sit  accusulor. 
Juda<iiruni  doua  a  leslis  rejiciu.ilor. 
A  Judacis  nullus  acciplal  aiyma. 
A  Judibis  nulliisatcitiut  lenalira. 
Ciim  Judaiis  l'avha  ne  celcbralor. 
Judanis  ci>iu|>aruiidi  llouosiacl. 
Juduiljre.  Jiidjiiaiiles  t.liristiani. 
Judet.  Jii.licem  queiu  quis   ebgil,    ub   epu>u 

IHilesl  piuvocare. 
Judices  eviscopi  dali  die  deUuilo  co^uoiuut. 




86 



261 

— 

89 

97 

^ 

87 

« 

23 

— 

97 

.  . 



87 



141 

— 

81 

. 

K2 

-. 

83 

116  — 
74 

66  — 

-  144 

—  112 

—  2(il 

-  90 
110  — 
156  — 

203  — 

2 

76  — 




217 

— 

168 

2i 

— 

_ 

m 

1-25 

— 

— 

281 

— 

177 

166 

137 

215 

__ 

tS6 

— 

159 

208 

— 

166 

- 

_ 

107 

— 

«57 

11« 

— 



70 

186 

— 

185 

— 

69 



S» 

181 

67 

61 

iTJ 

M 

— 

I52'J 

fuJices  male  judicatl  pocnam  ne  luunio. 

Si  a  judicilius  quosiledil  Pnmas  appella- 
luiii  bit,  alii  uuintTi  aiiiplluris  dantor. 
jHliciuiii  ccclesi.isticum  qui  rnlugit. 
Jiidicium  piiblicum  si    poslulel   episcopus,  ab 
iiiiperalore  lioiiore  privaior. 
iidicia  ne  ileranlor. 
Judiciorum  srRCulJrinm  alministralio. 
Judiciis   publicis  cnm   aliquid   pelilur  contra 

bareticos  [ireces  Kpiscopus  conslituil. 
Judiciis  SKCularibus   clericos   atteudere    de- 
decet. 


Labi.  Lapsi  calechameDi. 
Laica  commuDio. 

Laicos  ad  episcopalura  electus  transilo  per  om- 

oes  gradus. 
Laicus  qui  se  euDUchlzavit     communione  pri- 

Tator. 
Laicus  sine  formnta  nc  peregre  proOciscltor. 
Laicus  uxorem  si  pcllit. 
Laicum  ordinari  episcopum  non  convenit. 
Laici  ex  symbolisconviviuni  nc  celebraio. 
Laici  qiii  hegarunl. 
Laici  teneniur  (ommunicare. 
Laica  commiinio.  Vide  l.aica. 
Lavacra  Christiani  cum   mulierihus   ne   ha- 

bento. 
Lectio  Sabbato  recensetor. 
Lecliones  in  ecclesia  e\  Scripluris. 
Lecli^lernia  in  «cdesiis. 
Lecior  iu  licclesia  ab  aliis  noa  potesl  promo- 

veri. 
Leclores  ciim  orariis  non  aKutit  ofUciuni. 
Lecloresorariis  ne  uiuntor. 
Lectores  puberes  facii  uxores  ducunlo.aulcon- 

tiiieniiain  proliteiilor. 
Legationoin  univeiSLilem  episcopus  qui  susce- 

pil,  ad  conciiium  ne  admittitor, 
Legere.  Lpgi  in  ecclesiis  solx-  debeat  Scriptu- 

rse  canonicae. 
Levilae  coire  cum  mulieribus  non  debent. 
Lex  implelur  cum  adjumento  gratiae  Dei. 
Libertus  ne  sit  arcusaior. 
Lis.  Litem  qui  haliet  in  foro  ecclesiastico. 
Lilem  si  liabeaiit  episropi  iluo,  c\  alia  provin- 

cla  episcopos  ad  judicitim  ne  vocanto. 
Litem  si  in  foro  sxculari  susoipit  episcopus , 

privator  houore. 
Litigare  invicem  clericos  dedecet. 
Litterae.  Vitle  Ep  sIoIjb. 
Liiteras  ordiautionis  episcopus  habeto. 
Locus  ordiuaiionis  episcopi. 
Loqui  si  uon  possuni  segroli ,  baplizenlur  ta- 

men. 
Lucrum.  Lucra  clericiis  ne  exigilo. 
Lucra  nuUa  negoliaiionis  peeniicull. 

M 

Magus  diaconus  ne«sto. 

M:)gi  ne  sunlo. 

Magi  pceiiiteniiam  aguntn. 

Maaducare.  Manducanies  idolurum  locis. 

Manumissio  in  Ecclisa. 

Manus.  Manus  imposilioNovalianis. 

Uanas  ne  impoountor  diacouo  remoto  a  miai- 

sierio. 
Haritus  caplivus  si  redierit ,  et  maritum  aliuni 

repereril  cum  uxore,  eam  recup>.Tat. 
Marlyr.  Martyres  haereliooriim. 
Martyrum  bahilicas  hxretici  si  ialrant. 
Marlyrum  commemoraliones. 
Marlyrum  comnieinoratioaes  ne  Gant  jejunio- 

rum  dielms. 
Mariynim  fiil.sas  memoriss  ne  quis  celebret. 
Martyrura  memorue  non  conlemiiendE. 
Hartyrum  natalilia  ne  celebrantor  in  yuadra- 

gesima. 
Marlyriiin  passioaes  eorum  oalalibus  lectse. 
Mariyrcs  falsos  nemo  celebrato. 
Martyria  siib  episcopis. 
Mater  Ecclesia. 
Mairiculae  mulieres. 
Uatrimouiuin.  Hatrifflonia  cua  filiabus  genti- 


INDEX  RERUM. 


1530 


61 

\j. 

61 

246 

63 

221 

44 

— 

— 

198 

— 

80 
147 
14« 

2  — 

—  26 
llt  - 

—  107 

—  164 
114  — 

—  78 

—  12 


203  178 

—  167 

228  — 

216  — 


—  271 

—  173 
12i  — 

129  - 

77  - 

196 

57  - 

43  — 

—  198 

10  — 

12  — 


290 
109 
293 

246 


202 
115 


2.54 


110 





90 

m 

_ 

— 

86 

— 

256 

174 

— 

118 

- 



226 

_ 

69 



7.5 

— 

110 

„_ 

187 

171 

— 

167 

— 

209 

_ 

229 

— 

185 

— 



197 

— 

2o2 

221      - 


lium,  hareticorum  ,  aut  scbismaiicorum  lilii 

episcoporuin  ne  iiieunlo. 
Matrix.  Mairicis  arbilriaUat  elewio  e|iiscopi. 
Matritis  episcopus  ne  usurpatoqu;e  doiiata  sunl 

lu  alia  dia'cesi. 
Matrice  diniisia  episcopus  iii  Uiiecesi  ne  con- 

siiiiiilo. 
Ma  iritanise  Silifensis  Primas. 
Media  «eplimana  ad  baptiama. 
Meusura  diaconoruni. 
Merdrix.   Merelricem  qui  ducit  ne  dericus 

estn. 
Meriluin.  Mcnta  sanclorum  dona  sunt  Dei.' 
Mersio  trina  io  baptisinatc. 
Meiropolitanus  eiiiscopum  juv;it  ronsilio. 
MeToiolilano  inscio  non  ordinator  episcopus. 
Meiropolilani  duo  in  proviucia  ne  siiiro. 
Militia.  Militiam  ssecularem  post  poiiiitenliam 

ne  sequitor. 
A  militia  sseculari  post  baptisma  abstineto. 
Minister.  Minislri  altarissxcularia  ne  tractanto. 
Minisiri  ostia  ne  relinqauuio 
Minisirl  secrelarium  ne  iagrediuntor. 
Ministri  uli  orario  cavento. 
Minislrornni  allaris  coinmunicalio. 
Mioislris  Ecclesi.f  oblaiiones  fructiiiini  dalai. 
Ministeria  ecclesiastica  qui  taciunt  prjiier  Hc- 
vclesiara. 
ilinistrare  clericum  duabus  in  civilatibus  non 

decet. 
Minor.  Minores  virgines  veland;e. 
Missara  ubique  ne  celebrato  presbyter  sine  ve- 

uia  episcopi. 
Monacbus  ae  coaductor  esto. 
Monachum  alienum  ne  ordmato  episcopiis. 
Monaclil  prolessioueiii  si  non  rustodiunt. 
Houaclii  ue  proticisc.untor  siae  venia  episcopi. 
Monachoruiii  pionioiio. 
Monadiis  honor  debitu«. 
Monaslerium.  Monasterii  praepositu». 
Mouasterii  prajposili  et  clericl. 
Mouasleria  iie  (lant  diversoria. 
Mouasteria  sub  eplscopis. 

Monienscs  hxretici. 

Mora  episcopi  in  alieaa  civitate  irium  septima- 

narum. 
Morari  dies  quindeciai  tanluui  pos^unt  episcopi 

p  ist  coucilium. 
Morari  iii  aliaci\ilatequandiii  debe!  episcopus. 
Morbus  si  urgei,  iixor  ducenda. 
Mors  Mortis  in  ariiculo  non  denegator  poeui- 

teiilia. 
Mortis  tempore  qni  communiooeni  peliint. 
Woriuus.  Uortuo  episcopo  res  ejus  ue  ciiripiun- 

tor. 
Moniiis  Hucliaristia  ne  dator  nec  baptisma. 
Moliis  pice  voluiilatis  a  Deo  est. 
Mulier  qu3e  duohus  nubil  rratribus. 
Miilier  virili  habitu  induta. 
Miiliercs  ad  allare  ne  ingrediantur. 
Miilieres  diaconissaa. 
M;ilieres  fornicames  qux  parvulos  necant    an- 

iios  decem  paniteanl. 
Mulieres  hatitu  virili  utentes. 
Miilieres  ne  Christiaai  conveniunlo  ad  haluea. 
Miilieres  ne  cum  clericls  versaiiior  exlianeae. 
Miilieres  ue  ordimnlor  preMiylerissa;. 
Mulicres  praegnantes  baptiianior. 
Mulieres  quse  cum  episcopo. 
Mulieres  qu;e  se  uttondeut  Christianitatis  ob- 

teiiLu. 
Miilieres  sacrariuui  ne  iutroennto 
Multinulii. 
Uysteria  sacra  ne  tractautu  da-moniis  ir:ulili. 

N 

Natales  martyriim. 

Natalilia  in  puadragesinja  iie  pro  martyribus. 

Navjgare.  Upiscopiis  ne  sine  primati.s  Cormala 

navigato. 
Necessitas  excusala. 

Necessitate  compelloiite  cciis;iiutio  neobeslo. 
Negare.  Neganles  in  persecutione. 

Negligentia  episcopi. 

Negolialio.  Negotialionis  lucra  Bulla  poeniienti. 


F. 


59 

-^ 

11 

— 

S8 

— 

17 

_^ 

82 

_ 

— 

182 

— 

03 

^^ 

20 



293 

— 

f)l 

4H 

— 

— 

218 

— 

'H)l} 

.^ 

23b 

5 

. — 

_ 

fl 

Ul 

_ 

ito 

— 

llt 

— 

— 

11 

— 

126 

— 

125 

, 

19» 

— 

m 

90 

. 

— 

194 

28 

— 

— 

m 

— 

207 

~ 

o 

— 

193 

28 

— 

— 

269 

— 

208 



197 

S8 

174 

~" 

19 

39 



59 

— 

139 

— 

236 

_ 

22) 

— 

79 

_ 

206 

217 

— 

— 

294 

vsr, 

_ 

162 

132 

222 

— 

— 

202 

1!S2 

.  .. 

162 

152 

203 



122 



221 

1H5 

204 



— 

110 

. 

156 

— 

181 

— 

113 

— 

2il 

22'J 

2u9 

«88 

46 



— 

74 

30 





77 

2«2 

283 

— 

25( 

1531 

Nmpb.vli  DP  orilinantor. 

Nicxiium  coiKllium. 

Nuns  el  vespera  |irece!>  in  ««Klesik. 

Novatiani  hsrelicl. 

NoTitianis  chritnia  dutur. 

NupliiB  cimi  lixri-licis  prohibilx. 

Nupliai  in  VJuadragPSinia  ne  celebriolor. 

Nupiiu.'  nun  siiut  d^miundjp. 

Nupllaniin  secuudarum  convivio  dq  presliyier 

iiilpre.slo. 
Nuptiarum  specUculis  cleiici  ne  intersuulo. 
Nuptias  caiholiei  cuin  lixrelivis  ou  oopuUnlo. 
Nupllati  qui  e\!>ecrantur. 
Niipti;is  qui  oJernnl  el  copDlam  deserunt. 
Nupliis  bgaiiii  oon  orat  preiibyier. 
Nupiiis  clii're:4-  oe  liani 

lii  iiiiptiis  noque  balleot  iieque  cjnieBt 

r.lirisliaui. 
Qui  de  nupliis  alteslati  ordioatioDis  lem- 
pore. 

0 

ObPdire.  Qui  non  obedil  episoopo  clepicus  ne 

pri:iiiOvelor. 
Oblaio.  Olilalioai  presbjieri  eonjugaii  Dultus 

communicalo. 
Obbiionecelebratacominunicaiio  eslo  miDistro- 

rum  allaris. 
Oblationes  domi  nc  fiant. 
Oblaliones  Ecclesiie  roinislris  conrerunlor. 
I  Ibbtiunes  el  redilus  qiiomoJo  dividunlur. 
Oblalioues  frucluum   episcopo  incoosulta  ne 
.  ,danlor  neve  .iccipiualor. 
Oblaliones  inyuadragesima  oe  offi-runlor. 
Oiilaiioaes  ue  ad  vices  eulogiarum  dirigan- 

»"<■■  u      ■ 

Oblineri  F.cclesia  non  polesl  ab  «piscopo  ii>si 

coiicilii  aucloritale. 

Occorrere  ad  conciiinra. 

OITerre  siiie  pane  el  vinonon  licet. 

Oflerri  in  sacriticio  nibil  d  bel  nisi  quod  Do- 

minus  slatuit. 

Offerri  qii»  non  possunt  in  ecclesia,  ea  »d  do- 

n-os  sacerdoliiin  deferuntor. 

Oircrliir  noD  semper  in  Quadragesima. 

OSeraiiir  die  secuiida  quialse  feri:e  in  sancia 

septiman.i  Pasch.p. 

Olliiiuin  ecclesiasiicum.  Vide  ronduclor. 

OOicium  ecck-siaslicum   pecuniis   ue  obline- 

lor. 

Oibcium  Dou  aguni  leclores,  ooo  caolores  oum 

orariis. 

Oluuiii.  Oleo  inlirmi  ungnDlnr, 

Orareveialur  presbyterpia^seiilc  episcopo. 

Orandum  noD  est  cum  damnatis  clcricis. 

Or^indiiin  non  est  cum  exoonimiiniiatis. 

Oraniluiii  non  esl  cum  liarelicis. 

Uranilum  non  esl  presbylero  in  uuptiis   bi- 

gaiiii. 

Orarij.  Leclores  ne  uiantur  crariis,  noc  can- 

tores. 

Cum  Orariisna  subsitUnl  stibdiaconi.  Vidf- 

Minislri. 

Oralio  ad  Palrem  dirigenda  in  ecclesiis. 

Ordinal  neino  eplscopus  iii  aliena  provineia. 

Ne  ppiscopus  oriJiiialo  aliuro  cleriouin. 

Ne  ullus  episcopus  urdioalo  alieuum  upi- 

scopum. 

Prsseiitibus  calechuroeuis  episonpus  ne 

ordiiialo. 

Ordinelur  oeiiio  nlsi  prnbalus. 

Ordinari  non  debel  episcopus  ioscio  nielropo- 

lilano. 

Ordinari  non  debeni  episcopi  nee  clerici  nisi 

siios  nmnes  feceriul  i;hrisllanos. 

Ordmari  iioii  debHiil  monajlcrii  suscepti  prae- 

posili  et  clerici  ab  episcopo. 

Ordinari  oon  possunl  mulieret. 

Ordinaii  qiii  debcaiil  In  a^ris. 

Ordinariquilibel  iion  debet. 

Ordiiialor  episropus  in  urbe  non  riirc. 

Uerici  aiKitbecarii  vcl  raliouibus  obnnxil 

ne  nrdiiiaiitur. 

ORliiiali  ali  b;ereticis  ne  •dinittuntor 

Orilinali  npincopi  uec  recepll. 

nnlniaLi  litlerss  urdiois  Uabento. 


mt\  Kmm 


r. 

C. 

t 

4 

»n 

— 

I(i9 

171 



177 



180 

— 

m 

310 

161 

— 

8S 



J13 

— 



47 

■^ 

121 

-^ 

1S3 

— 

117 

— 

189 

188      — 
—      92 


m 


^      II 

72    193 
^    186 


57 


183 


223 

— 

21 
213 

2ti8 

— 

K 

_ 

7 

207 

^ 

212 

_ 

-      31 


^^ 

173 

— 

217 

— 

93 



14 



13 

— 

45 

— 

117 

13t 

173 

,  , 

17S 

319 

— 

57 

27 

— 

98 

— 

29 

,^ 

232 

— 

— 

318 

— 

30O 

,„ 

260 

121 



j— 

194 



196 

11 

— 

153 



— 

60 

m^ 

!I8 

— 

J7Q 

Ordin»ndus  eplscopu  q«iando  *  vleinlt. 
Ordinandi  qiil  peccalorum  sibl  auol  mbmiI. 

Vide  1'roiiioverfl. 
Ordinalio  episcopl. 
Orilinal  o  diaroni. 
Ordiuaiio  epiicopi  ab  uno  eplscopQ  nulli. 

Ordinatio  episcopi  n$  Qal  votQ  pQpuU, 

Ordinitio  neophyioruin  prohiblla. 
Ordinalio  presliyteri. 
Ordinaiio  quaoJo  liat. 

Ordinatioois  teinpus. 

Ordinaiionis  tempore  qul  de  onpiiis  atlesiali 

siint. 
Ordinatioul  episcopi  si  conlradicatur. 
Ordiaaiion^m  episcupi  dilferri  iioo  decet. 
Ordinalinneiii  auonioito  tieri  COf|veoi|. 
Ordo.  Ordincs  diver*!  Iicclesix  serviuut. 
Ostium.  Ad  n,siium  diiQoni, 
Osiia  ue  relioquant  ministri. 


Paganus  ne  sit  accosaior. 
Paganorum  convivia  aurereoda. 

Cum  pnganis  festa  opmo  r.elebrfllo. 
Palllis  qni  <iiuiitur  euque  saporbiuiil. 
Panis  ei  vioain  ut  olTeraiur. 
Pauem  ne  subdiaconus  erogato. 
Papa  oe  vocalor  princeps  ppi.scoporuin. 
Papa  ne  vucator  summi)s  sacerdos. 
P:ipa  prinise  sedis  episcopus. 
Papa-  praecep^iooe  dedioaiitur  EcQlesiae. 
Parenies  qui  Cbrisiiauiialis  obtenia  sperouni 

lilios. 
Parocliiam  alienam  oe  pervailant  epiKQpi. 
Parochia  all«na  qui  ipimQrautur. 
Parocliise. 
Parochiae  $iils  deben^  e«s3  oootenUe  eulo< 

giis. 
Parochiis.  Pjiroclii  Mihil  a^ant  in  $tfji  parochi* 

sine  jus.su  episcopi. 
rai-iuni  ipix  mnliei-QS  iulerimiuit.  fide  Abor'» 

sus. 
Parviili  baplizali  a    Donalislis  pQ«sunt   ortli- 

nari. 
Pasclia  el  Peniccoste  liapli<.m«, 
Pascha  ne  ciim  Jud^is  celebralor, 
Pasclia  qii»nila  celebrandupi. 
PaschiB  dies  ab  Ecclesia   Cartbagiueosi  au- 

diulur. 
Passio.  Passionibus  irretiti  sacra  qoyslerja  oe 

irarianto. 
Pasiiooes  paupenim  qiii  risni  diicunt. 
Pater.  Pairum  cccxviu  Qdess^rvtltQr. 
Pauliuiani. 
Paulus  Saiiiosateniis. 
Paiiper  clericus  si  (|iiid  babeat  postea  sobjaoeat 

Eccloside, 
Pauperespori  onem  habentio  reditibus  et  obla'- 

lionibus  Ecclesia;. 
Panperuni  causa  ppiseupns  rerom  eecleslastl» 

carum  babet  dis|M'iisatiuuein. 
]*auperuni  iii  nsiis  qux  coBrariinlur. 
Pauperuni  pasliunes  qul  risul  diicunt. 
Peccare.  Peccanies  verberare  ooii  debel  epl'- 

scopps,  prp-byler  ant  diaconu* 
Peccaluiii  corporale  iliarunl. 
Pecoalorimi  qui  sibi  cuosoii  suat  anie  ordina- 

lioueni. 
Peccata  Jimiilit  grslia  Dei. 
Pecuniis  ulliciuiii    ecclesiaslicDB  ae  obllBe> 

lor. 
Pelagiiis  haerpticiis. 
1'ciitpi'osiesdiu  iie  genu  doctilar. 
Penlecoslcii  jeiiiniuin  iie  pra-oedilo. 
I'entpcus|e  ei  Visoha  li.iplUm:i. 
I'erei;riiivs  sinp  rorniata  nc  adnnllitor. 
Peregrinl  clertoi  siiiu  coinmeuda.ilils  He  mi- 

nislranlo. 
Pcrogrinl  presbyteri  oe  sacriDoanto  prKScnlt- 

bus  |irusliyleris. 
Ail  peregriua  clerlci  sine  jussu  opi^o^ipi  ae 
pjoUciscunlor. 
Pcmoctaro  |'Iuh  iriims  lirlKloniaditiui  uwa  l|i;i>l 

rpisco|<o  ab  |(t<«)l  tH  tu». 


issa 

r.  c. 

—  »51 

—  91 
4  < 

—  a 

6  — 

161 

■"  tas 

—  4 

—  2 

—  76 
28 

""  16« 

—  BS 

3  - 

—  209 

a*  — 

■^  246 

«T.  180 

141  — 


196  ^ 

^  165 

l«7  — 

^  131 


913 

M 

108 

_ 

81 

_ 

81 

_ 

81-83 

^ 

— 

S4S 

L 

134 

-« 

46 

■^ 

141 

— 

«05 

-.   165 

92      — 


195 


10$ 

25S 

-  2li 
09  — 

-  10 

231  — 

~  t41 

r-  130 

217  — 

173  — 

.0.84,33 

-  831 

-  » 

-  41 

-  197 

-  130 

-  » 

117  — 

-  91 

-  m 

-  si 

-  »3 

-  13!* 

»15  — 

-  11« 

III  — 

-  »)l 

m  — 

iit  - 

-  m 


-1555 

ferserulifljus  leuipsre  ^uandiu  volel  episco- 

pusflioraii  potesl  in  alia  civilaie. 
rerseculiouis  lempoi-e  qai  immolsnt  presby- 

Persecolionis  tfttnpore  qui.np,gaveruat«t  posl- 

modunn  promoti. 
Periioens  ad  Ecdesiaai  aupliaii  Be  contraluio 

cum  hapretici.s. 
Phryge»  haerelici. 
PhVlaelcria  ne  facilo  clericus 
Ptebs  episcopi  DoRalislsE  Mt  ccBUJirsa  esl  ea 

cum  episcopo  cailiolico  coalesciu 
PlebS  epiiCOpHUi  ad  i.illlt. 
riebs  episcopUHi  pelal,  aul  xnai;«»t  nne  api- 

scopo. 
•Plobis  eleclio  pplscopuni  nou  facil. 
Plebem  alienam  cpiscopiis  jie  «svirpalo. 
Plcbemqui  lcnet  aJ  suam  citiicilriuo  nnDpcr- 

ilnenlem  causam  aiiiiiiai. 
riebes  a  Donatislis  couversa;.  Vide  Plebs  cpi- 

scopi.i 
Plebes  episcoporum. 

.Plebi'3  quoe  nuuquam  episcofos  hibueiuftl. 
Plebes  qui  invadunt. 
Plebes  qui  negligwHt. 

Pleiiarium  conciliimi.   YJde  Syuodus ileaari». 
PiFhilenlia  iiUiina  ntm  neaanda. 
Popuileiiliie  raiio. 
Pcfniienii»  lempor*. 
Piriiileiitise  tempora  episcoiJiis  jwnilenlibu» 

deccrnilo. 
Pfleuitenliain  agal  qni  ailullpriuoi  cominiiil. 
Pceiiileiiliam   n^al   qui   ariulalur   aul  ariolos 

domi  adiniilit. 
Pfflnileiiliam  agal  qui  casu  est  homicida. 

Post   poeiiilenliam  »d  luililijm  bapj;ul»reni 
ridire  non  oportPt. 
Poenileiitiam  qui  cgit  adaiLltalur  ad  ccunmunio- 

nem. 
PcEOilcntiam  qui  non  servarunl. 
Poenitere.   Poeniteaiil  captivi  qui  cibos  immo- 

latilios  comedf  ruut. 
Poenileanl  raulteres  quse  parvulos  necajtt. 
Pa'uitenli  nnlla  lucra  negotialioitis. 
Poenilenles  lerventius. 
Poe.iitentes  quomodo  suscipiautur. 
Polygamia. 
Poiitilicls  dignitas. 

Popiilus  clericum  non  excomniunicaL 
Po|iulusdo.^endus,  iion  sequendus. 
Populi  judicio  diaconi  non  eligunlor, 
Populi  judicio  ue  ordinator  episcopus. 
Poptili  vc.o  ne  Hat  episcopus. 
Populi  tcslimonium  ad  ordinationein. 
Poriio::es  redilunm  et  oblaiionuat  quomodo 

divisa. 
Possessor  Iriennalis. 
Possidere  non  potest  Ecclesium  epi-icopus  nisi 

concilii  auctorilate. 
Praecedere  prioribus  ne  prasumilo  episcopus. 
Praegnans  calechumcna 
rraegiianles  baplizentur. 
Prxpositiim  in  monasterio  alienum  monacltum 

episcopus  ne  facilo. 
Prsjposiii  in  monasieiio. 
PrjBtcrmissae. 

Prxtexlus  religionis  inanis. 

Pr.Tevaricanles  poenileant. 

Prandia  in  ecclesiis  ne  fiaot. 

Preces  ad  allitre. 

Preces  constiloit  episcopuscum  aliquid  est  pe- 

lendum  contra  h;ereticos. 
Preces  criminales  qui  dictal  tisto  sioe  crimine. 
Preces  faciendae  post  scrmonem. 
Preces  nona  et  vespera. 
Presbyter  abslineto  ab  uiore. 
Presbyter  ad  altare  ne  inlroito  (riusqiiam  epi- 

scopus  egrediatur. 
Presbyter  ante  annos  Iriginla  neordinalor. 
Presbyter  ue  convivio  secondarum  nupliarum 

intereslo. 
Presbjier  oe  sii  aleaior. 
Presbyler  oe  recipilor  siae  commeadaliUls. 
prcsbj^ter  p«caates  ne  vetberato. 


I1SDEX 

F. 

C. 

20 

159 

— 

81 

— 

77 

180 



^78 

— 

JIO 

90 

191 

275 

7 

— 

'23 



21 

— 

2i 

— 

23 

— 



278 

191 

— 

274 

— 

281 

282 

— 

2S.3 

21 

— 



220 

— . 

233 

U6 

— 

49 

. . 

151 

— 

l-li 

— 

loi 

— 

--    253 
169      - 


— 

213 

. 

74 

132 

— 

— 

251 

_ 

161 



73 



115 



41 

1-59 

m 

103 

— 

161 



228 

232 

— 



4',J 

— 

280 

21 

__ 

78 



— 

116 

204 

— 

28 

_ 



269 

„ 

179 

134 

— 

m 

136 

146 

— 

— 

177 

— 

276 

44 

__ 

— 

m 

— 

170 

— 

169 

R£RUM. 

Presliyier  pro  criitiine  damoatus  cnmmuoione 

non  privalor. 
Presbyter  si  uxorem  ducit  depoBiler. 
Presbyter  usuras  ne  capito. 
Presliyter  uxorem  ne  deserito. 
Presbyteri  accusatio. 
Presbyieri  coujui;ati  oblationi  ouUus  commtini- 

cato. 
Preshyteri  ordinalio. 

Presbylero  quae  mulipres  commorari  debeitt. 
Presbyteri  civitatis  tiihil  jubeuiit. 
Presbyleri  moJrm  sibi  debiiuin  servent. 
Presbyteri  ne  veiiduiilo  icm  Ecclesi». 
Presbyteri  ordmantor  certo  lempore. 
Presbyteri  pcregrini  ne  sacrilicanlo  prseseali- 

bus  presbyleris. 
Presbyterl  plebis  in  ecclesia  civitatis  nec  sa- 

crilicanto  nsc  minisiranto. 
Presbyteri  quaodo  ordinantnr. 
Presbyleri  qui  conjugia  babcanl. 
Presbyieri  qui  lempore  perseculionis  im-nolant. 
Presbyieri  sporsuitt  quicooveoiuscoiigregani. 
Presbyteri  si  appellant. 
Presbyieri  sine  examiiie. 
Presbyterorum  privilegia. 
Presliytera  ne  ordinator.  ~ 
Presbylerlum  qui  spectant,  et  peccatorum  sibi 

conscii  sunt. 
Preliunt  de  baplismate  ne  sumitor. 
Primasdal  judices. 
Prituas  pntesl  dioecesin  dividere. 
Pi  imalis  lormata  dalor  episcopo  ad  naviganluni. 
l'rimaiis  cunsilio  uiitor  episcopus  si   vendat 

rem  Ecclesis. 
Priinates  episcoporum   uomina    Carlhaginem 

miitunto. 
Primatus  episcoporum. 

Priiiceps  sacerduium  episcopus  ae  appellator. 
Privaiis  coimnuitio. 
Privilegia  presbyterorum. 
Privili^gia  quaruindaiii  civiiaiuni. 
Procuratorcs  clei  ici  ne  sunto. 
Procuralures  diacooi  ue  subeunio  ordiuatio- 

nem.  119 

Proressioncm  si  non  custodit  niooachus  aut 

virgo. 
Proticisci  aon  dcbet  clericos  siae  jussione  epi- 

scopi. 
Proficisci  non  debet  dericus  sine  jussu  epi- 

scii|ii  ad  peregrina. 
Promotio  monacliorutn. 
Promoveri  ab  aliis  uou  polest  qui  seiBel  io  Ec- 

clesia  legit. 
Proviucia»  unius  dno  ne  sunto  metropolitaui. 
Provincialis  synodus  retratlaiur  per  vicarios 

episcopi  Roinaui. 
Proviuciales  episcopi  episcopuin  judicant. 
Provocare  noii  licel  ab  judice  electo. 
Provocali  Dlii  episcoporum. 
Psallere  in  eoclesia  qux  couveniat. 
Psallere  qui  debeaut  in  ainboue. 
Psalmorum  inteistiliuui. 
Psalts  canonici  soli  psalluut. 
Plochia  sub  episcopis. 
Puellx  desponsatx  si  corrumpanlur  abalio. 
Pulpitum.  Ambo. 
Pulpitum  ascenduut  soli  psall*. 
Pu!>illaruiu  causi  ad  comilatutn  ire  debet  epl- 

scopus. 
Purgatio  iu  baplisinate. 


1534 


27 




44 

. 

8 

— 

2il 

89 

, 

— 

2 

— 

110 

92 

— 



93 



2.Si 

— 

2',9 

103 

— 



119 

— 

7« 

— 

III 

— 

81 

— 

33 

— 

28.i 



76 

— 

91 

221 

163 

_ 

91 

— 

238 

61 



13 

— 

46 

— 

47 

— 

S4 

. 

— 

56 



2  6 

— 

232 



94 

— 

56 

70 

— 

123 

— 

— 

100 

llt 

180 

112 

^,. 

— 

s 

_ 

271 

— 

200 



153 



149 

— 

275 

41 



— 

193 



166 

— 

168 

131 

— 

M 

197 

— 

105 



166 

131 

— 

_ 

136 

— 

297 

16  - 

—  191 
S5  — 

88  117 

—  43 

—  53 
_  29 


Quadragesima  non  fit  baptismus. 
(Juadragesiina  uatalitia  ne  liaBl,oequc  nnptiae. 
Ouadragesima  uon  dissulvatur  jejunium  quiitla 

feria  ultimse  hebdoinad.'B. 
Quadragesima  non  seinper  olTeratur. 
Ouadragesima  nuptiae  ne  celcbraulor. 
yuadragesima  oblalioncs  ue  ofierunlor. 
Qureslioues  proluuda  ncc  sinl  coBiemneBdae , 

nec  adstraendae. 
Quartadecimanis  dalur  clirisma. 
Quinquagesimai  diebus  genu  ne  flectilor. 
Qoinque  eplscopi  ad  iudicaDdam  episcopum. 


18S 


206 
2U9 

208  — 

207  — 

210  - 

—  185 


177 

214 

51 


13»8 


Rai>  re.  Rapla  piiolla  si  spoosi  cst,  priorl  retl- 

«lilnr. 
na))iui.  Ripliini  qiil  facinnl. 
Bai|nciiiai«ri^s  iie  onlinaiitor. 
Itatinciiiiiiin.  Hjliooinia  iiisi  reUJant  lulores,  nc 

ordinanior. 
Rcti]|iliiari  non  debent  Arianl. 
Ilebiplizentur  baeretici  spciiiKliim  riiiyg^is. 
Recipi  noii  JibiMil  clerici  daniiiali. 
Rccipi  DOD  d'  bent  episcopi  smd  commenJati- 

liis. 
neconci'iare.  Reconcilietur  homioida. 
Iteronoilialionis  leinpus  datur  paMiilentilius. 
Ilortor  episcojii  viccs,  non  e«sei|uiior. 
ileditus  et  otiliiioaes  r|uom<ido  dividuiitor. 
Ilefii^ii  locus  ilalur  acciisatori. 
ileliKioiiis  caus.i  vir  iioii  dimilleDdus  ab  uxore. 
Heligionis  iT.eiestus  iil^iiiis. 
Keliquisp  i<loloriim  abolcDdse. 
Heluctari.   Reluclantur  apostaiae  qui  rcdeunt 

ad  ICcclesiain. 
Repiidiuro  Diillnm  in  Clirislhnis. 
Kepinliiidala  nupiias  inire  noii  licel. 
Res.  Hem  EccleMa;  ne  veudant  presbyteri. 
Hein  ICc.clesis  oe  veodat  episcopus  siae  coii- 

si<io  priniilis. 
Rcm  Kcclesise  ne  usurpel  rp'scopus. 
Hes  fcicclesi.f  ilistracti  sede  vacaule. 
iles  episcopi  racriui  iie  diri|<ioiitor. 
Ili  rum  eccl&siastlcarum  pro  dtspensatioac  pau 

peri.'!]]  episcopus  liabelo  potestatein. 
Reruin  ecclesiasticarum  solus  rpiscopus  liabeio 

ciiratn. 
Ifpriini  soarnm  potestatem  habel  episcopos. 
llestiluiio  deiiegatiir  epi^copo  qui  comuiuaical 

exconimunicaio. 
Rctractuiur  s)'aodus  proTincialis  a  vicariis  epi- 

scopi  Roinani. 
Riiu  gentilitatis  qui  alii|uid  peraguot. 
Romiiius  episcopos  episiopum  solos  ordiiiat. 
Romani  episcopi  aucturitas,  et  ejus  vicariornm. 
Runiaiiuin  pnntilieem  appellanl  damuati. 
Romaoum  ponliOcem  prims  sedis  episcopum 

esse 


Sabbalizantes  Chrisliatil. 

Sabbatum.  Sabbaiu  leciiones  debent  receoseri. 

Sablulo  ne  Mcent  Christiaui. 

Sabbitis  Evaugelia  leguntoi'. 

Sacerdos  canoncs  ue  igDorato. 

Sacerdos  jejuuus  sacrinoia  celebrato. 

Sacerdotes  acclpiunlo  douii  quoJ  in  ecclcsia 

Don  polesl  olTerri. 
Sacerdotes  a  curis  s,'ecularibus  ab^llnento. 
.S.icerilotes  coire  non  delient  ruin  mulierlbiis. 
Sacerdolum  princeps  episcopus  ne  appel<aior. 
Sacranientum  salis. 
Sacrsmeotom  unciioals. 
Sacramentorum  uoa  disciplina. 
Sacrariuni  mulures  ne  inlroeunlo. 
S^criticare  oe  audeto  episeopus  qui  idolis  im- 

isolavit. 
Sacrilicandi  causam  qui  atlulerunt. 
Sacriflciuro  olTertur  in  pane  et  vino. 
Sacritlcii  el  benedictionis  diiTerenlla. 
Sacrillcio  uibil  uQeiatur  iiisi  quod  Uominas  sla- 

tuil. 
Sacrilicia  qui  celebrai  sacerdos  jejODUs  cslo. 
Sal.  Salis  sacraineniiiio. 
Sscuium.  Qui  ad  ssculum  revertuntur  abre- 

niintiant. 
Swrularii.  Sa-culjrem  ad  miliiiam  redire  dod 

o(iortel  pot  pifnitpnliani. 
Siuculari  (loleiitia  ne  pervaditor  Ecclesia. 
S«cularil>»s  dijjamia  nc  denegator. 
Su>iiilarium  jti<lici<jruni  admiuistraiio. 
Sacularibus  judiciis clericos  auiiuum  advcrtere 

non  decet. 
S:ecularia  iiei{»tia  ne  trartalo  mouactius 
Soiciiiaria  ^acrrdotes  oe  sequuulor. 
Saltare.  Yutc  Dallari;. 
S^ltalionei  ne  llant  in  nnplii<!. 
Saucius.  Saacturum  Bicrita  doua  siihI  Uci. 


INDEX  nERUM. 


133« 


U7 



21t 

133 

— 

119 



175 

53 

m 

— 

— 

M 

.„ 

33 

155 

— 

49-30 

— 



119 

— 

H 

198 

— 

m 

— 



136 

— 

361 

116 



\6o 

— 

— 

22  V 

— 

2.S2 

47 



— 

a^i 

— 

97 

— 

2C6 

— 

43 



40 

— 

41 

51 

— 

^. 

153 



84 

6 

— 

— 

1S3 

— 

149 

81 


^ 

67 

— 

167 

iSI 

— 

2i4 

— 

— 

229 

— 

237 

__ 

7 



9 

— 

IU9 



236 

S26 

— 



217 

2i0 

— 

— 

181 

97 



— 

88 

213 

— 

— 

6 

. 

5 

— 

2.17 

J.!ti  — 

—  78 

—  J3.1 

—  33 

—  Jli 
_  221 

—  198 

—  l'J5 

—  'J 

—  IK(» 
m  — 


Sanctornm  solemnilatibus  spectacula  ne  edun- 

tor    Firfi!  M^rljres. 
Sancius  Splritus.  Sancli  Spirilus  iiivocatione 

liriiijiri. 
Scrnicis  nec  histriODibus  commouio  deaegator. 
Scbismulicus. 

Ne  cuin  sc.hisroalicis  matrimooia  iDeuolo. 
Cuni  scbisnialiris  neniu  agal. 
Scriptuia;  caiioiiicie  sola>  in  ecdesiis  legnator. 
Srripluras  tanlum  qni  auiliuut. 
Secrelariuni  uon  ini^rediuntor  niinistri. 
Scdere  ne  i<rii-siimito  presbjler  episMpo  prje- 

scnte. 
Ne  sedelo  diaconus  prxsente  presbytero. 
Sedcs  apostnlicade  appellationilius  judicat. 
Sedis  apaslolice  oraliooes  risniiant. 
Seiiis  primae  episcopiis.  Papi  Kouianus.       <     8 
Swlem <|ui  muiat  evis<opus  per  ainbitioacm. 
Sede  vacante  si  quid  dislr^clum. 
Senex.  Scnes  episcopi  e^cusautor. 
Seniores  inulieres. 
Senteutiv  ubi  mults?  episcuporum  ,  melropoli- 

lanus  alterius  provinciie  vocator. 
Sepiimanee  inaioris  feria  quiula  jejuninm. 
Septiinan.-e  sanrtx  leria  quinta  ufTertar. 
Sepulcrum.  Cuemeleria. 
Serino.  Post  sermoues  babitos  «.1  plebem  pre- 

ces  facienilx. 
Servus  ne  sil  accusator. 
Servum  oe  suscipi  il  niooachiis  Inscio  domiuo. 
Servi  qoi  juguni  abjiciunl  pro  Cbristo. 
Sescupla  ne  clericus  exigito. 
Sitifetij»  Mauriumise  Primas. 
Sodoniit%. 

Solitum  salis  sacrameotum. 
Sollic  tudo  pro  virgiuibus. 
Sorores  duas  qui  babuerit  ne  Gat  clericus. 
Sorores  duas  si  quis  ducit. 
Sppcies  ad  altare  qux  ollifruntur. 
Speclacola  oe  edunior  diebus  Dominicis. 
Spectacula  ne  exhibeoto  IJlii  episcopuruin,  ne- 

ve  spectaulo. 
Spectaculis  oe  iatersuoto  clerici. 
Spectaculis  auptiarom  cleriri  ue  iotersunto. 
Speluncx  bsrelicorum. 
SpoDsa  puella  si  rapla  sit. 
Sulxliacoous  De  pauem  erogalo. 
Subdiacouus  usorem  ne  ducito. 
SubdiacoDi  id  ostia  persevereot 
Subiiacoiii  cum  orariis  ne  subsislanL 
Subdiacooi  ordiaaii  a  chorepiscopis. 
Subdiacoui  reuioli  a  diacooio. 
Subdiaconis  benedicere  aoa  licet. 
Snbripere  qni  volnnl. 
Succcssorein  sibi  nou  elig.it  episcnpns. 
Sultlatiouibus  aliiguniur  spintus  iinmuuli. 
.Sii|ierbire.  SuperlJieiiles  pallio. 
Superbus.  Suierbi  clerici  coerceaiitur. 
Siiperbi  pro  virgiuiiate. 
Suscepli  iu  monaslerio. 
Suspeiidiior  ab  episcoporu'in  consortio  rpisco- 

piis  qui  liieril  conlumav. 
Syiiiboluin  li<lei  discaiu  biplizandi. 
Syinboluin  liiiui  disitaul  qui  baptizali  suut  io 

nmrbo. 
Sviubulum  fidei  discant  Novatiaoi  in  QuartaJe- 

ciniaui. 
Svnodus  plenaria,  sive  uiiiversalis. 

Ail  svnoduin  episiopiis  iii|  r.etermisse. 
Synodo  qui  iguoraiit  qiiid  sil  constituluiu. 


Tabernas  ne  iogrediuiilor  clerici. 

Teniplnm.  Teiiipla  iJoloruin  ab  luiperatorihus 

ab  <l<'Dior. 
Tenipla  n  u  ronte  i  nenJa.  Vtde  Domns  Dei. 
Teinpus  orJinatlonis. 
Teinporu  cerlo  pre&byleri  et  diacoui  ordiiian- 

tnr. 
TeiU|iore  dotliiito  episcnpl  juJices  dati  judi- 

raalo. 
Tesiari  polest  rpisiopus  Ju  resua. 
Tesliniun'iim  in  ba|itiMiio  nece^sariuin. 
Testiiuuaiuni  pupuli  a<l  iirjiiialioiicra 
ToHtimoaiuni  diccr»  iion  ct<g<iulur  t|uod  snuul 

d«  suu  jnJicio  clenci. 


r. 

C 

104 

— 

» 

os 

170 



— 

68 

39 

— 

183 



228 

_ 

1U8 



110 

— 

__ 

9.^ 

107 



59 



— 

296 

1-83 



— 

148 

— 

97 

76 

— 

221 

— 

t» 

__ 

— 

tsU 

212 

— 

—    170 

106      — 


_ 

19.'i 

— 

1« 

113 

— . 

82 





99 

226 





25S 

— 

21 

— 

112 



6 

— 

%i 

40 

_ 

— 

190 

113 

— 

— 

46 

147 

— . 

1J8 



237 

— 

181 

— 

172 

7!l 

. — 



171 



17» 

— 

277 

71 

146 

— 

1!)7 

1  .AI2 

131 

ii.s 

ijn 

— 

tea 

68 

.^^ 

1U9 

— 

200 

— 

177 

_ 

14» 



m 

— 

ijd 

1J4      - 


160      — 


S6I 
Idi 


56  — 

51  — 

Ml  - 

Ml  - 

"  Sti» 


1057 


CO%SON.\NTir\  CAPITULORUM. 


I3S8 


F.   C. 


—  190 

_  H5 

—  252 

—  136 
7S  — 
31  — 

71  — 

—  280 

—  51 


Tbeatra.  Tlieairis  ne  iQiersnnlo  clerici.  TiJe 

Speclacwlii- 
Timor.  Timore  qoi  ritus  geBlilium  peragunt. 
Tiiiilus.  Jiis.  ^L  .   ■     ., 

Tondere.  Tondeules  se  muliercs  f.tinstiamta- 

titobtenlu. 
Tractoria.  tn  traciorla  excu-^anto  se  episcopi 

niii  concilio  Dnn  occurrerunt. 
Trausferre.  Ne  tona  uuius  licclesis  ad  aliam 

Iransleriinlor. 
Traiisire.  Transeunles  clerici  in  ecclesia  [los- 

sunt  convivari. 
Triennalis  possessor.  — 

Triuitalis  nomiue  f.ittum  bapllsm»  Mlet.  — 

Tutores  el  curalores  ne  ordinanlor.  1  ia-12-j 

u 

Unciionis  sacranienlum.  -" 

Uiiivirs  mulieres.  2-' 

llrtis  refiiJ.  .  ,i,-  i7 

Usura.  Usurisclencusne  exigito.  ll.>-13S 

Isiiras  ne  accipiunto  episcopus ,  prcsbyler  nec 
■  diacojus. 

Isuras  ne  excrcclo  ullas  ex  cPicio  eoclesiastico.  — 
Usi.irpare  ne  licesl  episcopo  rem  Ucclesi». 
Usiiriiatio  pleliis  alien;e  proliiblta  epi<copo. 
IJsurpator  dioccesis  ciusam  amitlat. 
Usiirpatoreui  non  excusU  ignorautia. 
Uxor  alluil.  alind  concnbina. 
Uxor  captiva  si  redcat,  el  alleram  cum  marito 

reperiat,  a  marito  siisciplior. 
Uxor  duceiida  si  urgel  mo^bus. 
Uior  qnae  virum  diinitlil  alteri  ne  nnbilo. 
Uxor  virum  si  dimiltit  religioais  causa,  ana- 

llienia. 
Uvoiem  rlericus  ne  diirilo. 
Uxoreni  rpiscopiis  ne  deseriio. 
Uxoreralicei  ducere  Iialienli  concubi  lam. 
Uxorein  ne  ducal  subdiaconus. 
Uxorcm  si  ducit  presbyter,  deponitor. 
Uxorem  peliens  laicus. 
Uxores  ducant  lectores,  atit  contiueutiam  pro- 

tileiilor. 
Uxores  qui  clerici  debeant  habere. 
Uxoiesqui  presbyteri  acceperunt. 

Ab  uxoribns  absllnento  episcopi,  presby- 
teri,  et  diaconi.  10      — 


217 
207 


—  41 

—  28 

—  232 
21  — 
25  — 
23  — 

—  230 


161 

164 
\->9 


22G 
236 


8 

—  250 

—  257 
98   — 

—  107 


120 


28 
li8 


Vagari.  Ne  vagantor  cierici  sinc  furniaia  epi- 

scopi. 
Vagari  noii  debet  episcopus. 
V.iganles  episcupi. 
'Velare.  Velari  uon  debent  vidux. 


127 
18 


14.=! 

2it 


Vplentur  virgines  di.^bu?  constitntis. 
Velaiidae  eii.im  minores  virgines. 
Vendere  rcm  ecclesiae  non  licet  iuscio  epi- 
scopo. 
Episcnpus  ne  rem  Ecclesiae  vendito  sine 

consilio  priniatis. 
Ne  vendunto  reni  Eccleiiae  presbyteri. 
Veniam  qui  pro  illicllis  postulat  a  licitis  absti- 

n"re. 
Versus.  Ex  versibus  diversis  ne  liaiit  comitia. 
Vcspera  prece-  fiant. 
Vic.iriiis  episcopi. 
Vicatiis  episfopi  Itomani 
Vicirii  episcoporuni  lorurilas  facere  pnssunt. 
Vicus.  re.r  vicos  non  oriliuaiidi  episcopi. 
Viilua.  Vidu;e  ni.ritiisne  pronioveior. 
Viiiuam  laicus  si  uxoremducii,  noii  aJmitUtur 

ad  clcruni. 
Vidoaiu  ([ui  diicit,  ne  eslo  clcricus. 
Viluae. 

Vidue  ne  ve'antor. 
Vidoarura  causa  ad  comilalura  ire  debet  epi- 

scopus. 
\i\»3s  et  virgines  non  accedani  clerioi  nec  con- 

tinenles. 
Viduas  vel  virgines  ne  adeonto  cler.ci  inscio 

episcopo. 
Viiidicare  sibi  ne  audelo  cpis^opus  in  plebe 

Virginilas.  Virginitatem  qui  violanl  digamorum 
iinplenlo  gradum. 
l)e  liis  qui  in  virginilate  non  persi.luat. 
Virgiiiitate  .supirbienies. 
Virgo  sl  protessioneni  non  cuslodit. 
Virgo  vci.iri  oon  debuil  ante  annoj  2"i. 
Vifgioes  eliam  niinores  vclandfe. 
Virgiues  ueconsecrenliir  ante  ann';m  2"). 
Virgines  sacrje  vclentur  dielius  cohsti',ulis. 
Virgines,  sive  vebtae,  sive  iion  velatie  si  ve- 

niant. 
Virgiiium  corruplores. 

Virgines  presbyter  ue  consecralo  inconsnllo 
epi-copn. 
Ad  virsines  et  vidiias,  el  conlineules  ne 

accedunlo  clerici. 
Pro  virginilius  siliicitudo. 
Pro  lirginibis  ubi  babilent  eligilnr. 
Virilia.  Viiillbus  induraeniis  si  niu  leres  ulun- 

tur. 
Vivere.  Vivenles  irralionabiliter  quomodo  su- 

scipi  debrant. 
Viientes  ul  animalia  mula  inler  euirgunienos. 
Volunlas  non  li.ibelur  pru  laclo. 
Volunlas  pia  n  Deo  est. 
Voluni  infantum. 


f. 

f. 

240 

— 

286 

93 

— 

47 



— 

252 

_ 

253 

225 

— 



169 



96 



IS3 

80 

— 



132 

— 

21. ■> 

130 



20 

221 

— 

— 

m 

— 

156- 

— 

2:;5 

132 

- 

26 

^ 

1"0 

_ 

128 



121 

— 

100 

30 

— 



286 

121 

— 

— 

240 

_ 

101 

— 

106 

91 

— 

_^ 

2S3 



238 

48  — 

—  132 

(48  — 

141  — 

137  — 

—  294 

. ^ 


INDEX  ALTER 

Quo  canonnm  conciliorum,  atque  Fcrrandi  el  Cresconii  capiluloruin  cunsonanlin 

domonslralur. 


CONCII.U 

Ancjranuni,  S've  Anquiri- 
laiiuni. 


Of. 

F. 

C. 



81 

2 



82 

3 

116 

83 

4 

116 

84 

S 

146 

83 

6 

HG 

86 

7 

146 

87 

8 

146 

88 

9 

146 

92 

10 

10.5 

11 

147 

89 

12 

96 

U 

— 

98 

U 

93 

97 

IR 

93 

99 

16 

148 

99 

Cap. 

F.          C. 

17 

149          38 

1« 

8        100 

19 

130        102 

20 

131        103 

21 

ir;2      mi. 

22 

1S5        104 

23 

151         90 

24 

133        lOfi 

38 

79         — 

61 

146         - 

Aaonymon. 

Can. 

F.          C. 

7 

203 

Antiochenum. 

Cap. 

F.          C. 

1 

69         10 

Cap. 

F. 

r. 

>4 

53 

12 



168 



3 

99 

17 

— 

— 

140 

4 

54 

14 

— 

InO 

— 

S 

101 

M 

6 



13 

7 

211 

13 

8 

80 

15 



91 

— 

9 

43 

36 



232 

— 

10 

79 

9S 

11 

42 

— 

12 

66 

144 

13 



37 

14 

.58 

1>3 

15 

63 

113 

!6 

141 

143 

Cap. 
17 
18 
19 
20 
21 
22 
23 
24 
23 


r. 

7 

7 

4 

«43 

27 
74 
31 
56 


r. 

179 

38 

1 

39 

16 

37 

116 

40 

4i 


Aposlolornni  42anoncs. 


F.  C. 

—  1 

2 

—  5 

—  5 

—  6 

—  7 

—  H 


Cap. 
1 

2 

5 

4 
S 


1539 

C0NSONA?<TU  CAPITULORUM. 

im 

Cip. 

P. 

c. 

^JT- 

F. 

0, 

C.p. 

V 

C. 

Cap. 

F. 

C. 

7 

9 

200 

26 

— 

»7 

8 

153 

— 

H 

^^ 

10 

15 

_ 

2UI 

— 

— 

3(12 

0 

*'. 

— 

9 



II 

14 

_ 

47 

27 

129 

27 

10 

128* 

— 

10 

, 

12 

1S 



201 

— 

_ 

365 

12 

125 

_ 

13 

_ 

11 

16 

.^ 

100 

28 

7» 

364 

42 

175 

— 

13 

, 

l.i 

17 

^^ 

205 



S^ 

— 

li 

__ 

1(1 

18 

^ 

204 

29 

232 

50 

Carihaeiaeoae  «injvcrsal*. 

13 



17 

19 



5'J 

— . 

— 

154 

1l) 



18 

20 



17 

— 

^ 

177 

Cap. 

F. 

122 

c 

17 



19 

21 

_ 

203 

30 

40 

— 

— 

— 

18 

^ 

211 

22 



206 

— 

249 

44 

1.4 

•*" 

19 

90 

— 

21 
22 

23 
21 

— 

207 
2P8 

31 

219 

265 
250 

Cellense  V.  Zencue. 

21 

, 

2.^ 

2."> 

— 

20!« 

— 

— 

2i^ 

Cmd. 

F. 

c. 

li 

_ 

14 

2G 

— 

210 

32 

213 

251 

3 

i5 



25 

27 

_ 

211 

33 

152 

2.>i2 

24 



26 

34 

81 

— 

ConstaiuiuoDolilaDum. 

IS 



27 

Carlhaginease  Cxtacilium. 

33 

151 

233 

56 

^ 

27 

36 

46 

— 

Cap. 

P. 

c 

57 



28 

Cap. 

K. 

C. 

38 

71 

— 

2 

18 

— 

28 

— 

29 

1 

16 

— 

39 

49 

62 

2 

217 

— 

■i^ 

■ 

30 

3 

50 

234 

40 

48 

— 

5 

18 

— 

SO 

. 

.11 

73 

— 

41 

20J 

267 

51 



32 

__ 

183 

~^ 

42 

170 

272 

Ueciela 

CoclesHni  PP.  F. 

32 

..   . 

55 



189 



43 

91 

368 

r.aclestiuos. 

55 

, 

?>4 

^ 

193 

— 

44 

153 

_ 

Dccreia 

Gelasli  PP 

.  r.Ge- 

3i 

— . 

55 

5 

IS 

500 

43 

228 

— 

laius 

55 

__ 

3ti 

81 

— 

46 

229 

270 

Decrela 

IiiDocenlii 

PP.  V. 

S6 



57 



143 

— 

— 

— 

50 

Iniioceuiius. 

57 

_ 

58 

-, 

196 



47 

— 

269 

D  .cretal 

.eouisrP. 

r.  l.eo. 

58 

— * 

3!) 

4 

197 

S 

48 

173 

248 

Decreia  Siricii  PP 

.  r.  si- 

39 



40 

5 

24 

233 

49 

4 

— 

riciuj. 

4U 

_- 

41 

47 

— 

50 

1 

69 

41 



42 

— 

251 

— 

— 

5 

— 

GangroQse  Concilium. 

42 



43 

6 

17 

93 

32 

13 

— 

43 



43 

— 

82 

— 

54 

13 

— 

Dp. 

F. 

c. 

44 



44 

^ 

191 

— 

— 

14 

— 

— 

121 

45 

^ 

43 

-^ 



236 

— 

230 

— 

2 

159 

m 

46 

_^ 

49 

_ 



291 

57 

— 

271 

166 

47 

_ 

bO 

7 

83 

U3 

C3 

— 

273 

3 

83 

123 

48 

,^_ 

107 

_ 

90 

— 

6H 

— 

274 

4 

— 

111 

49 

^^ 

5« 

, 

101 



66 

— 

275 

6 

160 

124 

SD 

— 

£>2 



165 

— 

70 

— 

276 

6 

— 

123 



219 



71 

— 

U3 

7 

57 

126 

Ba>illc«. 

8 

53 

20.5 

72 

— 

277 

8 

57 

127 

119 

237 

75 

— 

154 

9 

101 

128 

Op. 

F. 

C. 

9 

22 

14 

78 

37 

— 

10 

— 

129 

s 

15 

—  - 

45 



81 

— 

278 

11 

-_ 

130 

«. 

121 

— 

m 

— 

279 

12 

— 

131 

Coe1es( 

ini  PP.  decrew. 

10 

1 

53 

86 

— 

280 

13 

162 

152 

4 



87 

— 

i8l 

14 

164 

115 

"l 

F. 

c. 



9 

— 

88 

— 

282 

15 

— 

154 

2S8 



7S 

89 

— 

273 

16 



133 

2 



288 

11 

73 

238 

90 

— 

283 

17 

— 

150 

4 



989 

191 

— 

91 

— 

284 

18 

165 

157 

S 

. 

290 



220 



92 

— 

283 

19 



139 

7 



292 

12 

2-i 

66 

93 

50 

386 

20 

— 

140 

8 



29? 

118 

— 

93 

— 

205 

21 

167 

— 

9 



294 



227 

— 

96 

— 

203 

10 



295 

— 

244 

97 

— 

205 

Gelasii  Papae  De<-rel*. 

11 

— - 

296 

13 

1ol> 

1 

98 

— 

205 

IS 

.^ 

2y7 

14 

28 

355 

99 

— 

287 

Ca|. 

F. 

C. 

13 



298 

— 

299 

100 

— 

287 

"-" 

5 

14 

^^ 

131 

15 

32 

, 

3 

— 

3 

15 



220 

N8 

190 

Cai'liiai;lDense  aliud  Coacil. 

4 

— 

213 

16 

_ 

2 

». 

G4 

_ 

5 

— 

238 

17 



218 

^ 

216 

Cap. 

K. 

C. 

6 

— 

95 

18 



228 

16 



1 

53 

— 

7 

— 

93 

»9 



228 



— 

28 

8 

04 

30 

_ 

229 

17 

51 

1 

Carlbagl 

mense  sub  sanclo 

10 

— 

913 

91 

, 

164 

171 

Genelblio 

. 

11 

— 

250 

21 



1C4 

18 

67 

217 

12 

— 

2i0 

19 

62 

115 

Cap 

F. 

c. 

15 

— 

Sil 

Gijlc«clonpn«e    Concilium 

20 



145 

6 

191 

— 

14 

— 

195 

;iuu.  i55. 

— 

244 

8 

ns 

— 

15 

— 

44 





239 

._ 

96 

— 

16 

— 

S 

Op. 

F. 

C. 
31 

21 

59 

17 
47 

9 

24 

— 

17 
18 

"™ 

35 

27 

3 

*_ 

194 

22 

41 

17 

Cartbagincnse  sub  saucto 

19 

_ 

311 

4 

_ 

193 



218 

Grato. 

30 

— 

101 

8 

_ 

18 

23 

35 

131 

31 

— 

941 

6 

^. 

196 

255 

Caf. 

F. 

c. 

32 

— 

949 

7 

_^ 

100 





200 

175 

— 

33 

— 

11 

8 



197 

94 

70 

335 

5 

122 

— 

34 

— 

91 

0 

^ 

108 

_ 

199 

t 

27 

— 

33 

— 

349 

II) 

_^ 

199 

W 



109 

5 

125 

_ 

3« 

— 

181 

11 

— 

3{> 

»« 

- 

S6t 

« 

136 

— 

97 

~- 

41 

mi 

HijipoaireglenM  Cgnci- 
lium. 


CONSONANTIA  CAPITULORUM. 


O^ 

K. 

C. 

34 

— 

s 

54 

— 

5 

51 

— 

198 

— 

"5 

55 

— 

» 

38 

— 

47 

— 

— 

93 

— 

Iae«rtitin. 

Csn. 

r 

c. 

7 

203 

— 

Innocenlii  PP.  Decrei». 

Cap. 

F, 

c. 

6 

216 

7 

_ 

213 

8 

— 

«IT 

» 

« 

56 

-_ 

218 

« 

— 

19 

13 



19 

13 

_ 

19 

U 

— 

18 

13 

— 

5* 

1* 

— 

109 

i7 

— 

5 

_ 

?19 

19 

— 

101 

20 

— 

toi 

2t 

,^ 

27 

9i 

— ^ 

220 

S3 

— 

221 

?i 

— 

m 

25 

— . 

223 

26 

— 

221 

88 

— 

223 

29 

— 

19 

30 

— 

20 

52 

_ 

2 

55 

— 

27 

Sl 

— , 

214 

.37 

_ 

226 

47 

— . 

5.> 

fi 

— 

59 

50 

— 

59 

5? 

— . 

%il 

93 

— 

60 

54 

— 

60 

55 



69 

56 

— 

60 

97 

— 

W 

Lncense  CoDCilium. 

C»p. 

F. 

C 

— 

sa 

'— 

La«dlc»B«e  Conciliun. 

C.j>. 

p. 

C. 

210 

19 

3 

169 

Ibl 

3 

1 

4 

4 

29 

162 

5 

ll.^i 

44 

« 

176 

75 

1 

lU 

57 

— 

177 



8 

178 

56 

8 

1:9 

46 

10 

47 

It 

113 

163 

•— 

2St 

— 

12 

1 
4 

«03 

1 

13 

164 

14 

223 

165 

— 

— 

180 

IS 

— 

168 

16 

2»4 

167 

1» 

325 

168 

C»p. 

F. 

c. 

18 

120 

169 

19 

107 

170 

80 

— 

94 

21 

HO 

171 

— 

141 

22 

124 

m 

23 



173 

34 

108 

134 

^ 

28 

134 

171 

— 

142 

26 

109 

175 

2T 

216 

176 

88 

181 

177 

29 

203 

67 

30 

180 

178 

— 

182 

— 

st 

192 

47 

S2 

183 

48 

S3 

181 

68 

34 

110 

60 

5» 

183 

90 

S« 

186 

90 

57 

187 

70 

59 

73 

71 

59 

llt 

72 

40 

— 

179 

41 

ut 

55 

— 

188 

180 

42 

206 

180 

43 

22J 



41 

19!) 

181 

43 

200 

182 

46 

,    201 

183 

47 

207 

66 

48 

208 

184 

49 

209 

183 

50 

210 

186 

5« 

_ 

187 

62 

113 

188 

55 

ttl 

189 

54 

tso 

55 

13 

_ 

56 

72 

191 

57 

228 

192 

38 



193 

59 

— 

193 

Leo  Psp» 

Cao. 

F. 

C 

— 

20 

2 

— 

10 

5 

_ 

44 

4 

_ 

41 

33 

— 

4 

37 

— 

17 

_ 

_ 

39 

59 

— 

18 

41 

— 

59 

5t 

— 

20 

Leonis 

1  Papae  Decreta. 

Cap. 

r. 

C. 

— 

193 

7 



212 

8 

_ 

i\t 

9 

_ 

212 

10 

_ 

212 

tt 

— 

212 

14 



61 

16 



27 

17 

— 

109 

18 

_ 

2-.0 

19 

— 

231 

20 

_ 

232 

21 

— 

220 

22 

— 

253 

25 

— 

234 

21 

— 

2-';3 

23 

— 

2.16 

26 

— 

101 

27 

_ 

101 

28 

— 

62 

29 

— 

63 

30 

— 

87 

Cap.  F.  C. 

52  —  218 

54  -i-  237 

33  —  328 

42  —  226 

43  —  216 
H  —  22li 
43  —  2^6 

46  —  7i 

47  _  64 

Hacriaoense  Concilium. 

Cap.  V.  C. 

_  M         _ 

—  23         - 

UaraUitoense. 

Cap.         F.  C. 

—  320         — 

Mara^aneose. 

C>.p.         V.  C. 

_  44  _ 

—  76  — 
~.          127  ~ 

MileflltDum. 

Cap.         P.         C. 

2  78  _ 

4  10         — 

NioxnumConcilium  »11.322. 


(!ap. 
1 

2 
3 

4 


0 

7 

8 

9 

10 

11 

12 

13 

11 

13 
16 
17 
18 
19 
20 
21 


F. 

113 
1 

122 
4 

U 

U3 

53 

4 

173 

87 

li6 

IH 

27 

106 
123 
173 


C. 

23 

4 

ilO 

1 

13 
39 
36 

5t 

76 
77 
78 
78 
79 
80 


17 

—  44 

—  94 

—  55 

—  158 
18  — 


Kovac;«sarieDse. 


Cap. 

2 
3 
4 
5 
6 
7 
8 
8 
9 

10 
11 

12 
13 
14 


F. 

98 
130 

137 
138 
204 

88 
117 
137 

87 
117 

83 

86 
105 
104 


C. 

108 
112 
113 
114 
113 
116 
117 
118 

91 

91 

76 

66 

119 

120 


Ca^. 

4 

5 
8 

7 
8 
9 

10 

II 

12 
13 
tl 
13 
16 
17 
18 
19 
20 
2t 


57 
59 
60 


42 

42 

93 

1 

10 

8J 

103 
27 
27 


C. 
liO 
150 

m 

152 
153 
154 
153 
156 
157 
160 
158 
4 
139 

18 
18 
S4 
34 

159 


Sepiimumcense. 

Cap.         F.  C. 

—  11  — 

—  66  — 
_  76  — 
_  13;>  — 
_          212  — 

—  2IS  — 

Sulfelulease. 

Cap.         F.  C. 

_           3  — 


Sjrlclus  I>apa. 


Cap. 

1 

7 

8 

9 

10 

II 

13 


F. 


C. 
S.3 

27 
2 

t 

S 

19 

S 


S.^ricii  pap»  Decrei». 

C»p. 

F. 

c 

i 

nvr 

21« 

3 

T^ 

84 

4 

„ 

10« 

3 

■^ 

215 

6 



100 

ta 

_ 

tto 

14 

— 

»14 

15 

..• 

813 

16 



4 

TbenitaDnm  CoociliaQ, 

Cap.         F.  C. 

—  61  — 

—  76         — 
_         194         - 

Tusduriiaogn). 

Cap.         K.  C 

—  57         — 

_  76  .r-^ 


Sardicense. 
Cap.         F.         C. 
1         314        147 

2-148 


ZelleiisaConeilium.  F.Cel 

leiise. 

Cap.         F. 

C. 

4 

— 

_            6 

^ 

_           18 

_ 

-           65 

_ 

_           68 

^ 

-         130 

■^ 

-         138 

_ 

-         174 

^ 

—         218 

— 

Zozimus  Paps. 

C»p.         F. 

c. 

1           — 

s 

3           - 

3 

ri\!S  co.^sqmntije;. 


1343 


onuo  nKKUM 


\T,H 


OKDO  UERUM  QU.li:  IN  HOC  TOMO  CONTINENTDR. 


kpUota  dedkatoria.  9 

rrieiulio.  Ibid. 

Vita  Vemnlii  Forlunali.  19 

YKSASTIl  FORTUNATI  OPERUM  PARS  mlMA. 

PiiOLnc.us  (adS.   Gi'C;;orium  Tuioiifnsf  m). — Korliiiialiis 

Cregorio,  iiui  niagiioipre  a  se  coiileiuleral  el  ydjuiaveril 

iil  caniiina  siia   iii  ununi  collecta  vuluiiirn  eJercl,  liao  se 

«l>i<lula  excusal.el  iinperiliam  suain  a<'  ne;<oliapraeteniiil, 

qiiibus  disleiuu^i  eadein  minii«  (lerpuiire  poluerat.  Ad  ex- 

Ireimim  icdit  posceiili,   et  ejus  in  si;  benevolenli:im  ;ic  vo- 

liinlaleiii  graviorem  dei-lar»t  liiissc,  quam  linioiein  suum 

rl  vc.-ccuiidiam.  Dala  ocra^ione,  iier  quoJex  ItaliaiuGal- 

liain  ciinlenderal,  discriliil.  59 

MIStELI.ANEOKlJM  l.lliER  PRIMIS.  IbiJ. 

CiPUT  pKiMUM  (aJ  Viiulem  ejiisc.  Uavcnnateiiseni).— Itj- 

si!  caiii   saiicti   Andr('u>,  »  Vitali   a^dilicalam  ac  dedicatam, 

refert  hoc  caniiino.   Dedicalionis  ipsius  reiebrilalcm,  ac 

siogulare  pupuli  ia   Vilalem  sludium  el  beDevuleiili.iui 

cominemoial.  f<5 

Cap.  II. — Eanidem  sancli  Andrese  basilicam  sedific.itam 

ei    brevi  lenipore  absoliilain  fui^se  narrat  sunimo  Vitalis 

siiidio  ac  liberalitaie.  Saci as  reliquias  ()uibus  iusignis  erat, 

rtHenstl.  ii'i 

Cap.   III. — Sancti   Stephani,   proloiiiarl.Tris,  io  nione 

sulieunda  pro  Christo  trium|ihuin  et  liloiiam  desciibil  : 

cujus  in  memori^iin  Pjltadius  basilicam  deJi>  averal.        (i7 

Cap.  IV.— Ila^^ilicam  io  h«iiorem  sancti  Marliiii  a  Fauslo 

rpiscnpo  eievtam,  el  celebrem  leligione,   lioo  cannihe 

illiislr.it.  IbiJ. 

Cap.  V. — S.  Marlini  Tiironensis  libcialitatem  in  ditra- 

heada  ^lbi  luuica,  atiiue  inde  vesliendo  ef;eno,  celcbral 

hocraniiiue,  unaque  loci  iu  quo  id  aclum  csl  religionem 

ci'mmendal.  Ibid. 

Cap.  VI. — I.eonlii,  Burdei;a1ens'is  epis'opi,  iii   basilica 

S.  Hjrlini  e\slnieiid.i,  et  I'l:icidiii:e,   olim   ejns  uxoris,  iii 

eadem  ornanda  liberaliiatem  ac  religionem  commeiidat; 

tum  loci  in  quo  fueral  illa  iuxdilicjla  aowuitalem  descri- 

bit  6S 

Cap.  VII. — Templum  in   honorem  S.  Marlini,  a  Uasilio 

ejasque    conjuge   resiaiiralnm  commemoral;  aquis   qiiae 

aidilicii  locum  obrutum  tenebaiit  alin  doJuctis.  C9 

Cap.  Vlil.— S.  Vinceiitii  Asinnensis  mirlyrium  et  g!o- 

ria.  Leonlii  in  ejus  liasiliram  libernlitas.  Ibid. 

C.\v.  IX. — Supradiita  liasilica   celebr.itnr.  EDergameiii 

saliis  ad  rjusJim  ba^-ilicae  dedicationrm  referliir.  71 

Cap.  X.— Basilicain  in  menioriaiii  S.  Nazarii  marlyris  a 

Leontio  erectam,   martyr.sque  ip^ius  Iriumpliuni  cele- 

bral.  71 

Cap.  XI. — Laudes  S.  Dionysii  Parisiensis,  et  de  basilica 

ejtis  a  Leontin  anipliiicata.  Ibid. 

Cap.  XII.— BasJiCiim  S.    Bibiani.  Sanloneusis  rpiscepi, 

ab  Eusebiu  cipplam  aedilirari,   Leoiitn.s   perfeceial,  ik>u 

niinioium  ad  e;im  reml'lacldina,  Leuutii  oliin  uxore,  coofe- 

rente.  Horum  pieias  ac  miiniliceiitia  c(  niinendanlur.      74 

Cap.  XIII  — Itasilicam  .'^.  Eutropii  a  Leontio  insiauratam 

et  exfiinataDi  refeit,   iiun  sine  divino  adnioiiilii  el  cou- 

sllio.  76 

Cap.  \IV.— Calicem  a  Leonlio  el  Placidina  :edi  sacr» 

oblalumcommemnrat.  77 

Cap    XV.— Leonlii  noMlilalem,   ppiscopalem    gradiim, 

(liamque  muuiliceutiam  celebrat,   adjunciis  riacidiii;e  laii- 

dibus.  Ibid. 

Cap.  XVI  — Cumquidam,  Leonlii  sedein  amliiens,  i|sum 

abseiilem,  faUo  niortuum  luisse  Jivul^ass»t,   Lcoiiiiiisquc 

ex  insper.ilo  esselrcveraus,  ejus  rcdiium  foriunalus  linc 

c«rmine  crlebra  it.  80 

(!ai'.  XVII. — Ex  insulaquam  iucoleKit,  mitiit  mnnuiiciila 

ad  1'lacilinam  Eoriuiialiis,    narraiisse,  ciiin  iiavigaivt  ail- 

vurso  Itorea,  ad  l'lacidinam  ipsam  iipinili.^se.  H5 

Cap.  XVIII. — liiuiini,  viliio  iii  a^;ro   Hnrjigalensi  sil.e, 

aimEniialeiD  descrildt,  aienioralquu  iidiliciu  a  Leoniiu 

refec:i  ei  cxor>>ala.  Ibid. 

C»p.  XIX. — Viregiuis  vill.T  silum,   dcsrriplioiirni,  iiec- 

non  vdilicia  i|U.v  iuslanravit  Lfonliiis,  celebrat.  84 

('ap.  XX.— 1'orlunalus  Pi.i'iniaiuin,  Leoiilii  \illain,  per- 

traiibicos,  eamJeni  ccleliral,  a  l.vui.lio  udJicns  amlam. 

Ibid. 
Cir.  XXI.-  EBlreii  (Iuuikhs  iiidulcm  el  varii-lalcsdoscri- 


MISCELLANEOKfM  LinER  II.  87 

Capct  PRiiioii.  —  Ue  crucis  Domlni  virlute  el  digni- 
taie.  J4i(/. 

t,AP.  II. — llifinnusin  lionnrem  sanclx  crucis.  88 

Oai'.  III. — (^rucis  virtuieni  el  preliuni,  necnon  io  eam- 
dim  GrCiiorii  Tur  nensis  relisioiiem  celehrat,  ipsius  in 
oniaiido  apud  Tuniues  oralorio  liberalilaleiu  cummen- 
dai>». 

Tap.  IV. — De  sijjnaculo  sancia;  crucis. 

Cap.  V. — De  saucla  cnice. 

("ap.  VI. — liein  de  saiicia  cruce. 

Cai'.  VII.  —  liymiius  iii  lionorem  $aocl£ crucis. 

Cap.  Vlll. — In  saci  um  b:i|>ti*miim. 

Cap.  IX.— In  laudim  clirisiiiatis. 

Cap.  \. — Hymnus  in  S.  Dionysium. 

Cap.  XI. — Dedomno  SalurniDo. 

Cap.  XII. —  Sludium  suuni  in  celebranJis  martyrum  ce- 
slisJeclarai.S.  Salurniiii  martyrium  JeMrihil.  Launebodeni 
ducem,  uxoremqne  ejus  laudat  pn>|>lpr  basilirain  io  me- 
nioriam  illius  sancli  illorum  liberaliiale  eistru..lani.      100 

Cap.  XIII. — Se  jampridem  desuesse  a  scribendis  cariiu- 
nibus  declarat.  Provcicatus  tainen  varias  cleri  Parisizci, 
iuirimls  vero  S   Germani  episroj  i,  Jolescolebral.         lOi 

Cap.  .\IV. — Basilica-  Parisiensis  in  honoreni  sauctae  cru- 
cis  dedicatx  laiidessupra  lemplum  Salumonicum  eitollil. 
Childebertum  de  sua  in  eim  liberalitamcommeodal.     104 

Cap.  XV. — DobaptislerioHoguntix.  103 

Cap.  \VI.— Saricli  Georgii  basiliiam  »  Sidonio  episropo 
nJ  licalsm  commeniorat,  ejusque  uarlyiis  gloriam  in  C)c- 
ciJenle  celcbrein  coiniiiendal.  "  i(i7 

Cap.  XVII. — Oraloiium  aTrasariro  in  bonorem  SS  Peiri 
et  Pauli,  S.  Uartiui  Turoueiisis  et  S.  Keiuedii  eislruciuiD 
carinine  prosequitur.  lUid. 

Cap.  XVIIL— S.  Mauricii  el  soriorum  ejus  iriumphum 
canil.  108 

Cap.  XIX  — S.  Hilarii  Pictavieiisls  episcopi  contra  Aria- 
Do;:  cuusiantia  celebralnr.  109 

Cap.  X.V. — De  S.  Medjrdi  episc.  NoviomeDsissancli- 
laie  et  miracuiis,  item  de  ba^ilica  lo  ejus  bouoreo)  a  Clota- 
rio  cu'pl.1,  a  Sigeberio  completa.  110 

Cap.  XXI. — S.  Manialis,  primi  Lemovicini  episeopi,  lau- 
des.  115 

MISCELLANEORLM  LIBEK  III.  liid. 

('ArcT  pRiMUM. — Accepiis  ab  Euplironio  litteiis,  quan- 
lam  inJe  l£tili;iin  persenseril  il!i  signilic.t;  iiiiram  illius 
buin;lilatem  extoltii,  seque  ejusdeiu  precibus  coiuineu- 
dal.  Ibid. 

Cap.  II.— Iterum  Euphronio  suam  gratiludinein  signili- 
cal,  illius  in  se  beiieliciis  prxdicatis.  \  arias  ejusdeni  vir- 
luies  pro^equilur,  oratque  ul  pro  suis  percatis  apud  Deuin 
iiiieicedat.  117 

Cai'.  111.  —  Euplironio  gralulalur  de  il  iiis  virtulibus, 
prusertim  veio  ov  oastorali  .solliciiudine  ac  diligeolia. 

118 

Cap.  IV.  — Felici,  episcopo  Naniiietico  siguilic:<t,  sa 
iillus  liiieraruin  fa;:unJiaet  granJilOiiuio  luisse  perculsnui. 
Kumd>  in  rxtollit,  ad  illum  referrc  conaius  qiias  ab  i(isa 
laiides  arceperat,  suuiiique  ferieulissimum  illius  prgesen- 
lise  desiderium  oxpriniil.  119 

Cap.  V. — Ad  cunidriu  scribil,  oarraique  ejus  opera  ac 
liile  ariiia  Briunnica  fiigala  fui.vse.  134 

Cap.  VI — .\d  cuimleiii  scribl,  ipsius  la'udaos  sluJium 
ju  eis:ruenJa  et  ronsrcranJj  b;<silica  in  liuuorem  SS. 
Pctri  et  Pauli.  DeJicatiunem  ipsain  Jescribii.  Ibid. 

Cai>.  VII. — Laudes  sancloruiii  iiiioruin  reliqui.ti  in  Nain- 
neu  nsi  basilica  repvsit»  fucrunl.  Ejusdem  l>a:>ilic«>  des- 
criptio.  fi^ 

C«p.  VIII. — Scribens  ad  Kellcem,  laiidal  euin  ob  v»- 
liistaum  ac  iii>liiiilal«ni  generis  uec  nuu  ob  virtulem  et 
paslur;ilem  sollicitiiJiueni.  128 

Cap.  I,\. — Scriheiis  ad  riimdem,  p;isrti.iUa  fesla  celebrat 
iltiu.M|iio  in  lucraiula  geule  Savuuum  dJigentiam  luruiiiiA 
coiisccral.  l.vO 

C.ip.  \.— Sum;  liiosissinium  rilicii(>pus  iu  deturqueiulo 
Ouiiiiiiiscursu  celehral,  ac  qiiu.'  lude  copiai  vicinis  p«)|  ulin 
eraul  perveiilui;»',  Je.Mi  ihil.  154 

C.AP.  \I.— Laiulal  M>eiiuin,  cpisc.  Trevirenscni,  ub 
•jus  iniiui'enti.iui,  iiiiscii  ordiaui,  Ubt'ralilatcui,  et  yt*io- 
ralem  solliiiiuJiuein.  Ibni. 

Ctr.  Xll.-  .Niiitiit  ca»t«lluin,  «utna  Mvscllaui  pgaitui»» 


13i5 


QUiE  IN  HOC  TOMO  CONTIINENTUR. 


Becnoo  Nicelii  in  cndom  ornando  ac  miinienda  bludinm 
el  elegontiam  cplebiai.  t.55 

Cap.  XIII. — Magiierirum.Trevirenseni  episcopom,  lau- 
dat  ob  virlHlem,  30  dlligeniiani  in  ecclosia  siia  reKenda, 
ob  cumiUiem  Iq  onines,  ob  liberalitatein  in  egenos  et 
hospitps.  157 

("ip.  XIV.— Metiensis  urliis  desciiptio.  Villici  ejusdem 
urbis  episcopi,  ad  quein  scribil,  omDiniodu;  virlutes  cele- 
brantur  13S 

Cap.  XV.— Telianii-hon  ad  eiinicleni.  13!) 

Cap.  XVI.— Disiiclionad  oiim.lem.  Ibid. 

Cap.  XVII— Occasione  cujiisdam  pictnrrc,  in  qua  alcs 
rostro  carpebat  uvas,  Villici  liberalilalem  iu  coDvivas  ev- 
lollil.  J''"l- 

Cap.  XVin.— Occasione  pisciuro  qui  in  niensa  \illici 
rc.iiose  apposili  fuerani,  superujin  ejuaJern  vocatiouem 
comniendal.  1*0 

Cap.  XIX.— Cliarcnliniim,  Colnnire  Agrippins  eplsco- 
pum,  laudat  obcharil^ilem  placidos^ue  mcrcs,  nec  iion  in 
lempla  liberaliiaiein.        '  "'"'• 

Cap.  XX.— .'Egidii.Rlipmensis  episcopi,diligenlla  pasio- 
ralis,  eloqneniia,  benenccntia.  1  U 

Cap.  XXI.— Salulalnrias  ad  liiUrium  epscnpurn  lilleras 
miiiii,  suamque  in  abseuteui  meuioriara  el  beneiolentiain 
declaral.  1*'^ 

Cap.  XXII.— Ad  Bcrlichramnum  eriscopum  scnbeiis, 
ejus  benevoleniiam  in  omnes  laudni,  pis>sertini  vero  in  se, 
quod  in  rhedain  ab  ipso  lueril  excepius.  loid. 

Cap.  XXIII.— Eluoubrala  a  Berliriiramiio  poemat.i,  se 
excepisse  ipsi  sigiillicat,  opnsque  parlim  lauJal,  partim 
reprehendit.  1*5 

Cap.  XXIV.— Scribens  ad  Agricolam  episcopnm,  parcn- 
tis  illius  in  se  benelicia  commemoral,  rogani  ul  quae  pa- 
iris  diligenlia  sala  fuerant  iu  sese,  liiEC  filius  alat  ei  perli- 
cial.  Hi 

Cap.  XXV.— Scrihens^d  Felicem,  episcopunn  l.itiirigen- 
sera,  turriin,  qnam  ille  construendam  ciiraveral  ad  conii- 
nendum  Christi  corpns,  carmine  celebrat.  Iliid. 

Cap.  XXVI.— Aviti  epi.scopi,  ad  quem  scribil,  hospilali- 
lalem  diligenliamque  pasloralem  celelirat,  niissa  tuni  ad 
se  lum  ad  Agnclem  et  Radeguudem  niunera  coninienio- 
rans.  I  l-i 

Cap.  XXVII.— Aviln,  qui  a  se  contenderat  ut  versiculos 
scriberel,  narrat  eitlem  se  salis  lecisse,  propiiam  linguae 
inopiam  viiiis  dicens  compensari.  Ibid. 

Cap.  XXVIII  — Eidein  scribens,  illius  niiram  indoleni  in 
Conciliandis  charilate  animis,  praecipue  vero  in  omiies 
(Duniliceiiiljm,  in  se  vero  benevolenliam  celebral.        1(6 

C»p.  XXIX.— Agerici,  episcopi  Veroduni,  heneficen- 
liam,  virlutes  pasiorales,  atque  iu  leinpla  muniliceniiani 
Uudjt.  Ii7 

Cav.  XXX.— Ejusdem  Agerici  doctrina  mirabilis,  miindi 
coniemplus,  iunocentia,  liberalilas.  Ibid. 

Cap.  XXXI. —Ad  Aniphionem  presbylerum  scribil,  cujiis 
laudat  morespios  ac  suaves,  prudeutiam.lirmiialeiu  aniiiii, 
hospltaliialeni.  MS 

Cap.  XXXII.— Paterin  abbalis,  ad  qnem  scriliit,  sancli- 
moniam  laudat,  lum  veniam  rogat,  sl  quid  sibi  erroris  iii 
codicem  irrepserit ,  quem  ejusdem  jussu  emenda  idum 
susceperat.  Ii9 

Cap.  XXXIII.— Korlunalns,  e  mariliraa  in  qna  dcgebat 
ora,  salutem  scnbil  Draconi  diacouo,  suainque  in  illura 
beuevoleiitiam  declarat.  Ibid. 

Cap.  XXXIV.— Archidiacono  Meldensi,  qui  ad  se,  non- 
dum  de  facie  notum,  mnstuin  miserat,  gralias  agit.        ISO 

Cap.  X.XXV.— ller  faclurus,  hoc  poema  miltit  Joaniii 
diacono,  per  eum  communibus  aniicis  salutem  scribeus. 

Ibid. 

Cap.  XXXVI  — Se  Anlhemio  excusat,  quoJ,  ne  soninum 
ejus  violaret,  ipso  insalutalo  excesserit.  Ibid. 

Cap.  XX.WII.  — Siudulphum  diaconum  ad  patlentiam 
hnriaiur,  affirmansnihil  grave  esse  amami.  151 

MISCELLA.^EOKUM  LIBERIV.  Ibid. 

CAPirr  PBiMDM. — livemeri,  Namnetensis  episcopi,  jam 
moMui  laudal  nobilitalem,  mansuetudioem,  cburitatera 
omnimodam.  Ibid. 

Cap.  II. — Cregorii,  Lingonensis  episcopi,  eliara  mortui, 
laudat  genus,  viitutes  pasiorales,  miracula.  153 

Cap.  111.— Item  epitaphiurn  Telrici,  Lingoncnsis  episco- 
pi,  cujiis  viriutibus  paslor.^tlibus  laudalis,  reguin  el  popiili 
iu  ipsuin  benevolenlia  cnmmcmoralur.  Itil 

Cap.  IV.— Ilem  epilaphium  Galli,  Arvernorum  episcopi ; 
ejus  a  puerilia  mundi  coiilempUis,  Theodorici  ineumbe- 
nevolenlia,  ipsius  virtutes  pastorales.  Ibid. 

Cap.  V. — liiiricios,  avum  el  nepotem,  ambos  episcopos 
Leniovicinos,  vita  (uaclos.iuipense  laudat,  ipsorum  sa.icii- 
latem  alhnnans.  1^'G 

Cap.  VI. — lieni  epilapbium  Exotii,  episcopiLemoviciiii; 


l3tG 

ejus  pudicitia,  palienlia,  cbaritas;  plebis  in  illum  pius 
aHectus.  157 

Cap.  VII.— Calacterici,  cpisc.  Carnotensis,  amici  «ni, 
ininiaiuram  morlem  dellel,  virlniesqiie  celebrat.  1'I9 

Cap.  VIII. — Clironopii,  in  sede  Pelrocoricensi  mwiui 
laudai  genus,  mores,  eloqueoliani,  cliariialcm,  curami|ue 
pastorabiu.  IriO 

Cap,  IX. — Leontium,in  Rurdigalensi  sedemortuum,  lau- 
dat,  plebis  erga  euin  amorem  de^iJeriumque  celebraus 

1«« 

f  Ap.  X.— Ilem  epitaphium  Leoolii  junioris,  Burdigalen- 
sis  episro|H.  1G2 

Cap.  XI. — Victoriani  abbatis,  jam  inorlui,  in  mullipli- 
candis  inona<'liis  seJulitas,  assiduilas  iu  precibos,  miracu- 
1'jqnc  laiidantur.  163 

Cap.  XII. — Hilarii  iiresbyleri,  viia  functi,  laudat  genus, 
yiruilesque  saccrdotalesdescribil;  socrus  tvautiae  onicia  i  i 
uii'niorium  morlui  coniiiieniorat.  '  1li4 

Cap.  XIII. — Kpilapliium  Servilionis,  qui,  qoondam  aiili. 
cus,  regi.is  opes  rile  adininislraveral;  deinde  presby.- 
ler  f.iClus,    io  viduas  et  pupillos   munilicus    exsilleiat. 

Ibid. 

Cap.  XIV. — Proesidium  alibalem,  oh  doctrin»  sancliia- 
lein  diligenliamque  pasloralem,  jam  inorluum  comiiieii- 
dal.  165 

Cap  XV. — Bobolenum  d'3conum,  diim  somno  iodulge' , 
a  sicario  icin  securis  occisiim,  deflel.  Ibiii. 

Cap.  .\VI.— Aiti  i,  qui  janiseiiiocoiif.cliisobieral,funus 
pror.eipiitiir  boc  cariuiiie,  ejusque  djtes,  tota  Gallia  cele- 
bres,  extollit.  106 

Cap.  XVII. — .Arcadium  adhncjnveni-m,  immalura  morie 
ocLupalnin,  lunebri  cariiiine  cohoneslat.  Ibid. 

Cap.  XVIII.  —  BabiliJ  deiiiorini  laudat  eloquentiarn  , 
diictriiiani,  liberaliiaieui,  susceplas  ab  eodcm  in  Hispa- 
n.am  legaiiones,  el  innoceiitiam  in  publicis  gerendis  niu- 
neribus  commefflorat,  quamque  regibus  et  populischarus 
tsset  ostendii.  1t)7 

Cap.  XI\. — Aracharium,  qui  regia  in  aula  clarusfuerai, 
regiijue  cbarus  et  jucundus,  adhuc  florenle  Srtate  hinc 
miirieereptuii),  deflet.  Ibid. 

Cap.  XX. — Brumachium,  polenlem  virum,  dnm  a  lega- 
lione  qua  penuuclus  fueral,  revertilur  in  Gallias,  morle 
In  itlnerc  oppressum,  prosi-quilur  luguhri  carmine,  illum 
Ludans  oli  eloquentiain  ac  pru>leot>am ,  unaque  Frl- 
gix  uxoris  iii  curando  funere  coojugis  diligenti:im  coin- 
menJat.  16S 

C»p.  X.\I. — Laudat  Avoluro  ob  pielaiem  ac  relisiouem 
in  s:icras  a  des,  ob  liberalitatem  iii  paiiperes,  muuilici-n- 
liam  in  i-ives.  Ibid. 

Cap.  XXU. — Infanliuin  lumulum,  qui,  ut  videlnr,  uno 
partu  cdili,  aller  niatuiius,  quinqueunis  alter  decesserai, 
el  in  idem  sepulcrum,  iu  (|uod  el  mater  eorum,  fuerant 
illali,  funebri  carmiue  coboneslal.  169 

C.ip.  XXIII.  —  Julianum  ,  qui  mercaturam  quondain 
exercuerat,  deiiide  piirtas  opes  eHiideral  in  bospiies  et 
egeuos ,  jani  muruiuin ,  hudjt  hoc  carmine.  Joannis 
lilii  in  palrem  demorluuin  cliaritalem  el  diligemiam  cnin- 
nicndai.  IbiJ. 

Cap.  XXIV.  —  Orientiom,  qui  in  regis  aula  printipein 
locura  obtinueral  dignitatls  et  graliae,  vita  fuuctuin  laud  t 
ob  prudeiiliam,  iuslitiam  ac  niuderationi^m.  Tuin  Kicatia; 
uxoris  in  ciirandu  mariti  funere,  et  lu  ejus  meii.oria  cn- 
leiida,  sollicitudinera  ostendil.  170 

Cap.  XXV. —  Thtodechildem  reginam  ,  vila  funciam  , 
egreiiie  laudai  ob  regiam  stirpem  el  alBnitatein  ,  ob  lilie- 
raliialem  in  pjuperes  ei  in  templa  muniti  enii  iii.       Ibid. 

Cap.  ,\\VI.  —  Viliihulam,  uobilcin  mnliereni ,  e  gente 
tanien  ac  slirpe  barbaroruin,  iu  parieiiilu  una  cuin  prole 
exstinclani,  laineiitaiur.  De  supremo  judicio  obiler  disse- 
rit;  tiiin,  ex  prseseiite  Vil.thulse  relicitale  supLrsliiein 
conjugein  coiisolari  conalur.  172 

Cap.  XXVll. —  Enphrasiam,  noliilissiinam  feminam,  ho- 
nis  aclil.us  cuniulalam,  nhirtaleiu  hanc  vitam  cuni  imnior- 
talilaie  couimulasse  gratublur.  EjusJem  charilalern  et  no- 
bilitaiem  cplfcbrans.  176 

Cap.  XXVIII.  —  Eusebiam  ,  qna"  decennis,  jam  viro  de- 
sponsa,  immature  obierat,  luguliri  huc  caruiine  murtuain 
lunicnt:itur.  177 

MISCELLANEORIM  LIBER  QUI.NTCS.  IbiU. 

Capdt  PRI.1IUM.  —  Martini,  episcopi  Galliciae,  ad  quiin 
scribit,  virtules  cuni  ileliciis  paradisi  coniparat ;  cujiis  ac- 
ceplis  litlcris,  qua  se  I.Ttiiia  perliisum  sinserii  declaral, 
ac  obiter  eioqueutiain  ejus  et  ducirinani  landat,  seque 
necuon  .ignetcui  el  llaJegundcm  ipsiiis  precibus  coin- 
mendat.  Ibiil. 

C.p.  11.  —  Eidem  scribens,  dicit,  quemadmidnm  apo- 
stolis  varise  orbis  lerraruni  parles  dislributie  fueninl,  iia 
Marliiio  Gallifccijm  diviuilus  datani  luissc ,  in  qua  CJlhulici 


«S47 


ORDO  RERUU 


1S48 


dognuti»  «er.laiem  sereret.  Se  neCQoa  Agneiem  et  RaiiC' 
gunilem  cjiii  (ireciliiis  conimenilat.  181 

r.»f.  III  —  Ad  'riiMriioos  .scrilicn»,  Grcjjorii,  Tiironensis 
epl!>vo|ii,  in  Ccctcsiiin  jiuam  advcniuni  pruscqiiilur  lioc 
cariniiie,  illiu.sgiie  ci  pncseiilia,  itoitriiia,  vigiUiutia,  boua 
Oiniiia 'l'uroneiisi  |>opiilo  au^uratiir.  ISl 

C\r.  IV.  —  In  lutilitio  (Irepini  episcopi.  IHS 

l^.ip.  V.  —  llps(#>uil<t  Oreijorio  'ruroncnsi ,  i|ui  a  se  naa- 
gDopere  contenderjl  ut  citrcgium  Avili,  Arveruensis  epj- 
scopi,  riciuiii  in  convertendis  ad  Clirlstuiu  Jesuin  plusquam 
qiiinKcntis  Jud*i-i,  cariiiiiie  celebraict;  Jl^pie  ei(i<'iii  se 
sjiisreci^seMTlliit ,  uii^>so  ,  iiuod  liulc  epislola  subuexuiii 
e>l,  poemale.  IS6 

Cap.  VI.  —  Scri!«>ns  ail  Syajjflum,  episcopuin  .Au;.'nsio- 
duneusuiu,  narral  l''orlunatus,  lum  ipse,  IoiikO  jain  S|iUlio, 
desuevi:>set  ab  elucubr.iinliscarniinibus,  sibi  rcpcnle  pa- 
Ireni  astitisso,  graWtar  laburjulein  pro  capti^o  lilio,  al) 
eoque  iuertiam  suain  ac  dpsidiam  fui<se  excu.ssani  :  Uiijiis 
itaqiie  patris  el  nilserabilis  lilii  causani  8ya;{rio  com- 
meiidat.  Acroslicliiiin  carnien  de  Itedcmiilore  inittil.    VJl 

Cap.  VII.  — Carmen  ilu  quo  in  piaec.'d."nii  episloia.  193 

f.AP.  VIII.  —  Kt'S|>ondet  Fellci ,  episcopo  Nainnetico, 
qiii  se  riis  iiiviiaverai.  DesiTlbit  vlll  e  illius  slluin  et  aina:- 
niialpiii;  oi  lainen  Kelicis  ipsius  prxseiiliam  ct  aspecluui 
aiilrpouii.  l'J7 

CiP.  IX.  —  IJregorium,  »b  ilinere  Turones  reiersum 
Crainialiir  :  eidem  se  ei  epialul.-e  portitoreni  com:iicn- 
dal.  1ii8 

Cap.  X.— Gregoriuiii  saluulmlsso  carmiiie,  el  cjiisileiii 
laiiilat  virlutem  ac  dnclriuain;  epislulae  brevitatcm  escii- 
sal,  ac  camdeui  amoris  roagnKudiiie  comiiensari  ulUniiat. 

Ibld. 

Cap.  ,\l.  — EiJem  Rralias  agit  pro  carminibus  quiliu'!- 
dam,  scriptis,  ut  videlur,  a  Gregorio ,  ac  sihi  commodatis ; 
jHirliiorem  ppisiolae  commenilat.  Ibid. 

Cap.  XII.  —  Gregorio ,  qui  se  Turones  Invilaveiat ,  ex- 
cusationeni  praeiei.dll,  quod  ab  alio,  item  episco)>o,  quu- 
nniiiis  iret  retineretur;  liim  rogal  ut,  ob  pacis  stuJium, 
veiiiam  nou  eunll  indulgeal.  199 

Cap. -XIl!.  —  Gre.i^orio  scribit,  virlutem  ejiis  laiidans, 
mulieremque,  quaiii  a  Grei;orio  cnmiiieiidatjm  acceperat, 
ad  illum  reverieiitein  parit^r  eomnieiiJat.  Ibid. 

Cap.  XIV.  —  Suam  in  Gregorlum  cliaritalem  ipsi  decla- 
ral,  alque  eldem  Pictavum  incolumemse  pervculsse  nun- 
Uai,  ciini  quiilem  ,  a  Toronensi  uilie  digrcssiis,  per  vias 
glacie  coustratas  dilliclli  ac  periculoso  iiinere  usus  luls- 
sel.  Ibiit. 

Cap.  XV.  —  Scriliens  ad  eum>lcm,  ejus  virlulcni.  el  ilo- 
clriiiam  laudat,  nec  non  suam  in  ipsum  benevolentiam 
conle:>Utur.  200 

Cap.  XVI.  —  Gralias  agil  Gregorio  quod  ponia  suis  cum 
sarculis  sibi  dono  misisset.  Ibid. 

Ctr.  .XVII.  —  Foriuiialus  cum  venisset  ad  eum  locuni 
in  quo  arbor  illasi.ibat  qiiar  raJiciliisiiuondam  avulsa  ,  ex 
S.  Martini  precibus  rt  virtule  reOorueral,  ct  a  qua  medela 
a^gris  peiebatur,  consiiiii,  pareutuni  qtiorumdain  lacryiiiis 
perCnlsus,  qui  puellam  liliam  sibi  raplain  miserabililer 
ramenlabautur.  Uem  itaqup  narr.it  degorio,  ac  ,  ut  ab- 
diicta  tilla  parenlibus suis  r>.-$tuuaiur,  eju:>dein  opiram  et 
aactorilatem  imploral.  iHd. 

C*p.  XVIII.  —  Laudii  pieiatem  Gregorii  atque  illi  se  el 
peregrinum  homineni  comnienila*..  201 

Cap.  XIX.  —  Giegoril  dotes  celebrat,  seque  ilerum  illi 
commeiidat.  Ibid. 

Cai'.  X.X.  —  Acceplis  Grpgorii  liilcris,  qii.e  bona  euiii- 
dem  valetiidlne  frui  iiuuliabant ,  quaula  iihIc  la:titia  alle- 
rlus  lueril  oslendit,  ktque  oral  ut  «il  in  scribrndo  pro- 
lixior.  iOJ 

Cap.  .XXI.  —  Pcrcgriniiiii  linminpin  ,  natione  Iialum,  in 
llaliain  revertenleiii ,  episcopis  coiiinieiidit ,  ipio  iiece^sa- 
riuiii  eidein  viallcum,  aiiaque  aJ  iter  coulicieuJuiii  ailiu- 
menta  suppediteul.  Ibid. 

Cap.  X.XII.  — Arcilium  at>b.atpro,  quem  pra?si'iitia  non 

polerat,  lilleris  se  dicit  couveuire  ,   ejusqiic  se   precilnis 

siodlo.se  commundai.  ibid. 

MISCliLLANEOltljM  LIIIER  SE.XTU-i.  203 

Catot  PHIUV91.  —  Siidberii  regi»  cuin  lliunicliilde,  Alba. 
nagilde  lllla,  nupliascelebrai.  rolius  reKiiiurtaiii  e\  liisco 
nuptiis  lietitiam  ,  regian»)ue  io  bls  celebraudis  muniliceii- 
tlain  derlarat.  'i03 

C>ip.  II.  —  lipitlialaminm  ranit  In  Slglbertl  et  Rruiit- 
ehlldis  nuplias;  laudalai|UP  priiiium  Sii^iUurli  roiilineiilia  , 
dein  liidufit  Ciiplillneiii  ct  Veiierein,  illuui  Sgilirrti,  haiic 
Brunichildis,  iii  laiidibus  pra^dlcandis  liiter  sc  ccrlauies 
Kausla  lamlem  uinsqiie  oiuiuatur.  tOi 

V.nv.  III.  —  Sigiberii  virlutr»  ac  laudes  li^lllcas  eireit 
pluribiis,  »>'  nriinirlHlJem  cnujupPMi  Jt>  Ariano  prrnre  ^hI 
ialliullci  Joginilis  vciilatcin  cuiiscisjui  t|ia'i>ljti>r.       )i)tt 


C.Ap.  IV.  —  Cliartberli  dotes  omnimodM  rceaBwl  itqya 
ejlullil.  «10 

Cap.  V.  —  Theodccliildem  reginam  egregie  liuiliit  ob 
ret;ii  generis  Doliilltatum,  ob  cumiuitem  ac  ilberilltiilpin 
in  e^enos,  et  in  sacra.s  .yiIps  iiiuniliceiiliiiu.  2IS 

I  ..p.  VI.  —  Bcrtechlldem,  sive  llenliilJem,  sanctimo- 
nii.oiii  rciuiiiain,  ob  puJlciliam  conimenJal,  ob  Klisralita- 
lem  in  egeuos  el  capiivos,  ob  despiciuutlam  reruiu  cad'.'- 
carum.  3ii 

Cap.  VII.  —  Celesuinth.-e,  Atliana;;ildi  fllife,  quat  fJiiU 
pufico  iiupserat,  nucemacerbaniprosequitiir  lioc  c«rinine, 
iii  quo  elGoisulolbie,  malris  ejus,  lacrjiiias,  Ptalioruiu  iii 
(^uli^suiulha»,  fuuere  dulorera  ac  qneslus  acerbls.siuios  de- 
scribil.  213 

Cai'.  VIII.— Ilorli  a Childeberto  rege  olim contiii, quicpie 
luni  ab  Ullrogollia,  cju»  coiijuKU,  lenebalur,  amoeallalem 
duscribit ;  iiiire  uccasioueui  sumit  ad  Cliildeberli  Ipsius  lau- 
dus  celelirandas.  «i6 

Iap.  I.X.  —  Cuin  Fortunatus  ad  villain  Cantum  venisset, 
suain  iu  comedciidis  poinis  voracilaieui  lepide  descriliit. 

IHd. 

Cj.v.  X.  —  Forluiiatus,  cuni  Metliu  veaisjet,  illic  lin>- 
Irum,  quo  vehpbaiiir,  pur  iniuriam  sibi  ablatuni  a  rej;iu 
coi|iii>  iiarral  fuisse,  cujus  fcimaiu  et  rounus  lei.idedesrri- 
bil  runi  Sigiberti  elministrornm  ejus,  Gogouis  et  l'a- 
piill ,  liumauitalem  el  niuaiticeuliam  nrgi  se  comoia- 
niorat.  397 

Cip.  .XI.  —  Suam  In  Djrnsmium  abseniem  benevo!eii- 
tiaiii  ac  des. Jeriuin  declarat,  aU|uo  iiarem  dc  se  mruinnain, 
an>iciti£  noniine  ac  juro,  ab  eudem  eflljgitat;  pustremu  Ul 
ad  se  redeal  liorlalur.  3i3 

C.tr.  XII.  —  Mcdia  «ealale  Forluaalus  venam  sibi  ioct- 
denJam  curavcrat.  Mauu  ilaque  impediri  quoiniuus  poe- 
niala  coiiscriliat,  ad  Dyuaniium  coa<|ueritur.  Suaui  in  eum- 
deiii  beiiFvoleiiliaiu  lest.  lur  plurilms.  lOid, 

MISCELLANtOUUM  LllltR  SiiPTlMUS.  431 

Oput  primdm.-'  Gogoucm  laudai,  ob  ejiis  eloqueniiani, 
fflunlticeoiiam,  pruJenliain,  a?<piabilitatem  aoimi,  piela- 
tpin  ac  rorni:t(  veiuistatem.  Sigiberii  regis  ia  eodem  sibi 
niioistro  se ligend»  jiidiciuiu  cummendai.  Ibid. 

Cap.  II.  —  (iogouis  iii  .se  lienelicia  cuminemoral ;  eidi-m 
evcusal  quod  ad  coeiiam  iuvitalus  non  veoirel.  'Hi 

CjlP.  III.  —  Goxoui  su  purgjt  Forluuatus,  ad  eulpaiM 
quam  sibi  is  3scribuba'>  iu  eumdein  rejicit,  oiblo  lameu 
mir.us  incolumeiu  et  integr.nn  ainlcili:e  gratlam  manc  o 
Obteudeiis.  tbij. 

Cap.  IV. —  Niibes  ac  veiitos  rogat  poeta  quid  agat  Gogo, 
et  iibinaii)  locorum  couiiiioretur.  Tum  ipsi  per  eosJem 
miltit  sjluiem.  335 

Cap.  V.  —  Bodegisilum  ducem  laudal  ob  eloquii  suavi- 
tilem  pt  gratlani,  ub  nioiuin  et  iuJolis  comitalem ,  ob  ad- 
miiiisiratas  lide,  justiiia,  Iniiugeuiia  proviucias;  tum  alias 
ejiisdein  virlutes  coiuineiiJal.  237 

Cap.  VI.  —  l'allaiiiijm,  liliam  Caliomagni,  ulor«m  Go- 
dogiolli,  lauJal  Kurtuiiaius  liuc  poemate ,  et  ejus  egregiain 
liTrinaiu,  pari  cum  iugeaio  el  eloquii  suavilale  coujuuctain. 
coiiimeiiJat.  l',9 

Cap.  VII  —  Laudat  I.upmn  ducem ;  omnimodas  «iriuies 
ac  ilotes  rjus  recrnsrt;  ipsius  in  Sigiberlum  merila ,  Sigi- 
buriii|ue  in  eum  beaevoleuiiain  declaiai.  210 

Cap.  VIII.  —  Laalitiam  quainex  ajatosibi  nunliode  iii- 
tegra  l.upi  salute  percuperjl,  hoccarmiue  Furtuiialus  de- 
claral;  tuui  ejusdem  Lupi  virtules  el  egregias  laudrs 
cumplecliiur.  2i3 

Cap.  I.v.  —  Lupo  gralias  agil  pro  miisis  ad  »e  liUerls  ao 
nuiiii  ribus.  Suuiu  ab  lialia  discussum  commeinurat,  *c 
cuiiqueriiur  nullaK  inierua  a  propiuquis  uiissjs  litttras 
adsupi'rveuiise,qiiurum  iu  cbanlatouiLupuiusibi  succes- 
sisse  Jiclt.  HS 

C.AP.  X.  —  Magnulfum ,  Lupi  Oatrtiiv,  laudat  Ob  juns 
pruilentlJiu  ol  iu  populis  rcgeiidisiequiiaieui.  LilleraiiMO 
deliiiiu  brevitatem  excusat  2it> 

Cap.  XI.  —  Jovlnuiii,  provincla  rectoriMa  ,  irgvtdiu- 
turiii  silcntil  ac  in  re.scnUeiido  larditati».  Ito^at  ut ,  cum 
niiiius  sibi  liceal  ejus  (rui  prxseiilijeC  aspeciu,  heC  sul 
desldcrliim,  luissls  saltcm  liiiens,  levet  au  sululur.       •iil 

Cap.  XII.  —  Vuie  liuniaii»-  brrvititteni  el  iiiaullalea  dc- 
srribil :  uuaui  pictalrui  omoibus  mortalibu»  ri  l>us  super- 
sliluin  essu,  au  mulio  prastare  afG'maii.s.  Ii>le  Juv.uuut 
lurusat,  ac  leniter  perslrinKil,  quuJ  ta:ii  brevi  vita ,  nibil 
ad  selilluraruiu  uiittrrel,  quas  ab  euaviJi>6imu  «>S|ieeiare 
sigiiillcil.  IttJ. 

Cap.  XIII.  —  TiniiJn  ac  repuguJDier  se  ad  rrlicaui  pi>(t- 
.sros  laudu  iH-iestaiitein ,  ail  jccrdera.  SoiUlltatiS  lauieu  , 
qua'  iiiterlurrat,  coiijuuoliuue,  »u  roiiiaiuui»  p»lri»  U4MS- 
situJinr  Iretui,  uniiulriu  seiiiiruti   (MoumIo  luti  rpdtat. 

C>P.  \IV.—  Sr  a  Muiuniulouo  lu  itiuerc  bospilio  «l- 


J319 

eeMum  fuisse  oarrat :  Stoniachi  erudlutem,  qosm  ex  cibo- 
rnm  copia,  et  pra-cipuc  persicoriuu  poiHOium  esu  cjq- 
iraieral,  lepiiie  ilescraiil.  Mummulenom  ipsum  egregie 

""cIp*XV  '—  Com  cxspecurel  Forlunatos  ut  a  Beriilfo 
ad  oraadium  inviiarelur,  duiilici  intfrea  se  fame  narrjl 
taborasse.  Ad  extremum  fausia  pro  ipso  ac  la!la  oinma 

facil 

Q^  XYI,  _  Cnndeaem  domeslicwn  budat  ob  honores 

qiios  virtule  prumcnieral,  quosque  g;adaiim  sub  diversH 

Ausirasi*  regibus  fuerat  coDsetulus.  •'" 

cIp  XVII  —  KM-usal  lilierarum  brcvitalera  Fortuna- 
tus  acsuaeinGuniloariurabeneolenliai  vix  iillain  paRi- 
nam  ess-'  parem  sffir.uat.  Laudal  deindo  l^uudoarium.  2.5t 

CiP   Xvll!  —  Suam  m  Flavuin  seilulitatem  ac  in  mit 
lendis'aJ  ipsum  liliaris  diligeuliam   comraemorjt ;  liim 
eum  amice  inciisat  quod  Dil.il  ad  sese  lilierarum  remiltat^ 
roeatqiie  ut  ad  se  rescribal.  .    -aj 

C*p  XIK  —  Flavl  el  F.vodii  fralrum  gcrmanam  in  ea- 
dem  corporum  simililudine  charilalem  el  concordiamnoiii- 
nieudal  quibus  so  tprlium  additum  essu  aairinat,  ac  pOMii 
nt  ad  hunc  amorem  arclius  viQCienduni  vet  lillerarum  col- 


QVJE  IN  HOC  TOMO  CONTINENTUB. 


13j9 


loauia  arcedant. 

J^  vv  a .. 


2Sli 
Cap  XX  —  Sua  »  in  Sigismundum  5ol!lcitndinem  de- 
clarat"  ueiitque  ut  se  de  Italiae  ac  Geriiiania;  rebi.s,  cii- 
iosmodi  eraut  lunc  facial  certiorem.  .  -,.  r    ,  "^' 

Cjip  XXI  —  AceepUs  Sieisimindi  et  Aregisili  fratrura 
mieris  qua  fuerUlwliiia  aUectus  dedarat,  auiiie  ex  eo- 
rum  in'Ga.lias  adveBtu  fausu  sibi  nmma  ominatur.     Ibtd. 

C*p  XXII  —  llfgi  el  fjus  miiiiilfis  (iuter  quos  erat 
Boso^inctaumitaieiuieUuslilaleni  a  Niimme  precatur,  e 
Borentis  renni  regi»iae  foHuna  augutans,  Uosooem  quo- 
Que  iiisum  diu  felitem  et  intotaine.ii  lulumm.  258 

(jp  XXIII.— Paterroun  laodal  *x  Dommis  etxmologia, 
ct  eiiis  in  «e  liberalitatem  ctMun.emoTil.  itld. 

Cap  XXIV.  —  Occasione  qiiarumdam  paropsidmn  ar- 
Benlcanim  ac  vertiorum  iisdem  inscriptorum,  Forinnalus 
intcgriiatem  ac  puritatem  auiuii  ex  illo  opere  ac  malpria 
leBPnti  commpodal.  Ibia. 

Cap  XXV.  _  Convivam  ad  doiaest.cas  ac  vulgares 
«nulas  inviialom,  Uule  pxce;  tum  fulsse  osteodit.  i)9 

Cap.  XXVI.  —  Poeiaro  queoidam  a  seriis  ciiris  ad  con- 
»lvii  festivitatcm  inviiat.  Ibtd. 

Cap  XXVII.  —  Ex  vit*  brevii.ate  et  mGrroiUte  viriu- 
(cs  aiiimi  ac  cnelestes  delicijs  coum.cndal.  IbiU. 

Cip  XXVIll.— AslrepituacDPgdtiis  forensibus  quem- 
dam  adconviiii  jucundiiaiem  ac  seuriialem  invitat.  IMd. 

Cap  XXIX  —  Kigat  coiivivaaj  UC,  Ulium  ac  jurg.oi-uiu 
(lepositis  siudiis,  liberum  ac  iranquiUum  aiiwmim  ad  eoii- 
•siviura  afferat.  ^  „     .,  .     .   ''""• 

Cap  XXX  —  Inviiat  «ptcmdam ,  ae  Dagiiat  ut  qoain 
magnaDimitaem  hatjcl  in  rebus  b.»llicis,  eamdem  ad  ca!i- 
P(BS  alferal.  Conviv.um  suum  i.on  lani  ei  cibisqnam  ex 
benevcleulia  comme  id;iU  .         ,         ^^^ 

Cap  X\XI.  —  Galattocto  com-.ti,  se  «a-pius  optii.'^se  nar- 
rat  ut  uaMta  fieret,  quo  Burdegalam  oiius  pervenirel, 
ill.iinque.  inviseret.  l.iiii  tol.  Galac.oni  domni  lausla  prp- 
caiu^  iisum  rogal  ut  se  Burdegaleiisi  ponlilKi  cuii.incn- 


del. 


Ibid. 


MISCELLANEORUM  LIBER  OCTAVUS.  201 

CAfCT  PBIMOM.  —  Scnbit  Forlunatus  ad  poetas  el  oraio- 

res  oaiversim  ,  et  uominali".  ad  C.brisliaoos  ,  d^  fortuna 

suaetcondilione;  luin,oocasiouedat;i,  Radeguiidem  egre- 

rie  landat    cuius  volis  ac  ptectbus  iu  Gallia  se  iiarrat  re- 

niansissejsiiigulcis'"""^*'^''''-'''^"'""  ''"''  P'*  '^■"'""P' 

ae  litteras  miltant  ad  eamdoin  Radegundem.  Jlul. 

Cap  II  —  InsUute  die  quo-ad  Ger.i.anum,  Patisiensem 

aotis«item ,  sibi  erat  proricisceodum  .  liadegsndis  aoiere 

rafert  se  quodammoJo  has.iare.  yuumvis  il*|«e  a  Itade- 

gomte  eiKDoramec  eral  abfumriB,  awimo  stin^er  lamen 

g6Braesenl'emfulurumalVi;mnt.        „     ..  ^«'f 

£«p.  III.  —  Hymnus  de  ualiviiate DominiL  26t 

C^p"  IV.  _  De  sancta  Naria.  26S 

Cjip.  V.  —  Itetu»  de  S.  ilaria.  i'6C 

f^  VI.  _  in  hoc  poemaie  ad  Agnetem  abbatissam  di- 

reclo  "ca-ieslium  spiriiuum  cliori,  alion.mqne  sanctorum 

OEWs'  et  fesla  describuirtur.  taadaiur  Hadegund.s.  Cliri- 

SIU3  inier  sanctos  virgimialem  pra-^dieaBS  iiiducitur,  ac 

auauio  illa  conJHgiijpcainuae*l.dedai-ator.  266 

Cap. VII.— Valicioiade  V.rgiius  pariu  ed.ta  percen- 

K-l  •  aiqoe  alia  ilem  refert  oracula  ad  Cliristum  ,  fruclum 

venir.s  ejns,spcciai.tia;l'usiusdeinde  perstquitur  ejiisdem 

virginis  Ueiparse  laudes,  ac  ccieslis  iu  illam  militis  ,  ac 

lotius  naiur»  obsequium  describit.  276 

Cap.  VIII.  — Virginiialem  lauiiat,  ac  virginam  lo  ctfilo 

felicitatem  el  gloriam  describit.  Uinc  virgimK  hortatur  ad 

tueodam  caslimoniam  siie  animlsive  corpor  s.  281 

Cap.  IX.  —  Sauctorgm  in  ciclo  gloriam  comoianiorat,  ac 


eorom,  et  in  primis  sanciissimse  Deipars  sufTragia  idver- 

sus  communis  bostis  insidias  s.bi  precatur.  Postremo  Nu- 

minis  magiiir.centiam  commendat.  28S 

Cap.  X.  —  Hadegundem  laudat  ob  despectom  muadaia 

ac  regnum,  atque  ejns  pictaii  et  labonbus  parem  iu  coelo 

mercedem  fuUiram  auguratur.  280 

Cap.  XI.  —  Excusat  se  liaJegnndi,  quod  violas  poliu» 

quam  lilia  ac  rosas  ad  eamdemmunerl  uiilUl.  Ipsas  viula.'» 

coiiiiiiendat   cx  co^oris  o;lorisqae  pntsiaulia  ,  atque  iiido 

eaii.dem,  necnon  Aguelem,  ad  virluiem  eicoieudam  hur- 

tali.r.  JWd. 

C->p.  XII.  —  Posl  hiemem  fiorigerum  ver  ail  adveuta»- 

sc,  el  i.ide  Itadegundis  et  Agoelis  in  a!uribus  exoruandis 

sliidium  comn.eiidal,  quoruni  speciem  ac  muItipUcem  va- 

rieiatem  festive  et  eleganter  describit.  287 

Cap.  XIII.  —  Flores   millit  ad  Radegundem  ,  muneris 

parvilalem  exousans ;  qiiorum  occas.oue  ad  coulestium  re- 

rum  spein  ac  cogilaiionem  eamdem  erigit.  Ibid. 

C»p.  XIV.  —  Radi>guiidem ,  cum  iu  eo  esssl  ul  sase 

cciicluilerol,  su.im  iu  illam  desideiium  declarat.  28S 

Cap.  XV.  —  lladeguiidem  a  suo  rec&ssu  jam  reversam , 

l.oc  carm.ne  gratulaiur.  Eadem  reduce,  sibi  omiiia  rello- 

ruisse  prolitetur,  loliusque  anni  uberlalem  in  ejusdem  re- 

d.lu  sibi  repriesentatam  biisse.  Ibid. 

Cap.  XVI.  —  Cum  Fortuuaius  rure  IVbri  labcrarel,  Leo- 

nem  oresbvlerum  a  Gregorio  luroDensi  ad.se  narral  mis- 

sum  fui>se,  a  quo  ad  sacra  UariiDi  fesla  celebranda   iuvi- 

tarctur.  yEgritudiiiem  suam  describit ,  eamque  refert , 

suilore  oborlo  cfssisse.  Ibid, 

Cap.  XVII.—  Kortunatus  hoc  in  carn.iue  Gregorii  opim 

adveisus  grave  incommodum,  quod  in  mouasteriuDi,  ut 

videtiir,  Pictaviense  irropserat,  iii.pIor;it.  289 

.  Cap.  XVIII. —  ForliiDJlus  eamdeui  rem  quam  (uperiori 

caimine   Gregorio  commendal,  missn  ad  cumi.ein  coo- 

presbjiero  suo,  ac  rogat  per  beaise  Kadegundis  vola  a« 

memoriaro,   ut  luouasterii  eius  altlictis  rebus  succurrat. 

Ibid. 

Cjp.  XIX.  —  Sciibil  hoe  poema  FortuDaliis  sub  Justnua 

persona  ac  nominc,  la  [ue  rogat  Gregorium  ul  per  ipsiun 

palri  co.i.meudetur,  et  aviE  gratias  referal,  quod  ea  ad  se 

advenisset.  290 

Cap.  X\.  —  Accepiis  lilteris  a  Gregorio,  deque  boiia 

ejusdem  valetudine  rcrtior  lactus,  se  iuprimis  iKUlum  de- 

claral  Forlunatus,  seque  eidem  comuieiidat.  iWd, 

Cap.  XXI.  —  Gregorii  virlulem,  cefebritaiem  et  paslo- 

ralem  s'iUieitudinem  laudjt.  :^91 

Cap.  X\ll.  — Suani  inGregorium  sedutiiatem  ac  stu- 

diuiu  declarat,  ejusque  se  precibus  commeudal.         Ibid. 

Cap.  \XIII.  —  Ad  eumdem.  Ibti. 

Cap.  XXIV.  —  Nullam  lacundiam  laniani  esse  d'teii,q.ja 

pares  Gregoriopro  ejus  iu  se  u.uuilicealsa  gratias  «gere 

possit.  Ibtd. 

Cap.  XXV.  —  Gralias  agit  Gregorio  proagro  ad  privatas 

sibi  iuijieosa^  collaio.  Agiuui  dei.ide  i|isu.ii  describit.    29 j 

Cap.  XXVI.  —  Gralias  ilem  agit  p-o  im^eusj  sibi  agelii 

parie;  Gregorii  muniliceniiam  exiollit.  /(ijd. 

Cap.  XXV II.  —  Suam  iu  accipiendis  Gre^crii  litleris  !»• 

liliam  declaral.  Missas  ad  se  niveas  pelles ,  quibus  pro  i;a- 

llgisuteretur  grat.>la.iternieinoral.  Ibid. 

MISCIiLLAMiORUM  LIBER  KOKUS.  293 

Capot  pbiuom.  —  Brinuacensis  synodi  patres  alloijniiur 

posciiqueab  eis  veniam  ul  sibi  liceal  de  Oiilperici  laudi- 

bus  dicere,  quem  omnimodis  iii.pense  prosequilur  elo- 

giis.  1  ,      fliid. 

Cap.  11— Ad  Chilpericum  ct  FredegunJem  de  morte 

puerorum  carmen  consolatorium.  298 

Cap.  III. —  A  specie  veris  ineuntis  ac  feslorum  pascha- 

liuin  gaudiis  Chilpericum  et  Fredegnnlpm  twrlalur  ul, 

ou.Di  mocrore  deposito,  ad  alacrilalem  reverlai.tur.      303 

Cap.  IV.  —  Demorte  Llodoberii,  q.iem  lan.Jat,  H.orleia 

ejus  delleiidani  esse  negans,  ut  qui  parvus  et  inuocens  de- 

ce.sseril.  Lbid. 

Cap.  V.  —  Epiiaphium  Pagoberii ,  a'ius  Chil,ienci  et 

Fredegundis  lilii,  quem  felicein  prsedical  quud  vix  bapti- 

zatus  dbierit.  ''"1 

Cap.  VI.  —  Gregorio  carmina  miltit,  spalium  requirei.$ 

adversus  Sapphicos,  qiios  poscebatur,  paBge.id  .s.  305 

Cap.  VII.  —  Gregorio  mittit  versus  Sapphiios-.  Missaui 

ab  eodem  ad  se  libellum  conimemorat ,  quem  se  vix  iolel- 

lesisse  proliletur.  Poslreino  ipse  suum  libellum  alloquitur, 

eique  mnndal  ut  ad  Gregorium  pergat.  Ibid. 

Cap.  VIII.  —  B.iodottaldum  epi^copum,  clarum  digon?- 

lis  gradu  et  studiorum  cultura  ac  scientia,  iiecnon  pietate 

Dorentem,  salutat,  seque  ejus  precibiis  commendat.      507 

Cap.  IX.  —  Siilonium  cpiscopum,  Mogunlime  Ecclesi*, 

SUD  jam  pastore  orbalje,  prElcclum,  graiulatur,  ejus  dotes 

co.i.meu.orans.  3^^ 

CiP.  X.  —  Bagneraundo  gratias   agit,  Radeguodis  e( 


1351 


ORDO  llEl\l'M  QU,E  IN  IIOC  TOMO  CONTINGNTUR. 


AgneiH  nomino  pro  missa  paropsiile  do  Pario  niarmore, 
priiqup  geiiimis  quas  a>l  ornandain  saociiiiM  crucciii  miiiia- 
lerii  l*iclavieii<i*  uuiiiore  inisorit.  fiOS 

C.At.  XI.  —  Droiloviiini  alliatein.  dlsilpuluui  el  imila- 
loreiii  S.  Cerniaiil  Pari^ieiuis,  lauilal.  •^IO 

C\f.  .VII.—  Ail  raramuniJura  «cribcus,  lillerisse  illuin 
CunveDire  ilicil,  iiueni  ( r;eseniia  non  polerjl;  rogal  nl  SiS 
regibus  lOininenilel,  alque  lillcris  rescrilial.  IbUt. 

{Ar.  .\lll.  —  Lupum  el  Waldonciiidiacouos  aniifissiiiK! 
«aUilat,  orans  iil  sc  reRibus  aliisipio  comiiieiulent.  Ibiil. 
dr.  XIV.  —  Marl.MCin  Laureniiinu,  nui  \i\us  prodi>;iis 
et  virlinibiis  inclaruVrai,  vel  moiluiini  popiilis  opilulari 
uarrat;  luiiis  iii  basilica  cx.siruenda  cxci^am  jain  trabpiii 
ait  evcrevisse,  indei|ue  deiuiila  Irusla  taccoruiu  oculis  lu- 
meii  reddidisse.  ^'  l 

Cap  .\V,  —  i.i^iiicum  qnoildain  jcdirioiuni,  ob  arlilicd 
prjestaotiam,  niullo  sc  narrat  tencis  ac  lapideis  Kdibus  an- 
lererrc.  Sequitur  acdilicii  dcscfiplio.  3'-2 

Op.  XVI.  —  Clirodiiii  duois  laudes.  Ibiit. 

MISCIiLLANliUBUM  LIBKR  UECIMUS.  313 

C»p(T  pBiMUii.  —  Expositio  Oratioiiis  Doinini.         ItiU. 
Cap.  II.—  Ad  Muinmuleuiim  cpislola,  vel  ad  kidulareiii 
virum.  3i1 

Cap.  III.  —  Alia.  323 

Cap.  IV.— Alia.  SiG 

Cj>».  V.  —  De  oralorio  Arlaneiisi.  328 

Cap.  VI.  —  Dc  eci  lisi»  Turoiiica.  Ibi  l. 

Cip.  \H.  —  .\d  t  liildpbertuni  legem  et  Itruuicliildeiii, 
de  Nalali  saucli  Martnii  poulilicis  Turonici.  S.^il 

Cap.  VIII.  —  Ad  cosdeiii.  3"i3 

C.«p.  IX.  —  Ttem  ad  Childeberlum.  35t 

Cap.  X.  —  De  Navixio  suo.  ^i^ 

Cap.  XI.  —  De  oratorio  Artanensi.  53S 

Cap.  XII.— Vcrsus  super  uieusi  in  villa  sancti  Maniui 
ante  dcscriptores  facii.  """'■ 

Cip.  XIll.  —  l'ro  puella  a  judicibus  capla  ad  Creyonuiii 
episcopum.  3.'0 

Cap.  XIV.  —  Tro  eadem  re  ad  Romulplmm.  Ibid. 

Cap.  XV.  —  Pro  eadem  re  ad  Gallieiiuin.  Ibid. 

Cap.  XVI.  —  Pro  eadein  re  ad  l'!orentiniim.  311 

Cap.  .XVII.— Ad  episcopos  in  comuicndatione  pore- 
grini.  ""'*'• 

Cap.  XVIII.  —  De  Platiiae  episcopo.  312 

Cap.  XIX. —  AJ  ArmeiUariam  mairem  Gregorii  Tiiro- 
nensis.  ^  ■''''• 

Cap.  XX.  —  Sigoaldo  pro  comitatu  ejus.  313 

Cap.  XXI.  — Ad  Sib'ualduui  comitem,  quod  j-aiiperes  ;'io 
Tege  paveril.  Ibid. 

Cap.  ,XXII.  —  De  prandio  defensnris.  olt 

Cap.  XXlll.  —  Ad  Calactoriuni  comilrm.  313 

MISCELLANEORIM  LIBER  U.NDECIMCS.  Vijl. 

Capdt  prisidm.  —  Kxpositio  sjiiiboli.  Ibid. 

Cap.  II.  —  Ad  Domnam  Rade;;undcm.  3r>l 

Cap.  III.  —  Ad  eaiiidcra  de  nalalitio  abbatisse.  ont 

Cap.  IV.—  Ad  eamdein,  ul  vinuni  bibat.  lliid. 

Cap.  V.  —  Ad  abbaiissani ,  de  uaiali  suo.  Ibiil. 

Cap.  VI.— Ad  eaindem.  353 

Cap.  VII.  —  Ad  eamdem.  ""''• 

fjkP.  VIII.  —  Ad  eamdem.  334 

<Up.  IX.—  Pro  culogiis  traii$ra:ssis.  /fcii/. 

Cap.  X.  —  Pro  eadein  re.  35-3 

Cap.  XI.  —  De  lloribus.  Ibtd. 

Cap.  XII.  —  Pro  euldtiiis,  Ibid. 

Cap.  XIII.  —  Pro  caslaueis.  5.3(i 

Cap.  XIV.— Pro  lacle.  Ibid. 

Cap.  XV.  —  Aliud  pro  laeie.  Ibid. 

Cap.  XVI.  —  Pro  praiidiii.  Ibid. 

C«p.  XVII.  —  De  mun.:re  siin.  357 

Cap.  XVIII.  -  Prn  pruiii  l.:,.  Ibul. 

Cap.  XIX.  —  Pro  alii:.  de  iciis  Pt  lacle.  Ibid. 

CaP.  X.\.  —  Pro  OMS  et  pruiiis.  558 

Cap.  XXI.  —  De  alisenlia  sua.  Ibid. 

C.AP.  XXII.  —  Dccoiivi»io.  Ibid. 

Cap.  \X1II   —  De  e  dein  re.  Ibid. 

Cap.  X \1V. -  Dc  veisibus.  IbiU. 

Cap.  XXV.  —  l)e  eadeui  re.  .WJ 

Cap.  XXVI.  —  De  muiiere  suo.  IbiU. 

Cap.  XXVII.  -  Dc  itinere  siio.  360 

Cap.   XXVIll.  —  Aliuddeiiiiiere  suo.  361 

C«p.  XXIX.— Vol»  pro  rcyo  lciiiporc   conscrrJlionis 
«i».  3Ci 


1351 

DF.  VITA  S.  MARTINI  I IBUI  QUATUOR.  m 

DEE\CIDI0TlHJKIN(;i.1i.  ^j; 

l.iuEn  PRI.UUS.  —  EurLuiiatns  excidium  Tliuringlae descri- 
bil  snb  persoiia  ac  nuinliie  Hadegundis,  fratreui  iiijusts 
uccisuin  lugeiis  HadeKUiides  indnritur.  Posiremo  lixc  allo- 
qiiilur  libruin,  ac  oral  ut  eisuliiiua  propinquis  salntein 
dical  (liu. 

LiuER  SFci  NPDS.  —  Hoc  poema  suum  Fnrlunatus  a  glnna 
saiicta>  Triiiiialis  auspic.ilur;  tuin  Juslini  imp.  budes  pio- 
seqiiitur.  Deinde  .'•'opliiam  Augustam  lau>l;il,  a  qua  parlem 
dnuiiQicie  crucis  douu  luissam  lladcguudi  fuisse  cuiuiiiemo- 
rai.  iol 

LiBFH  TEBTius. —  Radpguiides  Jolorrm  suuni  eipriiiiit 
pro  IhurinKix'  ovcidio  ac  griilis  su«  rlade;lum  spein 
suaiii,  qiiiim  iii  gp.riiiiino  fralre  el  llamelfreJo  patruele 
|iosilaiii  lialiel>nt.  una  (iiiii  illis  exslinctaiii  luisse  dicit,  ec 
eoumi  tasuiii  dedet  acerbissimc  i",3 

ySSAMll   FORTUSATI    OPEHUV    JMflS 
SKCUXUA. 

In  Vilam  S.  Jlilniii  Ficlavieiisis  pnvinunitio.  i37 

VITAS.  IllLAIlll.  439 

VITA  S.  GEiiMAM  parisiensis.  i^:i 

VITA  S.  ALUINI,  ANOEGAVEmis  epi?copi.  479 

VITA  S.  PATEHNI,  AimiNCExsis  episcopi.  487 

VITA  S.  RADEOIiNDIS  niGin.e.  497 

VITA  S.  AMANTIl.  RnHK.NENsis  episcopi.  S13 

VITA  S.  HEHICII,  RHEMtNSis  episcopi.  Sil 

VITA  S.  MEDAUDI,  Nohouek  is  kpis.:0pi.  XXi 

VITAS.  MARi  ELLI,  PAmsimsis eiiscopi.  541 

ViTA  S.  LEOBINI,  Car>ote>sis  episcopi.  519 

Vri'A  S.  MACRILll,  A^oegavensis  kpiscopi.  563 
PASSIO  SS.  MM.  DIONVSll ,  RLSI ICI  ET  ELEl TllE- 

Rll,  oci  PASSi  su>T  Parisiis  mi  iDis  Octobris.  5" 7 

In  e.iimiliui<em  syiiiboU  Forlwwl!,  5^3 

EXPOSmO  ElfJEI  CATIIOLIC.K  885 

VbRSUS  iNEDlTI.  SUt 

DEFESSOR. 
NolUia  hiilorica.  SOT 

SCINTILLARUM  LIBER.  »7 

Sr.iSTlUS    ADD.iS. 
EPISTOLA  UMCA.coulra  eosquisangiiinem  snimalium 

iimnuiiduni  esse  jiidicaiit,  ci  caruem  luuudaiii  essu  oiciint. 

719 
SS.  AnCULFUS  ET  ADA.VA.\US. 
Noliiia  in  S.  Arciilfum.  73t 

Nol^lia  in  S.  Adamaniim.  723 

VITA  S^  COLUMB.i:,  auctObk  S.  Aoamano.  7i.=> 

LiBEK  PBiMUs.  —  De  proplieticis  reveljiionibus.         727 
LiBEK  SEco.vDus.  —  Ue  virtiitum  miraculis.  745 

LiREB  tkktics  — De  angelicis  apparit>ouibus,et  de  lians- 

llu  S.  ('olumbas.  7:9 

Mabillonii  ubservolioncs  in  librum  seqitentem.  T5 

I)e  iccis  sanciI'*,  AfcTcnE  S.  Adahanu.  779 

LiBEn  rniucs.  Ib  d. 

l.ii^EK  veccmd  s.  798 

I.IBEB  TEBTIUS.  SW 

CANONES  ADAM.ANI.  815 

CRISCONIUS. 
Ifolilia  liislorica.  813 

BULM.vnO    CANONUM    FULGENTII    FKRR.\M)I. 

817 
BREVIARIUM  CANONICLM.  819 

AVCTOH  USCEnrUScogtutinine  UAGISTER. 
BKCULA  \D  MONAinOS.  9« 

Piolo^tu  ReguUr.  Md. 

I^C»  T  THESIA.  915 

Inc  piT  de  t.eneribus,  vel  pnlius,  da  Actu  el  Vita  morwi- 

clioruni  iu  cipiiobiis.  951 

Incipit  Regulj  quadragfsiui>lis.  1015 

ASOSYVVS. 
ObsirvniocT  lica  n  Heti  tain  ietftuntein.  iOS^ 

UEGtl.AAU  Vllll.INI  S.  l*il<. 

AHUS  ASOSrtlVS. 

SERMO    BKDElEM  VlBUINiai'».  1071 

VAnll  AUCTORBS 
MONIMCNTA  ECCI.tSIASHCA  sjicuioiom  vu  rr  viu 

QUASl  LSTIR.Mi;BIA.  1077 


PINIS    TOMI    OCTUGtSIIUI    OCTAVI. 


i^osg.